Vous êtes sur la page 1sur 535

Liturgia mozarabica... Missale mixtum... T. I. 1850.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la
BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :
*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source.
*La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits
élaborés ou de fourniture de service.

Cliquer ici pour accéder aux tarifs et à la licence

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans
l'autorisation préalable du titulaire des droits.
*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque
municipale de ... (ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur
de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non
respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.


PATROLOGLE

CURSUS COMPLETUS
SIVE
BIBLIOTHECA DNIVERSALIS, INTEGRA, DNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA,

OMNICMSS. PATRUM, DOCTORUSI SGRIPTORDMQDE ECCLESASTICORU


QVl
AB MYO APOSTOLICO AD INNOCENTII III TEMPORA
FLORUERTJNT;
RECUSIO CHRONOLOGICA
OMNIUMQ\)M EXSTITEUE MONUMENTORUM CATIIOLICyETRADITIOMSPER DUODECIMPIUORA
ECCLESIJE SJECULA,
JUXTA EDITIONESACCURATISSIMAS, INTERSE CUHQUE NONNULLIS CODICIBUS HANCSCRIPTIS COLLATAS,
PERQUAH DILIGENTERCASTIGATA;
COMMENTARIIS
MSSERTATIONIBUS, LECTIONIBUSQUEVARIANTIBUS CONTINENTER ILI.USTRATA
;
OHNIBUS OPERIBUSPOSTAHPLISSIMAS EDITIONES QU/ETRIBUS NOVISSIMISS/ECULIS DBFILINTUR
ABSOLUTAS
DETECTIS, AUCTA;
INDICIBUS
TARTICULARIBUSANALYTICIS, SINGULOSSIVETOHOS,SIVEAUCTORES ALICUJUS UOMENTL
SUBSEQUENTIBUS,
DONATA;
CAPITIILIS
INTIIA
IPSUHTEXTUM RITEDISPOSITIS, NECNON ETTITULIS SINGULARUM PAGINARUM MARGINEH SUPF.RIORBM
DISTINGUENTIBUSSUBJECTAHQUE HATERIAMSIGNIFICANTIBUS, XDORNATA ;
OPERINUSCUM DUBIIS
TUMAPOCRYPHIS, ALIQUA VEROAUCTORITATE INORDINE ADTRADITIONEM
ECCLESIASTICAHPOLLENTIBUS,AMPLIFICATA;
DUOBUS INDICIBUS
GENERALIBUS LOCUPLETATA : ALTERO«CILICET RERUM, QUOCONSULTO, QUIDQUI»
PATRUM
UNUSQUISQUE INQUODLIBET TIIEMA SCRIPSERIT UNOINTUITU CONSPICIATUR J ALTERO
SCIUPTURJESACRJE, EX QUOLECTORI COMPERIRE SITOBVIUM QUINAM PATRES
ET IN QUIBUS
' OPERUM SUORUM LOCISSINGULOS SINGULORUM LIBRORUM
SCRIPTUR.E TEXTUS COMHENTATI SINT.
RDIDOACCURATISSIMA,
C/ETEIILSQUEOMNIBUS FACILE ANTEPONENDA , SI PERPENDANTUR : CIIARACTERUM NITIKITAS
CIURT.EQUALITAS, 1NTEGRITAS TEXTUS,PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUMVARIETAS
TUMNUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE 1NTOTOOPERIS DECURSU CONSTANTER
PRETIIKXIGUITAS,
SIMILIS, PR.ESERTIMQUEISTACOLLECTIO, UNA,METIIODICAETCIIRONOLOGICA,
SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE IIACTENUS IIIC ILLICSPARSORUM, ^—- ^
PRIMUM AUTEM IN NOSTRA EX OPERIBUS
BIBLIOTIIECA, ADOMNES JGTATES, / FA
I.OCOS,LINGUAS FORMASQUE PERTINENTIBUS, COADUNATORUM. /*, /7<%
SERIES SECUNDA,
IN O.UAPRODEUNTPATRES,DOCTOKES
SCRIPTORESQUE liCCl.ESI*I.ATIN/K
A GUEGORIO MAGNOAD iXXOC.i-.NTIUM
III.

BIBLIOTHECai CLERI UHIVERSZE, l


SIVE \
CUnSCUJIC.OMPLETOBUM
IN SINGULOS
SCIENTIJBECCLESIASTICJB
RAMOSEIHTORK.

PATllOLOGIJS TOMUS LXXXV.


LITURGIJE MOZARABKLE
TOMUSPHIOU

YKKEUNTDUOTOMI ik FBANCISGALLICIS.

PARISHS, VENIT APDD EDITOREM,


IN VIA DICTA D'AMBOISE,PROPE PORTAMVULGOD-fcWKK NOMINATAM,
SEU PETIT-MONTROUGK.
1850
LITURGIA MOZARABICA

SECUNDDM REGDLAM BEATI ISIDORI,


IN DUOSTOMOS DIVISA,
PRIORCONTINET
QUORUM

MISSALE MIXTUM

PRiEFATIONE, NOTIS ET APPENDICIBUS

LESLEO, S. J. SACERDOTE,ORNATUM;
AB ALEXANDRO

POSTERIOK
:

RREVIARIUM GOTHICUM

OPEBA

FR. ANT. LORENZANA,

TOLETANiE ECCLESI^E ARCHIEPISCOPI,

RECOGNITUM. ^vfel':'
NOVA NDNC ET ACCDRATIORI EDITIONE DTRDMQUE MONDMENTDM REWji^lT"'

ACCURANTE J.-P. MIGNE,


X§i|;
BIBLIOTUECSJ
GLERI UNIVERSK,
SIVE
CUIUCCUCOMPLETORUM
II* SWGUXOSSCIBNTIJBKCCLBSUSTICiE
RAMOS,KDITORK.

TOMUS PRIOR.

VBNBUNTDDOYOLCMINA
14 FRANCISGALLICIS.

nIN VIA
, DICTA PARISIIS, VENIT APUD EDITOREM,
D'AMB0ISE,PROPE PORTAMVULGODENFER NOMINATAM,
SKU PETIT-MONTROUGE.
1850
ELENCHUS RERUM

QIME Ilf HOC LXXXV TOMO CONTIMENTUR.

Prsefalio in Missale Mixtum. Col. 9


Missalis Mixti pars prior. 109
Missalis Mixli pars posterior. G55

EDITORIS PATROLOGliE MOMTUM.

In admonitione Liturgia Galhcanm prremissa [Patrol. tom. LXXU, col. 99), nos Ope-
ribus S. Isidori Hispalensis Liturgiam Mozarabum adnexuros polliciti, nunc fidem solvimus,
duplex hujus Lilurgise monumentum pr»lo mandaturi,' nempe : Missale Mixtum, sivc Mo-
xarabum et Breviarium Golhicum. Qoibus sane venetaiidis antiquae Hispanorum Ecclesias
reliquiis novam editionem vindicabat longa quam obtinuere in calholicissima regione
aucloritas, locum vero quem illis nunc in Patrologia nostra assiguamus, ipsum S. Isidori
nomen, secundum cujus regulam Liturgia Mozarabum redacta fuit et composila.
His prsemissis, lectorem monitum volumus, nos editionem Hispanam verbatim ex-
scripturos, ne iota quidem uno aut apice mutato; imo etiam, ipsius paginarum notas
arithineticas crassiori characlere in columnis nostris expressuros, ad quas non semel
lcgeutem revocabil furmula Vide fol..., vel alia similis.

Ex t?|>isMIGNE,an Petlt-Moiilrouge.
SSMO DOMINO NOSTRO

BENEDICTO XIV,

PONTIFIGI MAXIMO

VENANTIUS
MQNALDINUS
BD3LI0P0LAROMANUSFELICITATKM,

Quodtumptibustneis prodit Missate.Mozarabicum,nemini polius quamSanclitali tuceconseerandum(uit; ne-


que enim majori tulela liher prelegi neque digniore nomine insigniri polest, quam Benedicti XIV , doctissimi
maximiqueponiificis, ejus scilicet quem, nobilissima in domo alque in splendidissima eivilale natum,
vita, cum prmclara virlutum (amain litteris, et m solliciludine pastorali aeta, per amplissimos munerum et
ecclesiasticorumlionorum gradus, ad Ecclesim principatum evexit. Et quamvis nemini ignolum sil bonas
quascunquearles, cunclaquelaudabiliumscientiarum genera Sanclitatem tuam complecti atque (overe,ipsum-
quete, utaliis exemplosis, in maximis reipublicm chrislianw negotiis, litterarias tuas occupationes nun-
quam intermittere; tamen apparet tua qumdam peculiaris cura, qum circa res liturgicas versatur, quibus
excolendisin palalio pontificioacudemiam inslituisti, iisque publice tradendis scholasin Urbe esse. voluisli,
el ipse opus insigne composuisti; quo eucharistici sacrificii rilus omnes, omnemque oiconomiam, magna
doclrinmsacrm copia, tribus libris dilucide eruditequeexplicasti. Hmc mihi, Beatissime Pater, spem maxi-
me [ecerunl recenlemhanc Missalis Mozarabicieditionem a Sanctitate tua consueta clemenlia et benignilate
tusceptum iri. Nam cum liber adeo rarus evasisset, ut mgre nec nisi grandi pecunia comparari jam posset
disciplinmliturgicm commodumalque ulililas fiagilare videbantur ut prmlo rursus commilteretur, ne celeber-
rimarum Ecclesiarumvetusti ritus ac cmremonimin principum et sumpluosorum hominum bibliothecis, prope-
modumignotw, diutius delitescerent. Tu vero , bealissimePater, pro singulari qua polles earum rerum nolitia,
illico perspiciesordinem rei divinm (aciendm quem Missale Mozarabicum exhibet ab eo' cui Crmci et Orien-
tales assueveruntdiversumesse; Ambrosiano quoqueOrdini\, et ei quo Bomana utitur Ecclesia, in multis dis-
similem. Hanc quoquecontinuo animadvertes eam esse lilurgiam quam catholicm Hispaniarum Ecclesim a
suscepta fide Uhrisliana ad ponlificatum(ortissimi sanctissimiqueviri Gregorii septimi conslanler retinuerunt,
quam concilia Hispana plurimis decretis con/irmarunt et quam sunclus Isidorus doclissimis commentis
ilUtslravit;eamqueslalim deprehendespriscm Ecctesiarum Galtim sacrificandi melhodo adeo affinem, atque
similemesse, ul una alque cadem ulraque dici haberique possit. Non enim , quodvulgo tradilur , aiitlfua
illa Gallorumlilurgia aut ab Hispana dissenliebal, aut exemplaris inslar, titurgim Hispanm quodammodo
prmivit, sed idem modus atque ordo mijsteria divina el ecclesiaslica officia obeundi in utriusque gentis Eccle-
siis anliquitus oblinuere.Verum ne pluribus ejnsmodi recensendis bealiludinem luam diulius morari videar
cui Missale Mozarabicum,ejusque usus , alque prmstantia cognita plane atque perspecta sunt, aH pedes
sanclitaiis tum procumbens , rogo ut amplissimo tuo nomine librum ornari permittas, meque potenlissimo
luo palrocinio tuearis.

111
PRJEFATIO.

1. Cum Missale Mozarabum, jussuet impensis A\ habebam , nec enim nioribus optimi cardinalis con-
Francisci cardinalis Ximenii de Cisneros, Toleti typis venire videbatur opus egregium de industria vitiare,
editum , in manus meas primum venisset, lisesi, el posteris fraudem facere voluisse. Utrumque autem
faleor , in ipso litulo. Quid hoc , aiebam , Missale fecisset, si, nulla proemissaadmonitione , Missale
mislumsecundumregulam beali Isidori diclumMoza- Mozarabum interpolari jussisset.
rabes? Numsanctus Isidorus Missale aliquando com- 5. Me etiain sollicitum habebant varisede Mozara-
posuit, quod Braulionem , et Hildefonsumlatuit ? bum ritibus doctorum hominum opiniones, quas alii
% Tum illud mistum cur additur ? an forlasse vetustos esse , et in Hispaniaj Ecclesiis diu usitatos
(quod Eugenius de Robles prodidit, De vita et gestis asserunt. Aliicontra e Romanorum Gallicanorumque
card. Ximenii, c. 32, et vulgo creditur) Missale ap- rituum permistione haud ita pridem natos coaten-
pellatum est mislum, quia illi recentiora qusedam, e dunt. Alii demnm libros liturgicos Mozarabum ab
MissaliToletano deprompta, de mandato Ximenii , hsereticisolim fuisse vitiatos opinantur.
inserta fuerunt ? Sed Roblesio cenlum et amplius 4. Ea mihi obversabanlur, cui MissaleXimeniisolo
annos posl editum Missaleh&c scribeoli segre lidem nomine adhuc uotum erat. Sed ubi librum per otiuui
PATBOL.LXXXV. 1
•Jl PRiEFATIO. 12
evolvere alque diligentius examinare licuit, tam \ rant, Toleti superstites numerabantur (a). Quaruui
crebra , nec ambigua , genuince aiHiqiiiiatis indicia presbyteri et clerus privilegiis haud conleninendis
occurrebant, ut de SacrameRlarii hujus antiquitate fruebantur, quse anno 1480 Ferdinandus et lsabella,
diu ambigendum noa fuerit. Foriqam celebranda; cathqiici regps, npvp diplomate conlirmarunt.
Eucbaristiaeinveiii, non modo a Grseeorum et Orien- 10. Sed presbyjeii Mozarabici missas aliaque divi-
talium- Anaphoris diversam, sed ab Ambrosiana na oflicia more Romano plerumque faciebant. Nec,
quoqueeta Roraana liturgiapleruu^uedis^eutieqtem. nisj certis quibusdam festivis diebus, rilu Mozarabico
5; Hanc autem in Hispania diu oblinuisse fidem sacra mysteria celebrare solebant. Huic malo Petrus
faxiebant a conciliis Hispaniensibus sancili, et a cardinalis de Mendoza, archiepiscopus Toletanus,
sancto Isidoro descripti ritus, [ii] qui constanter reti- remedium allerre cogitaverat, nullum tamen attulit.
uentur. Ingens prseterea orationum copia atque va- H. Mendozae, anno 1495, successit Franciscus
rietates, quarum alisevetustas Ecclesiarum Hispanise cardinalis Ximenius de Cisneros, qui, inter primas
consuetudines ad raemoriam revocant, alia fideidog- sui archiepiscopatus curas, ad res ecclesiasticas Mo-
jnata admentemconcUiorum Hispaniseaut explicant, zarabum reparandas aninmm appulit. Primumque
aut adversus priscos hsereticorum errores luentur. effecit ut presbyteri Mozarabici proprio ritu, soepius
6. Nec quidquam in lis oflendi quod pravam aca- t quam anlea, rem divinam facerent. Quod ut faciiius
tliolicorum doctrlnam sapiebat, et in mentem venie- prastarent, Missaleet Breviarium Mozarabum, cha-
bat Patres concilii Mantuani, anno 1064, coram ractere usitato, typis edenda curavit.
Alexandro II pontifice, libros liturgicos Mozarabum, 12. Mozarabesenim in choro et ad altare hactenus
accurate discussos, orthodoxos pronuntiasse. usi fuerant libris ecclesiasticis quos [iu] pauci anti-
7. Sunt quidem rufrricoe aliquot recentioris sevi. quarii expedite legere noverant. Erant enim Codices
Sed hse seipsas produnt, facile dignoscnntur, nec charactere Gothico manu exarati, qni a multis sa?culis
Sacramentarii antiquitati officiunt. in usu communiesse desierat.
8. Qusecnm saepiusrecogitassem, et ad maxima» 13. Hoc sublato legendi impedimento, Ximenius
affinitaiem attendissem quae missseMozarabicsecum collegium tredecim sacerdolum cum tribus minis-
prisca Galloram missa intercedebat, in hanc senten- tris instiluit, qui ritu Mozarabicomissas quotidie et
tiam deveni Missate Ximenii eam formam peragendi divina officia, celebraTent. Huic collegio unutn e
Bivina nohis exhibere quseln Hispania olim atque in dictis presbyteris prseesse voluit, qui capeilanus m«-
Gallia prisco usu recepla fuerat, optimumque cardi- jor, aut abbas denominaretur (6). Eidemque collegio
aalem Ximenium, insigni hoc opere typis vulgato, sacellum amplum, a corpore Christi nuncupalum, in
ttspaniensium pariter et Gallicanarum Ecclesiarum j metropolitana oedeToleti attribuit, proventus an-
vetustam ttturgiam ab ohlivione ei interitu vindi- nuos aliaque adjecil honoris et utilitalis commoda,
casse. quse duabus Julil papse secundi constitutionibus (c),
§ 1. Pars prima Missalis Mozarabici, suo et capituliToletaDi decrelis (d) confirmavit (e).
9. Liturgisequam postea Slozarahicam nominarurit 14. Curam Missaliset Breviarii Mozarabum eden-
a suscepta lide Christiana ad hanc usque diem usus dorum cardinalis Ximenius imposuit Alfonso Ortiz,
aliquis semper in flispama fuit. Exeunte ssecnlo xv canonico Toletano, utriusque juris doctori, et littera-
sex EcclesioeMozarabicoe, quibus Saraceni peperce- turse Gothicseprobe gnaro. Eique adjutores dedit

(a) Ese erant ecclesise parochiales sancli Marci, saltem feslivis diebus, reslituatur, si episcopus ali-
sanctse Eulalise, sanctarum Justse et Rufin;e , sancti qnis Gallus zelo et auctoritate Ximenio par id alten-
Lacee, saiieU Seba&tia*i,etsancli Torquati; de qui- tare voiuerH. At vir eraditi«s fallitur, uti iulii papsc
bus, de eorum clero et privilegiis , agit P. Joannes spcundi constitutiones citaloe splendide probant.
Pinius, in tractatu historicochronologico de Liturgia Proeterea Julius papa, in prima sua constilulione,
278 ad 314, et n. 309 et 364,,
arttiqua Hispanica, a n.Aclorum laudat Sinienium, quod, (ervore devolionisaccensus,
prcemisso tomo sexto sanctoruut Julii. officium Mozarabicum in certis Ecclesiis Tolelanse
(b) Cardinalis Ximenius, inn.instrumento fundatio- civt(a(i(, iit quibus celebrabalur, auclorilate ordinaria
rtis, apud Pinium cilatum, ad nulum 328, ila loquitur: ) confirmaverit, et in stalum priitinum reslituerit. Et
tum... tredecim amovibiles archiepiscopi sane archiepiscopus, ordinaria auctoritate usus, effi-
Toletani, pro lemporeexistentis,capeUmwsauctoritate cere pOtuit ut sacerdotes Mozarabicimissas et eccle-
nostra ordinaria instituerimus, qui dictum officium siastiea oflicia, ritu suo proprio celebrarent, ne ve-
(Mozarabicum) juxta aniiquam ordinationem debite tuslus Hispaniserilus in desuetudinem abiret, negli-
celebrent, ac unum eorum capellanum majorem seu geniiaeorum qui, ejus frequentandi celebrandique
abbatem depulaverimus, qui aliis prmessel, diclamque causa, pTivilcgfis,iinmunitalibus stipendiisque frue-
capettam regeret ac gubernarel, etc. xn Kal.
baulur.In Hispaniaenini usus liturgiaeGotho^ispa-
(c) Allera data xn KaLOctob. 1508, a'tera nse,sive Mozarabica;,nunquam ^enilus subl.itus fuil,
Feliruarii 1512. Exslant apiid Pinium, in citato irac- quamvis hqminummaliiia, ut Julius secundus papa
latu historicochronologico, cap. 8, sect. 3«* 4. loquitur, plurimum diminutusfuerit. At usns lilurgue
(d) Datis die prima Gctobris 1308. Exstanlapud :Gallicanse,pontilioum conseissn, el regum voluntale,
citatum Pinium, cap. 8, secL % a n. 327. suWaiiis, longa lemporum diiiiurnitaie ab omni Gal-
(e) P. Le Brun., Explic. Miss., lom. II, dis. 5, lia prorsus exsulavit. Unde difficilius erit cuilibet
art. 2, pag. 500. Ed. Gafl. Paris., animacrvertereju- episcopo Gallicano, qui id aggreleretur, iiturgiatn
bet liiurgiam Mozarabicam,inconsulte Romano pon- velerem Gallicanam a mortuis, ut ita dicam, «xci-
tifice, sola auctoritatecardiftalisXinjeiiiifuisseresti-ut lare, quain fuit cardinali Ximenio prsecawre ne lilur-
tulam. Unde, inquit, desperandum nori est fore gia Golho-Ilispana, sacerdotum Mozarabum negli-
aliquando celebratio Hturgise<GaIlicatioe, quibus lam gentia, penitus interiret.
13 PRJ-EFATIO. 14
AlfonsumMarlinez, Antonium Rodriquez, et Hiero- jA Missale Ximenii, pro titulo, appellalum fueritMistum,
nymum Guttierez, presbyteros Ecclesiarum Moza- suaque auclorilate viros quosdam eruditos iu erro-
rabicarura sanctse Eulalise, sanctarum Justseet Ru- rem induxit, ut crederent nonnulla, a ritibus Moza-
finse,et saneti Lucse parochos, viros probos, et lit- rabicis aliena, jubenje Ximenio, Missali, cum typis
terarum golhicarum peritos. ederetur, fuisse interpojaia.
15. Missale Mozarabum editum fuit Toleti anno 21, Missale Mozarabum ab Adventu inehoalur,
1500 a Petro Hagembach typographo, qui operam qua in re cum Oratipnali Golhico, rum BobiensiSa-
suara locaverat Melchiori [iv] Goricio nobili Nova- cramentario, aliisque libris liturgicis G.allicaiiis,eon-
rieusi, cujus industria, el impensis ars typographica cordat. [vj At velusta Sacramentaria riius Romaiii,
Toleti promovebatur; et post annos tres, scilicet 1502, aut a Kalendis Januarii initium uucebaiit, utde Sacra-
Breviarium Mozarahum Toleti prodiit, ab eodem Pe- mentario Leoniano suspicari licet, aql a vjgili.a Na-
tro Hagembaeh typis excusum. lalis Domini, a qua Sacramentarium gelasianum, et
16. Exemplaria MissalisMozarabici raro admodum Gregoriana antiquipra Sacrametitaria incipiunt.
iavetiiuntur. Tria mihi vidisse conligit, unum char- 22, DominicseAdventus sex in MissaliMozarabico
taceum, duo pergamena; quibus duobus usus sum. recensenlur, quibus sipgulis proprja est missa., Ea-
Uiium eral e bibliotheca eminentissimi cardinalis 3B rumque prima pro exemplo missc Mozarabicseponi-
Nerei Corsini, Clementis XII pontificis maximi fralris lur, elsi illi nonnulla desjnt ab ordinario Missoe,et a
filii; aliud e bibliolheca eminenlissimi eardinalis libro plferentiiirn pelenda
ShYiiYalenlii Gonzagse S. R. E. camerarii. Ulrum- 23, Missas dominicales Adventps sex missse pro-
que exemplar integrum, et folio majori, ul vocant, prioesanclorum excipiunt. Nimirum sancti Clemcnlis
impressum. primi paps et martyris, sancti Salurnini episcopi
17. Missale constat foliis quadringentis sexaginla Tolosani et martyris, sancii Andreaeaposloli et inar->
etnovem, proetertitulum, prsefationem,Kalendarium, tyris, sanctseEulalioeEmeritensis virginis et niartyris,
aquse benedictionem, ei, in fine, indicem brevem, AnnuntjatLonish?al?e Marioevirginis, et sancti Tlio-
quoeomnia foliis decem absolvuntur. Singula Missa- mse apostoli.
lis folia paginas duas, paginsesingulse columnas duas 24, Subsequuntur missa unica Natalis Domini, et
habent, paucis admodum exceplis. Characteres qui- alisc quatuor missse, scilicet sancli Stephani proto-
bus typographus usus est ad Germanicas accedunt, mariyris, sancli Jpannis apostoli, sancloruni Inno-
crebroe sunt litterarum vocumque contractiones. ceEtum martyrum, et sancti Jacobi fratris Do-
18. Prsemiltilur titulus Missale mislum secundum " mini.
regulam beati Isidori dictum Mozarabes, lilulumque 25. In Missali Ximenii non habeiur tnissa vigilise
ornal imago beatoeYirginis sanctum Isidorum casula Natalis Domini. Hispanis enim tempore Adventus
induenlis. Consequitur praefatio, sive potius epislola olim velitum fueral jejunare, aut vigilias celebrwe,
dedicatoria ad cardinalem Ximenium, qua Alfonsus ob impietatem Priscillianistarum, qui, Deum facUnii
Ortiz rationem reddit injuncti sibi operis, et suam in esse hominem neganles, hoc maxime tempore, nu-
exsequendis cardinalis Ximeniimandatis diligentiam dis pedibus incedebant, et jejunia frequentabant.
fidemque commemorat. 26. Diei Natalis Dominitam in MissaliMoanrabico
19.Deinde consequitur Kalendarium Mozarabieum,
quam in MissajlibusGallicanis unica missa attribui-
saepius auctum, in quo sancti leguntur Franciscus, tur; at jn velustis Sacranientariis ritus Roniani tres
Dominicus, Thomas de Aquino, Pelrus martyr, An- missse hac die inyeniuntur.
tonius de Padua ad saeculumxm perlinentes. Kalen-
27. Galli olim, et Goiho-Hispani Kalendis Januarii
dariuiu hoc excipit aqusebenedictio, formula scilieet
in contemptum superstitionis gentilium.
benedicendi aquam aspersionis, plane anliqua, et jejunabant,
At postea instituerunt ut, ineunte anno, Kalendis Ja-
Gotho-Hispana, atque hsec cum benediclione panis nuarii festum Circumcisionis Christi Domini celebra-
Eulogici, et indice in fine libri, exlra Missale quo-
dammodo sunt. 'Q retur (a), cujus miss.ain Missali Mozarahumhabelur.
20. Missale aulem Mozarabicum ejus generis est Et d.eindecoflisequiturmissa Dominica3ante Epipha-
eaui ipsam quam antea Kalendis Januaiii ce-
quod Plenarium perfeclum, sive Mistum, appellant. niam,
Non enim solas orationes et preces compleclitur, lebrare solebant. Eamdemque in jejunio Epiphanioe
sed benediciiones quoque, et aniiphonas, responso- repetuat, pra?ter lectiQJBes Scripturarum, laudam et
ria, cantica, hymnos, lectioiies Scripturarum, alia- sacriftciuiaj quse divejsa smjt.
que cuucta, qnse in Missa reckanlur rite disposita, 28. Consequitur uaissa Epiphanise,qua festivitate
ct, suis locis digesta, contiiiei. Ejusmodi autem libri Hispani antiquitus Adventum terminabant.
e commistione Missalis simplicis, Leclionarii, AUUT 29. Ab Epiphauia usque. ad iuitiwn Quadragesimse
phonarii et Beuedictionaliscompositi, MissaUa mista novem raissaedominicales nuajerant»r, quarum ul-
per(ecla,etpkn.aria uuncupabantiir. Cujus denomina- tiina iascribiilur anle diem Eiiieris, et ante carnes
tjojjii siguificationemcum Eugeuius ,de Robles igno - toUendas.
rasset, raiiojiem commeutus est, plane ialsain, cur 30. Nulla autem in Missali Mozarabum, aut in li-
(o) Cod. leg. Visigoth., lib. ;n, lit. i, leg. II; lib. xn, tit. iv, lcg. 6.
IJi PRiEFATIO. 16
bris liturgicis Gallicanis, mentio fit Sepluagesimse,iA quatriduaoum Lazarum ad vitam revocavit, uti ex
Sexagesiinse, aut Quinquagesimae. Orationali Gothico'apparet.
31. A die Cinerum ad UominicamPaschatis, in Mis- 36. Consequitur Dominica medianle,quarla Qua-
sali Ximenii misssesunt una et viginti; quarum sex dragesimae,cujtis niissa locuin suuin aiitiquum.reli-
sunt dominicales, cseteraeferiales. nuit. Evangelium ex Evangelio Joannis (Cap. \u); et
die festo
32. Ordinem vetustum missarum ferialium Quadra- orationessunidesermoneChristi intemplo,
mediante. Dominica quinla Quadragesimoe missam
gesimaeMozarabesrecentiores intactam ferme serva-
habet a Mozarabis recentioribus consarcinatam,
runt. At priscam missarum dominicalium seriem
male perturbarunt. Nani, cum prseter morem Gotho- Evangelium legitur ex Evangelio sancti Joannis (Cap.
a feria x), iti quo Chrislus, agens de legitimis sui gregis
Hispanum, Quadragesiinam inciperent quarta
officium illius pastoribus, se Pastorem bonum[vn] aperte dicit, qui
Quinquagesimoe, neque diei, neque oves suas
in suis officium cognoscit, et ab iis coguoscitur. Orationes,
[vi] missam propriani libris haberent,
benedicendi et distribuendi cineres totuui ferme a more suo,e Missaliet Breviariocollegerunt, quaenibil
habent commuue cum Evangelio; quaedamdejeju-
Missali Romano, quo Toletana Ecclesia utebatur,
r/iutuati sunt. Missamvero quse antea Dominica pri- - nio mentionem faciunl, seu alise ne quidem jejuniutn
'
B
wia Quadragesimse canebatur, die Cineris celebrare commemorant.
instituerunt. Eademque lege missam Dominicse se- 37. Dominicasexta Quadragesimae,quoeet Palma-
cundae ad Dominicam primain, tertiae Dominicsead rum, et in traditione Symboli denominatur, primum
habet benediclionem palmarum et olivarum, tum
secundam, et quintae ad terliam Dominicam protra-
xerunt. Missas Dominicsequartse mediante, et Domi- consequitur missa, quselocum suumimmota retinuit,
nicae sextae in traditione Symboli, immotas relique- postduas lectiones Veteris Fcederis, Symbolum apos-
tolorum solemniter traditur; deinde legitur Aposto-
runt, et pro quinta Dominica, cui missa deerat, novam
et postea de more Evangelium,quod ex capite xi
composuerunt, atque hunc ordinem niisssedomini- lus,
cales Quadragesimse, in MissaliXimenii, tenent. sancti Joannis desumitur, describilque Hriumphalem
Chrisli Domini ingressum in urbem Hierosolymita-
33. OffieiumCinerum conslat benedictione et di- nam.
Oraliones, ob traditionem, multa ha-
stribntione cinerum, processione, concione et missa. bent de Trinitatis Symboliet
qusedam de Incarna-
Formula benedicendi cineres utuntur nonnihil diversa tione. Oratio Postmysterio,meminit
pridie de solemnilale
ab ea quee in Missali sancli Pii V habetur. Cineres
Palmarum.
onmibus indiscriminatim distribuuntur, nulla mentio 38. Alque hsec est missarum dominicalium Qua-
ejectionis pcenitentum, ac cilicii i
poenitentibus irapo- dragesimae series,
nendi. Processio et concio nomine tenus indicantur. quam recentiores Mozarabes in-
duxerunt. Si quis autem voluerit ordinem vetustum
Iu Missa, prophetia legilur e capite primo Proverbio-
olim feria reslituere, is primum debet missara Mozarabicam
rnm, quse legebatur quarta post primam Dominicse
Dominicam Quadragesimae, Aposlolus idem legitur, quinlae auferre, et deinde missam pro-
priam ferioequartse Cinerum componere, ac demuiu
qui eadem quarta feria adhuc legi solet. Evangelium missas caelerassuse
e capite quarto sancti Matthoei,illud idem est quod quamque Dominicae reslituere,
ita ut Dominica prima fiat de Christo in deserto, Dc-
medo feria quarta post quartam Dominicam legitur,
minica secunda de Samaritana, Dominica tertia de
sed quod olim ipsa Dominica prima Quadragesimoe
Habet Chrisli cceco,Dominicaquarta de die feslomediante, Dominica
legebatur. jejunium ejusque tentationes de Lazaro, et demuin Dominica sexta de
in deserto. Quo spectant orationes quae in missa re- quinta
Palmis, el de traditione Symboli
cilantur, ad eamdem Dominicam pertinentes; quas 39. Praeter hasce missas dominicales, singulisQua-
Mozarabes recentiores ad feriam quartam Cinerum
dragesimae seplimanis, feria quarta, et feria sexia,
transtulerunt, etsi pleraque contineant quaenec diei
solemnis jejunii, neque quartae ferise conveniant. proprias habent missas, et septimana sancta feria
jx quinta in Ccena Domini, et Sa'bbaium sanctum mis-
34. Dominica prima Quadragesimae Evangelium sas proprias habent, feria autem sexta in Parasceve
legitur ex Evangelio sancli Joannis (Cap. iv). Habet fit missa Proesanclilicatorum.
colloquium Christi cum Samaritana, eodemque ora- 40. Missas quadragesimales excipiunt missac pas-
tiones hujus missse speclant, quae olim Domiiiicase- chales octo,
quarum prima die Dominica Resurrec-
cunda Quadragesimae recitabatur. Dominica secunda tionis Domini, sex
aliue,singulis consequentibus die-
Evangelium habet ex sancti Joannis (Cap. ix), de bus, singulaerecitantur.
cseco a nativitate, de quo agunt orationes, quse in 41. Post quas, in Missali Ximenii occurrunt prm-
eadem missa dicuntur
paralio Missm, et Liber omnium offerentium,quibus,
35. Doniinica tertia Evangelium habet ex Evange- praeter orationes, quas dicit sacerdos celebraturus,
lio sancti Joannis (Cap. xi), in quo de Lazaro a mor- easque quas dicitquando vesles sacras induit/coni-
tuis exeitato sermo est, eodemquespectant orationes, prehendunlur hymnus Puerorum, psalmus Confite-
quasiuraissacanunt. Atolim Gotho-Hispani Dominica mini, hymnus Salve,-Begina, missa sancli Jacobi Ze-
quinta Quadragesimae in missa et in officiocomme- bedei Hispaniarum apostoli, pro exemplari quodam
morare solebant insigneillud miraculum quo Christus missae Mozarabicae hoc loco proposita, pleraequt
17 PR/EFATIO. 18
iirationes, et-alia quac in missis omnibus recitantur. i gulorum una ; et una dominicalis quod Dominica
Post baecsubsequitur missa oclava paschalis, quse ante festum nativitatis sancti JoannisBaptislsedicitur.
die Dominicain octava Paschse dicitHr. 47. E sanclis quorum in Sanctorali sunt missse
42. Sunt deinde octo misscequrc a Paschate ad proprise tres ad Ecelesiam Gallicanam pertinent,
Penlecosten recitanlur, quarum primae quatuor to- Martinus episcopus Turonensis, [ix] Genesius Arela-
tidem Dominicis,ante festum Ascensionis, altribuun- tensis, et Columba Senonensis. Seplem sunt Ecclesise
tur. Rogationes Golho-Hispani, et Mozarabes, ante Romanse,Sebastianus, Laurentius, Cosmas et Damia-
festivitatem Ascensionis, non celebrabant, nec in nus, Agnes, Cseciliaet Eugenia; una Sabina, Cris-
missa Kimenii ulla est missa Bogationum; sed quinta pina; uua Sicula, Agatha; tres Afrieapi, Cyprianus,
ai AsceusionemDomini spectat, sexta ad Dominicam Speralus, et Marciana; una Paloestina, Maiia Magda-
post Ascensionem, septima ad vigiliam [viu] Pente- lene; duo Antiocheni Babilas episcopus et Roinanus,
costes, et octava ad diem Pentecostes cum Romano Thendulus infans, cum Babila tres
£3. Mos autem Gotho-Hispanorum, Gallorum et pueri commemorantur; unaCappadox, Dorolhea;
duo Nicomediae passi, Lucianus et Adrianus ; tres
Mozarabum, erat in hisce missis quse a Paschate ad
Pehtecosten recitabantur librum Apocalypsis legere, " incerlae gentis, et incerti loci passionis, Tyrsus, Ju-
lianus elChristQphorus, quanquam hic videatur in
euaidemque morem Missale Ximenii reiinuit.
Mcesiapassus.
ii. A Pentecoste ad linem anni liiurgici octo 48. Coeterinmnes martyres Hispani sunt, duo et
duntaxat missae dominieales inveniuntur. Harum
inscribitur In Dominko posl Penlecos- viginti numero, Vincenlius levita Caesaraugustanus,
prima primo Eulalia virgo Barcinonensis , Fractuosus episcopus
ten, et ullima in Dominicoante jejunium Kalendarum
Tarraconensis, Augurlus et Eulogius ejus diaconi;
Novembrium,quam subsequitur missa in Jejunio Ka- Emeterius et Celidonius milites
lendarum Novembrium. Calaguritani, Tor-
qualus episcopus Accitanus, cum quo, eadem missa,
45. His missis antiquis Mozarabesduas adjecerunt, Ctesjphon, Hesichius, Indaletius, Secundus, Euphra-
alteram Dominica Trinitatis, alteram die festivitatis sius et Ccecilius, coluntur; Jusla et Ruffina sorores
Corporis Christi. recitandam. Missa Trinitatis tres virgines Hispalenses; Justusel Pastor pueri Coniplu-
Scripturse lecliones a Dominica prima post Pente- tenses; Felix Gerundensis; Gerontius episcopus Ita-
costen desumil, orationes vero omnes a Dominica licensis; Fauslus, Januarius, Martialis et Acisclus
Palmarum. Missa festivitatis ConporisChrisli quiedam Cordubenses; Germanus et Servandus in Agro Gadi-
habet e Missali Romano desumpta , at plurima ejus , tano, ut ferunt, passi; Crispinus episcopus Astigi-
<
pars e missisGotho-Hispanis collecta est. Officiumad tanuset Leocadia virgo Toletana.
missam Cibaviteos, et oratio Deus qui nobis, Missale 49. Inter martyres coluntur Leocadia, Gerontius,
Romanum suppeditavit, Apostolus ex Epislola I ad
Crispinus, Torquatus, ejusque socii; nam Torquatus
Corinthios (Cap. xxni) segmentum ejus est qui in
aliique sex episcopi passim martyres appellantur, nec
CoenaDomini legitur, habetque verba illa donec ve- immerito; nam primi post aposlolos suo iabore et
niat INCLARITATEDEcoELis, quooGotho-Hispaniin suis sanguine Ecclesias in Hispania constiiuerunt. Crispi-
exemplaribus legebant. Evangelium e sancto Joanne nus Astigilanus in hyinno Breviarii martyr canitur;
(Cap. vi) idem est quod in Missali Romano legitur. Leocadia et Gerontius fidei causa carcere conditi in
Iilalioest segmentum illalionis missseGotho-Hispanse, vinculis obierunt.
Martyribus pariter sanctus Marti-
quaeferia quarU post Dominicamtertiam Quadrage- nus Turonensis adjungilur, qui ob orlhodoxam lidem
simaehabetur, adeo oscitanler huc translala, ut ne ludibria, verbera et a palria exsilium passus est;
ea quidem omiserint quae solemnis jejunii propria Maria Magdalene, a Gotho-Hispanis martyr habeba-
erant. Oralio Post pridie e missa Dominicoeante je- tur, uti ex ejus missa apparet.
junium Kalendarum Novembris, verbatim desumpla, 50. Demum in Sanclorali est etiam missa jejunii
de Eucharislia hsechabet : Panis hic TRANSMUTATUS
) sancti Cypriani, sive Kalendarum Septembris. Ha-
in carnem, calix hic TRANSFORMATUS in sanguinem sit rum missarum longe pars maxima Gotho-Hispana
offerenlibusgratia, et sumenlibusmedicina. est : paucaea Mozarabis conscriptae fuerunt. Conlra
§ II. Pars secundaMissalisMozarabici. antiquilatem nonnullarum ex istis missis non faciunt
46. Missamjejunii Kalendarum Novembrium con- Acta marlyrum vitiata, et interpolata, quibus earum
tinuo excipiunt Sanciorale, Commune, misssevotivae composiiores usi sunt; nam, ut in notis animad-
et mortuales. Sanctorale missas habet proprias bea- verto, Acta illa viiiata sseculo vi et vn pro legitimis
tseVirginis, et sanctorum, quas Ecclesia Toletana habebantur.
celebrare solebat; paucis exceptis, quae aut ante 51. A Mozarabis benedictio candelarum et missa
missam Natalis Domini, aut post eam in Missali col- Puriticationis beatseVirginis composita sunt; Aposto-
locantur. Sunt autem in Sanctorali missae qualuor lus, Evangelium, lauda, sacrificium, oratio, missa et
beatae Virginis, binae de cruce, una sancti Michaelis illatio desumpta sunt a missa Circumcisiopis Domini;
archangeli, binaesancti Joaanis Baptistic, quinque csetersevero orationes et benedictio e Breviario col-
«postolorum, una sanctorum Petri et Pauli, uua Si- leciae sunt.
moniset Judae.,Mathioe,Bartholomseiet Malthaei,sin- 52. Vetusta quidem, apud GaHossaltem, est festi
19 PRiEFATIO. 20
vitas Nativitatis bealae Virginis : at missa quae in JjLIn Lectionario Luxoviensi,n. 80, occurrunt legendain
Sanclorali Mozarabumei feslivitali altribuitur, par- profectioneilineris, et, n. 81, legendade redeundoab
tim e MissaliRomano, partim e missa Annunliationis itinere. Quinta de tribulationibus,et sexta pro sacer-
desumpta, Gotho-Hispana censenda nou est. dote|xi] vivoinscribitur. Septimademumet oclavasunt
55. Festum [x] Conceptionis beatoeVirginis, sae- pro inlirmis. His conjunguntur sex missaemortuales.
culo nono, Neapoli celebrabatur, ut fidem facit Ka- 58. Prima est pro episcopo, et in Lectionario
lendarium marmoreum Neapolilanum, hoc tempore, Luxoviensi, n. 73, sunl legendain deposilioneepisco-
quemadmodum eruditi opinantur, scalptum. In eo pi. Secunda est pro uno sacerdote defuncto, et in
enim legere est: vm, CONCEPTIO S ANEMARIE VIR.Die Sacramentario Bobiensiest missa saeerdolisdefuncti.
octavo Decembris Conceptio Sanclm Annm Marim Tertia est pro diacone aut subdiacono defuncto ,
Virginis; nihilominus missa Conceplionis bealse quarta pro uno defunctoquocunque, cui respondent
Virginis, quam in Missali Ximenii habemus, recen- legendain depositionecui volueris, qusem Lectiona-
tiorum Mozarabum opus est. Officiumad missam et rio Luxoviensi, exstant. Quinta esl missa parvulorum
psallendoa Missali Roman.o, oraliones a Missaliet defunclorum, eorum nimirum qui suscepto baplis-
BrCviario Mozarabum desumunlur. Missam Exalla- mate anle usum rationis moriuntur. Sexta est pro
tiouis sanclae Crucis, et ipsam festivitatem, Mozara- ]S pluribus defunctis, quam Mozarabesdie Commemo-
bes recenliores adjecerunt. Evangelium quod in rationis omnium defunctorum canere solent, huic
niissa legilur a Dominicaprima post Pentecoslen, similemmissam pro defunctishabet Sacramentarium
sacrificiuma Dominicaquarta post Pascha, reliqua a Bobiense.
missa ItiverilionisCrucis muluanlur. 59. Post missas defunciorum consequitur missa
54. Missa et festivitas Invenlionis sanctaj Crucis heatoe Mariaevirginis, qiiam Mozarabes diebus Sab-
ahliquse sunt, el a Gotho-Hispaniset Gallis celebra- bati non impeditis Celebrant, eaque MissaleMozara-
bahtur. Sed recentiofes Mozarabes a missa Inveii- bum lerminatur.
tionis Crucis orationem, missam et alleram oratio- §III. An Missale Mozatabum velustumsit
nem abstuierurit, easque missse Exallationis Crucis Sacramenlariunt.
ihseruerunl, et riiissaeInVenlionis fragmentum epi- 60. lllud autem vetuslum aliquod Sacramenlarium
stoloeundeciinsesancli Paulini Nolani ad Severum, nobis Cxhiberenemo, ut puto, negabit, cum viderit
pro oraliohe, missd et alia oralione intulerulit. Ut tot rilus a mullis socculisjam anliquatos frequenter
jgitur hsec missa pristiusc integritati restituatur, in eo commemorari: communionem quotidianain,
ahlato hoC fragmenlo Pauliniano, illi reddendsesunt calicem a diacono communicanti populo tradittim;
oratio, thissa elalid oratio, qiise in missa Exalta--<] (ideles tempoie paschali ve-tn Candida indulos; pu-
tionis Crucis leguntur. blice pcenitenlesad mannum imposilionein accedeu-
55. Post Sanctorale, iri Missali Ximenii, locum tes ab ecclesia ante illalionein munerum ejcctos;
obtinet Comttoihe,quod thissas communesmartyrum, Symbolum, Dominica Palmarum, competentibu»so-
coufessoruril et virginum complectitur, quas otim lemniter traditum; haptismum, lesto Epiphaniac,
apud Goiho-Hispanos in usu fuisse aperte indicat solemniter collalum; lac et mel neophytis data, eos-
Braiilib in prologo Viloe sancli yEmiliani Cuculati dem per dies octo circa allare , tempore sacrificii,
scritoerismahdasse se ut die solemnitatis ejusdem collocatos; sileiitiutn a diacono anle Scripturarum
missa reciietur commuhisunius scilicet confessoris. lectionem indictum; lectiombus, in missa, voce sa-
56. In MisSaliXirtieniimissaecommuriesdecemre- cerdotis finem iinposiluni; dyptica a diacono reci-
censehtut1,qiiarurii sex primse sunt martyrum, septl- tata.
ma et octava cbnfessorum, nona ct decima virginum. 61. Haecaliaque plurima vetustalis indicia si quis
Ejusmodi missas olim apiid Gallos exslitisse fidem perpenderit, et simul animadverterit nec tropas, nec
faciunt Missale Gallo-Golhicum,iii quo sunl mlssae prosai, nec sequentias, in hoc Missaliihveniri, quati-
coYatAuue&Uniusaposlolietmariyris una et tres pariter quam ante annos septingentos in Occidente canlatoe
de pturibtismarlijribus, liua missd unius cohfessoris, " fueriul (a), omriesque missas quibus liber constat
et ttna thissd d& piiiribuscon(essoribus. Et Lectiona- eamdem formafii liturgieam constanter relinere, a
riilni LUxovieWse, iri qiio occurrunt legenda in (esto Lalinorum pariter et a Grsecorumliturgiis dissen-
unmi mafiijris, legenda de plures marlyres, ila ehim tientctn, is minime dubitabit quin boc Missalevetus-
h&\>'6t; Ugehdd de uno bonfessore,et legenda de ptures tuiti Sacramentarium fueril, quodliturgiam quamdain
cohfeshbres. complectitur a missa Romana et Ambrosiana, a
'SVMissSS c&mmiiriesvoiivae excipiunt, quarum Graecorura quoque et Orientalium anaphoris plane
octo numerantur. Prima missa votiva omnimoda, diversam
ejtfsaemque lituli, iri Sacfaineritario Bobiensi, exstat [xn] § IV. An lilurgia MissalisMozarabici sit
missa. Secilrlda est pro seipso sacerdoie, cui similis Gotho-Hispana.
niissa , iii SaftrariieifttarioiBofeiehsi,inseribitur mis$a 62. Quam liturgiam eam ipsam esse quoe apud
qitomodosaierddi pi'o se 0'rare'debet.Tertia esl missa Golho-Hispanos el antiquiores Mozarabesolira obii-
volivasingutaris, qiiarta Pro UmerdnltbusiiiscriMlUr. uuit, .argunienta plurima evincunt, quorura tria hace
(a) Georgius, de Liturg. Rom. ponlif., tora. U, dissert. m, pag. 195, 201.
21 PRjEFATIO. 22
praccipuaseligo. Primum, in liturgia MissalisXime- A nectitur, post sanctus dicta, cui olim statim adnecte-
uii, ea omnia inveriiuntur quse sanctus Isidorus, tam bantur verba consecratoria eletrieiitofum, modo.vero,
in libris deOfiiCiisecclesiasticis, quam in epistolaad inter hanc appendicem et eorisecrationis forriiulam,
Ludifredum commemorat, et expiicat, tanquam par- ntediat brevis ofatiuhcula, a Mozarabisex,cogitata.
tes praecipuasliturgiaeEcclesiae Gotho-Hispanae.Se- Facta elemeritorum corisecratiorie, sexta oratio post
cundum, lilurgia Missalis Ximenii ea omnia retinuit pridie a Missali uosiro, a sancto Isidoro confirmalio
quaeconcilia Hispana in Eucharistiaecelebratione ut sacrarttehti denominftta(Jft^reeitatnf, quam septima,
observentur decreverunl. Tertium, maxima est li- qUe est Dominica, cum sua praefationeet appeudice
turgise MissalisXimenii cum prisca Gallorum lilurgia cor/sequitaf.
aflinitas, ut non tam similes quam esedemvideantur. 66.Donaa sacerdote, Utiotiifiin Gothd-Hispana, ita
63. Primum igitur, teste sancto Isidoro («), in Li- iriodo in lilurgia Missalis Xiirieriii, consecraritur,
turgia Gottio-Hispanaerant cantica, psalmi, hymni, prolalis Christi verbis (n), et iii corpus et sanguinem
aniiplionse,et responsoria, et in missis Mozarabicis Domini, operante Dei omriipotentia, trarismulatur. -
cantaiKurbenedicliones(b), sive caniicum trium pue- Corpus dominicum frangituf (o), Symbolum Con-
rorum, hymnus Gloria in eXcelsis,antiphona ad in- _ stantinopolitanuiti recitatur (p). Sacerdos populo so-
troitum, sive efficiumad missam, responsorium, sive leftini formula beriedictioneriiimpertilur (q). Corpus
psallendo, offertoria sive sacrificium(c), psalmus Christi coinhiunicamibus distribuitur (f), et, gratiis
Confitemini,laudes, et alleluia (d). Deo actis, populus dimitlitur.
64. Sanctus Isidorus in lilurgiaGotho-Hispana coni- 67. Prseterea sanclus Isidorus agit de vigiliis (s),
memorat Scriplurarum Veteris el Novi Testamenti de die Dominica, et de feslivitatibus, in Ecclesia
lecliones (e), silentium a diacono indictum (f), con-
Gotho-Hispana celebrari solitis ((), de jejuniis Qua-
cionem sacerdolis (g), oblaliones panis et vini a le-
dragesimse,Pentecostes, septinii, et noni niensis,.et
vilis altari illatis, a quibus mensa Domini compone- initii anni
(u). Missale vero Ximenii, plures habet
balur. Agit etiam de lotione manuum, de olficio
missas, quae in solemnitalibus Domini, beatae Virgi-
precum, de nominum, sive diptychoruni, recitatione, nis et sanclorum recitantur. Sunt missoe quae in
et de pace danda (h), quorum nihil in missa Mozara-
agendismortuorum, suiit aliaequsediebUsJejriniisaricti
bica desideralur. Nam lectiones Scripturarum, ple-
Cypriani, sancti Marlini, Pentecostes et Epiphaniae
rumque tres, una e Veteri, dUoee Novo Fcedere, re- celebrantur. Suas
binseex utro- quoque niissas et feriales, et do-
citantur, quandoque quatuor leguntur, habet Quadragesima. Et quamvis jejuiiia
Testamento. Lectores Velus minicales,
que Testamenlum, C initio anni olim a
levitoeNovum legunl. Silentium a diacono indicitur, Gotho-Hispanissuo loco mota fue-
festo prsemissa,adhuctamen niissa
sacerdos concionatur, oblationes panis et vini in rint, et Epiphaniac
missis solemnibus, levilse inferunt altari, easque quse anliquitus initio anni, cUtnjejunarent, recita-
in Missali noslro superest, et die Dominica
componunt et tegunt. Manus ad allare lavanlur, batur, anle Epiphauiam a Mozarabibuscelebratuf.
preces dicuntur, nomina reciiantur, et pax datur.
65. Neque sanctus Isidorus omisit explicare sep- 68. Demum eamdem ecclesiasticaehierarchiae for-
tem illas orationes, quibus liturgia Gotho-Hispana maiu iu Missali Ximenii observare licet, quam suo
maxime conslabat (i), eae aulem in missis omtiibus lemporesanctuslsidorus agnoverat (v),iisdem quibus
MissalisXimenii exslant, eumdemque ordinem obti- olira cleri et populi gradibus constantem. Haec bre-
nent, quem olim lempore sancti Isidori obtinuerunl. viter exposita, si quis atteuderit, videbit saue Mis-
Nullaenim est missa Mozarabica, in qua non inve- sale Ximenii, eamdem liturgiam exhibere, quam
niatur oralio Missa, tum alia oratio, et deinde tertia, sanctus Isidorus in suis libris descripserat.
qusepost nomina inscribitur, quain quarla oratio ad 69. Ad concilia Hispaniensiavenio,quae cum ptura
pacem dicta excipit [xni], quifita deinde consequitur, ad rem LiturgicamGotho-Hispanampertinentia statue-
illatio (j) Gotho-Hispanis, Romanis prafatio nuncu- 1) rint, quse in lilurgia MissalisXimenii adhuc retinen-
pata, cujus initio aures ad Dominum (k), ei sursum tur, aliud nobis efficax argumentum suppeditant, ad
corda proclamantur, et rn fine Sanctus latine, et probandum liturgiam Mozarabicam,[xiv] Gotho-His-
Agios Grsece, ter, et Qsanna in excelsis (l) semel panam esse. Primmn igitur rilu Mozarabicosacerdos
atque iteruin cantatur. Ifuic ofalioni appendix ad- sine orario missam noli celebrat, ex decreto concilii

(a) Sanclus Isidorus, de Off. eccl., lib. *i, cap. 4, (k) Sanctus Isid., epist. ad Ludifr.
5, 6, 7, 8, et episl. ad Ludifr. (/) SanclusetIsid., Off. I. i, c. 15.
(b) Sanctuslsid., epist. ad Ludifr. (m) Ibid., in epist. ad Ludifr.
(c) Sanctus Isid,, Off. 1.1, c. 14, ep. ad Ludifr. (n) Ibid., cap. 18, etlib. u, cap. 7 et 8.
(rf) Sanctuslsid., Off. 1. i, cap. 13. (o) Sanctuslsid.,de Off. Eccl., 1. i, c. 18.
(e) Ibid., cap. 10,12, et in epist. ad Ludifr. (p) Ibid., cap. 16.
(f) Sauctus Isid,, Off.lib. n, 8. (q) Ibid., cap. 17.
(g) Ibid., cap. 5. (r) Ibid., cap. 18, et 1, n, c.. 8.
(/() Sanctus lsid., Off. 1. n, c. 8, et in epist. ad (s) Sanctus Isid., Off.1. i, cap. 22.
Ludifr. (() Ibid., c. 24, ad 35, et lib. n, c. 27, 28.
(») Sanctus Isid., Off.1.1, c. 15. (i()SariClusIsid., lib. u, c. 56, ad 4l.
(j) Sanclus Isidorus, deOff. Eccl-, 1.1, c. 15. (u) Ibid., iib. u, c. 5, ad 14.
25 PRi-EFATIO. 24
iu Bracarensis (a), et unum duntaxat orarium induit, A tem eorumdem constanter explicat, et frequenter
ex couciKoiv Tbletano (6). In missa panis tandem et peculiares illis Ioquendi modos adhibet [xv], sic
vinuin aqua temperatum offertur, ex concilio III Spiritum sanctura a Patre Filioque procedere,juxta
Bracarensi (c), el sacerdos toties communicat, quo- velustam Hispanorum doctrinain, distincle prsedicat,
ties missam celebrat, ex concilio Toletano xn (d). sic hominem, pro nalura humana, non raro usurpat,
70. In missa canitur hymnus Gloria in excelsis, et et Chrislum unum de Trinilate dicit,modum loqueudi
canticura puerorura, ex concilio IV Toletano (e). concilii Toletani iv secutum (u). Denique ne quid
Evangelium post Apostolum in missa legitur, ex con- Missali Xiinenii deesset, quod Saeramentarii Gotho-
Cilio Valentino (/) et ex concilio iv Toletano (g) al- Hispani proprium foret, in eo raissaeinveniuntur quoe
leluia non canilur tempore Quadragesimae neque diebus festivis Circumcisionis Domini et Inventionis
iauda canitur post Apostolum , sed post lectum sanclae crucis celebrarent, quas leges Visigothoruui
Evangelium (h), et in omni missa oratio Dominica observari mandaverant (»).
recitatur (i). Nec .simpliciter dicitur Gtoria Pa- § V, An liturgia Missalit Ximenii eadem sit atque
tri, el Filio, etc, sed Gloria et honor Patri, el Filio, Gatlicana?
et Spirilui Sancto (j). Ex praecepto concilii Toletani 73. Terlium argumenlum quo probatur liturgiam
y,
Iii (k), SymbolumConstantinopoliianum in Missa re- Missalis Ximenii Gotho-Hispanam esse, in inliraa
citatur, priusquam Dominica oratio dicatur. Posl- ejus similitudine cum Lilurgia Gallicana positum est.
quam diclum est Symbolum, corpus Domini fran- Em. Bona (x) antea videral missam Gallicanam eam-
gitur, tum, ex decreto concilii iv Toletani, oralio dem esse atque Toletanam, sive Mozarabicam, et
Dominica recitatur, fit conjunclio panis el calicis, Mabillonius animadverterat missam Gallicanam eo-
deinde sacerdolis benedictio consequilur, et tum de- dem ritu celebratam fuisse quo Toletana seu Moza-
mum corporis et sanguinis Domini sacrdmenlum su- rabica celebrabatur (y). Sane qui in Gallia saeculoix
milur (l). vivebant, quando veteris Gallorum liturgiaememoria
71. Ex ejusdem concilii decreto Iucerna, et cereus adhuc supererat, pro coniperto habebant missam
paschalis, Sabbato sancto benedicanliir (m). Feria Mozarabicam Tolelanorum veterera Galliae sacrifi-
sexta majoris hebdomadaeofficio proprio gaudet, in- candi normara perfecte repraesentare. Quod adeo
dulgentia postulatur, et crucis mysteriumpraedicatur verum esl ut Carolus Augustus Calvus, cupiens ocu?
(n). Hymni humano ingenio compositi in ofiicio di- lis, el auribus percipere discrimen, quod inter Mis-
vino recilantur (o), in fiue psalmorum Gloriaet honor, sam Romanam, et Gallicanam inlercedebal, a Sa-
etc, canitur (p). Liber Apocalypsis a Paschate ad Q cerdotibus Toletanis Missam, suo ritu Mozarabico,
Penlecosten legitur (q). Concilium Gerundense jeju- coram se celebrari mandaverit, quemadmodum in
nio, et Litanias Pentecostes, etKalendarum Novem- Epistola, ad Clerum Ravennatem data, testalur:
brium instituit (r), quorum in Missali Ximenii sunt Usque ad tempora abavi noslri Gallicana Ecclesia
missae proprise. ConciliumToletanura x insliluit ut aliter quam Bomana vel Mediolanensisdivina cele-
festivitas dominicae matris, die xv Kalendarum Ja- brabal officia sicul vidimus, et audivimusab iis, qui
nuarii celebrarelur (s),quo die, etiam nunc in Missali ex parlibus Toletanm Ecclesimad nos venienlessacra
Ximenii missara habet propriam. Concilium Braca- officia celebrarunt. Quaeverba, ut scite notal Mabil-
rense u, conciliura Emeritense, et sanclus Isidorus lonius, (z) consequentiam non haberent, nisi eadem
meminerunt de pecunia, quam, certis quibusilam fuissel Tolelana alque Gallicana liturgia.
diebus festivis, populus sacerdoti offerebat ((;, et 74. Sed modo, inita comparatione, breviter os-
Missalis Ximenii rubrica praecipilul sacerdos, con- tendendum est liturgiam MissalisXimenii cum anti-
versus ad populum, oblatam pecuniam recipiat.
qua Gallicana omnino convenire, ut hoc etiam indi-
72. Missale Ximenii non modo observat ea quae cio appareat eamdem Golho-Hispanamesse. Primiun
circa ritus praescripseruntconcilia Hispanica, verum itaque tam Galli quam Mozarabes missam a cantu
etiam in orationibus doctrinam Catholicam ad meu- D inchoarunt, qui Gallis prmlegere(aa), aul antiphona

(a) Conc. Brac. m, can. 4. (q) Ibid., can. 17,


lb) Conc. Tolet. iv, cau. 40. (r) Conc. Gerundense, can. 2.
lc) Conc. Brac. m, can. 1. (s) Conc. Tolel. xu, can. 1.
(d) Conc. Tolet. xn, can. 5. (() Conc. Brac, n, can. 21. Conc. Emeritan.,can.
(e) Conc. Tolel. iv, can. 13,14. 14. Sanctys Isid., epist. ad Ludefr.
(f) Conc, Valent., can. 1. (tt) Conc. Tolet. iv, can. 1. ldem Dominus Jesus
(g) Conc. Tolet. iv, can. 11. Chr-istus,ttnus de sancla Trinitale, etc.
(h) Ifcid.,can. 12. (v) Cod. leg. Visig., lib. n. Tol. i, leg. 11, ellib.
(t) Ibid., can. 10. xn, t. I, iv, leg. 6.
(;) Ibid., cau. 13, 15. (x) Rerum Liturgic. lib. i, cap. 12, secl. 5.
(k) Coiic. Tolet. ni, can. 2. (y) Mabillonius, de Liturg. Gallic, lib. i, cap.
(/) Conc. Tolet., can. 18. 3, n. 9.
(m) Ibid., can. 9. (2) Ibid.
(n) Ibid., can. 7. (aa) Sanctus Germanus Parisiensis in explicatione
(<?)Ibid., ean. 13. Missae Gallicanae, Thes. nov. anecd., tom. V,
(j>)Ibid., can. 15. col. 91.
25 PRJEFATIO. 26
ad prwlegendumdicebatur, Mozarabis vero, in Mis- A nalur (m), in MissaliXimenii missa. Secunda in nos-
sali Ximenii dictum est officium ad missam [xvi]. tro elia oratio, in MissalibusGallicanis coltettio se-
Deinde in utraque liturgia, Gallicana scilicet et Mo- quilur (n). Tertia post nomina lam apud Mozarabes
zarabica, hymnus Gloria in excelsis canitur (a), aut quamapudGallosdicilur [xvu], quartaapud utrasque
canticum Zachariae Benedictus, quod Galli prophe- adpacem (o), quinla Gallis, aut conlestatio, aut immo.
tiam nuncuparunt (b). Hymnum aut canticum oratio latio missm inscribitur, Mozarabis illatio. Ejus vero
consequitur, quoe in Missali Ximenii proprio nomine appendixulrisquepostSanclus (p) dicitur. Eiqueverba
caret, in libris Gallicanis colleclio post prophetiam consecratoria elemenlorum subjiciuntur. In missis
quandoque inscribitur (c). Postea populus salutalur. martyrum conlestalio Gallorum, non secus ac illatio
Et, in utraque liturgia, formula qua sacerdos popu- Mozarabum, earum res gestas et tormenta quae passi
lum salulat eadem est, Domintts st( semper vobis- sunt commemorare solet, quemadmodum Hilduinus
cum (d). . abbas, in vetastis Missalibus Gallicanis, observave-
75. In utraque liturgia tres leguntur Scripturse rat (q).
lectiones, una e Veteri, dute e Novo Testa- 77. Peracta elemeutorum consecratione, sexta
naeuto (e). Et ante lecliones indicitur silenlium (f). ™oratio recitatur, quam Galli post mysterium, aut
In ulraque hymnus puerorum post lectionem pro- post secrela appellant (r), Mozarabes post pridie.
pheticam reeitatur (g), et responsorium sive, uti In utraque liturgia consequilur confraclio dominici
Mozarabes loquunlur, psaltendo, canilur (h), post corporis, utsanclus Gregorius Turonensis loquitur(s),
lectionem Evangelii concio habebatur, aut homelia, et interim , dum sacerdotes in ara illud confria-
de qua apud sanctum Germanum lilulus exstat (i). guut, confractorium canitur ((), et tandem septiina
Preces deinde et calechumenorum alque poaniten- oratio , quse Dominica est, reeilatur, illiuue brevis
tium dimissio consequebantur, de quibus meminit oratio prsemittitur', ante orationem Dominicam Gal-
sanclus Germanus (;'), et in Missali Ximenii non le- lis dicla , et subsequitur alia , quae iisdem post ora-
via supersunt vestigia tam precum quam missionis tionem Dominicam (u) nominatur. His absolutis,
catechumenorum. in utraque lilurgia, lit commistio corporis et san-
76. Deinde, in ulraque liturgia, fit oblalio mune- guinis Domini (v), tum sacerdos populo benedictio-
rum consecrandorum, panis nirairum et vini, et in- nem impertilur, qui voce diaconi prius monebatur
terim canitur sacrificium, quod sancto Germano ut se humiliaret benedictioni (x). Data henedictio-
sonum est (k). Facta oblatione, lotisque sacerdotis, ne, canebatur quod Missali Ximehii ad accedentes
presbyterorum ministrorumque manibus, in ulraque _ inscribitur ( y ), Utdeinde communio; qua peracta,
liturgia sacerdos confessionem, sive apologiam, fa- in ulraque lilurgia , orationes posl communionem
ciebat (l). Tum sacerdos, in utraque liturgia popu- ( z) recitantur, ac populus dimiltitur. Plures alii ri-
lum salutat, et, ad altare accedens, septem illas so- tus addi possunt, qui a Gallis pariter , atque a Go-
lemnes orationes, quibus lilurgiaeGallicana, Gotho- tho-llispanis, et Mozarabibus usurpabantur, sed
Hispana, el Mozarabica praecipue constant, et ab hactenus prolati sufficiunt ad probandum liturgiam
aliis quibuscumque distinguuntur, devote recitabat. MissalisXimenii adeo similem esse veled Gallicanoe,
Harum orationum plura supersunt exemplaria in ut una atque eadem, haud immerito, haberi possit.
Mssali Gothico, quod re ipsa Gallicanum est, et ali- W.Satis fit eorum difficultatibusqui opinanlur litur.
§
quot in Missali quod Gallicanumvetus inscripserunt, giam Missalis Ximenii diversam esse a Gallicana.
ut minime dubitandum sit quin eae orationes eum-
dem ordinem in liturgia Gallicana tenuerinl, quera 78. Non ignoro viros quosdam eruditos opinatos
in MissaliXimenii retinuerunt. Harum prima in li- esse liturgiam Mozarabicam nec Gotho-Ilispan*in
bris Gallicanis prmfatio, aul prmfalio missm denomi- neque Gallicam habendam esse. Nam, inquiunt,

. j(a) Sacramentarium Bobiense, apud Mabillonium, cerdotis. Aliud est in Sacramentario Bobiensi, pag.
MusaeiItal. tom. I, part. u, pag. 281, 282. D 37S, et lertium in Missali Ximenii.
(b) Sanctus Germanus, in explic Miss. Gal. (m) Missale Gothicum, Missale Gallicanum velus.
(c) Missale Gallo-Gothicum, alias Gothicum, in (n) Ibid.
missa Nativitalis Domini. (o) lbid.
(d) Sanclus German., in Expl. miss. Gallic. (p) Ibid.
(e) Lectionarium Luxoviense. Sacramenlarium (q) Hilduinus, epist. ad Ludovic Pium, Areo-
Bouiense. Sanctus Germ., in Expl. miss. Gallic. pagiticis prsemissa.
Sanctus GregoriusTuronensis, Hist. lib. iv, c. 16. (r) Missale Golhic, MissaleGal. vetus.
(f) Sanctus Germanus, in Expl. Miss. Gall. (s) De Glor. martyr., cap. 87.
(g) Sanctus Germanus, ibid., et Lectionar. Luxo- (t) Sanctus German. , in Explicalione missae
viense, n. 8. Gallic
(/i) Sanctus Gregorius Turonensis, Hist. lib. vui, («) Sanctus Ger., Expl. miss. Gallic., Missale
cap. 3. Golhicum, et Gallicanumvetus.
(i) In Explic. missaeGallicanse,ubi litulus De ho- (v) Sanctus Germ., lbid.
melias. (x) Sanclus Germ.ibid. et Sanctus CaesariusArelat
(j) Ibid., ubi est titulus de Catecumino. hom. 8, inter editas a Baluzio.
(k) Ibid. (y) Sanctus Germ. , in Expl. miss. Gal.
(I) Missale Gothicum, re ipsa Gallicanum, in (2) MissaleGolh. el vet. Gallic.
missa diei Paschalis, habet exemplar Apologisesa-
27 I RiEFATlO. 28
Galli in missa hymnum Gloria in excelsis olim non A in eo discrimen inter liturgiam Gallitanam et Moza
cantabant, sed canticum Zachariae, qund Mozara- rabicam fundari non potest, nam rilus Gallicanus
bes canere non solebant. Deinde Galli litaniam, sive non est, sed concilii decreto (c) ab Italia et ab
Kyrie eleison in missa sua recitabanl, praeter morem urbe Roma translalilius. Proeterea Mozarabesanti-
Gotho-Hispanorum. Praeterea Honoralus a Sancta Ma- quiores in missa Kyrie eieisen repetebanl, cuin
ria (a) non dubitavit assererelilurgiam Mozarabicam preces diaconicae dicerentur. Et recentiores Moza-
a Gallicana differre in collectis, [xvm] in leclioni- rabes in quibusdam missis Kyrie eleison aliquolies
bus, in canone missarum multarum, in Symbolo dicunt.
apostolorum, quod Mozarabes anle oralionem Do- 84. Iisdem de causis discrimen inter iilurgiam
minicam recitant, et in modo dividendi hostiam. Mozarabicam etGallicanam conslilui nequitinSym-
Ad haectamen facilis est et expedita responsio. boli recitatione, nam valde credibile est Gallos,
79. Primum enim non satis constat an Galli in non secus alque
Gotho-Hispanos Symbolum in mis-
missa hymnum Gloria in excelsis recitaverint. De sarecitasse, saltem in quibusdam Ecclesiis, exstat
eo quidem hymno silet sanctus Germanus Parisien- enim, aputi Marteniuiri(d) homilia quaedamde dedi-
sis sive alius, quicunque fuerit, vetustus auctor, catione templi,[xix] quam eruditus Editor sanclo Ca>
Explicationis missseGallicanae. Sed cum alia plura » sario Arelatensi tribuit, in qua mentio lit Synibo-
omiseril, silentium ejus non evincit Gallos hune li, Credo in unum Deum Palrem omnipotentem, iu
hymnum in missa non cantasse, e contra Sacra- missa recitari soliti. Deinde rilus recitandi Syinboii
mentarium Bobiense, sub hoc titulo, Gloria ad iii missa, peculiari concilii Toletaui iu decreto (e)
missam decantanda, exhibet integrum hymnum Glo- instilutus fuit, isliusmodi autem ritibus trauslalitiis
ria in excelsis, etc. et duas orationes subjicil post accidebat ut Ecclesiae quae decrelis conciliorum, a
hymnum recitandas (b). quibus suscepti aut inslituti fuerant, non parebant,
80. Aiunt quidem Sacramentarium Bobiense, pro suo libito eos vel rejicerent, vel admilterent.
puram et putam liturgiam Gallicanam non exhibere. Quare varietas, ab ejusrnodi rilibus orta non sufficit
Quod sane verum est. At cum liturgiae Sacramen- ad probandum Gallos liturgiam habuisse diversam
tarii Bobiensis prima pars, quoe ad finem usque a Golho-Hispana sive Mozarabica.
conlestaiionis perlingit, Gallicana sit, et hymnus 85. Porro animadvertendum Gotho-Hispanos nou
Gloria utique ad hanc partem pertineat, dicendum recitasse in missa Symbolum apostolorum, ul scribit
videtur etiam Gallos hymnum Gloria in missa reci- Iionoratus a Sancta Maria (f), sed Symbolum Con-
lasse. Hanc conjecluram confirmant binae oraliones stantinopolilanum, uti ex concilio Toletano tu patet,
post hymnum recitandse, in eoileni Sacramentario C illudque idem est, quod sanctus Isidorus (g), aliique,
appositoe, nam ritu Gallicano, Golho-Hispano, et Nioaenumappellarunt. At, inquil (h), Mozarabes ho-
Mozarabicohymnum oratio consequitur. stiam in novein partes dividunt, quod Galli miiiime
81. Hac lamen iu re erat fortasse qusedam disci- faciebant.
plinoevarielas, quae ob defectum librorum oflicia- 86. Sed velim sdre an vir eruditus nos docere
lium, nobis satis p^specta non est, et aliaeEccle- possit in quol parles Galli antiquitus hoslias partiri
siaeGallicanae hymnuin Gloria cantabant, quod de solebant? Hoc igitur primum ostendat, et tum in
iis qui Visigolhorum imperio parebant, el concilio- fragmentorum numero discrimen liturgiarura ponat.
rum Hispaniaedecretis regebantur , certum videtur; 87. Quod idem ait (i) liturgiam Gallicanam in col-
afise vero, quandoque bunc hymnum cantabant, lectis, in leclionibus, in canone multarum missarum,
quaudoque canticum Zacharioe; et demum alioehym- a Mozarabica discriminari, ad rem non esl, quaeslio
num angelicum, simul cum cantico Zacharioe, in enim hic insliluitur de lilurgiarum Galliseet Hispanise
niissis solemnibus cantare solebant. concordia, aut diversitate, non autem de Missalium
82. Quem morem tenuhse Golho-Hispanos et an- et Lectionariorum (sive illa Gallicana, sive Golho-
tiquiores Mozarabes , mihi credibile est. Recentio- D Hispana fuerint) varietale et discrepantia.
res autem Mozarabes, in missa brevitatem secuii, 88. Utique eruditus critices doetor oplime noverat
canticum Zacharise frequenter omittere cceperunt, in eadem lilurgia, Missalium, Sacramenlariorum,
et modo, paucis exceptis, in missis id omnino non Lectionariorum, aliorumque librorum liturgicoruin
canunl. diversitalem inveuiri, non enim ignorabat Sacramen-
83. Ad ritum canendi Kyrie eleisonquod allinet, taria Gregorianum, Gelasianuui et Leonianum, non

(a) Animadversiones in usum critices, lom. Ed. III. Venetiis 1739, tom. III, lib. v, dissert. iu, sect. 4,
lib. v, diss. ni, art. 3, sect. 4, pag. 147, 148, pag. 147 : In Symbplo apostulorum, quod recilabant
Lat. Venet. 1739. unie oralionem Dominicum.Idem in Edilione Gallica,
(6) Sacr. Bobien., p. 281,282. Parisiis 1720, legilur, tom. III, lib. v, dis. m, sect. 4,
(c) Concilium Vasiense , can. 2. pag. 2 .2.
(d) Marienius, de antiq. Eccles. Rit. tromX, lib. (g) Sanclus Isidorus deOff. Eccles., lib. i, cap. 16.
in, cap. 12, col. 186. (h) Honoratus a Sancla Maria, Animad. in usum
(e) Can. 3. crit., t. III, p. 147,148, EJ. Lalinae, Venet. 1739.
(/') Animadversiones in usum critices, Edit. Lat., (i) Ibid.
29 PR/EFATIO. 30
rnodo in nuraero et prolixitate oraiionum missarum- A.hostiam et calicem tectum filiela elevare ; lempore
que, sed in verbis etiam atque in contextu discrepare, Advenlus omitti cantum hymni Gloria in excelsis;
quin plures admittendac sint liturgise Romanae, ab Missale mutationem quamdam passum esse in ora-
invicera, pro Missalium numero, dissentientes. No- tiuncula Adesto, adesto, Jesu bone, quse proecedit
verat quoque unam esse liturgiam Constantinopolila- consecratoria Chrisli verba ; omnes ferme rubricas
natn, etsi missa Chrysostomidiversa quandoque sit a DominiceePalmarum, ferise quintae, et sextse majoris
Basiliana; uuam esse liturgiain Syriacam in tanla hebdomadaee MissaliRomano-Toletano depromptas
varietale Anaphorarum; unam esse Copticam, unam esse; in Missali Ximenii desiderari rubricam lianc
Alexandrinam, quamvis misssesancti Marci, sancti [xxi], quam Etherius et Beatus retulerunl (c) : cum
Basilii, sancti Cyrilli, et sancti Gregorii, in multis Evangelium a levila super allare levatur, primum di-
dissentiant. Unam denique fuisse liiurgiam Gallica- citur LAUS TIBI,et ab omnibus respondelur LAUSTIBI,
nam, quamvis libri Missaleset Lectionarii frequenter DOMINE REX^ETERNJE GLORLE ; hanc aliam rubricam :
non concordabant, uti ex iis qui adhuc supersunt Quando chorus dicit PACEM MEAM accipiat sacerdos pa-
coujicere licet. cemde patena... el det eam diucono,vel puero, et puer
89. Quamvisigitur MissaleMozarabum in oratio- del populo,additam fuisse Missali, poslquam pax dari
nibus et in leclionibus Scripturarum non raro dis- '.B coepta est tabella quadam, quaeporla pace Hispanis
senliat a MissaliGallo-Gothico[xx], et a Lectionario nuncupatur; formam hymni Gloria in excelsis quoe
Luxoviensi, non inde consequitur hos librosaddi- iu Missali Ximenii legitur desumplam esse e MissaK
versas liturgias perlinuisse, aut Gallicanam, Gotlio- Tolelano; demum, tesleRoblesio(d), MissaleMozara-
Hispanam, et Mozarabicamunam eamdemque litur- bum inscriptum fuisse Missalemistum,quia mandante
giam non fuisse. Nam, cum in Missali Gallo-Gothico Ximeniopleraque recentiora, Mozarabibusignota, fue-
idem typus liturgicus inveniatur, qui in MissaliMo- runt immista, quae e MissaliTolelano desumpseraat.
zarabum Ximenii, et in utroque Missali deprehenda- 95. Hscc sunt, quae Missali noslro opponit erudi-
tur idem numerus, idem brdo, eademque dispositio tus Le Brun, et quae ab aliis passim objici solent.
orationum, lectionum, actiouumque liturgicarum, Quibus ipse noimulla adjeci. Si quid enim offendi
anibo hi libri censendi sunt ad unatn eamdemque li- quod a ritibus Gotho-IIispanis discrepare videbatur,
turgiam pertinere, quaein Gallia olim atque in Hispa- in nolis indicavi. II ,c tamen integritati lilurgioe
nia usu et praxi Ecclesiarum recepla fuit. E diversi- MissalisXimenii non ita nocent, ut Golho-Hispana
tale autem Missaliumid unum legitime colligipotest dici nequeat. Quidquid enim Mozarabes innovarunt,
eas a diversis auctoribus fuisse eompositas. id omne aul in paucis missis, auliu rubricis quibus-
90. Denique, quod addit (a), liturgiam Gallicanam <J dam reponendum est, ac missse Mozarabicseonines
in canone multarum missarum a Mozarabicodiscri- formam genuinam lituigiaeGotho-IIispanae retinue-
minari, plane fallitur : nam missaeGallicanre,et Mo- runt, nec una est earum quae ordinem Romanum aut
zarabicaecanonem omnino non habent, in ea vocis Ambrosianumsectetur.
acceptione qua utimur cum de missa Romana sermo 94. Rubricae vero quas tanquam recentes obji-
est. Oraliuucula illa Adeslo, adeslo, Jesu bone, etc, ciuut, et minus multae sunt, maxime si cum tota
rnanifeslumest recentiorum Mozarabum additnmen- mole missalis conferantur, et integrilali rilus Gotlio-
liKii, nec nomen caitonts merelur. Perperain etiam Hispani parum officiunt. Quod ut clarius pateat,
aliqui nomine canonisdonaruiil orationem pos( San- rubrieas has in classes aliquot divido.
ctus, quaeappendix illationn die.idebet. 95. El in prima classe eas rubricas colloco , quse
§ VIL Besyondeturiis qui aiait iiturgiam Missalis velustos rilus Gotho-Hispanos ad memoriam revo-
Ximenii viliatam esse. cant , quorum reliquise qusedam sunt, qui certe
,91. Majoris est momenti alia accusalio, liturgiam anliquitati Missalis ejusque lilurgise integrilaii mini-
Mozarabicammissalis Ximenii adeo vitialara esse, ut me obsunt, imo quodammodo prosunt. Ejusniodi
eadem dici nequeat atque Gotho-Hispana. Hanc ac- est rubrica illa qua in missa votiva omnimoda, et
cusationem prae caeteris magna erudiiionis specie I' in missis defunclorum sacerdos monetur ut post
promovet P. Pelrus Le Brun (b). Quoealii sparsira sacrificium dicat Ktjrie eieison, et chorus, ut
scripserant in unum congerit, suisque observalionibus respondeat Christe eteison , Kyrie eleison , quoe ves-
auget et illustrat. tigia quaedam retinuit precum fidelium, in quibus
92. At quid tandem opponit? scilicet, presbyteros ad singulas diaconi petilioues, populus, elata voce ,
Mozarabicos,priusquam sacras vestes induant, dicere respondebat Kyrie eleison, et Cliriste eleison.
Ave, Maria; quando ad aram accedunt, primum di- 96. Secundae classis rubricse ad missas privatas
cere Ave Maria, ac deinde confessionem facere ; ab perlinent, ad eas scilicet quas presbyter sine iiiinis-
ara.absolula missa, recessuros, dicere Salve, Begina; trorutn apparatu faciebat, ejusraodi sunt quoe
quando amicium induunt, dicere Impone, Bomine, monent presbyterum ut ipse dicat Oremus, ipse
elc. (amictus, inquit, tempore Leandri el Isidori in Aures ad Dominum, ipse Evangeliura, Aposlolum,
usu non erat); facta elementorum consecratioue, et prophetam legat, aliaque dicat et faciat quae
(a) Ibid. Parisiis
(b) P. Petrus Le Brun, Explicalio Missse,lo-n. II, ( c ) Lib. i advers. Elipantum.
uissert. v, art. 2, § 1, pag. 501, Editionis Galiioe ( d) lu Vita cardinalis Ximenii, cap. 32,
M PRJEFATIO. S?
in missa solemni diaconorum erant. Hae autem. A 100. Quarta classis eas rubricas complectitur,
rubricaeferme emnes antiquae sunt. Nam sacerdotes quae caeremoniasquasdam recentiores ita dirigunt,
Getho' Hispani, cum sine ministris sacra facerent, ipsi ut raore antiquo fiant. Ad hanc classem pertinent
ea agebant quoein missa solemni diaconus faciebat. benedictiones candelarum , die Purjficationis, et
97. Praetereundum non est Missalia mista, sive Cinerum, feria quarla, in capite jejunii, earum-
plenaria , quale est Missale Ximenii, praecipue ad que rubricae. Sed neque hae officiunt prisco ritui
usuci sacerdotum qui sacra privatim faciebant-, Gotbo-Hispano: nam cum formam vetustam bene-
[ XX-IIJ cemposita fuisse , aut eorum qui ecclesiis dicendi relineant, ad liturgiam Golho-Hispanam
ruralibus et tenuioribusdeserviebant, quihus librorum pertinere censendsesurit.
sacrorum copia el ministrorum apparatus deficiebat. 101. Quinta classis eas habet rubricas recentio-
98. In missis autem privalis curii non fieret con- res, quibus orationes Mlssalis contradicunl. Dolen-
c*io, nec piiblic*orumpcenitenlium, et catechume- dum sane has e Missalisublalas non foisse , [xxm ]
riorutn dimissienes, de concione, de precibus pro cum typis ederetur. Nihrlominusantiquitati liturgiae
pcenitenlibus, cum illis manus imponerentur, et Missalisnostri parum nocent, secum enim , ut ita
de eorum et catechumenorum prostcatione , alque dicam , suum deferunt antidotum : ejusmodi sunt
ab ecclesia ejectione, in libris Missalibus plenariis B rubricae officii sabbali sancti, quae praecipiunl ut
raro fit menlio. In hujusmodi libris raro etiam preces benedicanlur quinquegranathuris cereo inligenda(c);
diaconicse inveniuntur, nam diaconus , quando ut IHaconus ipse de lucerna accendal cereum (d).
ejusmodi missis inserviebat, inferioris clerici mu- Quibus apponilur oralio quae inscribitur Bene-
nere fungebatur. dictio cerei, (e ) e qua habemus ccreum Gotho-
99. In missa Gotho-Hispana, et in Mozarabicaan- Hispanum e cera alba duntaxat et papyro fuisse
tiquitus semel tantum Eucharistia elevabatur post composilum ([). Illi vero rubricae quae monet
diclum Te prmslanle (a), semel eliam liebat apo- diaconum ut cereum accendat contradicit oratio
logia, seu confessio(b), et semel fiebat commemora- ad benedicendosdiacones (g), et ea qua benedicitur
tio vivorum, et defunclorum, et semel sacerdos dice- cereus priusquam in ecclesiam deferatur (h) , in
bat Introibo ad altetreDei, etc. At recentiores Moza- qua sacerdos ait se cereum accendisse. Eodem re-
rabes in missa sua bis dicunt Introibo, semel, more vocanda est rubrica illa qua prohibetur ne in missa
Romano , prius qtiam sacerdos ad altare ascendat. Ccenaedomihicaepax delur , et ne presbyter accipiat
et iterum, more Gotho-Hispano, priusquara illalio- pacem , cui conlradicit oratio ad pacem, quse prae-
neni incipiat. Similiter bis confessionem faciunt, cedit (i) , et oralio ad oralionem Dominicam, quae
'
primum rilu Romano, priusquam sacerdos ad alta- in eadem missa consequitur (j) , et, quod magis
re ascendat, et iterum, ritu Golho-Hispano, ante- mirandum, illi opponitur anliphona Pacem meam,
quam oralio missa dicitur. <Bisquoque Eucharistiam etc, quam eadem rubrica mandat, ul cantelur (k).
in missa altollunl, ut adoretur a populo , primum Quorsum enira praescribitur ut cantetur antipbona
ritu recentiore, stalim facta consecratione, ele- illa quaein missa tunc solum cantari solet, quando
vanl corpus et sanguinem Domini, et iterum ritu pax datur (t),s\ in hacmissa paxomnino non detur?
vetusto Gotho-Hispano; post ea verba , Te prms- 102. Demum classis iiltima recenliorura rubrica-
tante, etc, panem sanctum allius elevanl. Vivorum rura iis constat quibus oraliones actionesque diii-
denique el mortuorum bis commemorationem fa- gunlur, qusemissaraaut proecedunt,aut consequunlur.
ciunt, primum ritu Golho-Hispano, dura nomina Ejusmodi suut quse praescribuniorationes recitandas
recitantur, et oratio post nomina dicitur, et rursus, a sacerdote quando sacras vestes induit, et eas quas
fracto corpore Doraini, priusquain dicatur oratio recitat antequam ad allare ascendat, et quas, abso-
Dominica , recenliore quodam instituto, fit memen- lulo sacro, recitat ab altari recedens. Haec autem
to pro vivis et priusquam communicent, tenentes antiquitati MissalisXimenii parura nocent, quemad-
manu particulam Gloria , faciunt mementopro mor- 1» modumnec irapediuntquorainus liturgia Romanaan-
tuis. Jam vero terlise classis sunt rubricaeomnes quae tiqua sit, et Gregoriana; iiam se ipsas statini pro-
prseter morem Golho-Hispanuin dirigunt hanc ite- dunt et quodammodo extra liturgiam sunt.
ralam ejusdem coeremoniae aclionem. Hae vero 103. His ita distributis, ad singulas oppositiones
ubric ae non multum nocent integritati liturgise nos- P. LeBrun expeditaesl et facilisresponsio. Et primum
trae, siquidem ritus quos dirigunt anliqui .sunt, opponit rubricam qua praescribitur ut presbyter ter
quanivis exlra locum antiquura iteralo perliciantur. aul quater dicat Ave,Maria, antequam sacras vesles

(a) Vide notas pag. 542. papyrus eliam niveo adoperla sub legmineflammarum
(6.)Apologia sacerdotis el confessio idem sonant, obsequilur incrcmenlo.... favel ignibiis res nutrita
ut in nolis monui pag. 537. gurgilibus.
(c) MissaleMozarabum, pag. 175. (g) Missale Mozarabum, [<ag.175.
(d) Ibid.,pag. 177. (/c) Ibid., pag. 175.
(e) Ibid., pag. 177. (t) Ibid., p.ag, 163.
(() Missale Mozarabum, pag. 177. Non hic thu- (j) Ihid., pag.' 164.
reis adoletur flamma virgullis.... sed cera famu- (k) Ibid., pag. 165.
latur ex lumine, qum non polluilur ex parente.... (I) Ibid., pag. 227.
53 PRJlFATiO. 34
induat, et rursus, antequam confessionem faciat-,A , pat rubricam qua praecipitar ut, prolalis verbis
Ave, Maria dicat. Sed hoe rubricse quoe circa illa consecratoriis, elevetur corpus Domini, et calix,
versantur quoe missam proecedunt et consequunlur, tectus filiola (t), at certe non ignoravit ritum ele-
ad liturgiam stricte nen pertinent, suam novitatem vandi Eucharistiam, in missa, ut a populo videri et
satis clare produnt, ne liturgise noceant; ille certe adorari queat, velustum esse, et ex iis qui in Occi-
infans iii rebus liturgicis dicendus erit qui putaret dentis pariter et Orientis lilurgiis inveniuntur (j).
hosee ritus Golho-Hispanos esse. Demum si ejus- Quod vero stalim post consecrationis verba elevari
mcwAi orationes noii ita liturgioe Romanaenocent, ut praecipiatur, [xxv] ad eas rubricas revocatur quae,
[x*iv.] Gregeriana dicenda non sit, nec Iiturgiae recentiori usu, ritum anliquura, semel tantum in
Missalis Ximenii ebesse possunl, ut Gotho-Hispana raissa peragi solitura, iterum, extra locum auti-
mini>mecenseatur. quum, fieri mandant. Olim enim in missa Gotho-
104. Qued addit amictum inter vesles sacerdotales Hispana, et Mozarabica corpus Christi semel attol-
tempore Leandri et Isidori locum non habuisse, lebatur, nunc vero, et ab aliquot saeculis,bis eleva-
quaestioaem de vocabulo instituit. Nam de re Ordo lur, tam in missa Mozarabica, quam iu Roinana.
Romanus antiquissimus, Missalenostrum, et sanctus Cujus rei causa, ut omnes norunt, ab haeresi Beren-
GermanusParisiensis («) ostendunt Romanos, Gallos R garii petenda est, ad quam aperte damnandam in
et Hispanos, inter vestes sacerdotales unara habuisse Gallia primum inslitulum fuit ut, prolalis couse-
qua colluin tegebant et .humeros. Hanc Ordo Roma- crationis verbis, illico corpus et sanguis Domini, a
nus, et Missale Mozarabum (b) anaboladium nuncu- populo adoranda, atlollerentur a sacerdote, eumque
pant, quam vocem Romani Ordines amiclum inter- ritum aliae ecclesiaesusceperunt. Hispani, anno 1255,
pretantur (c), et apud Mozarabes, ab anuo 1050, in concilio Valentino (k), et anno 1323, in concilio
amictus inter vestes sacerdotis recensebatur (d). Toletano, praecepere ut corpus et sanguis Christi,
105. Scite animadvertit P. Le Br.un recentiorem Statim post consecrationem, elevarentur. Quibus
esse rubricam qua prohibetur ne diebus Dominicis decretis Mozarabesobtemperarunt, et simul priscam
etfestivis Adventus hymnus Gloria in excelsis cante- consueludinem elevandi corpus Domini, ad ea verba,
tur in missa (e), at hsec ad eam classem rUbricarum Fidem quam corde credimus ore autem dicamus (l),
pertinet cui orationes contradicunt, illi enim clare qusc Symboli recitationem prsecedunt, constaoter
opponuntur oraliones quas recentiores Mozarabes in retinuerunt.
roissis Adventus recitant, quae probant ritum omit- 109. Quod vero calicem filiola tectum elevent, non
tendi hymnnm Gtoria inepte ab iis susceptum fuisse. est ritus recens, ul P. Le Brun opinatus est, sed plane
106. Male autem contendit P. Le Brun forinann'C vetustus, non quidem Golho-Hispanus, sed Romanus,
hynini Gloria, quse in MissaliXiraenii exstat, recen- ut alibi ostendo (m).
tioreui esse, atque e Missali Romano-Toletano de- 110. Non abnuo oratiunculam Adeslo, adesto,Jesu
promplam. Varise hujus hyrani Editiones, inter se bone, etc, a Mozarabis, inter orationem posl sanctus,
non nihil discrepantes, antiquitus circumferebantur, et verba consecratoria adjeclam esse, ut bene ino-
quarum quse primseva sit diflicile dictu est, crnn uet P. Le Brun, qui etiam animadvertit voces post
ouines in Codicibus anliquis inveniantur. Ea vero pridie in Missali Ximenii desiderari; at harum vocum
hymni Gloria formula, quoein Missali Ximenii legi- defectum titulus ipse orationis, quie consecrationem
tur, exstat in antiquo Codice Vaticano, e quo eam coasequitur, et quaeconstanter post pridie inscribittir,
edidit em. Thomasius ((), eamdem exhibet Sacra- aperte indicat. Imo eliam indicat oratiunculam Ades-
mentarium Bobiense (g), eamdemque e Codicibus to, praeter morem antiquum, quo verba conseorato-
Anglicanis edidil Usserius (h); quibus probatur hanc ria extremis vocibus oralionis posl Sanctus connec-
hymni forraulam vetustam esse, eaque Hispauos, tebantur, a Mozarabis adjeclam fuisse. Adeoque
Galloset Anglos olim usos esse. defectus hic et interpolatio ad classem eorum revocari
107. At, inquit eruditus Le Brun, formula hymni debent, quibus orationes Missalisconlradicunt,
Gloria, quou in Breviario Mozarabum adhibetur, di- B 111. Recte etiam animadverlil P. Le Brun in Mis-
versa est ab ea quse in Missali legitur. Noii abnuo, sali nostro non legi illud, Laus tibi, etc, quae dice-
sed inde male colligit formulam Missalisaut recen- bantnr quando diaconus Evangelium de altari tollebat.
tem esse, aut minus antiquam formula Breviarii. Sed cum hic ritus sit missarum solemnium, non erat
Nam utraque antiqua, et utraque apud Gotho-Hispa- cur Missali mislo inferretur. Nam, ut dixi, ejusmodi
nos usitata. Missalia praecipue excdgitata et compacta fuerint
108. Deinde P. Le Brun, tanquam recentem cul- in usum presbyterorum,
qui privatas missas celebra-

(«) In epistola de officio communi, Thes. nov. (g) Pag. 281.


anecd., tom. V, col. 87 (h) De tribus Symbolis, pag. 33.
(b) Pag. 174. (i) Missale Mozarabum, pag. 5.
(c) Ord. Rom. u, et iv Hittorpii, et m el vi Ma- (j) Vide notas, pag. 541 et 552.
mllonii.
(k) Apud em. de Aguirre, Concil. Hisp. tom. HI,
(d) Concilium Cojacense, cap. 3. pag. 309 et 573.
(«) Missale Mozarabura, pag. 1. (I) Miss. Mozarab., pag. 6.
(f) Operuui tora, IH, pag. 616. (m) Vide notas pag. 541.
35 PRAPATIO. 36
bant, in quibus Evangelhim non tollitur de altari, A.Christi Domini in urbem Hierosolymitanain ingres-
nec a diacono, sed a presbytero celebrante, in ipso sum reprtesentarent, Golho-Hispanosinstituisse, valde
altari, legitur. Unde, cum in missa privata diaconus credibile est.
suo munere non fungatur, nec illud, Laus tibi, etc, di- 116. At, inquis, hymnus Gloria, laus.et honor,
catnr, non erat cur in Missali nostro huic rubricse Gotho-Hispanus non est, nec ritus percutiendi fores
locus fieret. clausas ecclesise antiquus haberi debet [xxvu]. Non
112. P. Le Brun etiam contendit rubricam hane : dilititeorhymnum Gloria, laus et honor, post eversio-
Interim dum ehorus dkil, PACEM MEAM, accipial sacer- nem imperii Visigothorumcompositiim fuisse (g), at
dos pacem de patena, et, dicendo sic : nABETO oscu- inde non cousequitur Golho-Hispanoshymnum ali-
LIMMLECTIONIS, UTAPTUS SISSACROSANCT1S MVSTEBIISquem alium, aut psalmos, in Christi Domini laudeiu,
DII, s(a(t'm dat paeem diacono, vel puero, [xxvij et hac die, non cantasse, pro quibus Mozarabeshyniuum
puer populo(a), Missafi Mozarabum illalam fuisse Gloria, Causet honor, cantare coeperunt. Nec disputo
poslquam pax dari coepta est tabella quadam quae de antiquitale ritus claudendi fores ecclesioe,easque
parta pace Hispanis denominatur. Idem locusMissalis hac die pulsandi, quamvis de hujus consuetudinisve
nostri, in nova «EditioneGlossarii lalini domini du tustate P. Le Brun non assentiar. Esto hseccoeremo-
Cange, voce Pax citatur, ad probandum tabellam qua B nia recentior sit, quid sola faciet inter tot ritus
pax datur etiam pacem denominari. At non video cur antiquos?
in hac rubrica vox pax aliud significaredebeat quam 117. Namprsetermoxrecensitos,sextoilIud, Erigite
osculum, aut amplexum pacis, quam sacerdos de pa- vos, post primam propheliam dictum; septimo ru-
tena accipiebat, et diacono, vel puero, eum amplec- brica praescribens ut fiat sermo ad poputum, ante lec-
tendo, tradebat, et puer populo dabat, proximum tionem Aposloli; octavo illud, Symbolumnemo scri-
sihi astantem amplectendo. bat; nono, illud, Signate vos, et respondete; dechno,
115. At, quod P. Le Brun animadvertisse debuit, illud, Submissa voce, ter repetitum, ad dupliceui
apud Gotho-Hispanos, et Mozarabes antiquiores, Symboli repelitionem, et ad brevem exhortationera
sacerdos celebrans pacem a nemine accipiebat, et de retinenda fide, pertinens, antiqua sunt, et Gotho-
nemini dabat. Nam, ut in notis monui (b), initium Hispana, quibus si addatur hac die passionem Do-
dand» pacis a diacono erat (c), qui popuio praecipie- mini non legi, nec minorem doxologiam Gloria et
bat ut inter se pacem facerent (d), et, osculando honor Patri, etc, omitti, omnesque ritus consueli
digniorem, pacem episcopis, presbyteris el diaconis, missaeMozarabicaeadjicianlur, facile erit dijudicare,
altari astantibus ipse dabat. quantum a vero ii aberrant, qui auctoritate P. Le
114. Prolixiorem discussionem requirit alia P. Le 'Z Brun nitentes, opinantur ritus majoris hebdomadae
Brun opposilio, asserentis omnes ferme rubricas MissalisXimenii omnes ferme recentiores esse.
DominicaePalmarum, ferioequinlae, sexlae, et Sabbalt 118. Neque puto ad hoc fusins ostendendum opus
majoris hebdomadae,quaein Missalinostro inveniun- esse parliculatim ire per omnes ritus, et crere-
tur, desumplas esse a MissaliRortiano, quo, tempore moniasferiae quinise inCcena Domini, ferioesexloe iu
cardinalis Ximenii, Ecclesia Toletana ulebatur, quae Parasceve, et Sabbati sancti. Sufficit animadverlere
accusatio non alia magis efhcaci rationeinfringi ac officium feriae quintae in Coena Domini, dempla ru-
dilui posse videtur quam enumerando rilus Golho- brica illa qua proecipiturut pax non detur ( cui ora-
Hispanos qui in Missalis Ximenii Missis iis diebus tio ad pacem, el illa ipsa rubrica contradicit, ut supe-
recurrunt. Primo igitur tilulus DominicseinBamispal- rius indicavi) Golho-Hispanum esse; caeremoniani
mttrum (e); secundo oratio Domine,Jesu, qua flores deferendi Eucharistiam ad conditorium, quod sepul-
et rami benedieuntur, crebris responsionibus inter- crum appellant, a Mozarabibus additam esse, nihil
secta; terlio oratio Dominica, in line illius orationis tanien habere quodrilibusGotho-Hispanis opponalur.
recitata ; quarto benedictio, cui praemiltilur Humi- 119. Oflicium diei Veneris sancti, dempta missa
liate, quinto illud Sparsit nos ex offlcio ad benedi- praesanctilicatorum,quaeeliam ritu Mozarabicocele-
cendum aquamaspersionis desumptum; omniaGotho- ^ bratur, Gotho-Hispanumest. Alibi dixi (h) caeremo-
Hispana sunt. Quaeautem sequuntur usque ad inilium niam adorationis crucis, die Yeneris sancto, antiquam
missse,<juibusprsecipueinnititur assertio P. LeBrun, esse, non lamen Gotho-Hispanam, aut Gallicanam.
forroam saltem Gotho-Hispanam retinuerunt. Sed re melius perpensa, suspicor Gotho-Hispanos
115. Nam ultima oralio, Alme Pater emmpotens, offlcium hujus diei ab adoralione crucis, vel, ut ipsi
etc.,qu;B Gollio-Hispanavidetur, de cantu aperte loquebantur, a salulalione ligni dominici incho.asse,
meminit {(). Processionem quoque, ut triumphalem quemadmodum indicat oratio, 0 crttx sancta, a qua
(a) In Missali nostro, pag. 5 et pag. 227, hic omnes missus, cumintra diaconusdixerit: INXSJBVOSPA.CEM
locus paulo aliter legitur, ita lainen legendum esse TBADITE, omnibus Ecclesiajnstantibus,,pacis o$-
reor, cur enim sacerdos, tdiaconumaut puerunj allo- culum invicemtribuatur.
quens, utatur numero mullitudinis Habete et apti (e) Vide notas pag. 512,.
siti , non apparet causa. ({) Missale Mozarabum , pag. cum 150, et ji.ifra.
(b) Pag. 540. Ob hoc, nos indigni ejus in laude gmni Imlilia
(c) Sanctus Isidorus, in epist. ad Ludifr., de dia- concinentes,elc
oono aii: Ipse donat pacem,ipse annuniiat. (g) Vide notas pag. 512.
(d) Concilium Cojacense, ann. 1056, can. 1 : Ad (h) Videnotas pag. 517.
VI PRJtfATlO. 38
Dfficiumincipit. Cseremoniaigitur adorationis crucis, A 1 Missali eas omnes orationes mseruisse quse intrqi-
queenunc, non iniiio officii, sed post indulgenlias, tum, sjve ojjiciumad missam,praecedunt, denius etiana
peragiiur, antiqua habenda est, et Gotho-Hispana, eum sanctos plurimos Toletanos sanctis Mpzarabicis
quamvis a Mozarabibus recentiorjbus loco suo raota addidisse, num inde sequitur Missale Mozarahum
fuerit, ut ad consuetudines Ecdesisc Toletanae sese Ximenii Sacramentarium Gotho-IIispanuin non espe?
magis accommodarent. Popule meus, etc, a Gotho- Haud puto. Nam si similia, imo plura additameiita
Hispanis olim canebatur, et adhuc in Breviario a non efficiunt ut Missale Romanum sancti Pii Qqiuti
Mozarabibus canitur. dici nequeat Sacramentariqm Gregprianum [xxix], ut
120. Sed, inquit P. Le Brun, rubrica qua praeci- ipse P, Le Brun aperte docet (rf); quid est c\ir dir '
pitnr ut diaconus et SHbdiaconus, missae praesancti- camus Mjssale Ximenii Sacramentarjum Mozarabj- '
iicatorum ministraturi [xxvm], dalmaticas nigras in- cum haberi pon posse ?
duaut, recenlior utique est, nam tunica subdiaconi 123. Praeterea, unde habuit Roblesius cardinalem
dalmatica nominatur, quod recens est, fateor, imo Ximenium haec omnia Missali Mozarabiim £(ddidisse?
adeo recens, ut ne nune quidem tunica subdiaconi Inquis : Nemo negare potest oraliones istas, quas
proprie ddlmatica dicatur. At ille hoc unico exemplo distincte nominat Roblesius, in Missali Mozarabutn
male probat cseteros rilus Missalis Ximenii, qui ad B 1 inveniri. Esto, at mde non sequitur eas cardinalem
offlciasanctioris hebdomadse pertinent, omnes ferme Ximenium adjecisse. Quid si a sacerdptibus Moza-
recentiores esse; nonne sequum magis fuisset osci- rabibus ante episcopatum Ximenii additae fuerint?
tanliam et feslinationem amanuensis accusare, qui Roblesius asserit quidem pleraque additamenta facta
debebat scripisse et diaconus dalmaticam, subdiaconus fuisse Missali in translalione textus Gothici in Lalj-
tunicellam nigras accipiat, aut certe ignorantiam num. At non indicat unde ista anecdota habuerit.
scriptoris? Nam, cum subdiaconi tunica, manitis Ipse non interfuit Editioni Missalis, sed centum et
duntaxat, quoe nonnihil strictiores sunt, a diaconi amplius annos post editum Missale haec de addita-
dalmatica, discriminetur, facile erat scriptori minus mentis a Ximenio factis, in Historia de Vita et rebas
accurato dalmaticam pro Tunicella aecepisse. Sed geslis ejlisdem cardinalis, Toleli, anno 1!04, HiVpn«
quid, si antiquilus etiam subdiaconi dalmatica indue- nice edidit, nec ullum se antiquiorem Jaudat scrip-
bantur, ut vir eruditus Josephus Vicecomes opinaliir torem, qui asseruerit MissaleMozarabum a cardinali
(a)? Utique dicendum errasse eruditum Le Brun, qui Xiroeniofuisse interpolatum.
consuetudinem antiquam novitatis accusavit? 124. Rerum quoque ignorantia, qua Roblesiura
121. Nihilominus,inquiunt, negari non polest Eu- laborasse ex hoc ipso loco apparet, ejus auclorila-
genium de Robles, Toleti, apud sanctum Marcum, tem valde minuit. Non enim intellexit Jitulum Mis-
parochum Mozarabicum tradidisse Missale Mozara- saMsmisti, nec noverat ritus iaciendi coufessionem
bicum, cum typis ederetur, jussu cardinalis Ximenii iti missa (e), et salutandi crucem in ara posiiam ((),
ijrterpofatum fuisse; sic entm scribit (b): notandum antiquos esse. Videtur etiam opinalrjs Misgaie et
vero in impressione Missalis Mozarabici, quam fieri Breviarium Mozarabum lingua Gothica fuisse com-
jnssil cardinalis Franciscus Ximenius, Archiepiscopus posita, ut interprele opus fuerit, qui texlum Goihi-
Totetanus, et in transiatione tetlus Golhici in Lati- cum in Latinum ti'ansferret. Liturgiain Romauam,
num, eum addidisse, plerosque e sanclis officiiTole- quatn Ecclesia Tolctana, sseculo xi ad linem ver-
tani veteris, et sanctis Mozarabicis miscuisse, eppo- gente, susceperat, ollicium vetus Toletanum appellat.
suisse etiam missm generalemconfessionem,cum ora- Asseritque Ximenium Missalisuo adjecisse plerosque
tione adoralionis crucis, cmterasque oraliones, qum e sanctis ojficiiTolelani veleris, et sanctis Mozarabicis
enleinlroitum dicunlur, et SALVEin fine missm, et miscuisse, quoeverba plane falsa sunt, nisi alludant
quta hmc et pieraque aiiaadjecil,ideo Missalehanc in- ad Kalendarium Missali Ximenii prsemissum, quod
scriptionem habet MISSALE MISTUM, etc. et infra (c): ad Missale nihil pertinet, ct nisi nomine ollicii Tole-
fltnc scquitur plerosquesanctos, aul majorem eorum «tani ,' veteris intelligalur liturgia Romana, lempore
partem, de quibus dicitur Communesanctorum, adje- Alphonsi VI, Toleti suscepta. Nam manifeslum est,
clos fuisse et immislosa Francisco cardinale Xime- ut examinanli patebil, Missale Ximenii ne unam
nes, in translalione texlus Golhici in Latinum sermo- quidem missam recentioris sancli habere, aut quem
nem. Hiec ille, unde concludunt, si Roblesio fides, Ecclesia Gotho-Hispana prisco Biore non coluit.
fateri necesse esse cardinalem Ximenium Missale 125. Demum Alphonsus Orliz, quem cardinalis
ritibus et sanctis Toletanisinterpolasse, adee utMis- Ximenius Editioni Missaliset Breviarii praeppsuerat,
sale Mozarabum typis ediium nec Gotho-Hispanura, omnem fidcm narrationj Roblesii detrahit; i« enim,
nec Mozarabicumdiei debeat. in epistolis dedicatoriis Missaliet Breviarip praemis-
122. Sed multa sunt quaevim hujus argumentatio- sis, Ximenium alloquens, quid sibi mandatum fue-
nis infiingunt. Et primum concedalur, Ximenium suo r*t, et quid in Editione Missalis et Brreviariiprsesti-
(a) Josephus Vicecomes, de Appar. missae, lib. v, (c) Ibid., cap. 53.
7
cap. et 8. (d) P. Le Brun Explic Miss.j tom. II, diss. n,
(b) Eugenius de Robles, de Vita et rebus geslis art. 2, pag. 160, Ed. Gallioae.
Francisei cardinalisXimenii, cap. 32, apudem.de (e) Vide nolas pag. 537.
Aguirre, tom. III Conc. Hisp., pag. 269. (f) lbid., pag. 555.
39 PRiEFATIO. 40
terat, candide exponens, sibi mandatura fuisse scribit, Ai cerle necesse non fuit tacere de additamenlis istis,
ut antiquitatem intactam prseservaret (a), non modo et posteros silentio fallere, ut crederent nihil Mis-
in seutentiis, sed in vocibus etiam, atque litteris, sali interpolatum fuisse. Quare si quid ejusraodi
ne quid eorum quoc in'manuscriptis Codicibus lege- addituni Missali fuisset, Ortisius, utpote vir probus,
bantur demeret-, neve mutaret, sed quac in velustis de eo minime lacuisset. Ponamus enim Ortisium, ob
mohumentis litteris Golhicis exarafa fuerant, [xxx] ignorantiam antiqui ritus Gothici, coactum fuisse
ea totidem verbis, lilteris vtilgaribus, fideliter trans- orationes aliquot et aliquot rubricas e Missali To-
cripla, typis edenda curaret. Et quandoquidem in letano in Missale Mozarabum transferre, nonne et
vetustis Codicibus quaedam inveniuntur temporis solertiae suae laudem retulisset, qui, paucis rubricis
injuria deleta, Ximfeniuspraeceperat ne Orlisius ista orationibusque adjectis, usum liturgise Gotho-His-
temere suppleret, sed, ubi supererant fugientium pana?expeditum reddiderat, et fideipariier, quidehac
litterarum vestigia, slyli non mututo ductu(b), ut re tota leclores caudide monueral, et recentiores
locutii reficeret; ubi vero ne litterarura quidem ves- ritus ab antiquis dislinxerat? Sed cum Orllsius nul-
tigia remanserant, ut, enucleata veritate, collato sci- libi innuat se in Missali quidquam edidisse quod in
licet cum sociis studio, aliisque Godicibus inspectis, libris Mozarabicisnon invenerat fxxxi], ejus silentio
Iacunam restauraret. Qtne optiini cardinalis mandata 1B lides est adhibenda, nee putandum virum pruden-
profitetur Ortisius se, magno cum labore ac summa tem et probum, ut posteros fallerel, Iaudes suas la-
fide exseculum esse, vitia quaedamorthographiae se cere voluisse.
emeuda'sse, fugientium manuscriptorum librorum 128. Caeterum, quandoquidem salis certum est
characteres, in veteres litterarum ductus novo atra- missam Mozarahicam diu ante episcopatum cardina-
mento immisso, revocasse, sent.entias et voces dis- lis Ximenii in urbe Toletana expedite celebraiam
tinxisse, dispersa Breviarii oflicia in unum collegisse esse; imo aliquem ejus usum, ab eversione regni
(c) atque coordinasse testatur. Aliud quidquam prae- Visigothorum ad hanc usque diem, Toleti obtinuisse,
stitisse se minime tradit, tradilurus ulique, si Mis- necesse est falsura esse P. Le Brun, opinantem igno-
salis ordiuem mutasset, si rubricas novas, novasque rantiam antiqui rilus Gothici, in causa fuisse cur
orationes, missasve, Mozarabibus antea inusitatas, Missale Mozarabum interpolatum fuerit. Nam , aut
de Missali Toletano, aut aliunde petitas, adjecisset. Mozarabes ignorantia antiqui ritus non laborabant,
Nam cui' bono tacuisset, quae cum laude Editoris aut cuni hac ignorantia (si ea tenebantur) raissam
palam iieri polerant, nec sine damno Edilionis et suam commode celebrare poterant,
Editoris macula taceri? 129. Non latuit Ximeniura Mozarabes , longo an-
126. Nam nemo negabit ista omnia, quae recenset' « norum deeursu (e), rubricas quasdam el caeremonias
Roblesius, Missali potuisse adjici sine damno Editio- Gotho-Hispanis ignotas, in suam lilurgiam, aut
nis, si Ximenius, aut potius Ortisius, de addita- sponte, aut invite (f), intromisisse, eas tamen in-
mentis posteros monuisset. At, nulla praemissa ad- tactas retineri voluit, non enim illi proposilum fue-
monitione, Missale potuisse, sine damno Editionis, rat priscam Gotho-Hispauorum sacrificandi et officia
interpolari, nemo non negabit. Quis autem sine tes- ecclesiastica obeundi normam puram et putam exhi-
timonio scriptoris idonei et synchroni sibi suadere bere, sed id unum duntaxat curabat, ut, Missali et
poterit cardinalem Ximenium, virum probum et pru- Breviario charactere usitato, lypis edilis , missa et
dentem, egregium opus MissalisMozarabici vitiari, officium Mozarabicum eo rilu quo suo tempore et
posteros decipi, ritus Romanos pro Mozarabicis, ante centum et amplius annos fieri solebant in poste-
recentiores pro autiquis, venditari voluisse? rum facilius celebrarenlur. Quare Ortisio ejusque
127. At, inquit P. Le Brun, series antiqui rilus sociis mandaverat ut libros manuscriptos Missaliset
Gothici ignorabatur, unde Ortisio ejusque sociis ne- Breviarii Mozarabum diligenter recognoscerent, eos-
cesse fuit missale Mozarabumnovis rilibus e Missali que charactere usitato transcriptos praelo subjice-
Toletano petitis instruere, ut missa Mozarabica ex- n rent; iisdem tamen facultatem non dedit purgandi
pedite celebraretur (d). Demus hoc P. Le Bruu. At Missaleet Breviarium ab additameutis Mozarabum ,

(a) Epist., Dedicatoria Missali preemissa. clerum et populum Tolelanum scribens, conqueritur
(b) Ibid. Mozarabes ArchiepiscopoToletano obedientiumdeite-
(c) Confer epistolam dedicatoriam Breviario Mo- gantes, ecclesias de manu laieorum recipere, et in sq%
zarabico praemissam. cramentis missnrum, et in aliis divinis officiis, tonsura
(rf) P. Petrus Le Brun. Explic missae, t. II, quoque clericidiel vestimenlis, suam antiquam consue-
pag. 333. tudinem subsequenles, ab apostelica sedediversa seu-
(e) Ab anno enim 711, aut 712, quo regnum Visi- lire prmsumere. Quapropter mandat universitaliTole-
golhorum Saraceni everterunt, ad an. 1500, quo tanorum, quatenus Mozarabes moneant, ut in Saera-
Missale Ximenii editum fuit, anni ferme seplingenti meniis missarum, et in aliis divinis officiisa catholica
octoginta et oclo intercipiunlur. Ecclesia dlssentire de cmtero non prmsumant, et ar-
(f) Credibile est -Mozarabes eos ritus invitos sus- chiepiscopo Tolelano, st in ipsius provinciaremanere
cepisse, quibps orationes, quas in missa recitabant voluerint, obediant, ejusqueprmcepta observent.Unde
aperte ooponuntar, quod post initum ab Eugenio III conjicere' licet Mozarabes, qui haclenus priscas suas
pontificaium contigisse videtur; is enim in epistola consueludines observaveFant, exinde, ne cogerentur
(dcqua em. de Aguirre, tom. III Conc.Hisp., p. 362, solum vertere, lonsuram, vestein clericalem, et ru-
*»*Labbcus»tom."X Goncil., col. 1099 memiuere) ad bficas quasdam Romanas, haud sponte admisisse.
U PR^FATIO. 491
eaqse rejiciendi quae lllis visa fuissent cum ritibus j\ nem fidetium, non ad Christi Filii Dei personampsv-
Gotho-Hispanisminus congruere. Et haec unica et tinet.
vera ratio est cur in Missali Ximenii rubrica; recen- 133. Quartum textum e missa de CeenaDomini
tioris aevi, quas Le Brun aliique reprehendunt, in-
citarunt, qui per ADOPTIVI hominis passionem, dum
tactse remanserint, el quas Roblesius perperam tra-
suo non indulgetcorpori, noslro demum, id est ilerum,
didit Xicneniumadjeeisse, cum ipse eas in Codicibus
non pepercil, hunc locum corruptum fuisse, male co-
masuscriplis invenerit, a Mozarabis antea adjectas. haerere verba, et pro assumpti hominis, reposiium
[xxsu] § VHL An MissateMozarabumimmunesit ab fuisse adoptivi hominis, Alcuinus notaverat (j). Se.d
erroribus Felicis el Elipandi. cum hic textus in missa feriaequintae in CoenaDomi-
130. Non defuerunt qui MissaleMozarabumpravse ni non inveniatur restilui debeat uon
doctrinse insimularunt, et maxime erroris Felicis satis constat. Id (k), quomodo hominis
plane videtur, adoplivi
Urgelitani et Elipandi Toletani, eorumque sectato-
Christum Dorainura Dei Filiuin passionem Mozarabes antiquos in libris suis non le-
rum, qui adoptivum gisse, sed assumpli hominis passionem, uti ex se-
asserebant (a). Huic accusationi Elipandus (b) et textu apparet,
quenli
Felix (c) occasionem praebuerunt, qui, ut prava
dograata tuerentur, velerum Patrum testimonia, et B 154. Hunc, quinto loco, Citant e missa, de (eria
auctoritatem librorum liturgicorum Ecclesiarum His- quinta Paschm, ubi se legisse aiunt : qui pietati tute
paniaein medium proferebant. per ADOPTIVI uoHiNispassionem, etc Locus integer
131. Textus aulem omnino septem e libris litur- exstat in illatione missaeferioequinlse post Pascha (/),
HOMINIS
gicis Ecclesiae sua Elipandus in epistola ad Albi- qui pielati lum per ASSUMPTI passionem, quasi
iium (d), et in libello suo, qui in concilio Francofur- quasdam, in prmsentispopuli acquisilione, manubias,
dense lectus fuerat, caus% suae, uli opinabatur, cum non exiveril e cmto, exhibueril e triumpho, et
aperle faventes, adduxerat, eosdemque Felix Urgeli- cum non habuerit divinitas immulttbilispugnam, hn-
tanus protulerat (e). Ex his tamen tres sunt, qui buerit fragililas ASSDMPTA victoriam, unde apparet
nibil uon catliolicum sapiunt. Elipando enim atque olim etiam Mozarabes legisse assumpti hominis, ei
FeEci,, ut animadvertit Alcuinus (f), adeo placebat enim correspondet fragilitas assumpta. Neque dicas
adoptionis vocabulum, ut ubicunque illud scriptum olim fragilitas adoplata, aut adoptiva, lectum esse.
invenerant sine omni consideralionereferri ad Be- Si enitn in suis Codicibus ita legisset, Elipanlus m-
demptoremnostrumcontenderent. tegrum texturn protulisset, nec secundam ejus par-
132. Prknum igitur textum ex oratione ante Do- tem, adeo clare illi faventem, omisisset.
minicamoraiionemmissae feriaequartae post Pascha Q '
155. Sexlus texlus e missa de Ascensione Domini
produxerunt: Bespice, Domine, tuorum fidelitimmul- profertur : HodieSalvalor nosler post ADOPTIONEM CAR-
titudinem,quemper ADOPTIONIS gratiam, Filio luo fa- NISsedem repetiit Deitatis. Alcuinus aniiuadverlit
cere dignutus es cohmredem(g). Alterum textum pro- melius mullohic dici ASSUMPTIONEM CABNIS, quam XDO-
tulerunt ex oratione missmferioequintaepost Resur- PTIONEM CARNIS, quia, inquit, FiliusDei assumpsit car-
rectionem : Prmcessil quidem in ADOPTIONE donum, nem, non adoplavil (m), et ita in Missali Mozarabum
sedadhttcreslat in conversaiionejudicium (h). Tertium hic locus adhuc legitur, in oratione missa, die Asceu-
e missa defunctorum protulerunt, et quos fecisli sionis Domini(n):HodieSalvalor nosler postASSUMPTIO-
ADOPTIONIS participesjubeas hmreditatistum esse con- NEM CARNIS sedemrepetiitDeitatis, hodiehominemsuum-
sortes. Hic texlus non legitur in ulla e missis defun- intulit Patri, quem obtulit passioni, et ita olim Moza-
ctoruin Missalis Ximenii. At in tribus hisce textibus rabes hunc locura legisse suadent verba quae
prsece-
vox adoplio orlhodoxum sensum habet, nec causse dunt in hac ipsa oratione : Placeat, dilectissimifra-
Elipandi patrocinalur [xxxm], nam, ut Alcuinus (i) tres impositam mtheris fasligio ASSUMPTI HOMIMS
animadverterat, in iis adoplionis nomen ad mulliludi- communionemsequacibuscordis oculis contueri, etc.,.
(a) Em. Bona, Rerum liturg. lib. i, cap. 2, sect. 2, D ' tur in eodemlibetlovestro item : Prmdecessoresnoslri
aperte hanc suspicionempromovet. Quamvis, inquit, Eugenius, Hildefonsus, Jutianus Tolelunmsedis an-
hoc officium,Mozarabicum,a viris sanctis el ortho- listites in suis dogmatibusdixerunl, etc.
doxis compositumfuerit, Hispania tamen ab infideti- (c) Apud Alcuinum, oper. col. 895.
bus vaslala, ita erroribus refertum est, ut Elipandus (d) Inter. opera Alcuini, col. 916.
Tolelanus, ex ipsis officiisaepravalis plura acceperil (e) ApudAlcuinum, lib. vn advers. Felicem Urgel.,
testimonia ad suam hmresimastruendam. P. Petrus col. 895.
Le Brun, Exp. miss., t. II, dis. v, art. 2, sect. 2, (f) Advers. Elipantum, lib. u, col. 954.
idem ferme verbatim scribit; et P. Joannes Pinius, (a) MissaleMozarabum,pag. 207.
tr. hist. chron. de Liturg. antiq. Hisp., cap. 4, § 3, (n.) Ibid., pag. 208.
quaestioneininslituit an el quousqueliturgim Mozara- (t) Contra Elipand., col. 955.
bicmexemplaria Felicis Urgelilani, et Elipandi Tele- (j) Ibid., lib. ii, col. 953.
tani erroribus corrupla fuerinl ? (k) Eruditissimus Fleuri, Hist. EccL lib. xEHr,
(b) Elipandus, in Epislola ad Albinum, oper. Al- sect. 57, ab iis deceptus, quibus curam dederat
cuin. col. 916, Ed. Paris. 1617, prolalis aliorum inspiciendi Missale Mozarabicum, scripsit hunc tex-
sanctnriira Patruni quibusdam textibus, subdit: Te- tum iu citato Missalisloco inveniri.
slimonia sanciorum Palrum Toleto deservieniiumin //) Missale Mozarab., p. 209.
missarumoracuiisedita sic dicunt, elc, at in concijio (m) Alcuinus, adversus Elipand., lib. n, col. 955
Francofurdensiverba Elipandi ita referuntur: Seaui- (») MissaleMosarabum,pag. 251.
PAXROL,LXXXV. 2 <$.
43 PR^FATIO. 44
quae Elipandus non praeterraisisset, si in iis adeptivi A possit(f), de quibus nolohoc loco contendero, eerte
homtnis communienemlegisset. non probalur scriptores Hispanos missarum el ora-
136. Septimus et ultimus locus quem lamlant e tionum de Christo loquenles, adhibuisse voces ado-
missa sancti Sperati depromilur : Ingeniti Palris ptio, adoptalus el adoplims, eo sensu quo assumplio,
unigenite Filius Dei.... qui.... hujus mundi infima assumptus el similes adhibentur. Ab ejusmodi enim
pelens [xxxiv] ADOPTIVI HOMINIS mn homtisti vesti- vocibus concilia Hispana, et antiquiores Patres His-
mentum sumere carnis, quse verba , in missa saneli pani, cum de Incarnatione agunt, ut plurimum
Sperali, MissalisXimenii, non leguntHr. Ut Alcuinus abstinent. Justus Urgeliianus(g) dislincte negat ado-
aiiiniadvertit («), inconveniens diclio est ABOPTIVIptionemcompetere [xxxv|Chrislo, et conciliumTole-
UOMINIS VESTIMENTHM CARNIS. At textus cilatus, uti in tanum nonum, lidem explicans, clare docet: Ilic
BrcviarioMozarabumexstat, in oratione admalutinas eliam Dei Filius, natura est Filius, non adoplione.
laudes sanetorura Sperati et comitum, nihil habet Unde in hymno Breviarii Mozarabum, die Circumci-
alienum a modo loquendi lilurgicorum Hispaniae: sionis, de Christo canunl : Pa(rt, non adoptione, sed
Ingeniti Palrius, unigcnite Filius Dei.... qui.... hu- comlernusgenete. Solebant enim lilurgici Hispani in
jus mundi infima pelens, ad ADOPTANDUM HOMINEM,missis et orationibus, fideidogmata secundum delini-
mn horruisli veslimentumsumere carnis.... 0 tioues conciliorum Hispaniensiuinexplicare, quorum
137. Singulis hisce textibus discussis, apparet e etiamverbis frequenter utebantur.
quatuor ultimis, qui soli pravo dogmati favere pos- 141. Praetereain Hispaniam penetraverat Bonosia-
sunt, ne unum quidem in MissaliMozarabum Xime- norum haeresis, illuc ab Arianis delata, qusc docebat
nii, eo modo legi quo ab auctoribus haereseoscitan- ChrislumDei Filium, noh proprium, sed adoptivum,
tur ; unde planum est falli eos qui Missale nostrum esse (/»). Contra quos, teste sancto"Isidoro Ju-
(»),
librosque liturgicos Mozarabum haereseos Felicis et stinianus episcopus Valentinus, anle saeculivi rae-
Elipandi hactenus accusarunU dium, scripserat. Quare haud credibile videlur scri-
138. An Felix vero et Eiipandus dicendi sint li- ptores liturgiaeHispanae,niodis loquendi conciliorum
bros SUQS ecclesiasticos recle legisse, sed male intel- et scriptorum Hispanorum omissis, voluisse usurpare
lexisse; an potius ceusendi sint libros suos ecclesia- ipsissimas voces quibus Bonosiani suam hairesiin
sticos corrumpere voluisse, qusestionessunt ad ortho- exprimebant. Notum enim est
quantum calholici
doxiam Missalisnostri parum spectantes, et breviter scriptores cavere solebant a vocibus et modis lo-
examinandae, AUqui putant Felicem et Elipandum quendi haereticorum propriis, quos, eliamsi significa-
libros suos, uii in iis scriptum invenerunt, bona fide tionem orthodoxam admittere poterant, vigente
citasse, sed non bene intellexisse; hanc opinionem (Z adhuc atque grassante secta, suspectos atque invisos
tenuil doctissimus Pagius (b), ratus Feticem et Eli- habebant.
paildumex male intetlectismissmsancli lsidori oratio- 142. si Codices liturgici Hispanorum fue-
nibus hseresimhausisse. Et alii, colleclis quibusdam runt Igitur, ut pro assumptuslegerent
Patres hasce aliquando corrupti,
eorum sententiis, contendunt sanctos
et ea adoptalus, et adoptivus(de qua re Alcuinus snbdu-
voces adoptio, adoptatus, adoptivus, similes, bitasse videtur) (j), Hlis profecto libris homines ne-
et
significationeadhibuisse, qua assumptio assumptus quam manus intulerunt, postquam Saraceni rerum
aumbentur (c). in Hispania potiti sunt, quemadmodum em. Bona (k),
139. Em. Bona (rf), et P. Petrus Le Brun (e), in
P. Petrus Le Brun (/), et alii recentiores opinali
diversam sententiam aheunt : ii enim putant priscos sunt, quibus lubens assentior. Ita tamen, ut Elipan-
auctores liturgiae Golho-Hispanae nihil eorum scri- dus, Felix
et favere vide- eorumque asseclac, auctores sceleris cen-
psisse quae dogmati Felicis Elipandi seantur.
hanlur, sed post ruinam regni Visigothorum libros
143. Illis enim falsi crimen imputandum videtur,
liturgicos Mozarabum fuisse corruptos, et ab istius-
modi vitialis Codicibus Felicem el Elipandum sen- quqrum intererat libroS ecclesiasticos corrumpere,
tentias quas laudant desumpsisse. J>ut vilialis Codicibus malam causam tuerenlur. Neque
140. Sed, quidquid sit de usu et signifieatione a moribus Felicis Urgelitani id facinoris alienum
llarum vocum adoptio, adoplivus%adoptalu.s, et an erat. Is enim, teste Hincmaro Rhemensi, Codici
ul!o vero sensu Christus Dei Filius adoptivus dici sancti Hilarii, in bibliolheca Caroli Magni, uianus in-

(a) AdversusEHpand. lib. u,.col. 955. ti) AdversusFelicem, lib. vn, eol. 895.
(b) In Baron, ad ann, Chr. 789, n. 9. (fc) Rerum liturg. lib. i, cap. 11, sect. 11, rerha
(c) Vide P. Petrum Coustant, ord. sancti Bened., superius retuli.
iu Vin liciis veterum Cadjcum confirmatis, cap. 8, (() P. Petrus Le Brun, Expl. miss.,t. II, diss. v,
p. 209. art. 2, 287 : Quamvis, inquit, Missale Mozarabicnm
(d) Rerum Liturg. lih,. i, cap, H, §2,5 composihtm (uerit a viris piis, et entdilis, tamen,
Expl. mtssae,t. H.dist. v, art. 2, 2. exeunte smculovui, in iltud errores aliquotirrepseranl,
(e) Vide oseitantia aut nequitia quorumdamllispanim episeer
(() Petavium, TheoL dogra. t, V»delucarn.,
]. vu, cap. 4. porum, hoeresiadoplivorumfavenlium,quorumanlesi-
(g) In canlica. gnani [uentnt Felir, Vrgetitams episcopuset Elipan
dus arekiepiseopusTotelanus.
lk), Sanctus Isidorus.Origin. I. vm»c. 5.
(« Idem, de Viris fliuslc»us, caj?, 55»
45 FRyEFATIO. 46
lulisse deprehensus est (a) et, corrupto librorum cu- A fortasse duo, auf tres, qups periisse potius opinan-
stode, pro ADORATUR scripsisse ADOPTATUR. Codex dum est, quan>censen4uu>libr.psliturgicos Mozara^
adhuc exstare traditur, non sine indiciis patrati erjV bum, pl vulgo japtalur, ppere catholicoruin episcor
uiinis (b). Felix autem, qui in palaljo Codicesregios poruin fjiisse emenijatos, quj|i ftpruin, qui Cpdhifis
vitiare ausus fuit, facile creditur EcclesiseToletanee vitiatos einendarpul, aut temppris quo fimendaiio
Codicibus(c), aut ipse manus [xxxvi] inlulisse, aut facta est, ulla ,a,dposterps no}itia pervenerij. Atque
Elipamlo ut eos depravaret persuasisse. haecad ea .diluendaqui» conlra MissalcMozajabum
144. De numero vero corruplorum librorum qqi,d objiciuntnrdixisse sufficiat. Nunc de Ijturgia Missaljs
tenendura sit, non est expeditum cerli quidquam sta- iiosHriagendunj. Eam a-Gotho-Pi.sp.ana,a Gallicana
tuere : mihi quidem exiguus videlur. Nani, vivo Eli- ef.a Mpzarabica, Ijaud djversam esse superjus indir
pando, id unum constabal, eum orationes quasdam cayi :niodo ejus prigo [xxxvii] jndaganda, ejusque iu
e l&ris liturgicis Toletanis cilasse, quas suoecaus.e liispania perpetu.ususus vin!jlj,candus, Jtuiude aucto-
favere Contendebat.Easdemomnino quas Felix Jau- rijbusMissaljsMozarabi disputandum, el taiidem da
dabat. At libri ilii nec episcopis Gallicanis, cum iij libris liturgieis Gallicanis uactenus edilis pauca ad-
synodis, de erroribus Felicis et Eljpandi agerent, jicieiida,ut, cpmparatione cuni MissaliXimenii injta,
nec viris idoneis unquam fuerupt exbibiti, uf, exami-}? ejus uiiljlas aj,quppr*stantia magis dignoscatur.
narentur, an corrupti fuerint, an bona fide citali, an § IX. An lilurgia MissalisXmenii apostolicasit.
plures essent, el sibi invicem consentientes. Nihjl 146. Christi ftiiei» primis Ecclesioesaeculisallas in
horum tum, cum oportebat, actum est. Episcopi Liispaniaradices pusuisse Inenaeus, Tertullianus et
Gallicani, de exstirpanda adpptivorum bseresi dun- Cyprianus aperte docent. SaucUis Irenasus, in libris
taxal solliciti, parum curarunt quid in libris Mozara- adversus hoereses, EccJesias iniberis, et in Celtis
bicis legeretur, nec inquirere vojuerunt an Felix et fupdatas commeniorat (g). Terlullianus, adversus
Elipandus hosce libr.osbona fide, an mendaciter, ci- Judscps (h) scribeus, liispamarum omnes lerminos et
tassent. Quamvisoplime noyerant »on deesse Hispa- Galliarumdiversasnationes in Cfaristurajam credidis-
nos qui negabant ea in suis libris liturgicis legi quse se test.atur, et sauctus Cyprianus,in epistola quadaiu
auctores hoeresis,ut malaecausoepalrocinarentur, ex syuodica , Ecclesias Hispanas et Hispanos episcopos
iis citaverant. Asserebantq#ejn illis ipsis orationibus, suis nomiiiilms appellat (i). Exstat etiam apud Gru-
in quibus Felix ct Etiparidjis aiejb,antadgptipnem,et lerum, jn Tliesauro (j), lapis quidam Lusitauus,
adopiiviItominisinveniri, Co.djcessups a&sjumplionem unde jnferuut Nerpnis pe)-secutioneai,rem Cbristia-
et assumptihominis,orthodoxe legere (rf), nain, in Hispsuiiaantea floientem, pene coutrivisse,
145. Exstincta autem, cum suis auc.loribus,adoj^ir <' eoque tenipore passi traduuturHiariyresCalagurUajii
vorum hoeresi, Joannes papa X, .annp 918 (e)., £t Emeteriys <et.CeUdonlus(k).
rursus Alexander H, iu concilio M.antuauo, snap M7- Nph es* igiftur?wbige»4uHi,quin EecJesiaeiu
1061, libros liturgicos atque Mozarabum Ikurgiani Hjspaniamature cwstitutae fueriut, sediaiiia £\an-
approbarunt (/").De libj-js y.ero isjis ab Elipando ,et gelicaeprsedicaiionis, in illis regionibus allius peten-
Felice laudatis, nihil post conci.li.umFrancofuf.dense da, ad apostolos eorumque pr.oxiiuos successores
amplius auditum est. Quos proinde minus multos haud temere referenda videntur.
exstitisse conjicere licet : si enim corruptorum Co- 148. Nara , prseter Jacobum Majore.m,queni ,om-
dicum major fuisset copia, freiiuenter venissenl in nium primum Hispaoiainevangelizandi causa adiisse
manus ecclesiasticoruiu, eorum uotilia certior, et veUista(/) et hactenus inconcussa Hispanoruiu per-
mentio frequentior recurreret. Pauci itaque fueront, suasio tenet (m), Paulum apQslolumin Hispa^yapra>
(a) VideGermonium, de veteribus haereticisSacr. (//) Cap. 7, Ed. Pamel.
et ecclesiaslicorumCodicum,corrup.loribus,part. u, (t) Epist. 67, Ed. Pamel.
cap. 1. (;) Pag. 238,9.
(b) Vide nolam ad sanclum Hilarium, lib. u de (k) Acta praesidialiamartyrii sanctorum Emelerii,
Trin.,n. 27, Edit. Ma,urin. ™ et Celedonii, Prudentii aevonon exslabant; a perse-
'
(c) Est observanduui Felicem et Elipaudnm non cutoribus enim ex actis publicis et ab Ecclesiarum
citasse CodjcesBracareuses,Cordubeoses, aut Urge- scriniis suhiala fuerant; qusesuperest, a viris lidc
litanos, sed soluiuwodo Xolelanos. Num quiahos dignis conscripta, passionis eorum historia tradit
solos corrumpere pptuenuDt?et fortasse Felix minus eos passos esse , quanilo Galliciacum Tarraconensi
tutuni pulavit suoeEcdesiaBCodicibusinanus inferr.e, sociata , eiterioris Hispanim habebalur; unle conse-
ajjiteos mala tide citare, ne produclis EcolesiaeTar- quilur, eos martyriuro fecisse priusquam Hispa-
racoiiensisIihris, in cujus prpvincia erat Urgelitana, nia in quinque provincias divideretur, quse divisio
falsi convinceretur. Adriano principi tribuilur.
(rf) Apud Alcuinum adversus Felicew, lib. vu, (I) Sanctus Isidorus , in librp qui Vita et morte
operum col. 39S, Hhm Toletani iaiid ignoti erant sahctorum Novi Testamentiinscribk-ur, tradit sanc-
Alcuino,qui videtur «pinatus Elipandura et JTelicem tuiu Jacobum Majorem Hispanim et Qccidentalium
eos non recte citasse, tamen noluit hac de re qusestio- locorumpopulisEvaiigeiiumpraedicasse.Hunc librum
nem instituere, nec inquirere voluit an Felixet Eli- plerique sanclo Isidoro abjudicant, alii contendunt
pandus, an alii, Codlces vitiayerint. ieuim esse genuinumhujus sancti doctoris, inter hos
(e) Card. Baronius, Annal. t. X, ad ann. ,Ghr. 918, est Nicolaus Antonins, in Bibiioihecaveleri Hispa-
et de Aguirre, Conc,.Hisp., t. HJ, pag. 147. nise, et em. de Aguirre, Conc. Hisp., toin. 1, pag.
(f) Card. Baron., in Annal., ad ann. Chr. 4064, 136, excurs. 2.
et de Aguirre, Couc. Hisp,, tom. W, pag. 147. (m) Consulas, si vacat, em. de Aguirre mox cita-
(g) Lib. i, cap. 3, E<3.Erasmi. tum apag.l54,et BdUandianos socios, tom. VI
H PR.&FATIO. 48
dicasse, antiquorum plurimi testantur (a), et ipse A.factum, testatur fragmenlum celebre, Codici Scoria-
Apostolus buic opinioni plarimum favet, [xxxvni] de lensi annexum (g), in quo Torquatus, ejusque socii,
sua in Hispaniam profectione, lanquam de itinere , st°ct((ab apostolis missam , doclrinamqueacceperunt,
faauddubie suscipiendo ad Romanos scribens (b). per Hispaniam ordinalis episcopistradidisse legun-
149. Clara quoque apud Hispanos est seplem tur, et sanctus Gregorius VII scribit (h) ordinem in
aposl-jlicorHmvirorum memoria , quos Romseordi- divinis ofliciis tenendum eosdem Hispanos docuisse,
iiatos, et a-bapostolis in Hispaniam missos , multas qui labore suo el sanguine Ecclesias constituerunt.
Ecclesias fundasse vetus traditio prodit (c) , quorum Atque inde facile deduceretur liturgiam MissalisXi-
nomina Toruuatus, Secundus, Indaletius, Ctesiphon, menii aposlolicam esse , si conslaret pnmsevam Hi-
Euphrasius , Hesichius , et Csecilius. Eos, Kalendis spanorum sacrificandinormam eam fuisse, quam con-
Maii, Mozarabes missa et oflicio proprio colunt. Cum cilium Tolelanum iv suis decretis conlirmavit, quam-
itaque Hispariia apostolos eorumque discipulos fidei que Gotho-Hispanam dicimus.
praecones'habuerit, eosdem liturgiae suae auclores 151. Sed non desunt viri eruditi qui contendunt
habuisse censenda est. Quaeenim potest esse Christi liturgiam quam Hispani una cum fide Christiana
Ecclesia sine sacrificio et sine sacramentis Chrisli ? susceperunt, Romanam fuisse, eam. vero, quam
At cerle sacramenta confici nequeunt, nec sacrifi- B Gotho-Hispanam et Mozarabicam appellarunt, au-
cium offerri sine forma quadam et ordine celebrandi ctores habuisse viros celeberrimos Leandrum et Isido-
conliciendique , hoc est, sine liturgia. rum, approbatores vero concilii Toletani iv Patres,
150. Ralio itaque suadet originem liturgiae ad qui hanc formam oflicia divina celebrandi Ecclesiis
Ecclesiarum conditores referendam esse . Nec ratio omnibus Hispaniae et GallioeGothicse irnposuerunt.
tantura , sed. praxis quoque aevi apostolici persuadet Hic igitur examinandum est an liturgia quam apostoli
eosdem lilurgiara tradidisse , qui Ecclesias consti- virique apostolici Hispanis tradiderunt Romana fue-
tuerunt;apostolienim, lestesaneto Clemenle(rf), so- rit; an potius primaevaliiurgia Hispana ea censenda
lebant primitias eorum, qui crediderant, in episcopos sit, quac postea Gotho-Hispana et Mozarabica dicta
et diaconos eorum qui crediluri erant constituere, qui- est.
bus et formam sanorum verborum (e), lidei Symbo- § X. An primmva Hispanorum liturgia eadem fuerit
lum, formam et ordinem offerendi sacrificium, et sa- atque Bomana.
cramenta couficiendiadniinistrandique tradebant. Mo- 152. Quamvis anliquorum nemo aperte docuerii
rem hunc apostolicum in Gallia tenuisse priraos ejus liturgiam Romanam a primis gentis apostolis Hispa-
genlis apostolos auctor esl Gregorius Turonensis (f): nos accepisse, tamen recentiores hanc opinionern
De horum discipulisquidam Biturigas civilatem[xxxix] C pluribus nec contemnendis argumeulis persuadere
aggressus, salutare omnium, ChristumDominumpopu- conati sunt. Primum enira, inquiuut, si mahifestum
Hs nuntiavit; ex his ergo pattci adtnodumcredentes , sil, ul sanctus Innocentius scribit, nullosinHispaiiia,
cterici ordinali, rilum psallendi suscipiunt, el qualiier in Gallia, in Africa, et in adjacenlibus insulis, Eecle-
ecclesiam conslruanl, vel omnipotenti Deo solemnia sias consliluisse, prmler eos ques venerabilisaposlolus
celebrare debeant, imbuuntur. Nec aliter in H spania Pelrus, aut ejus successores,constitueruit (i) sacerdo-
Julii, a pag. 69, qui aliorum criticorum difliculla- profectum esse. Eslo id non constet nobis ex ullo
tibus saiisfacere conautur. Scripturae textu, at antiquorum Patrum lestimouiis
(a) In horum niunero recensenlur sanctus Cle- constal,testatur quibus id notum erat. Sanctus Hieronyraus
mens, epist. I ad Cor. cap. v. Paulum ad exlremos aperle Paultim scripsisse s'e aliemgenarum
terminos Occidents , im xi ripft« rfis SUTSM? evange- navibusin Hhpaniam delatum esse ; et sanctus Gre-
lizando pervenisse scribit; sanclus Athanasius, epist. goiius VII, in epistola ad reges Hispaniae, apuJ Ba-
ad Diaconlium, oper. t. I, part. i, pag. 265, num. ron. , Ann. ad an. 1070 , scribii: Beatus Apostolus
4, Edil. Maurin: Paulus, inquit, non metuitBomam Uispaniam se adtisse scribil. In quanam epislola
ire, nequeusquead Hispanias properare. Sancliis Cy- Apostolus .ista scripserit, nobis modo ignotum est;
rillus Hieroaolymitanus, <al. xvn, n. 26, Eilit. Manr., al sancli Hieronymi aetate , imo et aetate sancti Gre-
testalur 1'auluui Evungelii prmdicationemin Hispa- gorii supereranlinonumeiila quae ad nos non perve-
niam extendisse. Tlieodoretus, iu ps. cxvi: Paulus , D neruiil. Qui vero minime dubiianter tradiderunt apo-
iuquit, tn Ilaliam venit, et in Hispanias pervenil. stiduuiPau uin liispanias adiisse,videntur certi fuissu
Sanclus Chrysostomus, in epist. 11ad Tim. hom. de iiiuere Pauli in Hispaniam, non quia ipse ad Ro-
10 , in illud vers. 20 : Trophimum reliqui infirmum manos scripserat: Cumin Hispaniam proficiscicmpe-
Mileti, scribit: Paulus, nempe, in Judmam navigans, ro, spero quodprmleriensvideamvos, ei a vobisdedu-
reiiquit Trophimiuu Mileii aeg olantem, aul id fecit, car itluc, Rom. xv, 24; sed quia ab antiquis scripto-
poslquam fuisset Bomm, rursus in Hispaniam profe- ribus acceperant in
Apostolum , re ipsa Uispaniam
clus. Idem Chrysostomus, hom. 75, aliis 76, in Mat- profectum, iu illis regionibus praedicasse.
thaeum : Vides, inquit, Paulum Hierosolymisin His- (c) Vide nolas pag. 572.
paniam currentem. Sanctus Hieronymus, in Isaise (rf) Epist. I ad Corinth., n. 42.
cap. xi, de apostolo Paulo scribit : Arf Italiam quo- (e) Sanctus Paulus Apost., Ep. II adTim., c.
que, et, UTIPSESCRIBIT , ad Hispanias, alienigenarum i. 15.
portatus esl navibus.Sanctus Gregorius Magnus,lib. ([) Hist. lib. i, cap. 31.
xxxi Mor., in Job cap. xxn : Paulus, cum nunc Ju- (g) Exstat apud Pinium, in tract. hist. chron., de
dmam , mmc Corinthum, nunc Ephesum, nunc Bo- antiq. Lilurg. Hisp., n. 9.
mam, nunc llispanias peteret, ul in peccati morleja- (h) Apud em. de Aguirre, Conc Hisp. tom. III
centibusmternmvilmgratiam nuntiarel. .... pag. 248.
(b) Episi.'ad Reni., xv., 24: At, inquiunt, nobis (t) Sancti Innoceulii I, epist. ad Decentium Eugu-
noii conslat apostolum Paulum in Hispaniam Roraa binum,
*-> PRJEFATIO. 50
tes, consequens videtur Romanam liturgiam non ALritibus liturgicis earum Eeclesiarum assueverant in
modo in totallalia, sed in Africa quoque, in Hispania, quibus baplizati fuerant.
el in Gallia, a primis fidei prxconibas propagalam 156. De sanctis Trophimo et lrenaeo refert ano-
fuisse; credibile eniin est primos illarum gentium nymus Spelmani, ambos Roma in Galliam ad evan-
apostolos,ad fidem conversis populis, eam tradidisse gelizandum missos esse, Irenseumquoque, a sancto
sacrilicandi, orandi et sacramenla corifieiendiadmi- Clemente papa episcopumordinatum, et Trophimum
nistrandique [XL]formain, quam ipsi in sinu Eccle- prodit cursum Bomanum Gallis tradidisse, Irenoeum
siaj Romanae didicerant. Hoc argumentum prima vero cursuni Asialicum, eamque normam divina
specie efficax, aucloritate sancli Isidori, et sancli celebrandi quoepostea liturgia Gallicana dicta est, in
Gregarii VH conliraiant , adduntque fragmentum Gallia omnium primum [xu] instituisse.
Scorialense, et cencilia Hispana Illiberitanum et 157. Aliis quoque Occidentis et AfricaeEcclesiis,
Tolelanura primum. quid simile contigisse reor; nam, ut concedamus eo-
153. Praelerea, inquiunt, sauctus Leander, et rum apostolos Romse missionem et sacerdotium
sanctus Isidorus composuerunt liturgiam, quam suscepisse, fateri lamen debemus in illis ritus et cse-
concilium Toletanum iv approbavit, et, ut sola in remonias liturgicas a Romanis discrepanles inveniri.
Ecclesiis regni Visigothorum observarelur, suis 1* Quae cum vetustoe sint, et earum origo ignoretur,
decretis mandavit. Hanc liturgiam, quam postea haud temere ad Ecclesiarum condilores referuntur.
Mozarabicam appellarunt, negant esse priinaevam Sic MediolanensisEcclesia suaiu habuit liturgiam, a
formam celebrandi divina, quam aposteli in Hispa- Roinariain multis disser.tienlem, qusc, etsi Ambro-
xiiam attulerunt, utpote quae, saeculoduntaxal vn, siana denoininelur, tainen est sancto Ambrosio anti-
concilii Toletani iv auctoritate invecta est. quior (b). Africani suam quoque hahebant, in qua
154. Haesunt prsecipusehujus sententiaeraliones, erant benedicliones episcopales (c), preces diaconi-
quam suspiciosam facit priscorum auctorum silen- cae (d), aliique ritus a Romanis diversi, quorum unus
tium, neque fuudamenta quibus innititur tam firma erat solemnis Ibrmula pos.iulandiSpiritum sanctum,
sunt quam apparent. Nam non satis conslat,eos solos «rf consecrandum sacrificiupi corporis el sanguinis
in Hispania conslituisse Ecclesias, quosbealus apo- Domini (e). Galli quoque suam et Hispani suam li-
stolusPetrus ejusque successoresilluc evangelizatum turgiam a Romana dissentientem habebant, quflius
roiserunt : ex hoc enim numero Hispani excipiunt planum est viros apostolieos, Ronia ad evangelizan-
sanclum Jacobum Majorem, et ab antiquorum testi- dum missos, rilus Romanos aliquando non tradidisse
monio excipiendusest aposlolus Paultis, imo el ipse ' Ecclesiis a se in nationibus fundatis. Quare eliamsi
aposlolorum princeps Petrus, quem in Hispania conslaret ( quod plane non constat) Hispanos noa
pradicasse aliqui conlendunt («").Discipulos aliquot alios habuisse lidei praecones quam quos apostolus
in Hispania reliquisse sanctum Jacobum aposiolum Petrus aut ejus successoresconstituerunt sacerdoles,
fama prodit. Paulum apostolum, nullos in Hispania non inde legitime deducerelur eos ab initio imbulos
consiituisse Ecclesias, siquidem in iis regionibus fuisse liturgia et ritibus Romanis. Opponunt lainen
evangeiizaverit, creditu difficile esl. IJemque de sanctum Isidorum, qui missae Hispanieiisis sanclum
apostolo Petro dicendum videlur. Unde non est cur Petrum agnoscit auctorem, unde concludunt missam
dicamus Hispanoslhurgiam Romanam una cum lide hanc non alianifui;.se quam Romanam. Quam enim
Christi suscepisse. Imo suspicari licet eos aliam aliam sanctus Pclrus Hispanistraderet, quam que ab
quamdani divina obeuudi normam a Jacobo, et a eo Romanistradita fuerat? En verba saucti doctoris,
Petro, vel a Paulo apostolo, aecepisse. e Iibro primo de Officiisecclesiasticis,capile decimo
155. Sed ponainusapostolorum neminem inHispa- quinto, cui titulus Demissa el orationibus,destunpla :
nia pracdicasse,lidemque Chrisii Ilispanos accepisse Ordo missmvel orationumquibusoblala Deo sacrificia
ab iis quos apostolus Petrus ejusque successoresilluc comecranturprimum a sancle Petro est inslitulus, cu-
evangclizatummiserunt, non inde conlinuo scquilur j) jus celebraliouno eodemquemodo universus peragit
priinacvamHispanorum liiurgiam Romanam fuissc, orbis. Hunc locum difficilem esse nenio ,uon vidit;
nam haud iucredibileest apostolicos viros, Rnma ad nam sanctus doctor loquitur de niissaeordine cujus
1rx.licandum missos, quandoque formam lilwgicam celebratio uno eodemquemode univerfus peragit orr
tradidisse Romanam, quandoque formam a Romana bis: quaenamaulem hcecfuerit lilurgia.quiinam ordo
diversam inslituisse. Quod tum maxime contigisse missae, difficile diclu est? Utique sanctus Isidonis
opinor, cum aposto'ici illi episcopi, qui Romaccon- optime noveral plures et inter se dissiJenles Iiturgias
stiluti fuerantsacerdotes, fide Christiaua, in Ecclesiis suo tempore exstitisse. Quoenamigitur ea missa fuit
Asiae, Syriae aut Palestinoe, iinbuti, disciplinae et quam arbitratus est omnes Ecclesiasuno eodemque
(a) Bnllandiani, tom. V Jun., pag. 403, num. 16; sancti Augustiniepist. 175, Ed. Maurin.
Gaspar Sancius, de Ptoedieaiione aposlolorum Petri (rf) Tertull., de Anim., cap. 9; idem, Apolog. cap.
et Pauli in ilispania. 39, et ad Scapulam, cap. 2. Sanctus Cypr., ad De-
(b) Jos<>ph Vicecomes,de anliq. missseSacr., lib. metr.; idem, epist. 15 et 55.
n, cap. 12. Em. Bona, divina Psalmod., cap. 18. (e) Sanctus Fulgentius, ad Monioi., lib. i, c. 2;
(c) Oplatus, conlra Parmenien. lib. vi; epist. con- lib. n, cap. 6, 8, 9, 10, 12.
ciliiCarth. ad InnocentiumI papam, inter epislolas
61 PiiJEFATIO. 52
nodo eelebrare ? Haeefieemissa Hisparia, neque missa h quse, tanquam pflhcta quaedam fixa 6f certa, in om-
Romana fuit. Non enim ignorabat quantiim mlssa nibus oftinium gentium jitrirgiis locurri habent, dici
quoesuo tempore in Hispania celehrabatur divefsa debeSrit ttibdiis bommuhisel brdo quidam generalis
erat a Romana, el quantHm Romana diversa erat a ubiqtteuniformis celebi-andi Eucharistiam, quod for-
Gallicana, ab Hispaniensi, et ab Orientalium missis. tassfenofi deerunt qui hegabunt. Sed, admisso hoe
At si sanctus Isidorus, hoc loco-,nec [XLII]de Hispana, loqdendi lriodflj inde s^qtiitui' sanctum Isidorum,
neque de Romana missa loquatur i exinde probari quSfidosferipsit thissm erdinem, a sancto Petffj insti-
nequit Iiturgiam primaevamHispanam eamdem fuisse tutum fuisse, hee de RdfnariOlieq-ie de HispariOor-
atque Romanam. dine intelligenduin 6sse, sed ds tnissse prsecipuis
158. Em. Bona (s) opirlsltur saiicliirtiiMdoruiride partibus, quse, a diviha et ab apristolica traditione
re et subitantlu toissselocuthtri ksse,Hoh de verbbfum tifolect*; ih fjrirnibustarii Orieiltis [SLIII]qhdiii Oc-
temre et cmmohiis. Ai, cutft de liiufgiarunl var.ie*- cidentis liturgiis, eaedemrecurrunt. At nobis quastio
tate agitur, non de ipsa re e*tsubstaiitia fiiissae,quaiiii est de iis quibus Hispana liturgia discriminatur a Ro-
eamdem obique esse omnes nofunt, sfedde ritibus et maiiaj noh vfcrdde iis in quibUsotnries iiiurgiae cciii-
coeremoriiissermo esl,- de ijuibiis si sahcHis IsidbrUs vehiUHt.
nou loquatur, lOCuscitatus ad fehi priesentenl omni- " 161. Sed concedamus, quod vix negari potest ([),
no non pertineti sahcturn Isiddruhi idciitum esse de missa quam, suo
159. Ehiliitisslhllis MabiltohiuS (b), cuHihuhc lo- tempore, iii Hispania celebrant, cujus primum aucto-
ciirii ex EtHerio et Beato (<•),retulisset, eurii putat torerii saiicliiiii Peirinn agnoscit. Num inde eonfici
a sancto Petro Hispani ac-
ihtelligeritlUmesse' de litiirgia Ecclesiaeuhiversaiis, pbssunt iiturgiam quam
sectindurd eiis paHes acfceptaqtise ih oriiriibusmissis ceperunt Romanam exstitisse? iiaud puto. Neque id
inVehihhlur, rjiialeS fcdnt Scripiurariitti lectio, ele- hi riienterii doctori Hispaniae venire potuit, quem
mentorurti oblatio et consecratio, cohimimio, etaliae non iatebat quantum a Romana dislabat liturgia
qilaedahipaites, qhDein orilnMs bmnium gentium Hispaniensis.
litUlrgiiSihvehiUllthr. PoHlt (<i)eriimvir-eruditus Ec- 162. Quid ergo ex hoc sancli Isidori testimonio
clesias tarti Orieritis qiiaHi Occideiitis m celebrando confici potest? Duo haec, ni fallor, dummodo locus
sacrdSdhclomissm sacrificio modum quemdamin sum- integer sit, nec interpolatus. Primum, sanctum Isi-
tno communemab ihi"io habuisse (e); el simul Eccle- dorum opinatum esse apostolorura principenl iu His-
sias singulas riftts dlidjuos singulares et diversos ab pania praedicasse Evangelium, et Ecclesias consti-
iriitio etialti hahuisse. ijubdilque eos qui ad rilus sin- G luisse, eisque eum liturgiae Ordinem tradidisse qui
gnlis Ecctesiis seu regidniHus proprios dttenderunt, Gotho-Hisiianus, et deinde Mozarabicus dielus est.
mitttum «ilscrtnilnis ih sacris bfficiis agnovisse,non Allerum, quod ex primo consequiturj sanctum Isidri-
tahMh ihi'er Oriehidletn el QccxdentaiemEcclesiam, rum opinalum esse apostolos uni eideinque form»
sed 'etiamihte)-Lalihas ?rit>icemticclesids. feos vero liturgicoe constanter non adhaesisse, sBd (demptis
qui alfcendeturitdd modum illurii cortimuhem, missm quibusdam punctis quaein omni liturgia, cum quadam
orttih'M ubique uhifofmeni esse dixisse. In horum tamen varielate, inveniuntur), pro temporurii, loco--
vero nuttiero una cUm sancto Isidbro repohit Ethe- rum et gentium, ad iidem venientirihij varia ratione,
riUHiet BeatHm, qui, ipsis sattcti Isidori verhis usi, modo unam formam celebrandi divina, modo aliain
asiserere nflhd!ul)ii.hhiht rhisSiieordinem uno eodem- lenuisse, ct Ecclesiis tradidisse (g), atqufe pj-oinde
yu modo orberri lihiVersitrh pteragere. Non ignora- Petrum aliam Romanos, aliam, eamque diVersam,
aht, inquit, erudiii illi duclores discrepantiam litur- liturgiam Hispanos docuisse. Sed quidquid sitdehac
ite Hhpahicm n ftomanit, seAitti loquebaniur, habiia conjectura, hoc textu sancti Isidoii ea opinio minitne
raliohe mOdiii/tiis geheralh «Hlforfejs. conlirmari potest, quae lenet Hispanos eum lide
160. Nrjtt iiic inquiro ari partes illae praecipuae, Christi liturgiam Romanam ab initio suscepisse.
D
lib.
(d) Rerum liturgic.aruri), ij bap. 5. admonitioniseslergaDeum. Seeundainvocationisadest,
De Liturg, Gallic,
(b) Adversus lib. i, c % n. 2. etc, et caeteras orationes, quibus missa Gotho-His-
(c) Elipand,, ,lib. i. , paha praecipue crinstat, et a caeteris distinguitur,
(d) Mabill.; de Liturg. Gallic, Iib. i, cap. 2, n. 1 singillatim enumerat, easque eohcHidit ApdSielicael
et2. Evangelica doctrina commendari. Ut dubitare vis
(e) Eusebius Renaudotiiis, in dissertatione .prae- possimus quin de missa Gotho-Hispana loquatur,
missa tomo primo suaeCollectionis lilurgiarum Orien- quarii suis propriis indiciis ab alia quacunque dis-
taliuin, cap. 3, conaliir ostendere veteres liturgias tinguit.
Grmcas et OHentrflekLaithU convehire,et ulrasque (a) Apostolus Petrus in Palaestina, Anliochioe, et
apostolicmmvsteriorumeetebfandorum(ormm * iti prrn- in Syria, in Ponto, in Galatia, Romae, in Italia et in
cipuis capitibusrespondere. aliis Orieptis et Occidpntis provinciis, Eucharistiam
([) Sanctum Isidorum, in loto hoc capite, agere non semel celebravit. Num eoderi*ribique ritu ? Si an
de raissa llispana, non quacunque, sed de ea quaesuo nuis, quaeronum Romano, num ilierosolymitario ? Si
tempore celebrari solebat, ex contextu apparet. Romano, cur in Oriente lilurgia Romana nuilibi ob-
Nam cum dixisset missaeet oratiorium ordinerin,qui- tinuit? Si Hierosolymitano, cur hic ritus Rorii* et in
bus oblata Deomunera consecrantui; sanctum Petrunl Occidente admissus non fuit' Est igitur credibile
inslituisse, subdit: Prima earumdem (scilicet oratio- sanctum Petrum ct alios aposlolos uni eidemquc Ji-
num quibus oblata Deo munera consecrantur) oratio, turgiae constanter non adbaesisse.
§3 PR/EFATIO. 54
163. Sed neque epistola sancti GregoriiVII, neque A Officiis Ecclesiasticis persuadet, idemque de ejus
rnonuineniiimScorialense eidem sentenliae magis fa- fratribus Leandro, Fiilgentio et Petro sentiendum.
vet. In regia Scorialensi hibliotheca conservatur in- Neque enim sanctus Isidorus unam, aliain vero fratres
signis manuscriptus Codex conciliorum, e monasterio ejus normam celebrandae Eucharistiae habuerunt.
sancti jEmiliani, iliuc, anno 1598, delatus. In hoc Unde fit liturgiam quam viri apostolici, Roma in
Codice legitur celebre illud monumentum ad originem Hispaniam ad praedicandumEvangelium missi, Eccle-
liturgise Hispanicseperlinens. Joannes Pinius, in suo siis Hispaniae tradiderunt Gotho-Hispanam fuisse,
traetatu bistorico [XLIV]chronologico de Liturgia non vero Romanam.
antiqua Hispana («), locum integrum dedit. E quo 166. Sanctus Gregorius VII, ad AlfonsumVI, Cas-
ea referam quaead rem nostram faciunt. Monumenti, telloeet Legionis regem, et ad Sancium IV (() Navarrae
sive auctor, sive scriptor, pracmisso hoc titulo: De [XLV]regem scribens, aperte asserit sanetum Paulum
missa aposlolicain Hispaniam ducla Julianus et Felix, in Hispania prsedicasse (g), et priscam Hispanorum
tradit sanctos Torquatum ejusque socios (b), apud traditionem deseptem illisaposloIicisepiscopis.Roma
urbemBomam a sanctis apostolis Petro el Paulo sacer- in Hispaniam ad Evangelium pracdicandum missis,
dottum suscepisse, in Hispaniamvenisse, ibique Eccle- distincte commemorat; unde, inquit, conjicere licet
sias constituisse, et sicut ab apostolis MISSAM IJOCTRI- B quantam concordiam cum Bomana urbe Hispani in
MAMOUE acceperunt, per Hispaniam ordinalis episcopis religione et in ordine divini officii habuerinU
tradidisse, et sic crevil fides catholica paulisper (c), 167. Sane ultro eonceditur quod sanctus pontifex
donec de ortltodoxis et catlwticis viris [uit illustrata, asserit. Notumenim est quanta solliciludine Hispaniae
irf est, Fulgentio, Pelro, Leandro, Isidoro, Fructuoso, episcopi concordiam cum sede Romana constanler
Juliano. Ab illis exemplum tenuerunt, et (rf) ncbis re- foverunt, non in iis modo quse ad lidem et mores
liquerunt. Mra 965 (e). Ex hoc monumenlo nonnulli spectanl, sed etiam in iis proecipuis capitibus quibus
conliciunt liturgiam Romanam eam fuisse quam apo- divini oflicii ordo maxime conslat. Quae, ut antea
stolici illi episcopi Hispaniae inlulerunt. Quia, in- dictum est, in lilurgiis omnibus, lam Orientis quam
quiunl, viri illi Romaesacerdotalem dignitatem adepti Occidentis, eadem observantur. Verumlamen, cum
suot, et Roma in Hispaniam Evangelium proedicaturi varietas liturgica sita noti sit in illis oflicii divini
venerunt. partibus quae ubique easdem observantur, sed in aliis
164. Sed huic argumentalioni superius satisfactum multis ritibus et caeremoniis quse salva catholica
est, ostendendo apostolicos viros, Roma ad Evange- pace et ecclesiastica communione, antiquitus et, ut
lizandum profectos, aliquando liturgiam tradidisse viris quibusdam eruditis vidctur (h), x\o aposlolico,
Ecclesiis quas fundaverant a Romana dissentientem. G ipsis apostolis sallem non repugnautibus, iulroducla
Quam responsionem monumentum Scorialense, si fuerunt, concordia Ecclesiarum Hispanioe cuui Ro-
quid valet, splendide confirmat, ostendendo missam mana sede etiam in ordine divini officii retineri po-
iltem apostolicam, quam Torquatus ejusque socii tuil, quamvis Iiispani propria utcrentur Jiturgia, a
ordinalis per Hispaniam episcopis tradiderunl, ipsis- Romana diversa.
simam Gotho-Hispanara exstilisse. 168. Quod aulem aiunt liturgiae Romanse usum in
165. Ea enim missa, seu liturgia, fuit quam Ful- Hispania sacculo iv et v viguisse, sine, suflicienti
gentius, Petrus, Leander, Isidorus, Frucluosus et probatione asserunt. Primum eorum argumentum
Julianus, usu atque operibus editis illustrartuit. Hi est canon vigesimus sex Illiberitauus, quo deeernitur
auiem sanctissimi Hispaniensis Ecclesiae episcopi, in ut diebus Sabbati jejunium observetur (t). Unde
missarum celebralione, liturgia Gotho-Hispana usi deducunt Hispanos ineunte saeculoiv ritibus Roma-
sunt. Delldefonso, Frucluoso et Juliano, ambigendum nis usos esse, quos uli]ue una cum religione Chrisli
non est, utpote qui pnst concilium Toletanum iv acceperunt, Fatemur quidem Htspanos et die Sabbati
Ecclesiis regendis admoli fuerunt. Eadem liturgia jejunasse, et quotidie Eueharistiam sumpsisse (j),
usum esse sanctum Isidorum, insigne ejus opus de quoeutraque consuetudo in Romana Ecclesia vigebat.
D . ,
(a) Gap. 1, sect. 1, n. 9, 10. et sangrtine suo Ecctestas dedicavere, vestra diligentia
(b) In hoc raonumento ita nominantur : Torcatus, non ignoret,' quanlam concoriliamcum Bomana urbe
Tisifon, Indalecius, Secundus, Eufrasius, Cmciliuset Hispania in religione et in ordine diviniofficii, habue-
Isicius. rit saiis patel, etc.
(c) Forlasse paulatim. (h) Josephus Vicecomes, de antiq. missaeRitibus,
(d) Forte legendum, qui nobis reiiquerunt. lib. n, cap. 1, fuse contendit varietatem lilur-
(e) Anno Christi 925, quo monumentum hoc scri- gicam sevo apostolico incepisse. Eamdem opiuionem
ptum fuit. tenet Lazarus Boquilot, in tractatu historico de Li-
(f) Exstat inter epistolas sancti Gregorii VII, lib. n, turgia sacra, lih.i, cap. 2.
epist. 68, et apud Baronium, in Annal., ad ann. 1074, (t) Verba canonis sunt: Errorem placuit corrigi,
et apud em. de Aguirro, Conc. Hisp. tom. III, ut, omni Sabbati die, jejuniorum superimpositionem
pag. 248. celebremus.
(g) Ita enim scribil: Cum beatus apostolus Paulus (j) Sanctus Hieronymus, epist. 71, ad Lucinium,
Hispaniam se adiisse ad
significet, postea septemepi- Edit. Veron. n. 6, col. 432: De Sabbalo quod qumris,
seoposab urbeBomaad instruendosHispanimpopulos, utrum jejunandum sit, el de Ewcharislia, an aecipien-
a Petro el Vauloapostolis directos fuisse, qui, deslru- da quotidie, quod Bomana Ecclesia et Hispanim ob-
Cta idololalria, Cltrislianilatem plantaverunt, ordinem servare perhibentur,smipsit, elc.
et officium in divinis cultibus agendum ostenderunt,
65 PR^EFATIO. Ml
At miiiiwe probatur Hispahos has consuetudines ab A est de lilnrgia [XLVII]Romana, consequens est ut
Ecclesia Romana accepisse. Nam jejunium Sabbati, dicamus lilurgiam Gotho-Hispanam, sive Mozarabi-
hoc ipso canone Patres Illiberitani inslituerunt, cum cam, diu ante antatem Leandri et Isidori usitatam
antea inininie observaretur. Etenim, ut animadvertit fuisse. Sed quia non defuerunt, nec desunt, viri eru-
Ga'briel Albaspineus (a), jejunii [XLVI]superimpositio- diti quibus persuasum est liturgiam Mozarabicam,
nem eelebrare, est jejunium imponere, quod antea seH Golho-Hispanam, auctores habuisse sanctum
rion dbservabalur. Unde apparet Hispanis consuetudi- Leandrum, autsanctum Isidorum, aututrosque, eorum
nem hanc jejunandi die Sabbati ab initio nou fuisse; argumenla hoc loco examinanda sunt, ut, iis aniolis,
et ex hac unica consuetudine, quse ad liturgiam non antiquitas liturgiae Missalis nostri clarius appareal.
pertinet, male inferri Hispanos Romanis ritibus, 173. Est autera animadvertendum aliquos com-
soeeulo iv, deditos fuisse. Altera vero consuetudo positionem Missalis el Breviarii a liturgiae composi-
quotidie Eucharistiam accipiendi, praeter Romanam tione minime distinguere, et ita de auctoribus Mis-
et Hispanise Ecclesias, ab aliis quibusdam observa- salis et Breviarii loqui, ac si iidem fuerint liturgiae
balur. Mozarabum conditores, cum tamen satis perspi-
169. Aliudargumentumeconcilio primo Toletano cuuin sit aliud esse Missale aliquod aut Breviarium
desumunt.lneoenim, canonesecundo, permissumfuit B componere, et aliud liturgiam condere. Quare haec
pcenitentesad gradum lecloris assumere,ubi aul neces- duo ita distinguo, ut modo de auctoribus lilurgise
sitas ita exigebat, aut approbabat consuetudo, ita ta- Gotho-HiSpanoe,seu Mozarabicae,agatur, postea vcro
men, ut ii £i)anae/tMme(A»os(o/t<mnon/eaeren(.Etea- ut sermo fiat de auctoribus Breviarii et Missalis
none quarto mandatum fuit utsubdiaconus,quidefun- Mozarabum.
cta priore uxore secundam duxeral, ad gradum lectoris 174. Primum itaque volunt sanctum Leandrum
detrudatur, ila ut Evangelium el Apostolumnon legat. fuisseauclorem liturgiaehujus, quia, aiunt, aptissimus
Unde inferunt Hispanos, ineunte saeculov, missam fuitsanctusLeander.qui liturgiam genli Visigothoruin
ritu Romano celebrasse, in qua binse tantummodo conderet (b), siquidem ejus industria ad fidem catho-
legebantur Scripturae lectiones, Evangeliuin scilicet, licam revocati fuerant, et, addunt sanclum Isidoruin
et Apostolum, sive Epistolam. scripsisse (c) Leandrum, in Ecclesiasticis Officiis,
170. Sed id male colligunt. Nam Patres Toletam non parvo sludio laborasse, quae verba putant ad li-
nec lectori pcenilentum e numero assumplo, neque turgiaeGotho-Hispanse compositionem alludere. Sed
subdiacono bigamo ofliciumlectoris interdicunt, sed undenam habuerunt Hispanos episcopos formain li-
solummodo prohibent ne libros INoviFoeJeris legant. lurgise novam , ob reditum Visigothorum ad calholi-
Unde consequitur in missa Hispana, practer Testa- '" cam communionem, in suas Ecclesias intromittere
mentum Novum, leclum fuisse Testamentum Vetus, voluisse? Quis unquam anliquorum de hae iiinova-
quod lectori pcenitenli et subdiacono, qui secundam tione mentionem fecit ? At si sine antiquorum aucto.-
duxerat uxorem, legere concessum fuit. Atque adeo ritate excogitata est hujus novae liturgise, in gratiain
niissam Hispanam , anno quadringenlesimo serac gentis Gothorum compositio, nonne tanquam merum
Christianse , in leclionum nuraero , cum liturgia iigmentum rejici debet? maxime cum plura sint nec
Missalis Ximenii, non vero cum Romana concor- levia argumenta quae persuadent catholicam Hispa-
dasse. norum ecclesiam eamdem retinuisse forniam liturgi-
171. Hsecsunt argumenta quibus demonstrare co- cam post conversionem gentis Gothorum, quam antea
nati sunt- Hispanos a viris apostolicis liturgiam Ro- frequentaverat.
manam una cum fideChristi accepisse, quorum alia 175. At, inquiunt, liturgiae appellationes supplent
incerta", alia levia, alia sunt quse in conlrariam par- defecium antiquorum scriptorum, et ostendunt eam
tem facile deducuntur. Nunc ad eas rationes exami- in gratiam gentis Goihorum conditam fui-sse: nam ej
nandas transeo, quibus persuadere volunt liturgiam Golliica appellari solet, et Gollw-Ilispana. Recle. Sed
Gotho-Hispanam, seu Mozarabicam, saeculovn ex- '_ hae appellaliones apud reeenliores taniummodo in-
cogilatam fuisse, et a viris sanctis Leandro et Isidoro veniuntur, apud scriptores antiquos, qui ante annum
in eum quem poslea ordinetn retinuit digestam fuisse septingentesimum scripsere, minime recurrunt.
alque dispositam. 176. Deinde, qui pro argumento liturgiae ejus no-
XI. An sanctus Leander auctor habendus sit iiturgim minaproducuni, utique norunt eam Mozarabicam di-
§
Gollto-Hispanm. ctam esse, non quidem quia in gratiam Mozarabura
172. Cum circa originem liturgiae Hispanicaedu- composita fuerat, sed qtiia Mozarabes ea in sacris
plex hactenus sententia fuerit, alia eorum qui tenent ofliciisutebantur. Eadem ratione Golho-Hispanadicla
prirtisevam liturgiam Hispanorum a Romana disiin- est, et Gothica, non quia apud Gothos orla, aut apud
guendam non esse, alia, huic opposita, eorum qui eos, priusquain in Hispaniam venissent, in usu fue-
tenent Hispanos ab iniiio ea sacrifieandi forma usos rat (rf); sed quia Hispani [XLVIII] et Visigoihi in unam
qusepostea Mozarabicadicta est, exclusa prima, quoe quodammodo gentem et in unam calholicam commu-

(a) In observationibus ad canonem 26 concili Eli- siaslicorum litteraria, ubi de sancto Leandro agil.
berilani. (c) Pe Viris illustribus, cap. 41.
(b) Guilielmus Cave, Historia scriptorum eccle- (d) Gothos, tempore Gallieni Augusti, Christi r«-
57 PR/EFATIO. 58
jionem coalescentes, hanc sacrificandi formam reti- .\. industria "perfecta, mentionem fecisset, de liturgiae
nuerunt, eamque solam in omni Visigothorum imperio Gotho-Hispanseauctore loqueretur, nec ambigenduiu
adhiberivoluerunt,satis apteaNeolericis etGothica, videtur, quin de eo mentionem fecisset, si saticlus
el Golho-Hispana dicta est. Sed iude male colligunt Leander is fuisset qui novam liturgiam condiderat,
eam in gratiam gentis Gothorum a sancto Leandro, aut veteri novum ordinem in gratiam gentis Visigo-
aut ab alio quocunque, fuisse composilam. thorum tribuerat.
177. Quodautem addunt, sanclum Leandrum, Isi- 180. Neque putandum est Patres concilii Toletani
doro teste,tn ecclesiasticisOfficiis,nonparvo laborasse iv sanctum Leandrum innominaluin praetermissuros
studio, verum quidem est, sed ad missam Mozarabi- fuisse, si eam formam lilurgiaeGotho-Hispanas tri-
cam, seu Golho-Hispanam nihil perlinet, ut infra buisset quam suis decretis comprobarunt. Cur enim
ostendam, quando de auclore Missalis Mozarahici auctorem ejus liturgiae silerent, quam ab omnibus
sermo erit (a), ea enim verba tantummodo respi- Ecclesiis Hispanise et Galliae Gothicae in posterum
ciunt Orationalem librum, quem sanctus Leander observari voluerunt ? At nullus erat istiusmodi au-
composuerat. ctor quem laudarent, si enim is exslilisset, utique
178. P. Pelrus Le Brun non modo assumit sanctum tempus inulililer, lot decrelis circa_ rem liturgicam
Leandrum lilurgiam Gotho-Hispanam composuisse, B condendis minime trivissent, sed ralione quadam
sed methodum quoque tradit quam in ea componenda magis expedita rem totam paucis verbis confecis-
secutus est (b). Non enim, inquit, putaudus est Lean- sent, praecipiendo ut secundum ordinem atque me-
der ordinem omnino novutn cxcogitasse, inio potius thodum a sancto Leandro (aut ab alio quocunque,
magnam partem veterum rituum Ecclesiarum Hispa- si ullus ejusmodi exslitisset) traditam, res divina iu
niae retinuisse, quibus plures Orientalis Ecclesiae posterum fieret. At illi plures canones queis ritus
consuetudines, plures etiam Gallicanas, inseruit, ut emendarent condidere, iisque, quasi totidem testi-
liturgiam conderet quse omnibus placeret. Al contra bus, probarunt liturgiam a sanclo Leandro composi-
Honoralus a S:mcta Maria opinatur sanctum Lean- tam nullara omnino exslitisse.
drura notiHtnordinem lilurgim apposuisse(c), cui ante 181. Ad conjecturas vero quibus indulget P. Le
eum mulli sancti episcopi manus adhibuerant. Brun si quis attenderit, is profecto inveniet eura sibi
179. At ne dicamus sanctum Leandrum novum in eo contradicere, quod dicat Leandruni ritus plu-
ordinem novamque [XLIX]dispositionem liturgise, res Gallicanos liturgiaeGotho-Hispanaeinseruisse, et
pracler allalas rationes, prohibet silenlium sancti in eo quod addit (rf) ordinem antiquum, quem iu
Isidori, et Palrum conciliorum Toletani ni et iv. Is liturgia Gotho-Hispana observare licet prmcipue a
enim, cui cerle gesta proeclarafratris sui oplime nola ^ prisco rilu Gallicano venire. Si enim, quod P. Le
erant, non praelermisit Leandri fide atque industria Brun fatetur (e), liturgia Gallicana eadem olim fue-
factum esieut populi gentis Gotltorumab Ariana insa- rit alque Hispana, ordo anliquus liturgiae Hispaiue
nia ad fidem culholicam reverlerentur, operaque ab non proveniebat a liturgia Gallicana, sed ipse litur-
co composita accurate recenset, de liturgia tamen gia Gallicana dicendus est. Nec opus erat ul sanclus
eo composita, de novo ordine ab eo veleri liturgiae Leander liturgiae Golho-Hispanaecompositioni ritus
dalo, ne verbum quidem profert, quamvis locus Gallicanos insererel, siquidem iidem erant Golho-
monebat ut cum de conversione Gothorum, Leandri Hispani.

ligione imbui coepisse, Sozomenus, lib. n, cap. 5, collocarunt, an liturgia Constantinopolitana in Thra-
prodidit, a fidelibus edocli, quos e Gallaiia , Ponlo cia ; an Romana, an Mediolanensis, in Ilalia ; an
et Cappadocia, caplivos duxerant, inter quos aliqui Gallicana et Hispana in Gallia et in Hispania usi sint;
fueruni presbyteii et episcopi, qui sarictitate morum an Ostrogothis et Visigothis eadem fuerit, an diversa
et iniraculorum dono multos e barbara gente ad liturgia. Omnia incerta et obscura. Haud incredihile
rectam lidem perduxere, quibus baptisma contule- videtur Gothos palria lingua in sacris officiis usos
runt. Conventus, more Christianorum, agere coepe- esse, hinc eorum ritus Italis, Gallis et Hispanis, mi-
ruut, et ecclesias consliluerunt, in quibus episcopi, • nus noti fuerunt, quibus etiam, ob impietatem Aria-
pre>byleri, diaconi, clerus, monacbi el plebs Chri- " nam, conlemptui erant et delestationi.
stiana fuerunl, atque procul dubio illis liturgia non (a) Honoratus a Sancta Maria, Animad. in usum
defuit, -necdefuere martyrja. Sanctus Hieronymus, crit., tom. III, lib. v, dissert. iu, art. 3, pag. 146, scri-
adLetam, epist. 107, sciibit Golhorum exercilus bit sanctum Isidorum animadverlisse sanctum Lean-
ecclesiarum circumtulisse tentoria. Gothi lidem ca- drum incubuisse ecclesiasticis officiis,et missmcmre-
tholicam ab initio susceperunt, postea vero, opere moniis reslituendis. Sed haecultima verba apud san-
Valenlis Augusti, adsectam Arianamii sallein trans- ctum Isidorum non leguntur.
ierunt qui, palria pulsi, in Italia, et in Hispania, et (b) P. Petrus Le Brun, Expos. miss., t. II, diss. v,
in Gallia, Gothorum regna constituerunl. De Theo- art. 1, pag. 279.
dorico secuudo Visigothorum rege Sidonius Apolli- (c) Animad. in usum crit., tom. III, lib. v, diss. m,
narins, lib. i, episl. 2, scribit : An/e/ncanos sacer- art. 3, sec 4, pag. 146. In hac re, inquit, magis veri
dotiimsuorum cmtusminimocomilalu expetit, grandi simileest multossanctos episcoposliturgimhuic operam
sedulitate ve.neralttr, quanquam, si sermo secretus, dedisse; sanclum Leandrum ei novum ordinem appo-
possisanimadverterequod servet ista pro consueludine, suisse, alque addilionibus quibusdamdilasse.
poiius qitam pro religione. Quaenairi autem fuerit ii- (d) Explic. missse, tom. II, diss. v, art. 3, p. 334.
turgia Gothorum , nenio haclenus, nisi divinando, (e) Ibid., arl. 4, p. 534, distincte scribit Hiurgiam
statuere potuit, an liturgiam mutaverint postquara Galhcanam [ermeintegram, saltem quoad [ormam, iu
in haeresiraArianam dilapsi sunt, et, patria pulsi, in Missali Ximenii, adhuc vigere.
Thracia, in Italia, in Gallia, et Hispania domicilium
"
5S
l/v PRJIFATIO. 60
182. In eo vero quod ait, sanctum Leandrum li- ^.quam corde credimus, etc, reciiationi Symboli pr»2-
turgiae Gotho-Hispanse ritus et consueludines Eccle- mittere solent; unde apparet ritum Gotho-Hispanum
siaeOrienlis intulisse, et antiquura ordinem, quem in recitandi Symboli plane alium esse atque diversuin
ea vidcre est, partim ah Eeelesiis Orientis deve- a Grxcorum et Orientalium ritibus (h). Consulto au-
nisse (*), egregie fallitur. [L] Nam ne unum quidem tem [LI] Hispani inter suum ritum recitandi Symbo-
ritum , iu tota Hlurgia Gotho-Hispana demonstrare lum et ritura Groecorum discrimina constiiuisse vi-
potest qui Graecormh aut Ofientalium dici de- denlur, ne crederentur, suscepta consuetudine reci-
beat (b). tandi Symboli In missa, Iegibus imperatoris Graeci
183. Statim occurrit Symbolum Constantinopoli- obtemperare voluisse. Hinc, nulla facta mentione
tanum, quod secundumformam Orientalium Ecclesia- edicti Justini, aperte dicunt hunc ritum synodum
rum Gotho-Hispani et Mozarabcs in missa recitant. statuisse consullu piissimi ac gloriosissimi Beccaredi
Sed priino recitatio Symboli Constantinopolitaui in regis, et addunt ratienes peculiares cur Symbolum
liturgiam Hispanam decreto concilii Toletani iu il- recitari in missa praeceperint, adeo illis cordi erat ne
lata fuit, non vero a sancto Leandro. aut dignitatem Ecelesioesuse, liturgiam alienis ritibus
184. Secundo, Symboli in missa recitatio censeri interpolando, aut majestatem regni, violasse vide-
non debet ritus proprius Ecclesiarum Orientis; quippe J rentur, ritum quemdam admitlendo qui imperatoris
quoe speciali edicto Juslini Junioris Augusti liturgiis Graeci edictis antea fuerat iu Oriente susceptus.
rilus reci-
jam olim constilulis addita ftiit. Terlio , 186. PraeterSymbolumCoustantinopolitanum,quod
tandi Symboli, in missa Gotho-Hispana, adeo dis- in argumentum rituum ab Orientalibus desumptoruiu
Orientalium , afferri solet, preces diaconicae, et solemne illud
crepat a reciiandi modo Graecorum et
ut proprie Gotho-Hispanus sit, nec dici debeat Grae- Sancta sanclis in missa Gotbo-Hispana et in Orien-
inde
cus, aut Orientalis, neque veiba illa, secundum (or- talium Anaphoris inveniuntur; sed perpersm
tnam Orienlalium, quse iu canone secundo concilii concludunt sanctos episcopos, Leandrum Hispa-
Toletani lii Ieguntur( referuntur ad ritum recitandi, lenseiu, Martinum Dumiensem et Joannem Geruu-
sed ad foriham ipsam Symboli. densem hosce ritus eGroecia in Hispaniam allulisse.
185. Nam saccrdos Gotho-Hispanus, juxta citatum Illi quidem Constantinopoli aliquandiu versali, Grsccis
eanonem concilii Toletaiti m (e), peracta donorum litterisprobe imbuti fuerunt; at eamobcausam (naui
consecratione, priusquam dicat orationem Domini- nulla alia profertur ) male (i) in suspicionem vo-
cam, elevaus altius panem sanctum, ut a populo Cantur, perinde ac si patriam liturgiam alienis Grsn-
videfi possil, elata voce, dieit: Fidem, quam corde ,' corum ritibus interpolassent.
credimus, ore autem dicamus, et continuo populus 187. Nam preees diaconicaeGolho-Hispanorum et
recilat Symbolum Gonstanlinopolitanum (d). At sa- numero et ordinedilferuntabiis quasGrscci et Orien-
cerdotes Graeciet Orientales Symbolum anle conse- talesrecilant, utminime eensendi sint Gotho-Hispaui
crationem elementorum recitant (e), et Graeci qui- hunc ritum ab Orientalibus desumpsisse. Quin potius
dem primum pacem faciunt, et deinde Symbolum Officimn precttm ex iis haberi debet, quaea priuiis
dicunt ([), Orientales vero primum recitant Symbo- lilurgiarura conditoribus institula fuerunt, nnm et iu
lum, et deinde pacis osculum sibi invicem tri- liturgiis Gallorum Mediolanensium, Afrorum et Ilis-
buunt (g). Sed nec Graeci, neque Orientales aut do- panorum, inveniebatur. Verba autem solemnia Srnctu
tiorum elevationem, atlt solemnem formuJanij Fidem, sanctis in liturgiis GothO-Hispana, Constantinopoli-

(a) Explic. missae,tom. II, diss. v, art 3, p. 334. l (g) Renaudotius, ibid.
(b) Huic lapidi etiam P. Joannes Pinius linpeglt, (h) Erit fortasse qui opponet Graecoset Orientales
de Liturgia olim Symbolum in missa ante orationem Doniinicain
qui <in tractalu historico-cbronologico
3, num. 83, vestigia recitasse. El sane Joannes Bicla'rensis, iu Chronico,
antiqua Hispana, cap. 2, sect.sectione
.P. Le Brun premens, integra hac tertia /i- huicassertioni aperte favet; scribit enim Juslinum
commistam Juniorem, aimo primo imperii suj, tnfromisisseSyin-
turgiam Bomano*Hispanam, ex OHentali ^ boluin Constantinopolitanum, inomni Ecclesiacatho-
esse contendit.
(c) GonciliumTuietanum iu, can. 2: Proreveren- lica cantanduiu a populo, pritisattam Dominica diea-
tia sanctissimmfidei, et jpropler corroborandas homi- tur oralio. At imnc, ut ex eorUrri libris liturgicis ap-
twm imalidus mentes, consullu piissimi ctc gloriosis- paret, nec Graeci, neque Orientales, Symbolum anle
attnt domini nostri Beccaredi regis, sancla constiiuit OTationemDominicam, sed, uti superins monui, ante
synodus ui per omnes Ecctesias Hbpanim , el Gallim, consecrationem elemeritorura, recitant. Num dicen-
secnndum fo.rmam Orienlalium Ecclesiarum, concitii dum eos edicto imperatoris, in hac parte, nunquam
Constantinopolitani., hoc est, centum qvinquaginta obtempera9se ? Hoc creditu difficile est. Num pulan-
episcoporum, Symbolumftdei recileHr, el priusquam dum eos ritum suum postea mulasse ? Neque hoc, de
Dominica dicalur eratio, voceclara, a populo prmdi- tot Ecclesiis facile concedendum , maxime cum non
eetur, quo et fides vera manifestuin testimoniumha- 1 appareat ratio mutandi loeum Symboli. Aiestodi-
beal, el ad Chnsti corpus , et sanguinem prmlibandum
• cantur liturgiac Orientalium hoc in loco mutaiionem
pectoru populovumfidepurificata 5accedant. . passae; lamen discriminaretur ritus Gotho-Hi<panus
(d) Missale Mozarahum, pag. et p. 236, et noise, ab Orientali.et elevatione corporis Domini, praemissa
pag. 542. Symboli recitationi, et solemni formula Fidem, eic.
(e) Euchologiuiu Graecorum Goarii, p. 6, loni. ed. Ve- (i) V. Le Brun, Expl. miss., dis. v, art. 1, pag.
net. 1730; et Renaudot., Iiturg. Orient., 1, 278. P. Jol. Pinius, in tract. de Lit. Hisp. cap. %
p. 336. sect. 3.
(f-) Euchol., ibid.
61 PR^FAtlO. 62
tana et Orientalium diversas actiohes liturgieas con- A Isidori scripserunt, de eura cohderidaeliturgiae illi
slituunt. Nain Groeci prius Sdncta sanctis dicunt, et imposita, et de conscripta ab eO [ LIU] lilurgia nien-
deinde hostiam frangunt (a), quera morem liturgia tionem facere debuisSent, de utraque tamen altum
Alexandrina saricti Marci retinet (b). At Golho- siluerunt.
Hispani prius panetn saticturii frangunt, et tum Sancta 191: Neque causa erat cur Patres concilii Tole-
sanclis dicunt (c). Pneterea tam Groeci qUamOrien- tani iv munus componendsenovam liturgiae formaiu
tales, quando Sancta sanctis dicunt, corpus Dohiini sancto Isidoro ullive committerent. Illis sane maxime
altollunt, ut a populo videatur, et adoretur (rf); cordi erat ut una et eadem forma celebrandi myste-
[ LII] at Gotho-Hispani ad ea verba hostiam non ria et ecclesiaslica obeundi officia in omni Visigo-
elevant, sed Iragmentum hoslisein calicem dimittunt thorum regno ocqualiter observaretur, eamque intro-
(e). Non esl igilur cur aures patuias iis proebere duxerunt quam postea Ecclesia Golho-Hispana con-
debeamus qui persuadere nituntur liturgiam Gotho- stanler relinuit. Sed forriia liturgica nova non erat,
Hispanarii a sancto Leandro, aliisque celeberrimis neque Ecclesiis Hispaniae et Gallise ignota, sed ea
viris, Grsecorum caereraoniis fuisse inspersam, cum ipsa, cui immemorabili consuetudine assueverant.
neunumquidem ritum assignarequeuntquem necesse Cum igitur Patres Toletani id unum assequi vellent,
sit fiteriGolho-Hispanos aGraecisaut ab Orientalibus ut antiquum Hispanorum ordinem, sublalis innova-
mulualos esse. tionibus, omnes Ecclesiae regni Visigothoruni reti-
§ XII. An sanctus Isidorus auctor fuerit iiturgim nerent, nulla illis causa supererat cur provinciaiu
Golho-Bispanm. sancto Isidoro imponerent novum aliquem rituum et
188. Alia opinio, quse sanctum Isidorum iiturgiae coeremoniarumordinem componendi.
Gotho-Hispanaeauctorem agnoscit, apud recentiores 192. Proeterea, satis manifestum est liturgiam illam
magis accepta et pervulgata esl (f). Ea duplici argu- quam sanctus Isidorus in libris suis de ecclesiasti-
mento fulcitur. Primum est recepta hominum per- cis Officiis illustrat et explicat non aliam quam
suasio.liturgiseappellationequoe/sirforiananominatur Gotho - Hispanam esse, illam scilicet quain conci-
confirmata. Aliud est concilii Patres Toletani iv hanc Iium toletanum iv sua auctoritate Cohfirinavit, et
provinciam sanclo Isidorodedisse, ut forinam lilurgiae stabilivit, et etiam satis cerlo conslat sanctum Isi-
componeret, quam, amota varietaterituum.Ecclesiae dorum libros de ecclesiaslicis Officiis scripsisse
omnes Hispaniaeet GalliaeGolhicaj in poslerum ob- antequam concilium Toletanum iv celebraretur, eos
servarent. enim libros Fulgentio Astigitano episcopo, fratri
189. At hsec etiam opinio antiquorum auctoritate f, suo, inscripserat, qui, prius quam concilium hoc
caret, et rneris conjecturis nititur. Neminemenim conveniret, pie obierat, sedemque Abentio cesserat,
antiquorum haclenus laudare potuerunt qui lilur- uti ex subscriptionibus episcoporumapparet. Jam vero
giam Gotho-Hispanam nominaverit Isidorianam. planum est Palres hujus concilii non demandasse
Guitmundus episcopus Aversanus, qui anno octo- sancto Isidoro curam componendi liturgiam, quam
gesirno supra millesimum acroeChrislianae defunctus optime noveraiit,diu antea compositam fuisse, et usu
traditur, omuium anliquissimiis citatur qui sanctum frequenlalam, neque credibile est ut Cassander, ad
Isidorum Missale quoddam Hispanum scripsisse Panielium scribens, animadverterat sanctum Isido-
dixeril (g), ut mirum sit Nicolaum Antonium, vi- rum, libris illis de Officiis ecclesiasticis, eam expli-
rum doctum et accuratum scripsisse (/t) Jsidorianum casse et illustrasse liturgiam quam ipse condiderat.
nomen Breviario et Missali Mozarabico ab ullima 193. Deinuiu sanclus Isidorus, in brevi prologo
antiquilate attributum esse. quem libris de Officiis eeclesiasticis praemisit, pro-
190. Neque aliud quo utuntur argumentum ma- fessus dicturum se quibus auctoribus orta [uerint ea
joris momenti est. Vulgo quidem jaclatur concilium quae in Offlciis ecclesiaslieis celebrantur, non se-
Toletanum iv curam condendi novam Liturgiam metipsum, non Leandrum, nec alios liturgioe Golho-
sancto Isidoro imposuisse; at haec asserlio antiquo- j) Hispanoeauctores agnoscit, quam Scripturam sacram,
rumauctoritaleminimefulcitur, de easilet concilium apostolorum traditionem, eorum nimirum qui in Hi-
Toletanum IV, quod, si id muneris sancto Isidoro spania Ecclesias consliluerunt et Ecclesiaeconsue-
tribuisset, canonem de ea re, ut fieri solet, utique tudinem.
constiluisset. Canon autem ejusmodi nullus exstat. 194. Nihil igilur auetoritalis hisce opjnionibus
Braulio quoque,etHildefonsus, qui de operibus sancti tribuendum est quse sanctum Leandrum, nut san-

(a) Euchol. Gracc, pag. 66. Ed. Veri. 1730. Joannes Mariana, de rebus Hispaniae, !i'b. vi, eap. 5,
(6) RenaMol.. Lit. Orient., toin. I, pag. 1G1, el ftlii auctores Hispahi, hene iiiulti, qiios omries no-
162. minatim recensere nimis longum foret, quoiiiui pte-
(c) Missale Mozarab., pag. 6, pag. 232, et nota nque auctorem liturgiae ab auctore Missalis Moza-
nag. 545 rabici non distinguunt.
(d, Euchol. Grrec, pag. 65. Renaudot., Lit. Or., Guitmundus, de Corporis et Sanguinis Ghristi
tom. I. |>. 23 et 265, tom. II, p. 40, 141. Sucharistia veritate, ubi de Missali Hispano, iion
io)
(e) Missale Mo/.arabuni, p. 6, 232. autem de lituigia, loquitur.
(f I Card. Barouius, in Aiuial., ad an. 653.Mabillo- (/t) Bibliothec vet, Hisp., lib.v, cap. t, n. 199,
nitii, de Liiurg. Gallic, lib. i, cap. 4, nutu. 8; Nieolaus pag. 269.
Antonius, Bibl. vet. Hisp., part, i, pag. 269, n. 194.
65 PRJEFATIO. 641
clum Isidorum liturgiae Gotho - Hispanae auctores A quam Evangetiumprmdketur, etc, et prsecipiunt ut
et conditores prsedic-ant.Sunt enim mera recentio- iaudes post lectum Evangelium eantentur. Haevoces,
rum ligraenta, post x et XJsaeculumnullo certo au- cum admodum frequenter in hisce decretis recur-
ctore orta, ab iis deinde propagata qui ritus patrios rant, ostendtiut, quod aiebam, ritus quos Patres
celoberrimis sanctormn Leandri et Isidori nomini- approbarunt nec recenles, neqHe ignotos fuisse, sed
bus. Tariquam scuto quodam, contra impugnatores jam antea passim receptos, abusus vero paucos ad-
prolegere atque tutari nitebanlur. misisse, ut qui nonnulli et quidam dici poluerint
195. At, inquiunt, saltem concedendura est 197. Neque pr:elermittendura videtur, in tol de-
datam fuisse sancl-olsidoro curain expurgandi ve- cretis, quoede rebus liturgicis eoncilia Hispana edi-
terem liturgiam ah innovationibus quse, episco- dere, ne unuin quidem inveniri, [LV]quo aut nume-
porura incuria, in eam irrepserant, eamque ob rus, aut ordo, constituitur illarum septem solem-
causam liturgiam Gotho -Hispanam [ nv J, baud nium oralionum , quibus liturgia Gotho - Hispana
immerito Isidorianam esse appellatam. Equidem maxime constat, et ab aliis secernitur, cujus rei
opinor non modo in iis quse ad liturgiam perli- non alia ratio apparet quam quia haee praecipua et
nent, sed in caeleris quoque hujus conCiliicanoni- maxima pars lilurgiae constanti usu in omnibus Hi-
bus condendis praecipuaspartes sancli Isidori fuisse; " spaniaeEcclesiis eodem ordine semper celebrata fuit.
is enim synodo praefuit, et magna doctrinoe et san- Si enim in hanc partem varietas aliqua aut abusus
clitalis fama vigebat; nihilominus, cum liturgia irrepsisset, procul dubio episcopi in synodis reme-
Golho-Hispana, apud antiquos scriptores Isidoriana dium stalim adhibuissent, quemadmodtim a conci-
non appelletur, et canones omnes concilii Tole- lii Tolelani IV Palribus factuiu est, qui canone de-
tani iv communi Patrum nomine editi sint, emenda- cimo insignem paucorum abusum casligaruut, a
tio Iilurgiaevidetur potius toti concilio quam sancto quibus oratio Dominica diebus duntaxal Domiuicis
Isidoro tribuenda. recilabalur, conlra quos decrevit synodus ut quisquis
§ XIH. An lilurgia Gotho-Hispana ab aposlolorum sacerdolum, vel subjacentium clericorum, hanc ora-
mvo ad excidium regni Visigolhorum in Hispania lionem Dominicam quotidie, aut in publico, aul in
conslanler obiinuerit. privalo officioprmterierit,propter superbiamjudicatus,
196. Jam vero lilurgiam quam concilii Toletani iv ordinis sui honore mulclelur.
Patres emendarunt, et solam, ab omnihus, in missa- 198. Praeterea, liturgise Gotho-Hispanaeinulla et
rum celebralione, et in malutinis vespertinisque insignia occurrunt. vesligia, tam in conciliis Hispa-
prccibus, aliisque ecclesiasticis olficiis, adhiheri nis quam in scriptoribus, et maxime in Breviario et
volueruni, eam esse, quam ab apostolis suis acce- " iri Miisali noslro, et in Orationali Gothico Blanchinii,
ptam Hispana Calholicorum Ecclesia perenni usu ut minime dubitandum sit quin haecea sit liturgia
retinuerat, prseler hactenus dicta, plura sunt quse cui a suscepta flde Chrisliana Hispani constanler
persuadenl. Nam in dccretis hujus concilii, quoe adhaeserint. Etuta concilio Toleianoiv(a) incipiam,
circa liturgioe conslilutionem versantur, haevoces, in eo nientio fit solemnis formulae, Erigile vos, qua
nonnulli, quidam, aliaequesimiles, frequeuter recur- diaconus populum monebat ut erecli orarent, eam-
runt, quoe haud obscure indicant abusus et innova- demque MissaleXimenii retinuit.
tiones quae emendanlur fuisse paucorum, ritus vero 199. Canoue nono lit mentio de lucerna et cereo
et cseremonias quse constituunlur, et communi Pa- paschali, qui juxta vetustam Hispaniaeconsuetudi-
trum voce approbantur, a maxima Ecclesiarura nem (b) in vigiliis paschalibus solemniter benedicun-
parte anlea fuisse longo usu receptas et conlirmatas. lur. Canone undecimo agunL de alleluia canendo,
Sic, exempli causa, canon septiraus habet: Compe- quem rilum apud Hispanos vetustum esse teslatur
rimus, quod per NONNULLAS Ecclesias, in die sextm sanctus Isidorus (c).
(erim passionis Dominicm,clausis basilicarum (oribus, 200. Canone decimo lertio agitur de missis, de
nec celebralur officium, nec passio Domini populis n precibus, de hymnis, de oralionibus, seu de manuum
prmdicatur. Tum coinmuni omnium nomine prscci- hnpositionibus quae, inquiunt, ut fierent, admonetat-
pitur ut die Veneris sancto fiat officium, mysterium que hortatur TimolheumAposlolus,quibus verbis au-
crucis praedicelur, et criminum indulgentia clara ctorem suaeliturgiae agnoscunt Paulum aposlolum.
voce ah omni populo postuletur. Sic canon nonus 201. Concilium Toletanum m, anno589, in minori
habet lucerna, el cereus in pervigiliis Paschm apud doxologia Gloria et honer, vetusto Hispanorum rilu,
QUASDAM Ecclesias non benedicuntur, etc, prsecipitur dicendum esse indicavit (rf). Canone secundo decre-
deinde ut quotannis lucerna et cereus benedicantur. vit ut anle orationem Dominicam Symbolum Con-
Sic canone duodecimo in QMBUSDAM quoqueHispanim stanlinopolitanum recitelur. Canone undecimo ine-
Ecctesiis laudes posl Aposlolum decanlanlur, prius- minit de imposilione manunm super peenilenles, et

(a) Can. 4. Bursus dicat archidiaconusEMGITEVOS, GLORIA ETHONORPATRI, ET FILIO,ETSpmntii SANCTO,


et confeslimomnes surgant. anatltema sit, formam integram Goiho-Hispanani mi-
(b) De hac consueludine testis est Prudentius in noris doxologiae concilium Tolclanum iv, can. 13,
hymno quintoCathemerinon. tradidit :_Glor.ia,el honor Palri, el Filio, et Spirilui
(<•)De eccles.,Offic, iib. i, cap. 13. sancto, in smcula smculorum.Amen.
(<J)Anathematismo 14 habet: Si quis non dixerit
8'5 PR/EFATIO. 66
canhnc vigesimo"tertio de festivitatihus sanctorum \ brari solitum fuisse, et canone nono oflicium eecle-
cgit. siasticura eelebrare, antiphonas facere dixit, quia
202. Concilium Bracarense n, anno 572, canone uti modo Mnzarabum oflicium, ita lunc Hispanorum
piimo mandavit ut catechumeni Symbolura (idei, per cursus ecclesiasticus ex antiphonis, cum suis oratio-
dies viginti ante Pascha doceantur; quo etiam tem- nibus, praecipueconstabat.
pore ad purgalionem exorcismi eos concurrere jussit, 207. Concilium Csesarauguslanumprimura , anno
eamque consuetudinem vetustam [LVI]fuisse do- 380, canone quarto, de Adventu Domini agit, quem
cet (s). in Hispania festive celebrabant (e). ConciliumIllibe-
203. Concilium primum Bracarense, anno 561, rilanum, anno 305, [LVII]prohibet, canone vigesimo
capilulo tertio, formam tradidit qua sacerdos popu- nono, ne energumeni nomen ad altare cum oblalione
lura saiutat, et qua populus respondere debet (b), recitetur, quo indicat nomina ad altare olim in Hi-
pnccepitque ut eadem salutar.di formula episcopi et spania recilata fuiSse, quem morem adbuc ritu pro-
presbyteri utantur. Idem concilium capitulo 16, 17 prio Mozarabes relinuerunt. Et canone quadragesimo
el 21, de commemoratione defunctorum, quse in ora- octavo prohibet ne sacerdotes pedes lavent recenler
liotie pesl nomina, et dum diptycha recitantur, fit, et baptizatorum, erat enim mos vetustissimus Hispaniae,
de cantu psalnrorum in funeribus adhihendo me-'.B et Gallisc,lavare pedes neophylorum e sacro lavacro
minit. .egredienlium, qui ritus hoc canone nori prohibelur,
204. Concilium Valentinum, anno 646, capit. 1, sed tanlummodo, ne sacerdotes, hoc est ne episcopi,
coiistituit ut in ordine lectionum legeretur Evange- lavent pedes neophytorum interdicitur, non vero, ne
lium post Apostolum, et ul catechumenis permitlatur a presbyteris, levitisque laventur ((). Alia plura
inleresse concioni sacerdotis, qui mos postea inva- vestigia liturgise Gotbo-Hispanoein conciliis Hispanis
luit, cum antea diversa'fuerit disciplinaeratio. recurrunt, sed ea prsetereo ne eadem ssepiusrepe-
205. Concilium Barcinonense, anno 540, consti- tantur.
luit (c) ut psalmus quinquagesimus ante Canticum 208. Alia vero ejusdemliturgiaevestigia in Missaliet
dicatur, et ut benedictio in malutinis precibus tri- in Breviario Mozarahura, atque in Orationali Gothico
buatur fidelibus (d), qu» ii aegre intelligent quibus inveniunlur, quibus et horum librorum antiquitas,
Breviarium MozarabumXimenii, et ratio persolvendi el liturgiaeGotho-Hispanoeperpetuus in Hispania usus
divina officia apud Gotho-Hispanos ignota sunt. Eo- comprobantur, et primum oinnium occurrit illalio
dem quoque spectat canon trigesimus concilii Aga- missoe Natalis Domini, Vere dignum... quia post
thensis; nam antiquitus cursus Gallicanusidem ferme mulla tempora,in hac die, ANTE NON MUI.TA TEIIPORA...
erat qui Golho-Hispanus, ad quem etiam perlinet " nobis nalus esl Chrislus Jesus Unigenitus luus... quse
canon deciraus concilii Gerundensis, anno 517 cele- verba vetustissimara antiquitalem prae se ferre vi-
brali, quo praecipiturut oratio Dominica in matutinis dentur, nec quidquam prohibet quominus a primis
et vespertinis precibus quotidie dicatur. liturgiaeconditoribus, aevoapostolico, scripta fuerint,
206. Concilium Tarraconense, anno 516, cap. 4, qtiibus non ante multa lempora Christus natus dici
liturgiara Hispanam statuta Deo solemniu appellavit, potuit.
utpote quaestatuto numero, et certo ordine disposi- 209.Occurrunt in Missaliet in BreviarioMozarabum
tarum lectionum Scripturae, orationum, hymnorum, orationes quae conscriptae apparent quando cultus
precum et antiphonarum constabat. ConciliumTole- profanorum numinum adhuc vigebat, cuni cruentis
tanum primum, anno 400, canone primo et quarto, sacriiiciis et omni apparatu insanaesuperstilionis (g);
indicat Hispanos in missa tres aut plures lectiones magnam quoque antiquilatem sapit oralio [LVIII]
recilasse, et canone quinlo, missam quotidie cele- Missa quae Dominica quarla post Pascha recitatur,
(a) Conc. Brac. n, can. 1 : Episcopt debenthoc rfte, a xvi Kal. Januarii, usque ud diem Epiphanim ,
modis omnibusprmcipere, ut, sicul antiqui canones qum esl vin Idus Januarii, conlinuisdiebus , nulti li-
jubenl, ante dies viginti baptismi, ad purgationem O ceal de ecclesia se absentare , nec latere in domibus;
exorcismi,catechumenicurrant, in quibus viginli die nec nudis pedibusincedere , sed concurrere ad eccle-
bus, omninocatechumenisSymbolum, quod esl*CREDO siam; qui non observaverit,anathemasil. Ab universu
IN CNUM DEUMPATREM OMNIPOTENTEM, specialiter do- episcopisdictum est, Anathemasit. Est hsec antiquis-
ceantur. In Ora'tionaIiGothico, dies viginti qui Do- sima memoria, quse exstal, solemnitatis Advenlus
minicam pasehalem prsecedunt, de Traditione appel- Domini, quae, ut videtur, antea inslitula fuerat.
lantur, quia iis diebus Symbolum privatim tradeba- Deinde Golho-Hispani ejus inilium ad feslum sancti
tur catcchumenis competentibus. Aciscli protraxerunt. MissaleMpzarab., pag. 407.
(b) Forma salutandi, uti modo in concilio Braca- ({) Mediolanenses quoque soiebant pedes neophi-
rensi primo, can. 1, legitur, ea est: Dominus sit vo- torum lavare, ut sanctus Arabrosius in libro de
biscum, respondendi vero : et cum Spiritu tuo. De Mysteriis, cap. 6, et de Sacramenlis, lib. m, cap. 1,
bacnulla est difficultas; at cum Missale Mozarabum n. 4, indicai. Usus RomanaeEcclesi* contrarius erai,
constanler habeat Dominus sit SEMPER vobiscum, et ut auctor de Sacramentis, lib. m, c. 1, n. 5, lesiatur.
Galli olim eadem forma usi sint, quemadmodum ex (a) In Missali Mozar., pag. 68, est t//a/t'o mLsre
sancto Germano habemus, aut dicendum illud SEMPEU Dominicaesecundscpost octavas Epiphaniae, in qua,
in textu concilii delicere, aut in forraula salulanui missoe auclor conferens sacrificium eucharislicum
aliquam varielatem olim exstitisse. cum cruenlis sacriliciis, inquit : Non hic balaius
(c) Can. 1. ovium, non mugitus boum, non volatiliumvox, sub iclu
(d) Ibid., can. 2. mortis doloreminculit, non horror esl sanguinis, non
(e) Concilium Caesaraug., can. 4 : Viginti et uno [astidii cruditas, sed mirabilis alque stupenda esl Ho-
M PR^FATIO, fl8
6cripta cum, prse raultitudine paganorum , fideles J1 211. In Breviario Mozarabura[ux\ die tertia jeju-
pauci essent, crux Christi populo derisioni foret, et niorura Kalendarum Januarii, post anliphonain pri-
persecutio imminens metueretur (a). niani, ad primam, exsiat oratio quae composita fuit
210. Acta sanctorum Fructuosi, Augurii et Eulogii, quando pagani, quoruiu pauci antea aures verilali
qui Tarracone, anno 259 in persecutione Valeriani et praebuerunt,frequenles ad Ecclesiara confluebant (f),
Gallieni, passisunt, antiqua quocdamvestigia liturgiae quemadmodumtempore Conslanlini Magni liliorum-
Hispanse exhibent (b). Nam, praeter vetustam Hispa- que ejus contigit. Neque diu post ea coinposilaevi-
norumconsuetudinemjejunandi feria quarla et sexta, dentnr orationes illoeOrationalis Gothici, et Breviarii
referunt etiam, sanclum Fructuosum episcopum, Mozarabum(g), et officiumad quod in Missalicauitur
cum ad amphilhcatrum comburendus duceretur, cui- die Epiphaniac,quibus menlio iit baplismalis solem-
dani, a quo rogabatur ut sui memor foret, respon- niter eo die collati (li), quam consuetudinem Siriciug
disse : In menie me liaberenecesseest Ecclesiamca- papa sustulit, decretali sua epistola ad Hynieriunj
thetieam ab Orienle usque in Occidentemdiffusam; Tarraconenscm data.
quo responso, quod sanelus Augustinus magnifice 212. Exeunte saeeulojy Pradentius bymn.uinscripsit
laudat (c), martyr aperte alludebat ad formulam so- (qui in libro Cathemerinon quintus legUur) in laudem
lemnemdiaconicarum precum, Ecclesiamcathelicam, IR luminis paschalis, quod annis singulis, juxta moren»
in orationibus, in mente habeamus,etc, quac adhuc vetustum Ecclesiarum Hispaniae, solemniler aceea-
inmissa Mozarabica dicitur (rf), etcirca medium sae- debalur. Huncautem hymnum Prudejitjmn non pau-
euli III in missa Hispana dicebalur, uude inferre licet xisse in latidemlucernarii quod, in ecclesiis,ad preces
Uascepreces, rata et praescriplaforma, antea in Ec- vespertinas acccndebatur, ut alij volunt(i), neque
clesiis recitari consuevisse (e). ad commendandam quolidiauam lucernarum accen-

s(ta, ut incruenta sit, cum viva sumalur... Eadem quas, inquit, sero admodum admisere. In hanc Re-
comparatio instiluilur in oralione posf Sanclus, naudolii senlentiam, quein innominalumpraetermisit,
misssedominicoepro adventu sancii Joannis Baptisiae, P. Petrus Le Brun descendit, Espl. Missae,t. II;
Miss. Mozar. p. 329 : Non enim mugitu pecudum, diss. i, art. 1, qucrn P. Joan. Pinius secutus est,
tristis hoslia taurus occtrftdtr; aut hircus rfe gregibus tract. hist. chron. de antiq. Litur. Hisp,, cap. 1,
immolatur, serf Hoslia, quam verusDominuset Sacer- sect. 2 et 3. Aiunt isti Christianos ab initio ratas et
dos instituit omnipolens... de idololatria aperle nie- solemnes foriuulas habuisse consecramli Euchari-
minit oratio, sivecapitulum quod sub finem laudura sliam, et Sacranienta conficjendi, nec iilis defuisss
prsemiltitur orationiDominicae,die prima jejuniorum ritus solemnes, neque sine oralinnibus preci.husque
Kalen larum Januarii. In Breviario Mozar., p. 85: conslitulis et ordine certo digestis mysteria cele-
Dileclitsimi [ratres, qui omnia idola gentium, cum .p brasse, segmenta quou,ueScripturarum in missa le-
Psalmista, dmmeniaesse creditis, iiiorum, quwsa, et gisse, el hyinnos psalmosque cantasse. Altamen eo«
ritus, et monstruososaclus, omnimoderespuamus. Et rum nihil scripto coiisignasse, sed rem omnein litur*
si aliquem ex Ecclesimfiliis talia aut agere, aul dele- gicam fideli epi^coporum, presbyterorum miuisiro-
ctari perspicilis, veslra admonitione corripite, et ad rumquememoriaeconsignalam,sola traditioneviguisse.
viam salutis ab erroribus revocate- Eodem spectat Al haecsinguiaris opiuio pnmus rejicienda esi. Naw
oratio quoe,hacdie adnrimam iji Breviar. Mozarab., praeier alia, assumit rem iucredibilem, -omniesscili-
pag. 88, legitur : Domine... da... ut mlsericordia tua cet sacerdoles, etiam ingenio, et iiieinoria dehiles*
de Ecclesim caelu simulacra excludat, el veritas ad etiam senio confeetos, niuitas variasque orationes,
culluslui cognitionemdubiaeorda converlal... Haeau- solemnes formulas et precatioties, p^Ulibus'caereIno-,
tem orationes eo tempore couiposhae videntur quo niis dislinctas, expedite et ordinaiini sjne Jjjjro r^ei-
cruenta sacrilicia palam licbant, et idolorum cultus tasse, quofies aul baptismus solemnit.er, aut Eucha-
splendide celebraretur, et quo nonnuili fidelium (de ristia celehranda erat. Cumque htec monstra devo-
quibus conquerehatur Tertuliianus, de ldololat., randa proponant, senteuiiam suam milla auctoriiate
cap. 6) ab idolis ornandis scalpendisquead Ecclesiam et argumentis plane debiiibus coulinuaut.
veniebant, et alii pompis, ludis et festivitalibus, ido* (() Pag. 103 : Domine, qui es super omnes genies
lorum delectabantur. excelsus... ac sicut Ecclesia tua, qumerat slerilhatis
(a) Miss. Mozarab., p,241; Offejamus,dilectissimi vilio impetiila.,iwne est, in te credens, pirtufum meri-
[ratres, panes proposilionum,quiilesideramusaccedere tis plena, et filiis tmmerosa, etc. Haecwatio legitu*
ad mensam Dei omnipotentis. Nec de morle Chrisli etiam in orationali Goihico, p, 18, oraj. 3,
coram populis erubescere,sed de gloriosa cupiamusD (g) Ju Oratioftah fiolhico, pag. 4«, o.ral, 4 et 5,
Besurreclionegaudere.Nulta nobis desperationiscatigo meiitionem faciunt 4e Jxipjtisuialedie Epi^haoia;
nascalur, sed lucernam fidei mens serenior conlemple- collajo. Et iu Breviario Mozarahuju,pag. 1<3I: Detfs
iur, ut viamvitmsimplicilerambulanles,quandocunque omnipoiens,cujusconlinupFilH efficimurdttm tiuciiom.
Christus lisiluveril, non inveniel dubilantes, nec ar- salutarisaqucepurga^nur... ei qui ues renovasli bene-
guat infideles. Demus hospilalilali sludiunt, receptun dictionis aqm per lavacrum... el in Missali Mozara-
in cmlestibusprmmium... Ea verba , mlta nobis de- bum, pag. o9, ofliciumad missam : Vpsqui ta Lhrhlo
sperationiscaligo nascgtur, videntur dicla ob pericu- baplizati estis Christum indtiistis, £lc.
lum quoddani Christianis imminens, (A)Circa annum.384, Himerius Tarr^conensis cpi-
(b) Acla sanctorum Fructuosi, Augurii et Eulogii, scopus ad sanptuni Damasum papam scrjjjeiis, iniei'
apud D. Theod. Ruinart, inter Acta marlyrum sin- alia conqueritur de abusu conferendi soleujniter ha-
cera et selecta, pag. 222, Ed. Parisien» ptismum die Epiphaniaealiisque,diebussolemnioribus.
(c) In sermone 273, de Sanciis, Huic epistolserespondit Sificius papa, e,t quauquam
(d) Mi>s,Mozar., p. 3, 224. a.busus coiitinuo sublatus non iuit, nsni .<ieeo est
(e) Non ignoro virum eruditum Eusebjuin Renau- canon quartiis icoiicilij Geruiidensis, tamen, post
dotium, i»*disseriationeprsemissatom. 1 suaeColle- epistolam decrelale» Siricu, vixet credibjle £St scri-
ctionis liturgianjm Orientalium, cap, 1, p, 2, £, fit plores liturg'icos in Orationibus Missis cousuelu-
fusius cap. 2, p. 8, contendere Curistianos prUnis dinem illam laudasse.
EoclesisestecjjdisnuJLlashabuisse liturgjas scriptas, («) Juler *epsqui pala/urij Jwnchyuiuum Pr,udeniii
C9 PR^EFATIO. 70
sionem inprivatis Christianorum sedibus, ut Nicolao JS h sanguine et caedibuscuncta replevere. De malis quoe
Beinsio placuit («), contexlus hymni abunde com- ab iis, hoc terapore, Hispani, maxime catholiei (ple-
probat, satis aperle indicans euni scriptum fuisse in rique enim barbarorum erant Ariani, multi quoque
landem lueernaequse accendebatur, non singulis die- Pagani) perpessi sunt frequenter menlio recurrit in
bus, sed vigiliisquibnsdani solemnioribus, [LX]quibus oralionibus Missaliset Breviarii Mozarabum, et Ora-
post noctem msomneni Eueharistia celebrabatur, tionalis Gothici, quoeapparent lum conscriptas fuisse
iia enim habet : Nas (estjs trahimus per pia gaudia, dum haecin Hispania gererentur (c).
noctemconeitiis,vetaque prospera, certatim vicjilicon^ 215. Circa haec tempora missa sancti Marlini [LXI]
gerimus prece, exslrucloqtteagimus liba sacrario. Has Turonensis, quae in Missali nostro exstat, videlur
autem vigiliaspaschales fuisse hymnus pariter docet, composila. Nam in oratione post nomina haechabet:
nam nocte illa celehrabantur, Hunc vtrum, quem, cmliculisadmirandum, martyribus
QuareslilDeus stagnis, adyregandum /«TATISNOSTRJE TEMPOHA PROTULERUNT
Ad superos, ex Acberociticis;
jubeas auxilium noslris ferre temporibus (d). Quae
et qua videnlur quando virtutum sancti Marlini re-
Marcentsupplicibus tartara scripta
mitibus,
Exsultatquesui carcerisolio cens erat memoria, et eorum qui virum admirabileiii
Umhraruiiipopulusliber ab lgnibus, 1 de facie noverant saltem aliqui adhuc vivebant,
B
Quae vigiliis paschalibus unice compelunt, Nam, ut Unde conjicere licet hanc missam triginta aut qua«
nonnullorum antiquorum ferebat opinio, daronati draginla annis post mortem sancti Martini composi-
apud inferos pcenis vacabant ea nocte qua singulis tam fuisse.
annis Christi Resurrectio celebrabatur. Non est igi- 216. P. Petrus Le Brun opinalur hanc misBamnon
tur cur a recepta antiquorum seutenlia recedamus nisi post annum quingentesimum sexagesimum esse
qu c lenet Prudentium scripsisse hunc bymnum in conscriptam (e), scilieet postquam Suevi ad catholi-
laudem paschalis luminis. cam communionem redierunt. Tum enim opinatur
213. Circa finem soeculiiv (b) Aslerius, episcopus ctiltum sancti Martini Ilispanos suscepisse. At quis
Toletanus, corpora marlyrum Complutensiuin Justi unquani diceret eum hominem mlatis noslrm lempora
et Pastoris detexit, illis basilicani erexit, et missain prolutisse, quem ante annos centum et sexaginta
eorum, quae in Missali Mozarabum legitur, com- mortuum esse constaret? Praelerea, etsi veneralio
posuit. sancti Martini plurimum apud Hispanos aucta Sit
214. Ineunte saeculov, ingens barharorum collu- post Suevorum reditum ad catholicam coiumunio-
vies, depopulala Gallia, Hispaniam inundavit, Saera nem, lamen diu antea sanctus Martinus in Hispania
profanaque pessumdedit, et primum cum Hispanis, < ^ colebatur, uti a sancto Gregorio Turouensi doce-
et cum milite Romano, deinde inter se pugnando, mur (f).
de lucernario quolidiano scriplum fuisse, est Hugo gum... ubi illud sensuale jugum idem sonat atque
Menardus,in concord. Regul., lib. xxu, sect. 2, cuisub- jugum sensu prseditum, quomodo etiam a Lucretio
scribit Mabillonius, de Liturg. Gallic, lib. n, p. 142, accipitur. Et in oratione praemissa orationi Domini-
hac duplici ratione nixi. Prima est Hbri Titulus qui cae: Clemenset immense,et admirabilis Deus... libera
KAOHMEPINON inscribitur, hoc est de iis quse per nos de aquis muliis,et demanu filiorumalienorum, ul
diem, sive quaequolidie fiunt. Talis non est accensio qui per le renali sumus ex aqtta et Spiritu sancto,
luminis paschalis. At hymni non correspondent libri non patiamur ab Elhnicis el irregeneratis divelli a
titulo. Nam ex duodecim hymnis quibus liber constat sancto proposiio, serf arcum eorum inconverlibilem
quinque duntaxat spectant ad eas acliones quaequo» contere, sagiltas destrue, pharetras relunde, gladios
lidie redeunt. Sic ex tilulo libri nihil conficitur. Nec perime, lancias divelle, consilia qum in nos acuunt
quidquam coniicitur ex ordine quem hymni in Hbro matigna confnnde, el in ipsos, si credere noluerint, re-
occupant. Quoe est secunda ratio. Nam ordo ille ab torquendo, converte, atque nos fidei scuto protege,
arbitrin librariorum pendet, quorum oscilanlise tri- qualiter, quia hic propter nomen Fitii lui...-diversa a
btiendum est quod hymnus ad incensum liicernm gentibus sustinemus opprobria, porlamus infanda /«-
locum ultimum non occupet, uti debet. Quando- dibria, illic, pro fide, quam credimus, et pro qua usque
quidem priusest de Nalivitule Christi agere, de qua p' arf mendicitalem el morlem disirahimur, conceilatur
est hymnus 11, tum de Epiuhania, de qua est hymnus remissiopeccaiorum, etc. Eodem speclat altera oratio
\% Deinde de miraculis Chrisli, de quibus est hyni- Doniinicaelerliae post Pascha, Miss. Mozar., p. 239,
nus 9, ac dcmum de lumine paschali, de quo est et Orationale Goihicum, p. 85, orat, 9 : Emitte ma-
hymnus 5. nnm tuam, Domine, el libera nos de manu filiorum
(a) In notis ad Prudentium, illi ratio est, quia, alienorum. Et ibid., p. 85, orat. 1.0, quae etiam ha-
itiquit, rilus solemniter accendendi lumen paschale betur in Breviario Mozarabum : Deus... tempera jam
posl setaiem Prudenlii exorlus est. Sed fallitur. Nam tandem miseriarum nostrarum mrumnas, ac ne gtadio
saiictu-i Augusiinus, qiii oetate Prudentii vixit, in maligno noslrm feriantur cervices,gtadio verbi tui nos
Hbro de Civii. Dei, lib. xv, cap. 22, Ed. Maur., te- reddito efficaces*Plura ejusmodi in orationibus et
slatur se laudem cerei paschalis versibus scripsisse. missis occurruiit. Quorum aliqua alludunt ad loca
(b) Vide notas, p. 584. . munila, in quacHispani se recipiebant, dum barbari
(c) De his plura occurrunt in missa, sancti Cle- onmem agrum depopularentur.
inentis papaeet mariyris, Miss. Mozar., p. 21 et >eq., Em. Bona, Rer. liturg. lib. 1, cap. 11, sect. 1,
in oralione alia le;,'imus • Nobis miseris (d)
pula parcens ex hoc loco missse sancti Martini scite animadverlil
mereamur, tepulsts adversariis, libi Dominodeservire.
Et in oialione ad pacem : Clemenset milissime Do- lilurgiam Mozarabicam setatem sancti lsidori long«
mine... salvare inlendas afflictasreliquias Christiano- superare.
ruin, qui, veram pacempqcifice prmdicande, durissi- (e) Explic Miss. tom. II, pag. 284.
mum el sensuate a diversis nationibus sufferimusju- (f) De Mirac sancli Martini, lib. ni, cap. 8.
71 PRJEFATIO. 74
217. Mabillonius,qui contendit liturgiam Moxara- jA Notura enim est receptam in Eeelesia disciplioam
bicam, hoc est, Gotho-Hispanam, minus antiquam non permisisse ut in missis et in orationibus publice
csse quam Gallicanam (a), contra hunc locum missae recitandis opiniones suspiciosaeinsererentur.
jancli Martini duo opponit. Primum, inquit illud 220. Ad soeculumvi (nisi forle, quod credibile est,
eetatisnostrm posse protrahi longiusquam ad unum antiquior sit) pertinel forraa confessionis, seu apolo-
smculum. Fateor, si sermo foret de longaevis illis gise, quam in missa sacerdotes Hispani faciebant, et
liominibus qui ante deluvium vixerunt. Sed quoniam quam adhuc in missa Mozarabica recitant ({): Ea
iempore sancti Martini hominum vita non fuit diu- enim scripta fuit quando concio sacerdotis habebatur
turnior quam modo est, ea quaeante annos cenlum post apologiam(g), atque adeo post oblalionem mu-
ucciderunt non mtale nostra, sed patrum, aut avo- nerum. Sed cum conciiium Valenlinum, anno 546,
rum, aetate gesta dicebantur, quemadmodum modo ordinem missse Hispanae in hac parte mutaverit,
dicuntur. praecipiendo ut concio sacerdolis in missa eatechu-
218. Deinde opponit vtrba illa setatis nostrse ex menorum haberetur, apparet formam hanc confes-
mntiquiori liturgia desumpta [uisse. Si vir eruditus sionis, sive, uti aiebant, apologia?,composilam fuisse
nomine titurgim intelligat Missalealiquod aut Sacra- sallem circa initium sseculi vi.
menlarium, non repugno. Planum enimest plerasque B 221. Ad haec tempora (nisi forte antiquior sit)
missas, quoe modo in Missali Mozarabicohabenlur pertinet missa sancti Vincentii martyris (A),in qua
ex antiquiori aliquo Missali Gotho-Hispano fuisse est, proeter consuetam, alia oratio ad pacem, anli-
depromptas. Sed Missale illud ejusdem erat ritus quitus, uli videtur, peculiaris EeclesiasCaesaraugu-
cujus est missa sancti Martini, scilicet Hispanici, stanae, quae tunicam sancti Vincentii diligenter cou-
atque adeo missa sancti Marlini, quamvis olim in servabat (t).
antiquiori Missali descripta fuerit, in argumentum 222. Eodem sseculo vi defluente, anno 538, (;')
antiquitatis ritus Hispani recle adducitur. Sin nomine Vigilius epistolam decretalem scripsit ad [LXIII]Pro-
tilurgim ritum ab Hispano Ordine diversum intelligat, futurum, Bracarensem episcopum, de qua infra
illi non assentior, eique missa sancti Marlini oppo- recurret sermo. In ea epistola innuit inter liturgiam
nitur, qua?ubique ritum Gotho-IIispanum repraesen- Romanam et Hispanam id discriminis intercedere,
tat, et argumenta hactenus prolata fidem faciunt quod Hispana, pro dierum festorum numero, missas
liturgiam Gotho-Hispanam, [LXII]ante annum Chrisli orationesque diversas haberet, Romana vero (quod
quadringentesiraumin Hispania obtinuisse. de canone missae intelligendum est) nullo tempore,
219. Ad sseculumv referri polest missa Dominicoe nullave interveniente festivitate, preces haberet di-
' versas, sed
quiutoepost Pascha, quamvis valde probabile sit ante C semper eodem tenore oblulio munera
aunum quadringentesimumscriptara fuisse. Ejus enira consecraret. Cumque eamdeni orationum missarum-
inlalio (b) haud obscure alludit ad opinionem illam que varietatem in liturgia MozarabicaMissalisXime-
quam MissaleGallicanumvetus (c) et MissaleGallo- nii inveniamus quae in liturgia Hispana ineunte sae-
Gothicum (rf) aperte tradunt, et antiquorum non culo vi, observabatur, haud temere asserere possura
pauci teuueruut (e). Moriente Christo Domino non liturgiam Gotho-Hispanam el Mozarabicama prisca
modo animam humanam, sed Verbuin quoque divi- Hispanorum lilurgia minime dissentire.
num, soluta ad breve tempus hypostatica unione, a 223. Occurrunt in Missalinostro, in Breviario Mo-
carne humana sejunctum fuisse, et corpus domini- zarabum et in Orationali Gothico, orationes quae
cum ab aninia et Verbo separatum jacuisse in se- alludunt ad persecutiones quas Calholiciab Arianis
pulcro. Hsec aulera opinio hseresi Apollinarii et patiebantur, quarum aliquae referri possunt ad per-
quorumdam Arianorum erroribus nimis favens posl - secutionem imperanle Constantio adversus clerum
concilium Chalcedonense adeo deseri ccepit, ut vix calholicum molam, alisead persecutionem ab Eurico
putandus sit auctor hujus misssesseculovi scripsisse. Gothorum rege motam (fe).At nullaeposteriores ha-

(a) De liturgia Gallicana, lib. i, cap. 4, num. 10. D (t) Sanctus Gregor. Turonen., Hist. Franc lib. m,
(b) Miss. Mozar., pag. 245 : Et spotians carne cap. 29. Vide eliam notas, pag. 560.
Verbum, liber ad inferos pergis, etc (j) Epistola Vigilii ad Profuturum in aliis exem-
(c) Pag. 448, in immolatione missse clausum plaribus data in est KalendisMartii, Volusianoet Joanne
Paschae. consulibus; aliis Wilisario et Joanne VV. CC.
(rf) Pag. 548, Ed. Rom. 1680, in immol. missae conss.; in Codice Colbertino (ut in nola marginali
clausum Paschae. apud Harduinum, Concil. t. II, col. 1429, legilur)
(e) Vide notas pag. 549,550. data est Roriiaem, Kal. Jul., Flavio Joanne VC.
consule. Silverius, die 20 Junir 538, serumniscon-
(f) Miss. Mozar., pag. 5 : Accedamad te, elc, et feclus obiil; quare si epistola data fuit Kalendis
pag. 224. Martii, a Vigilio nondum pontifice scripta fuit; sed
(g) Ex ipsis Apologise verbis apparet eam ante si exemplari Colbertino fides habealur, Vigiliuspo-
concionemrecitatam fuisse; rogant enira ut seraphim tuil esse pontifex legitiraus quando hanc epistolam
mentem sacerdotis enubilet, docendique materiam decretalem scripsit.
subminislret, etc (k) Euricus, qui et Eoricus, et Evarix, Visigotho-
(h) Miss. Mozar., pag. 291, in qua quaedamsunt rum regnum, fratre Theodorico interfecto, occupa-
quibus inducor ut credam hanc missamanle annum vit, sera 504, ut habet sanetus Isidorusin Chron.
auadringentesimum scriptam esse. Gothoruin, saevamquein Catholicos persecutionem
73 PR^EFATIO. "U
oendae sunt persecutione Leovigildi, qui ullimus.A Hispanos solam obtinuisse, praeter hactenus dicta,
regum Visigothorum Ecclesiam Hispanara persecu- persuadet scriptorum Hispanorum, et maxime sancti
tus est. Isidori, silentium de alia quacunque liturgia quae in
224. Eo enim exstincto, Visigothi, cum rege suo illis regionibus aliquando in usu fuerit. Si enim URUS
Reccaredo, ad Ecclesiam calholicam redierunt. Et excipiatur canon, quem mox exaininaho, nihil in
simul cuin Gothis roagna Suevorum multiludo (a) a scriptoribus, nihil in conciliisHispaniensibus inve-
perfidia Ariana ad orthodoxam fidem conversa est. nire est quod suspicionem moveat aliam liturgiam
ConciliumToletanum 111convocatum fuit, in quo, eos unquam suscepisse praeter hanc unam quain
quod ad rem liturgicam perlinel, constitutum fuit ut Gotho-Hispanam et postea Mozarabicara appella-
in missa SymbolumConstantinopolitanumrecitaretur runt.
priusquam Dominica diceretur oratio (b). Quem 228. Canon quem proxime indicavi est vigesimus
ritum Gotho-Hispaniet Mozarabesconstanler reti- secundus, aut, ut inaliis Codicibus ponitur, capitu-
nuerunt. lum quarlum concilii primi Bracarensis : Item pla-
225. Post conversionem gentis Golhorum ad ca- cuil ut eodemordine missm celebrenlur ob omnibut
tbolicam communionem sanctus Isidorus, jam epi- OUOMODO Profulurus (e) (alii, cum Garsia Loaisa, le-
scopus, hortante fratre suo Fulgentio, Asligitano B gunl QCEM Profuturus) quondam hujus metropolilanm
episcopo, libros duos de ecclesiaslicis Officiis, sedis episcopusab ipsa apostoticm sedis auetoritate
scripsit, quibus Hturgiam Gotho-Hispanara illustra- suscepit scriplum.
vit. Hos libros, ut ipse testatur, ex scriplis vetustissi- 22). Mabillonius(() ex hoc canone constare putat
morum auclorum composuit, quorum etiara verbis Bomanum ritum, saltem in provincia Bracarensi, Vi-
quandoque usus est. Dolendumsane ne nomina qui- gilioponlificemaximosusceptum fuisse. Et Cajetanus
dera istorum [LXIV]scriptorum superesse, at hoc Cenni(g), ex eodemcanone, et exCodice cauonum (h)
saltera ex testimonio saucti doctoris habemus, non in quo hic canon [LXV] refertur, putavit probari posse
defuisse scriplores qui ritus et caeremouiasEcclesiae liturgiam Romanam inorane Golhorum reguum in-
JKspanaevetuslissimis temporibus scripto consigna- tromissam fuisse.
verunt. 230. At canon Bracarensis, elsi Missam ab omni-
226. Elipandus Toletanus, »n epistola ad Albinum bus eodem ordine celebrandam esse prsescribat, et,
(c), locum quemdam citat ex oratione quaeBenedictio interposita apostolicoe sedis auctoritate, varietalem
lucernminscribitur (rf), quem sancto Isidoro altribuit. rituura et cseremoniaruma missarum celebratione
Et nunc ad conciliumToletanum iv redivimus, a quo auferre conetur , Roraanam tamen liturgiam susci-
liturgia Gotho-Hispana, quem tot indiciis semper' C piendam esse aperte non praecipit.Non ignoro viros
apud Hispauos viguisse deprehendimus, ita consti- erudilos contendere canonem hunc ad> epistolam
tuta et coufirmata fuit, ul ea in poslerum Ecclesiae decretalem Vigilii, Profuturo Bracarensi inscriptam,
omnes Hispaniae et GalliaeGothicaesola usaesunt; alludere, iii qua epistola exstat articulus de Ordine
exciso autera, Saracenorum arrais, regno Visigoiho- Romano. Attamen,si patres Bracarenses voluerunt
rwn, Hispani, qui et Mozarabes appellati sunt, eam- liturgiam Ronianainin Suevorum regnum inducere;
dem solam, per trecentos et amplius annos, in sacris quare tam obscure locuti sunt? Quare aperle non
celebrandis adhibuere. Cumquehaec eadem sit atque dixerunt: Ilem placuit ut omnesordine Bomano mis-
liturgia Missalis Ximenii, hanc quoque apostolicam sas faciant ? Si, hoc uno canone, et rituura concor-
sortitani esse originem asserere possumus. diam , et liturgiae Roraanaesusceptionem complecli
tam distincte primum edixerunt,
§ XIV. An liturgia Bomana ab Ecclesiis provincim voluerunt, quare
Bracarensisin concilio primo Bracarensi suscepta ut de eo nemo dubitare possit, secundum adeo obs-
(uit. cure, ut etiam a nomine liiurgise Romanaeabstinue-
227. Liturgiam Gotho-Hispanamapud catholicos rint ? Neque ex Decretali Vigilii(i) eruitur Braca-

movit, de qua Sidonius Apollinaris,auctor synchro- D (*) Can. 2.


nus mentionem facit Epist. lib. vn, epist. 6, et san- (c) Inter opera Alcuini, t. II, col. 917, Ed. Paris.
ctus Gregorius Turonensis, Hist. iib. n, cap. 25. (rf) Miss. Mozarab., pag. 176.
Truncubal, inquit, passim perversitali sum, hseresi (e) AnliquaeConciliorumEditiones habent QUOMO-
Arianoe,non consentientes. Clericos carceribus subi- DO,Editiones vero Labbe, Harduiniet de Aguirre, in
gebai. Sacerdolesvere alios dabat exsilio, alios gladio textu habent QUEM, in margine QUOMODO.
truncabat. Sseviente Eurici perseculicne, fortasse (/) De Lilurg. Gallicana, lib. i, cap. 4, pag, 51.
scripta esl missa Dominicselerliac post oclavas Epi- (g) De Antiquit. Eccles. Hispan., dissert. vn, n.
phaniae, cujus illatio , Miss. Moz. pag. 71, post 15, pag. 350.
praeclarammysterii Trinilalis explicationem , e qua (h) Lib. iv, lit. 15, ubi haec,quodjuxta auctorila-
in Symbolnm Alhanasianum mulla translata sttnl, tem aposlolicmsedis a Profuluro melropotitanosuscep-
ita concludit: Per te unum verumqueDeum constan- iam missarum ordo debeat celebrari. Brac. ', lit". 4,
liam fides accipit. Per te virtutemsumit infirmilas, et a cap. 61, et rursus, infra, rfe Pascltm unnuntiatione,
quidquid esl tn persecutionibussmvum, quidquid in deprecum ordine, et de missarumsolemnitate. Epist.
morleterribile, nominis tui confessionefacis facililer Vigilii ad Profut., tit. 5, a c 98.
superare, elc (t) Exstat hsecepistola Vigiliiapud em. de Aguir-
(a) De his Reccaredus rex in concione coram con- re , Conc. Hisp. t. II, pag. 275 , apud Labbe , Conc
cilio habita : Et Suevorumgenlis, ail, infinita mulii- t. V , col. 511 , et apu.l Harduinum , Conc t. II,
tudo ad veritatis originemrevocavimus. col. 1429
PATROL.LXXXV. 3
75 PRJEFATIO. 7ft
rensis provhiciae Ecclesias hoc tempore liturgiam A rum dierum multitudine, missas haberent diversas,
Romanam admisisse. Romanis mos similis fuerit, et sequalis missarum
231. Profulurus Bracarensis episcopus Silverio multitudo atque varietas. Cui respondet Vigilius
Pontiflci scripserat, eumque de die futuri Paschatis, Ecclesiam Romanam hanc orationum et precum va-
de forma baptismatis, de Ecclesiarum consecralione, rietatem non admittere, sed semper eodemtenore
aliisque de rebus, interrogaverat, inter quas etiam oblala Deo munera consecrare. Eique textum esttont-
de ordine inissse Romanae, an pro solemnitatum et cm precis ( nam de canone misste loquebalur ) et
festorum numero diversus esset, an idera semper ' exemplar missaepaschalis misit, ut, iis inspectis ,
foret ? Huic epistolae( Silverio jam aut mortuo , aut seriem liturgiaeRomanse, ejusque ab ordine Hispano
in exsilium deporlato) Vigilius respondit. discrepantiam , clarins dignosceret.
232. Et, quod ad rem nostram facit, hoec habet: 237. At, inquiunt, canon Bracarensis clare prse-
Ordinem quoque precum , in celebritate missarum, cipit ut missae ab omnibus eo ordine celebrentur
nulto nos tempore, nulla fesiivilate, significamusha~ quem profuturus Roma missum accepit. Quod idem
bere diversum, sed semper eodemtenore oblata Deo est ac si praecepisset ut missse ab omnibus or.tine
munera consecrare. Quotiesvero Paschalis, Pentecos- Romano lierent, atque adeo ut liturgia Romana in
tes , Epiphaniw , sanclorumqueDei fuerit agenda fes- B tota Gallaeciareciperetur. Mabilloniusminime dubi-
iiritas, singula capitula diebusapta subjicimus,quibus tat quin ordo ille fuerit Gelasiauus (a). Nec negari
commemorationemsanclm solemnitatis, aut eorum potest Romanam Ecclesiam, scdente Vigilio, Sacra-
(acirms quorum natalilia celebramus. Cmteravero or- mentario Gelasiano usam esse.
dine consueloprosequimur. Quapropteret ipsius ca- 238. Sed ne dicamus Sacramentarium Gelasianum
nonicmprecis textum direximussubter adjectumquam, ad Profuturum missura esse , obstat Vigilii epistola,
Deo propitio , ex aposlolica tradilione accepimus. Et in qua scribit se missaecanonem et missam pascha-
ut charitas lua cognoscatquibus locis aliqna festivita- lem misisse, de Sacramentario Gelasiano prorsus
tibus apla connectes, paschalis diei preces similiter silet. Unde Cajetanus Cenni (b) recte quidem negal
adjecimus. Sacramenlarium Gelasianum Profuturo fuisse mis-
233. QuoeVigilii verba ad misssecanonem , non sum ; at in eo quod addit, inlegritm ordinem missm
autem ad integram missam Romanam, pertinere per- Bomanm Vigilium in Hispaniam non misisse, viro
spicuum est. Nam solus missae Romanoecanon eo- erudito minirue assenlior ; mihi enim certuin est
dem-lenore constanter recitatur, non vero ea quoe missam etiam paschalera , quam Vigiliuin Profuturo
canonem praecedunt et consequuntur. Certe, tem- misisse constat, iritegrum ordinera missseRomanse
pore Vigilii, multaeet diversseprmfationes in missis ^1complexam esse.
recilabantur, et orationes multaevariaequeante prm- 239. Cennius eliam peculiarem opinionem [LXVII]
fationem, et absoluto canone, dicebantur, quemad- habet circa ordinem Romanum quem opinatur Bra-
modum Sacramentaria vetusta , [LXVI] Leonianum et carenses, omnesque Hispanos , hoc tempore, susce-
Gelasianum, demonstrant. In canone quoque capitula pisse (c). Putat enim oratiorii post sanctus integrum
diebusapta inserebantur infta aclionem, uti in Sacra- canonem Romanum subjectum fuisse, quo absoluto,
mentario Gelasiano videre est oraljonem post secreta , sive post pridie , recitatam
234. Hoc autem ex responsione Vigilii satis aperte esse, et reliqua , usque ad missae linem , more con-
patet, liturgiam qua Bracarensis provincia utebatur sueto Hispanoluisse peracta. Sed hujusmodiordo, nec
in eo a Romana fuisse dissimilem , quod haeccano- Romanus, neque Hispanus dici potriit. Sed confusus
nem haberet, precum ordinem, el verborum teno- quidam , ex utroque confiatus, qui, usque ad lineiu
rem eumdem coustanter retinentem, illa vero nullam orationis post Sanctus ritum Hispanum retinebat,
missaepartem haberetquse variabilis non luerit; quo tum ad fiiiem usque canonis Romanum , ac demum
apparet missam,Bracarensium eamdem fuisse atque quae canonem consequuritur more Hispano perli-
Gotho-Hispanam, in qua ista missarum, precum et ceret.
orationum varietas mauifeste cernitur. l^
240. Verum, cum hic confususordo Romanus non
255. At, cum in decretali epistola Vigiliinulla fiat nec a ab apostolicaesedis auctori-
mentio de liturgia Romana suscipienda, ac ne mini- sit, in Vigilio, neque de
tale, Hispaniam missus, eo canon Bracarensis
mum quidem indicium sit Bracarensi episcopo in Sed neque de Gelasiano ordine in-
animum venisse receptum suae provinciae ordinem inleliigi nequit.
mutare, ex hac epistola deduci nequit telligendus esl; nam etsi raissa Paschalis, quara
liturgicum ad Profulurum miserat, Gelasiani ordinis
Suevorum Ecclesias, abdicata Hispana, Roma- Vigilius
regni
nam liturgiam hoc tempore admisisse. fuerit, non ideo tanien miseral ut, ejus instar, Pro-
in Gal-
236. Neque alia videlur fuisse causa cur Vigilius futurus missas Gelasianas componeret, quae
Si enitn hoc illi curae
de liturgiae Romanae canone mentionem fecerit , laeciaeEcclesiis recitarentur.
ut Profuturi curiositati salisfaceret, qui, ritus fuisset, integrum Sacramentarium Gelasianum. non
quani fa-
Romanos noscendi cupidus pontificem interrogave- unicam ejus missam, in Hispaniam misisset,
in lilurgico- cilius namque et expeditius erat Sacraiuentarium,
rat, aii, quemadmodum Hispania, pro
vn , pag. 351.
(u) De Liturg. Gallic. , lib. l, cap. 4 , t.pag. 31.
lb\ Do anliquilale EcclcsiocHispanae, II, diss. (c) Ihid.
n PRjEFATIO. 78
transcribere, et ad usus Hispanorum accommodare, ih. 245. Patres igitur Toletani, qui in hac re, longe
quam novum componere. minoris momenti, adeo severi se exhibuerant, si in
241. Causam vero ob quam Vigilius Romanum Gallacciavigentem deprehendissent liturgiam Gela-
canonem et missam paschalem in Hispaniam misit, sianam, eaminnominatamutiquenon proetermisissent.
ipse in epistola hanc unam assignat, ut Profuturo, Sed aut aperte sustulissent; aut, quod, pro Hispa-
diligenti alienorum rituUm indagatori, non modo norum erga Romanam Ecclesiam reverentia, magis
prsecipuam partem, quse in canone sita est, sed credibile est, ejus usum in Gallsecia suis decreiis
omnem missae Romanse ordinem sub aspectu ita confirmassent. Sed quandoquidem concilium Tole-
poneret ut seriem ejus atque dispositionem oculis tanum iv allum silet de fiomanis ritibus, et constat
etiam percipere facile posset. solam liturgiam Gotho-Hispanam in Ilispania et in
242. Canonemvero Bracarensem vigesimum se- Gallia Golhica post hoc Cohcilium obtinuisse, minime
cundum condilum fuisse, non ut in Suevorum regno dubitandum videtur quin Catholici in Gallaeciaeidem
liturgia Gelasiana susciperetur, sed duntaxat ut con- liturgioe semper adliaeserint quam reliquae Hispa-
cordia in Missarum celebratione induceretur, per- niaruin provinciae constanier retinuerant.
suadent canones decimus nonus, vigesimus, et vige- § XV. De primmvaorigine lilurgim Gallicanm inqui
simusprimus, ejusdem synodi, qui omnes agunt de B * Htur. El an ex Hispania in Gulliam, anpotiuse Gal-
rituum concordiaomnesque sanciiifueruntpostquam lia in Hispaniam propagata fuerit.
faisset relecta auctoritas sedis aposlolicmad quondam 246. Liturgiam Gallicanam adeo similem fuisse
Profuturum directa episcopum. Gotho-Hispanae,ut una atque eadem haberi potueril,
243. Praeterea silentium episcoporum Gallaeciae ex hactenus dictis satis aperte constat. Nunc de pri-
qui concilio Toletano iv inlerfueruntluculenter pro- mis ejus auctoribus ejusqueprimaevaorigine breviter
bat Ecclesias Gallaeciae,tempore illius concilii, Ro- agenduni, de qua duplicem opinionem inveni. Alia
manis ritibus minime addiclas fuisse. Nemo enim Hilduini, Sandionysiani abbatis qui liturgiam Galli-
rgnorat auctoritate concilii Toletani iv concordiam canani fidei in Galliis praedicationi coaevamfacit. Alia
liturgicam Ecclesiis totius imperii Visigothorum res- anonymi Spelmani, qui eam post susceptam fidein
liUilam esse, et priscum Hispanorum celebrandi or- Christianam in Galliani venisse docet. Hilduinus, ad
dinem ita confirmatum, ut hoc uno in posterum uti Ludovicum Pium scribens de rebus gestis sancti Dio-
perniissum fuerit. Quomodo autem factum est ut nysii (rf),[LXIX] Parisiorum episcopi, inter auctores qui
Gallseciseprsesules muti et elingties sederent, quando Acta sanclimartyris, scriplis commendaverant, cum
usum liturgioeRomanaesibi Ecclesiisque suis inter- . Vesbium quemdam laudasset: Huic, inquit, asiipu-
dici animadverterunt, cui jam, ut assumitur, per *« laritidenlur antiquissimi et nimia vetustate pene con-
annos supra septuaginta adhaeserant ? quare totius sumpti Missates libri, continentesmissmordinem more
provincioe consuetudinem [ LXVIU ] concilii celebris Gallicano, QUIABINITIORECEPT^:FIDEIIN HAGOCCI-
auctoritate inductam, et Romanae Ecclesiae venera- DENTALI PLAGA ESTnARiTus,usque quo tenorem quo
tionem non opposuerunt ?Hujus sane silentii non alia nunc utimur Bomanum suseeperit. Aliaque subdit,
ratio afferri potest quam quia liturgia Romana apud quibus anliquitas Missaliumistorum confirmatur, et
Gallaeciaepopulos usu et praxi nunquam obtinuerat. innuitur sanctum Dionysium formam hanc liturgiae
244. Denique cura peculiaris quam concilium To- Gallis tradidisse, ut planumsit, juxtamentem Hildui-
letanum IV posuerat in iis consuetudinibus provin- ni liturgiam Gallicanam una cum lide Christiana
ciarum evellendis quae liturgicae concordiae obesse in Gallia natam, aut saltem illuc a primis gentis apos-
poterant, plane persuadet ritus Romanos in Gallaecia tolis delatam fuisse, nec Gallos, proeter hanc unam,
usitatos minime fuisse. Nam, ut hoc uno exemplo u- formam celebrandi divina ullarn agnovisse, antequaw
tar, cum conciUura primum Bracarense auctoritatem Pipinus et Carolus Magnus liturgiam Gregorianam,
Laodiceni concilii (a) secutum, prohibuisset (b) ne abrogata Gallica, Eccle&iisintulerunt.
hymni humano ingenio compositi in Ecclesiacaneren- j» 248. AtanonymusSpelmani (e) tradiditprimametve-
tur, Patres Toletani canonem hunc Bracarensem, tustissimamGallorumliturgiamRomanam fuisse, aue-
contrareceptummoremEcclesiarum Hispaniseet Gal- toremquehabuissesanctum Pctrum apostolorum prin-
liae conditum, suo decreto (c) abrogarunt, imposita cipera ([) Hunc ordinem, inquit, sanctus Trophimus,
excommuuicationispcena iis qiii hyranos rejicere eo Arelatensis episcopus, et sanclus Photinus, episcopus
nomine ausi fuerint, quod huinano ingenio compositi Lugdunensis, et martyr, apostoli Petri discipulus, ec-
fuissent, 'nec in divinis Scripluris legerentur. clesiis quas in Gallia eonstituerant primi tradidere.
(a) Can. 59. suelo; frequenter mutilus erat, et errorib.us granima-
(6) Can. 31, aliasl2. ticalibus scatebat. ^Etas hujns scriptoris anonymi
(c) Can. 13, alias 12.
Exstat ejusque patria ignotaesunt. Videlur monachus Luxo-
(d) apud Surium mens. Octob. pag. 639, viensis, qui sseculovn scripserit. Hoc anonymo scri-
Ed. Colonien. ptore utitur Mabillonius, in Disquisilione de cursu
(e) Henricus Spelmanus, tom. I Concil. Magn. Gallicano, et animadverlit euni cursus ecclesiastieos
Brit., pag. 177, scriptorem <|uemdam ediriil, cui ti- cum liturgia confundere.
tuliim fecit Cantuumet cursuumecclesiastirorumorigo,
ex codicems. vetustissimo.Codex, inquit Sricluianusj tensis,([) Anonvnius : Beatus Trofimns episcopus Areta-
et ximclusPolinus nvirltjr, episcopus Lmjdti
gciipius eral churactere non plane saxonico, sed in- nensis, discipulus snncli Pelri Aposloli.... cursmv
79 PRJEFATIO. 80
249. Sed, ut idem subdit, post mortem sancti A putara retinuerit, an ab ea aliquantulum recesserit,
Photini, sanctus Irenaeus, qui Romae a sancto Cle- 254. Ex iis vero quae adhuc in textu anonymi su-
tnente papa fuerat ordinalus episcopus Lugdunensis, persunt facile est percipere cursum hunc, sive Asia-
diversum ordinem celebrandi divina Gallos do- ticum, sive GaUicanumdixeris, eumdem fuisse atque
cuit (o), qui, per omnes Galliarum Ecclesias propa- Gotho-Hispanura, uterque enim iisdem constabat
galus, lilurgim Gallicanmnomen obtinuit. partibus, scilicel modulationibus, sonis, laudibus,
250. Ilujus liturgiseprimaevum auctorem anony- responsoriis, autiphonis, cum suis oralionibus, et
inus perhibet sanctum Joannem apostolum et evan- Scripturarum lectionibus, quemadmodum descri-
gelistam, qui haric formam obeundi divina Ecclesiis ptionem anouymi cursus Gallicani cum Breviario
Asiae tradidit, additque sanctum Polycarpum, Smyr- Mozarabum conferenti palebit. Unde nobis colligere
nensem episcopum et marlyrem celebrem , eodem licet liturgiam Asiatico-Gallicanam haud diversam
ordine oflicia divina perfecisse, eidemque assue- exstilisse a Gotho-Hispana.
visse sanctura Irenaeum, dum in Asia discipulus Po- 255. Hilduinus quoque haud ajgre anonymo con-
lycarpi versaretur. ciliari potest, ambo enim conveniunt in asserenda
251. Quare, si vetusto huic scriptori fides habea- antiquitate liturgioeGallicanx, et in ejus cum Gotho-
tur, cKt-sns[LXX]sive ordo , Gatlicanus in Asia ortus B Hispana consensu indicando. At Hilduinus cum sci-
est, a sancto Joanne apostolo instilutus. Sed quo- ret liturgiam Gallicanam apud Parisienses a suscepla
niam Paulus apostolus omnium primus Evangelium fide Christiana in usu fuisso, quibus a sancto Dio-
In Asia praedicavit, el Ecclesias constituit, quibus nysio, Ecclesiae conditore, tradita fuerat, in eo erra-
ulique liturgise ordinem dedit, haud incredibile est vit, quod putaverit [LXXI]sanctum Dionysium aetate
ordinem Asiauum a sanclo Joanne institutum, pluri- apostolica vixisse, el inter primos fidem Clirisiiaoiam
inaui retinuisse priraigeniae illius liturgiae Asianae a in Gallia praeilicasse. At si cum recepla opinione
Paulo traditoe. ponainus sanctum Dionysium, imperante Decio, Gal-
252. Qualis aulem fuerit ordo ille Asiaiicus sancti liam illustrasse, nihil erit in opinione Hilduini quae
Joannis, anonymus non docet, nec nobis, in tanlo anonymo contradicat
temporum intervallo, et riluum sacrorum vicissitu- 256. Erudilissimus Mabillonius qusestioneni serio
dine, conjicere licet. Id unum videtur credibile, eum instituit (c), ati liturgia Gallicana aetate prmcesserit
inagnam affiiiitatem habuisse cum illa liturgia qusc Hispanam, vel, ut ille loquitur, Mozarabicam, eique
soecrilovi exeunte in Gallia vigebat. Nam anonymus [ormam et exemplum prmbuerit. Nec dubitavit se-
aperle ait sanctum Joannem evangelistam primum cundum Gallicanam pronuntiare. Quam, inquil, anlt-
cursum Gallorum decantasse, inde postea bealum C quiorem esse Gotho-Hispana multa persuadent. Scili-
Polycarpum, discipulum apostoli Joannis, et demum cet (rf) Hturgiam Gallicanani auctores habuisse Hila-
sanclum Irenaeum terlium tpsttm cursum in Gallia rium, Musmumel Sidonium, Mozarabicam vero ipsos
cantasse. Cum autem cursum Asiaticum Gallicanum Hispanos arf Leandrum el Isidorum smculivu episco-
nominet, verisimile est cursura Gallorum saeculivi et pos, tanquam ad suos auctores, revocare. Eamdem
vn, quo tempore anonymus scripsisse credilur, haud qusestionem retractat P. Joannes Pinius (e), argu-
dissimilem fuisse cursui Asiatico sancti Joannis. menta Mabillonii fuse refert, eaque evincere negat
255. An vero idera prorsus habendus sit ordo ille ordinem Gallicanum anliquiorem esse Hispano, eive
Asiaiicus atque Gallicanus saeculi vi, aut vn, ambi- fonnam aut exemplar praebuisse.
guum est. Nam anonymus videtur indicare cursum 257; Sane argumenta Mabillonii debilia sunl, ete-
Asialicum, postquam in Gallia receptus est, opere nini constat liturgiam Hispanam diu ante Leandrura
doctorum virorum lectiones, modulaliones, anlipho- et Isidorum in Hlspania obtinuisse, et liturgiam Gal-
nas, respbnsoria, sonos et alleluias, recepisse, e licanamaetatemHilarii, Sidonii et Musseipraecessisse.
sacra Scriptura desumptas, atque adeo nounihil mu- Qui, quamvis libros lilurgicos ediderint, tameu
tatum fuisse. Sed, quod dolendura est, in textu ano- auCtores hahendi non sunt liturgiaeGallicanae.
"
nymi, hoc loCo, lacunoeinveniuntur (b), quaescriptio- 258. Sed euni Mabillonius docuerit (f) liturgiam
nis seriem abrumpunt, et impediunt ne dignoscamus Gallicanani et Tolelanain, seu Gotho-Hispanam,
an liturgia Gallicana formani Asiaticam puram et eamdem esse, miror virum erudilum serio inquirere
Bomanum in Galleis.., tradiderunt. Haeccum dislin- (b) Anonymus : Hiereneus, qui fuil episcopus Lug-
cte in anonymo legantur, nescio quomodo Mabillo- dunensis Gullei, terlius ipse, ipsum cursum decantavit
nius, in Disq. de curs. Gall., pag. 380, scripserit in Galleis... inde e modulalionibus, series Scriptura-
cursum Asiaiticum in Gallias propagasse sanctum rum Novi ac Veteris Teslamenti diversorum pruden-
Trophimum Arelatensem, sanctum Photinum, et san- tium... virorum paginis non de propriis, sed rfesacris
ctuni Irenaeumepiscopos Lugdunenses ? Scripluris receperunl anliphonas, el responsoria, seu
(u) Anonymus, poslquam retulerat sanctum Ire- sonus... et alleluias composuerunl, el per unirersum
naeum, Romae, a sancto Clemente papa ordinatum orbem terrarum ordo cursus est.
fuisse episcopum, de cursu Gallicano subdit: San- (c) De Liturg. Gallic, lib. i, cap. 4, n. 4,
clus Joannes evangelisla primum cursum Gallorum (rf) Ibid., n. 7 et 8.
decanlavit, inde postea beatus Polgearpus, discipulus (e) Tract. Hist. Chron. de anliq. Liturg. Hisp.,
sancti Joannis, inde postea Hiereneus, qui (uii episco- cap. 3, sect. 6, a n. 145.
pus Lugdunensis Gallei, terlius ipse, ipsum cttrsum (f) De Lilurg. Gallic, lib. i, cap. 3, n. 9.
decanlavilin Galleis.,.
81 PRiEFATIO. M
voluisse ulra barum antiquior fueril, et alteri exera- A ab iis episcopis quos, juxta vetustam Hispanorum
plar praebuerit.In eumdem lapidem irapegit P. Pe- traditionem, Romceordiuatos apostoli Pelrus etPau-
trus Le Brun, qui cum docuisset («) liturgiam Galli- Ius in Hispaniam prsedicalum miserunt. Qui lianc
canam, saltem quoad formam, in Missalicardinalis forraam Asianam, utpote haud dissimilem liturgioe
Ximenii adhuc vigere, et pluribus ostendisset litur- qua apostolus Paulus inHispania usus fuerat, Eccle-
giam MozarabicamGallicanaesimillimam fuisse (b), siis a se constitutis tradiderunt. Haecut in re admo-
Gallosque, soeculoix, persuasum habuisse eamdem dum obscura, et cujus nullara pene notiliam liabe-
liturgiam qua Hispani utebantur in Gallia oblinuisse, mus, tanquam prorsus non incredibilia dicta sint,
priusquam Pipinus et Carolus Magnus Romanum nunc ad auctores MissalisMozarabici devenio.
ofdinem in Galliam intulerunt, idem nihilominus § XVI. An sanctus Leander, aut sanclus Isidorus, aui
asseruit liturgiam Gallicanam exemplar exstilisse sanclus Julianus auclor fuerit Missalis Mozarabici.
Gotho-Hispanse, et sanctum Leandrum plures ritus 263. Apud Hispanos aliasque gentes passini ad-
Gallicanos in lilurgiam Hispanam transtulisse (c), missa atque vulgata opinio est, quae MissaleMoza-
adeo ut ea vetuslatis species quoein liturgia Moza- rabum, hoc est Gotho-Hispanura, aut a sancto
rabica cernitur ab ordine Gallicano mutuata fuerit. Leandro, aut a sancto Isidoro, aut ab utroque edi-
259. His igitur et similibus praclermissis,quae se- B tum fuisse tenet. Et alii quidem in hoc insigni opere
rio de una atque eadem liturgia agitari nequeunt, primas partes sancto Leandro, secundas sancto Isi-
quaeripotest an vetusta haecforma divina officiace- doro tribuunt, alii contra Leandrum opus iuchoasse,
lebrandi, quam constat eamdem aliquando in Hispa- Isidorum perfecisse volunt.
nia, et in Gallia viguisse, priraaevamsuam originera 264. Sed hac opiniones antiquis ignotaeerant, nec
Hispaniae, an potius Gallioedebeat, et deinde an e enim pro iis ullus citatur Auctor qui ante excidium
Gallia in Hispaniam, an potius ex Hispania in Gal- regni Visigolhorum scripserit. Qua unica ratioue
Hamdevenerit. argumeutationes omnes et conjecturae recentiorum
falsi convincuntur. Quomodo eniin sine [Lxxui] an-
[LXXII]260. Quibus interrogationibus, uisi fides
adhibeatur anonymo Spelmani, nihil, non dicam tiquorum testimonio innotescere potuit recenlioris
certi, sed quod probabile sit, respouderi potest. aevi scriptoribus sanctos Leandrum et Isidorum Mis-
At si placuerit anonymo credere, interroganti an salis Gotho-Hispani auctores exstitisse ? sanctus Isi-
liturgia Gotho-Hispana, quoe el Gallicana est, orta dorus, in libro de Viris illustribus (rf), opera sancti
sit in Hispania, an potius in Gallia, responsio facilis Leandri recenset, quin de Missalinientionem faciat;
est et expedila, eam neque iu Gallia, neque in Hi- In ecclesiaslicisofficiis non parvo laboravit studio:'in
spania, sed in Asia inilium ccepisse, ubi a sancto toto enim Psalterio, duptici Edilione, orationes con-
Joanne apostolo instituta fuit, unde in Calliam a scripsit, in sacrificioquoque laudibus atque Psalmis
sancto lrenaeotranslata est. multa dulci sono composuit. Nirairum sanctus Leau-
der Orationate scripsit, quod bis edidit, librum quo-
261. Ad alteram vero interrogationem, an e Gallia
scilicet quae cane-
in Hispaniam translata fuerit, difficilior est et magis que Sacrificiorum, antiphonarum
bantur dum populus offerebat. Librum Laudum,
intricata responsio. Nam non apparet, prseter hanc
aliam quae lecto Evangelio canebantur, et Psalmorum li-
unam, apud llispanos anliquos quamcunque hrum, eoruin
formam liturgicam in mysleriis Calholicorum usita- scilicet, qui in missa canebantur
ln his autem nullus est liher Missa-
tam fuisse : constat eliam , tempore sancti Iremiei, (e), composuit.
sanctus Isidorus nou omisisset.
et etiam anlea, Ecclesias in Hispania fuisse cousti- lis, quem profecto
tutas, quaeutique liturgia non carebant. E quihus 265. Eodem argumento conficitursanctum Isido-
consequitur, et tempore sancti Irenaei, et aute ejus rum auclorem nou esse MissalisGotho-Hispani, seu
setatem, Hispanos hac forma lilurgica quaein Hispa- Mozarabici. Operum ejus catalogura texuere sanctus
nia Goiho-Hispana, in Gallia, Gallicaua dicta est Braulio Caesarauguslanusepiscopus (f), qui sancto
usos esse, quin ea ex Gallia in Hispaniam devene- D Isidoro annis ferme decem superstes vixit, et sanctus
ril. Quandoquidem sanctus Irenaeus eamin Gallia Hildefonsus (s), episcopus Toletanus, qui nulluni
adhibere ccepit postquam episcopus ordinatus est, ut ejus comraemorant librum lilurgicum, praeter duos
anonyraus testatur, quem unum in hac re ducemha- de Officiis ecclesiasticis. Hi igitur cum Missale a
bemus. sancto Isidoro conscriptum non agnoverint, recentio-
262. Igitur, quoniam vetusla haec liturgise forma res qui post saeculum xi vixere audiendi non sunt,
e Gallia in Hispaniampropagala non est, et anony- quando nohis persuadere conantur Missale Mozara-
mus dicit eam ex Asia in Galliam opere sancti Irt nsei bum a sancto doctore compositumfuisse.
devenisse, incredibile non est eamdem aliquanio ci- 266. Horum e primis fuit Guitmundus, Aversanus
tius ex Asia in Hispaniam quoque delatam fuisse, episcopus, qui iu opere quod contra Berengarium

(a) Explic Missse,tom. U, dissert. v, art. 4, pag. (e) De sacrificio, sive offertoriis, de laudibus et
271. de psalmis egit sanctus Isidorus Off. 1. i, c. 14,
(b) Ibid., pag. 539. 13,5.
(c) Ibid., pag. 334. (/') In-elogiooperibus sancti Isidori praemisso.
(d)Cap. 41. (g) De Viris illuslribus, cap. 9.
83 PRiEFATIO. 84
scripsil (a) MissaleMozarabumcitans, illud sanclo A non abs'tulit, sed singulis provinciis suas, in hac re,
Isidoro atlribuit. Guitmundusautem anno octogesimo consuetudines retinere inlactas permisit.
supra millesimum obiissctradilur. 270. Et hinc aliud argumentum desumitur ad pro-
267. At hoecopinio videtur in Hispania saeculoxi bandum neque sanctura Leandrum, neque sanctuni
nata, et in vicinam Galliam, et eliam in Italiam, ab Isidorum auctores esse MissalisMozarafjici.Hocenim
iis propagata qui ritus Mozarabicoscontra impugna- Missale non erat. commune toti Hispaniae, neque
lores, auctoritate sancti Isidori, tueri satagebanULi- proprium provinciaeBoeticse,sed Tolelanae,hoc est,
turgia enim Gotho-Hispana, qua Mozarabes uteban- Carthagineusis provinciaepeculiare. Nulia autem erat
tur, cum apud Romanum pontificemaccusala fuisset, ralio cur inelropolitanus Bselicc curam assumeret
. Hispani in Italiam episcopos aliquot rniserunt, qui conscribendi Missaleusibus provinciaeToletanaesin-
causam rituum Mozarabicorum agerent, eorumque gulariter destinaium.
normara consecrandi Eucharistiam legitimam esse 271. Demum Elipandus, cum Missalehoc citarel,
denionstrarent. Ii anno millesirao sexagesimo, in ejus auctores non Leandrum, non Isidorum, nomi-
concilio Mantuano, coram AlexandroII pontifice et navit, sed praedecessores suos episcopos Toletanos,
episcopis congregalis, libros suos lilurgicos exami- EUgenium,Hildelonsumet Julianum (f). lisque po-
nandos exhibuere, omnemquecausam ita egerunt, ut B tius qtiaiu sancto Isidoro tribuenda est Breviarii et
a pontifice et universo concilio liturgia Mozarabica MissalisMozarahicicompositio.
approbata fiierit (b). Exinde in Italia quoque compo- 272. Attamensi uomineauctoris hujus Missalisis in-
sitio MissalisMozarabici sancto Isidoro tribui coepla telligalur qui Missasquaein eo conlinentur conscripse-
est [LXXIV]. rat, nec sanclus Isidorus, neque sanctus Hildefonsus,
1 268. Nonnulli pularunt concilium Toletanum iv [LXXV] neque sanctus Julianus, neque unus aliquisejus
praecepisse ut in omni Visigothorum regno uiium auctor dicendus est. Quicunqueenim MissaleMozara-
esset Missale, et unum Breviariura, eorumque li- bicum paulo allenlius evolverit, inveniet illud ueque
brorura componendicurara sancto Isidoro inandatam uniusscriptoris, neque uniusaeviopusesse. Narnpraeter
fuisse (c). Sed.haecopinio antiquorum suffragiomi- Styli varielatem, quae in eadem niissa nonniinquam
nime fulcilur qui Breviarii aut Missalis a sanclo Isi- deprehenditur, plures sunt missaequae ante setatera
doro compositi mentionem non fecerunt. Praeterea, sancti Isidori compositaefuerunt. Plures eliam sunt
quiinea sunt opinione, putantvarietatem Missalium quae posl morlem sancti doctoris conscriptsesunt.
et Breviariorum a liturgiaediscrepantia sejungi non 273. Harura vero omnium missarum eumdera ho-
posse, Patresque Toletanos statuentes ut unusmodus minem auclorem esse neino dixerit. Sed si nomine
in missarum'solemnilatibus,unus in matutinis vesper- " auctoris MissalisMozarabiciis intelligatur qui Mis-
tinisque officiis teneatur, consequenter Missalium, sale Toletanum emendaverit, aut qui una aut"altera
Lectionariorum , Orationalium , Antiphonariorum, missa a se composita auxerit, plures hujusmodi au-
aliorumque librorum liturgicorum varietatem omnem ctores inter episcopos Toletanos inveniuntur. Hi-
sustulisse. pandus Eugenium, Hildefonsumet Julianum nomi-
269. At piane constat, coneordiara liturgicam una navit, et Julianus opera sancti Hildefonsi enurne-
cum varietate librorum liturgicoruni consistere pos- merans (g), eorum partem tertiam missarum, hymno-
se (rf),idque Patribus concilii Toletani iv experientia rumqueatque sermonumesse ait.
nolum erat. Hispani enira, quamvis una eademque 274. Nemo taraen, ut mihi quidem videtur, au-
liturgia omnes uterentur, tamen iisdem libris litur- ctor Missalis.et Breviarii Mozarabicimeliore jure
gicis ubique non utebantur. Imo singulaeprovinciae quam sanclus Julianus nominatur, de quo Felix, et
videntur suos habuisse proprios Leclionarios et Mis- ipse episcopus Toletanus, praedecessorissui opera
sales libros (e). Hanc aulem qualemcunquelibrorum recensens, scripsit (li): Ilem tibrum Missarum, de
liturgicorum discrepantiam concilium Toletanum iv toto circulo anni in quatuor partes divisum, in quibus
(a) Guitmundus, lib. m, rfe corporis et sanguinisD nonum EcclesiseGotho-Hispanse,lib. 4, tit. 15, rfe
Christi veritale in Euchamstia, haechabel : In quo- non legendisdiversis lectionibusper solemniumdierum
dam Missali Hispano, quod MCUNT dictassesanctum missas et vigiiias. UnJle consequitur diebus non so-
lsidorum, quae vcrba dicta quidem sunt de Missali lcmnibus permissum fuissediversas lectiones legere,
Mozarabico, non tamen asseveranter dicuntur, sed atque adleonon modo in diversis, sed in eadem pro-
tanquam opinio nullo certo auctore vulgata refe- vincia quandoqne exstiiisse Lectionaria diversa. Et
runtur. siquidem fas erat habere diversa Leclionaria, cur
(b) Baronius, Annal., ad an. 1604 ; de Aguirre, non etiam Missalia,et Antiphonaria, etc
Conc. Hisp. I. III, a pag, 174. (f) Elipandus, in epistola ad Albinum : Tesftmenta
(c) Mariana, de Reb. Hisp., lib. vi, cap. 5, inter sanctorumPalrum venerabiliumTolelo disservientium
decreta conciiii iv Toletani hoc etiam refert : Mis- in missarum oraculis edila sic dicunt. Et concilium
sale et Breviariumunum eslo in Hispania. Ejus rei Francofurdense verba Elipandiex libello ejus refert:
perficiendmcura, quoniam Isidoro creditur deman- Item prmdecessoresnostri Eugenius, Hiidefonsus,Ju-
data, usus obtinuitut Breviariumet MissaleMozara- lianus Tdlelanm sedis anlistites, in suis dogmalibus
bumilli tribuaritur. At ejusmodicanon nullus unquam dixerunt, etc.
a concilio Toletano iv conditus fuit. (g) Ad iinem operis sancti Hildefonsi de Vins
(rf) De hac re, n. 88, quoedamdicta sunt. illustribus, inter opera sancti Isidori editi.
(e) Huc speclal can. 20, vel, ut alii habenl, cap, 2, (A)Ihid.
concilii primi Bracarensis, relatus in Codicem ca-
85 PRJEFATIO. 86
aliquas vetustalis incuria viliatas et semiplenasemen- A rium, BenedictionaW,librosque ordinum, oralionum,
davit atque complevit; ilem librttm oralionum de fes- et precum haberenl, aple ordinatimque, in singulis
tivilalibus anni, quas Toletana Ecclesia, per lotum missis, ita disposilos, ut nihil ad expeditam
myste-
circulum anni, est solila celebrare, purlim slylo sui riorum celebrationem deficerel. Missale Mozarabi-
ingenii depromptum, parlim correctum, in unum con- cum non semel auclum fuisse credibile est, novis
gessil, atque EcclesimDei usibus, ob amorem reliquit quibusdam missis receptis. Rubricas quoque non-
sanctm retigionis. Quibus apparet sanctum Julianum nullas recenliores Mozarabesadjecisse apparet, ut
libros lilurgicos Ecclesiae suae dHigenier recogno- negandum non videatur plures exstitisse qui illius
visse, atque emendasse. compositioni nianus adhibuerint.
275. Uuo enim opera conimemorat Felix, quoruni
erat liber sive § XVI. Missale Mozarabum cum libris liturgicis
primum missantm, Missale, quod in . Gullicanis comparalur.
parles quatuordivisit, et, in quibusdam missis, ama- 278. Nunc denmm breviler de libris liturgicis
nuensium incuria, viliatum emendavit, et in aliis
Gallicanis hactenus edilis dicendum est, quos etiam
missis, quaesemiplenae eranl complevit, eas oratio- cum Missali Ximenii comparare lubet, inde enim et
nes addendo quaedefecerant. Integras tanien missas
novas Julianum adjecisse Felix miniine tradidit. Aliud praeslantia Missalis nostri, et quantum res liturgica,
non modo Hispanorum, sed Gallorum etiam, debeat
vero ejus opus liber erat oratioiium, de festivita-
libtts anni, sive Sanctorate Breviarii Toletani, quem optimo cardinali, splendidius apparebit. Seplem
libriun non modo emendavit, sed etiam auxit, ad- omnino in lucem prodierunt libri ad liturgiam Gal-
licanam perlinenles, quatuor libri Missales, Lectio-
jectis oralionibus quorumdara sanciorum quoe dee- narius unus, et duo Officiales, admodum breves.
rant (a).
276. Missale hoc sancti Juliani idem fuisse atque Eminentissimus [LXXVII] Thomasius, omnium primus,
e Codicibus Vaticanis (d) tres libros Missales Galli-
illud quod Missale Mozarabum postea dictum est,
canos Romae,anno 1680, edidit.
asserere iion audeo. Nam Missale Mozarabum est
perfecte mistum, sive plenarium, qualis, ut puto, 279. Quorum uni Missaie Gothicum, alteri Missale
non fuit liber missarum sancti Juliarii (b); et prae- Francorum, teriio MissaleGalticanum vetus, titulum
terea missas habet nonnullas post excidium [LXXVI] prsefixit. Mabillonius, cum in nionasterio Luxoviensi
regni Gothorum compositas. Atlamen puto Mozara- delexisset Leclionarium Gallicanum, hosce tres Mis-
bes antiquiores libro missarum sancti Juliani usos sales, et simul librum Lectionariuin, Parisiis anno
esse (c) in solemni missarura celebratione, et ex eo 1685 ilerum vulgavit, et opus rfe Lilurgia Gallicana
compositum fuisse Missale hoc mistum, quod Moza-^C inscripsit. Idem nunquam satis laudandus Mabillo-
rabicum audit. nius in monasterio Bobiensi invenit librum Missalem,
277. Quinam autem ejus compositores fuerint, quem in secunda parte sui MusoeiItalici edidit, proe-
pro certo dicere nequeo. Sed quicunque fuerint, misso tilulo Sacramenlarium Gallicanum.
videnlur de suo operam tantummodo et industriain 280. Denique erudilissimi viri Edmundus Marte-
conluUsse, missasque ab aliis antea coinpositas ita nius, et Ursinus Durandus, in tomo V sui Thesauri
disposuisse, ut sacerdotes sacra privalim facientes, novi Anecdotorum, e ms. Codice monasterii sancli
et qui in ecclesiis ruralibus et uiinime opulentis Marlini Augustodunensis, duas epistolas edidere, ex-
deserviebant, quibus librorum et miuistrorum copia plicalionem quamdamliturgiaeGallicansecontinentes.
deerat, in hoc uno libro Lectionarium, Antiphoria,, Primaeharum epistolarum pro titulo est : Quomodo

(a) De hoc volumine, an adhuc supersit iu biblio- erant, in sacris officiis libros liturgicos Ecclesise
theca EcclesioeToletanoe, consule Nicolaum Anto- Toletanae adhibuisse, habemus ex Luca Tudensi,
nium, Bib. vet. Hisp. 1. v, c. 7, n. 415, pag. 509. qui, aera 828, anno scilicet Chrisli 790, scribit:
(b) Mjssalia mista, sive plenaria, ante saecu- Adefonsus caslus... omnemGolhorum ordinem, sicut
lum vm, in usu fuisse probat Sacramentarium Bo- Toleto ferat, lam in ecclesa, quam in palatio, Ovelo
hiense, quod ejus generis est. Ejusmodi Missalia JD fieri ordinavit. El nirsus agens de morte Ferdiuaudi,
sacerdolibus privatim, sine miuistrorum concursu cogiiumento Magni, Castellre et Legionis regis, qui
sacra facientibus, non modo commoda alque ulilia, anno circiter 1( 65 obiit : In ipsa celebri Nalivilatis
sed ferme necessaria erant. Quare, cum apud Go- Domini nocle, cum clerici feslivo more natalilium
tho-Hispanos, sacra privatim facere solitum fnerit, malutinum canereHt, affuitlunc inler eos dominus rex...
rredibile est Missaliamisla apud eos in usu fuisse. advenilnobis versus, qtiem temporis MORE TOLE-
Tamen non puto librum missarum a sanclo Juliano TANOcanebunl, sncccntoribusrespondentibus ERUDI-
euiendalum, mistum luisse, lum quia Felii hanc MINIOMNES, QUIJUDICATIS TERRAM. In Breviario Mo-
qualitalem non praetermisisset, tum etiam quia san- zarabum, ad malutinas laudes, die Natalis Domini,
ctus Julianus librum missarum ad usum Ecclesioe post canticum Benediclus,adhuc idem versusin sono
Toletanaeemendaverat.ln splendidioribusvero Eccle- canitur, quae oslendunt Hispanos, tam sub imperio
siis, in quibus erat sacrorum librorum et minislro- Saracenorum , quam sub principibus Christianis ,
rum copia, inhoneslum habebatur et sordidum mis- degeutes, libris liturgicis Toletanis in missa et in
sale mistum allari admovisse, dum missa solemuiter officiisecclesiasticis usos esse.
canebatur. (d) Hi tres Missales libri e Bibliolheca mouasterii
(c) Mozarahes provincioeToletanoclibro uiissarum Floriacensis ab Hugonottis, anno 1562 , direpta
sancti Juliani aliis.queejusdem Ecclesiaelibris lilur- ablati, varia fortuna, in bibliothecam Valicanam ve-
gicis usos esse cerlum videtur. Mozarabes vei'o, nere. Vide Mabil., de Lit. Gailic, in pracf. sect. 12.
sive Hispauos, qui Chrislianis principibus subditi
87 PRiEFATIO. SS
sotemnisordoin Ecctesiaagilur, quibusvelinslructionibusA quibus tres sunt orationes ante canonem. Prima no-
canon ecclesiaslicusdecoralur. Alteri vero praemiltitur mine proprio caret. Secunda inscribitur secrela, ter-
Ineipitepistolasecundadecommuniofficio.Eruditi Edi- tia conteslatio, quam canon Romantis aliaequeoratio-
toresharum epistolarumauctoremagnoscuntsanctum nes ad fineui niisssede more consequuntur.
Gerrrianum, Parisiensem episcopum ; hos secutus, 284. Missale illud, quod em. Thomasius missale
epistolas istasfrequentersuunominesancti Germani Francorum inscripsit (quia in missa pro regibus Deum
citare soleo, quamvis mihi incertum sit an sanctus orant pro regni Francorum
principibus, et pro statu
Germanus, an alius, e spissiori aliquo libro officiali
regni Francorum) inlegrum non est, sed ab inilio
eas composuerit. Scatent enim mendis, quse sancto et in fine mutilnm. Habet
autem, prseler orationes
Germano vix tribui possunt. Sed quicunque sit ea- missales
pleraque ad ordinationem et benedictionem
rum auctor, is certe vetustus est, ejusque opus, etsi
episcopi, presbyteri, diaconi, et inferiorum clerico-
mendosum, magnorei liturgicae Gallicanaebono edi- rumn, pertinentia. Consecrationem quoque altaris,
tum fuit. Etenim plura quse antea in obscuro erant
ejusque niinisteiii, et virginum, atque viduarum be-
eo innotescunt, et plerique ritus Gotho-Hispani eo- oediclionein, exhibet, omnia ex Sacramenlario Ge-
rumque cum Gallicanis aflinitas confirmantur. lasiano em. Thomasii desumpta, ui conferenti pate-
281. Liber Missalis quem Mabillonius in monaste- B bit, lib. i, n. 95, 20, 98,103, 88, ubi quoedamoccur-
rio Bobiensi invenit, quemque Sacramenlarium Gal- runt quibus Gelasianum supplet ea que Missali
licanum inscripsit, inleger est, et ex eo Missalium Francorum desunt, et plura quaee missali Fraucorum
genere quaemista, aut plenaria dicuntur,habet enim, in Gelasianum transferri queunt.
proeter oratibnes missales , lectiones Scriplurarum, 285. Ordinem quemin missatenet MissaleFranco-
singulis missis proprias, frequenter binas, non raro rum, nec ad Romanani, nec ad Lityrgiam Gallieanam
ternas (a). Leotiones islaenonnunquani cum iis con- perlinet, sed ad confusum quemdam ritum e Roma-
veniunt quas iisdem diebus assignat Lectionanuih na et Gallicana lilurgia compaclum, ab eo tanien
Luxoviense, nonnunquam etiam cum iis quas mis- diversum queui lenet Sacramentarium Bobiense. Ha-
sale Ximenii assignat. Sed plerumque tam ab his bet autein oralionem post prophetiam , scilicet post
quam [LXXVIU] ab illis dissentiunt. Orationes missa- canticum Zachariae BenedictusDominusDeus Israel,
les hujus Sacramentarii non raro desumuntur e Mis- etc. Tum unam pos! precem,quam absolutis precibus
sali Gothico, sive-Gallo-Gothico, nonnunquam etiam diaconicis recitabant, postea dtias ante nomina,
e MissaliMozarabico,aut potius e vetusto Sacramen - deindeduas super oblata; has consequitur conlestala,
tario quo ii usi sunt qui Mozarabicum composuerunt. _ quam ritu Roniano [LXXIX] prmfalionemappellant,
MissseSacramentarii Bobiensis ad ritum Gallicanum contestatm subjicitur canon aclionis; facta auteui
stricte non pertinent. coiumunione, recitalur oratio posl communionem,
282. Nam ordinem quemdam e Gallicano el Ro- quam alia ad plebem excipit. ,
mano coramistum atque confusum tenent. Lecliones 286. Joaunes Morinus (b) opinatus est Missalehoc
tres, etOraliones omnes,usque ad linem contestalio- olim pertinuisse ad Ecclesiam Pictaviensera, quia
nis, hymnum Gloria in excelsis, cantirum Benedicite, nullius sancli, prmter sancli Hilarii missam speciali-
et alia qusedam, ex ordine Gallicano desumunt. At, ter conlinet, ipsius nomine tit oralionibus, in prm-
absoluta conteslatione, nulla illis est oratio post falione, et infra aclionem, expresso. Addilque exara-
Sanctus, sed pro ea,con(es(a(tontcontinuosubjungitur tum fuisse ante annum quingentesimum sexagesi-
inleger canon Romanus; qno expleto, recitatur oratio liiiim, Gallis nondum in unum populum cum Francis
Dominica,el, factacommunione, oratio pos(coinmtmto- coalescenlibus,ter enim pro regni Francorum nomine
nem, quam alia excipit consummatiomissm inscripla. preces fiunt, atias pro Francorum principatu, a/tas
283. Hic ordo Bomensis denominabalur, quemad- pro principibus Francorum, el semel pro salute et
rnodum ex titulo missse primaeconjicere Hcet, ea incolumitate regni Francorum. At mihi liber non
cnim pro ordinariomissm ponitur, et mtssa Bomensis n adeo vetustus videtur, sed eo tempore exaratus quo
cotlidiana inscribitur. Ritum hunc Romensem se- reges inertes regni Francorum habenas majoribus
quilur longe maxima pars missarum Sacramentarii domus moderandas tradiderant. Nam et majores
Bohiensis, quae in conteslationem desinunt, quibus domus principes Francorum denorhinabantur. Neque
canon Romanus et alia ael linem usque missoereci- argumenta probant Codicem ad usum EcclesiaePic-
tanda adduntur, e missa Bomensi collidiana petenda. taviensis fuisse descriptum. Si enim unica supersit
Sed praeter has, sunt in Sacramentario Bobiensi sep- missa sancti Hilarii, id contigit quia liber omnino
tcmdecim missoequoe ritum Gregorianum seclantur, mutilus est. Quod nomen sancti Hilarii in eanone

(a) De hoc Codice Mabillonius in praefatione sect. dum, quod integer sit, non mutilus, ul in illis velusiis
8 ita scribit: Codicemantiquum, ex quo subsequentem libris evenire solet. Porro conlinel collectiones, tec-
ordinemGallicanum descripsimus,invt>nimusin biblio- fones propheticas, apostolicas el evangelicas, alque
theca percelebris el perantiqui monaslerii Bobiensis. conteslaliones ad missam per tolum annum. In fine
Scripius est Codexanle annos mille, et quidem litleris eliam (quodrarissimum esl, et pene sinqulare) habeiur
mujusculis BEIITULFUS alicubi legitur in ora folii liber poenilenlialis,in quo multa scilu digna occurrttnl,
cujusdam,quemputamusesse ipsum Berlulfum loci ab- adveleris disciplinmecclesiasticmcognitionem.
batemmedio smctilovu Iltudin Codicemagni facien- (b) De sacris ordinationibus, pag. 261.
89 PRiEFATlO. 90
iegatur, non magis pro Pictaviensi Ecclesia facit, A Gregorianis aut feria quarta, aut feria sexta, majoris
quam nomen Martini, quod in eodem canone occur- hebdomadaerecilandaeexstant, quo loco eliam exstant
rit, faciat pro Ecclesia Turonensi. Demum, quod in Missali sancli Pii V. Unde apparet eas e libris
nomen Hilarii in missa ssepiusrecurrit,probat qui- liliirgiaeTtomanoein hoc Missaletranslalas fuisse, et
dem eam missara esse propriam sancti Hilarii, at quidem verbalim, nec ex iis tempus quo Iiher hic
non probat librum ad Ecclesiam Pictaviensem ali- compositus est indicari posse. Ea vero oralio quam
quando perlinuisse. in argumenlum adducunt, in Gregorianis Codicibus
287. Missalecui em. Thomasius nomen imposuit Rhemensi, et Ratoldi, et in Gelasiano Thomasi,
Gallicanmn vetus paucas habet missas integras, e habet : Bespice ad Bomanorum sive Francorum be-
quibus missa sancli Germani Antissiodorensis et nignus imperium; el in Codice Ottoboniano : Bespice
missa secunda Adventus for.mam Gallicanam reti- ad Christianum benignusimperium; el Ordo Romanus
nueruit. Aliaevero missaehujus libri ritum quemdam velustus : Et poslea dicit pro rege Francorum sive
eRomano elGallicano commislumsequuntur. Harum pro imperatore. Quare cum illud Bomanum imperium
alioe pro oialione post Sanctus partem Romani ca- non aliud signilicetquam Francorttm tmpertnmCaroli
nonis subjiciunt : talis est missa prima Adventus, in Magni et nepoium ejus, conjicere licet hunc librum
qua conteslalioni subjicitur canon Romanus, ab his B aetatem Caroti Calvi non superare.
verbis Uanc igitur oblationem, etc. Aliae vero inte- 291. Praestantissimum Missale Gallicani ritus,
grum canonem Romanum recipiunt. hactenusedilum, illud censendum est, quod em. Tho-
288. Talis est missa in Cmna Domini, in qua masius Missale Gothicum inscripsit, non alia de
canon Romanus subjicitur conlestationi, causa festi- causa, quam quia recentiori manu hunc titulum
vitatis, hoc modo interpolatus : Te igilur, etc Com- Codicivetusto inscriptum invenerat. Neque Mabillo-
tnunicantes, et diem sacralissimum celebranles, quo nius hunc titulum in Editione Parlsiensi mutandiun
traditus est Dominus noster Jesus Christus, sed et puiavit. Ambo lamen fatentur (quod antea era. Bo-
memoriam venerantes, etc Hanc igitur oblalionem, na (a) monuerat) librum hunc ad Ecclesiam aliquain
quam libi offerimus ob diem jejunii Cmrimdominicm, Gallicanam olim pertinuisse.
in qua Dominus noster Jesus Christus Filius tuus in . 292. Et Mabillonius quidem hoc Missalein usu
NovoTestamentosacrificandirilum inslituil, dumpanem fuisse putavit apud Gallos Golhorum imperio subjec-
ac vinum (qumMelchisedechin prmfiguratione futuri los (b). Ab eadein opinione alienus non erat em. Tho-
myslerii sacerdos obtulerai) in sacramenlo sui corporis masius (c), eamque P. Le Brun amplexus est (d).
el sanguinis transformavit, qumsitmus, Domine, ut 293. flfeti(o, inquit, Go(/to- Gatlicanum Mis-
placatus accipias, diesque nostros... qui pridie quam " sale hoc a Mabillonio nuncupatum est, quia usi-
pro omnium salule pateretur, hodierno die, stans in tatum fuil in Gallia Narbonensi, quae Gothis pa-
medio discipulorum suorum accepit panem, etc Ex- rebat; ego Missale hoc Gallo-Gothicum appello,
pleto canone, recitatur oratio Dominica, quam exci- etsi mihi persuasura sit illud non in Gallia Gnihka,
pi l benedictio[LXXX]ad poputum,tum communio, quam [LXXXI] sed in Gallia Francorum imperio subdita ,
una et allera oratio consequuntur. Atque huna ordi- usitatum fuisse. Occurrunt enim in hoc Missali
nempars maximamissarumhujus Missalisretinuerunt. consuetudines quaedam ecclesiasticae quas Ecclesia
289. Sunt qui suspicantur Missale hoc ad Eccle • Gotho-Hispana non admittebat. Puta Rogationes
siam Antissiodorensem spectasse, quia missa sancti triduo ante Ascensionem celebratoe, et jejuniuin
Germani in ejus initio statim occurrit. Sed cum pars quadragesimale, integris quadraginla diebus esu-
maxhna Codicis temporis injuria perierit, quod ex rialibus constans. Notum autem est Ecclesias Galliae
pluribus sanctorum missis quas ulique complecleba- Gothicse eosdem ritus easdemque consuetudines
•tur unica supersil missa propria sancti Germani, non ecclesiasticas habuisse atque Golho-Hispanas.
evincit librum ad usura Ecclesiae Antissiodorensis 294. De Rogationibus minime ambigeiidum, quan-
fuisse conscripluni. ~ doquidem ante missam ascensionis in MissaliGothico,
290. De tempore autem quo liber compositus fuit, seu Gallo-Golhico , inveniuiilur tres missae tolideut
opinatur em. Thomasius, nec dissentit Mabillonius, diebus Rogalionura celebrandae. De jejunio vero
aucloreiu ejus vixisse priusquam Galliarum provinciae quadragesimali, quod ab iis qui hoc Missali uteban-
a Romano imperio avulsoe in ditionem Barbarorum tur diebus integris quaJraginta esurialibus celebra-
transiverunt, quia, inquiunt, inler solemnes ora- tum fuerit, haud obscure indicat oratio post Sanc-
tiones quseferia quarta majoris hebddmadaerecitantur tus illius missae quaeiniiio Quadragesimseassignatur.
una est pro Romano imperio. At hoc argumentum Nam, cum ibi dictum sit Christurn Dominum in
milii minime satisfacit. Nain plane apparet hoc Mis- Moyse ei Elia , per quadraginta dies jejuuantibus,
sale scriptum esse posl MagniGregorii pontificatum. Quadragesimani dedicasse , subditur : Deinde eliant
Deinde orationes illae solemnes quoe feria quarta, in suo ipsejejunio eamdem numero dierum jejunii so-
in lioc Missalihabentur, in omnibus Sacramentariis lemnilatem significavit, ut quod ipse Dominus in nos-

(a) Rerum Iiturg. lib. i, cap. 2, secl. 6. cramentorum praemissa.


(b) DeLiturg. Gallic, lib. m, pag. 175. (d) Expl. niiss., tom. U, diss. iv, art. 2, pag. 233
(c) In proefatione Editioni RomanaeCodicibus Sa-
W PRiEFATIO. m
tri corporis infirmitale pro nobis jugiler in quadra- A contulerit, quia Sacramentarium illud Golho-His-
ginta diebus exptevit, idn.svel minulalim , EOIIE.Mpanum, e quo Missalenostrum Mozarabicum com-
NBMERO BIERUM , calculodistributa observanlia,vesper- posilum fuit, Galli probe cognitum habuerint, eo-
tinis refectionibus studeamus imitari. Quibus apparet que plurimum usi sint compositores librorum Mis-
hos solemne quadragesimale jejunium , non diebus salium Gallicanorum , qui hactenus in lucem pro-
sex el triginla, sed integris diebus quadraginta esu- dierunt. An vero Sacramentarium illud Toletanuin
rialibus, quibus vespere reficiebautur, conslituisse. idem fuerit atque liber Missalis sancti Juliani, an
Atque adeo non quadragesimam , sed quinquagesi- alter antiquior quem ipse emendavit, nihil staluo.
ruani ,et fortasse sexagesiinaui, aut septuagesimam 298. Liber Lectionarius ordinis Gallicani quem
observasse. Non enim jugiler quadraginla dierum Mabillonius in monasterio Luxoviensi repertum in
jejuniuni ohservabant, sed tninutatim , hoc est in - libro secundo de Liturgia Gallicana , a pag. 106 ,
terpolalis quibusdam diebus non esurialihus. Sunt edidit, in initio et in fine, deficientibus membranis,
et alia plura quae afferri possunt, sed hsecduo suffi- muiilus est (c). Legenda quoque ab initio Quadra-
ciunt ad probandum Missale hoc iu Gallia Gothica gesimaeusque ad Dominicam Palmarum et alia non-
usitatum non ftiisse. nulla deficiunt. Segmenta scripturarum quse in hoc
"
295. Missale Gothicum, sive Gatlo-Gothicumordi- libro legenda proponuntur quandoque cum iis conve-
nem Gallicauum in missis plerumque retinuil, de niuntquse in MissaliMozarabumleguntur, quemadmo-
quo superius satis dictum est. Ne dicam omnes hu- dum in noiis monui, al frequenter ab iis seceduut.
jus libri missas formam Gallicanam retinere, pro- 299. Illud aulem singulare habet Leclionarium
hibet rubrica die tertia Rogalionuni post immotatio- hoc Luxoviense , quod eliam in Sacramentario Bo-
nem adjecta: Post Sanctus, per totas tres missasdicis: biensi observare Hcet, missarum legendis frequenter
Hanc igilur oblalionemfamilim lum libiaslantis, etc priniam lectionem , quam prophetam et propheliam
Et subjungitur canon Bomanus causa solemnitatis appellabant, omnino deficere. Adeo ut missarum
Rogationum interpolaliis., qui saltem ab his verbis , sanclorum pars ferme media duas tantummodo
Hanc igitur , etc , recitabatur; uude apparet mis- Scriplurarum lectiones habeat, ulramque e novo fce-
sas Rogalionum Gallicanas non fuisse, sed Romenses, dere, et missis dominicalibuspleraeque prima lectione
e liturgia Gallicana el Romana coraposilas. e Veteri (LXXXIII) Testamento privenlur. Ejusmodi
296. An praeter missas Rogationum, aliaesinl missae sunt misssequinque dominicales post clattsum Pas-
hujus libri ad ordinem Romensem perlinentes , nec chm, missa dominicoepost Aseensionem Domini, et
asserere pro certo, neque negare volo. Dubium unica illa missa dominicalis , quae post Pentecosten
movent miss.c plures, in contestationem desinen- C assignatur. Ex aliis vero missis ea quaein profectione
tes, et exemplar missm eotlidianm Bomensis, in fine itineris celebralur , et alia quse est rfe redeundoab
Codicis appositum. Cur enim illud apponerent, nisi itinere prima lectione carent, qua etiara carentmissa
ut inde desumerent canonem Romarium, et oratio- in consecralione presbyteri, missa rfettno confessore,
nes aliquot quae<missisquibusdam deficiebant. et aliaenonnulloe.
397. Sacramentarium Bobianuin etMissale Galli- 300. Hujus autem defeetus causa, cum Codex in
canum ( LXXXII ) velus haud pauca desumunl eMis- iis locis integer sit, aul revocanda videtur ad variela-
sah Gallo-Gothico , quod propterea hisce duohus tem quamdam liturgicam, aut forte in eo reponenda,
anliquius haberi debet. Et vicissim missale Gallo-Go- quod leetiones propheticae ex Lectionario proprio,
thicum plura hahet e Missali Gotho-Hispano desum- et ab hoc distincto, legi solerent. Sed ne, hac d'e
pta (a). Sunt etiam nonnulla in Sacramenlario causa, putemus, missis allatis nulla segmeiila e Yeteri
Bobiensi a Missali Gotho-Hispano translata , quae Foedere legenda atlribui, prohibet ipsum Lecliona-
iu Gallo-Gothico non inveniUnlur (b) . Adeo ut rium, in quo frequenter lecliones propheticoe assi-
nemini duhium esse possit, qui hos libros attentius gnantur. Quare haud incredibile videlur, in iis Iocis

(a) Ejusmodi sunt collectio ssquitur, die sancto- D pacem, desumpta ; oralio missa die sancti Marlini,
rum Infanlum, verbatim desumpla ab oralione post desumpta ex orationc post nomina Missalis uostri;
nomina Missalis nosiri; die Epiphanhe oratio pest orationes missmomnimodcedesumptae e missa Gclho-
mysterium , desumpla ab oratione post nomina; Hispana ejusdem cngnominis, et oraliones omnes
contestalio missoe, initio Qtiadragesimae, desumpta quoe in missa Sancti Joannis de passione recitanlur,
ablllalione Goibo-ilispana feriac scxtsc hebdomadis cx tiiiica oratione missa Goliio-Hispana , in parles
secuudae Quadragesimse; immolaiio inissoe fer/ee dissecla, composiUc.
quintse in CcenaDomini, desumpta ferme exfllatio- (c) Mabillonius, in praf. ad lib. n lifurg. Gallic,
ne Golho-Hispana ejusdem diei; colleclio sequitur , sect. 1, scribit Codieem Imnc litleris Franco Gallicis
el oratio post nominu missac sancti Saturnini, de- scd Merovingicisante annos mille scriptum fuisse. Et
sumptae a Missali nostro , iiaecenim est pars prima in praelalione a 1 libruui primura de litnrgia Gallica-
orationis missm; illa verbatim fernie , est alia cratio na , socl. 7 , scribit : llaud scio , an ulltim sil Lec-
ejusdem festivitaiis. Demum ut alia hujus generis tionarium hoc Galticano antiquius , si excipias librum
omittam, praefalio missie , et conteslalio , die sanc- comilisindicantem leclionesad usum EcclesimBoma-
tse Eulaiiae , sunl segmeiila illationis inissse Gotlio- nm, tie quo libro meniio fil in charla cornutiana. De
Hispanse quse in Missali noslro die sanctae Eulaliae venione scriplurariirn aulom Lectionarii Luxovien-
Emeritensis recilauir. sis ibidem ait . eam nec mulium a vulgala recedere,
(b) Ejusmodi sunloiafto ad pacem die sanctorum nec omninocum ea convenire
Iimoceiitium, exoratione GolhoHispana.pariterarf
»3 EPISTOLA DEDICATORIAEDITIONI TOLETAN^ PRJIMISSA. 94
lu quibus ritus ille ex Gallicano et Romano confusus,,/V.praecipua habetur, fateri debemus Missale Xiinenii
quem appellabant Romensem, invaluerat, usu etiam libris omnihus Gallicanis hactenus edilis longe prse-
receptum fuisse, contra morem Gallicanum, in cerlis stare. lis enim tam multa adhuc deliciunt ad expedi-
quibusdai»missis duas tantummodo lectiones, easque tam missarum celebrationem necessaria, ut nemo
e NovoTestamente, legere. istis iibris, quanturavis bene instructus, sine Missalis
301. Jam vero e quatuor Missalibuslibris Gallica- Xjmeniiauxilio, vel unicam missam Gallicanam reci-
nis hactenus editis, si Sacramentariura Bobiense ex- tare poterit, sacerdos vero Mozarabicus, cui unicum
cipiatur, nullus est cui aliquid non desit. Nara Mis- adest Missale Ximenii, missas Mozarabicas, atque
saii Gallicano veteri et Missali Francorum plura adeo Gotho-Hispanas, et GaUicanas, [LXXXIV] quoli-
deficiunt quara quae supersunt. Missalivero Gallo- die, si libuerit, expedite facere potest. Unde, quod
Gotliicononnulla initio, plura in line, desiderantur. ab initio dicebam plane confieilur, optiraum cardina-
Proeterea,derapto Sacramentario Bobiensi, in quo lciu Xiinenium, MissaliMozarabico,typis edito, non
suut lectiones propriae missarum, Missalia Gallicana modo Hispanorura, sed Gallorum etiam, prisco sa-
nihil praeter orationes quae in missa recilantur et crificandi ritui splendide consuluisse.
benediciionescontinent. Neque hactenus liber Anli- 305. Porro, in hac Editione, textus MissalisMoza-
phonarius Galiicanus deteclus est sine quo missa B rahicitalis exhibetur, qualis anno millesimoquingen-
Gallicana celebrari nequit. tesimo Toleti prodiit. Sunt quidem plura quaetuto
562. At Missale Mozarabum cardinalis Ximenii emendari potuerunt, et quae libenter eniendassem,
inlegrum est, missas oiunes integras habet, tam eas sed satius visum est texlum Editionis Toletanae, cuin
quas de tempore dicuul, quara volivas, morluales, oumibus suis raendis exhibere, quam, corrigendi stu-
sanctorum proprias, et communes, quibus nihil deest dio, quidquam mutare quod lector scrupulosus intac-
ad expeditam earuin celebratiouem. tum voluisset.
303. Deinde Missale Xiuieuii, in tolius liturgise 306. Nolas scripsi in margine aut in extremitale
ordine atque disposilione rilum Gotho-Hispanum cujusque paginae edendas, sed quas typographus ad
conslanter relinel, sine ulla comraistione Romani, finem libri adjecit. In his brevitalera sequor, nec
Ambrosiani, aut alterius cujuslibet ritus. At e libris omnia quoedici'potueruntingero, sed ea tantuminodo
Gallicanisnullus est qui ritum antiquum Gallicanura refero quoe sufficerevidebantur. ln antiquis rilibus
iu omuibus missis purura et sincerum conservavit. explicandis raroshie scriptorum velerum auctoritaie
Nam qui horum perfeclissimus est, Missale Gallo- quidquam mihi assumo. Eos per quos profecemn
Gothicum, ab interpOlatione liturgiae Romanae im- soepeac libenter laudo, eorumque verba quandoque
munis iion est. profero, eos autera a quibus dissentio, aut lacilo
304. Quare, sive iutegritas antiqui ritus specletur, nomine, aut etiain palam refello. Caeterajudicio lec-
6ive spectetur usus, cujus in hujusmodi libris ratio toris permitto.

EPISTOLA DEDICATORIA
EDITIONITOLETAN^EPR^EMISSA.
[LXXXV]Ad reverendissimum inChristo Patrem et dominum D. prceslanlimmum FHANCJSCUM
XIMENEM,archiepiscopum Toletanum, Alfonsi Ortis, divini et humani juris doctoris, et
canonici Toletani, preefatio incipit.
Immortales tibi, antistes celeberrime, referant gra- non dubitasli, quatenus summa cum diligentia uiissa^
tias soeculi nostri homines oportet, cum vetera et rum in primis solemnia recenserem, ac vigili lucubra-
quasi obsoleta nostrae religionis arcana tanto studio tione quae a vero characterum ruditate dimissa jain
renovare institueris, ul incipiant noslrates majorum •D diu fuerant styli non mutalo ductu reficerem, serva-
suorum monimenta incultis characteribus hactenus taque verborum dignitate, antiquorum majestalem
obstrusa ingenii tui igniculo respicere ac propius in- custodirem. Nam quaeproese anliquitatem ferebant
tueri. Beatissimi Isidori nostri ecclesiastica Officia, intacta esse jusseras, et tandem sic actum est. Naiu
quaein urbe regia Toletana, cui tu praees archiepi- dispersis in ordinem redactis, vitiis abrasis, dubiisque
scopus, quoudam Maurorum irruptione, cunclis ab- enucleata veritate lustratis, et ceu abdlita multa rc-
sorptis simul cum Christianis, ceu captiva auperfue- sarciens, tuo jussu, ut valui, omnia illustravi. Unde
rant, nostra setate propriis suinptibus reslaurare ac conflatus liber iste fuit, proubentibus ad id opeui
in lucem promere decreveras. Ac non immerito mihivenerabilibus presbyteris[LXXXVI] ejusdem oflicii
quidem, ne tam illustria fidei nostrae mysteria abdita peritioribus Antonio Roderico, Alfonso Martino, ac
jam penitus interirent, quaequeadeo situ et vetustate Hieronymo Guterio, beatarum Juslae et Eulaliae, ac
fuerant exesa, et errorum caligine respersa, ut vix beati Lucaeevangclistseecclesiarum rectoribus, quo-
callidus lector congruassenlentias multorum librorum ruin basilicae inler pressuras Christianorum Toleti
indagine rimari potuerit. Quam profecto durissimam fluctuaverant, cum Hispania pene omnis Arabuin
provinciam mihi servorum tuorum minimo mandare inundatione tahesceret. Quo lit ut habilantibus Cliris-
95 CALENDARIUMMOZARABICUM S^EPIUS AUCTUM. 90
tianis Toleli inter Arabes ejus urbis imperio potitos . ctorum pro fide certantium et martyrum gesta prse-
nomen Mozarabes inductum hucusque permanserit, clara intueri licebit, cum nullibi profecto copiosusac
ut opiiior dicti sunt Mozarabes, hoc est inler Arabes praeclariusreperire queat, dummodo singnla propen-
degentes. Ut autem ecelesiasiica eorum officiame- sius perluslret, qui si fidetiimihi praebererecusaverit,
moratu digna neminem de cselero lalerenf, lilteris credat Isiiioro clarissirao auctori. Tu quoque teslis
Latinis, explosis Golhicis, imprimenda nobili viro locupletissimusadsis, reverendissime pater, cujus lu-
Melchiori Gorricio Novariensi tribuisti («). Cujus mini pervigili adniota sunt omnia quse probata sta-
opera et impensis ars impressoria in ea urbe valde tuisti omnibus doctis comrounia reddere, cum im-
illustrata est. Adsit huc igitur lector, qui fideiChris- primi solertius ea jusseris. Sis felix oro alque diu
lianaemirificanosse cupit sacramenta, ubi etiara san- superstes, magniiicenlissimedomiue.
(a) MissaleMozarabumimpressumfuit operePelri Hagembach, impensis Melchioris Goricii (Vide pag.

CALENDARIUM MOZARABICUM
SJEPIUS AUCTUM.
JANUARIUS. B confesroris. ix lect.
Habet dies xxxi, luna xxx. Agnetis II. ix tect.
A IIII. Valerii episcopi. ix lect.
Aureus KAi ' Nox habet horas xv, dies XIIII.b III. SancteBalildis regine. ix lect.
nimicrus. vcro ix. Octava sancli Iltlefonsi. uii capp.
XIII.A JAN. CircumcisioDomini. IIII capp. lii. c II. Sanctoruin Ciri et Jo-
b llll. Octava sancti Stephani. nii capp. haunis martyrum. rx lect.
xi. c III. Octava sancii Joannis. im capp.
d II. OctavaInnocenliuin. mi capp. FEBRUARIUS.
xix. c Nonas. Vigilia. '
VM. f VIII. Epiphahia Domini. vi'capp. Aureus j,., ' Habet dies xxvm , Iuna xxvu.
g VII. Juliani et BasilisseMar- numerus. Nox habet horas xiv dies vero x.
tyrum. un capp. d FEBR. Ignatii episcopi et mar-
xvi. A VI. Sanclorum quadraginta tyris. ix lect.
niartyriim. ix lect. Brigide virginis. ix lecl.
v. b V. Pauli primi heremite. ix lect. XI. e IIII. Purificalio sancle Ma-
c Hil. rie. vi capp.
XIII.d III. Juliani presbyteri. ix lect. xix. f 111. Blasii episcopi et mar-
II. e II. tyris. vi capp.
f Idus. Sancti Hilarii episcopi. ix lecl. vni. g II. Gilberliconfessoris. vs.lect.dr.
Oclava cpiscopi. un capp. C A Nonas. Agate virginis et mar-
Kal. Fchruarii. lyris. vi capp.
x. g XIX. Felicis impincis con- xvi. b VIII. Vedasti et Amandi epi-
less. et niartyris. ix lect. seoporum. ix lect.
A XVIII. Mauri abbaiis. ix lect. y. c VU, Dorothee virginis et
Posl x luna Dominica raartyris. ix lect.
fac Sepluagesima. d VI.
xvm. b XVII. Marcelli Papc et mar- xni. e V. Apolonie virginis et
tyris. ix lecl. marlyris. ix lect.
vn. c XVII. Spenisippi ct Eleusippi, II. f IIII. Scolastice virginis. vi capp.
mariyruni. ix lect. g HI.
. Anlonii nionaclii. nu capp. x. A II. Eulalie virginis Barchi-
d XV. Prisce virginis. ix lect. nonensis. ix lect.
xv. e XIIll. Juliaiii episcopi et con- b Idus. Frucluosi, Augurii et
fessoris. ix lecl Eulogii, ejus comi-
1111.f XIII. Fabiani et Sebasliaui tuin. ix lect.
martyrum. vi capp. Eal. Martii.
Sancti Luciani preshy- xvm. c XVI. Valentini martyris. ix lect.
teri et martyris. ix lect. VII. d XV.
g XII. Agnelis virginis. vi capp. D e XIIII. Juliane virginis et mar-
vii. A XI. Vincentii martyiis. im capp. tyris. IX tect.
vi. b X. Ildelonsi confessoris. vi capp. xv. f XIII. Panlaleouis martyris
c IX. Babyleepiscopiettrium sociorumque ejus. vi capp.
puerorum. ix lect. IIII. g XII.
Timothei episcopi, disci- A XI.
puli Pauli. ix lect. xu. b X. Columbauiabbatis. ix lect.
Sancte Marie de Pace. vi capp. i. c IX.
ix. d VIII. Conversio sancti Pauli. vi capp. d VIII. Calhedra sancti Pelri. vi capp.
Projecti martyris. IX tect. ix. e VII. Vigilia.
e VII. Polycarpi episcopi et f VI. Malltie apost.
martyris. ix lect. xvn. g V. Locus bisexii in unno
Tirsi manyris. ix tect. VI. A 1III. bisexti quucumque die
xvn. f VI. JohannisCrisostomiepi- eveneril feslum sancli
scopi. ix lecl. Mathie in lali jejune-
vi. g V. Johannis presbyleri et b III. tur vigilia ejus; et in
97 CALENDARIUMMOZARABICUMSiEPIUS AUCTUM. 98
sequenli die cetebretur; A
A e Idus. Eufemie virginis el
el servetur (eslum; et si martyris. ix lect.
xiu. c II, Sabbato evenerit ipso Kal. Madii. Tiburtii et Valeriani
Sdbbato celebrelur; et xvin. f XVHI. marlyrum. IX lect.
jejunelur vigilia ejus vn/g XVH.
el servelur in sequenti A XVI.
die Dominico. xv. b XV.
MARTIUS. im. c XIIII.
d XIII.
Aureus K«i ' Habet diesxxxi, luna xix. Nox xii. e XII.
uumerus. habet horas xn, dies vero xn. i. f XI. Vitalis martyris. lx lecl.
ui. d MART. Adriani martyris, ix lecl. S X.
e VI. Donali martyris. IX lect. ix. A IX. Georgii martyris. nn cupp.
xi. f V. Emeterii et Celedonii Felicis et Fortunati
martyrum. im capp. martyris. ix lect.
g ira. b VIII. SanctiProficii marty-
xix. A III. ris. ix lect.
vin. b II. xvn. c VII. Marci evangeliste. vi cupp.
cNonas. Thome de Aquino : vi capp. vi. d VI. Cleti martyris. ix tecl.
Perpetue el Felicitatis. ix /ec(. JJ Marcelliet Petri. ix lect.
xvi. d VIII. Juliani episcopi et con- e V. Sancti Georgii marty-
fessoris. vi capp. ris. ix lect.
v. e VII. XIUI.f IIII. Vitalis martyris. ix lect.
f VI. Apolonie virginis. ix lect. lii. g III. Petri mariyris ordinis
Facundi et Primilive Predicatorum. vi cupp.
marlyrum. ix lecl. A H. Eutropii episcopi et
xiu. g V. martyris. n capp.
n. A IIII. Gregorii pape el con- MADIUS.
fessoris. vi capp.
b III. Leandri episcopi et IX lect. Aureus v-»i' ' Habet dies xxxi, luna xxx. Nox
. confessoris. 1111capp numerus. habet horas IX, dies vero xv.
x. c II. Leonis pape. ix lect. xi, b MADII. ApostolorumPhilippi el
d Idus. Jacobi. vi capp.
Kal. Aprilis. Torcati et comitumejus
xviii. e XVII. episcoporuro. ix lect.
vn. f XVI. Palricii episcopi. ix lect. c VI. Athanasii episcopi et
" XV. Gabrielis archangeli. vi capp. confessoris. vi capp.
Eduardi regis et mar- xix. d V. Invenlio sancte crucis. vi capp.
tyris. ix lect. Cf Alexandri,Eventii, mar-
xv. A XIV. Sancli Joseph confes- tyrum. ix tect.
soris. vi capp. viu. e IHI. Quiriaci episcopi et
uii. b XIII. Cuthberti episcopi et martyris. IX leet.
confessoris. ix lect. f III.
c XII. Benedicti abbalis et xvi. g II. Johannis ante Porlam
confessoris. vi capp. Lalinam. yi-capp.
xii, d XI. Pauli episcopi et con- v. A Nonas. Inventio clavorum do-
fessoris. ix lect. minicorum. vi capp.
i. e X. Sancte Trepete virgi-
f IX. nis. ix lect.
ix. g VUl. Annunciatio sanc(e Jlfa- Domilile virginis. ix lect.
rte. vi capp. b VIII. Revelatio Michaelis. vi capp.
A VII. Isidori Militis. ix lect.
xvii. b VI. xni. e VII. Gregorii Nazianzeni. ix lect.
vi. c V. Marcelli pape. ix lect. Eodem die, Translatio
d IIII. sancli Nicolai. vi capp.
XIIII.e III. ii. d VI. Gordiani, et Epimachi
ni. f II. martyris. ' ix lecl.
e V. Pontii martyris. nii capp.
APRILIS. (
C x. f IIII. Nerei, et Achilei, alque
Aureus g.] ' Habet diesxxx, luna xxix. Nox; Pancratii martyris" ix leci.
numerus. habel horas xi, dies vero xm. g III.
g APRILIS. xvm. A H. Victoriset Corone mar-
XI. A IIII. tyrum. ix lecl.
b III. Theodosie martyris. ix lect. Bonifacii martyris. ix tect.
xix. c .11. Ambrosii episcopi. vi capp. vn. I) Idos.
Isidori confessoris. vi capp. Kal. Junii.
vin. d Nonas. c XVII.
xvi. e VIII. xvi. d XVI.
g VI. xmi. e XV.
XIII.A V. Fructuosi episcopi Bra- f XIIII. Potentiane virginis. ix lect.
charensis. ix lecl. XII. g XIII.
Toribii confessoris. IX lect. i. A XII.
II. b 1111. Eleutherii episcopi et b XI.
marlyris. ix lect. ix. c X.
c III. d IX. Translalio sancti Domi-
x. d II. Victoris Bracharensis nici. ix lect.
martyris. ix lect. xvi. c VIII. Urbanipapeelmartyris. ix tect.
99 CALENDARIUMMOZARABICUMSJEPIUS AUCTUM. 100
Translatio sancti Fran- AA Visitatio sancte Marie. vi capp.
cisci. ix lect. b V.
vi. f. VII. AugustiniAnglorumepi- XVI.c IIII,
scopi. ix lect. v. d III.
g VI. e II. OclavaapostolorumPe-
XIIII,A V. Germaniepiscopietcon- tri et Pauli. im copp.
fessoris. ix lect. XIII.f Nonas. Marcialis episcopi. ix lect.
iii. b IIH. n. g VIII.
c III. A VII, Octava Visitationis vir-
n. d II. Petronillae virginis. ix lect. ginis Marie. nn capp.
x. b VI. Septem fratrum marty-
JUNIUS. rum. ix lect.
Habet dies luna xxix. c V. Translatio sancti Bene-
Aureusi,K 11 xxx, Nox dicti. vi capp.
numerus. habethoras vm, dies vero xvi. xviii. d UII. Sancte Marciane vir-
e IUNH.Nicomedis martyris. IX lect.
xix. f UII. Marcelliniet Petri mar- ginis. ix lect.
IX lect. vii. e III. Margarite virginis. ;.: lect.
tyrum. f II.
viii. g HL xv. g Idus. Quirici martyris.
H. ix lect.
xvi. A _ Kal. Augusti.
v. b Nonas. B
" ini. A XVII. Sancti Alexii confes-
c VIII. soris.
VII. ix lect.
xiti.d
ii. e VI. MedardietGeraldi epi- Triumphus Crucis. vi capp.
b XVI. Juste et Rufine virgi-
scoporum. ix lect. num et martyrum. ix lect.
f V. Primi el Feliciani mar- xn. c XV. Marine Virginis et mar-
tyrum. IX lect. ix lecl.
x. g HII. tyris.
A III. Barnabm aposloli. vi capp. i. d XIIII.
Onufri confessoris. e XIII. Margarite virginis et
ix /ec(. ix lect.
xvui. b [IL Basilidis Cirini Nabb- martyris.
ris martyrum. ix lect. ix. f XII. Praxedis virginis. vi capp.
Idus. Antonii de Padua con- g XI. JWatieMagdalene. vi capp.
vii. c xvn. A X. Apolinaris episcopi et
fessoris. ix lect. ix lect.
lial. Julii. martyris.
d XVIU. Basilii episcopi. ix lect. v. b IX. Christine virginis et
XVII. Viti et Modesti marty- martyris. ix tect^
xv. e
rum. IX tect. Vigilia.
c VIII. Jacofrt apostoli. vi capp.
IIII. f XVI. Girici et Julite marty- Christofori et Cucufati
rum. IX lect. C Q
XV. Adriani atque Nalalie et comitura ejus mar
g tyrum. ix lect.
manyrum. ix lect. xiin. d VII. Anne matris Marie.
A XIIII. Marci et Marcelliani vi capp.
|Xii. • iii. e VI. Septem dormienlium. ix lect.
martyrum. IX lect. f V. Nazarii, Celsi et Pan-
i„ b XIII. Gervasii et Prothasii taleonis , martyrum. ix lect.
marlyrum.- ix lect. xi. g IIIl. Felicis episcopi.
c XII. Florenliee virginis, ix lect. ix lect.
Silvestri pape et mar- Simplicii, Faustini, et
ix lect. Beatricis,martyrum. ix lecl.
tyris. Marthe virginis vi capp.
ix. d VI. .
e X. Consortie virginis cum xix. A III. Abdon et Sennen mar-
xi: millium marty- tyrum. ix lect.
rum. ix lect. b II. Germani episcopi et
xvn. f IIX. confessoris. ix lect.
Vigilia.
[vi. g VIU. Nativitas sancti Johan- AUGUSTUS.
nis Baptiste. vi capp. Aureus g». ' Habet dies xxx, luna xxrx. Nox
A VII. Translalio. sancti Eligii numerus. habet horas x, dies vero xim,
episcopi et confes- vni. c AUGUST. Vincula, Petri. vi capp.
soris. ix lect. -, Machabeorum raarty-
xiv. b " VI. Johanhis et Pauli mar- J
D
rum. ix lect.
tyrum. IX lect. xvi. d IIII. Slephani pape et mar-
im. e V." ix lecl.
d IHI. Leonis episcopi et con- lyris.
v. e III. Inventio sancti Ste-
fessoris. ix tect. ix leit.
IVigilia. 1 phani martyris.
II. Petri episcopi Exo-
xi, e III. Apostolorum Petri et . mensis. nii capp.
Pauli. vi capp. xiii. g Nonas. Dominiciconfessoris de
f II. Commemoratio sancti ordine Predicat. vi capp.
Pauli. vi capp. Sancte Marie de Nivi-
JULIUS. bus. vi capp.
n. A VHI. Trahsfiguralio Domini. vi capp.
Aureus KAr ' Habet dies xxxi, luna xxx. Nox s Justi et Pastoris. Sixli
numerus. \ habet horas ix, dies yero xv. pape, Felicissimi et
xix. g JULII.Octava sancti Johannis Agapiti martyruni. ix /ec(.
Baptiste. vi capp.'. b VII. Donati episcopi mar-
jyiu. A VI. Processi et Martiniani tyris. ix lect.
martyn.iai. ix lecl. Mammetis martyris. ix lect,'
,A, CALENDAKIOMMOZARABICUM S^EPIUS AUCTUM. 102
x. e VI. Ciriaci Largi socio- i
A b VII
d V. rumque ejus. ix tect. xi. c VI, Fortunati episcopi et confes-
Vigilia. soris. ix lect.
xvin. e IIII. Sancti Laurentii mar- xix. d V. Oosme et Damiani marty- -
tyris. vi capp. rum. i ix lect.
vn. f ffl. Tiburtii martyris. ix tect. e 1111.Fausti et Januarii et Martia-
g 11. Clare virginis de ordi- lis martyrum. ix tect.
ne Minorum. vi capp. vin. f III. Michaelis archangeli. vi capp.
xv. A Idus. Ipolili sociorumque g II. Hieronymipresbyteri et con-
ejus. ix leet. fessoris. vi capp.
Kal. Seplembris. Eusebii presbyteri et
IIII.b XIX. confessoris. ix lect. OCTOBER.
Vigilia. Aureus v\v,'" Habet dies xxxi, luna xxx. Nox
c XVIII. Assumplio sancie Ma- numerus. habet horasxn, dies vero xi.
rie. VI capp. xvi. A OCTOB.Veris"simi Maximi et ejus
XII.d XVII. sociorum martyrum. ix lect.
i. e XVI. OctavasanctiLaurentii. IX lect. y. b VI. Leodegarii episcopi et mar-
f XV. Agapiti marlyris. ix lect. lyris. ix lect.
ix. g XIIU. xin. c V.
A XIII. Bernardi abbatis. vi capp. nB] n. d IIII. Francisci confessoris. vi cnp».H
xn. b XII. c III.
vi. c XI. Octava sancte Marie. vi capp. x. f II.
Timothei et Simpho- g Nonas. Martii episc. et conressoris. ix lect.
riani martyrum. ix lecl. Sergii et "Bachimartyrum. ix lect.
d X. Vigilia. Marcelli martyris. ix lect.
xni. e IX. Barlliolomeiaposloli. vi capp. xvni. A VIII.
iii. f VIII. Genesii martyris. ix lect. vn. b VII. Dionysii sociorumque ejus
g VII. Gerontii episcopi et martyrum. n capp.
confessoris. ix lect. c VI.
xi. A VI. Rufi martyris. ix lect. vv. d V.
Victoris 'episcopi ix lect. nn. e IIII.
xix. b V. Augustini episcopi et f IH. Geraldi confessoris. ix lect.
confessoris, vi capp. xii. g II. Calixti pape et matyris. ix lect.
c IIII. Decollatio JohannisBa- i. A Idus. UnTraniepiscopi. ix lect.
ptiste. vi capp. Kal. Novemb.
Sabine virginis. ix lect. b XVII. Sancli Michaelis. ix lect.
VIII.d III. Felicis et Adaucti mar- ix. c XVI. Victoris martyris. ix lect.
tyrum. ix lect. Lupi 'episcopi et confes-
e II. p,^1 soris. ix lect.
SEPTEMBER. d XV. Luce cvangeliste. vi capp.
XVII.e XIII.
Aureus Kii ' Ilabet dies xxx, luna xxix. Nox vi. f XIII. Irene virginis et niartyris. ix lect.
numerus habet horas xn, dies vero xn. Caprasii martyris. IXlect.
xvi. f SEPT. Egidis abbatis et confesso- g XII. Ursule et xi millium virgi-
ris II capp. num, ii capp.
Vencentii et Leti marty- xnii. A XI,
rum. ix lect. III. b X. Servandi et Germani marty-
v. g IHI. Anlonini martyris. vi capp. rum. ix lect.
A III. c IX. Fructi confessoris. ix lect.
xin. b II. Marcellimartyris. ix lect. xi. d VIII. Crispini et Crispiniani mar-
n. c Nonas. Obdulie virginis. vi capp. lyrum. ix lect.
d VIII. xix. e VII. Vedasti et Amandi episco-
x. e VII. porum. ix lecl.
f VI. Nativitas beale Marie virgi- f VI. Vincentii et Sabine et Cri-
nis. vi capp. stete martyrum. vi capp.
xviu. g V. Gregorii martyris. ix lect. Vigilia.
vii. A HII. vni. g V. Apostolorum Simonis et
b III. Proti et Jacinthi niartyrum. ix lect. Jude. vi capp.
xv. c H. D A IIII. Eustachii sociorumque ejus
1111. d Idus. martyrum. ix lect.
Kal. Oetobris. Exallatio sancte crucis. vi capp. xvi. b UI. Bellum de Benomarin. vi capp.
e iVHI. Claudi et socioruin ejus. ix leci.
Corneliiet Cipriani. ix lect. v. c II. Quintini martyris. ix tect.
xn. f XVII. Octava sancte Marie. mi cspp. Vigilia.
Nicomedis martyris. ix lecl.
Saucti Vincentii. ix lecl. N0VEMBER.
i. g XVI. Eufemie virginis et marty- Aureus K. i ' Habet dies xxx , luna xxix. Nox
ris. ix lect. nunierus. habet horas xiv, dies vero x.
A XV. Lamlierti episcopi et marty- d NOVEM. Festiviias omnium sanclo-
ris. ix. lecl. rum. vi capp.
ix. b XUII. XIII.e IIII. Commemoratio omnium fi-
c XIV. delium defunctorum.
xvn. d XII. Vigilia. n. f III.
vi. e XI. Matihei apost. vi capp. g H.
f X. Mauiitii et sociorum ejus. n cupp. x. A Nonas,
xmi. g IX. Clete virginis. IXlect. b VIII.
iii. A VIII. xvin. c VII.
BENEDICTIOAQUE.
vii. d VI. Octava omniumSanctorum. nui capp. A confessoris. ix leci.
Qtiatuor Coronatorum mar- n. g IIII. Sancte Anastasie virginis. ix lect.
lyrum. , |ix lect. A 111.
e ' V. Theodori marlyris. ix lect. x. b II. Barbare virginis et marty-
xv. f ,1111.Menne martyris. ix lect. ris vi capp,
iv. g III. Martini episcopi et confes- c Nonas.
soris. vi capp. xvui. d VIII. Nicolai episcopi el confesso-
A II. Eniiliani abbatis. ix lect. ris. vi capp.
xn. b Idus. Britii episcopi et confessoris. ix lect. vn. e VII. Octava sancti Andree. im capp.
Kal. Decembr. Clementini et Theodoreni f VI. Conceptio virginis Marie. vi capp-
martyrum. ix lect. xv. g V. Leocadie virginis. vi capp.
i. c XVIII. Hii. A IIII. Eulalie virginis et Martyris. IXlecl.
d XVH. Eugenii archiepiscopi Tole- b III. Damasi pape. ix lcct.
lani martyris. vi capp. xii. c II. Eugenie virginis. ix lect.
Ix. e XVI. Sancti Sperati vel comitum 1.d Idus. Lucie virginis et marlyris. vi capp.
ejus martyrum. ix lect. Kal. Januarii.
f XV. Aciscli et Victorie Marty- e XIX.
rum. IXlect. IX. f XVIII. Octava couceptionis sancte
xvn. g XIIII. Octava sancti Martini. 1111 capp. Marie. im capp.
Romani monachi martyris. un capp. „B g XVII. Octavasancte Leocadie. nn capn.
vi. A XIII. Ehsabeth de Ungaria. vi capp. xvn. A XVI.
b XII. Odonis abbatis. ix lect. vi. b XV. Annunciatio sancle Marie de
xiiu. c XI. Presentationis virginis Ma- la 0. vi capp.
rie. vi capp. c XIIII.
III. d X. Cecilie virginis et martyris. vi capp. xiui. d XIII. Vigilia.
Octava sancti Eugenii. iiu capp. iii. e XII. Thommapostoli. vi capp.
e IX. Cleinehlis pape et martyris, vi capp. xi. f XI.
xi. f VIII. Crisdgoni marlyris. ix lecl. ..g X.
xix. g VII. Catharine virginis et mar- xix, A IX. Vigilia.
tvris. vi capp. b VIII. Nalivilas Domini nostri Jesu
A VI. Christi. ini capp.
viii. b V. Vitalis et Agricole. Facundi VIII.c VII. Stephuni marlyris. vi capp,
et Primitive Martyruui. ix lect. d VI. Johannis aposloli el evange-
c IV. lisle. vi capp.
xvi. d III. Saturnini martyris. vi capp. xvi. e V. Sanctorum Innocenlium. vi capp.
Vigilia. v. f IIII. Thome archiepiscopi et
v. e II. Sancli-Andree apostoli. vi capp. mariyris. iiu capp.
g UI. Trauslatio saucti Jaijobi
DECEMBER. vi capp.
apostoli.
Aureus ^»i ' Habet dies xxxi, luna xxx. Nox C XIII.A II. Silvestri pape et confesso-
numerus. habet horas xv, dies vero ix. ris. iiu eapp.
xiii. f DECEMB. Sancti Eligii Episcopi et Columbe virginis. ix lect.

BENEDICTIO AQUE.

[xcm] y , Adjutorium nostrum in nomine Domini. f, Sit nomen Domini benediclum. ^. Ex hoc
^. QUilecit celum et terram. nune et usque in seculum.
a Benedictio aque. Consuetudineni benedicendi et 667, n.21), refert sanctum hunc episcopum asper-
sanctificandi aquam apud fideles vetustissimam esse D sione aquaehenedictaeab aedibus Elprdiidiaeoni ma-
ii soli jgnorant gui nesciunt Ecclesias, tain Orientis, lum dsemonemfugasse. Et sanclus Braulio Caesarau-
quam Occidenlis, aquani baptismatis ab initio con- gustanus archiepiscopus, in Vita sancti ^Siniliani
secrasse. Sed praeter aquam regenerationis (qnam Cuculali (Mab,, ibid., p. 211, n. 24), scribit jEiui-
fideles in sedihus, in viueis, in agris spargere sole- lianum, a viro quodam nobili rogatum uli malura
bant) et aquam, quam in consecratione ecclesiarum daemonem,qui sedessuas infestas habebat, orationi-
beiiedicebant, cuju; meminere Vigilius (Epist. ad bus expelleret, salem exorcizasse, et aquae conimi-
Profuturum, n. 2) et Gregorhu Magnus(£pts(. 71, scuisse more ecelesiaslico, eumque aspergendo, dae-
lib. IX), mos consecrandi aquam ad malos daemones mone in lugam acto, aed.esab omni immundi spiritus
averruncandos, ad eorum vires cohibendas, ad prae- molestia immunes reddidisse. Orienlales salem iu
stigia dissipanda, ad morbos pellendos, et ad ea aquam aspersionis non immillunt, at cpntra Occi-
omnia amovenda quae fidelium incolumitali oberant, dentales Ecclesiae,prisco ritu, aqum benedictmsrjlcm
aut quieti, jam inde a saeculoiv, et fortasse antea, misceat. Hune morem in Hispania oblinuisse hicus
in Ecclesia obtinuit. Hanc aquam aut benedictam, Braulionis, in eitata Vita sancli ^Emiliani, probat:
aul sanctam, aut exorchalam, aut aspersionisappel- Salem exorcizat et aqum commiscet snRE ECCLESIA-
labant, et apud Gotho Hispanos et Gallos salis spar- STICO.Unde eliam apparet ritum immiltendi ^ajem
sum, et salis sparsio dicta est, eamque recentiores in aspersionis aqiiain, in Hispania, aevo Brauiioms
grammatici, vocabulo Latino polius quam ecclesia- recentem non fuisse, eumdemque Roraaeoblinuisse,
stico, lustralem aqitam dixere. Cyprianus, in Vita cx Sacramenlario Gelasiano Em. (Tlwmasii lib. in,
sancti CaesariiArclatensis (Mab., smc.i Bened., p. n. 75) conjicere licet, nam de sale benedicendo, et
105 BKNEDICTIOAQUE iOd
Ilic (aciat sacerdos signmn crucis in ipso \{ sli. ° Te
iso sale, et t\ T supplices exoramus : ut P hoc sal digneris
'iitsufftettribus vicibus: el postmodum dical hunc se- <iaspicere. Quaienus r majeslatis s
tue virtute contra
qtienlemexorcismum: omnes spiritus immundos valorem possil acci-
Exorcismus satis. pere ; expellat * ab omni loco ubi tua fuerit invo-
catione adspersum: quicquid potest esse pesliferuni;
a Exorcizo t<\ creatura salis. In nomine Pa )& tris ut exhibeat salutis cffectum. u Deterreat
plenum
ct Filii >J<el Spiri i3&tus Sancli, qui te per Elizcum oinncs prestigias Yinimici: et omnia x monstruoso-
in aqua mitii jussit, ut sanarentur b aque sleriles. rum genera longius faciat y effugere. Gravedines
Quique divina oris sui voce ait. Vos estis sal terre. onines : fantasiasque z cornpescat, et per aa signum
Et per Aposlolum suum e vas eleclionis: d sermo Crucis Filii tui Domini' nostri tulelam fidelissimam
vester sil sale condilus. Ideoque efficere sal exorci- desiderautibus bb prestet. l^. cc Ameu.
zizalum : e ut sis f in remissionem peccatorum et Deinde de[erl aquam in urceo ad sacrandam : el iu-
sinitatcm mentium. ln protectionem animi atque su[ftat ibidem tribus vicibuset dicii exorcismum.
[xciv] corporis : in coiifirmationem salutis ad expel-
lendas el excludendas omnes demonum tentalioncs. Exorcismus aque.
s In uomine Dei Pa %/>tris omnipotenlis i& et Jesu Oratio. dtl Discede immunde Spiiitus ab omnibus
Christi Filii ejns >BL qui in Trinitate unus vivit et quibus fidesnoslra usura estce religionisofliciisacra-
regnat iu secula seculoruin. Amen. uientis, nec prelendas culpam ciiminis: qui agno-
' f
Oratio. Virtulis lue i invictam forliludineiii de- scis potentiam Salvatoris.f Nou cx merili conliden-
precamur Douiine sancle, Patcr k elerne, omnipo- , lia : sed RBprecepto. Licet ipsa potcstas [xcv] mini-
lens Deus, qui inter oniniaml necessaria : que per R " slerii
dignitas sit ininislri. Te igitur b!' comiiiuiiem
Jesum Cliristum Dominum iiicum procreaie jus- Dominum aque '' creature convcuio : ut i J conser-
sisti. Nonminiinam graliam conferre dignatus es vante molus sensibilitalis intelligcns subjici servicio:
sali : ul ex illo possinl universa condiri u omnibus 1'kquod placere Deo ll utimur non recuses. Oninem
ad escam : iilium tuum Dominum nostrum procrea- a te communionem demonum : oinne collegium ini-

in aquam immittendo, expressa ibi fit mentio. Ex I Necessaria. Ita Pont. HelinarJi, at Bobien. Sa-
eodem pariter (Ibid.) habemus, non tanlum salem, cram. breviter sic: Qui inler cuncta qumprocreari jus-
sed vinum quoque et oleum sandilicalum in asper- sisli.
sionis aquam nonnimquam immissa fuisse. Rubrica mMeum. Helin., Dominumnoslrum.
enim Gelasianamonet: Hic tniuis vinum in ipsam II Omnibus. Lege, ul in Pont. Helinardi: Qumom-
aquam ; et deinde : 1'osl hmc mitlis de oleo sanclifi- nibus ad escam', per eumdemFilium luum Dominum
cato in aquam; et sic aspergis eam cum hyssopo per nosirumpfocreasti. Sacr. Bobien.: Qumhominibusad
domus. Hispani et Galli benedictionem aquaeasper- escam per Filium luumDominumnosirum, dignalus es
sionis, ab exorcisiv.o salis iuchoabant, uti ex hoc largiri. 0 Te supplices. Pout. Helin. :
loco Mhsalis nostri, ex Braulione, in Vila sancli Ideoque te supplices,
iEmiliani, et ex Bobiensi Sacramentario (P. 5JC) etc. Sacr. Bobien., perquem, Domine, suppticesexo-
apparet. ln quo litulus cxorcismumad salis sparsum ranuis, elc.
faciendum, cui primum subjicitur exoreismu5, ct !:e- p^* P Hoc sal. Ila Helin. et Bobien.
nedictio salis, lum cxorcismus, ct hcnediclio aquac, i Asptcere. Ita Helin., at Bobien., sancuficare.
ac demum benediclio salis et aquae, postea quam 1 Majestalis. Pont., Helin. : Ex majestalis lumvir-
fuerunt coimnisia. Qiiem ordinem Missale Xiiuenii tule. Sacr. Bobien. : Utex vullu majeslalis tttmvirlU'
relitiuit. Al ritu Romaiio priniuni aqua, atque deinde tem, contra omnes immuitdos spirilus possit acci-
sal benedicilur. Dcniuiu Mazarabes, in co:.cilioConi- pere.
poslellano, anno 1051 (cap. 3), decrcvcrutit ut prcs- 3 Valorem. ItaHelin., at Bobien., virltttem.
byieri omnibus diebus Dominicis SALISSPARSIONEM * Ab omni loco. Ila Ponl. Helin ; at Bobien., a
(acereiit. tabernaculis [amulorum luorum.
a Eaorcizo. Forma eadcm exoicizandi salcm ex- u Deterreat. Ita Helin.; at Bobien., delergas,
slal in Saeramenar:o Bobieiisi, qua Galli iUeban- T Prestigias. ItaBobien.; at Helin., omnia
prm-
lur. siiyia.
b Aque sleriles. Bnbiensc, ttl sanaretur sierilis. x Monslruosorum.ita Helinard., Bobien., monslro-
c Vas electionis.Bobiensi deficit. rum.
d Sermo vesier. Bobiensi, nosler. y Effugere. Ita Bob., Helin., effugari.
e Ul sis. Foite' legcnduin ctim Bobiensi: Ut ubi- z Compescat.ln Bobiensi additur : El tranquillitaiis
cuntnte[ueris aspersus, sis, etc. - tn omnibusconferat graliam, quod in nostro Missali,
1 In remissionempcccalorum In Bobicnsi isla defi- c-tin Ponlif. Helinardi desideratur.
ciunt, el rcliqua paulo aliter quam in noslro Missali E" Et per. Ila Helin. At Bobien., per, omisso et.
legunlur. i-i)Preslel. Ila Helin., Bob., prmsles.
« In nomine. Hxc forniula concludendi exorci- D cc Amen. Helin. Qui tecum , etc. Bobien. nihil
smum plane Gotho-llispana csl. Sacramentariuin Bo- addit.
biensc alj;er, s-ic: Per DominumnostrttmJesum Cltri- dd Discede. Formam hanc exorcizandi aquam e
slum, qtti venturusesl judicare smculumper ignein. Ponlificali Helinardi Martcnius, superius cilalus
h Qui in. Num forle lcgendum qui, de Trinilale (Col. 754) exhibuit. At in Sacrameniario Bobiensi,
unus, cumSpiriiu sanclo vivil, etc. ? ConciliumTolc- loco hujus, habetur consneta forma Gregofiana :
tanum IV, in professione fidei, habei: Idem Domi- Exorcizo te, creatura aqum, etc.
nttsJesus Cliristus, unus de sancla Irinilale, ctc. ee Betigionis. Pont. llelin., Beligiosi.
' l'tt(«(.s. Eadem oratio exsiat in Sacramenlario 11 Non e.r. Helin. recle habel non est.
Bobiensi, exslat quoque in Poniilicali ilelinardi ar- B Precepto. Lege, ut in Ponlificali Helinard., sed
chiepi.copi Lugduucnss, in benediclione aqusc, prac- prmcepli.
hii Communem.Lege, ut in Pont. Helinard,, per
niissaO:dini dedicaiiunis Ecclcsiae, apu.i Menaruum
(De anliq. Eccl. Bit., lom. II, lib. ll, cap. 15, ord. 9, communem
li
Dominum, etc.
col. 75;). 6'rea(ure. Lege crealura, ut inHelin.
i Iniictam. Ita Ponlif. Helinardi, al Bobiense Sa- i I Conservanle.Pont. Helinardi,«(, conservalomolu
craniciiiariu-.ii,imjiciissimain. sensibililalis, inlelligens subjici servilio, quo ptacere
k Mterne omnipolensDeus. Ita.Heliuardi Pontific. Deo uilimur, nou recuses.
Bobicusevero : Dominc sancte, Palcr omnipolens, kk Quod. lielin., quo.
alerne Dc:s. 11 Utimur. Helin., nitimur.
1'ATBOL.LXXXV. 4 i
407 BENEDICTIOAQUE 108
quitatis expurges. Tolam fanlasnialis labeni : eapax A ter baplismo k ad commodura: fxcvi] culpe traducis
dominice prolectionis extermines: ut gratia sancti- inimicum sapientie actum erroris nunifestas adver-
(icationis indepta : tuo noslroque pariter creatori sum : Sancti Spiritus tui sanctilate reddas sanetifica-
debito fauiulatu deserviens : omnem spiriluum pra- tum. Nec ullo contagio reddalur iminundum : quod
vorum nequiciam : quocumque locofueris ab adsparsa tua fieri credimus majeslate beatum : sed ita per te
dejicias : et sancte copiam beiiedictionis inducas. plenum prebeat sanctiticatinniseflectuin: ut ubicum-
R). Amen. Per misericordiani tuam Deusnosler: qui que invocato nomine tuo fuerit manu emissum vel
es benedictus et vivis et omnia regis in secula secu- modo qnolibet assumplum : expulsis et explosis om-
lorum. ^. c Araen. Jlumiliate vos benediclioni. y . nibus insidiis contrarie parlis : non solum cuncta
Dominus sit semper vobiscum. iii. Et. demonum niachinamenta ex eodem loco fugata defi-
Benediclio. Domine sancte Pater omnipotens ciant: l sed etiam Sanclorum Angelorum custodia
d
eterne Deus : instilulor et conditor omnium elemen- semper ibi mansura consislat. ii,. Ameu. Pcr mise-
torum : qui per Jesum Christum e Domiimmnostrum licordiam, etc. Dominussit semper vobi'cum. ^. Et.
elementum hoc aque in salutem humani gcneris esse Benediclio Dei Patris omnipotentis et Fihi, et Spiri-
voluisti : le supplicesdeprecamur : ut exaudilis ora- tus Sancti descendatet maiieatsuper hanc crealuram
tionibusnostris : f illud tue pietalis vespcclu sancti- salis et aque. $ . m Amen.
fices : atque ita ab ea omnium spirituum immundo- Antipltona." Sparsit nosDeus hyssopo : el niuiida-
rum recedat incursio : ut ubicumque fuerit innomine bimur : la^abis nos et super nivem dealbabis nos.
tuo adspersa : gratia tue benedictionis advenial : et y . Miserere mei Deussecundum magnam misericor-
mala s omnia te propiciante recedant. ^. Amen. T>diam tuam : etsecunduiniiiulliludinem miseraiionura
Per misericordiam, etc. Dominussit semper, etc. tuarum dele iuiquilatem meam. Presb. Lavabis.
Hec aqua jam sanctificata in crucesalis ponilur el f . Gloria et honor Patri et Filio el Spiritui. Presb.
dicitur. Commixtiosalis et aque. In nomine Pagjdris Lavabis. y . Ostende nobis Domine misericordiam
et Fii&lii et Spirilus i%fSancti qui regnat Deusin se- luain. ^. El salutare tuuni. y. Beali qui habilaiit
cula seculorum. ^ . h Ainen. in domo tua Domine. ^. Iu secula seculorum lau-
Posl mixtionemsalis et aque. dabunt te. y . Doraine exaudi orationem meam.
Oratio. { Eterne oranipote s Deus : qui nobis a te cum I^. Et clamor. Dominussit semper vobiscum. ^ . Et
conditam creaturam aque : i ubi dislinxisti ul liquo- spirilu.
rem simplicem ad lavacrum : salsam solidilatem Oremus.
preberes ad condiraenlum: qualenus et sordida pos- Oralio. Exaudi nos Domine sancte Pater elerne
sinl ablui : et fatua irobui : quo el noxa tollerelur Deus el mittere dignare sanctum Angelum tuum de
oriuiiialis; et corrigeretur error ad viam salulis. Te celis , qui nos custodiat: loveat : protegat: visitet;
olficiinostri functione : immeriti deprecamur : ut et defendat omnes habitantes vel convenientes in
hec salis et aque in luo nomine facla permixlio cle- hoc habitaculo Dei. Per CiiristumDominuui,elc.
nientie tue sanclilicelur obtutu, quodque my.-teriali-
n Adsparsa. Helin., aspersa. ciuntur; deinde in Missalinosirosolemne illud Goiho-
h Inducas. Helin., infundas. Hispanumper misericordiam tuam, etc, et salutatio
c n]. Amen.Helinardi Pontilicalehabei: perDomi- C PQpuli Dominussil semper, etc, quoe in Ponlilicali
num nostrum Jesum Chrisium, qui veniitrusest judi- Helinardi et etiam BobiensiSacraraentario deside-
care vivos,et morluos, et smculumper ignem. rantur.
d Domine. Hanc oralionem, qua; in FonlilicaliHe- 1 Elerne. Haec oralio in Pontiticali Helinardi ex-
linardi exslai, Martciiius(Cot.875) edidil, apud quem stat, et apud Martenium (Col. 756) edila est In Sa-
Benedictioaqum inscribilcr. At iu Sacra uenlarioBo- cramentario Bobien^i, pro bac oratione, ponilur ea
biensi, oratio, qusc Benediclioaqum insciibilur, est qua in MissaliXimenii, post exorcismum, sal bene-
consueta Gregoriana: Deus, qui salutemhumanige- dicitur, sed iionnihil immutala, uti' superius inonui.
neris, etc. Haec vero nostra, sed interpolata, et i Ubi distinxisii. Lege i(a dts(iuxts('i;in Pont. He-
nonnihil routata, post commistionem salis et aquae linardi tn fide disiinxisti.
inBobiensi exhibetur. Nononiitlendum.solemne illud k Ad commodum.Forle accommodum.Pont. He-
Humiliate vos, et salutalionem consuetam populi Do- lin., commodum.
minus sit sempervobiscum,quaein MissaliXimeniile- 1 Sed eliam. Pont. Helin., e(.
guntur, nec in Pontificali Helinardi, nec in Sacra- m i^. Amen. Pont. Helin., per Domtnum, etc.in
mentario Bobiensi, inveniri. nostro subsequunlur per mitericordiam,etc, etsalu-
e Dominumnoslrum.Helin., fiiium tuum. talin populi, et benediclio salis et aquse, quaeomnia
c Itlud. Helin., eam. PontificaliHelinardi desunt.
* Omnia. Helin., noslra. " Sparsil. Forte, asperges.
h ^. Amen.ln Helin., per Dominum,etc, subji-
MISSALE MIXTUM

SJGCWDDM «EGULAM B. ISIDORJ

DICTUM MOZARABES.

$<xx$ ptxm.

I DOMIBUCA PBIMA » ADVENTUS DOMINI. ,\ consilii et fortitudinis : spiritus scienlie et pietatis :


Ad Missam b Officium. el replebit eum spiritus limoris Domini. Non secun-
« Ecce super mc-nles pedes evangelizanlis pacem dum visioneni oculorum judicabit : neque secunduin
alleluja. Et annunciantis bona alleluja : celebra Juda auditum aurium arguet : sed judicabit in juslicia
festiviiaies luas alleUija. E.i r.edde Domiuo vota lua panperes : et arguet in equitate promansuetis terre.
alleluja. f . d Dominusdabit verbum evangelizantibus Et percucict terram virga oiis sui: et spiiitu labiorncu
in virtule mulla. P. Et redde. f . Gloria et honnr suorum interliciel impium. Et erit justicia cingulinn
Palri et Fjlio et Spiritui Sancto in secula seciilorum • lumborum ejus : et fides cinctorium renum ejus.
anien. P. Et redde. Habiiabit lupus cum agno : et pardus cum hedo ac-
Dicat Presb. Per omnia semper socula secnlorum. cubabit. Vitulus et leo et ovis simul morabgntur : et
^. Amen. puer parvulus niinabil eos. Vitulus et ursus pascen-
In adceniuDomini non dicimus: Gloria i.nexcelsis tur : simul requiescent catuli eorum : et leo quasi
Dpmtntctsdiebus et feriis : sed tanlum diebus [estivis. bos comedet palcas. Et delectabi.tur infans ab ubere
' Oratio. Deus qui per angelicos choros adventum su.per forainina aspidis : et io caverna
reguli : qui
filiitui Domininosiri Jesu Christiannunciare voltibli: ablactatus fuerit: manum suam mittel. Non nocebunt
qui per Angelorum preconi.agloria in excelsis Deo et " -el non occideut in universo monte sanc.to meo : quia
in ter.ra pax lioiiiiiiibusbone voluntatis adi lamantihus replcta est lerra scienlia Domini : sicut aque maris
demonstrnsti : concede ut in liujus Dominice Resur- operientis. In die illa raclixJesse qui stat in signum
rec!ionis Feslivitale : pax lerris reddila convale&cat: populorum : ipsum gentes deprecabuntur : et erit
el fraterne delectio.iiischaritate iiinovata permaneat. sepulchrum ejus gloriosum. ^. Amen.
fl. Amen. Dicat Presb. in cornu sinislrum Altaris. Dominus
fHcai Sacerdos. Per misericordiam tuam Deus sil semper vobiscum. n). Et cum.
noster qui es benedictus : et vivis et omnia regis in e Psaliendo. Oui dat nivem sicut lanam : nebulara
secula seculorum. ^. Amen. f . Dominus sit semper velut cinerem spargit : qui emiilit christallum suain
vobiscum. ^. Et cum spiritu tuo. sicut k frusla panis. Ante faciem frigoris ejus » qui
Lecliolibri Esaye prophete (f Cap. X, XI). subsistel? i f . Mitlit verbum suum et liqueficiet
iij. Deo gratias. ea : k flat spiritns ejus et fluent aque. P. Anle. Dicat
Ecce dominator Dominus exercituum confringet Sacerdos. Sileiuiiuii facile.
lagunculam iu terrore : et excelsi statura succinden- Sequenlia EpisloLePauli Apostoliad Bomanos
tur : et sublimes humiliabuntur : et subverteniur {Cap. XV i).
condensasaltus ejus ferro : et Libanus cum excelsis Bespon- Chorus. Dep gralia«.
cadei. Et egredietur virga de radice Jesse : et flos de Fratres : Cerlus sutn ego ipse de vobis : quoniain
radice ejus ascendet: et requiescet super euni spiri- et ipsi pleni estis d.ilecli.one: repleii omni scieutia :
lus Domini: spiritus sapientie et intellectus : spiriius ila ul posshis ajlerulrnm monere. Andatiiis aiilera
» Advenlus. Missale et Breviarium Mozarabum Oremus; semel ante Agios, et iterum anle capitulum
sex Dominicas Advenius numerant, quot Ecclcsia quod orationi Domiiiicaepraemittiiur.
Mediolanensisretinel. 1 Cap. X. A versieulo 53 ad versiculum 41 capi-
k Officium. Antiphona quae in MissaliBomano in- lis XI.
iroilus dicityr, in hoc nostro o/ficium ad missam uo- 8 Psallendq. Psal. CXLVII, 16.
minaitir. h Frusta pnnis. Iia Italica apud Thomas.
e Ecce super. Nanuin, IV, 15 : Annunttanlis bo- 1 Qiti subsistel. Aliaeomnes, quis.
i.um, ex lsaia, LII, 7. i f . Ps. CXLVII, 18.
d Dominusdabil verbumevangelizantibus.Ps. LXVH, :kFlal. VuJgata et LXX, flabil. Arabica, flat ven-
i± tus ejus. Syriaca et Hebraealempore praesenti enun-
» Oratio. Nulli orationi Missalis Mozarabum prae- liant.
mitlitur Oremu». iiis, iu tota missa, sacerdos dicit i Cap. XV. Vers. 14-29.
111 MISSALEMiXTUMSEC. RGG. !$. ISiDORI. — PARS I 112
scripsi vobisfralres ex parle : ianquam in menioriam A Abraam. Dico enim vohis : tiuin polens esl Uetis de
vos reducens : propier gratiam que data est mihi a lapidibus islis suscitarc (iliusAbrahe. Jaiu eiiim se-
Deo : ut sim MinisterChristi Jesu in gentibus : can- curis ad radicem arboris posita esl. Oninis ergo ar-
ctificans EvangeliumDei : ut fiat oblatio gentium ac- bor non faciens fruclum bonum : excidetur et in
cepta et sanctificata in Spiritu Sanclo. Habeo igitur ignem miltetur. El interrogabant eum turbe dicentes.
gloriam in Chrislo Jesu ad Deum. Non enim audeo Qnid ergo faciemus? Respondens autem diceb.itillis.
aliquid loqui eorum que per me nou eflicit Christus ; Qui babet duas lunicas : det non habenti. Et qui ha-
inobedienliam geiilium. In verbo : et factis : in vir- bet escas : siniililcr faciat. Venerunt aiitem ct publi-
:;i(ute signorum et prodigiorum : in virtute Spiritus cani ut baptizarentur : et dixerunt ad illiim. Magistcr
> Saucli : iia ul ab llierusalem per ciic titum usque ad quid faciemus? Al ille dixit ad eos. Nihil amplius
Illiricum repleverim evangelium Ciuisti. Sic autem quam quod conslituluiii esl vobis : faciaiis. Iulerro-
predicavi hoc evangelium : non ubi noniinalus est gabint aulem eum el miliiesdicentes. Quid faciemus
Christus : ne super alienum fundamenlum edilica- et nos? El ail illis. Neminem concutiatis : neque ca-
rem : sici.t scriptum cst. Qnibus non 2 esl annun- lumniam facialis: et coiitentiestote slipendiis vcsiris.
ciatum de co videbunl: et qui non audierunt intelli- Existimante autem populo ct cogitanlibus oniiiiliusiu
gent. Propter quod et impediehar plurimum venire B cordibtis suis de Johaiine : ne forte ipse esset Chri-
ad vos : et prohibitus sum usque adhuc. Nunc vero stus. Respondit Johanncs dicens omnibus. Ego qui-
ulterius locum nonhabens in his regionibus : cupidi- dem aqua baptizo vos : veniet autem forlior mc post
dilatem auiem habens veniendi nd vos ex mtiltis jnn me : cujus non sum dignus solvere corrigiam calcia-
precedentibus annis : cum in Hispaniam prolicisci mentnrum ejus ; ipse vos baplizabil in Spirilu Sancto
cepero : spero quod preleriens videam vos : et a vo- et igni. Cujus ventilabrum in manu ejus : et purgahil
his deducar illuc : si vobis ex parte piimum iruitus aream suam : et congregabit trilicum in horreum
fuero. Nunc igitur proficiscar in Hierusalemministrare suum : paleas auiem comburet igni inextinguibili.
sanctis. Probaverunt eiiim Macetloniaet Achaya col- Mujia quidetn et alia exhortans : evangelizabat po-
lalionem aliquam facere in pauperes sanctorum qui pulo. i>).Amen.
sunt in Hierusajem. Placuit enim eis el debitores sunl Dical Presb. Dominussit semper vobiscum. i\ . Et
eorrun. Nam si spiritualium eorum participes facti cum. Dicat Chorus. A Lauda. Alieluja. f . Milte no-
suut gentiles : debcnt et in carnalibus ministrare eis. bis Dominc auxilium de sancto : et de Syon tuere
Hoc igitur cum consummavero ct assignavero eis nos alleluja.
fructum hunc : proficiscar per vos in Hispaniam. „ Inlerim quod Chorus dicit alleluja : offerl Sacerdos
Scio autem quoniam veniens ad vos : in abundantia hosliamcum calice el cum orationibusque seqttuntur.
bcnediclionis Chrisii veniani. i^. Amen. Acceptabilis sit niajestati tue omnipotens cterne
DiculSacerdos.Dominussit semper vobiscmn.Ri.Et Deus hec oblatio : quain lihi oHeritnus pro reaiibus
ciirn. el facinoribus noslris : et pro stabilitate sancte ca-
Leciiosancli EvangeliisccundumLucam (° Cap. III). tholice et apostolice fidei cultoribus : per Clirislum
•Sj.Chorus. Gloria libi Domine. Domiiium noslrum. In nomine Patris >£<et Filii et
.bAnno quinlodecimo Iniperii Tiberii Cesaris : pro- Spiritus Sancli. Amen.
curante Poniio Pilalo Judeam : Telrarchu autem Ga- DimV.lendopalcnam super corporales. Deinde acci-
lilce Herode : Philippo aulem fratre ejus Tetrarcba pial caitcemsanciificandosic. In noinine Pairis >JSet
Ituree et Traconilidis regionis : et Lisania Abiline Filii el Spirilus Suicii amcn.
Tetrarcha : sub principibus Sacerdotum Anna el Oralio. Offcrinms libi Domine calicem ad hene-
Caipha. Faclura est verbum Doniini super Jtihannem diccndum sanguinem Cliristi lilii lui : 3 deprecamur-
Zacharie filium in deserto. Et venil in omnem regio- que clementiain luam : ul anle conspecium clivine
iicni Jordanis : predicans baptismum penilenlic in majestatis lue : cum odore suavitalis ascendai. Per
reinissionem peccatorum : sicut scripium csl in libro Tveundem Chiistum Dominumnostrum anien.
! sermonum Esaye prophele. Voxclamaniis in deserto: Ponal calicem super aram : et accipiat e jiliotum
! parate viain Domini : rectas facite semitas <jus. Om- sine sanclificationeel ponat super calicemdicendo sic.
nis vallis iinpiebilur : et omnis mons et collis liu:ui- Oralio. Ilanc oblaiionem quesumus Domine pla-
liabilur. Et erunl prava in directa : et as; eia iu vias catiis admitte : et omnium offerenlium eorum pro
planas : et videbit omnis caro salutare Dci. Dicebat quibus tibi offerlur peccata indulge. Per Clirislum
ergo ad lurbas c qui exierant ut bapiizareiitur ab Dominum noslrum amen. El dicat junctis manibus
ipso. Genimina viperarum : quis oslendit vobis fu- inctinandose.
gere a ventura ira? Facite ergo fructus dignos pcni- Oraiio. In spiritu humilitalis ct in aniino contrilo
tentie : et ne ceperiiis dicere : patrem habemus sus.ipianiur Dominea le : et sic fiat sacrificium no-
" Cap. III. Ycrs. 1-18. d Lauda. Ps. xix, o. Tcxtus Scriplurae accommo-
b Idem Evangeliuiii legilur in Missali Roraano da.ur ad prtcseus officium.
Dom. 4 Advenius. e Filiolam. llispauis filiok dicitur palla qua calix
c Qui exierant. Yulgalaot ali.c qu^s vidi vcrsioues
tegitur.
habenl exibant.
m MISSALE MIXTUM SEC. REG. B. ISIDORI. — PARS I. 114
slrum : ut a te suscipiamur hodie: ut placeat libi Do- lA Agyos : agyos : agyos. Domine Deus Rcx eterne
mine Deus. Veni Sancle Spiritus sanctificator :sancti- tibi laudes et gratias. Postea dical Prcsbiier. Eccle-
fica hoc sacrificiumde manibus meis tibi preparatum. siam sanctam catholicam in oraiionibus in mente
Hic ponat tncensumin thuribulo el incensel sacrifi- habeamus: ut eam Dominusfide et spe et charilate
ciumsi placueril: posleainciinetse Sacerdos inmedium propicius ampliare dignetur : omnes lapsos captivos
allaris junctis tnanibus: et dicat alta voce. Adjuvate infirmos alque peregrinos in mente habeamus : ut
me fratres in orationibus vestris et orale pro rae ad eos Dominus propicius redimere : sanare et confor-
Deum. Cherus respondeal. Adjuvet le Pater et Filius . tare dignetur. ^. Chorus. Presla elerne omnipotens
ct Spirilus Sanctus. Deus. Dical Clwrus b aliam oralionem.
El Sacerdos verlal se ad populum; et faciat offerto- Purifica Domine Deus Pater omnipolens pectorum
rium si voluerit. El dicat Chorus. arcbana nostrorum : cunciasque propicius niaculas
Sacrificiitm. Regnabit Dominus in Hierusalem : ablue peccatorum : ac presia Domine : ut henelicio
el in conspectu senioruin alleluja. f . 1'lec dicit pielatis lue nostris rriminihus emundaii: metuendum.
Duniiuus : erit quasi paier habilanlibus Hierusalem: terribilemque adventum Domini noslri Jesu Christi
et qui inlialiilat in Syon : et dabo clavem domus filii liii expectemus interriti. Sicque le miserante :
David super hunieros ejus et aperiet : et non est B hic percipere mereamur omnium veniam delictorum :
qui claudat Hierusalem alleluja. ut tuum in futuro judicium nobis sentiamus omnino
Ilic accipial Sacerdos aquam in manibus el dicat mitissimum : et dextere tue participes facti : a te
siientio super oblalionemcumtribus digitis. ln nomine mereamurperpetue viteperciperc premium : tuumque
Patris i£ et Filii et Spiritus Sancti regnas Deus in consequamurinvictuminfiniluinctlorlissimumregnum
secula seculornm amen. ^ . Amen. DicatPresb. Per enisericordiamtuani Deus
Inclinel se anle Allare et dical in silenlio istam ora- noster in cujus conspeclu sanclorum Apostolorum
lionem. et Mariyrum Confessorum atque Virginum 4 nomina
Accedamad te in humilitate spiritus mei : loquar recitanlur. R). Cltorus. Amen. Dicat Presb. Offerunt
te : quia mullam spem foriitudinem dedisli me : tu Deo Dominooblationem Sacerdoles nostri: Papa Ro-
ergo fili David qui revelatus mysterio : ad nos m mensis : et reliqui pro se et pro omni clero ac pje-
caruem venisti: clave crucis tue secrela cordis inei bibus ecclesie sibimet consignatis : vel pro universa
adaperi : mittens untnn de Seraphim qui candens fraiernitate : item offerunt universi Presbiteri Dia-»
carbo ille qui de aliari tuo sublatus est: sordentia choni : Clerici ac populi circumastantes : in honorem
labia mea emundat : mentem et jubilet : docendi sanctorum pro se et suis. R). Chorus. Offerunt pro se
maieriam subminislrct : ut iingua que proxiraorum el pro universa fraterniiate.
uiiliiat: per charitatera servit ne erroris insonet Dicat Sacerdos. Facientes commemorationem bea-
casum : seu veriiatis resultet sine fine precooium : tissimorum Aposlolorum et Martyrum : gloriosa
per te Deus meus : qui vivis et regnas in secula Sancte Marie Virginis. Zacharie. Joannis. Infaniinn.
seculorum amen. Petri. Pauli. Johannis. Jacobi. Andree. Philippi.
a Incipit Missa. Dicat Presb. Dominus sit semper Thonie. Bartholomei. Malthei. Jacobi. Symonis et
vobiscuin. i^ Et cum. Jude. Maithie. Marci et Luce. i|. Chorus. Et omnium
Oralio. Adventum Domini nostri Jesu Christi Martyrum. Dicat Sacerdos. Iiem pro spiriiibus pau-
fratres dilectissimi votis omnibus prestolantes: Dei sanlium. Hilarii. Alhanasii. Martini. Ambrosii. Au-
patris omnipolenliam imploremus : ut corda nostra gustini. Fulgentii. Leandri. Isidori. David, Juliaui.
purificet: el corpora immaculata conservet. Det abili- Iiem Juliani. Petri. Item Petri. Johannis. Servi Dei.
tatem fideliuramentibus fideiiterquaerere: quod saluti Visitani.Vivenii. Felici. Cipriani. Vincentii. Geronlii.
possit prodesse. Expectemus conscienlia secura vcn- Zacharie. Cenapoli. Dominici. Jusli. Saturnini. Sal-
turum : quem super omnem principatum et pote- vati. Item Salvaii. Bemardi. Reimundi. Johannis.
states credimus exaltatum. Simus etiam per singula 1jv Celebruni. Gundisalvi. Martini. Roderici. Johannis.
momenta solliciti : ut mereamur habere propicium Gulerii. Sancii. Item Sancii. Dominici. Juliani. Pbi-
quem credimus et fatemur ad judicandos nos vivos lippi. Slephani. Johannis. Kem Johannis. Felicis,
et morluos in gloria esse venlurum. ^. Amen. i^. Chorus. Et oniniiini pausantium. J9tca(Presb.
Dicat Presb. Per misericordiam tnara Deus nosler c Post nomina, Te quesuraus DomineJesu Christe;
qui es benedictus et vivis et onrnia regis in secula ut dileclio adventus tui ita in nobis permaneat: ne
seculorum. ^. Amen. a te corda noslra unqiiam recedant. Sicque nos jam
Dicat Presb. elevandomanus. Oremus. fl . Chorus. in elernam advocationemascribe : ut ad futurum non

Ineipil Missu. Haecoratio proprio nomine missa orationum, de qua iidem : Secunda invocaiionisad
appellatur, esique prima illarum septem orationum , Deumest, ut clemenlersuscipial precesfideli»"'" ' 0hin^
quas sanctus Isidorus, lib. i de Off. eccl., cap. 14, lioncmque eorum.
Elherius ct Beatus, adv. Elipandum Archiep. Tole- » Post nomina. Haec orati^ osl
lanuin in Missa recensenl. Prima ora<io, inquiunt nomim dM
qma post dipiycha reci£rl consueverat. Tertia aulem.
Etherius et Beatus laudali, lib. i, admonitioniserga l.npiit sancius U,drjrus, effunditur pro offerentibus
fiovulumeslf ul omnes exciienlur ad orandum Deum. s:ve proMftthctis fidelibus, ut per id saerifichtm <w
*Mimhiaiiihemi Est h*fcsectinda illarum septem HIOM» rgiisequahlur,
115 MISSALE MIXTUMSIX. fiEG. H. ISIDORl. ~ PARS•I< fW
confundamur : ciini atl judicandum veueris orbein. Ai. Jesu Christo fdio Dei 'qui est in ceiis dignas lauttes
§. Chorus.Amen. diguasque gratias referamus, Et dicendo. Gratias
Dicat Presb. Quia tu es vita vivormn : sanilas in- referamus; Elevel Sacerdos manus in allum. ^.
lirmorum : ac requies omniunvlidelium defuncloimm Choms. Dignum et justum est. Postea dicaPPretbiter.
in eiema secula seculomm. i^. Chorus. Amen. 5 ° Inlatio. Dignumet justum esl. Nos tibi gratias
Dicat Presb. agere; Dumine sancte Paler elerne omnipotens
Oratio » ad palrem. Doniine Deus omnipoleiis : Deus : per Jesum Christum lilium tuum Dominura
qui pro liiunani generis rcdemplione coeiernum libi iiostrum. Quem Johaniies fidelis amicus precessit
coequalemque filium angelica annunciatione : per nascendo : precessit in desertis lteremi predicando:
Marie Vitginis uteruin usque ad nos voluisli trans- precessii bapiizando. Viam quoque preparans judicii
mittere : atque ante ipsius filii lui adventum Johan- ac reriemploris : convocavit peccatores ad peniten-
nem dignaius es deslinare preconem. Ut per ejus tiam : et populum salvatori adquirens baptizavit in
veridicam in deserlo heremi predicationem : populus Jordane peccata pnopria confitentes. Non homines in-
penitens velernorum facinorum acciperet veniam : novandopleuam conferensgratiam:sed piissimiSalva-
per iii)viaulem hominis Dei Regnum evangelizantis _ toris- ammonens expectare presenliam. Non remit-
divine Trinitatis plenam miiiidus consequi mereretur J lens ipse peccata ad se venieniibus : sed retuissio
ineffabilein gratiam. Donanobis in hoc tempore ad- nem peccatorum ad futurum pollicens esse creden-
veiitus unigeniti lui eandem pacis graliam : tpiani in lihus. Ul descendenlibus lI in aqua penitenlie : ab
preleriia largire dignams es secula : et illis nos iu illo speraretur remedium indulgentie : queni ventu-
occursu b fidei socies numerandos : quos in fidei riuii nudiebant plenuro dono veritalis et gratie.
priiriordio a Johanne in Jordane p.enitentie undis Baplizalus igitur ab eo Christus ex elemenlo visibili
aqiiarurii abliiios : a le postremo per lilium in Spi- et spirilu invisibili. Ducebantur per obedieniiam ad
rituSaiictoetigni cognoscimus baptizatos. Bespon- misericordiam per filium sterilis : ad liliuin virginis.
deat Chorus. Amen. DicatPresb. Quia lu es vera pax Per Johannem bominetn : atl Cbristum
leciim et jnagnum
riOStraet charitas indisrupia vivis regnas hominem Beawi.Quem cmn Palre, et Spiritu Sanclo
Cum Spiritu Sanclo unus Deus in secula seculorum. adoranl
Chorus.Auien. angeli atquc archangeli : throni domfna-
H). tiones : et potestates ita dicentes. fi . Chorus. San-
Dicat Presb. elevatls manibus in celum. Gratia Dei etus. Sanctus. Sanctus DorninusDeus
Sabbaoth :
Palris omnipotenlis pax : ac dileclio Domini nosiri
pleni sunt celi et terragloria majestatts tne : osanna
JfesuChristi : et communicaiio Spiritus Sancii : sit lilioDavid: osanna in excelsis. Benediclus qui venit
Chorus.Et cum ho- C
semper cum omnibus nobis. 0). in nomine Doiiiini: osanna in excelsis.
minibus bone volunlatis. iDical Presb. Quomodo
astatis pacehi facite. ^. Clwrus. Pacem meam do Cieal Presbyler.
vohis : pacem meairi commendo vobis : non sicut. Post Sanctus. Vere sanclus et glAriosjis Dominus
muhdus dat pacem do vobis. f . Novum raaiidalum noster Jesus Christus filius luus. Quem olim credi-
do vobis ut diligatis invicem. Beiieretur. Pacemmeam mus incarnatura fu^sse pco salule liuiuaiii geperis :
dd vohis. f . Gloria et honor Patri et Filio et Spi- ei niinc expeclamus ad judicium venturum in gloria
ritui Sanclo in secula seculorum amen. Beiiereiur. ciariiatis cuin oninibus sanclis : ipse poininus, ac
Pacem meam. Interim quod Chorus dicii. Pacem redemptor eternus. Deinde dicat Presb. in sitentio
irieam: accipiat Sacerdos pacemde palena dicendosic. junclis manibusinclinando se anie altaxe hai\c Qtra-
Habeie osculiim dilectionis el pacis : ut apti sitis tionem.
8acrbS:inclismysferiis Dei. Et statim det pacem Dia- e Adeslo adesio Jesu hone pontifex in medio
cono vel puero : ei ptter populo. Postea inclinet se nostri : sicut fuisli.in medio discipulorpm luorum :
Sacerdos junctis manibus et dicat. lntroibo ad allare sancli >£(fica liauc obiationem : ^s ut sanptificata i£
Dei iiiei. BespOndedtChorus. Ad Deum qui leiilicat iD sumamus per manus saiicii angeli tui sapcte pomipe
juveritntem mearii. Presbiler ponal manus super cali- ac redemptor eterne. f Dominus noster Jpsus Chri-
'
cem ei dicat. Aures ad Doroimim. $ . Chorus. Hahe- slus in qua npcle iradebatur accepit pancni : et gra-
:• mus ad Dominuiri. Dicat Presb. Sursuin corda. ^. tias ageus bene )$i dixit ac fregit: dediique discipu-
Chorus. Levemus ad Dominuro. Dicat Presb. incti- lis suis dicens. Accipiie el /iianducaic. &Hpc : est:
nando se juhctis manibus. Deo ac Domino noslro corpus : meum : quod : pro : vobis : iradetur. Hie
» Ad patrem. Cnr. ad pacem. Error est typograph. et Osanna in Ecclesiiscanlalur. Terminattir iilalio so-
llaic quarta oratio suo nomine ad pacem diciiur. lemni trisagio L.alineel Gnr.ceproniuiiiaio et excliji-
Quarta post hmc, ail sanclus Isidorus, inferinr pro lurdoralione posl sanctus dicta.
osculo pacis. Ea enim absolula astanles fideles sibi ln aqua. Corrige, aquam.
jnvicem paceni daht. e Adesto.Hic incipit canon, qui est brevissimus.
J>Fidei. Fortasse, filii. f Dominus noster. lioc cerie loco aliquid dce^' ,
cItiiu!:n- Quae iV/aitoMozarabis, Romano Missali quodsine manuscriptorum auctoriiate supplerc v,-;i
Drwfcaiodicilur Gallis «bm: eohtestatio, ant missm audeo.
mnla inferlur illutio « l'"ormaisia consecrationis poniiur, ne a.tiqni! s
immolaiio. Sauctus ls.^rus
in sanciificationeoblatidnis,m ^ ".,™ De\ 'aud°'"' ignorelur, sed diodie servetur'EcclesLe trail.ilio.,qi::c
'^miiUasi cst "issa: Hoc ; esl : enim ; corpus: meum Hic }
terrestrium creatufa, virtutum ''CfeleHtfuT,
117 MISSALE MIXTU.USEC. REG. B. ISIDORI. — PARS I. 118
etevaiurcorpus. Quoliescumque manducaverit.s : hoc A et mortuos. Cujus regni non erit fiuis. El in Spiri-
faehe in nieam )& commemorationem. Similiter et lum Sanctum Dominum vivificatorem : et ex Patre
calicem poslquam cenavit dicens. Hic tj esl : calix : et Filio procedentem. Cum Patre et Filio adorandum
novi : testamenti : in : meo : sanguine : qui : pro : el conglorificandum. Qui locutusest per 1'rophelas.
vohis:et : pro : mullis : effundetnr : in : remissionem : Et unam sanctam Catholicam ei Apostolicain Eccle-
pecea^ortim. Hic etevelur calix coopertus cum filiola. siam. Corifiieor unum baptisma in remissioneiu pec-
Quotiescurnquebiberitis hoc facite in meam >$<com- caiorum. Expectamus resurreclionem mortuorum :
memorationem. Et cum perventum fuerit ubi dicit. et vitam veniuri seculi. Aroen.
In ineam commemnrationem. Dicat presb. alta voee
omnibusdiebus preter festivis : pari modo ubi dicit In
claritalem de celis. Et qualibet vice respondeat Cho-
rns. Amen. Quotiescumque manducaveritis panera
hunc et calicem istum biberitis : moriem Domini
.'inniinciabitisdonec veniel. In claritatem £< de ce-
lis. ^ Chorus. Amen.
Dicat Presti.
" Post pridie. Oralio. Domine Jesu Chrisle hanc
l.osliam vivam illuslraiione adventus sanclifica ut
ex ea libantes : mundemur a crimine : el tuatn gra-
tiam mereamur percipere sine fine. S. Amen. Po-
slea dical presb.
Te prestanle sancte Domine : quia lu hec omnia
nobis nidignis servis luis : valde bona creas : sancli
5» ficas : vivificas vj<benedi )$i cis :& ac preslas
nobis : D ut sit bcnedicla a le Deo nostro 111secula
seculorum. ^ . Chorus.Amen. Et tunc Presb. acci-
piat corpus Domini de patena ec ponat super calicem
diseooperlum:el dicatallavoceommbusdiebusvidelicet
lestms et Dominicis: preter in locis in quibus erit Q
mtiiphona propria ad confractionempanis. Dominus
sit semper vobiscuro. ^. Et cum. Dical presb. Fi-
dem ouain corde credimus: ore autem dicamus. Et
elevel Sacerdos Corpus Chrisli ul videalur a populo.
El dicat Chorussimbolumbiniac bini videticet.
< Credimus in unura Deum Patrem omnipolentem. Et deinde faciat Presbyler sic. Frangal Euchari-
Factorem celi et terre. Visibilium oinnium et invi- sliam pcr medium: et p>nalmediamparlemin Palena: et
sibilium condiiorem. Et in unum Dominum nosiruin de atia parle faciat quinqueparticulas et ponat in Pa-
Jesum Christuni Filiura Dei Unigenitum. El ex Patre tena : et accipial aHampartem et fnciat quatuor par-
natum ante omnia secula Deum ex Deo. Lumen ex ticulas et ponal in Patena simililer per ordinem faete
lumiiie. Deum verum ex Deo vero. Nalum non fac- per rotas istas que supra sunt. Et statim purgel bene
tuin. Omousion Patri hoc est ejusdem cum Patre digitos : et cooperto calice fiat memenlo pro vivis.
substanlie. Per quem omnia facta sunt que in celo et Postea dical Presbyter ad oralionem Dominicanicqua-
que in terra. Qui propter nos homines et propter liter istam oralionem.
nosiram saluiem descendit de celis. Et incaruatus d Oremus. Verbum Patris e quod cum fictum es
est de Spirilu Sancto ex Maria Virgine et homo factus _ ut habitares in nobis. Presta nobis ut qui te venisse
esi. Passus sub Ponlio Pilato. Sepultus lertia die jam credimus : ab oimii peccatorutn cruamur con-
resurrexit. Ascendit ad celos sedet ad dexteram Dei tagione : cum precepiiunis !ue oraculis proclamave-
Patris omnipoteniis. Inde venturus est judicare vivos rimus e terris.
cst: enim: calix :sanguinis: mei: novi: et: elerni: le- b Ut sii. Lege ut sint.
slamemi: myslerium: fidei: qui: pro: vobis:et: pro: c Credimus.ConciliumTolelanum m, can. 2, jus-
muttis : effundetur : in : remissionem: peccalorum, sit ui anie orationetn Dominif-ainrecitnreiur Symbo-
11Post pridie. Sic enim haecoraiio vocaiur in Mis- lum Consianiinopolitaniim. Sanctus Isirlorus Nicae-
sali nostro, a saucio lsidoro confirmalio sacramenti; nnm appellat, qnia iia vulgo vocari solebat.
in liturgiis Gallicanis, aliquando posl mysierium, ali- d Oremus. Post divisam in paries Eucharistiam
quando post secreta dicilur. Exhinc sexla succedil,ait sacerdos dicit Oienitts, et subdii capiluluin, quod est
sancius Isidorus, confirmaliosacramenli, ut oblatio, quasi introductio ad oraiionem Dominicam, quaesta-
qum Deo offertur, sanciificata per Spirilum sancium, lim adjungilur, et IISRC est nltima earum septem ora-
corpori Christi, el sanguini confirmelur, ita in Edil., tiomim qiiarum sanc:us Isidorus iu riiis>afacit men-
at in Codicibusomnibus mss. teste Hittorpio (in va- lioncm, qui addit : Hw sitnt itaqne septem sacrificii
riis lectionibus, pag. 591, adjeclis operi de divinis eraliones commendaim aposioiica evangelicaquedo-
caiholicaeEcclesia?Ofliciis)legilur corporiset sangui- ctrina.
nis confirmetur. • Quod cum (actum es. Lege, quod caro faclum es,
119 MISSALEMIXTUMSEC. REG. B. 1SID0RI. — PARS I. 120
Paler nosler qui es in celis. i|. Anien. Sanctifi- A P. Alleluja : alleluja . allcluja. In dicendo. Gustate
ceuir nomen tuum. i?. Amen. Adveuiat regnum et videle. Accipiat Presbyler aliam parliculam se-
tuum. i^. Amen. Fiat voluutas tua : sicut in queniemque dicitur Gloria. Et ponat super calicemet
celo et in lerra. §. Amen. Panem noslrum quoti- dical cum silentioistam oralionem.
dianum da nobis iiodie. ^. Quia tu Deus es. Et Panera celestem de mensa Domini accipiam : et
dimitte nobis debita noslra : sicut et nos dimiitimus nomen Dominiinvocabo, Et dicat sacerdos. Memen-
debilorihtis uostris. 15. Amen. Et ne nos inducas in topro mortuis : tenendoillamparticiilamsupercalicem;
tempialionem. i^. Sed Hbera nos a malo. Dica( el dicto Memenlodt'ca( islas oraliones que sequunlur.
Presb. Liberati a malo : confirmati semper in bono :
DomineDeus meiis : da mihi corpus el sanguinem
tibi servire mereamur Deo ac Doroinonoslro. Pone Filii tui Domini nosiri
Jesu Christi ita sumere : ut
Dominefinem. 7/t'cpercutiatpeclus: peccatis nostris:
illud remissionem omnium peccatorum merear
da gatidium tribulaiis : prebe redemptionem capli- per
: et tuo sanclo Spiritu repleri Deus nosier :
vis : saniiaiem inlirmis : requiemque defunctis. accipere
vivis el regnas in secula seculornm. Ainen.
Concede pacem el securitatem iu omnibus diebus qui
nostris : frange audaciam inimicorum noslrorum : et Oraiio. Ave in evum sanctissima caro Chrisii im-
exaudi Deus orationes servorum tuorum omnium B perpeluum suiiima dnlcedo : panem celestem acci-
lidelium Christianorum in hac die et in omnl tem- piaro et nomen Domini invocabo. Ilic facial signuin
Dominumnostrum Jesum Chrislum filium cum liostia el sttmat pariiculam quam in manu hubet
pore. Per
tuum : qui tecum vivit et regnat in unitale Spiritus et cooperiatcalicem el veniai ad Patenam : etconsu.
Sancti Deus. Pcr omnia secula seculorum. ^. Amen. mat omnes parliculas per ordinem. El deinde aecipiul
Sic [acial presb. Accipialmodo purticiilam que dictlur palenam el ponat super caiicemel purget benecumdi-
de Pclena : a et calicem: in lem- gito polticis et dicat hanc oralionem.
regnum ponat super
pore resurreciionis videlicetdicat iribus vicibus. Vicit Ave in evum celeUis | oius : qui mihi ante omnia et
leo tle Iribu Juda radix David alleluja. ^ . Chorus supra omnia dulcis es.
qualibet vice. Qui sedes super Cherubin radix David Alia oratio. Corpus et ,-anguis Domininoslri Jesu
nlleluja. Et poslea dicat islam oraiionem inler se Christi cuslodiat corpus et animam meam in viiap-i
submissavoce. t ternam. Amen. Hic accipial sanguinem: et dum Sa-
Sancta sanctis el conjunctio corporis Domininoslri cerdos swnpseril sanguinemdicat immediulehanc ora-
Jesu Clu isti : sit sumentibus et polaniibus nnbis ad lionem.
veuiaiu : et defunciisfidelibus prestetur ad tequicm. DomineDeus meus Pater et Filius et Spiritus San-
Q
Et mitlat parliculam in calicem et cooperial calicem: clus : fac ine le
semper querere et diligere : et a le
et dical alla voce sic : si non fuerit ibi Diuchonus. 1er hanc sanctam communioncm nuu-
quam sumpsi
Humililaie vos benedictioni. Dominus sit semper vo- quam recedere :
quia lu es Deuset te non est
hiscum. i^ . Ei cum spiritu. b Benediclio.Illuslret vos alius in secula seculorum. Amen.preter Cantet Chorus
unigeniius lilius Dci lumine aclvenlus sui : qtii vos comm. Rifecti corpore etsanguine le laudamus Po-
redimere 11011dedignatus est precio sanguinis pro- mine. Alleluja :
alleluja : alleluja. Eal Sacerdos ad
prii. is). Amcu. Accingal vos virtulibus pacis : et eornu altaris el dicat hanc orationem,
diiet uuineiibus copiosis. i^. Amen. Ipsumque Do-
Refecti Christi corpore et sanguine pariter : quia
ininum scmper habeatis proteciorem : quem omni-
sanctificati Deo Pairi omnipoteniigratias referamus :
polens Pater susciiavit de tribu Juda victorem ^. ut nos in eandem refectionem et sanctificationeniha-
Amen.
bentes liic : et in fuluro seculo gloriam percipiamus.
Dical Presb. Per misericordiam ipsius Dei nostri:
i^. Anien.Dicat Presb. Per misericordiamtuam Deus
qui est benedictus et vivit "7 et omnia regit iu secula noster
seculorum. i^ Amen. Dominus sit semper vobiscum. qui es benedictus el vivis et omnia regis in sc-
Chorus. et ciia scculorum. \\. Amen. Dominussil semper vo-
B).Etcum. Dicai Gustale videte quam *' biscum.
suavis est Dominus alleluja : alleluja : allcluja. f . i^. Et cum. Dicat Presb. vet Diachonus.So-
Benedicam Dominura in onini lempore : seinper laus lennia cornplela sunt in nomine Doinini noslri Jesu
Cliristi : vtuiim nostrum sit acceptum cum pace. 15.
cjus in ore meo. P. Alleluja : alleluja ; alleluja. Deo
gratia3. hla oratio supradicta sit in medium alta-
f . Redimet Dominusanimas servorum suorura : et ris. In isla Missa et in aliis non vertitur Sacerdos ad
non derelinquel omnes qui sperant in eum. P. Alle-
. populum nisi quando dixerit. Adjuvale uie fraires in
: :
luja alleluja alleluja. f Gloria et honor Patri et
oraliouibus vestris.
Filio et Spiriiui Sancto in secula seculorum, Amen.
«.El ponat. Ad haec intelligenda nolandum quod a oralione quae sequitur. ROBLES.
Paschale usque ad Penlecosten, et in festo Corporis b Benediclio. Concilium Toletanum lv, can. 18 ,
Cbristi sacerdos lenens supra calicem pariicnlam Re- sancivii ut: Post oralionem Dominicamel conjuttciio-
gnum ler alia voce, quasi canens, dicit: Vt'ct'(leo de nem panis el calicisbeiiediclioin populum sequatur,et
iribu Juda radix David; quibus singulis vicibus re- tum demumcorporisei sanguinis Dominisacramentum
spondciur : Qui sedes super cherubim radix Duvid, sumatur. Juxia Missalo Romanum benedictio datur
alleluja. Aliis autein diefbus,accepta particula Be- petacla Missa.
$num iujicil calisi dicemij Santta M\eM, slc.»' ul in
Hl MISSALEMIXTUMSFX. REG. B. ISIDORI. - PARS I. 129
IN SECUNOODOMINICODE ADVENTUDOMINI.A \. lem sunl a Deo : ordinala sunt. llaque qui potestati
AdMhsam. Officium. resistit : Dei ordinationi resislit. Qui aiilem resi-
" Super iiicmtcni altissimum ascende lu qui evan- stunt : ipsi sihi daronalionem acquiruut. Nam prin-
sed inali. Vis au-
gelizasSyon : exalta in fortitudine vocem tuam qui cipes non sunt tiinori honi operis :
evangelizasHierusalem. Diccivitatibus Juda alleluja : leni non limere poteslatem : bomun fac : ct habebis
in bonum.
alleltija. f . b Deus manifeste veniet et Deus noster laudem ex illa. Deienim niinisler est tibi
ct non silebit. P. Dic civitatibus. f . Gloria et honor Si aulem inalum feceris : time. Non eniin sine cau-
Pairi et Filio et Spiritui Sanclo in secula seculorum. sa gladium portal. Dei enim minisler est : vindex in
k sub-
Amen. P. Dic civilatibus. Dical Presb. Per omnia iram ei qui malum agit. Ideo enim necessitati
dili estole : non solum propter iram : sed etiara
semper secula secnlorum. i>).Amen. Dicat Presb. 1 propter constaniiam : i et tributa prestantes. Minl-
Oraiio. Deus qui per angelicos choros : «( supra
in prima Missa, Et dicta oralionedicat Presb. Pcr mi- stri eiiim sunt Dei: in hoc ipsum servienles. Reddite
scricordiani tuam l)e'is nosler qui es benediclus et ergo omnibus debila. Cui tributum : tributum. Cui
vivis el omuia regis in secula seculorum. i^ , Amen. vectigal: vecligal. Cui timorem : timorem. Cui hono-
Dical Presb. Dominus sit semper vobiscum. ^. Et rem : honorcm. Nemini quicquam debeaiis : nisi ut
eum. St'c«(diclumesl in prima Missa. DicatClwrtis. gI invicem diligatis, i| . Amen. Dicat Presbyter vel Dia-
Leclio libri Esaye prophete c (Cap. LI). conus.
i\. Deo gratias. Lectiosancti EvdngeliisecundumMatlheum(Cap.^XI).
Ilec dicit Dominus. Audite qui scitis justum : po- In illo lempore. Cum audisset Johannes in vioculis
pulus meus : lex mea in corde eorum. Nolite timere opera Chrisli : millens duos de discipulis suis : ait
obprobrium hominum : et blasphemias eorum ne me- illi. Tu es qui vcnturus es : an alium expectamus?
tuatis. Sicut enim vestimenlum : sic comedet eos Et respondens Jesus ait illis. Eunles renunciate Jo-
vermis : et sicut lanam : sic devorabit eos tinea. Sa- hanni que audisiis et vidislis. Ceci vident ': claudi
lus autem mea in sempiternum erit : et jusiicia mea ambulant : leprosi mundanlur : surdi audiunl: inor-
in generationes generationum. Consurge, consurge : lui resurgunt : pauperes evangclizantur. Et bealus
induere fortitudinem brachium 8 Domini : consurge est qui non fuerit scandalizatus in me. Illis autein
sicut in diebusanliquis : in generationibus seculorum. abeuntibus : cepit Jesus dicere ad turhas de Johanne:
Numquidnon tu percussisti superbum: vulnerasiidra- Quid existis in desertum videre? Arundinem vento
conem? Numquid non tu siccasli mare : aquam agitatam? Sed quid existis videre? Homincramollibus
abyssi vehementis? Qui posuisli profundum maris vestitum : Ecce qui mollibusvestiunlur: in dornibus
viam : ut transirent liberati : El nunc quid redempti' regum sunt. Sed quid existis videro? Prophctam?
sunt a Domino: reverientur et venient in Syon lau- Eliam dico vohis: el plusquam Prophetam. Hic eniiu
dantes : et leticia sempilerna super capita eorum. esl de quo scriplum est. Ecce ego mitto angeluin
Gaudiumet leliciam oblinebunt : et fugiet dolor et meura ante faciem tuam : qui preparabit viam tuam
gemitus. Ego ego ipse consolabor vos. ri). Amen. ante le. Amen dico vobis: non surrexit inter natos
DicatPresb. Dominus sit semper vobiscum. ri). Et mulierum major Jolianne Baptista. Qui auieni minor
ctiiti spiritu. a Dicat Chorus. i^. Excita potentiam est in regno celorum major est illo. A diebus autem
luam Domine. c Et veni ad Hberandum nos. f . Qui Johannis Baptisle usque nunc regnum celorum vit»
regis Israe! intende qui dcducis velut ovem Joseph patilur : et violenti rapiunt illud. Omnes enim pro-
' appare. P. Et veni. Dicat Presb. Silentium facile.
pliete el lex : usque ad Johannem prophetaverunt. Et
DicalClwrus. si vultis reciperc : ipse est ilelias qui venturus est.
SequenliaepislolePauli apostoli ad Bomanos. Qui habet aures audiendi audial. ^. Amen. Dicat
(Cap. BXIII). Presb. Dominiis sit semper vobiscum. ii>. Et cum
^. Deo gratias. spiritu tuo.DicatChorus. lLauda. Alleluja. f .m Deus
Fratres. Ouinis anima potesiatibus sublimioribus convertens vivificabis nos : et plebs lua letabi-
snbdiia sit. Nonest eniin potestas nisi a Deo. Que au- 'D lur in te. P. Alleluja. Dicat Presb. Adjuvate me fra-
• Super monlem.Ex Isaia, XL,9.
*>Psal. XLIX,3. prmstatis.
k Cap. XI. Vers. 2-16. Hoc Evangeliumin Evange-
<=Cap. LI. Vers. 7-12. lislario Vaticanaehasilica;,sa2c.xu (Apud Em. Thom.,
d Dicat Cltarus.Adde psallendo. Psal. LXXIX,1,
• El veniad liberandumnos. Vulgata, LXX et Ila- in Capilulario Evangeliorttm,siqnato litiera S), legi-
lur Dominicasecunda Adventus, ut raodo in Missali
~Iica : E( veiti, u( salvosnos facias. Chald. : Tuum Rnmano sancli Pii V legitur. Olim legebatur Doini-
esl eniinu judicio nos redimere. nica secunda amc Nalale Domini, quaecadil in Do-
' Appare. Ita Ital. LXX, e/xp«v»8{. Chal. et Vulg., ininicam terliam Adventus, qua die legitur in Mis-
manifeslare. sali Toletano, anno 1550, Lugduni, in Gallia, edito.
BCap. XIII. Vers. 1-8. In Mozarabicolectio Evangelii prolixior est qtiaiii in
hIdeo enim. Illud enim non legitur in Yulgaia, ne- caeieris Missalibus.
que1 iu Syriac, nec in textu Graeco. 1 Lauda. f . Psal. LXXXIV, 7.
Propter constantiam.Lege, prepter conscienliam, mDeus convertens.ltal., Deus tu convertens. Tr.
ut in Graec, Syriac. et Vulgata, legitur. sancti Ilier.,. nonne IU reverteni? Vulgata, Deuslu
i Et tributa prestantes. Syr.: proptereaeliam pecu- conversus
mam cafitis datis, Vuigata ei Grsee,, ideo u tributa vivificabisnos.
125 MISSALE MIXTUMSEC. REG. B. ISIDORI. — PARS I 121
tres Ju oraiionibus veslris : et orate pro me ad Deum. .A Dicat Presb. Quia lu es viia vivortim. Ut supro
BespondeatChorus. Adjuvet te Paleret Filius et Spi- eol. 115.
rilus sanclus. Dicat Chorus. Sacrificium quod dicitur Ad pacem. Jcsu virlus infirmitatis nostre : B qui
offertorium.Nenienlad te populi mulli alleluja : et re- sine manibus precidenlium lapis verus es abscisus
ges genlium per portas tuas ingredientur : et voca- a monie : quo oniiiis latitudo repleta est terre. Tu
heris civitas Domini. Fitlelis Syon ultra non eris de- corda noslra reple dono pacis et gralie : ut qui in-
relicla alleluja : alleluja. f . Hec dicit Dominus daho carnationis lue celebramus solennia : per pacis bo-
in pace principes tuos Syon : et Sacerdotes luos in num fulure examinaiionis libereinur a pena.
exultalione : et Ietabunlur in salutare muri tni in l^. Amen.
eternum et in seculum seculi. P. Fidelis Syon. Dum DicatPresb. Quia tu es vera pax nostra, etc. Gratia
dicilur sacrificium offerat hosliam Sacerdos in calice Dei Patris, elc. Et postea dicai. Introibo ad Altare
cum orationibus. Hic incipil Missamdicendq. Dominus Dei mei, etc. Qitere supra fol. i.
sjt semper vobiscum. ^ . El. ciun spiritu tuo. lnlalio. Dignum et justura est : vere equum et
Missa. Accedentes ad mensam terribilis omnipo- salulare est : Domiui nostri Jesu Christi adventum
teniis Dei : cum summo gaudio Domino Den nostro in mirabilibus
II predicare : queniinter homines nasci-
illibatas hosiias JJofferamus fratres cliarissimi: quia turum celesiis nuncius nunciavit.
Yirgo terrena dum
dignalus est filii sui adventum per Johannern Bapti- salulaielur audivit : Spirilus Sanclus in utero : duin
slam hominibus nunciare. Sic enim affatur. a Venit veniret creavit : ut Gabriele : Maria cre-
pollicente
et fortior me post me : cujus non sum dignus corri- denle :
b Dei verbo Spirilu cooperanle : sequeretur
giam calciamenli solvere. Quos ego lingo in aqua salutationem Angelicaro securiias : promissionem
baptismi: « ipse baptizal in Spirilu Sancto et igni. perlicen t vei.itas ; ui allisshni obumbrante virtute :
Qiriaipse est filius Dei: quem princeps angelice &mi- h didicisset se esse fecuiida Ecce conci-
e
licie per ulerum Virginis sacre in mundo aiinun- virgiuilas.
pies in ulero et paries filium : Angelus predicavit :
ciavit venire. Poscaiuus ergo Detim Pairem : ut hec et
quomodo fiet istud Maria respondit. Sed quia liec
que ob solemnitatem adventus Filii sui offerimus ho- credendo non dubilaudo
respondit: implevit Spiritus
locausta : non discutiens nostra peccata : in suo con- Sanctus
quod Angehis spopondit. Yirgo ante concep-
spectu efficiat graciosa. lum : Virgosemper futura post partum. ' Deum suunt
B). Amen. prius mcnte : dehinc venlre concepit : salulem
flical Presfc. Per misericordiam luam Deus nosier mundi
ut prinia suscepit. Virgo plena gratia Dei: et
qui es benedictus et vivis etc. supra fol. o. ideo vera nialer Filii Dei : quem adorant Angeli.
G
Poslea dicat Oralionem. Throni, Dominaliones. Et Poteslates ita diccntes.
Oratio. Jocundatur Domine et tripudiat terra ; Dicat Chorus. Sanctus. Sanctus. Sanctus.
quia Verbuin caro factum habitat iu sacre Virginis
Dica.tPresb.
mcmbra. In ciijus adventu omnis de captivitate re-
Post Sanctus. Vere Sanctus : vere benediclus
diinitur terra : que detinebatur per transgressionem Dominus jioster Jesus Clnistus Filius tuus. cum
Nunc wovealur Qui
Ade in obscurala geheima. niare et in forma Dei essei:
' scmciipsuin exinanivit: formaiu
onniia que in eis sunt : montes exultent el omnia
silvarum : Deus liomo tite- accipiens servi : cum incarna.tus in uterp Virginis
ligna quia dignatur per ahscondens Diviniiateiii suam : suscepit infiruiila-
rum Beate Virginis Marie : de celo in mundiim ve- teni nostram : Dominus ac Redemptor etertius.
nire. Per ipsius igitur advenmm te deprecamur oin- ipse
Posien dicat. Adesto adeslo Jesu bone. Ut supra
nipotens Deus : ut nostre carnis fragilitatem a vin-
fol. 5.
culis peccatorum absolvas : et presenti familie tue
Deinde dicat
misericordia plenus occurras. Post pridie. Deus qui sic dilexisti roundum : ut
i^. Amen.
Filium tuum unigeniiuiu dares pro mundo. Tu hec
Dicat Presbyl. Per misericordiam tuam Deus no- "
4. libamina tibi benedicenda assume : et nobis tue be-
ster in cujus conspectu. Ut supxa fol. nediclionis dona largire. Ut qui ob mysterium In-
Pos( nomina. Domitie Jesu Clirisie quem venlu-
carnalioiiis tue hec tibi sacrificiaveneranda litamus :
rum esse credimus judicem : qui jam dudum in
horum sacrificiorum propiciationibus : ab oinnibu»
primq adventu glorie tue propler nostra scelera
criminibus expiemur. iij. Amen.
liumilis venire dignatus es : Petimus : ut dum ad-
ventus cleinentie tue secundus advenerit : noslra Dicat Presb. Te prestante Sancte Diie. Ut supra
nomina absterso peccato : cuni sanctis tuis facias (ol. 5. Dnus sit semper vobiscum. ^. Et 10 cum
prenotari. spirilu. Sicttt diclum tsl relro el umnia alia.
&. Araen,, Ad Orationem Dominicam. Confortamini luanus
0 Venit et fortior me. illud et ahundat. 8 Qui sine moniotts.Daniel. n, 35.
b In aqua Baplismi. Adde pmnilentim.. h Didicisset. Lege, disceret se etse fecunda ftrgi-
« Ipse baptizat. Forlasse legenduni baplizaoil. nilas.
d Milicie. Corrige militim. ' Deum suum. Sanctus Leo serm. 20, qui prinius
e ln mundo. Lege in mundum. esl de Nativiiate Domini, edit. Quesn.
1 Que in ets sunl. Lege avimin eo(sunt^
m MISSALE MIXTUMSEC. REG. B. ISIDORI. — PARS V 126
(atigale : roboramini pnsillanimes. Hilaresciie : nolile A
, laudis. Attendite ad ine popule inetis : et tribns mea
limere. Extollite a<JDeom manus vesiras : etexcitale me audite, Quia lex a me exiet : et jiidicium meuni
corda. Quia ecce ]am in pnoximo est redemplio iu lucem populorum requiescet. Prope est justus
nostra. Cujus incarnalio nos redemii : cujuspreces- meus : egressus est Salvaior meus : et bra(?hia mea
sio nativitatis illuniiiiahit : cujusquu eliam; precep- populos judicabunl. Me insiile expectitbiinl : et bra-
tum nos docuit orare semper et dicere., Paler nosier chwm meum sustinebunt. Levaie in celum oculos
qui es in celis. Toium sicut scriptum esi reiio. fol. w. vestros; ci videle sub lerra deorsum. Quia celi si-
Dicai Presb. Sancta Sanclis : et conjunctio corpo- cut fumus liquesccnt : et terra sicut vestiinenium
ris. Dical Presb. Iluiiiiliaie vos benediciioni. atteretur : et habiiatores ejus sicut hec interibunt.
Benedictio. Uitigenilus Filius Dei qui, incarnalus Salus autem mea in sempiternum eril : et justicia
in mundo oculos illuminavit cecorum,: ipse spiri- me.a uon deficiet. "^ . Ameu.
lualem in cordibus nostris imperliat iniellecluni. e Psallendo. Osleude nobis Duiiiiue misericordiam
i$. Amen. tuaui. El saluiare tuum da nobis. ,.y . Deus tu con-
Quique naius de Virgine adimplevit legem : im- versus vivilicabis nos : et plebs lua letabitur in te.
pleal in uobis onine projiii$snii)graiie,sue. ^ . Amen. P. Et salmare.
Ut ejus siiie confusione raereamini contueri fa- B ] Dical Presb. Silenlium facite.
ciem : cujus Incariialiouis solennitatem celebralis SequeniiaEpistglm Pauli Apostoliad Romanos
atnanter. v). Amen (iCap.XI).
Dicat Presb. Per misericordiam ipsius Dei noslri. B|-.Deo gratias.
Ul supra. Dicat Chorut, Gjustateet videle. Et amnia Fratres uolp vos ignorare uiyslerium hoc : ut non
alia que sequunlur
' itl i« primo Dominico de atfventu sitis vobis ipsis sapienles : quia ceciias ex partecon-
fol. C. tigil in Israel : donec pleiiitudo gentium intrarel: et
Oratio. Refecti Christi cprppre. Et dicat Presb. sic omnis Israel salvus lieret. Sicut scriptum est.
Iu nomine Domini nostri Jesu Christi. Voliitii no- Veniet ex Syon qui eripiai, et avertat impietatem ab
SJrumsil acceptum iu pace. R). Deo graiias. Jacob : et hoc illis a nie lestamenium : cura abslu-
DOMINJOATERTIA ADVENTUSD0M.INL Jero jieccaia eoruni. Secundum evangelium quidem
Ad Missam. " Officium. inimiii propter vos : secundum clectionem aulem
Ecce revelabiiur gloria Dominib genlibtis aljeluja. charissimi propler [ atres. Sine penileniia enim sunl
Et videbit oranis caro alleluja. Quod os Dominilo- dona et vocatio Dei. Sicut eniin aliquando et vos
cutiini est alleluja alleluja. c f . Deus manifesie non credidistis Deo : nunc aulein misericordiara
veuiei : Deus nostpr et non silebit. P. Quod ps. C consecuti estis propler illorum incredulitatein : ila
f . Gloria et honor Patri et Filio et Spiritui Sancfo et isti niinc non crediderunt in vestram miserieor-
in secula seculorum a.iiien. P. Quod os djam ; ut ei ipsi njisericordiam consequanlur. Con-
Oralio. Deus qui pcr angelicos. Ut suprat m prima cltisil enim Deus omnia incredulilate : ut omnibus
Missa, misereatur. 0 aliitudo diviiiarum sapientic et seicn-
Leclio l\bri Esaye Propliete (<•'Cap. Ll). tie Dei : quam incomprehensibilia sunt judicia ejus:
,1ecdicif Dominus. Audite me qui sequiminj quod et invesligabiles vie ejus. Quis enim cognovit sensum
r<sli.in est : et queritis Dominum. Alieiidite ad pe- Domini : aul quis consiliarius ejus fuil ? Aut quis
|i .1111: unde excisi eslis : et ad caveruam laci de qua prior dedit illis : ei relribuetur ei ? Quoniam ex ipso :
crecisi estis. Altenclitead Abrnliam pairem veslrum: . et per ipsum : el in ipso sunl orania. Ipsi gloria s in
ct ad Sarram qpe peperit vos : quia uniini vpcavi secula seculornra.
cum : et benedixi eum : et niultiplicayi eum. Coii- ^. Amen.
solabitur ergo Domimis Syon : consolabiiur omiies • Lecliq Sancli Eygngelii seci(tt,c/«)H
Mq.ltHeum
ruinas ejus. Et ponel deserlum ejus qua,si dclicias : (*Cap.XXi).
ei solitudinem ejus quasi orium Domin.}.Gaudiijni ,U Illo in lemppre. Doininus noster J,J Jesus Chri-
et leticia invenietur in eo : graliarum actio : et vox Stus cuni venissel Betphage ad mqntem Oliveli: nii-
i Officium.lsaiae XL,5. cam primam Advenlus, qua Romaeet in aliis Kccle-
b Geniibus.ln Vulgma, LXX, 3yr. el Cha,ldaiet, siis Qjiiiilegebatur
Evangolium.Jrfatthseicap. xxi, de
iion legiiur. ingressii solemni Christi Domiiii in urbem ilieroso-
c f . Psal. XLIX,5 lymitanam, obviam eunte populopciim ra>r<ispalma-
<tCap. Ll. Vers. 1-6. rum, el festivo clamore Hotamw ,w Uavid, ut ha-
e Psallendo. l's. LXXXIV, 8. Vide quaead laudam bcnt tam Kalendarium Krontonis, el Capitulare
notaia sunt pag. 2. em. Thomasii, quibus quatuor Domi-
t Cap. Xi. Vers. 25-38. Haeceadem epistola le- Evangeliorum
nicae anlc Natale Domini, quot liabel Sacramenta-
gitur Dominicaleriia Advenlus in hodierno Missali riiiin Gregorianum , numeranlur, quam Bomiliarium
Auibrosiano. Augiense, apud Mabillonium, tom. IV Anal. veier.,
B In secula secuiorum. ita Syriaca ; illud saculo- pag. 631; Kalendarium apud Marleniiim, tom. V
rumiuc in texiu Gra:co, nec in Vulgata versione Anecdoior. novor., pag. 65, et liber Comilis Daine-
apponilur. lii, aquihus quinque recensenlur DomiuicacanleNa-
* Cap. XXI. Vers. 1-17. Dominica lenia Adven- tale Domini.Hodiernum MissaleAmbrosianum Domi-
tus riiu Mozarahicoet Ambrosiano cadit m Domini- nica sequenti, quarta illis Adventus, habet Evange-
caui quariam anle Nalale Domini, sive iu Dyiniiii- liuiu de ingressu Chiisti Hierosolymam. Microlo^us,
197 MISSAI.E MIXTllM SEC. REG. B. ISIDORI. — PAKS I. 19R
sit uuos discipulos dicens eis. Ite in caslellum quod Ai quomodo polesi servus Domini loqui cum Doiuino
contra vos est: et stalim invenielis asinam alligatam : suo et locutus est dicens. P. Benedicite.
et pnlltim cum ea; solvite et adducile mihi. Et si- Missa. Dicat Presb. Dominussit semper vobiscura.
quis vobis aliquid dixerit : dicite quia Dominus his tf. Et cum.
opus habet. Et confestim dimiltet eos. a Hoc aulem Conforlentur queso Domine Jesu Christe in ad-
facluin esl: ut impleretur quod diclum est per Pro- ventu luo corda (idelium : tuoque in nomine genua
phetam dicenlem. Dicite filie Syon : ecce Rex tuus roborentur debilium : tua visitatione curentur vul-
venit lihi mansuetus : sedens super asinam et pul- nera egrotorum tuoque laclu oculi illuminentur ce-
lum filium subjugalis. Euntes aulem discipuli : fece- corum : tuo regimine vestigia lirmenturclaudoruni:
runt sicut praecepit illis Jesus. Et adduxerunt asinam tuaque miseratione vincula absoivantur peccantiura :
et pullum : et imposuerunt super eos vestimenta quosipie perspicis adventum olim ' mysiice peracle
sua : et cum desuper sedere fecerunt. Plurima au- incarnalionis lue nunc proroptissiina devolione su-
tem turba straveriint vesiimenia sua in via. Alii au- scipere : hos faciio in secundum judicii iui adven-
leni cedebant ramos de arboribus : et sternebanl in lum ad le exulianlibus aniinis pervenire : aique m
vi.i. Turbe aulem que precedebant, et que seque- amenitate paradisi jocundaturos inducere : ut ah
hanlur : clamabant dicenles : Osanna filio David : eiernis penis tua clementia liberati: viteque eterne
benediclus qui venit in nomine Domini : osanna in participes lacti: glorie tue decantent laudis canli-
altissimis. Et cum inirasset Hierosolimam : com- cum coronati.
roota est universa civitas dicens. Quis est Iiic? Po- i<}.Amen.
puli auiem dicebant, Hic est Iesus propheta a Naza- Alia. Domine Jesu Christe qui olim venisti oc-
retli Galilee. Et intravit Jesus in templum Dei: cultus cum apparueris manifestus : assiste propitius
h et ejecit omnes ementes et vendentes in templo, liberaturus populum luura ab impiorura et a crimi-
et mcnsas nummulariorum : et cathedras venden- num jugo : ut libi plebs tua serviat in equitate : a
lium columbas evertil. Et dicit eis. Scripluiii est : quo liberantur ab omni malorum oppressione.
domns mea : domus orationis vocabitur : vos antem fij. Ameii.
fecistis illam speluncnm latronum. Et accesserunt Post nomina. Chrisle Dei filius : cujus incarnatio
ad eum ceci et claudi in lemplo : et sanavit eos. reparavit mundum : cnjusque nomen angelica est
Videntes autem principes Sacerdotum el Scribe : voce denunciatum. Tu offei-entium nomina illuc as-
tnirabilia que fecit : et pueros clamantes ii: lemplo scribe : qno ipse precepisti in corpore. Ut quos hic
el dicenles. Osanna filio David : indignati stint : et advenius primi gralia rcdemisti : in secundi advcn-
dixeriuit ei. Audis qnid isii dicunt? Jesus autem tus examinaiioi:e : nulla exuranttir pena supplicii:
dixit eis. Utique. Nunquara legistis : quia ex ore sicque nunc pro defunctorum fidelium quiclc exau-
infantium, et lactentium perfeeisti laudem. Et reli- diamur : quo le opitulante eterno cum illis pariter
ciis illis : abiit foris extra civitatem in Betiianiam : fruamur consortio beaiorum.
ibique mansit. i^. Amen.
Ad pacem. Domine Deus Omnipotens Christe Rex
$. Amen.
glorie: qui es pax certa ct charilas sempilerna : que-
Dieat Presb. Dominus sit semper vobiscum. tf. Et suinus noslra archana
splendore tue pacis irradia :
cinn. d Dicat Chorus. Alleluja. f. Cantale Domino conscientiam charitatis tue dulcedine
canlicum novum : bene psallite k in jubilatione. P. nostramque
redde purissimam : ut pacifice pacis expecieimis 12
Alleluja. Dicat Presb. Adjuvate me fralres. fol. 8. auciorem, et m advcrsis hujus mundi le semper cu-
Cliorits dicaie. slodem habeamus el proleclorem. Quaienus tua
Sacrificium. Ingressus est Danicl in domum Do- custodia sepii: ita pacis studia certissime diligamus.
miiii, et elevavil sacrificium populo in loco sanctifi- Ut cum in gloriam adventus lul eqnus retribulor ad-
caiionis ejus dicens. Benedicite Dominuroet confite- t\ veneris: eterno potiamur gaudio exultationis.
mini ei alleluja. f. Conlortabit me similitudo filii i^. Chorus. Amen.
hominis : et dixit Daniel veritatem annuncio libi: Inlatio. Dignum et juslum est: vere digiram et
ego sum Michael princeps inagnus, et dixi ad eum : honorilicum est Dotnine Jesu Chrisle Deus noster

cap. 3, cum dixisset alios Dominica tertia Adventus rem servat MissaleRomanum jussu sancti Pii Vedi-
legere initiuin Ev^ngelii sancti Marci, alios erunt tum.
signa in sole, subdil : Nos aulem ex anliqua tradi- a Hoc aulem faclum esl. Vulgata et Syriaca : Hoe
tione CUMAPPKOPINOUARET legimus, non utique sedi aulem totum factum est.
apostolicmsi aliter jusserk prmjudicanles, quibus os- h El ejecit. Ita Syriaca, al Vulgata et Graeca, ej"t-
tendit illud Evangelium jam incle a saeculoxu Ro- ciebal.
mae legi desiisse in missa hujus Domiiiicac; et sane c Dicat Chorus. Adde Laudam. Ps. xxxu, 3.
Evatigelislarium basilicae Vaiicauae saeculi xu, ab d In jtibilalione. Ila Italica. In vociferalioneLXX
em. Thomasio Capilulari Evangeliorum annexum, et Vulgata.
Dominica prima Adventus ponit Evangelium ex san- e Sacn/icium. Ex verbis Danielis interpolatis,
cio Luca, cap. xxv, 7 : Erunt signa in sote, el in be- cap. III, 9d; cap. x; 17, 18; cap. xu, 1*
nedictioiie palmarum ex sancio Matihaeo,cap. xxi : ' Myslice.Fotiasse, mirificei
Gumappropinquassel Jem Hietosol\jmis\uuem ttie*
129 MISSALE MIXTUMSEC. REG. B. ISIDORI. — PARS I. IRrt
adventum glorie lue ; et Incarnationis : et Naiivita- A cepla tiobis iribuisli orandi: lu que nos te docente
tis inysterium solenni devotione recolere : nostreque exposcimus propiciatus exaudi, ut qui dies istos
salutis insignia : que lantis sunt prolala virtutibus Incarnatidnis tue cum summa veneralione suscipi-
cum tripudio animi predicare. Sed quis dignas valeat mus: dono Sancti Spiritus muniamur proclamanles
dignationi tue rependere laudes? Cujus opera : nec in terris : Pater noster qui es in celis. Tolum sicul
mirabilia numerare possumus nec virtules. Quantus dicium est in prima Missa,
tamen ipse vel qualis sis : nullus a credo audeat di- Dical Presb. Sancla Sanctis.
cere: quoniam quanlitalem tui vel qualitalem hu- Posiea dical benediclionem.Deus pacis sanctifieet
mane sapientie non est datum scire. Sed cujus im- vos ad perfectum : cujus Incarnationis ovando cele-
mensitalcm humani sensus capacitas non valeat; bratis mysterium. ^ . Amen. Idem quoque voscastifi-
terminare: unum solummodoesi: b ut Triniiate Dei- cet menle et corpore : qui se voluii nasci de Virgine.
talis atque oranipolenlie tue simpliciter credamus : $. Amen. e Ut inleger spiriius vester anima et cor-
ct veraciler predicemus. Tu itaque clemenlissime: pus sine quercla servetur in adventum ipsius. i).
Deus vere credulitalis in sensibus noslris incremen- Amen. Per miseiicoidiam ipsius Dci nostri : qui
tum niulliplica : et imaginis ac similitudiuis (ue vivil ct omnia regit in secula seculorum.
c formam magisque restaura : ut te quem dudum B tf. Amen.
venisse credimus pro remediis capiivorum : in se- Dicat Presb. Dominus sit semper vobiscum. i^. Et
cundo adventu tuo le in majestate venturum susti- cum. Dicat Chorus. Gustate et videle, fol. 7.
nentes videre mereamur : concessa nobis indulgenlia
1N QUARTA DOMINICADE ADVENTUDOMINI.
peccalorum : presta unitas equalis et indivisa Trini-
tas: Deus noster. Quem celorum mullitudo et inef- Ad Missam. Officium.
fabilis numerus : quem omnium Angelorum milicia Ecce super Monles pe. Bequire retro in primoDo,.
cum senioribus et Virtutibus cum Thronis et Domi- minicoAdvenlus.
nationihus laudare non cessant. In cujus preconium Oratio. Deus qui per Angelicos Choros.
quadriga illa senarum remigio suffultaalarum intrin- Lectio Libri Esaye Prophele (' Cap. XXIV).
secus et extrinsecus ; minulatim oculis d liminata : ^. Deo gratias.
cum Cherubin hymnum canlici novi concinuunt lau- 13 A Finibus terre laudes : audivimus gloriam
danles alque dicentes. justi: Et dixi:Secrelum meummihi.Secrelum ineum
Dical Chorus.Sanctus. Sanctus. Sanclus. ntihi. Yhe mihi. Prevaricantes prevaricati sunt: et
Dicat Presb. prevaricatione transgressorum prevaricali sunt. For-
Post Sancius. Vere Sanctus: vere benedictus Do- " mido et fovea et laqueus super te : qui habitator es
minus noster Jesus Chrislus filius luus : qui non ex terre. El erit qui fugerit t'a facie formidmis : cadet i.i
virili semiue natus: sed ex Spirilu Sancto a Deo foveam : et qui se explicaverit de fovea : tenebitur
Patre conceptus qui dedit mundo per Incarnaiionem laqueo : quia calaracle de excelsis aperte sunt: et
adventus sui novum fidei lumen : reserans viam que concucientur fundamenla lerre. Confractione coitfrin-
obslrusa fuerat homini primo prothoplauslo ipse gelur terra : contrilione conleietur terra : coinmo-
Dominus ac Redemptor eternus. tione commovebitur terra. Agitatione agiiabilur terra
Bic dicit Presb. Adeslo adesto. Sicul scriplum est sicut ebrius: et auferelur quasi labernaculuiu unius
in prima Missa fol. 5. nociis. Et gravabit eara iniquilas sua et corruet : et
Post pridie. Veni Domineet noli tardare : relaxa non adjiciet ut resurgat. Et erit in die illa : visitabit
facinora plebis tue: conferens omnibus vite pre- Dotniiius super miliciam celi in excelso: et super re-
mium repromisse. Ut sicut incarnatione tua olim ges terre qui sunt super lerram. Et congregabunlur
reparali sumus : ita quoque te ad judicium venien- incongregationeunius fascis in lacum : et claudentur
tem placabilem senliamus. His quoque le quesumus ibi iu carcere : et post dies multos visitabitur. Et
sacrificiis nostris ita saiictificationem tuam infunde : n erubescet Luna et confundelur Sol: cum regnaverit
quo ex his sumpturi nullo decidamus in crimine : Dominus exercituum inmonle Syonel iuHierusalem.
sed sanciificati tuum mereamur Domine advenlum Et in conspectu seniorum suorum fueril gloriticatus.
impavidi suslinere. ^. "Araen.
^ Amen. Dicat Presb. Dominus sit semper vobiscttm
Te prestanle. (ol. 6. r^. Et cum.
A<i Oraiionem Dominicam. Domine Jesu Christe Dicat Chorus.
qui pro nobis carnera de Virgine suscepisti: et pre- h Psailendo. Exultabunt omnia ligna ' silve I anle
a Credo. Id est, reor, B A facie formidinis. Chal., a facie timoris. Vul-
oT^at.
* Trinitale. Forle, Trinitalem.
c Formam. Lege : Et imaginis, ac simitiludinislum rem gat., a voce formidinis. LXX : El erit, fugiens timo-
cadel in foveam.
formam magis, magisquereslaura, h Psallendo. i'sal. xcv, 13.
4 Liminala. Lege, luminata. > Silvm. Chal. : Omnes arbores silvm. Aquila, nc-
e Ut integer. Iisdein verbis sanctus Paulus Thes- moris. LXX, TOU8/juftoO.Ilalica el Vulgaia, silviiriim.
salonicensibusbenediclionera impertitus esl (IThess. i Anie faciein Dei, quia veniel. Vulgala el LXX : A
v, 23).
' Cap. XXIV, Vers. 16-23. faeie Domiui quia venil. Chaldaica «1 lialh-a : Ante
(aciem Domini,quoniam renil.
151 MISSALE MI-XTUMSEC, REG. B. ISIDORI. — PARS I. 132
facieiuDei quia seniet. » f . Canlate Domino can- .A ista fienl et quod signum erit quarido hec omnia inci-
licuni iiovuiiicaniate Deo oninisterra. P, Quia veniet. pient consiimmari? Et respondens Jesus : cepitdicere
Dicat Presb. Sileutium facile. iilis-.Videte ne quis vos seducai. Multi eniiii veuient
Gltorusrespondeat. « in nomine meo dicentes quia ego suni: etinuiios se-
SequentiaEpisiole Pauli ApostoliadCerinlhios. priiite ducent. Curaaudieritis autem bellaet opinionesbello-
(h Cap. XV). ruiii: ne timueritis. 14 Oportei enim hec fieri: sed
,Chorus Besp. Deo gratias. nondum finis, Exurget gens contra gentem : et re-
Fratres.In Chrislo omnesvivificabuniur.Unusquis- gnum super regnum. Et erunl terreinotus per loca et
(jue aulem in ordine suo : primilic Christus, Deinde fames. Inilium dolorum hec. Videte autein vosmeti-
hi qui sunt Christi: qui inadventumejuscrediderunt. psos. Tradent enitn vos in conciliis et in synagogis
Deinde finis cum tradiderit Regnum Deo et patri : vapulabilis : et anle Presides ct Reges stabilis pro-
cutn evacuaverit omneni principatum et potestatem pler ine in lestimouium illis. h Et in omnes primum
et virlutem. Oportet autein illum regnare, donec po- oportet predicari Evangeliura. Et cum duxerint vos
nal omnes iuimicos sub pedibus ejus. Omnia enitn tradenies : nolite precogilare quid loquamini: sed
subjeeii sub pedibus ejus. Novissime auiem inimica quod datuin vobis fuerit in illa lioia: id loquamini.
desirueiur inors. Cum autein dicat omnia snbjecla 8 Nou enim vos estis loqueutes : sed Spiritus Sanctus.
suntei: sinedubio pretereum qui subjecii ei omnia. Tradel anlem frater frairem in morlem : el pater fi-
Cum auleiu subjecla fuerint illi omnia : lunc ipse lium eicQiisurgent filii in parenies: et inorte alficient
filius sulijeclus erit illi qui sibi subjecil omnia : ul eos. Et eritis odio omnihus propter nomen meuin.
sil Deus omnia in omnibus. Alioquinquid facient qui Qui autem suslinuerit in finem : ' salvus erit. Cum
baplizantur pro morttiis. Si oranino mortui non re- autem videritis ablmminationemde-olaiioiiis stantem
surgunl: utquidelbapiizanlur pro illis. Ut quid c et ubi noii debet : qui lcgit inlelligat. Tunc qui in Judea
non periclitamur omnihora? d Quotidic morior pro- suntfugiant in montes. Etqui super tectum : nedes-
pter vestram gloriam fratres quam habeo. In Christo ccndat in doraura : nec introeat ut lollat quid de do-
Jesu Dominonostro. mo sua. Etqui in agro erit: non revertetur relro tol-
$\ Amen. lere veslimenium siium. Veaulempregnanlibusetnu-
Dicai Presb. Dominus sit semper vobiscum. irieniibns in illis diebus. Orate vero : ut hyeme non
%. El cura spirilu, fiant; Eriint enira dies illi tribtilaiionis tales : quales
LeclioSanctiEvangeliisecundumMarcum(eCap. XII). non fuerunl ab inilio creature : quam condidit Deus
Illo in iempore. Dominus noster Jesus Chrisius lo- usque nunc : neque fient. Et nisi breviasset Doininus
"
quebatur discipulis suis dicens. Cavete a Scribis: qui' dies : non fuissetsalvaomnis caro.. Sed propter ele-
volunl in stolis ambulare : et salutari in foro : et in clos quos elegii: breviavit dies. Eiiunc si quis vobis
primis calhedris sedere in Sinagogis : ei priinos dis- dixerit: ecce liicest Christus : ecceillic : ne credide-
cubitus in cenis.Qui devorant domos viduarum sub riiis. Exurgeiiteniiiipseudochiisti: et pseudoprophe-
obtentu prolixe orationis. Hi accipient prolixius ju- te :et dabun.lsigna et portenta ad seducendossi po.test
diciura. El sedens Jesus conlra gazophilacium : as- fieri: etiam electos. Vos ergo videte. Ecce predixi vo-
piciebal quomodo turba jactarel es in gaiophilacimn, bis oninia. Sed inillis diebus posltribuiationero illam:
Et multi divites jactabaiit niulla. Cuin venissct autem Sol contenebrabitur, et luna nou dabit splendorein
uua vidua pauper: raisil duominuta : quod est qtia- suum. El stelle celi ermit decidentes : et virtuies que
drans. Et convocans discipulossuosait illis. Auien sunt in celis niovebuntur. Et lunc videbunt filiuui
dico vobis; quoniam vidua hecpauper : plus oiunibns homiuis venientem in iiubibus cum viriute mulla et
misil: qui miserunt in gazophilaciuro. Omnes enim glo.ria. ,Et lunc roillet angelos suos : et congregabit
ex eo quod abundabat illis miserunl. Hec vero f de electos suos a qualuor yenlis a summo ierre : usque
pecunia sua omnia que habuit misit tolum viclum ad summum celi. A ficu aulem disciie parab >Iam.
smim.Gap. XIII. Et cum*egrederelurdetemplo:ait, p. Cum jara ramus ejus tener fuerit : et nata fuerint fo-
illi imus ex discipulissuis. Magisler :aspicequalesla- lia : cognoscetis quia in proximo sit estas. Sic et vos;
pides etquales slruclure. Et respondens Jesus aitilli. cum videritis hec fieri; scilote quod in proximo sii in
Vides has magnas edilicationes?Non relinrjuetiirlapis ostiis. Amen dicovobis: quoniam i non iransjet ge-
super lapidem : quinon destruatur. Et cum sederot in neraiio hec : donec omuia ista lianl. Celuin e: terra
monteOlivarum: interrogabanteumseparaiimPetnis traitsiLiu.nl:verba auLeii)raea non transibuat. Dedie
et Jolianiies: et Jacobus et An Ireas. Dic nobisquando autem illa vel hora. Neino scit: neque Angeli in celo:
a f . Psal. xcv, 1. s Egrederetur. lncipit bic caput xm, juxta Vulga-
i>Cap. XV. Vers. 22-51. lam.
c Ei non, Corrige et nos. h Et in omnes. Vulgaia et Graeca addunt gentes.
d Quolidiemorior propter veslramgloiiam. Vulgata, Syr., in omnibusgemibus.
jier vestram gloriam. Syriaca : Juro per vestram glo- < Salvus erit. Vulg., Syr. et Graeca, hic salfius
riitm. Gfaictis Texius, v« TIJV vp.itipaMY,a\)'/rx:iv. erit.
e Cap. XII. Vers. 5S>,ad capilis xm, ve s. 5-2. i Non irunsiel, Vulgata non transibit. GIICC, non
' Be pecunia. Lege de penuria sua , ut omnes aiiae prteleriiii.
versiones liabcnl.
155 MISSALE MIXTUMSEC. REG. B. ISIDORI. - PARS I. 134
* neque filius hominis: ntsi pater. Vtdete : vigilate A ciantibus : advenius tuus claruit mtindo, Memoramus
et orale. Nescitis enim quando tcmpus sii. b Qui ha- eiiam Aposlolos tuos : qui adveniutti tiium a Pio-
bel aures audiendi audiat. phetis, Pairiarchisque preclicatuiu : ocuiis suis cer-
jij. Araen. nere merueruut. Facimus quoque et Ujoruui Mar.y-
Dieal Chorus. c Lauda. Allelluja. rum mentiouem : qui le Doininumredemptioneni jam
f. Qui regis Israel inlende qui deducis Joseph venisse confessi : ad inortera usque sunt cerlali pro
velut ovem. P. Alleluja. veritate. Fidelium preierea luorum i» hae adhuc
Dic.UPresb. Adjuvale me fratres in orationibus peregrinatione degentium nomina recensemus :' pro-
vestris. ut supra fol. 8. testantes : ut eoruiu vite cursum ^t perfeciionein
DicatCherus. consummes : quos Sanctos luos apud fe in celesti
ASacrificium. Ecce ostendit mihi Angeius Jesuiii habiiaciilo cautos perlectosque jam retines. Non uhli-
Sacerdolein maguum stanlem ame faciem Doraini : viscimur quoque defunclos nature nostre ac fidei so-
et Angelus Domini loquebatur ad eum dicens: tu cios. Sed precaniiir te D.oininum amplissiine piela-
conservabis populum tuum et cnstodies cum. Usque tis: ut eis refrigeria tribuas senipiterne quietis,
in elernum Alleluja Alleluja. ^. Amen.
e f. Locutus est AngelusZacharie dicens. Rever- B Dicat Presb. Quia iii es vita vivorum, etc
lar ad Hierusalem in misericordia : el domus roea Ad yacem. Christe Domine e ui cujus advculum
restaurabitur: et affluent civiiates imee bonis : ct pax est reddila terris : pax collala boininihjiisbone
multiplicabo populum meum et salvabo eum. P. Us- vojuntatis : concede quesumus h ut per priiiium ad-
quein elernum, ventum ad nos in humanitate veniens : et mundum
Missa. Dieat Presb. Dominussit semper vobiscum. tibi in pace reconciliare dignaius es : reconciliatos
^. Et cum spirilu. per te in tua pace prestes jugiter permanere : quate-
Oratio. Adventum Domini et Redemptoris nostri: nus in secundo adventu tuo dum in majestate et glo-
quem ab antiquis Patribus Palriarchis scilicel et Pro- ria veneris facias heredes pacis eterne : ' et quos hic
phetis : valicinantibus oiim pronuncialum : ac pro tue pacis depositum feceris : inviolabiliter facias cu-
salute itostra dudum constat impleturo: omni quidem stodire.
nos tempore condecet charissimi fratres cum gaudio ^. Amen.
merare: sed precipue in his diebus annua vicerecur- Dicat Presb. Quia lu es vera pax nostra totum
rentibus : oportet nos votis solemnibus celebrare. cum gratia Dei Patris. «( supra in prima Missa. To-
Nam quia diem illum ccleberrimum in quo pro nobis tum cum Introibo ad Altare Dei mei. ut supra dictum
est de Virgine natus : jam jamque revoluti anni cir- esl fot. 4.
culo appropinquare sentimus : dignum est ut adven- Inlatio. Dignum et jusium est: vere et nobis per
lum ejus qui ineo natus est: mente devotissiraareco- omnia e.pedibile : tuam nos clementiain Oranipoiens
lentes; nunc jam festa solenmia alacres solemniter Pater : quibus possumus semper laudibus predicare ;
agamus. qui bonitate nos i ingenuitateque condidisti : ac ser-
%. Amen. pcntis antiqui fraude k decepti: graiuita miseratiune
Dicat Presb. Per misericordiam iuam Deus noster a morte J velis eripere : qui filium tuum quem pro
etc. u( supra. nobis in carne missurus eras : ad terras veniurum
Alia. Deus qui Unigenitumtuum pro nobis in 15 nasciturumque de Virgine longe antea predixisli:
carne venturum : ac de Vrrgine nasciturum propheti- ejus nativitatis adventum pretonantibus Sanctis pre-
cis vocibus promisisli: et in novissimis temporibus nunciasti: ut expectalus diu qui fuerat repromissus :
que proiniseras adimplesti: presta quesumus,: utqui magnum mundo faceret gaudium in plenitudine lem-
eum jam venisse mundumque redemisse credinius : porum presentalus. Unde petimus et rogamus : ut
fatemur : et predicamus : rursumque venturum ad qui plasma luum : sicut vere pius : et misericors
judicium speramus : ejus praesenliam cum venerit JJ perire nou passus es : sed per humilem advenluni
sine confusionecernamus. filii tui Domini noslri : quod perierat revocasti : quod
^. Amen. jam inventum et reparatum : ac revocatum est : sic
Posl nomina. Sanctorum tuorum Domine commu- protegas : sic custodias: sic sanes : sie defendas :
nicanles meraorie Patriarcharum , Prophetarumque sic liberes. Ut in illo advenlu terribili quo iterato
luorum ncm sumus inimemores : ipsis enim renun- illos venlurus est judicare : a quibus et pro quibtis
a Neque filius hominis. Illud hominisin Vulgala, aaventum. Lege aaventu.
elncujus
Graecaet Syriaca, non legitur. h Ul per primum advenlum. Lege : Concede,qum-
b Qui habet, elc. In Vulgala, Grseca el Syriaca, sunius, ul qui per primum adventum ad nos in huma-
hoc loco non apponitur. niiate veniens, mundum tibi in pace reconciliare, etc,
c Lauda. Psal. LXXIX, 1. * Et quos hic tum pacis. Lege. B( quos hic tum pa-
d Secrificium. Ex Zachariae m, I. cis deposilarios (eceris, eosdem inviolabiliter facias,
e f.. Ex Zaehariaei, 14,16, 17.
' Protestanles. Fortasse legendum precanles, ut luum deposilum custodire.
i Ingenuilaleque. Forte, ingenila.
earumvitmcursum, el perfectionemconsummes,iisque• •<Decepti. Lege deceplos.
adjtmgas quos sanclos apud te in calesti habitaculo> t Velis. Lege voluisti.
caulos perfectosquejam retines
133 MISSALE MIXTUMSEC. REG. B. ISIDORI. — PARS I. 136
est judicatus : lales invcniat quos redemil: ut in ,d indigni. Diguos que^umus nos effice lanle dignilatis
etenium possideat quos precio sui sanguinis acquisi- solemniiale : ut possimus-ad te non iminerito pro-
v.it: ut cum ignifluis affeclibus redeinptorum : lecum clamare et dicere.
et Sancto Spirilu sine fine laudetur parili concentu : Dicat Presb. Pater i\osier. Tolum. Et postea dicat
cum Angelis et Archangelis laudanlibus atque ila benedictionem.Humiliale vos. Benediclio.
dicenlibus. Dicat Clwrus. Sanclus. Sanclus. San- Benedictio. Adveniat super vos placidus gralie su-
ctus, etc. perne respectus : el illustret vos Jesu Christi Do-
Dicat Presbyler. iiiini nostri el Salvaloris adventus. Kj. Anien.
Posl Sanctus. Oratio. Vere sanclus : vere benedi- Non recedat a cordibus veslris : qui nasci dignf.-
clus qui venit in nomine Domini: Rex Israel. qui lus est ex ulero Virginis malris.
jaro venit humilis : el adhuc venturus est in maje- Kj. Ameri.
state lerribilis. Quijam venil ul judicarelur in inundo; Qualenus in veslro maneal pectoie placidtis : man-
et aduc venturus est ul judicel mundum. Qui jam ve- sionem ibidem cum Patre et Spiritu Sanclo perpelim
nil ui redimereta morte : quos ad vitam predestina- habilurus. Oj. Amen.
vit: et adhuc venluriis est: ul remunerel quos re- Dicat Presb. Per misericordiam ipsius Dei noslri,
demit : ipse Dominus ac Redemptor elernus. B qui est benediclus et vivit el omnia regit in cecula
Deinde dicat Presbyler in silentio. Oratio. Adeslo seculorum.
adesto Iesu bone ponlifex. Ut supra fol. 5. Postea ^. Amen.
dicat orationem. Dtca( Presb. Dominus sit semper vobiscum. i$.
Post pridie. Facimus Domine Filii tui Domini uo- El ciiiii.
siri Jesu Chrisli commemorationem: quod veniens Dicat Chorus. Guslale et videte. Et Refecli Chrisli
ad nos humanam formam assumpsit: quod pro homi- corpoi e. El oralio ut supra in primo Dominicofol. 7.
nibus quos creaverat redimendis J.6 passionem Cru- 1N QUINTO DOMINICODE ADVENTU DOMIINl.
cis perpessus est. Quod superaturus alque conculca- Ad Missam.O/ficiuin.
llirus debitam mortem nostram : mortem ultra susce- Super monlera allissimum. Bequire in secundo Do-
pit ipse indebilam : quod infernum ex parte expolia- minico de Adventu Domini fol, 7.
vit relinquendo impios : el sanctos qui ibidem tene- Leciio libri Esaye Prophete (c Cap. XVI).
banlur : resurgen.s secum in celesiibus sublevando. j^. Deo gralias.
Quod rediens ad celum viam nobis patefecit : per d Emitte agnum dominatorem (erre : de pelra de-
quara conscendamus in celttm. Quod venlurus sit _ serli ad montem filie Syon. Et erit sicul avis fugiens :
iterum ad judicium vivorum et morluorum scelera- et pulli de nido advolanles. Sic erant filie Moab in
tores et peccatores eterno supplicio damnaluros : transgressu Arnon : ini consilium : coge concilium.
suisque fidelibus sua precepta servantibus eternilaiis Pone quasi noctem umbrara luam in meridie. Ab-
sue gloriam collaturus, Per ipsum te crgo summe sconde fugienles et vagos ne prodas : hahiiabunl apud
Pater exposcimus : ut hanc tue placationis hosliam : te profugii mei. Moab eslo latibiilum eorum : a facie
quam libi offerimus ; e manibus nostris placalus ac- vastatoris. Finitus est enim pulvis : consummatus
cipias : a eamque de celis a sede placato vultu re- est miser : defecit qui conculcabat lerram. Et pre-
spiciens benedicas : ut quotquot ex hujus sumptu parabitur in misericordia solium : et sedebit super
libaverimus : salubritatem ac remedium anime et eam in veritate : in tabernaculo David. Judicans et
corporis hauriamus. iij. Ainen. querens judicium; et velociter reddens quod justuiu
Et diclo memenlopro viviset perfectosimbolodical est. ^. Amen.
Pre.byler oralionem Dominicam equaliler. Dical Presb. Dominus sil semper vobiscura. i<j.Et
Summe sumine et omnipotens Deus Pater ingeni- cum spiritu.
lus : qui unigeniti tui in assumpiione carnis : adven- Dicat Chorus Lauda. e Ut inhabilet gloria in terra
lum reconciliaiionis nostre voluisti esse remedium : nostra : misericordia et veritas occuirerunt sihi : ju-
h ut cum eo graliam reciperemus adoptionis. qui a slicia et pax ' complexerunt se. <?
f. Veritas de
te ante omnia secula sine initio inelfabiliter genilus : terra orta est. Et justicia de celo prospexit : etenitu
|" in natura deilatis tibi exlat equalis. Ut efficeremur Dominusdabit h benediclionem : et terra nostra da-
tui adoptivi iilii : qui seivi ex nostro merito erainus bit frucliim suum. P. Juslicia.
a Eamque de cozlisa sede. Legendum forlasse : d Emiile agnum. Ita LXX. Vulgata addit Domine.
Eamque, de cmleslisede placalo vuttu respiciens,be- e Psatlendo. Psal. LXXXIV, 10.
nedicas. Cseterum hsec oratio eadem Christi mysleria ' Complexeruni.Corripius, de laudibus Justiniani:
complectitnr quaein canone missaeRomanaesacerdos
statim post consecrationem calicis commemorat ora- Portumquamgeniinaecomplexantbrachiaripae;
lione illa quaeincipit unde et memores, Domine. Uira- etalii ejusdem et posterioris aeviscripiores
que oratio eadem petitione lermiualur, ut scilicet: complexo
Deus dignelur oblala vultu ptacato respicere, et ex iis pro compteclordixerunt; caeterum ltalica versio ha-
bet complexasunt se. Chald., conjunclm sunt. Vul-
sumentibusdona cmlesliaimperiire. gala, oscuiatmsunl.
b Ut cum eo. Huc refert illud
Apostoli ad Galatas, e f . Ps. LXXXIV, 12.
in,«5, et ad Roroanos, viu, 32. h Benedictionem.
Vulg., Iial. et LXX, benignitalem.
Cap. XVI. Vers. 1-6. Cliald , beatitudinem.
137 MISSALE MIXTUMSEC. REG. B. ISIDORI. — PARS I. i3!$
Oical Presb. Silenlium facite. A E( Presb. dicat aliam «raitonem.
SequenliaEpistele Pauli Apostotia'd Thetsalonkenses In proximoquidera est Domine dies adventus tui:
(» 1. Cap. V). sed quesumus ut antequam venias : expiari merea-
Sl. Deo graiias. mur ab omni conlagionedelicli. Prius dilue rogamus
Fratres : rogamus vos : eorripile inquielos. Con- in nobis omne quod in illa futuraexaminaiione pu-
solamini piisillauimes : suscipile infirmos. Palientes nilurus es : ut cum justus adveneris judex : non iu
estote ad omnes. Videte ne quis malum pro malo nobis invenias quod condemnes. i<j.Amen.
alicei reddal. Sed seroper quod bonum esl seclamini Dical Presb. Per misericordiam luam Deus noster
invicem : et in omnes : semper gaudete. Sine inter- • in cujus conspeclu. Ista el alia que sequunlurusqus
missione orate. In omnibus gratias agite. llec enim ad oratienem que dicilur posl nomina.
vblunias Dei est in Christo Jesu in omnibus nobis Dical Presb.
spiritum nolite extinguere : prophetiam nolile sper- Posl nomina. Te quesuraus Jesu DomineDetis no-
nere. Omniaautem probate : et quod bonum est re- ster: ut nos qui fideliter prestolamur adventum tuum:
tinete. Ab omni speciemala abstinete vos. Ipse au- nonincurramussupplicium sem|>iternum,quo adven-
tem Deus pacis sanctilicet vos per omnia : 17 in- tu tuo el offerentibus venia: et defunclis requies
teger spiritus vester : anima et corpus sine querela in B 1 condonelur eterna. ^. Amen. Dical Presb. Quia (u
advenlu Bomini nostri Jesu Christi servelur. ^. es. Ul diclumest.
Amen. Dicat Presb.
DicalPresb. Dominussit seraper vobiscum. %. Et Ad pacem. Pax tua Redemptor ac Deus nosier: que
cuin spirilu. le nascente olim proclamala est ab Angelis : habitet
Lectio Sancii Evangelii secundum Lucam ( h Cap. in mentibus nostris : quo ejus fulti presidiis : me-
XVII). reamur cum veneris tue contueri presentiam visio-
Illo in tempore. Dominus noster Jesus Chrisltis nis. ^. Amen. Presb. dica(. Quia lu es vera pax. Et
interrogatus a Pbariseis : quando venit Regnum omnia alia usqueinlalio.
Dei? « Respondit eis et dixit. d Non veniet Rfcgnum Inlalio. Dignumet justum est. Nos tibi gralias
Dei cum observatione : nec dicent: ecce hic : aut agere: Dominesancle pater elerne omnipotens Deus:
ecce illic. Ecce enim Regnum Dei inlra vos esl. Et pcr Jesum Christum filiiun tuum Dominumnostrum.
ait ad discipulos suos. Venient dies : quando deside- Cujus incarnatio salus facta est mundi: et passio
relis viderc unum diem lilii hominis: el non videbitis. exlilit redemplio hominis procreati. Ipse igilur nos
Et diccnl vobis. Ecce hic et ecce illic. Nolite ire : omnipotens paler quesuinus perducat ad preraium :
"
eque seclemini. Nam sicut fulgur corruscans de sub qui redemit de tenebris infernorum. Ipse carnem
celo : in ea que sub celo sunt fulget: ita erit filius noslram a delectis emaculet : qui eam suscepit ex
hominis in die sua. ^. Aroen. Virgine. lpse nos lesos tue restituat majesiati: qui
Dical Presb. Dominus sit sempcr vobiscum. tf. nos tibi per sanguinem suum reconciliavit. s lpse
Etcum. nos secundi advenlus examinatione justificet ; qui in
Can(e(chorus' Lauda. alleluja Alleluja. ii). Respice primo contulit donum gralie sue. Ipse ad judicandum
Domine de celo: et vide et visiia vineam istam. P. veniat mitis ; qui olim apparuit humilis. Ipse in ju-
Alleluja. dicium oslendatur nobis raiiissimus, qui dudum ve-
Dicat Presb. Adjuvate me fratres in oraiionibus nit occullus ; cui merito omnes Angeli, el Arcangel!
vestris. fel. 3. non cessant clamare quotidie ila dicenles. Dicat
Cantet chorus' Sacrificium. Aparebit tibi Dominus Chorui. SanctuS.
qui iu charitate perpettia dilexit le virgo Israel alle- jDtcatPresb.
luja. f. DominusDeus luus adduxit te ad miseri- Posl Sanclus. Vere Sanctus et gloriosus Dominus
cordiam et miseralionem : adhuc edificaberis et edi. nostcr Jesus Christus filius tuus. Qui nos et prioris
ficabis. P. Virgo Israel alleluja. n adventus stti gralia reparavit: et in secundo datu-
Missa. Hilarescile qucso dilectissimi fratres : et rum se nobis regnum cum sanctis Angelisrepromisit.
lctabundasursum attollite corda; quia jam in proxi- ipse Dominus ac Rederaplor eternus.
mo est redemptio vesira : parate illi viam in cordi- Dical Presb. Adestoadesto. ul supra. Postea dicat.
bus vestris: ut eo venienle : remuneremini donariis Post pridie. Veni Domine relaxa facinora nosira,
sempiiernis. $. Amen. et hec oblata libi pro ipsis facinoribus beuedicenda
Dicat Presb. Per misericordiam. ut supra fol. 3. assume libamina. Ut horum perceptione expiemur a
Dicat Presb. Oreraus. El chorus .ij. Agyos. el Presb. crimine : et tui adventus gloriam 18 mereamur in-
dicat Ecclesiam sanctam catholicam. Et chorus vj. lerriti prestolare. ^. Amen.
Presta elerne omnipotcns Deus. Dicat Presb. Te prestanle. et Dominus sit sempef
* Cap. V. Vers. 14-23. venit.
bCap,ZV7/.Vers. 20-24. 8 Lauda. Psal. LXXIX,lS.
' Besponditeis, et dixit. lta in Graeco; et ' Saerificium.Jeremiaexxxi, 3,4.
Vulgata,
Ttspondens eis dixit. s lpse nos secundi advenlus examinatione. Lege
* Non veniet. Ita Graec.et Syriitc. Vulgata, non In secundiadventus esaminalionejustificet.
-'IPATROL. LX-XXV,
'
.iiir*"<MniW~
!K' MIS8AI.E MIXiDI SBC, HEG. U. ISIOOIU, - PAftS I. 110
voUseum. Ei postea temndo corpus Domini tuper ca-, A Ipsi videbunl gloriam Domini: et decorem Dei 110-
ticem dical ella voce. Fidem quam corde credimus. stri. Conforiale manus dissolutas : el genua debiUa
Dicat Chorus. Credimus in unum Deura totum. Et roborale. Dicite d pusillanimes conforlamini: el 110-
tunc faciat illas particulas: ut supra dictutn esl in pri- lile timere. Eccc e Deus nosler ullionem adducet
ma Missa. Et Presb. faciat Memento pro vivis. Et retribulionis : Deus ipse veniet et salvabit nos. Tunc
perfeclo simboio dical Presb. ad Dominicamequaliler. aperientur oculi cecorum : et aures surdorum pate-
< Oralio. Venisse te Doniine pro nostra in lerris sa- bunt. Tunc saliet sicut cervus claudus: et aperta
lute credimus: venturum te quoque ad judicium eril lingua mutorum. Quia scisse sunt in descrlo
sustinemus; et ideo cum fiducia que docuisti: pro- aque : et torreutes in soliludine. Et que erat arida
clamamus.e lerris. Pater nosler. Ut supra. Post Ora- in siagnum : et sitiens in fontes aquarum. In culii-
tienem Dominicamdicat Pjresb. Liberati a malo. Post libus in quibus prius dracones habitabant: orietur
dicat benediclionem.Humiliate vos benediclioni. Do- viror calami et junci: ' et erit ibi semita: et via
minus sii seraper vobiscuro'. ^. El cum. sancla vocabiiur. Non transibit pcr eam pollutus : et
Benediciio.Advenius sui vosDominus illustratione hec erit vohis direcia via : ita et stulli non errent
sanctificet. 15. Amen. Vincula vestra dissolvat au- per eam. Non erit ibi leo ; et mala beslia non ascen-
tequaiii veniat. i^ . Ameii. Ul libcrati a vinculis pec-'.B det por eam : nec invenielur ibi. Et arabulabunt qui
catorum ; inlerrili expectetis ejus advenlum. ^. liberali luerint et redempti a Domino. s Converten-
Amen. Per misericordiam ipsius Dei nosiri: qui vi- tur et venienl: et laudabunf Dominum in Sion cuin
vit et omnia regit in secula seculorum. i|. Anien. Di- laude : et letilia sempiterna super capul eoruin. Gau-
cai Presb. Domiiius sit seinper vobiscum. El lunc dium et leticiara obtinebunl. Et fugiet dolor et gemi-
dicai Chorus. Gustute et videte.'£l hic facial Memen- tus. ^. Amen.
to pro morluis. et post Memenlodicat illas orationes Dicat Presb. Dominus sit seuper vobiscum. rj.
que diclesunl in 1. Missa. E( sttmal corpus et sangui- Et cum.
nem : et hoc faclo dicai Presb. orationes ut in prima h Psallendo. Suscipiant Domine montes' et colles
Missa. Et in fine orationis dicat. Per niisericordiam populo tuo pacem jusiiiiam : i judicabil egenos po-
tuara Deus noster qui es benediclus; et vivis et om- pulo. k Ut salves filios pauperum. l f. Deus judi-
tiia regis in secula seculorum. i<j. Atnen. Dominus cium tuum m dona Regi: et justiliam luam filio Re-
sit seraper vobiscum. ^. Et cum, Solennia com- gis: ul judicci populura tuum cura juslicia ct paupe-
pleta sunt in nomine Domini noslri Jesu Chrisli: res luos in judicio. P. Ut salves filios.
volum noslrura sit acceplum cum pace. Dkal Presb. Silenlium facite,
1]. Chorus. Deo gralias. "' Sequentia Epistole Pauli Apostoli ad Thessalonicenses
(vJI.Cap.U),
IN SEXTO DOMINICODE ADVENTU DOMINI.
i<j. Deo gialias.
a Officium. Fraires rogamus vos per advenlum Domini nostri
Sanctus Dominus Deus omnipotens. Qui crat et Jcsu Ci.risii et no:>trc congregationis in ipsum; ut
est et venturus est alleluja alleluja. b f. Deus mani- non cito moveamini a vestro sensu : nequc terrea-
feste veniet: Deus noster el non silebit. P. Qui eral, mini. Neque per spiriium : neque per sermonera :
f. Gloria et honor Palri et Filio et Spiritui Sancto neque per epistolara : lanquara per nos missam:
in secula seculorum amen. P. Qui erat. quasi inslet dies Domini. Ne quis vos seducat ullo
Oratio. Deus qui per AngelicosChoros. fot. 1. modo. Quoniam nisi venerit discessio prinuim ; et
Leclio libri Esaye prophete (e Cap. XXXV), revelatus fueril bomo peccati \Q filius perditionis.
^. Deo gralias. qui adversaitir et extollilur supra orane quod diciiur
Hec dicit Dominus. Letabitur deserta et invia ; et Dcus : aut quod colitur: ita ul in tetnplo Det sedeal:
exullabit solitudo: et ilorebit quasi lilium. Germi- osteudens se tanquaro sit Dcus. Non retinetis quod
nans germinabit: et exultabit letabunda et laudans. cum essemus apud vos : hec dicebam vobis ? Et uunc
Gloria Libani data est ei : decor Carraeli el Saron. D . quid detineat scitis: ut reveletur in suo teuipore.
a Officium. Apocal. iv, 8. In harura nulla, neque in Arabica versione, nec in
b y . Psal. XLIX,3. versionibus recentioiibus inveuiuntur verba illa : Et
e Cap. XXXV. Vers. 1-10. laudabunl Dominiiiu.
d Pusillanimes. Ita LXX. Vulgata, pusillanimis, t Psallendo. Psal. LXXI,3, 4.
Chald., feslinis corde. » Et coiles. Ilic error typographicus subesse vide-
0 Deus nosler et satvabit nos. Ita LXX. At (ur. Ilalica : Suscipiant montes pucem populo luo, et
Vulg. et Chald., Deusvester.,.. et salvabitnos. collesjustitiam. LXX et Vulgata hsbent: Pacem po-
' El cril ibi. Vulgata : e( eril ibi semita, et via, et pulo et collesjustitiam.
via sancla vocabilur. LXX : eril itlic via pura, viasan- i Judicabit egenospopulo. Vulg., LXX el Cha!d.,
eia vocabilur.Missaie accedit ad Vulgatam, sed illud paupercs populi. In Graeco, meniiicospopuii. Italica,
via non duplicatur, in quo cura LXX convenil. in sua justilia judicabit pauperes hujus popuii.
s Convertentur,et venient, et laudabunt Dominumin k Ut salves. Vulgata, Italica, LXX : Et salvosfit-
Sion cum laude. Yulgata et Chald, : Et venientin ciel fitios pauperhm. Chald., fiiws misenrum.
Sion cum laude. LXX : £( venient in Sion cum imii- 1 f . Psal. LXXI,1,2.
tia. Syriac. : Et ingr.edienturin Sionem cum gloria. ™fiotta Begi. Vulg., LXX, Ila|., Re§ida.
Hebr.i ad iiuerara : Et venient in Sion in prmconio. n Cap, //. Vers. 1-14.
141 MISSALE MIXTUMSEC. REG. B. iSIDORI. — PARS I. 142
« Nam minisleriumjam operalur iniquitatis tanlum \ A Di,at Presb. Adjuvate rae fratres'etc. ^. Adjuvat
ut qui tenel: nunc teneat: donec de medio liat. Et le pater. Dical Chorus.
lunc retelabitur ille iniquus quem Dominus Jesns h Sacrificium.Prope est dies Domini: quia prepa-
iuterMet spiritu eris sui: et deslruet illuslralione rabil Dominus sacrificium : sanciilicabit vocalossuos
adventus sui eum : cujus est advenlus secundum alieluja. < f . Lauda filia Syon : jubi-a tu Israel : le-
operationeraSalbane. In omni virlule : signis el pro- larc et exuita filia Jerusalem : absliiiit Domini,,'ju-
digiis mendacibus: et in omni seductione iniquilatis : dicium ttiuiii: avcrtit inimicos tuos Rex Israel Domi-
iiis qui pereunt: eo quia charitalem veritatig non nus : iu uiedio lui sanclificare. Dical Presb<
receperunt ut salvi fierenl. Ideo b miltet illos Deus Missa. Solennia lui adventus mysteria celebran-
in operalionem erroris : ut credant mendatio : ut les : libi Christe Domine stipplices fundiraus precei :
jiidicentur omnes qui non crediderunt veritali : sed ut nos primiiivi advenlus incarnalione rcdemplo:, ;
consenserunt iniquitati. Nos autcm debemus gratias in sccunda tua apparitione glorifices coronaudos.
agere Deo semper pro vobis fralres dilecti a Deo : S). Amen.
c quod elegerit nos Deus primitias in saluteln : in Alia Oratio. Sincera nos quesumus Domine tue iu-
sanctificaiioneoispirilus : et fidem veritatis. In qua ™carnationis semper fide corrobora : ut in lua dilec-
et vocavil nos per Evaogeliumnostrura : in acquisi- tione firmatos nunquam nos expugnare valeat caUi-
lionem gloriae Domini nostri Jesu Christi. dus inimicus.
«. Amen.. ^. Amen.
Dicat Presb. Dominussit semper vobiscum. i<. Et Pesl nomina, Oratio. Omnipotenssempiterne Deus:
cum. fi-ieliurnlunien : rector animarum : qui nos verbi tui
Principium Sancti EvangetiisecundumMarcum. incarnatioue i preparatum materie Virginis conse-
(^Cap.I). cras. Veniat quesumus super nos virtus Spirilus lui
Iniiiura e Sancli Evangelii Jesu Christi filii Dei : Sancti: et misericordia Allissirai obumbret nos.
sicul scriptum est in Esaya prophcta. Ecce roitto An- itj. Amen.
gelum meura ante faciem luani : qui preparabit viaro Ad pacem. Oralio. Charitalis lue.Dominein nos di-
tuara ante te. Vox clamaniis in deserlo parate viam stribue k unitalem : et una perpelim dilectionis co-
Domino : rectas facite semilas ejus. Fuil Johannes pula jungat: quod unius (idei sacramenta locuple-
in deserto baptizans : et predicans baplismum peni- tant. Araen.
leiitic in remissionem peccatorum. El egrediebatur Inkttio. Dignum et justum est: vere equum et sa-
ad iliumoranis Judee regio : et HieroiOlimiteuniver- lulare est : nos te Deum nostrum ac Dominum col-
si : et b.ipiizabanturab illo in Jordanis (luminc : coti- laudare : uui pieiatis tue magniludinem a nostre hu-
litenles peccala sua. Et eral Johannes vestitus pillis mililatis inopia l dislulisti : sed errorum noslrorum
cameli: et zona pellicia cirea lumbos ejus. Et locu- iniseratus m piacula : unigcnitum tuum ob nostre in-
stas et mel silvestre edebat : et predicabat dicens. firinilatis redemptionem misisti. Qui nobis vite eler-
Vonitfortior me post me : cujus non sum diguus nejanuam palefaceret : et omnes pravi seductoris a
procumhenssolvere corrigiam calciauieiilorum ejus. noslris mentibusdominaium excluderet : nosque sue
' Ego bapiizo vos in aqua : ille vero baptizabit vos opitulationis advocatione tibi Deo noslro per sancti
in Spirilu Sancto. operis exercicia rccoticiliarol. Cui merito 20 emnes
^. Ameii. Augeli et Arcliangeli non cessant clamare quotidie
Dical Presb. in mediumAltaris. Dominus sil sem- una voce diccires. Chorus. Sancius.
per vobiscura. ^. El cum spiritu. Pos( Sancius. Veram tue Trinitatis omnipoteniam
DicaiCltorussLauda. Alleluja.f . Yenile exultemus Domiueconcinciites : tui scmper nominis coiifeisione
in Dominojubilemus Deo salvatori nostro alleluja. locupleta : ut u quod tibi Cherubin ac Seraphin in-
a Nam ministerium. Est fortassc error ant ama- uero baplizabilvosin Spirilu sanctg.
nuensis, aut typographi: nam Vulgaia, Syriac. et u'U ks Lauda. Psal. xciv, i.
Graec.niys^rttun babenl, el ila Primasius, sanclus Sacri/icittm.Sophoniacm; el ibi Vulgala : /tta;(a
Chrysostomus, el interpres vetustus sub noinine sau- est1dies Domiui.
cti Ambrbsii, legunt. f . Sophon. III, 14, 15.
b Miliet illos Deus in operaiionem erroris. Vulg., i Prmparatum. Locus mendosus. Fortasse legen-
Graec. el Prim3sius: Miliit illis Detts operalioitem dum : Qui nos Verbi tui incarnalione,ac partu beulie
erroris, ul credant mendacio. Interpres apud sanclum Marim virginis consecrasli. In Ambrosiana liturgia
Ambmsiumlegil: In hoc ul credant mendacio,Syria- Pamelii oraiio supcr populum. ineunte die Nativitatis
ca : Immiliet illis Deus efficaciamseduciionis. Domini, est : Deus, qui Itunc diem sacralissimttmper
'« Quodclegeril nos Deus. Et infra : In qua et vo- incarnalionam Verbilui et partum Mariiv virginis c»n-
cavit ttos. Vulg., Syr. et Graec..habent vos, et ita, secrasti, da populisluis, etc, YideMissaleGallo-Golh.,,
puto, est legeudum. inoraiione pos( pacem, UicNalalis Domini.
•i Cap. I. Vers. 1-8. k Unilatem. lloc est animarum concordiam, quo
* Sancti. Deest Vulg., Gracc.etSyr. sensu Seneca in libro de Vila beata, cap. 9, hanc vo-
' Ego baplho vosin aqua, ilte vero baptitabit vot in ceni usurpavit, et eliani lib. iv, cap. 18, de Reueficiis.'
1 Ditiulisli. Videiur deesse particula non, el legen»
Spiritu sanclo. Vulgala: Ego boytizo vos aqua, ille
vero baplizabitvos Spirtln sanc(o."Syriac. : Ego btt- duin non djslulisti, id esl non amovisti.
ptizo vos aqua, ille vero bapiizabit vos Spirilu sancti- , m Piacula, id est crimina, deticta.
u Quod. Lege qum.
laiis, Graec.: Ego quidem bapimvi vos in aqua, iile
145 MISSALEMIXTUMSEC. REG. B. ISlDORl, — PARS I. 144
cessabifiter jubilanl : Spiritus Sanctus nos igne per- A vj. Gloria in exce!s:s Deo. Chorus. Et in terra pax.
a
flagrans : hec incorruple mentis slatuta nos tibi ju- totum.
f beas concinere. Quia lu es Dominus ac Redeinptor Iterum dieat Presb. Per omnia semper secula,
elernus. Oralio. Gloria nostra Deus noster : qui in celis ab
Pott-pridie. Preceptorum tuorum Domine mysieria Angelis demonstraris : et in perpetuum decantaris ;
brecolentes: oblationis hujus libamina sanctlficaredi- hic fideliter ac solcnniier predicaris : presla nohis
gncris : uttuegratie sanctificalionerespersa: abluat amplissima pietate tua a malis propriis liberari : et
sumerilium cordibus omne delictum. i^. Amen. semper in luis laudibus gloriari. ^, Amen.
Ad Orationem Dominicam. fltcal Presb. Per misericordiamtuam etc. tolum.
Oremus. Exurge Domine el prevale in virtute lua : Lectie libri Sapienlie Salomonis( e Cap, ////).
et ad nostram deTensionemexciia polentiam ttiara. Justus si morle preoccupalus fuerit: ' anima ejus
cordis : et
Respice propicius nostri presumptionem in refrigerio erit. Seneclus enim venerabilis est: non
ex presentium calamitalum angusliis palernain nobis
diuiuma nec numero annorum coniputatu, Gani sunt
exhibe pietatem. auiem sensus hominis : et elas sencctntis vita imma-
. Paler nosler. Dical Presb. Humiliate vos benedi- B culata. Placens Deo faclus dileetus : et vivens inter
ciioni. peccatores Iranslalus est. Raptus est ne malicia mu-
Behediciio.Doraine Jesu Chrisle qui discipulis tuis tarel intellectum ejus : aut ne fictiomalicie deciperet
tunm spirituin tribuisli: Ecclesie lue Catholice ipsius animam illius. Fascinatio enim nugacitaiis obscurat
muneris dona largire. ^, Amen. Ut quicunque ex bona : et inconstanlia s concupiscentia transvertit
aqua et Spiritu Saucto renaii sunt : te semper in- sensum sine malicia. Consumatus in hrevi explevit
duant ejus proleciione muniti. %. Amen. Redundet tempora multa : placila enim erat Deo aniroa illius.
in cis charilas dillusa per Spirilum Sanctum : qui Propter hoc properavit educere illum de medio ini-
operiat ac superet muliiludiiiem peccalorum. ^. quilatum. Populi autem videntes et non inielligentes :
Amen. nec ponentes in precordiis suis lalia. h Quoniam mi-
Dical Presb. Per misericordiam luam etc. sericordia Dei el gratia in sancto illius; et respectus
in eleclo ipsius. h). Amen.
<=
IN SANCTICLEMENTISPAPE ET MARTYRIS.
Dicat Presb. Dominussil semper vobiscum. A. Et
Ad Missam. d Officium.
cum spirilu.
De profundis clamavi ad te Domine alleluja. Do-.
1 Psallendo. Salvum me fac i Domine: quoniam
mine exaudi voccm meam aileluja alleluja. f . Fiant " k f In-
aures tue intendentes in vocem mee. ingresse sunt aque usque ad animam meam.
deprecationis
P. Doinine exaudi. y.Gloria ct honorPalri elFilio fixus sura in limo profundi et non est subslanlia : ve-
el Spiriiui Sancto in secula seculorum amen. P. Do- ni in altitudinem maris : et tempestas demersit me.
mine exaudi. P. Quoniam ingresse.
Dicat Presb. Per omnia semper secula seculorum. Dicat Presb. Silentium facile.

a Jubeas. Lege : Ut qum libi cherubim ac seraphim clissime rexit (CalalogusBucherianus, et aller Cata-
incessabiliter jttbilant, Spirilus sanctus nos suo igne logus, Jusliniano imperalorecompactus,apudBolland.,
perflagrans, hmcincorruptmmentisslatuta nos libi ju- 1.1 April.). Eo aulem anno, sive induclus desiderio
beal concinere, elc. Evangelii, per varias gentes, aposiolorum roore,
h liecolentes. Adde qumsumus. disseminandi, sive ut quieti Ecclesiae,sua causa, a
e Sancii ClementisPapm et Marlyris. Sanclus Cle- quibusdam sollicitalre, prospiceret, sponie ponlilica-
lum abdicavit (S. Epiphan., hmr. 27; Bolland., totn.
mens, patria Romanus ( Libir Poniificalis, Sacram. 1 April., el in propileo Maii; Franc. Blanchinus, in
S. Leonis, ad 9 Dec.), lidei inysleriis fortasse a D Anastasium,ibid.). Exinde nulli sedi allixus, propa-
sancto liarnaba (Leo^Osiien.,ex Actis, apud Bolland., gationi lidei omnem operam impendil, eamque ob
lom. II Mariii, p. 14), cerle ah apo-aolis, imbutus causara primum relegaliis, demum terlio Trajani
(Irenmus, lib. m, c. 5), a sancto Petro Caesareaein anno mariyr occubuit (Catalog., apud Boland., ibid.;
Palacstina bapiizatus (Leo Oslien., ibid.), Paulo apo- Fr. Blanchinus, ibid.; Euseb., Hitt. Eccl. lib. m, c.
slolo comilem peregrinaiionum, et in Evangelii prae- 54; S. Hieron., de Vir. iltuslr., c. 15, Edil. Ve-
dicaTione adjutorem se adjunxit (P/ti/tp. IV,3; S. ronen.).
Hier., de Viris illuslr., c. 15; Chrysoslomus,1 Tim., d Officium. Psal. cxxix, 1.
in prmf.). Romam rcdux, a sancto Petro episcopus e Cap. IV. Vers. 7-15.
oriiinalus esl (Tert., de Prmscrip., c. 52), die X Kal. ' Anima ejus. Hcecverba desunt in Gracc. et in
Fcbruarias, quo olim letlivilas Calhedrae sancti Cle-
ineniis celebrabatur (Leo Osiien., ibid.). Post apo- Vulgata.
siolorum Peiri et Pauli inai tyritim et brevem Lini pon- B Concupiscentia.Gracc. et Yulg., coticupisceiKtar.
tificatum, Clemens summam recepk Civitatis propriat h Quoniam. Sensus idem, sed verborum disposUio
dignitalem, curti anno Christi 18, Trachalo et Iialico diversa est in Graec.et Vulgala, iu quibus in sanctis
cos., Roinanam Ecclcsiam regcndam suscepit (Sac. ejus et tn eleclis ejtts legitur.
S. Leonis,ibid.; Caialogus Bucherii; Liber Pontijica- > Pstillendo. Psal. LXVIH,1.
tis; Blanchinus, in Chronolocj.,ad an. ()7, et in notis i Domine,quoniamingressmsunt aqum.LXX, Ilal.
ad Anaslasittm,lom. II, p. il, ct 31, 55), quara ad ct Yulg. : Deus, quoniaminUaverumaqua.
annuin Christi 70, Vespasianovij et Tito v cos., san- k f\ Psal. LXVIII, 3, 4.
iis MISSALE MIXTUM SEC. REG. B. 1S1D0RI. — PARS I. 146
Sequentia Epittole Pauli Aposloli ad Timotheum. A eam. Et qui odit animam suam in hoc mundo : in
(b //, cap. II). vilam eternamh inveniet eam. Si quis mihi mini-
Charissime. Confortare in gratia que est in Chrislo slrat: me sequatur : et ubi sum ego: illic et mini-
Jesu : que audisti a me per mulios testes. Hec com- ster meus eril, Si quis mihi ministraverit: honorifica-
uienda lidelibus homihibus quic idonei sunt: et alios bit eutu Paler meus. Amen amen dico vobis : non
docere. Labpra sicul bonus miles Jesu Christi. Nemo est servus major Domino suo. Neque Apostolus ma-
mililans Deo : implicet se negociis secularibus : ut ei jor : eo qui misit illiini. Si hec scitis : beali erilis si
placeat cui se probavit. Nam et qui certant in agone feceritis ea. Qui accipit; sic quem misero : me ac-
nou coronanlur : nisi legitime certaverint. Laboran- cipit. Qui autem me accipil: accipit eura qui me
tem agricolam : oporlet pfimum de fruclibus acci- misit. Ego sum via : verilas et viia. Qui crcdit iu
pere. Inlellige que dico : dabit enim tibi Dominus in me : opera que ego facio et ipse faciet:-et majora
oiiinibus intellectum. Memoresto Jesum Christum re- horum faciet. i Et quodcunque pelierit in nomine
Surrexisse a mortuis ex seihine David : secundum meo : hoc faciam: tit clarificeiur pater in filio. ^.
Evangelium roeum in quo laboro usque ad vincula Amen.
dquasi latro : sed verbum Dei non est alligalum. Ideo Dical Presb. Dominussil semper vobiscum.
omnia sustineo propler electos : ut et ipsi salulem B k Lauda. Alleluja. y . De profundis clamavi ad te
consequantur. • In Christo Jesu Domino noslro. Domine : Domineexaudi vocem meam. P. Alleluja,
^-. Amen. Dicat Presb. Adjuvate me fratres.
21 Dkat Presb. Dorainus sit sempcr vobiscura. 1 Sacrificium. Fulgebit juslus sicut splendor fir-
j5. El cum. mamenti: et sicut stelle celi danles claritatem lucis
f Lectio Sancli Evangelii secundumJohannem ita et juslus splendebit: in perpetua elernitate al-
(sCap.XIl). leluja. f . Fulgebit et tanquam scinlille in arudi-
Una dierum Dominus noster Jesus Christus cum nelo discurrunt judicabil nationes : et doroinabitur
ascendisset in naviculam et discipuli ejus:ait ad il- populis et regnabit curo Domino. P. In perpetua.
los : Transfretemus trans stagnum. Et ascenderunt Dicat Presb. Dominus sit semper vobiscura. ^.
et navigaverunt in regionem Gerascnorura : et cutn El cum.
egressus esset ad lerram : dixit discipulis suis. Nisi Missa. Clememissimura et inviclissimum clipeum
granum frumenli cadens in terra mortuum fuerit: Dominum noslrum Jesum Cliristum : fratres charis-
ipsum solum manet. Si autem mortuum fuerit: mul- simi deprecemur : ut convenientibus nobis in m ho-
tum fruclum affert. Qui amat animam suam : perdet dierna Clementis sui soleiinitaie clementein el inef-
• Sequentia. In Missali Toletano, Edit. ann. 1550, C k Lauda. Ps. cxxxix, 1.
lectio in inissa sancti Clemenlis est ex epistola acl 1 Sacrificium. Ex Daniele, xn, 3. f . Ex
Sapien-
Hebraeos,cap. xui, 9 : Doctrinis variis et peregrinis tia, iu,7.
nolite abduci, usque ad vers. 17 : Tatibus enim m Hodierna die. Die IXKal. Decembris celebris in
hostiis promeretur Deus, quaeuua est ex iis leclionibus Occidente, et vetuslus est cullus sancti Clementis
quas iu naiali unius confessoris pontilicis legunt. papae et mariyris. De eo hac die roissam propriam et
h Cap. II. Vers. 1-10. officium celebrant Gotho-Hispani; eodem-
° Idonei sunt. Graec.et Vulgala, idonei erunt; et ita proprium
que die roissaro propriam habet in Sacramentario
lcgit sanclus Ainbrosius. sancli Leonis,in Gelasiano et in Gregorianis vul-
d Qucst lairo. Ita vetus inlerpres inter opera sancli gatis. De
eodeni, die 25 Novembris, agunt Kaleuda-
Ambrosii. Syriaca, facinorosus. Vulgala, mate ope- rium Frontonis , Capitularia Evangelinrum , apud
rans. In Gra>co,xaxovpyo;. de Liiur. Rom. pont., t. III, in appen-
e /n Cltristo Jesu Domino noslro. Vulgata : In Georgium,
dice; vetusta quoque MartyrologiaGelonense et Cor-
Chrislo Jesu cum gloria cmlesti. Ila eliam Primasius beiense Acherii, utrumque Antissiodorense Martenii,
legit. Syriaca et Graec. : /n Ctrisio Jesu «ttm gloria Dedse genuinum, apud Rollandistas, tom. I Marlii,
mierna. collatum cum Codice Veronensi a clariss. P. Rlan-
' Lectio. In MissaliTolelano lectio est ex Evange- chinio, in
proleg. ad lom. IV Anastasii; Usuardi
lio Joannis, cap. xu, 24: Nisi granum frumenti,usque Sollerii Romanum Parvum; Adonis Georgii, et Ro-
ad vers. 27 : Hoiiorificabil eum Pater meus; quaeest manum Raronii. Iu Africa eodem die ix Kal. Decerob.
ex iis lectionibus quas in nutali unius marlyris le- JJ festivitas sancti Clementis celebraiur, ut ex velusto
gere solent. Kalendario Carlhaginensi suspicari licet, in quo
s Cap. XII. Lectio hsec, centonis insiar, ex plu- Kal. Decemb. sancti Clementis el (|iiamvis
ribus fragmeiitis con-ula est. Initium capit ex Evan- corrosa mcmbrana abstulerit dieilegilur,
notam, tamen cum
gelio Lucae, cap. vm, 23 : Faclum est autem in una continuo seiiuaiur... A'a/. Decemb.sancti Chrysogoni,
dierum, et statim aduectilur versiculus 27 ejusdem quem non alium quam sanclum Chrysogonum MabiU
cnpiiis ; El cum egressus esset in ierram. Tum ex lonius et Sollerjus, harum rerum periti, esse conten-
Joanne, cap. xn, 24, 25, 26 : jYtsi granum frumenti, dunt, quem laro Latini quain GraecivmKal. Decem-
ut modo in Missali Toletano legilur. Deinde ex bris colunt, verosimile estsanctum Clenientem die IX
Joaine, cap. xm, 16,17, 20; ac demum ex eodem, Kal. Decembr. Carthaginensi Kalendario iuscriptum
cap. xv, 6, 12, 13. fuisse. Gilli olim , fortasse quia nuilas sanctorum
* Inveniet eam. Joan. xn, 25.VuIg., Graec. elSyr., fesiivitates in Advenlu celebrabant, missam saneti
cuslodileam. Clementis, ul est in Gallo-Goihico, inter eas repo-
1 Sic, quem misero. Vulg. ct Graec. : Se
quem mi- suerunt quie ab ociava Epiphaniaead initium Quadra-
scro. Syr. : Quisquisrecipilquem ego misero. gesiroaccelebrabantur. Kalendarium Bucherii sanctum
i Et qtiodcunquepeiierit.In Graec. et Syr., quod- Clementem martyrem una cnm Semproniano, Claudio
cuiique pelieriiis. Vulg., petieriiis Palrem. Sanctus et Nicosirato, v Id. Noverabris commemorat. Sed
Augustinus, in hunc locum, qumcunquepelkriiis. hunc esse Clementem papam, alii incertum esse fa-
147 MISSALEMIXTUMSEC. REG. B. ISIDORF.- PARS I. u*
fabilem ab arce sui numinis in his quibus degimus A , das affliclas reliquias clirislianorum. Ut quia veram
seeuli pressuris perpelnum porrigere gaudium : et pacem pacifici predicaiido durissimum eta sensuale
evadere prestet inferni supplicium. n). Amen. a diversis nationibus sufferimus jugum : per te qui
Alia. Clementissimo et per le Clementi tuo Do- vera et firraissima pax es pervenire mereamur ad
miue lachrimosas fundimus preces : ut suo intercessu paradis! gaudiuin sempiiernum. ^ . Amen.
a te Deus : qui sine initio clemens et pius: quos ju- /n/a(t'o. Dignum et justum est: clementem et
bes clementes in bonis actibus efficis. Prestelur Ec- pium : equum et vere salutare est: Doraine sancte
clesicetue pax indeficiens : bonifas affiuens : clenien- paler inestimabili et incomprehensibili clementie tue
tia regens: pletas benefaciens: protectio exuberans: perennes gratias agere : qui beatissimo Clcmeiui
lenitas mulceiis : patrociniuni delendens : mansue- b aposloli lui Petri discipulo nihilominus <= leri.io cjus
tudo corripiens : (ranquillitas juslificans : visiiatio in loco : calhedrali honore sublimasli: hanc giatiam
salvans : a misericordia subveniens : ct consueta conferre dignalus es : ut suavissimo oris ejus alio-
subVentio: nobis miseris parcens: quo mereamur quio : cullu relicto ydolorum et simulachronim
repulsis adversariis tibi Domino deservire: et ad figmento : quamplurimos populos ex lolo orbe credu-
tuam clementiam quandoque sine merilo jusiilicaii los signaverit crucis tue tropheo. Ipse enim ad cul-
letabundi attolli. i^ . Amen. B luiri vere fidei: ef ceremoniasd magistri Romuleos
Posl nomina. Clemens et cleraentissime Beus : qui simul et Italicos convocans cives: tyrannum Sisi-
per Clementem Romuleum Episcopum plurimos lue nium ete similes sui cepit sustinere cruenlissimos
diviniiatis congregas aggeres Marlyrum : et multi- hostes. Quem ad instar Sauli 22 f 1n0f' sonat lenta-
modam catervam accumulas confessorum : dona pro tio : poslea Pauli quod interpretalur mirabilis: ceci-
tu.i miseraiione spiritibus fidelium requiem defun- tale confusum : cum Theodora conjuge predicli Si-
ciorum ; et nobis omnibus cxoplalam remissionem sinii predicalione pontificali: Christiana eifecta pari-
omniiim peccatoruro. $j. Amen. ter orantes meruerunt saluti reddere s celitus casti-
Ad pacem. Clemens et milissime Domine: qui pa- galum. Unde et cum apucTAugustum rei hujus
cem ttiam per Clementem Episcopum cordibus radi- geslum : b per Mamertinum adminislratorera Romu-
casli fidelium : pace tua quc ipse es: salvare inten- leum fuisset delalum : tali relalione ceptrum impe-
tentur. In Marlyrologio Ilieronymiano Lucensi, die canos); Missale Gallo-Gothicum (In immolaiione
21 Novembris, legitur: Bomm,nalalissancti Ctementis. missm sancli Ctementis),ubi haec: Nam beatissimi
Sed an eliam hic sit Clcmens papa.in dubinm merilo Petri mox traditur disciplinis,quae ex Sacramciitaiio
vocalur. Vidc nolas clarissiroi Florentinii i;i huuc sancii Leonis verbaiim transsumpta sunt (Miss. S.
dlem et in diem 23 Novembris, quo in eodcm Mar- Clementis),
fyrologio recurrit natalis sancii Ctementis episcopiet e Tertio ejus loco. Sanctus Irenaeus (Adv. Hmres.,
mariyris. Graeci,in Menacis,et in Breviori MenologioIG lib. m) scribit: Terlio loco ab apostolis episcopatum
melrico, sanctum Clemenlem cotuiit die 24 Novem- sorlitur Clemens,qul et vidil ipsos apostotos, et con-
bris. In Menologio Rasilii, die 25 cjusdem mensis, tulit cum eis. Eusebius (Lib. m, c. 4) : CtemensBo-
quo die Moscliiin suo calendario liguraio (Bolland., mahorum Ecclesia terlius episcopus. Acla marlyrii
tom. I Maii) de snncto Clemente agunt, an sanctus sancti Clementis (Gr. Lal.; apud Cotelerium, Palres
Cleroens die 25 Novembris passus sit, neque asse- Apostolici, tom. V, pag. 801) : Tertius BomanmEc-
rere, neque refellere in animo est. Acta Gra?co-La- clesim prmfuit Ctemens'.Gregorius Turonensis (Hist.
tina, apud Coteleriiim, diem passionis prsetermittiinl. Francor. lib. i, c. 17, stift Trajano). Ciemenslerlius
Latina aptid Motilbriiium ediia, el Mss. in Codice BomanmEcciesimepiscopuspassus est.
Uarberino, passuni testanlur ix Kal. Decenibris. Li- d Magislri. Lege maaisirt SMI,uimirura divi Pelri
her Pontilicalis et Caialogus vetustus poiiiificum apostoli.
JRomanorunitempore Jusliniani Augusti compaclus • Similessui. Confer Epitome Clemehlin., n. 165,
(Bolland., tom. I Aprit.) Sancti Clementis elogium apud cilalum Coleleritim.
' Quod sonal lentatio, et rursus, mirabilis, glos-
concludunt his verbis : Obiit marttjr terlio Traiani
anno, sepulius ett in Grmciavm Kalendas Decembris, semaia snnt e sancto Isidoro (Origin, lib. vn, c. 9),
in dubium relinquenles, an eodem die passus sit quo Beda etS*. Hieroiiynio(De nominibus Hebraicis).
est sepultus, an pridie, ut Lalini videniur opinari. s Cmlituscastigatuni. Sisennius, vel Sisinnius, iste
a Sensuale. Hocest sentu prmdilum, qua significa- in Epilome Clemcntinarum, n. 152, apud Cotelcriurn
tione eodem voeabulo uiilttr Lucretius. Rogant Hi- (Paires Aposlolici,tom. 1), Ncrvae Augusli faniiliaris
spani ul, iulercedenle sancto Clemenie, ab eorum Ddiciiur.
; De eodem, el de ejus uxore Theodora, fuse
cervicibus anioveatur barbarorum hominuin jugura, inentio lit in marlyrio sancti Clementis, apud Cole-
Alanorum, Suevorum, Vandalorum, Goihorum, alia- lerium, elin Epitome Clcmeniinar., ubi bx-ceadciti
rutnque gentium, quae, his permistae, Hispaniam in- narrantur. Singulare est quod Galli olim, ut constat
vasc.ranl, ei sacra oronia et prolana pessumdabant. ex MissaliGallo-Goihico (Pag. 218, Etlit. Parisien.)
b Aposiolilui Peiri. Sancliim Clementem aposto- recurienie fcsto sancti Clemeniis, quoiaiinis, pro
lorum discipulum appellat Origenes (Principior. lib. Siscnnio et Thcodora ejus uxore orare consueverunl
n, pag. 82 oper., Edit. Maurin.; Gr. Kat., tom. I). (In colleclione posl nomina), ubi lncc : Memores
SanctiPauIi discipulum, et hi Evangelio cooperato- eliam simus fidelissimorum suorum Sisennii, alque
rem Clementem agnoscilipse Apostolus (Pkilipp. iv, Theodorm,ut quibus per beatum mariyrcm fidem se
5). Huncesse Clemenlem, postea papam, leslanlur eredendi inseruit, eis paradisi reyna participel; num
Eusebius (Hisl. lib. ui,c. 4); sanctus Chrysostomus furie Galli fuerunl ? cseierum hinc, ut noial Mabillo-
(Inprmfaiiunel Tim.); sanctus Hieroiiynius(/niJpis/. nius, probatur anliquitas Aclorum sancti Ctemeniis,
ad Philipp. iv, ct deViris illuslr., c. 15, Ed. Vero- in quibuslattdatur Sisinnius Nervm imper. familiaris,
nen.); Pnmasitis (In Episi. ad Philipp. iv, 3). Sancti ejusque uxor Theodora, a Clementead ftdem conversi,
Petri discipulmn ClementeuiappellautOrigenes(Tom. ncc facile credcnduiii asserentibus Acta sancli C.le-
11 oper. Gr. Lal., Ed. Maurin.) in Genesim scri- ineniis autesexlum saeculumcognita non fuisse.
hens (Pug. 20); Zosimus papa (Episl. 3, ad Afri- b Per Mameriinum.Maraertinus,qui hoc loco ad
149 MISSALE MIXTUMSEC. REG, D. I5ID0RI. — PARS I. 159
Hale comraonitum : hoc Publium « Tarquinium con- A scpicm quo mundus volvilur dics : suum inviuui
'
stat accipere in responsum : ut eum b trans ponlum siguum apparens demonstravit ejtis judicii allissi-
mare mittere non moretur in hererai crudele exi- muni locum : nitido sarcofago lumulalunr. Quod hoc
liura. In quo cum vir Domini Julianus cum ceteris divino jussu prestitit beneficium: ut nnnuali rccursu
Rome plebibus deplorantes : sui pasloris abseiiliaiu in ejus solemnitate hunc elemenlum martyri deferat
devenissent: c et sanctos ibidem ex diuturno lem- famulalum. 0 quam mirabile teslibus luis Christe
pore causa nominis Chrisli ad metalla precidenda tribuisli adjutorium : ut nihil sibi quod his nou con-
iinpiissime tentos reperissent: inler lues annosas et tuleris evenisso applaudeat 'plebs Judeoruin. Nihii
penales quas ibidem suslinebat pernicies. Hunc in- Domine anle lue incarnationis mysterium : tilli mor-
lullerabileiii (lendo et mugiendo dederunt respon- laliura prestilisti solacium : quera non tuis sanclis
sum : d qui a clivoso miliario aque sibi deportarent posl crucis exultalionem presliteris in cmolumsnto.
laboriosissimum poculum. Ad hec Sanctus Clemens Unde merilo omnes angeli et archangeli: throiii :
solari iucipiens ex divinis oraculis grave eorum exi- dominationes : virtuies : principatus: et poiestales :
liuin : gralias agens Deo : qui comraunicaveril neces- cherubin acseraphin in quorum sorle omnis consti-
silaiibus: oraiionis statim petit juvaculura. Necmora lit nuroerus eleclorum : le glorificare et magniPicare
solus inter horaines aspicit Dei agnura occultam aque B alquc laudare noncessant: ita dicentes.
venair, e ostendere dextro pede levato. ' Qui ad in- Chorus dicat. Sanclus.
star Mosaycum'inter cunctos manu propria : non vir- Bical Presb.
gam apprehendens meluentcm : sed sarculum fide- Post Sanctus. Vere sanctus el clemens: vere bene-
Iium corda exculpcnieni: modice fossorium in lcrra diclus el jusius : vere admirabilis et gloriosus Douii-
defixum: affluentes inundavcrunl gurgiles aquarum. nus Jesus Chrislus filius luus: qui incslimabili cle-
Ad hoc et tale miraculum omnis conveniens turba menlie sue dono nullum perirc jubet: sed omnes
civilaluui viciniumlaudant el magnificant procul dti- pielatis gremio convocat ad salutem : Chrislus Domi-
bio Dominum: equem olim spreverant concreli cul- nus ac Redcmpior etcrnus,
turis demoniorum. Unde labefaclus de lanlis mira- ja. Amen.
culis diabolus scdiliones : ad intcrpellandum Tiaja- Postpridie. (lemenlissimeacsanctissimeDomine:
num cxcital populorum.Qui statim perfidum millens sanctifica hec munera : impuris] manibus tibi deli-
h Aufidium:eum ancora ferri gravalum : iiiaiinis fiu- bala. Pcr que el offerenlium accipias vota : el ex ea
ctbus precepit demergendum. Cumque eum disci- sumentium cuncta dimittas peccata.
pnli coro omnihussanctis talividissent martyrio co- n). Amen.
ronalum : ceperunt per immensum mare ponere vi- Ad OrationemDominicam.
sum : si forte prospicerent eueriad litlora iparis vagis Clemens et immense et admirabilis Detis: cui
ihiciibus reciprocalum. QUod inare videns expave- omnia elcmenta famulantur el omnes elaliones ina-
scens collidiCbristi discipulum : ' fere tria milia per ris deserviunt: libera nos de aqnis mullis: i et de
minislralor Bomulens, et ab em. Baronio (Annal., legimus.
tom. II, ad ann. Clir. 100) praefectus Urbis appella- e Ostendere. Lcge ostendentem.
tttr, a scriptnre Gracco tnanyrii sancti Clementis o ' Qui ad inslar. Locus mendosus. Fortasse resti-
it!v.pyjngrov 7IO).ITIX.OUOpovov,el in Epitome Cle- lucndum sic : Quare, ad imlar Moysis, inter cunctos,
meniinariiin,n. ICG,b TJJ?Tzoi.toi; inap%ot, quae utro- manu propria apprehendens, non virgam metuendam,
que locoCotelerius Urbis interprelalus csi. sed sarculum, fidelium cordq exculpenlem, modice
* P. Tarquinium.prmfectus
ln Martyrio, n. 18, et in Epitome fossarium in lerram defixit, unde repente affluenles
Clemenlin., n. 104, isie Tarqiiiiianusappellatur. immdaverunl Corifer Acta mar-
b Trans ponlum mare. Ado (In libetlo Festivitalum) lyrii, n. 21, gurtjile» aquarum.
ait sanctum Clemenlem deporlaium fuisse (runs s Quem.Lcge : /n quemsperaverunl,olimconcreli
ponlummarein eremo, qui adjacet civitati Chersonm. •ulluris b
dmmoniorttm,
Beda, inMarlyroliTgio,irans pontummaris.Marlyrium Aufidium. Ado, in libello de Fcsl. apost. Aull-
sancti ClcmehtisEpito.ne Clemeniin., n. 106, Nice- dium hunc ducem appellat.
phorus (Bist. 1. m, c. 18), MenaeaGraecorum(Die 24 ** > Fere (rta millia, Est vulgalum »pud omnes mi-
Novembris)habeni, sanctum Clemcntem in exsilium raculum, de quo lege Tillemoiitium(Ci(a(,pag. 565),
pulsum esse in desertiim trans pontumadjacens oppi- et, apud Cotelerium(PatresAposlolici,lem. l,in fine).
dulo Chersonae.Caeterumde loco exsilii sancti Cle- Ilomiliam saticti Palris noslri Ephrem archiepiscopi
nieutis consulendi BaroniUsiu notis ad Alartyrolo- Chersonis, de quo etiam Allalius in Diatriba de tri-
gium RomauUm, Rosweydus in notis ad libellum bus Simeoiiibus uieminit, Sancius Gregorius Turo-
Adonisde Festivitatibus Apostolorum (Bibl. Pairum, nensis (DeGlor.martyr., lib, i, c, 55) de hocmira-
lom. XVI, pag. 917), Bollandisiaead diem 9 Marlii culo, lanquam derecerla, loquitur, quod suo lem-
agenles de sanclis Cyrillo et Meihodio (/. //, nela pore annis singuliscontingebat: Nunc aulem, inquit,
i%ad Vitam S. Clementis,pag. 5J5 el seq). die solemnitaiisejus (S. Clcmentis) recedit mare atl
« Et sanctos.Epilome Clement. christianosad opus iria millia siccum ingredientibus iter prmbensusque
in marmoris lapidieinis damiialos ad mille sanctum ad sepulcrummarlyris ; ibiquevola teddenlesel orantes
Clementerainvenisse leslalur, n. 167, quem nume- populi regrediuntur ad littus. Et capite sequenli re-
rum ad duo millia auget scriptor marlyrii, n. 19. fert de parvulo, qui, casu relictus a parenlibus, posl
" Quia clivosomilliario.Locus mendosus. Fortasse annum incolumisrepertus esl, in aede martyris.
legendum Qui: clivos iiinere a miltiario sexto aqum i £( de manu. llaecopiime conveniunt cum pessi-
siH deporlarenl laboriosissimumpocutum : nam in mo slalu reruin liispanicarum, cum Barbari priniiim
martyno, n. 21, aquam dislasse sex milliaribus, in conira militem Romanum et indigenas, lum inier se
Eptloitie Clemeiif,, stadiis quinque et quadraginla bellum saevissimegererent (Vide Idatium, in Cliro-
^St MISS\LE MIXTIIM SBf. RKG. K. ISIDORI. — PARS I. 152
tiiauti filimuin alieiiorum. Ut qui per te renaii sumus tA devicio diabolo futuro leteraini de triuinpho. $ . A-
cx aqua el Spiriiu.Sancto : non patiamur ab ethnicis men.
et irregeneralis divelli a sancto proposito : sed ar- Per misericordiam ipsius Dei nostri qui est bene-
cum eorum inconvertibilem contere : sagitlas de- dictus et vivit et om.nia regit in secula seculorum
strue f pharelras retunde : gladios perime : lanceas amen.
divelle : consilia que in nos acuunt maligna con- Dicat Presb, Dominussit semper vobiscum. ^. Et
funde :.et in ipsos si credere noluerinl: el in ipsa cum.
retorquendo 23 converte : atque semper fidei scuto Chorus dicat. Gustate et videle.
nos proiege. Qualiter qui hic propter nomen filii tui Communie. Kefecii Christi corpore. et Oratio. om-
novum quod iu niargaritum liilgidum : id esl in nia ul in prima Missa quere. fol. 7.
a calculum candidum scripsisti: diversa. a gentibus
IN NATALE « SANCTI SATURNINlEPISCOPI.
:
sustinemus opprobria porlamus infanda ludibria.
Illic pro fide quam crediraus et pro ea usque ad men- Ad Missam.d Officium.
dicitatem et mortera distrahimur : concedalur remis- Gloriara et magnum decorem impones super eum
sio peccatorum : ut potiatur infiniius locus juslorum allelnja : et dabis eum in benediciione. In seculum
proclamando ac dicendo in terris. Pater nosler qui. IB seculi alleluja alleluja. f. Beatus vir qui timet' Do
Betfediilio. Glemens et piissimus Dominus : Cle- minum : in mandatis ejus cupit nimis. P. In secu-
mentis sui tuealur amminiculo: et liberet ab omni lum. f. Gloria et honor Patri et Filio el Spiritui
Sanclo in secula seculorum aqsen. P. In seculum.
peccato. ^. Amen.
Dicat Presb. Gloria in excelsis.
Cleroentie sue dono vos lelificet in hoc seculo et
Oralio. Gloria nostra Deus noster : qui in celis ab
ab oiiini sorde purificalos rcstituat paradiso. fij.
Amcn. Angelis demonstraris : et in perpeluum decantaris :
hic fideliler ac solenuiter predicaris: presta nobis
Ut sicut Cleraens papa b per martyrii gratiam ho- araplissima pielate tua a malis propriis Iiberari: et
stem vincendo gloriosus migravit e 6eculo: ila vos luis sempcr laudibus gloriari. n|. Amen.
nico, ab Otympiade297). Huc etiam refert quae Avi- viario et Orationali Gothico a Mozarabis colitur. De
tus presbyter scribit papm Palconio, episcopo Bra- eo agunt MissaleGallo-Gothicum propria missa quse
car*ensi(Apud Mabillonium, Analect. veter. , lom. post Epiphaniam celebratur, et iu Kal. Decembris
IV, p. 181), cum illi per Oiosiiim niuteret reli- Martyrologia Adonis, Usuardi, Flori, Romanum Ba-
quias siincti Siephani nuperdetectas •.Tributaiionibus ronii, Lucense Ilieronymianum Florentinii, Gello-
vestris, inquit, compaliens, el pro discidio [excidio] nense, Fuldense Georgii, el quaedam alia. Acla
palrim incessabileslacrymas fundens, ut et [autj vobisC G sancti Saturnini Tolosani a scriplore, tantum non
Dominus restituat libertalem, quos admonere voluit, synchrono, exarala hahentur apud Surium die 29
aui illis tribuat mansuetudinem, quos prmvalereper- Novembiis, et casiigatiusapud D.Theodor. Ruinart.,
ntisil. inter Acta sinccra el
a Calculum candidum. Apocal. n, 17. Quae et Venantius Fortunalus selectau, martyrum, pag. 4t9.
(Lib. carm. 8) el Sidonius
qtiania pro sana fide et Deiculiu passi sint Hispani Apolliiiaris (Lib. ix, epist. 1U)sanclum Saturnitium
catliolici a barbaris islis naiionibus, conjicerc licet Tolnsanum versibus celebraruut. Ejusdem nieniio-
cx iis quaede Vandalica persecutione scripsit Viclor nem facit sanclus Gregiirius Turoneusis (Hist.
Viiensis (De Pers. Vand.), Sidmiius Apollinaris Franc. lib.t, cap. 30; deGlor. martyrum, lib. i, cap.
(Lib. vn, cap. 6), et Gregorius Turonensis (Hist. 28). De mense ac die passionis sancii Saturnini silent
Iib.u,cap. 2)de persecutione Evarici, et sancius Acta, quaeannum quoque marlyrii ejtis in dubio re-
Isidorus (Chron. Goih.) de perseculione Leovigildi, linquunt; ita enim habent: Ante annos quinquaginla,
tradiderunt. sicut actis conlinetur, id esl Decio el Grato
b Per martyrii graliam. Sanclum Clementem pa- consulibus,publicis sicul fideli recordalione relinetur, primum
paniimer manyres numerandum esse, praeter anti- ac summumChrisli Tolo>a civitas sanclum Satumi-
quiiatem cultus, et veluslam ejus memoriae Romae num haberecmperatsacerdolem. Quce videntur potius
struclam ecclesiam (S. Hier., ae Vir. illnslr., cap. indicare anuum quo sanctus Salurninus sedem suam
15), et. locum quem in canone missae Romanaeobli- Tolosaefixii, quam annum quo est martyrio corona-
nei, facit expressa auctoritas Zosimi papae(Episi. 3 lus. Sane si de anno martyrii iiiteJliganlur, passus
ad A(ricanos), Rulini ( De adulteratione libr. OH~ D ] est anno aeraevulgaris Chrisli 250, et verosimilius
genis), et EcclesiaeCarlhaginensis in suo Kalendario, esl Tolosam venisse iuiperanle Philippo. Atsi cum
cui nullius, nisi marlyris, dies natalis inscribitur. sancto Gregorio Turonensi (Hist. Franc. lib. i, cap.
Neque obslat silenlium Kalendarii Bucheriani, et 30) intelligenda sint de anno quo sanctus Saiiirniiius
sancii lrenaei; nam ad catalogum Bucherianum quod Tolosae sedem episcopalem conslituit, probabile est,
attinet, ab eo sanctusTelesphorus papa, celeherrimus eum imperante Valeriaiio marlyrium fecisse, scri-
martyr, aliique non pauci laciti praetermiltutilur : ploremque actorum passionis ejus ea quae oculalus
quorum unus est sanctus Clemens, nisi forte inter leslis viclit posteris Iradidisse. l)e Ecclesiisin Hispa-
inartyres v Idus Novemhris recensitus fuerit. San- nia a sancio Saturnino fundalis, consule Ainbrosium
ctiim anlem lrenaeum, qui Vitas Roinanorum ponti- Morales(In Cltronico,lib. ix, cap. l&), Franciscum
ficiim non texebat, necesse noneratdocere quamorie Padilla (Hist. Eccles. Hisp., centur. i, cap. 20),Saus-
ohierit sancius Clemens, maxime cum is pluribus saiuui (In MarlyroloyioGalUcano),FranciscumDiego.
ante moriem annis ponlificatura abdicaverit. ii Anliq. oscens.).
c Bini hac die 29 Novembris coluntur marlyres (Lib. d Officium. Ps. III, 1. /n mandalis ejus cupit nimis.
Saturnini, alter Romaevia Salaria, de quo Kalenda- Vulg., LXX el sanctus Augusiinus, votetnimis. Psal-
rium Fronlonis, Sacra-meniariaGelasianuin et Gre- terium Romanum, editum a veu. Thomasio (Oper.
gorianum, ei Marlyrologia fcrme omnia agunt. Alter tom, 11, Ed. Bom.), quod llaticam versionemap-
Saturninus Tolosanus episcopus, ritu duplici sex pello, cupit nimis. Psallerium Mozarahum, cupiel
capparuio, missa et officio proprio in Missali, Bre- nimis.
153 MISSALE MLXTUMSEC. REG. B.ISIDORI. — PARS 3. 154
Per misericordiam tuam Deus noster : qui es be- A . et doctrina. Erit enim tempus cum sanam dociri-
nedictus et vivis et omnia regis in secula seculorum nam non sustinebunt: sed ad sua desideria coacer-
amen. vahunt sibi Magislros prurien'es auri&ns : ei a veri-
Dominus sit semper vobiscum: tate quidem auditum avertent : ad fabulas autem
Leciiolibri EcclesiasliciSalomonis (" Cap. L). convertentur. Tu vero vigil-a: in omnibus labora.
itj. Deo gratias. Opus fac Evangeliste: Ministerium luum d miole.
Vir iste conservavit legem Dei excelsi: et in ten- Ego enim jam delibor : et terrpus resolutionis mee
tatione inventus est fidelis. Et statuit ei Dominus te- instat. Bonum cerlamen certavi: fidem servavi „•
staraenlum eternum : et declit illi sacerdotium gen- cursum consummavi. In reliquo reposita esi m.L?
tis : et beatificavil illum in gloria. Et circumcinxit corona justicie : quam reddet mihi Domhns Juslus:
illum zonam gloriae: et induit illumin vasis virtutum. judex in die illa. Non solum autera mihi; sed et his
Qui curavitgenlem suam : el liberavit illam a perni- qui diligunt adventum ejus.
tie. Qui prevaluit edificare civitalem : qui adeplus "i5. Amen.
est gloriam in conversalione gentis: et ingressus Dicai Presb. Dominus sit semper vobiscum.
domus et atrii amplificatus est. Quasi stella matulina. Leclio SanctiEvangeliisecundumLucam(eCap.XIX).
in mtVlia nube : et quasi luna plena in diebus suis " In diebus illis. Dominusnoster Jeuis Christus lo-
hicet. Et quasi sol refulgens : sic ille refulsit in lem- quebatur discipulis suis et turbis dicens. Hotno qui-
plo Dei. Quasi arcus refulgens inter nebulas glorie: dam nobilis ahiit in regionem Ionginqnam accipere
et quasi flos rosarum in diebus verni. Quasi lilia que sibi regnura et reverli. \Tocaiis autera decern servis
sunl in transitu aque : et quasi thus redolens in die- suis: dedit illis decera mnas. Et ait ad illos. Nego-
bus estatis. Quasi ignis refulgens : et thus ardens ciamini dum venio. Cives autem ejus oderant illum :
igni. Quasi vas auri solidum : ornatum orani lapide et miserunt legaiionem post etim dicenles. Nolurous
precioso. Quasi oliva pullulans : et cypressus in alli- hunc regnare super nos. Et facium est ut rediret
tudinem se tollens. In accipiendo ipsum stolam glo- accepto regno : jussit vocari servos quibus dedit
riae : et vestiri consummationevirlutis. In ascensu pecuniam : ut scirel quantura quis negocialus esset.
altaris sancti: gloriam dedit sanctitalis amictam. In Venit autem primus dicens : Doraine: mna tua de-
accipiendo autem partes de roanu sacerdolis: el ipse cem mnas acquisivit. Et ait ilii. Euge serve bone :
siaus juxta aram circa illum corona fratrum. Quasi quia in modico fidelisfuisti: cris potestatem habens
planiatio cedri in monte Libano : sic circa illum ste- supra decem civitales. Et alter veuit dicens : Do-
terunt quasi rami in palma. Porrexit manum suam _ mine : mna lua fecit quinque mnas. Et huic aii. Et
in libaiione : et libavit de sanguine uve : et fudit in tu esto supra quinque civilales. Et alius venit di-
fundaroentum altaris odorem clivinum excelso prin- cens. Domine : ecce mna lua : quara habui reposi-
cipi. Tunc exclamaverunt filii Aaron : in tubis per- tam in sudario. Timui enim quia homo austerus es :
ductilibus sonaveruiit: et audiiam fecerunt vocem tollis quod non posuisti: el roetis quod non semina-
in uiemoriam coram Deo. ii|. Amen. Dicat Presb. sti. Dicit ei. De ore luo te judico serve nequam :
Dominus sit semper vohiscum. b Psallendo. Posuisti sciebas quia ego austerus homo sum : tollens quod
super caput ejus coronam de lapide precioso. f ,Su- non posui : el melens quod non seminavi: ei quare
per salulare tuum Domine exultahit vehementer dc- non dedisli pecuniam meam ad mensaro : el ego ve-
sideriuro anime ejus dedisti ei: et voluntate labio- niens curo usuris utique exegissem illam? Et aslan-
rum ejus non fraudasti ei, P. Coronam. Pretb. Si- tibus dixit. Auferte ab illo mnam : et dale illi qui
leniium facile. decem mnas habet. Et dixerunt ei. Domine : habet
SequeniiaEpistole Pauli Apostoliad Timotheum (II, deccm mnas. Dico autem vobis : quia omni habenti
°cap.llll). dabilur et abundabit. Ab eo autem qui non habet:
^. Deo gratias. et qtiod bahet auferelur ab eo. Ve.rumlamen: ini-
Charissime. Omms scripfura diviniius inspirata: j) micos meos illos qui noluerunt me regnare super se :
utilis est. Ad docendum. Ad arguendum. Ad corri- adducite huc : et interficite ante me. Qui habet au-
gendum. Ad erudiendum in justicia : ut perfectus rem audiendi audiat.
sit homo Dei : ad omne opus bonum inslriictus. Te- it|. Amen.
stificor coram Deo el Christo Jcsu: qui judicalurus f Lauda. Alleluja. f . Tu es Sacerdos in etemum
est vivos el mortuos : et advenlum ipsius: et regnum secundum ordinem Melchisedechalleluja.
ejus. 24 Predica verhum. Insta. Opportune impor- e Sacrificium. StansSacerdos ad allare in circuitu
lune. Argue: obsecra : increpa in omni paiienlia ejus: corona fratrura quasi germen ccdroruni in
a
Cnp. L. Haec prophetia est cenlo consutus ex opus fac Evangelklm, minislerium tuum imple. At
fragmentis libri Ecclesiaslici, cap,- XLIV,20; cap. Gra;c, Syr., Primasioet pluribns Lalinis Codicibus
XLV,8 ; cap. L, 4,14, 10, 19. lnilio adjiciiur vir isie, hicc verba, sobrius esto, dcsiniL
quod ad Scripttiraelextum non peninet. e Cap. XIX. Vers. 12-27.
h Psullendo.Ps. xx, 4, f . Ibid., 2, 3. ' Lauda. Ps. cix, .4.
c C«p. III. Vers. 10, ad cap. IV, vers. 8. s Ex Ecclesiastico, cap. L, 13. f.
d Imple. Addit Vulgata, sobrius esle. Anihrosia- Ibid.,Sacrificium.
6,7, 8,9.
ster legii: Tu vero sobrius esto, in omnibus paiiens,
158 MISSALEMIXTUMSEC. REG. B. 1S1D0RI.— PARS I. 186
Libano : circumdederunt eum sicut arbores palnia- A nomine beatissimus Satuminus, Praesulet Martyr :
rum: et oblulil oblalionem Domino in con«peetu dum litare aris demonicis renuit ; ad Capitoliuma
universe Ecclesiaealleluja. f .Exallatus est refiilgens turbis atlrahitur : furenlisque lauri supplicio conse-
in lemplo Dei: quasi slella matuiina inmedia nubc : cratur. Tu ejus roeritis offerenlium suscipe vola : et
et sicul luna plena in diebus suis : sicut arcus pacis omnes in coromune pro lua justificatione commu-
' illuminans ih nubibus gloriae: et sicul oliva germi- nica. Quo exaudili pro nobis requiem eliam apud te
nans fructum accepit slolam sanctam. P. Et ohtu- inereamur impetrare defuncti.
lit nblalionem. i>j. Amen.
Missa. Maguuin nobis semper festivum a summi Ad pacem. Oralio. Christe Deus omniumgratiarum
ponlificis et marlyfis Satuniini : fratres charissiml Jargitor :' qui dprimum ac summumTolosanaecivila-
depensis fideliler precibus excolamus : qui Salvaloris tis Sanctum Salurninum Sacerdotem instituisti. Ad
nostri precepla eustodiens : non solum sacerdolium cujus praedicationem atque viritilem ita ora demo-
ac vite beatitudinem meruil: sed etiam tanli hono- num siluerunt: ut se consulentium cultoribus suis ob-
ris officium felici martyrio consecravit. Ad cujus strusa veluli absenlia probarentur. Tu ora noslra pre-
preseutiaro tanto demonum sagacitas limore conli- conio vere predicalionis accinge et viciorum inso-
cuit: ut largis victimis invocali: solita cultoribus suis B lentium simultates a nostris pectoribus abjice. Ut ita
responsa non redderent. Cujus rei genlilitas furore pacis monuraenlo convalescaraus ad invicem : quo
succensa comprehendere : ad supplicium vesano fu- dum ea quae predicamus sermonibus : opere imple- j
rore non timuil: quem in Dci confessioneconslan- vcritnus : ad le qui es retributor justissimus sine con-
leni evincere: presentis moriis inlerminalione non fusione perveniamus. Amen.
potuil. Proinde debemus in tanli marlyris laudem Inlatio. Dignum et justum esl: optimum saneest,
'Deo vivo et placationis hostiam adolere: quo per nobisque speciali devotione praecipuunt : ut tibi Do-
hunc cunclis nobis impartiat quod rogalur: qui per mine incessanter gratias : dum martyres tuos mira-
eum dedit populis : quo solus in Trinitate Dominus hiliter excolimus referamus. Neque enim Dominedia-
crederetur. Amen. bolici furoris impeturo humanse fragilitatis infirmitas
Atia. b Dehitas libijDomine eterne rcferimus gra- sustineret: nisi subjeclum inimicorum tentationibus
tias: et Jesu Christo filio tuo Domino nostro. In cerpus: anima spiritualis evinceret : tuisque con-
cujus simililudinem feeatissimus Saiurninus : dtim firmata doctrinis imbecillum habitaculi sui domici-
offert victimam: ipse est viciima. Dumque 25 ele- lium fidei munimine roboraret, Namcum praesentia
ctus agil marlyrium devolus implevil: ut per emi- Q antistitis tui et marlyris Saturnini garrula demonum
neniiam justiliac atque vicloriae et tcslis lieret et loquacitas siluisset: neque solutis laxarent ora falla-
antistes. In quo proficiens fidei laliludo, dum cathe- ciis : ad aras demonum horrendo gentilis populi fu-
drani suscepit sanclitatis , coronam rapuil passio- rore pertractus est; et eum sacrificare morlis inter-
nis. c Probus ad officium: improbus ad triumphum. minatione compulerunt. Ad cujus iroperiura repressa
Dum ungitur consecrans: dum occidilur consecra- demonum suoruro fallacia siluissent: qui cum cor-
tur. Prius fidei predicans sermone : post sanguine. repttim • ad Capitolium ducerent; et Sancti Spiriius
Loclor ad altarium: victor ad regnum. Erexit ad dono presentem perilur carnis exitium non paverel:
lac^em : quos erudiat ad salulem. Ambulansvere te uiiuiii in Trinitale Doroinura confileri: in tanla
de virtulibus in virtulem. Ut qui conversalione con- perverse plebis ' seditione non limuit. Ad cujus con-
tulerat imellectum : conferret consummaiione suf- stantiam acrior nefande vociferationislumuliusexar-
/ragium. Obtineat igilur Deus Summe apud le dare sil : in necem beatissimi Sacerdotis cunctus popu-
miseris indulgeniiam posl deliclum : qui meruit lus unico clamore conspirat. Cujus pedes prolinus
post Sacerdolium subire martyrium. vinculis inliganles : ad posteriora lauri quem vicli-
^. Amen. roe procuraverant nefandanectere teraerilate non tre-
Post nomina. Oraiio. DomineJesu Christe : qui es j) pidant : eumque acrioribus sliraulis verberalum :
ineflabilis bonitas : et invicla polestas : pro cujus et mullitudinis clamore succensumper gradus quibos
« Summi Poniificis. Episcopum inlellige. Anti- sanguine.
quiores episcopatum summi saccrdolii ministcrium d Primum ac summum.Haec ex actis desumpta
(Sacr. Gctas., in ord. episc.), sacerdotale culmen sunt, quae, si vacat, confer; in iis enim quacin ora-
(Missul. Ambros., in prmf. missm ord. S. Am- lionibiis el in illaiione referuntur, de sancti Salur-
brosii), et ipsos episcopos summosaniisiiics (S, Leo, nini 0 martyrio lideliter dcscripta inveuics.
ser. 10 de Quadrzg), suinmossacerdotes (Acta S. Ad Caphoitum. Non modo Romae, sed etiam in
S'tiumini, Terl., de baptismo,cep. 17), summos Dei praecipuisquibusdam provinciarum civiiatibus erant
sacerdotes (Conc Tol. ix, c. 17), summos pontifices Capitolia, tnaxime in iis quaecojoniaeRomanaedigui-
(Pass. Marcul., apud Mabiilonium, Analect. vet. t. tate fruebantur. Praeier Tolosanum hoc, apud scri-
/V, p. 116), el similibus bonorum litulis ornare con- ptores leguitlur Carthagine, Capuae,Narbonae,Au-
sueverunl. Treveris, eic. Vide Baronium
b DebiUs. Iniliuro hujus orationis eadcm est in gustaeVindelicorum,
(In notis ad Marlyrologium, die 29 Novembrit),
Gallo-GolhicoEdit. Paris., pag. 219. . Glossariumdu Fresne, verbo Capitolium, aliosque.
«
. Probus. Lege : Probus ecl officium,'probus ad ' Seditione. Nonenim senteiilia judicis, sed scdi-
triumphum, dum ungit consecrans,dttm occiditurcon- tione plebis ad siippiicium rapius est.
jecralur, prius fidei doclrinamprmdicunssermone,post
157 MISSALE MIXTUMSEC. REG. B. 1SID0RI. — PARS I. 188
thpboli.im deSCendebalur turha precipitat. * Sta- A Deum commendet: qui supplicium nullum patiniur
timque inler ipsos primordii grfldus : confractis ca- propter fidera. Ut spes nos non destituat miseroa :
pitis compagibus soluta cerebri interna dissiliunt. quos non efficit effusio sanguinis gloriosos. Atque
Nec prius lacernm corpus trahi destilit: qoam rup- recreati per moraenia : divinis consolemur sermoni-
tus froctuosis cursibns funis conlisa turoulo roembra bus: cum ad Deum proclamaveriraus e tcrris. Paler
laxarei. Victricemque animam el gloriosa professio- nosler qui es in ccelis.
ne sublimem : ad beatesedisamenilatem tendentem: Benedictio. Christus Dominus: cujus nomen bea-
in Hftbraliesuscipiendamgremio securns emisii. Un- tissimus Saturninus inter furores gentiuro clara voce
de merito cnnetus ille angelice congregaiionis exer- confessus est: confiteatur nomina vestra coram Pa-
citus : in hac martyris tui congressione : tuam Do- tre suo et coram Angelis ejus. u]. Amen.
roine diebus ac noclibus viriutem magnifieare non Quique in praedictummartyrem habitans simulaeris
desinit: proclamans atque ita dicens. demonicis ademit rcsponsum : ipse orationibus ve-
Dicdt Chorus. Sanctus. stris aperiat sue pietalis auditum. ^. Amen.
Posl Sanctus. Vere sanctus : gloriosns : potens el Ul cum eo post illud seculum vilam retinealis per-
admirahilis Dominus noster Jesus Christus filius peluam : ob cnjus amorem presentis diei celebratis
ttitis : cujus 26 confessionem in mnrtyribtis illaltis B so!ennia, ^. Anien.
furor non admiltit : cujusque amorem insanientium Per miscricordiam ipsius Dei nostri qui vivil et
Crucialio non exlinguit. Hujus itaque notnen beatis- omnia regit in secula seculorum. ^.Amen.
simus Saturninus martyr tuus: et ante supplicium Hic dicat Chorus : Gustate et videte. Oratio post
prsedicavit: et inter supplicia non denegavit. Cum communionem. Gustantes Domine suavilatis. Cetera
persequentium circumdatus obicibus: coaciusque sa- omnia ut in prima Missa.
crificare demonibus renuit: te unum et verum Deum IN SANCTI <=ANDREE APOSTOLI.
Voceclara se teslatus est credere : pro quo etiam et Ad Missam. d Officium.
animam posuit usque ad mortem : per ipsum Domi- Sancta Crux antequam te Dominus ascenderet li-
nmn ac Redemptorem cternum. morem terrenum habuisii : modo vero amorem ce-
Posl pridie. Olilalum libi hoc sacrificium DeusPaler leslem obtines alleluja alleluja. • f. Doinine pro-
in hujus martyris lui Salurnini solennitate sercnus basti me et cognovisti me lu cognovisli sessionem
accepta : et illius invisibilis gralie tua benedictione meam et resurrectionem meam. P, Modo vero.
sanctifica. Et sicut idcm martyr participatione tua f. Gloria et honor Patri et Filio et Spiritui Sancto
gracidus presenlia stia deroonifica fecit simulacra si- P in secula scculorum. P. Modovero.
lere: ita nos hortim Sacramentorum perceptione ex- Dicat Presb. Gloria in excetsis.
tirpernus in nobis omnem diabolicc temptationis hor- Oralio. Gloria nostra Deus noster : qui in celis ah
rorem. Angelis demonstraris : el in perpeluum decanlaris :
^. Amen. hic solenniter ac fideliter predicaris : presta nobis
Kd OrationemDominicam, amplissima pielatis tue a malis propriis liberari : et
Ecce dileciissimi fratres fide relata cognovimus : seinper in tuis laudibus gioriari. li). Arnen.
beatissimum Saturninum : etb gladii pontificalis Sa- Per misericordiam, etc.
cerdotio functum : et adterga tauri illigatum pedibus Propheiia. Justus si morte occupalus. Bequire re-
marlyrio consecratuni. Unde omnipolenlem Detim tro in Sancli Clementisfol. 20
qui ei geminam coronam Sacerdotis scilicet et mar- ' Psall. MagnificaviiDominus sanctum suum : Do-
tyrii largitus est deprecemur. Ut vel fides nos apud minus exaudiel me dtim clamavero ad eum. f . Cum
a d Officium. Desumptum est ad missam officiumex
Stalimque. Consule Acta, Venantium Forluna-
tum, el Sidonium Apollinarem citatos. presbyterorumel diaconorum Acliaiae,
b Gladii Ponlificalis. Num forte legendum gratlus vulgata epistola
quap, inqttit Sollerius (In M-artyrotog.Usuardi, ad
ponlificalis; lamen episcopi jus gladii s.piritualis a -y.diem^) Novembr.), omniJerme Christiano aevocir-
Ghrisio acceperunt, ct ab initio eo jure usi sunt. csi. Ex hac epistola locum insignein de sa-
« S. Andrem.Kalendarium Bucherianum silet de cumlata crificio eucharistico depromunt Etherius et Beatus
festiviiate sancti Andreae apostoli, forlasse quia se- (Lib. i adv. Elipandum). Nonnulla ex eodem fonte
deme Liberio ponlifice nondum erat Rornaebusilica haiiserunt Missale Gallo-Gothicum, Aiitiphonarius
ejus nomini dicata. Simplicius enim, qui anuo 468 Gregorianus in introitu roissae sancli Andreae, ct
poniifex ordinatus est, translata ad liiinc usum ba- pncfaiio cjuidem missie in GregorianoMenardi, qui-
silica Siciniana, primus ecclesiam saticto Andre e hus. ul notant eruditi Editores opcrum sancti Gre-
consecravit, ut versus musivo opere apsidi basilicac gorii, corroboranlur Acta sancli Andrem, probatnrque
inscripti deraoiistrant. Vide Ciampinum Veter.Monu- non iia wcentem esse eor.umpublicationem. De liac re
ment. part. i, c. 7, 17). De eodem sancto apostolo plura Iege apud Tillemonlium (Tom.il, not.lin
silet pariter Kalendar. apud Bolland. (Tom. VII Ju- S.Andream), Bariholpmeum German. (De veter.Hie-
nii, pr,g. 1). Festivitas sancti Andrea;aposloli el mar- rel. sacr. Cod. corruplor., tib. .n, pag. 221), Naialem
tyris iiiscribilur veluslo Canhaginensi Kalendario. Alexandrum (Tom. 1, pag. 46), Andream Saussaium
De eodemagiintdie 50 Novembris Mariyrologia Lati- episcopum Tullensem, In Viudiciis quas
pro Histoiia
norum, GraecorumMenologia, ct libri liturgici, Mis- passionis adjecit duodecim libris de gloria sancti
sale et Breviarium Mozarahum,Oralionale Goiliicum, Andreao.
et Missale Gallo-Gothicum, in quo missa sancti An- e f. Ps, cxxxviu, 1.
drcae post Epiphaniam cum aliis quibusdam quae in •' Vsaltendo. Ps. IV, 3.
Adventurocadunt collocatur.
«9 MISSALE MIXTUMSEC. !REG. B. ISIDORI. — PARS I. 160
invocarem le exaudisti me Deus justiciae meaein Iri- Avocare Dominus dignaretur: audita voce vocatiouis
bulalione. P. Dominusexaudi. Christi : terrena omnia derelinquentes : cunctaque
Sequenlia Epistole Pauli Aposloli ad Galaihas simul vilia vite veleris respuenles : a mundatiaruiu
(*Cap.Vl). jamque rerum curis expediii et liberi : atque ab
Fratres Bonum facienies ne deficiamus: tempore omniiim viiiorum nexibus absoluti: Salvatoris ao
eniin suo meteiiius non delicientes. Ergo duiri tempus Domini vestigia sunt secuti. Horum
ergo nos exem-
:
habemus operemus bonum ad omnes homines : plis accensi : sequamur Chrislum : contemnamus
maxime autcm ad domeslicos fidei. Videte qualibus mundum : cum suis operibus transiturum. Nulla nos
liieris : scripsi vobis roanu mea. Quicumque volunt cupiditas mundana reiineat: nec
periturarum amor
hi
placere in carne : cogunl vos circumcidi : lantum rerum a Salvatoris nostri nos amoredisjungat. Qua-
ut ciucisChristi persecutioneni non paiianiur. Neque tenus Sanclorum
sequendo vestigia : pervenire roe-
euim qui circumcidunlur, legem custodiunt: sed vo- reamur ad gaudia sempilerna.
liint vos circiimcrdi*.Ut in veslra carne glorientur. ii). Aroen.
Mihiautem absit gloriari nisi in cruce Domini nostri Atia Oraiio. Supplices te rogamus clementissime
Jesu Clirisii : per quem mihi mundus crucifixus esl: Deus: utSancto tuo Andrea apostoloac martyre obli-
"
et ego mundo. In Chrisio enim Jesu : neque circum- nente : tue cognitionis gratiam uberiori copia
atquo
cisio aliquid valet: neque prepuciura : sed novacrea- eminenliori perspicatia consequamur. Nec enim hoc
tura, Etquicun<|ue hanc regulam seculi fuerint: pas rogantes: eodein interveniente nos adepturos esse
super illos :et misericordiaelsuperlsrael Dei. Dece- diffidimus : quem tanto tuac dilectionis calore suc-
tero: nemo 27 niitii moleslussit. Ego autero stigroata censum agnoscimus. Ut non solura eis qui eo predi-
Domini noslri. Jesu Christi in corpore meo porlo. cante in te credebant salutaria verbi pocula mini-
Gratia Domini nostri Jesu Christi cura spiritu ve- straret : sed ipsum quoque impiissiroum c Egeam
stro. perseeulorem : ut ab idolorum vanissimo cultu rece-
^. Amen, deret : et verum Deum agnosceret : piis adhortatio-
Leclio Sancti Evangelii secundum Matlheum nibus ammoneret. Yerum quia nepharius ille ac per-
(b Cap. XVI). fidus graliam tuae cognitionis : quam ceca superba-
lllo in tempore Dominus nosler Jesus Chrislus quemente contempsit: quia non raeruit : utique nec
loquebatur discipulis suis dicens. Si quis vult posl accepit. Presta nobis humillimis servis tuis : ut qui
me venire abneget semetipsum : el tollat crucem te Deum tuo dono credentes agnoscimus : et agno-
suam et sequalur me. Qui enim voluerit animam scentes fatemur : a te nunquam penitus recedamus.
siiara salvam facere : perdet eam. Qui enim perdide- C Sed dum tibi subjicimur: libique fideliter inhaeremus
rit animam suam propter me : inveniet eam. Quid elernilatis tue munera sortiaraur.
eniraprodest hominiutmunduinuniversumlucretur : Chorusrisp. Aroen.
se autem ipsum perdat: et delrimentum sui faciat ? Post nomina. Oratio. Nominibus Sanctorum Mar-
Nain qui me arguerit et meos sermones: hunc filius lyrum oflerentiumque lidelium : atque eorum qui ab
hominis crubescel: cum venerit in majestate sua : hoc seculo transierunt : a Minislris jam sacri Ordinis
ct Palris et sanctorum Angelorum. Dico autem vobis recensitis : tc DominuraDeum nostrum per iulerces-
vcre : sunt aliqui hic astantes : qui non gustabunt sum sancti lui Andree apostoli et marlyris depreca-
mortem : donec videant regnura Dei. mur. Ulet martyrum patrocinia nobis semper opitu-
^. Amen. lentur : et olferenlium obsequia a te cleinenter acci-
Lauda. Alleluja. y. Loquebar de testimoniis piantur : ac defunclorurofidelium aniroabus celes-
tuis in conspeclu Rcgura et non confundebar alle- tiuro receptacula mansionum : et sempiterna quietis
luja. tulamina tribuanlur.
Sacrificium. Fulgebit juslus. Bequire in Sandi ^. Amen.
Cleinentisfol. 21. Ad pacem. Redeniptor noster et Domine Oranipo-
Mitsa. Anniversaria beali Andree apnsloVtac mar- lens Jesu Christe : qui per sanguinem crucis tuae
tyris nalalicia celebraules : consideremusdileclissi- omnia pacificaredignalus es : sive que in celis sunt:
mi fralres quanla mcntisalacrilate isdem vir sanctus sive que in terris. Dumdiscordiam que inter Angelos
scqui cepit Salvatorera. Nam sicul Evangelia sacra et homines per culparo primi parenlis contracta fne-
testantur: dum secus mare ambulans hunc et Petrum rat : verum hominera assuraendo : ac pro omnibus
° Cap. VI. Vers. 9 18. tis Apnstolorum,versioni Graecaelibri sancli Hiero-
b Cap. XVI. Pars prima hujus Evangelii est ex nymi de Viiis illustribns adnexo, cruci affixusdicitur
Matihaeixvi, 24; pars altera cx Lncaeix, 25. sanclus Andreas ab jEgea, TOUp«o-tlea; 'ESEITWWV,
e Egeam. In Actis sancti Andreae ^Egeas dicitur rege Edessenorum,et in translatione Latina, a prmfe-
proconsul, nec obstat quod iiomen Romanum nou clo Edessenorum. Fortasse huic nairaiioni error ali-
sii. Romani enim nonnunquam Gr.cca cognomina qnis siibesticonstat ttinieii,ipsos Augustosaliquando,
habebanl. In hymno Bedae.desancto Andrea iEgeas honoris causa, gessisse magistralus inunicipales;
dicitur dux Achmus,quod.iis fovelqui opinanlur, san- quid niirum igitur si regulus ille susceperit suiiimum
clum Andream passuin esse poslquam Nero Acha>os apud Acha:os magisiraium, ut adularetur Neroni,
libertati restilueral; ii ^Egeam aiunt fuisse hominem qui Achajam liberam esse jusseral.
GraecumAclweorum iiiagislratum. In libello de Vi-
161 MISSALE MIXTUMSEC. REG. B. 1S1D0RI. — PARS 1. 162
moriendo: pcr crucis tue tropheum resolvisti: et A ipse sumine provocaret: ipse Dominus ac Redemptor
pacem inter celestes lerrestresque creaturas factor eteruus.
et reparalor omnium : atque Angelorum conditor re-
i^. Amen.
formasti: 28 acclines te cum omni humilate depo-
Post pridie. Credimus pariter et fatemur summe
scimus : ut per obtenuim sancti Apostoli et roartyris
tni Andree pacem tuam : que exuperat omnem sen- ac credulitatis impulsu tacere non sinimur : tc Deuin
suro IJOIIsolum horoimun : sed etiam ipsorum Ange- Redemptorem : quem nostrum pro nobis miseii« iu
lorum In nostris cordibus perhenniter exultare con- cruce fuisse suspensum. Descendisse etiam in infer-
num : ut nos resurgens elevares ad celos. Rcliquissc
cedas,
eliam nobis excmplum : ut te sequentes Dominuro:
^. Amen. lolleremus in mundum. d quoexpleto bea-
passiones
Iniatio. Bignum et justum esl : nos libi gratias tus Andreas
discipulus tuus ac martyr el apostolus
agere : le semper benedicere : teque laudare : summe informatus : e crucis
pro lesuppliciuin devota mente
et oinnipotens Deus Paler. A quo bealus Andreas portavit. Fac nos Domine ipso interce-
quesumus
apostolus insuperabili protectione munilus : conver- denie hoc tui corporis sanguinisque mysterium spi-
tens ad fidem populos gloriam crucis Ghrisli predi- •> rilus tui rore sanctificatum : ad noslrarum reraedium
cavit intrepidus : et crucis crucianienla pro cruci- suraere auiraarum.
fixo Domino suscepit letus atque securus. Dumque
de passionis sue crucialibus leiaretur: de persecuto- fi|. Amen.
ris sui tantumroodo interilu condolebat: eumdemque Ad OralionemDominicam.
persecutorem : ul elernas penas evadereta exorta- Oralio. Deus a quo ' unicus luus in hunc mundum
bat. Sed quod plerumque magis ac magis dannalio- missus : ac pro nobis in cruce suspensus : nostre
uis pena augmenlarelur : quo veritatis ejus predica- redemptionis precium dedit sanguinem suum : ut
lio nun lacetur. Unde apostolus el martyr salularia reconciliati pcr ejus mortem filiorum apud le prome-
b bonoramenta illi non tacuit: et inde persecutoris reremur
adopiionem : ejusdem nostri mediatoris
inimanis majori crudclilatis atrocitate sevieus in ne- obtentu nobis nec merenlibus s tribuat: ut possirous
cem apostoli quasi more frenetici : ad vindiclam me- le patrem fiducialiter appellare : et oralionem quam
dici consulentis exarsil: atque antidotum saluli con- ipso docente didiciraus ; ad te non solum vocibus :
gruiim quud illi medicus oblulit : quasi vitam medici sed et meritis proclamare in lerris. Pater noster qui
peremplurus: ipse medico furens eger bibendum es in celis.
dedit. Dunipaiibulumgloriosecrucis : quod oroni laude G
i|. Amen.
predicansaposlolus exlulit: persecutor crudeliseundera
Benedictio. Sanctus Andreas apostolus : qui pro>
apostolum subire precepit. Sed letus gaudensque hoc
medicus sumpsit: quod eger insanabilis non creden- crucifixo Domino ac Redemplore noslro : est in
do abjecil. Nesciens miser quia hoc anlidolura licet cruce suspensus: pro vobis ipsi Doraino graliaepro-
iii gustu r- paruni sentiat amarum : in suaviiate ta- vidus exislat semper palronus. ^ . Ainen.
rocn dulce est ac jocundum. Duin per hoc et salus Etob cujus celebrandam solennitalem alacer est
hahita perhenniter habenda servatur : et salus amis- hodie vester conventus : sil pro peccaris vestris ante
sa nunquam penitus amiilenda reeipitur. Per eum Deum intercessor assiduus. vi. Amen.
quem lecum et cum Sanclo Spiritu unum Deum col- Ac sicut hic sanclus virtule fretus Dei crucifixi
laudant Augeli: omnesque superne virlutes sine in- per crucis victoriam diaboluro 29 superavit: ita
ierroissioiie ita dicentes. vos per morlificationem crucis cuncia vilia concul-
Dical Chorus. Sanclus. Sanctus. cetis. i^ . Anien. Per misericordiam ipsius etc.
1 Dicat Presb. Dominus sit seinper vobiscum. %. Et
Posi Sancitts. Vere Sanclus : vere benedictus Re-
demptor noster et DomiuusJesusChristus. Qui ama- cum spiritu.
rum passionis poculum ideo quasi verus medicus Dical Chorus.Gustate el videte. ut supra m prima
pregustavit : et ul admissam noslre salulis nubis Missa.
copiam reslauret : et nos ad hoc sumendum prior

» Exortabat. Lege exhortabaiur. cui favet sanclus Pelrus Chrysologus (Serm. 133),
b Honoramenla. Forle, horiamenta. curo ait: Peous namque crucem, arborem Andreas
e ParttJUsentiat amarum, in suavitate lamen. Tolle ascendil. Crux sancti Andreae, quam apud Massilien-
parum sentiat amarnm, el iliud tn suavitale, et lege: ses in celebri sancti Victoris ccenobio vidi, cx duo-
Licet guslu amarum, percuniibus dulce lamen est, ac bus liguis dedolatis coinpacla est, ad angulos rectos
iucundum fidclihussanclis. conjunciis, adeo ut, pro situs v.irietate vei hane
d Quo expleto. Lege quoexemplo. ^f figuram, vel illam X efiicial; est autem longa pe-
• Crucis. Nihil magis vulgaluro quam quod sanctus des circiter octo, et tolidem lata, de quo Saussaius
Andreas crucis supplicium obierit. De ligura crucis (Martyrol. Gallican., die 30 Nov.; lib. de gloria S.
cui aflixus esl dispiitant Lipsius (De Crttce, cap. 7), Andrem, p. n, lib. III, c. 2, art. 2).
Joannes Jacobus Chiffletius (ln Hisloria civitalis Vi- ' 'Unicus tuus, Fortasse, unkus Filius tuus.
sunlinm, pait. i, c. 4). Si fides pseudo-Hippolyto, s Tribuat. Lege tribue.
sanctus Andreas crucilixus est recttts in arbore olea;
168 MiSSALE MIXIUM 6EC. fiEG, B, ISIDORl. - PARS 1. W
m * SAJSCTEELULIE VIRGINIS. A ecclesiis altissimi aperiet os suum: et in conspeciu
Ad Missam. b Officium. virtutis illius honorabilur. In medio populi exaltabi-
Alleluia : ortus conclusus soror mea : fons signa- lur : et in plenitudine sancta admirabitur. In mulii-
tus eroissiones tue alleluja. Paradisus cum pomorum tudiue electorum habebii laudem: et iuter benedictos
fructibus. Alleluja. Alleluja. f. Specie lua et pul- benedicetur dicens. d Quasi cedrus exaltata suin in
critudine tua inlende prospere procede et regna. P. Libano : et quasi cypressus in monte Syon : et quasi
Paradisus. f. Gloria et honor Patri et Filio et Spiri- palma exaluta sum in Cades : et quasi plantatio rose
tui Sancto in secula seculorum amen." P. Paradisus iu liiericho. Quasi oliva speciosa in campis: et quasi
cum. plalanus e dilatala sum juxia aquam. In plaleis sicut
/ Dicat Presb. Gloria in excelsis. cinamomura et ' affaltum aromatizans odorem dedi:
Oraito. Gloria nostra Beus ;noster: qni in celis ab quasi mirrha electa dedi suavitatemodoris. Quasistorax
Angelis demonstraris : et in perpetuum decantaris : el galbanus: et ungula et gutla: et quasi Libanus non
hic fideliter ac solenniter predicaris : presta nobis incisus. Vaporavi habitationem meam : et quasi bal-
amplissima pietate tua a malis propriis liberari : et samum nou mixlum odor meus. Ego quasi terebiu-
semper in tuis laudibus gloriari. ^. Araen. tusexpandi ramos meos et rami mei honoris et gralie.
- Per niisericordiam tuam Beus nosler : qui es be- B Ego quasi vitis fructilicavi odorem suavitatis: et iln-
nedictus et vivis et omnia regis in secula seculorum. res roei flores honoris el honeslatis. Ego mater pul-
ii). Aroen. cre dilectionis : et timoris et agnitionis el sancte
Leclio libri EcclesiasticiSalomonis (« Cap. XXIV). spei. In me graiu omnis vile et verhatis. Transite ad
^. Deo gratias. me omnes qui concupiscilis me : et a generaiionibus
Sapientia laiidabit animam suam : el in Domino meis impleroini.Spiritus enim meus super mel dulcis:
bonorabilur. In medio populi sui gloriabilur : et in et hereditas mea super mel el favum. Memoria mea
• S. Eulalie. In Marlyrologiis tres invenio Eula- Lusitanorumcaputoppidornm
lias virgines et martyres, uuam Romanam, et hinas {Jrbsadoratsecineres pueilae
ObviamChristorapiens, ad aratn
Hlspanas, alteram Barcinoneusera, Emeritensem al- Porriget ipsam.
teram. /// Idus Decembris, Bomce, sanclmEulalim
Traxonis, alii Trasonis Ponitant, etc, in Lucensi Hymno II de coron., passionem et feslum sancti
Florenlinii, in Corheiensi Acherii, ct in velustissirao Hippolyti describens, tnier solemnes Cypriani, vei
Anluerpiensi, apud Florentiniuin, iu notis, legitur. Chelidonii, reponil diem festum Eulaliae. Sanctae
Riirsus in MarlyrologioAnlissiodorensis monaslerii: Eulaliae Emeritensis menlionero quoque fecerunt
II Idus Decembrk, liomm, Eulalim; eademque die ldalius, in Chron. (Olymp. 202, 209), et sanclus Isi-
Eulaliam hanc colunt Morbacense et Laurishamense iG dorus (/n Chron. Voth., mr. 491) Theodoricum a
Georgii, in quo rtrgo el martyr dicilur. Saucta Eula- depraedanda Emeriiensi urbe beatm Eutatim ostetuit
lia Barcinonensis pr. Idus Februarii colilur, in vetu- prohibiium, mox adversis sibi nunliis terrilum, de
sii Mnrtyrologii llispani fragmeulo (Apud Boltand., Emerita egrcssiim Gallias repctiisse scribit. Paulus
tom. VI Julii), iu Romano Parvo, et ui aliis, de qui- Diaconus Emeritensis, in libello de Vitis Patrtim
bus in Sanctorali agani. Eulaliam Emeritensem ta- Emeritensium, plura passim commemorat de sancm
hulae ecclesiaslicac Laiinorum omnes ferme cele- Eulalia ejusque ecclesia, et c. 12 meminit de lunica
branl. Solus Beda, ex Martyrologiorumscriploribus, sauctae Eiiialiae,quam Massona episcopus renuit tra-
insigncm hanc martyrem ignorasse videtur, inqnii dere Leovigildo regi, qui eam Toleti in basilica Aria>
SoTlerius (In Marlyrol. Usuardi). Sed cum apud norum asservari volebat. Venanlius Foriunatus (iib.
omnes occidenialis Ecclesiae gentes celeberr.ma es- vin, carm. 4) el Adellielinus (De Gloria virginitatis)
set Eulalia Emeritensis, faclum esl ut ejus nomen sanclam Eulaliam carmine celebrant; eamque Moza-
prid. Id. Decembris, sanctaeEulaliaeRomanaesacra, rabes, in suo Missali et in Breviario, officio proprio,
Luceusi Floreutinii, Auluerpiensi, aliisquc quibus- et in OrationaliGolliieopluribus orationibus, iv Id. De-
clani Marlyrologiis, inscriberetur; at.contra, eadein cembriscolunt. Esietiam inMissaliGallo-Gotliicomissa
lamen de causa, accidit ut IVIdus Decerabris, qua propria sanclse Eulaliae; at an Emeritensis Eulaliae,
die colitur Eulalia Emeritensis, in Bedae genuino an polius Barcinonensis, alibi inquiram. Sancla Eu-
Mariyrologio, in Corbeiensi Martenii, et in Stabu- lalia Emeritensis passa esse crediiur in persecutione
leiisi, legatur Eulalia Barcinoncnsis. Porro sanctam Diocletiani anno aer, Christianae 303, sub Calphur-
Eiilaliara Emeriiensem passam esse iv Idus Decem-1Q uiano praeside, ut habent Acta martyrii ejus, apud
bris optimae el vetusiissimae Ecclesiarum tabul.c in- Tamajum de Salazar. (/n Marlyrol. Hitpan., tom.
dicare videntur, quibus ea die inscribitur nalalis VI, pag. 445), interpolata quidem, non tamen in
ejus. Carthaginense Kalendariam, iv ldus Decembr.: omnibus rejicienda.
Sanclm Eulalim; Corbeiense Marly.rologiumAcberii, b Officium. Cantic. iv, 12. f . Ps. XLIV,5.
iv Idus Dec.: /n Hispania civitateEmerila, passio san- e Vers. 1-31.
etm Eulalim; Lucense .Mar.lyrologiumFloreminii, IV d Cup.XXIV.
Quasi cedrus. Vers. 17.
ldus Dec: ln Hjspania civitateAlmeri [lege Emerila], e Ddalala. Vulg., exaltala.
sanctmEtttalim virginis et martyris. His unum Wan- ' Affallum.Yulg., bulsamum. gyr., J««s aromali-
delbertum addam, quibus religui subscribunt: cum. InGracco,Ktm«.'c/.Qo;; est aspalaihus, leste Plinio
Eulaliamsaoctoquarlis veneramuramore, (Hist. nat. lib. xn, § 52, Edil. Harduini) spina can-
Hispaoiam Emerilam cujuscruor ossaqueservant dida, flore rosae, ad modicao arboris slaiiu-am in
Sanclus Gregorius Turonensis (De Gloria marty- iEgypto crescens. De eadcro rursus, lib. xxiv, § 09,
rum, lib. i, c. 91) scribit passionem sanctae Eulaliae Plinius agit, ct, ibid., § G8, scribens de spiua quam
Emeriiae cclcbrari medio meiise decimo, fortasse byppophaesion appellant : llta, inquit, per Ilispanias
quia dieLus octo celebraretur, a deciroa ad dieiu multi inter odores et ad unguonla uiuntur, aspatathum
decimam cclavam Decembris. Prfudentius .iniegro nominantes. Undc patel aspalathum apud llispanos
liymno lertio de coronis marlyrium sanctae Eulaliae usitatum fuisse vocabulum; ab aspalatho aulem cor*
ceciuii, De eadem rursus, hymn. 4 de coron. caniu rupiione vulgi natum puio affakum.
"
185 MISSALE MIXTUMSEC. REG. B. IMDORI»- PARS I. §00
in generatione seculorum. Qui edunt me adhuc esu- A Dicuntei. Etiam. Ait illis. Idfeoomnis scriba doclus
rient : et qui bibunt me adhuc sitiunt. Qui audieut in regnocelorum similis est patrifamilias : qui pro-
me : non confundentur : el qui opeiantur in me : ferl dc thesauro suo nova et vetera.
non peccabunt. Qai elaeidant me vitam eternam $1.Amen.
possidcbuut. Dkat Presb. Dominussit semper vobiscum. i). Et
^. Amen. cum spirilu tuo.
DicatCherus. a Psallendo. Audi filiaet vide : quia CanietChorus. ' Lattda. Alleluja. f . Lauda filia
concupivitrex decorem luum. El ipse est Deustuus. Syon letare et exulta filia Iiierusalem. P. Alleluja.
f . Lingua tua calamus scribe velociier scribentis: DicatPresb. Adjuvate me fralrcs.
diffusaest gratia in labiisiuis proplerea benedixit (c « Sacrificium.Sicut cedrus exaliata sura in Libano
Deus in-eternum. P..EI ipse est Deusluus. et quasi cypressus in monte Syon ; quasi tuirrha
Dieat Presb. Sileniium facile. electa dedisuavitatcmodoris alleluja. f . Sicut storax
SequenliaEpistels Pault Aposloltad Corinlhios(b II, et galbanus et onix et gutla : et quasi Libanus b non
cap. X). incensus vaporavi habitalionem nieam ; ego quati
q. Deo gralias. terebintus expandi ramos : et rami mei honoris et
Charissimi. Qui gloriatur : in Dominoglorietur : B graiise : ego quasi vitis fructifkavi suavitalemodoris :
non eniih qui seipsum commendat: ille probalus sit: in me spes omnis vile et virtuiis : transite ad me
sed quem Deus commendal. c Utinam sustineretis omnes qui concupiscitisme; et a generaiionibusroeis
niodicumquid insipienlie mee: sed et supponatc me. adimplcmiiii; spiritus enim meussuper mel dulcis.
emuior enirovos Beiemulalione. Despondi enim vos P. Quasiinirrba electadedi suavilalemodoris alleluja.
uni viro : virginemcastam exhibere Christo. Timeo Missa. Omnes qui sub impugnantium certamine
autem ne sicut serpens Evaro seduxit astulia sua :
viciorum : aut vuluerati turpiler : aut perempti de
ita corruuipantur sensus vestri til excidant a simpli- caruis : * quique ignavie
fragilitate conquerimur
ciiate et charitate que est in Cbristo. Nam si is qui
non menlis excusatione corporee imbecillitatis occuliinus
veuii alium Chrislum predical quem predicavi fratres charissimi: el
vobis: aut alium spiritum accipitis quem non acce- propositumaspiciarausEulalie
virginis: et triumphum. Que uec sexui subjecia nec
pistis : aut aliud evangeliuraquod recepistis : rccte
corpori: virile contemnendo contagium : fit virilis.
pateremini. et extimo enira nihil me minus fecissein
In qua non fuit corruptele portio : ul esset gratie
vobis a magnis Aposlolis. Et si imperilus sumser- J Quam credulilalem fide : libidinem
niont : sed non scientia. In omnibus aiilem nianife- plenitudo.
vincentem : et ornavit virginem admirallo
stibsum vobis : d per fidemque est in Chrislo Jesu r castiiate
castitatis : et coronavit mariyrem gloria passionis :
Dominonostro.
que dum vitiis repugnat et gladiis. dum et ferrura
ii]. Anien.
et credulitatis sue hostem pertu-
LecltoSancti EvanqeliisecundumMatlhmum(e Cap. spernit: et coitum.
XIII). lit: el elatis. Hujus ergo intercessu oronipolentiam
Illoin tempore dixit DominusJcsus discipulis suis: sumrai patris oremus : ut sieut ab eo ejus invicla.
parabolara lianc. S mile esl 30 Rcguuin celorum virginitas locari meruit in regione celorum : ita nobis
llicsauro absconditoin agro : qucm tiui hiveiiithomo ; concessavenia deliclorum : concedaturlocus in re-
abscondit: et pre gaudioillius vadit : el vendii uni- gione viventium.
versa que habet : ct emit agruin iilum. Ileiumsiinile i^. Amen.
est regnum cclorum bomini negotialori : querenti AliaOralio. Leletur in te Domine quaeso vitgini-
honas margaritas. Invenla autem una preciosa mar- tas : el k huic proxima congaudeat continentia. Non
garita : abiit el vendidit universa quae babuit : et scxum querunt hujusmodi bella : sed animum. Non
emit eam. Ilerum simile estregnum celcrimi sagcno mucronis confidentiam : sed pudoris. Non etiain
misse in mare : et ex omni genere piscium congre- personas discussuras : sed causas. iropune inler
ganli. Quara cum irapleiaesset : educenles et secus D armaias transitacies innocens conscientia : que su-
Htussedenles : elegerunl bonos in vasa sua : malos peravit crimina : superat et metalla. Facile vincit
autemforas roiserunl. Sicerit in consummaiionese- alios : quisquis se vicerit. et cum laudabile sit viro
culi. Exibuni Angeli et separabunt malos: de niedio fecisse virlulem : majoris tamen praeconiiest fecisse
jusioruin : ct mittenl eos in caininuin ignis. lbi erit virginera rera virilera. Prophanuro sacra ingreditur
llettiset stridor dcniium. Intellexistis hec omnia? puelli conciltum: et solum Deumin pectore gestans
« Psallendo. Ps. XLIV,11, 12. f. lbid., 2,3. Ibid., 20-27.
Verba autem aliter disposita sunl quaui in lextu h Non incensus Lege non incisup.
Scrip:urae. 1 Quique.Lege : Quiqueignaviamtnenlis.
b Cap. X. Vers. 17, ad cap. xi vers. 6. i Quam credulilatemfide. Lege crudeliiatemfide.
° Utinam.Iniiium capilis undeciini. * k Huic proxima. Aucior de Bono pndicitiae,inter
d Per fidem. Haec, el quae supersunt hnjus Epi- opera sancti Cypriani; Sed enim pudicitia locum pri-
Slolae,in Vulgata,Grjcca,.Syriacanon leguntur. mum in virginibus lenet, secundum in coniinentibus,
• Cap. XIII. Vers. 44-52. tertium in matrimoniis,verumin omnibut gioriota ett
' Lauda. Sophon. m, 14. ctim gradibus suii.
( Sacfificium, Ex Ecclesiastici xxiv, 17,20. f.
467 MISSALE MIXTUMSEC. REG. B. ISIDORI. — PARS I. 108
j"nfertviolentiam passioni. Nec deest lictor tam impu- JK reniibus perhennis gratie lucrum : et defunelis eter-
dens quam crudelis : a qui sponsam ( secure dixe- ne pausaiionis solaiium.
rim) Christi : fornicamium verberibus oculorum : i^. Amen :
supplicio libidinante lorqueret. Ut que penas in adtil- Ad pacem. Deus elerne : cujus gralia protecta
terio non luebat: sallem penas adulteras suslineret. virgo Eulalia inler flairiiuas non crubuit conliteri:
Duduro quod gravius caroifex putat expeclantium quod ex flanmia tui amoris haurire promeruit. Tu
oculis Corpus exponit : et per divaricaias viscerum nos ejus precalu inter mundi hujus flammaruin pro-
parles : ictuum sulcos cursus fusi sanguinis anlece- cellosa discrimina protege : et tue pacis multiplici
dit. Periit tunc torloris iniqui commentum : sola incremenio adimple. Quo el hic bene vivamus : et
paiiunlur lormenia ludibrium. Habet quidem virgi- ad te de hac vila remuneraturi secura conscientia
nem nostram nuditas ' b sed pudicaro. Discat ergo: properemus.
discat ulerque sexus ex virgine: non pulchriludinem i|. Amen.
colere : sed virtuiem. Fidem amare : non formam. Dicat Presb. Quia tu es vera pax nostra elc.
Placiturus Domino: non decoris exspectare judicium: Inlaiio. Diguum ct juslumesl Domine Deus : d qui
sed pudoris. Sed quia tuum est 31 Chrisle lotum lam prudentem virginem Ddei sociata apice glo-
quod hec virgo vicerit: tuum quod meruit : luum B rie consecrasti: libi gratias agere. Ut per quem
etram quod peregit. Nec enim tela repellimus adver- facla est mater Maria : fierel martyr Eulalia : illa
sanlium : nisi tue divinilaiis beneficio sublevemur. pariendi affectu felix : isia raoriendi. llla iraplens
Nunc presia nobisut sicul hec beatissima martyr tua incarnalionis officium : isla rapiens passionis exem-
pugnando praemium adepla est castitatis : ila nos plum : Illa credidit angelo : ista resistit inimico. Illa
commissoruro noslrorum ad le dimissis contagiis: elecla per quam Chrislus nasceretur : isla assurapla
adipiscamur premia tue promissionis. per quam diaholus vinceretur. Dignare Eulalia mar-
i<). Amen. lyr et virgo placitura Domino suo : que Spiriiu
Post nomina. Domine sancte Pater elerne omni- Sancto protegenie * tenero sexu bellum forle sudave-
potens Deus : in cujus nomine beate Eulalie virginis rit: et ultra opinionem humane virtutis ad tolle-
ac marlyris tue solennia celebramus : que ° duro ad rantiam penarum zelo tui amoris se oblulerit: cum
confessionero ducereiur : non illam mortis liraor in- in specie preciosi Unigeniti sanguinem suura sub
lravit: nec vultus pallor obsedit. Non ira terruit teslimonio bone confessionis elfuderit : et incor-
comminantis : non dira vox ; non cruenla manus : rupla flammis viscera in odorem suavissimi thiinia-
non eliam turbidus aspectus a proposila passione malisadoleverit. ' Vaditad tribunal cruenli presidis:
submovit. Tu nobis roartyris hujus gaudenlibus de " non quesita. In qua tam soluro fuit animus inconti-
triumpho : et ad te converlendi aditum prebe : et nens ad secrelum : quam locus competens ad irium-
sancte conversationis tribuilo dignilalem. Concedens plium. Lucratura regnum : conleroptura supplicium :
per hanc oblationem libi a nobis oblatam : et offe- invenlura quesituin : visura confessum. Non tre-
a Qui sponsam. In Actis apud Joannem Tamajum minum sanctam Eulaliam ila impavidamreddidisse,
beatissima Eulalia sanctimonialis puella diciiur. In ui persecutionemsequentium impiorum(conquisiiores
Oraliouali Golhico (Pacj. 20, oral. 5) orant Gotho- intelligo) non FUGERET, nec DECLINARET. Ea auieni
:
llispani Domine Jesu Christe, cui et
virgo martyr quae non fugil insequeules, qtiaeducitur ad confes-
et
Eulalia inlegritate jungilur, sanguinesocialur, dum sionem, profecto se in periculum sponie non conji-
libi et CASTIMONIAM VOVIT,et pro te sanguinem fudil, cit. Adde quod Prudenlius, qui ex duabus Enlaliis
prmsta famulis tuts, etc. Demum Prudentius, in hy- unam fecit, cum virgiinculam tenellam, astatis ferme
mno de ejus martyrio eadem docet, cum non virgi- pucrilis, laceris pedibus, nocte obscura, miliia multa,
nem, sed aperte sacram virginemappellat Eulaliara. viginti ul niininium, emensam esse scribit, rero in-
b Sed pudicam. Lege sed pudica. credibilem narrat : addit ille quidem, jure poela-
c Dum. Sanciam Eulaliam Emeritensem in fundo rum, angelos comites, sed hos Lulaliam portasse
Porcejano, vel, ut alii leguul, Percejano, vigesimo, non ail, quod lamen necesse erat, m iier lam proli-
aut vigcsimo quarlo, lapide ab Emerila dissiio (Iti- xum per loca senla silu et vepribusnocte una conlice-
nerar. Antonin. edit. Wesselingi, pag. 452), laten- D ret. lllud etiaro non prxlermitiendum, Ecclesi* le-
tem, a conquisiloribus deiectain, et publico.vehiculo gibus vetitum fuisse ne quis se spoiite persequenli-
imposilaro, ut Calphurniano preesidi sistereiur, per- bus objiceret. Nec aliier quam speciali Dei impulsu
ductam esse Emeritam teslantur Acta ejus marlyrii excusatur faclum Eulaliae Barcinonensis et aliorum
apud laudatum Tamajum (In MarlyrologioHispano) quorumdam, qui contra hanc legem ecciesiasticam
et in antiquis Breviariis apud Franciscum Padrlla lecerunt.
(Hist. Eccl. Hispan.,cent. 4). Aclorum aucloriiatem d Qui tam. Haec, usque ad illa verba, dignarc
firmat sanctus -Eulogius (Memorial. sanci.. lib. i), Eulalia mariyr, verbalim eadem iiabenlur in prmfa-
qui cum illustribtis exemplis indigeret ad tuendam tioue missip.sanctae Eulalis MissalisGallo-Golhici.
* Teneto sexu. Ilacc ei sequentia ibidem, iisdem
causam mailyrum Cordubensium, Jusiuin et Pa>lo-
rem, Eulaliam Barcinonensem ct Babilam episcopum ferme verbis, habent-ir in immolationemissmsanctse
compellai, de Eulalia Eroeritensi tacet; quaro illus- Eulaliae,
'
ut opinor, Barcin-u^isis.
trem martyrem ulique silentio non praolcrmisisset, Vadii. Haec rd Eulaliam Barcinoiensem pe'ti-
siea sponte se tormenlis et morii Christicausa obje- nent, quae sine ullj miracui» tria aut nu4.tu.1rpas-
cisset. Egregie quoque eorumdem Aciorum lidem suum millia una i,oct(- facerz potuit^ Ast Eulalia
corroborant Missale nostrura bac oratione, in qua Emeritensis ad tribunal r.cn qcajsita minime acces-
sanctam Eulaliam dum ad confessionemDUCERI;TCRsit, sed ducla ad confessionemm>:.i proChris',0 noc
mortem non timuisse legitur; et Oralionale Cothi- timuii.
cum (Orat. 5, pag. 20) in quo legitur Chrisium Do-
159 MISSALE MIXTUMSEC. REG. B. ISIDORI. — PARS I. 170
pida de pena : non ambigua de corona : non defessa .\ in honorem martyris tue oblatam libi sanctifices
de eculeo : non diffisade premio. Interrogatur: con- hostiam : et cordibus nostris eonsequenlis gratie
filetur : occidilur : coronalur. Ingentique miraculo spiritualem impartias medicinam.
majesias tua exalatum virginis spiritum : a quein $. Araen.
assumpsit per flammam : suscepit per columbam. Ad orationem Dominicam. Recensito dilectissimi
Ut hoc prodigio in celis raarlyr ascenderet : quo in fralres d simbolo nostre credulitatis : Eulalie virgi-
terris lilium pater ostenderat. Siquidem nec inho- nis intueamur robur fidei vel etalis. Que inter (latn-
norum patiantur elementa corpusculum : quod deci- mas jam in consummaiione suppliciorum untini et
duis nix aspersa velleribus : et virtutis rigorem et verum Deum in Trinitale predicat adorandum. Et
virginiiatis tecta candorem eluceret. vesiirct. abscon- ideo accedamus ad Deum cum lachrimis : ad quem
deret : superni velaminis b operiroento. celum fu- illa accessit consummato supplicio passionis. Con-
neri presiat exequias. et per misericordiam Redem- querentes apud eum de infirmitate nostra : qui ejus
pioris daret anime sedem : pro sepullura redderet roboravit infantiara. Petentes ab eo quod precipit :
dignilatem. lpse quem collaudant omnes Angeli: ut ipse iribuat quod promisit. Invocantes cuin ea
omnesque Sancli ita'dicentes. DicalChorus. Sanctus. pietatis intentione e parcendum miserie noslre :
Post Sanctus. Vere sanclus: vere benedictus Do- B '. qua miseratione nos docuit orare semper et dicere.
minus nosler Jesus Christus filius tuus : pro cujtis Pater nosler qui esin.
nomine beatissima marlyr Eulalia cremandum cor- Benedictio. Jesus Christus Dominus qui martyrem
pus suum oblulit flammis : suscipiens candenlis olei suam Eulaliam ' coronavit post flammam : ipse iii
supplicium in mammillis : ac per reliqua supplicio- vobis roale cupiditatis restringat incendia. Et qui
rum genera finem faciens passionis. illa etenim ecu- ejus corpusculum nivei candoris velavit amictu :
Ieo imposila crucique appensa : le unum et verum ipse vos a peccato purificet et delicto. §. Amen.
Deum in Trinitaie professa est in voce sue confes- Quique ejus spiritum celesti locavit in regno : pre-
sionis: et laudem tui lionoris : Ob hoc te petimus im- roium vobis tribuat sempiternum. h). Amen.
mensa bonitas sumroeDeus: ut qui eam de tot pena- IIic dicat Chorus. Gustate et videte. Ut supra in
rum generibus triumphare fecisti : 32 nos ejus Dominica prima Advenlvs.
precibuset hic in seculo protegeudo salvifices: et per- KIN FESTIVITATE ANNUNCIATIONISSANCTE
acto luctamine mundi: sanctis luis efficiascoberedes: MARIEVIRGINIS
Chrisius Dominusac Redemptor eternus. Que dicitur h de ta 0. Ad Missam. * Officium.
Posi prirfie Oratio. Deus qui fervens c supplicium Alleluja : Christi generalio sic erat: cum esset
plumbi anle oculos illatum Eulalie virgini tue frigi- '" desponsata Mater ejus Maria Joseph. anlequam con-
dutn eifecisti: tu, e celis ignero illum tui amoris venirent inventa est in utero habens de Spiritu
emitte : qui nunquam novit frigescere : quo et hanc Sancto. Alleluja. f . Spiritus Sanctus superveniet
a Quemassumpsit.Eademin Gallo-Gothico,ibid., ha- bus (lammw,rogus et ignis lam recurrunt
morientesancta Eulalia frequenter
benlur. Decolumbaquae, Eme- ut amplius aliquid videanlur iiidicare quain lorraen-
ritensi, visaest in coelumvolans, testes sunt Pruden- tum haud insuetum lampadarum.
tius, sanctus Gregorius Turonensis (De Gloria marly- B In festivitate.QuaeGraecis lestivilas « ayia T»U
rum) aliiquenon pauci. Referl Paulus DiaconusEme- eva.yytho-[ioO iip-epa,ut, can. 52, loquilur coucilium
ritensis (In Vitit Patrum Emeritensium,cap. 1), san- TruIIanuin, sacra faustm Nunliationis dies, vel abso-
ctaro Eulaliam Emerilensem specie columbaecandi- lute i\>uyyiho-[tasNuntiatio appellalur, Latinis An-
dissimae apparuisse Massonae Emeritensi episcopo nunliatio
catholicae Udeicausa in exsilium a Leovigilclorege
pulso, eique redilum ad Ecclesiamsuam praedixisse; b De la 0. Solemnitas Annunliationis beatae Vir-
de colufflba quae, moriente Eulalia Rarcinonensi, in ginis bis in Missaliet Breviario Mozarabum recurrit,
ccelumevolavit, testanlur ejus Acla plauesincera, et etquolannis bis celebraturab iisdem, sub rilu duplici
Beda genuinus, in Martyrologio. sex capparum, die 18 Decembris, ex decreto citato
b Operimento.Idem utrique Eulaliae Hispanaecon- concilii Toletani x, et 25 Martii, ut receptae in Ec-
tigisse traditur. clesia Romana consueludini sese adaptarent. Haec,
" Supplicium plumbi. De supplicio piumbi liquati quae recentior apud illos feslivitas est, raodo Annun-
et olei candenlis, de quo in oratione post Sanctus, liationis nomen obtinet; illa vero antiquior solemni-
meminere acta vulgata ejus martyrii. Silet de his las, modo vel Exspectatiopartus, vel usu vulgi San-
Prudenlius. _ cta Maria de la 0 appellatur : quam doiiominaiionein
d Simbolo. Symbolum Constanlino politanum ante '" non ideo sortita est, quia a xv Kal. Januarii solemnes
orationem Dominicam, ex decreto Concilii Toletani antiphonae ab 0 littera incipientes in vespertinis
III recitant Mozarabes. decantentur, harumenira antiphonarum nul-
« Parcendum. Hoc est Christum Dominum, quera precibus luiii apparct vestigium in Breviario Muzarabnm; scd
speramus fore ut parcat. causa nominis peienda est ex peculiari usu Ecclesiae
' Coronavit post flammam. Acta sanctae Eulaliae Tolelanae, quem ex P. Ribadineira (F/os sanclorum)
Emeritensis habenl, eam, accenso circa crucero, in referl Joanues Tamajus (Martyrol. Hisp. T. VI, p.
qua pendebat, rogo* landem vivicomburio marty- 483). Absolutis namque vesperis festivilatis Exspe-
rium , hausta flamina, consumraasse; et quamvis ctationis parius, orones, quotquot adsunt, in choro ,
Prudentius earo igne lampadarum, et llamnia quam clerici, sine ordine, voce clara 0 longum proferunt,
comae conceperant, exstinctam esse dicat, quod de ad flagrans illud desiderium significanduiii <piosan-
Eulalia Barcinonensitestaniur ejus Acta,, tarneii actis cti omnes in limbo, in coelo angeli, tolusque orbis
sanctx EulaliaeEmeritensis patrocinantur Missaleet tenebatur Nativiiatis Redempiori.s.
Breviariumnostrum, et Orationale Goibicum, in qui- » Officium.Matthaeii, 18. f . Lucac i, 35.
PAIROI. LXXXV.
171 MISSALE MIXTUMSEC. REG. B. ISIDQRI. r-. PARS.J. 172
in te : et virtus altissimi obumbrabit tibi: P. Ante- tA ad roe. Fili hominis :,Iocus solii mei et locus ye-
' in eternuia.
quam convenirent. f . Gloria et honor Patri et Filio stigil pediini meqrum : ubi habito K
ct Spiritui "Sancto in secula seculorum. Amen. s Post hec coiweirti me ad viam porte sanctuarii:
P. Antequam. que respiciebait ad Orientem : que erat clausa. et
Dicat Presb. Gioria in excelsis. dixit Dominus ad me. Porta ista quam vides clausa :
Oratio. Gloria tibi Deus : libi semper gloria : cu- non aperietur : et vir non transibit per eam : quo-
*
jus assumptorem lrominem vidimus quasi gloriam niam Dominus Deus Israel ingredietur per eam : et
a erit clausa principi. Et princeps ipse i sedet in ea :
Unigeniii a Patre pleiuini graiia et veritate. Presta
ergo nobis Domine amplissime lue pielatis gratiam : ut comedat panem coram Domino. Rursumque vidi:
et coeternum tibi permanenlem in gloria deitatis. et ecce gloria Domini implevit domum Dei. Etk au-
E). Amen. divi vQ-eemdiceniis. Benedicta gloria Domini. De
Per miseric.ordiara, elc. loco sancto suo. ^ . Amen.
1 Psallendo. Mater Syon dicet homo : et honio
Lectio libri EzechielisProphete (b Cap. XLIII).
c Facla' esl super ine manus Domini : et elevavic factus est in ea : et ipse fundavit eam excelsus. f .
me spiritus : et duxit me ad portam : que respicie- Dominus narravit scripturas populorum suofuin et
bat ad viara orientalem, Et ecce gloria Dei Israel' B principum eorum qui fuerunt in ea. P. El ipse fun-
d'ihgrediebalur : et vox eratDei quasi voxaquaruiri davit eam. Dicat Presb. Silentium facite.
inuitarum : el lerra splendebate a majestaie ejus. Sequenlia epislole Pauli Apostoli ad Philippenses
Et cecidi super faciem meam : et majestas Domini (m Cap. IIU).
ingressa est Domini doinum : et audivi loquentem Fralres gaudete in Domino semper : iterum dico
ad me de donio. Et vir qui stabat juxta ine : dixit gaudete. Modestiavestra nota,sit omnibus homini-
nunfiatlo, vel Adnuntiatio dicilur. In Hieronymiano prima in sanclm Marimsolemniialead Aniiutiiiaiimiis
Lucensi Florentinii scribilur Adnunliatio sanclm Ma- soleinnilatem haud obscure perfmet; altera est missa
rhc de Conceptione.ln Corbeiensi Dacherii est An- in assumpiione sanctm Marim. ln Lectionario Luxo-
nuntiaiio'sahcim Marim per angelum. Kalendarium viensi est legenda in fesiivilate sanclm Marim, qu:e
Fronfonis habet Adnim/talto Bomini, Rouianiim Par- fortasse ad Annuntiatioiiem spectai. Caeterum missae
vum Adoni proemissumAnnuntiatio dominica. Iiisna- hae Gallieae non ante Nalivitatem Domini, sed post
nis oliui [estivilasdominicceMatrk, aul feslum sanclm. Epiphaniam celebrabantur'; quo argumento,si alia
virgink Marim, ut exconcilio Toletauo x, cap. 1, et deessent, probatur libros bosce Liturgicos Gallicos
ex Codice legurn Visigothoriim(hib. xn, lil. 5, ig. 6) esse, non Gotho-Hispanos.
colligilur. Quibus haec lestivitas in toio Goihcvrum a Presia. Fortasse legendnm : Presla ergo nobk,
imperio^die nv Kal. Januarii sacra cclelniiate servari
Festivitatem banc Annuntiiiioiiis , sive Q Domihe, amplissimcelum pielalis gfatia, le pfo nobis
praecipitur. humilemfide agnoscerein sinu Malris, et comternum
/ncarnijiioms Filii Dei, praecessisse decreiuin fcoiicilii Patri permanentem in gloria Deitatis. (Vide Orat.
Toleiani x, ex ipsius concilii verbis patet: lnvenitur
in multk Goth., p. 44, orat. 5.)
etenim, inquiunt Patres Tolelani, Uispanim h Cap. XLIII. Prophelia haec ex laciniis Ezechie-
parlibus hujus sanctm Virtjinis feslum noh uno die agi;
cadat lis prophetae cap. XL,XLIII,XLIV,el ex cap. n et m
quare, ctjm dies ipsa Annunlialionis angelicae
frequenter in Quadragesimale, et nohuunqiiaih in consuta c
est.
non cele- Facta est. lnitium prophetiae desumptum es( ex
tempus Paschale, quo festivaesolenmitates SL,1, cap. XLIII,1, 5.
brantur, statutum fnii ut, sublaia ouini varietate, so- cap. d
lcmnitas dominicmMatris die xv Kal, Jamariarum lngrediebalur. Yulg. et LXX. addunt per viam
omnimodocelebretur, eamque iion hiiiiori sbleiniiiiate ofientalem. e A majestate ejus. Post haec oroiltuniur lineae
1'requenta.ri volunt quam ipsa Christi Nativitas. Quod
inquiunt non sine exemplo statutum esl: in multis aliquot. ' Ubi habilo. Vulg. et Chal., ubi Itabito in medio
namque Ecclesiis a nobis et spatiis remotis el terrishic
mos agnoscitur retineri. Nihilomiuus suspicor myste- filiorum Israel in mternum. LXX, in medio domus
rium Auniintiationis peculiari festiviiaie coli coepisse Israel in mlernum.
6 Post hmc. Desumptum est ex capite XLIV,1 seq.
non diu ap.te initium sa^culi vn; quaeenim antiquiora b Sahctuarii. Vulg. elLXX addunt cxleriork.
pro ea citantur testimonia vel dubia suiu, vel conje- 1 Ingredielur. Yrulg.,ingres.us esl.
cluris tantummodo nitunlur. Concilium Trullaiuiiii,.
anno 692 celebralum , can. 5, staluil ut in, omnibus D } Sedel. Vulg., Chal., LXX, scdebit. Omilluiitur
sanctm Quadragesimmjejunii diebus, prmlerquamsab- aliqunt lincae.
k Et audivi. Prima pars hujusdesurapta esl exEzech.
balo et Dominica, et sancto Annuntiaiwnis die, ftal et secunda ex eodem, cap. ui, 12.
sacra iiturgia. Quibtis eviuciiur li, 2,
prmsanctificalorum 1
festum Annuntiationis in Oriente tempore Quidrage- At Psallendo. Ps. LXXXV, 5. Vulg., nunquid Sion.
simae celebiiitum esse. Romae pariter die 25 Marlii Italica, mater Sion. f . Ps. LXXXVI, <_>.
1'esium Annuntiationis celebrabanl. At de hac so- m Cap. IV. In Lectionario Lnxoviensi, el in Saera-
lemnilale silent Kalendaria Bucherianum et Cartha- mentario Bobiensibinae tantummodo lectiones huic
ginense; unde videtur sancli Augustini aevoin Africa festiviiati assignamur. lti Luxoviensi Epistok est cx
nondum agi consuevisse. Deeadem silet MissaleGal- Apostolo I Cor. vn, 25-40, Evangelium ex saiicu»
lo-Golhicum; unica enim quam habet de beata Vir- Luca, cap. i, 39-56. lu Bobiensi Epistola est ex Apo-
gine missa est tn Assumptwnesanctm Marim inalris stolo, Ep.hes. vi, 1-10, Evaugeluim ex sanclo Lucav
Domini noslri, qua ejus niors et in coelum translatio; cap. u, 41-50. ln Missali Toletano legitur Epistola
«omraemoraiur; in conteslaiione cujus sicul gratulali ex Isaia, xi, 1-5, quod olim, ut et in libro Comilis,
sumus ortu, tripudiavimus partu , ita gloriftcumur in legebalur in Ecclesia Romana; modo in Missali san-
transitu. Quibus videntur Galli innuere se festum cti Pii V legitur ex Isaia, vn, 10. Evangelium aulem
Nutivitatis Virgini.scelebrasse, de qua fesiivitate ni- tam in Tolelano, quam in Missali sancti Pii V, legt-
hil in MissalibusGallicis reperitur. ln Sacramentario tur ex sancto Luca, i, 26-38.
Bobiensi sunt biuaeMissaede beata Virgine, quaruiu
173 MISSALEMIXTUMSEC. REG. B. ISIDORI. — PARS I.. 174
DUS: Dominus prope est. Nihil soliciti sitis : sed in \. enim Deus noster retribuit judicium. Ipse veniet et
omni oratione et obsecratione : cum graiiarum ac- saivos nos faciet alleluja. Audite itaque domus
tione : petitiones vestre innotescant apud Deum. Et David : b non pusillum vobis certamen preslare
pax Dei que exuperat omnem sensum cuslodiat hominibusquoniam Dominus prestat certamen pro-
corda vestra et intelligentias 33 veslras : in Clirislo plereadabil vobis signum : ecce virgo in ulero conci-
Jesu. Decetero fratres : quecunque sunt vera : que- piet et pariet filinm : et vocabitis nomen ejus
cunque pudica : quecunquejusta : quecunque san- Emanuel. P. Ipseveniet.
cta : quecunque amabilia : quecunque bone fame. Missa. Erigamus qneso fratres cbarissimi in subli-
Si qua virtus. a Si qua laus : hec cogitateque et didi- me oculos nostros : visuri gloriam Salvatoris. Quo-
cistis : et accepistis : et audistis : et vidistis in me. modo Virginemdignatus : ut concipiat. quomodoma-
Hec agite : et Deus pacis erit vobiscuro. trem reniuiieraiur: ut pariai. Ipse et munus faclus et
it). Chorus.Amen filius: qui et iufususconfertquod deerat: eleffususnon
Principium Sancti Evangelii secundum Matth. aufert quod donaral. Qiiinec gerenterohonoreIraudat:
(b Cap. 1). necgenitricemlaborecontristat.Quietnascendi' abjur-
Liber generationis Iesu fihristi (ilii David : Dlii gat gemitum: et nati consignat aflecturo.Neque euiin
Abraam. Abraam genuit lsaac. Isaac autem genuit B faserat ut haberet illa suspiria; que omnium gaudiura
Jacob. c Jacob autem genuit Joseph virum Maried pariebat: aul origo exultationisnosceret vimdoloris.
de qua natus est Christus. Oranes ergo gencrationes ln recensu peccatoris serraoneracredulitas calefccit:
ab Abraam usque ad David: generationes quatuor- indubitaluraque verbum stringit audilus. Et ad virtu-
decim. Et a David usque ad transmigrationem Ba- lem Dei spemrepromissionisfides secura congluiinat.
bylonis generationesquatuordecim : el a transmigra- i Sic concepit anirous: quodcredidit: sic implevitspi-
tione Babylonis usque ad Christum generatioues ritusquemelegit: utin Redemptorenostronondisiaret
quatuordecim. Christi autem generatio sic erat. Cum hoininisveriias: ksed polestas. 0 ioeffabilisdiviiiitaiis
essetdespousatamaterejiis Maria Joseph : antequam opera : sic interior portio addite virtutis sensit au-
convenirent : inventa est in utero habens de Spirilu gmentum: 'neexlerior statuminlegritatis araitterelu-
Sancto. Joseph autem vir ejus cura esset justus : et nigenitusfiliusDeiinmaternisvisceribuspariendi viam
nollettraducere eam: voluitocculte dimitlereeam. Hec nec invenit: nec reliquit. Sic conceplusatqueeditus:
aulem eo cogitante : ecce AngelusDomini in somnis signat virginisulerum non desinat. In quoquantumad
apparuit ei dicens: Joseph fili David : noli timere acci- remedium salulis nostre pertinet: mipsanalura victo-
pere Mariamconjugem luam : quod enim in ea nalura ria est. Nam adversariuin hominis parlura superat
est: de Spirilu Sancto est est. Pariet aulem filium: et " n quacum in conceplionemysteriididicit regiiaturum.
tocabis nomen ejus Jesum : ipse enim salvum faciet Talis itaque homo habet vite potestatera : qua alios
populum suum a peccatis eoruni. Hoc aulem totum muneratur : qui eam non accepit aliunde qua utitur.
factumesr.ut adimplereturquod dictumest a Domino Necmirum est cum nascendo reciperetquos creavit:
per e Esaiam prophelam dicentem -.Ecce virgo in qui anlequam nasceretur habuit quos redemit.
utero habebit et pariet filium: et vocabuntnomenejus i^. Amen.
Einanuel : quod est inlerpretalum : nobiscum Deus. Atia Oratio. Domine Jesu Christe quo ita Verbum
$. Amen. caro factum est: ut in conceptionera tui virginalis
' Lauda. Alleluja.Adextns tuisDomineadsistit regi- uterus altissimi obumbratione susciperet: et ad pa-
na: in vestitudeaurato circumamictavarietale alleluja. rienduro te: porta materni corporis non pateret:
e Sacriftcium.Conforiamiiiieljamnoiilelimere :ecce solemnilatis hujus obsequia propicius suscipe: ac
3 Si qua laus. Ila sanctus Chr-ysostomuset teilus Beatahi Virgincm conveniebatmalrem absquedolore
Craecus; accedit Syriaca versi<>,in qua si qumlauda- fieri. Apud SacramentariuinBobiense, in contestalione
bilia. At Vulgaia, Ambrosiaster et Theorhiretus, si missmin assumptionesunctm Maricelegilur quod Dei
qtta taus disciplinm,Priinasius, si qua laus toleranlim, y Cenilrix nonsubdilaftdl labori per purtum, non dolori
legunt. transitum. Plura lege apud Petavitnn (De Theot.
b Cap. I. VerS. 1-24. Pralermissa tamen sunt per dogm. tom. VI, lib. xiv, cap. 6, §15).
niulia. i Sic concepii ahimus quod credidit. Sanctus AI.I.-
c Jacob. A versichlo 2 ad 16, omnia praelerraissa gusiinus, in Enchiridio, cilatus a sancto llildeplimiso
sunt. (Hom. adv. asserent.B. Virginemcontra leijem Domi-
d Dequanatus est Chrislus. Vulg., Syr., Gr. : De num peperisse)docet, Chrisiumnon taletn natum esse
quae natus esl Jesus, qui vocatur Christus. qualis de ulroque.sexu nascitur per cOncupiscentiam
Esaiam. Prophetia esi quidem Isaiae vu, 14,. carnk cum obligationematedicli,cujus reatus regene-
Ejus tamen nomen in Vulg., Gr.et Syr., non legitur. ratione diluitur, sedqualemde Virginenasci oportebat,
' Lauda. Ps. xi.iv, 10. Sanctus August,, circum- quein FIDESmatrk, non libido conceperat,
timiciii.Vulg., circumdata. k Sed potestas.Fortasse, nec poteslasdeitatis.
6 Sacrt/tctum. Isaiaexxxv, 4. f. lbid. vn, 13. I Ne exterior. Sanctus Pelrus Chrysologus,
h Non pusillum. Vulg., nunquid parum vobis est (Hom. 42) de Virgine ait : Beataqumdivinumpignus
motestdsesse hominibus,quiatiiolesiiesliset Deo meo. sic suo suscepit et servavit in veclore, ut itlud tota
Versio Missalis nosiri nec cum Vulgata, nec cum corporisexterna nescirenl.
ulla ferme ex editis Scripturaeversionibtisconvenit. 111lpsa natura. Fortasse ipsa naturm vktoria est,
1 Abjurgal.JoannesTamajus (In Marlyr. Hkpan., nam adversariumhominispartas superat...
t. II, pag. 583) habet abjugat; fortasselcgendiimabi- II Quacum. Locus mendosus vocnm quarnmdam,
qilqemilum.SauclUsEphrem(Ordt. de margar.prml.): ut videtur defectu.
1^5 MlSSALE MIXTUM SEC. REG. B. ISIDORI. — PAftS F. 110
nostrum quoque cor 34 dignatus ingredere. Tibi x homihibusfaclus de secretouterovirginaliiromaeiila-
soli sit pervium : cui soli id esse cupimus preparalum. tuseniicuit.Nuncialusest concipiendusab Angelo: con-
Ut cum nostrarum mentium puritalem beneplacitam ceplus fideisingularis arcano : et natus sine ullo pec-
libi ipsi fecerimus : operis t,ui custos etperpeluus caio.Cujus fuit solius sine corruplione nova etinusita
habitator esse digneris. $ . Amfli. ta conceplio : el sine dolorede matre virgine inviola-
Posl nomina Oralio. Eterne Dei filius : qui virgi- bilis i paritudo. Huic solum possibile fuit sine semi-
nee matris uterum sic intrasii ne rumperes. sic ape- ne mirabiliter concipi : et sine corruptione felicilcr
ruisti: ne signaia ullo modo violares. Suscipe beni- nasci. Propter quod eundem Salvatorem nostrtiui
gnus lioe sacrilicium : quod tibi ob incarnationis tue unigenituin tuum : lecuni semper et cum Spiritu
dedicaraus mysteriuro. Tribuens per hoc el vivis Sancio regnantem : celi celorum el angelice pole-
aniine corpoiisque salulem : el defunctis eterne re- statessinecessatione conlaudant ita dicentes. Respen-
parationis felicitatem. deat Chorus.Sanctus. Sanctus. Sanctus. „
RespondentChorus. Amen. Post Sanclus. Vere sanctus: vere benediclus Do-
AUpacem Oratie. Chrisie verbum summi patns: minus noster Chrislus Jesus filius luus : Ipse cst qui
qui c.iro factus es : ut habitares in nobis : illabere i*casiilatem contulit: virginitalis decus non abslulit
sensibus nostris : quo omnes qui lue incarnationis matri. Qui et pro nobis ex eadem dignalus est nasci:
niysterio suinus redempti: perpelue maneanius pacis et pro nostra adoptione non abhorruit suscipere mor-
societateconnexi. r^.Amen. tem. Ipse Dominus ac Redeinptor elernus.
Inlatio. Dignum etjuslum est: nos tibiomnipotens Post pridie. NunciamusDoroinequod credimus: ncc
Pater gratias agere. Si debitoribus qui reddere de- tacemus. Te lotis visceribus deprecantes: ut qui
beant dignatus fueris prorogare'per Jesum Christum genitrici prestilisli ut mater esset et virgo : tribuas
filium tuum Doininum nostrum. Ex te Deo Patre Ecclesie tue ut sit fide ineorrupta : et castitate fecun-
sine initio natum : tibique indifferenter : alque da : atque hec libamina iia lue gralie dulcedo san-
* indemutabiliter coeternum ac per orania coequa- clificet: ut sumentibus et salutem corporum : et
lem.b Non adoptione sed genere :.nec graiia sed natu- delictorum veniam prestent. iij. Amen.
ra. Qui in ut«ro sanciificate sancteac virginis clemen- Ad OrationemDominicam.Deum cujus magniludo
ter illapsus : et sine ulla sorde peccati ineffabiliter divinitatis capi non potest: quique sine inicio Deus
natus. c Vidi virginem : ut inatrem se diceret; aut summus et pater esl: depreceinur dilectissiiui fra-
Tirgiiiem qui diligeret duhitabat. Quia duplex homo tres : ut idem pater qui nasci filium suum voluit ex
d in formam hominem ligabat. lncluditur intra bo- utero Virginis matris : iniindet nos ab orani inqui-
minem Deus : cui totus parvus esl mundus: illic -<namento carnis et sanguinis. Quo sicut divina 35
tenebatur utero matris : • illic tecti pudoris pulsalur oburobratione concepit virgo ut pareret: ila nos divina
tumoris invidia : et secura est conscientia. Mater- inspiratione accensi : conceptum Spiritus Saucti
num nomen accepit : et damnum virginitatis nesci- quem ipso DominoJesu Christo docenle accepimus ;
vit. Maria quid agis. Elige jam quid voceris. Sic proferamus publice et dicamus. Pater noster.
caslilalis polestas oburobrari : nec virginitas aliquan- Benediciio.Dominus Jesus Christus: qui in seculo-
do mentiri. Tuus esl enim uterus :' et alienus est rum fine processit ex virgine cor vestrum: virginila-
partus. Novum denique miraculum vidi in virgine: tis incorruple nitoreclariticet. ^. Amen.
s utnomen virginilatis non aroilteret : nec genitricis Et qui nunciante Angelo Virgiuisingressus est ute-
ferre ponderadidicisset. Hec sola roeruitferre Deum ruro. ejusdem vos mysterii et instruat et muniat Sa-
posl celum : et solameruit virgo inveniri postpartura. cramentum. i>).Araen. Quique hodie virginee festum
Hec sola meruit Deum et hominem:h Deum imperiis k coneeptionis devoiissime celebratis: ad nativitateni
suis lacte uberis portat. Hunc diem nobis quem de- noslri Redemptoris exultantibus animis et mundo
votissime celebremus instituil:' et homo rediraendis corde perveniatis. i>).Amen.
» Indemutabiliter, hoc esl immutabiliter, ut inde- e lllic tecti. Lege, t'//t'ctectum pudoris pultatur tu-
D
mutabilis pro immuiabili legiiur. morisinvidia.
b Non adoplione. Concilium Toletanum xi ( J« ' Et alienus. Fortasse, nec alienus est parlus.
prmfalione, ses. 8 ) definivit : Hic etiam Dei filius, s Ut nomen. Lege, et nomen Virginis non amisit,
nutura ett filius, non adopiione. Sanclus Hildephon- el genilrick ferre pondera didicit.
sus (De perpet. Virginil. sanclceMariw) de Christo h Deum imperik. Lege, /IOJC sola meruit Deum el
, ait : Non est ille adoplivus filius, sed adoptalor, ut hominemsubdilum imperiissuk lacte uberk potare.
'. itadicam calerorum, qui cum sint corruplm nalitrm 1 El homo. Lege : Hunc diem nobk, quem devo-
filii, el filii vm, INOHENTSACRAMENTO BAPTISMATIStissime celebremus, insliluil, qui homo, redimendis
per quod solventur ex Chrkli gratia a delictis primce hominibus, faclus de secreto uteri virginalis immacu-
damnalionis, et adoptentur in filios Dei; at vero latus emicuit.
Christus non adoplivus, sed proprius Dei filius, in i Paritudo. Vox Plaulina.
plenitudine temporum, venit, missus a Patre, natus k Conceptionk,nimirum, qua beata VirgoCbristum
ex muliere , et in Ilymno Breviarii ad vesperas concepit. Tradunt sanctum Hildephonsum dum,
fes'i circumcisionis Christus canilur Patri non adop- hujus feslivitatis die recurrente , noctu, in basilica
tionc, sed comternusgenere. oraret, a beata Virgine veslem illamaccer
o Vidi. Fortasse uidt virginem,qum an matrem se Toletana,
pisse , qua in sacris solemnitaiibus postea usus est,
diterel, anvirginem.,quid eligerel dubitabat. eamque ob causam, tesie Loaisa, haec fesiiviias
d In formam.Fortasse, in forma.
majori cum solemnitale Toleti celehrari consuevit.
175 MISSALEMIXTUMSEC. REG. B. ISIDORl. — PARS L 178
Per misericordiam ipsius Dei nostri qui est bene- j Lriumquod absconditum fuit-a seculiset generationi-
diclus et vivit et omnia regit in secnla seculorum. biis*.Nunc auteni manifestum est Sanctis ejus: qui-
Dominussit seinper vobiscum. ^-. Et cum. bus voltiit Deus notas lacere divitias glorie Sacra-
llic dical Chorus. Gustate. menti hujus in gentibus: quod est Christus in vobis
Posl Cemmunio.Oratio. Gratias libi agiraus Domine spes glorie quem nos adnunciamus. Corripientes om-
Deus: etteDeumhenediciniusdedie.indiem:qui nos nem honiinein et docenles in omni sapientia: ut ex-
bacdie sancte solennitatis tue perducere dignatus es, hibeamusomnem hominemperfectuminChristoJesu:
fac nos diem istura annunciationis per multa curri- In quo et laboro cerlando secundem operalionem
cula annoruro in pace et tranquillitate suscipere cum ejus quam operatur in me in virtute. e Ctii cst honor
fideli populotuo. ^. Amen. et gloria in secula seculorem. ^. Amen.
Per niiserlcordiamtuain Deus noster qui es bene-
dictus: et vivis et omnia regis in secula seculorum. LectiosanciiEvangeliisecundumJoannem (' Gap,XX).
Illo in tempore Thomasunus ex duodecim qui di-
^. Amen, Dominussit semper vobiscum.n). Et cum.
Solennia complela sunt in noroineBomini nostri citur Didimusnon eratcum eis quando venil Jesus. Di-
Jesu Christi. Votum nostrum silacceplum cum pace. xerunt ei alti discipuli: vidimus Dominuro.Ille autem
^. Deo gratias. 15dixit eis : nisi videro in manibus ejus fixuramclavo-
IN BIE « SANCTITHOME APOSTOLI. rum: et mitlam digitum meum in loctim clavorum:
Ad Mksam. Officium. et mittam manum meam in latus ejus: non credatn.
Gloriamet magnumdecorem. Bequire in sancti Sa- Et post dies octo ilernm erant discipuli ejus intus :
turnini. fol. 23. et Thornas cum eis. VenilJesus januis clausis et ste-
Orafio. Gloria noslra Deus noster. Require in lit in niedio: et dixit eis. Pax vobis. Deinde dicit
codemfesio. Thorae : infer digitum tuum liuc: et vide manus
Prophetia. Justus si morte preoccupatus. Bequire in meas: et affer manum luam : et milte in latus meum
Sancli Ctemenlis.fel. 20. et noli esse incredulus: sed fidelis. Respondit Tho-
flt'ca(Presb. Dominus sit semper vobiseum. mas: et dixil: Dominus meus et Deus meus. Dixit
Chorus ^. et caniet. h Psallendo. Posuisli super ei Jesus: quia vidisti me Thoma credidisii. Beati qui
non viderunt: et crediderunt. B). Amen.
caput ejus coronam de lapide precioso. c f . Super
salutarc tuum Domineexultabit vehementer. Deside- ffLauda. Alleluia. f . Loquebar de testimoniis tuis
rium anime ejus tribuisli ei: et volunlale labiorum in conspecluRegum et non confundebar. P. Alleluia.
ejus non fraudasti eum. P. Coronam'de lapide pre- h Sacrificium. Fulgebit Justus. Bequire retro in
eioso. DicatPresb. Silenliumfaciie. ' J Sancti Clemenlk
fol. 21.
SequenliaepistolePauli Aposloliad Cellessens. Mksa. Ad Deum fratres charissimi puras mentes
(d Cap. 1). erigite: ejusipie pietalem suppliciter implorate: ut
Fralres gaudeo in passionibuspro vobis: et adim- qui per priraum nos redemit advenluma labe peccati:
pleo ea qttedesunl passionium Christi in carne mea ipse nos sic in ev6 degere faciat: ut in secundo ad-
pro corpore ejus quod est Ecclesia. Cujus faclus sum veniens in Supernis coronandos attollal. Sicque patro-
ego minisier : Secundum dispensationem Dei : que cinante nobis 36 suffragio beatissimi Aposloli sui
dala est mihi in vos: ut impleam verbum Dei mysle- 1 Didimi: et hic per ejus exempla vilam ducentes :
a Solemnitas sancti Thomm apostoli anle finem nalale sanclorum Pelri et Pauli consequitur in sancti
nerae Christianae saecnli iv, in Ecclesiis Orientis ' Thomm aposloli; forlasse die 5 Julii lesiivitas cjus
passim frequenlabatur ( Hom. 36, inter opera S. celebrabattir, qua, ut animadvertit (Ibid'. ) ven.
C/irt/soslomitom. VI). Eilessa? in Osroena spaiiosa 1'homasius, Translaiionis sancli Thomaelit mentio.
sancti Thomaebasilica, imperanle MagnoThcodosio, Sero lestivitas sancii Thomaerecepia est Romae,si
dedicata est, inqtiam, an. E94, «acrum ejus corpus siandum sit silentio Kalendarii Frontonis, et Capiiu-
die 22 Augusti illatum est (Chron. Edess., apud' n' Iarii Evangeliorutn Thnmasii. De eadem festivitate.
Assemanum,Bibl. Orient. tom. I, pag. 399; Socra- lacent Missale Gallo-Gothicum, Sacramentarium
tes, lib. iv, c. 18; Sozomenus,lib. vi, c. 18). Alense Bobianum, Leciionarius Luxoviensis, el Oralionale
autem Julii, ut scribit sanctiis Gregorius Turonensis Golliicum; unde sero, ut suspicor, celebrata est in
(DeGlor. marlyr., cap. 51, lib. i), solemnitas sancti Gallia et in Hispania. Tamen roemoriam sancti
Thomaeper niulios dies agebaiur Edessa»,ad quam Thomre celehrant die 21 Decembris Missale et Bre-
undique conlluebant fidelium et geutilium lurbae. viarium Mozarabum, Sacramenlaria C.eiasianura
Sed anle.qiiam ampla baec basilica aedilicaretur, Thomasii, et Gregoriana, MarlyrologiaBedae, Ado-
siabat Edessaealia quaedam sancti Thoniae Ecclesia, nis, Usuardi, Ilieron.ymiaua, el Roinanuin Baronii;
ad cujus fores sanctus Ephrem paralyticum sanitali Graecivero die sexto Octobris.
restituit. Siqua fidesest Vitaeejusdem sancii levitae, b Psallendo. Ps. xx, 4.
apud Assemanum(Bibl. Orient. t. I, p. 49), reli- « f . Ps. xx, 2, 3.
quiarum sancti Thoniae, qnae lale per Orienlem d Cap. 1. Vers. 24-29.
sparsac erant (Hom. 30, inler oper. S. Chrys. , * Cut honor. Haecin textu Apostolihoc loco non
tom. VI), quaedam fragmenla sanctus Gaudentius Iegilur.
Brixiensis episcopus in Occidentem detnlit, pritnus ' Cap. XX. Vers. 24-30.
fortasse (S. Gaudeniius,7V,dededic. basil., png. 53&, B Lauda. P.s.cxvm, 46.
Edit. Brixiensis). Exiride cullus ejusdem apostoli in h Sacrificium,ut in sancti Ciemenlis.
Iialif. etin reliquo Occidente pro.pagnri coepil. In ' Didimi. Joann. xx, 24 : T.homasaulem w.us e*
vetusto Lectionario Anibrosianoem. Thoraasii, post duodecim,quidicilurDidymus,nonerat cumeit. Thomas
179 MISSALE MIXTUM SEC. REG. B. ISIDORI. — PARS I 180
ejus mereamur esse sequjpedes : et illic felicitatis A unitate letaris: scilicet qui aiictor es pacis : et pax
ejus inveniamur consorles: ah angelicis conclamatus es choris. Concede per hu-
^.Aipen. jus intercessionem allecte : ut ipsius dilectionis vin-
Alia Oralio. Te te igittir summee| admirabilis Dens: culo quo discipulos ad celos remeans conglobasti:
lotis precordiis deprecarpur. Ul qui heatissimo Thome ipso nos almifico nexu in tua et proximi dilectione
et sagacitatem ? inqnirendo inspiras : nobis et indul- constringe.
geniiam peccamimiiniribuas: etdonis tuis inspirando ^. Araen.
prevenias. b Quiqtie sanciissiroi Thome duhiiatione Inlatio. Dignum et justum est: vere suave ac
nos rohoras ejus quesumus roerito nos in lide ita sla- pulcrtim est: te pater omnipolens per Jesum Cliri-
hiles operibus solida : ut judicante le digng inyenias sturo Dominumnoslrum : ineffabililerconlaudare hanc
quos coronandn : etherea sustollas in patria. Qoate- creaturam (uam in lerris : qui eliam a celestibtis vir-
nus el fidelium servornm tuorum acceptes libainina : tutibus indesinenler preconiis sublimaris. Merito
que hodierno die plebs tibi Deo nostro mente offerunt enim nullus sermo tibi allingit laudes deferre. quia
grata: et pro quilius te submisso obsecrantcapile tue pax tuasensum exuperaiomnem.Quisnainque crealus
pielaiis clemenliam sese adeotos congaudeant. "
creatori exhibeat dignam carminum laudem ? Cum se
^. Amen. B horiscunctis indigere luam prospicitopem : et figmeu-
Post nomina.Oraiw. Deusqui tuum Thomam,c egre- tum stium reeolat fragilem ac sumptum ex pulvere :
ginm predicis archifeclum : et in foro non dedignas cum uec illa pulverea virtus sufficienter tibi insonet
ambulare venalium : tu nos ex illis lapidibus eflice laudem. In cujus laude Thomas Apostolus tuus popu-
vivis: a quibus illa visio pacis instauratur celestis. los convertit d judaicos a pristino cultu erroris: et in
Qualiter candore castilatis niveo reniientes 1: Sancio- lilios adopiavit sacro gurgite tinctionis miracula npe-
rum qui nos in Domino jam precesserunt possimus runi: fides extiiit perdiiorum. Operabalur visibilisin
esse in participatione equales : ul qui pro peccatori- corporibus virtus : et invisibilis curabat magnalia in-
hus ab illa sublimi sede descendisti ad lerras : pre- trinsecus morbos: redditurseulire lumen corporeum:
cibus noslris placatus assistas : oronibus requiem de- ut secum illuminat cecum e Treplie merilo ulcerosus
functis lidelibus prestes. curatur: ut strabedo idolorum ab omnibus effugetur.
^ -.Amen. ' Solis corruit idolum: s ut auctor ejus edilicet tbro-
Ad pacem. Qratio. Clemenlissinie Detis qui in pacis num. h Rex lerrenus per fugam dilabilur: ut eter-
Syris idemsonalquod AtSoftofGrfecis, n/emtnumenim, tms talis, quem si volueris comparabis, eique Thomam
sive yemellum signilicat. Porro sanciiiiii hunc aposio- C ( ostendit, quem emplum Abba secum duxit. Ilaec
liun nomine appellatnm esse Judam, cognoroine Ahdias, et Hisce similia in Menaeis,et Menologiis
T/ioiiiamSyris^DirfymttJnGraBcis.aperleiinceiii sanclus Graccorum, in Niceta Paphlagone, et ip Orienlalium
Ephicm Syrus (Hymn. 7, de fide, apud Assemanum, lihris iiiurgicis de sancto Tlioina passim leguntur.
Bibl. Orienl., lom. I, p. 101, et Eusebium, Hist. licct. <iJuclaicos. Lege Indicos. Sanciuui Thomani in
lib. i, cap. 13), cl in Pcriodis Tliomx' (apud Coiele- Mcsopoiamia, Chahhra, Assyria, Perside, Media et
rium, Palres Aposlolici, t. 1, p. 501) legitur Juilam, llircania, proedicasseEvangelium constans estOrien-
qui et Thomas dicitur, sorliiuin esse Indiani, ct rur- talis ct Occidenlalis Ecclesiaescriptorum opinio ; in
sus Judum qui el Tliomam. lndiam penelrasse, etapud eas gentes fidem Christi
a Inquirendo. Lege in inquirendo. disseminasse, monumenlaomnia Ecclesiaslica,
b Quiquc sanctissimi Thome dubitatione. Huc spe- Latina, Syriaca, teslanlur, inquit AssemanusGrmca, (Bibl.
ctat effaium illud sancli Gregorii Magni (Ilom. 2'J, Orient., t, III, part. u, pag. 35o), et Floreniiniiis
injoannem): Plus nobis infidelitas Thomm ud fidem (iil nolis ad Indiculum apostolorum, pag. 140). Nihil
quam fldes eredentium discipulorwt profuit, quia dtim certius apud sancios Patres inveni uuam Thomam
ille ad fidem palpandoreducitur, nostra mens, oiunii lndis Evaiigelium vulgasse. Vide apud ipsum ciiatos
dubilalione poslposita, in fide solidaluf. Singularis; NiiEianzenum, Ambrosium, Hieronymiim, et Gati-
autem est gpinio sancli Gaudenlii Rrixiensis (Tract. dentium ; et adde Paulinum (Nal. xi, vers. 81), Gre-
in Dedicat. basilicm, pag. 336, edit. Brixien.) cuin as- gorium Magnuro (In Evang. hom. 15), Giegorium
serit sanctum Thoma.m de veritate Resurrec| onisi Turonensem (De Glor. mart. lib. i, cap. 52), Nice-
Cliristi initiiine dubiiasse, auque illud, Nki videroetI n1 phorum (Cap. 40, lib. u), et Mariyrologia Epierna-
contrectavero,non credam, fuisse.desiderii, non incre- cense (Passio S. Thommin lndia), BedseGenuinum,
dulitiilis vocein ; sienim, iuquit, infi.deliiqj.isfuissel, Corbeiense Acberii, Gellonense, eic.
Chrktus illi post Resttrrectionemapparere non digna- e Trepiie. In llagiographo apud Floreiilinium et
lus fuisset. Tum ad rem nostcaih subdit: Sancli Tlto- in Pseudo-Abdia Threpsia est uxor Regis lndorum.
mm aposloli curiositas ambiguiiatis futurm. scrupuloi f Solis corruil idolum. Sancius Thoinas cum a rege
satkfecit; quod enim absens fuit, quod avidus et videve ; ad templura solis ductus fuisset, ut solem adorarei,
et attreciare Dominum perqukivil, tolum noslrw pro- imperavit daemonilalenii in idolo m statuam com-
curabaiur saluti, ut evidenlius uosceremusresurrectio- niinueret: stalimque quasi cera juxta ignem posita
nis dominicmverilaiem. liquejactum idolum resoiutum est, referl Pseudo-Ab-
« Egregium predick architectum. Refert Pseudo- dias. Subdit Hagiographus , apud Florenlinium,
Abcliassanctum Thoinam, cum Hierosolymis diutius5 p. 149, relatus : Ponlifex aulem templi, elevans gla-
iuoraretur, a Domino non semel jussum esse in In- dium, transverberavitapostolum, cujus corpus cum
diaiii proficisci, ut in ea regione Evangelium disse- Iionore tumulatum luit.
iiinaret. At cum illeiter dilferret, el Dominum ro- s Ut author ejus edificetthronum. Lege : ut auctori
garet ne ad eam gentem, ciuam valde nequam essei ejus mdificeturihronus.
audierat, miuereiur, accidit Ahbam quemdara ai h Bex. Hagiographus Florentinii et Pseudo-Ab-
rege liidoriitn inissuni Hierosolymam venirc, ut ser- dias refcrunt regem, slalim atque vidii solis .-la-
vuui pcriium archilecluiu enierci; huicaulem Christus s tuam esse liquefactam, prae limore e teniulo fuga
Dominus,in formahumanaapparens.dhit: Est mihiser- lapsum esse.
181 MISSALE MIXTUM SEC. REG. B. ISlDORl. — PARS I. 182
nus in eorum mentibus innovetur. Tua sunt rector, A Dominus hoster Jesus Christus qui est filius tuus
ista miracula: que ih tuo ndmine sancti mente impe- natura non adoptione hec gratia : sed f^ieratione.
trant cernua.Quia et- tiftim *uhigenitum eum fidelefh Qui in utraque hatnra uniis filius cfeditur : f etter-
denuneiat servum : et architectufti asserit esse peri- tia in Trinitale persona' tecum et cufn Spifitu San-
ium-. Vere in edificaiiorierii dbctus Ecctesie : et in clo unus Deus creditur et adoraiur : Christus Do-
a
congregaiidum populum tihi laudabilis vaide. Ter- minus ac Redemptor eternUs.
"rena erogas ut celestia largiaris : argentum iiidigen- Pos( pridie. Concede nobis Domine inlerventu
'tium •visceribus congerens et cetus amplissimos in aposloli lui Thome et remissionem peccaminum : et
celestibus instruens. Carcere inlruditur ul virtus ejus bone vite inspirate nobis peragere cflrsum. Ut et
tn omnibus propaletur. b Bat migrat e seculo : lit sacrificia in s hujus solennitate passionis atcceples:
tue inlu-
Apbstolus liberetur a vinculo. Wcciditur temeratrix et sumenlibus ea sanctificationis gratia . -
* puella que percutere ausa est aposlolum palma: pre- stres.
: f
"sentatHTa c'anecomesa: ut omnis illa sit salva ca- ^. Amen.
kd Dominieam.' "" "' ' '
"terva. Hcrnoratur a bestia : quem natura despexit hU- Orationem
mana. Et miro modo' ab irrationablli ralionabilis Christe qui beaiissimis ApoStofistuis orandi pre-
Ut tui Tho-
perdocetur. ^ ConsecranlUrjiivenes benedictione ce- B cepta ihslitiiis': presta suffragio apostoli
lesti per venerationem animaiis bruti: quos antea me digni effecti: ipsa tua deifica verba proclaman-
briitortim more fedefa conjunxerant nuptialia. e Ut tes mereamur exandiri e lerris, Pater hoster.
sieuti arioli confundiluf oiim insipietia peranimalin- Benedictio. Christus Dominus qui apostolo suo
sensai«:ila nuncel istoru comgitur 37 per hujus Thome copiain dimicandi concessit viftulis : ipse
meritum. Tunc per locutionem inaudilaiii resagitur eniundet vos ab omni conlagione facinoris. ^. A-
nec corrigitur : nunc' per virtutem virtus geritur et men. Quique etiam in agone eum fecit victorem :.
"curatur : hoc heihpe tuo ab Unigeniio agitur qui cum Ipse vobis sui auxilii porrigat opem. ^.Aihen. Uf,
'SaricioSpiritu uiiUS Deus ab invisibilibus et visi- qui in illius festivitate letamini inlervehlu ejus
Mibus conlaudatur ila dicenles,"^. Sanctus. San- eterno premio munereminr. Sj. Amen. Per miseri-
«lus. Sancius. cordiam ipsius. .-..,., > . „ .,
' ' " '
Pou Sanclus. Vere sanctus : yere benedictus JJic CAorusdicat. .Gustate. .
a Terrena erogas. Lege : Terrena erogans ut cmle- Edit. Maurin.),
'siia largiatur. Alludii enirti ad Illudquod de sancto e Ut siciiti. Ad ea spectant quae pseudo-prophetae
Thoraa narrat Pseudo-Abdras, eum pecuniam quam C Balaam acciderunt (iVuin. XXII).
ad impensas palatii regis acdificandi acceperai, in ' El lertia. Modus loquendi apud Patres et theolo-
pauperes erogasse, quam ob causam in carcerem gos infrequens tantum, non verbalim exsanclo Hil-
truditur. dephonso (De perpet. Virgin. Mariai) desumptus
b Bat. Num hoc nomine frater regis appellabatur? est: Personam vero hominis ideo noh assumpsit Dei
In periodis Thoinae legitnr fralrem regis gravi cor- Filius, sed tanlum hominem, quid ipsepersona tertia
replum febri e smculo migrasse, et. ab apo^lolo vilae cum Palre el Spiritu sancto in Trihitate Deus unus
festitutuin fuisse. At Pseudo-Abdias scribit Iratreiii semper fuil (Bibl. Palr. Colonien., t. VII, pag. 448,
regis, mortui instar, triduo jacuisse, in se landem col. 2, E.). Ei sanclus Isidorus, ad soiorem Floren-
reversura mira narrasse de splendore palatii quod liam (In libro de Nativuate Domini, Passione, elc,
exstruxerat Thouias ; qua visione illectus rex, ejus- cap. 4), scribit: Post hmcde tertia persona, id est, de
que frater, Chrisli fidem ampleetuiitur. Tliomas cum Filio, ita subjicit, etc. Et Panlo infra : Eece duce per-
Iionnre de carcere educitur, re.x, ejusque frater, et sonm Dominus el Spiritus ejus qui mktunt, et tertia
jnulii de populo, baptizantur. Huc etiam respicit persona ejusdem Domini qui mitlitur.
Waudclbertus in Martyrologio suo canens : s liujus solemniiote Passionis. Sanctnm Tliomam
TranslatiThomseceiebrat duodenushonorem apostoluni martyrem occubuisse, praeler Graecorum
Aurei, quo siructoreDei cognoscereregna Menologia, Marlyrologia Latinorum et constans Ec-
Indja promeruit signiscoinitatatremendis. clesiarum Orientis pefsuasio aperte testanlur : san-
clus Asterius (Hon. 10), sanctus
' Gaudenlius (Tr. in
« Puella. Apud Pseudo-Abdiam, Hagiographum Dedic. basil.), Theodorelus (De cur. Grmc. Affect.,
Floreiiiinii, et juxta libros Manichaeorum, apud di- D cap. 8). Neque audiendi sunt qui in dubiuhi vocant
yum Aiigustinuih(Lib. XXIIconlra Faustum, cap. 79, ejus martyrium, nixi auplor.i.lateHeracleonis vetusti
'et contra Adimanlum,cqp. il,'num. 2), sanctus Tho- hacreiic} sectae Valentjriianorum. Apud Ciem. Alc-
mas nohest percussus a puella, sed a pincerna regis, xandrinum (Sirpm. lib. iv), inlrtdia passum esse ple-
quod, cum interesset convivionuptiali, puellam He- riqne scriptores testanlur, alii gladioi" alii lancea
ljracamcalamis canentcm in^piceret. Nec percussori percussum aiunt. De anhiipasgioiiis nihil certi con-
imjirec.iiiis est aposiolus, utapud sanetutn Augusii- Stat. Locum martyr-ii Calaminamdesighant auctdr
juim iiarrabant Manichaei, sed, tesie Abdia, dixit: sub nnmine Sophfonii, ad calcern libri sancli Hierb-
lndulgeal libi Dominusin futuro judicio, fili. Egressus nymi (De Virk illustribus) edilus (Edit. Veron. oper
autcni pincerna ad aquam hauriendam, a leone, ut S. Hier. l. II, pag. \)&d),anonymus apud OEcume
jpraedixerat Tbomas, occiditur, ejusque maniis dex- ni.uui, aliique. At urbem Calaminan) in India apud
i.era a cane in convivium delata omnibus timorem priscos geograpbos frustra quaesieris. Foriasse locus
ingentem intulit. - olim obscurus, fortasse alio vocabulo appellata urbs.
d Consecraniur. Rogatu .fegis Thoroas filiae ejiis Receniiores Calaminameain urbem esse conlendunt,
cum spouso benedixjt. Illi castitaiem proiilentur, et qure modo Meliapor appellatur, in qua urbt: glorian-
lidem Christi •pradicant. Rex^ primum ifascilur, lur Chaldaci apud se repositas esse reliquias sancti
deinde ad fidem conversiis diacoiius ordinaluf. Tliomae aposloli (Bibl. Orient, i. III, parl. u, pag.
(Pseudo-Abdias, tt Ifber 'ResjponsorialisS. Gregprii, .' 24), et Lusilani a se invenium corpus sancti Tliomae
fesio S. Thomce,oper. S. Gregorii foin. III, col. 842, in urbe Meliapor cum vase fictlliet lahceac"cuspide
183 MISSALE MIXTUM SEC. REG. B. ISIDORI. — PARS I. 184
a 1N NATIVITATE DOMINI NOSTRI JESU j\ Domine per gloriam nativitalis tue a malis propriis
CHRISTl. liberari: et in luis laudibus sempergloriari. i<j, Amen.
Ad Missam. h Offlcium. Prophetia. Lectio libri Esaye prophele. (<=Cap. iAr'),'
Alleluja. Benedictus qui venit alleluja in nomine ^. Deo gratias.
Domini alleluja alleluja. f . Deus Dominus et illuxit Primo tempore alleviata est terra Zabulon et terra
nobis. P. In nomine Domini. y . Gloria et honor Neptalim : et in novissimo aggravata est via maris
Patri et Filio : et Spirilui Sancto in secula seculo- trans Jordanem Galilee gentiuro. Populus qui sede-
rum amen. P. In nomine Doroini. bat in lenebris : vidit lucem magnam : habitantibus
Dical Presb. Per omnia semper secula seculerum. in regione umbre mortis : lux orta est eis. Multipli-
r}. Amen. casti gentera : sed non magnificasti leticiam. Leta-
Dicat Presb. Gloria in excelsis Deo. Postea dicla huntur coram te : sicut qtii letantur in messe. Et
Gloria in excelsis, dicat hanc Orationem. sicut exultanl victores quandodividuntspolia. Jugura
Hodie nohis thesaurus natus est. Hodie nobis lu- enim oneris ejus et virgam humeri ejus et sce-
cerna virgiifis quam Spiritus Sanctus ignivit verum ptrum exactoris ejus superasti; sicut in die Madian,
luroen apparuit. Hodie cecorum medicus natus est. quia omnis violenta predaiio cum tumultu: et ve-
Hodie paraliticorum sanitas. Hodie debilium firma- B slimentum mixtum sanguine erit in combustione et
mentum. infirmantiumvirtules. Hodieresurrectio mor- cibus ignis. Parvulus enim nalus est nobis : filius
tuorum Salvator nosleradvenit. Hodie nobisinter no- datus est nobis : et factus est principatus ejus super
ctem ignitam luxnova apparuil. Hodie nobis Salvator humeros ejus. Et vocabitur noinen ejus : Ammirabi-
advenit quem prqphele predixerant ex Maria virgine lis. Consiliarius. Deus. Forlis. d Dominator. Pater
uascituruni. Hodie nobis presepio posilus perpetuus futuri seculi. Princeps pacis. Multiplicabitur ejus
panis lucis ostendilur : qui dixitego sum panis verus imperium : et pacis.ejus non erit finis. Super soliura
qui de celo descendi. Si quis autem de pane isto David sedebit: et super regnum ejus. Ut confirmet
manducaverit non esuriet in eternum. Presta nobis illud : et corroboret in judicio et in justitia : amodo
Goam transtulisse. Maffaus (Ber. Indic. lib. vm), evangelicae praedicaiionis die VIII Kal. Jan. cele-
Osorius (Lib. m), ct alii qui res Lusilandrum brasse. In Kalendario Bucheriano, rjuod circa annura
in India geslas litteris consignarunt. At tnce clarius 360 compactum creditur, vm Kal. Jan. natus Chri-
constut, inquit Baronius (ln Marlyrol., dieZJulii) , stus in BethleemJudm legimus. Sanctus Chrysosto-
corpus sancti Thomae Edessam translatum fuisse. mus, qui circa an. Chrivti 386 Anliochiaehomiliam
Riifinus (Lib. n, c. 5) Edessam sancti Thomae apo- citatarn in Natal. Domini habuit (Montfaucon., in
stoli reliquiis ornari scrib t, tanquam de re cerla ; (C prmnol.adhancHomit.^p.ZbSjom.H oper.S.Chrys.),
jpse, qui circa an. 571 in Syria pracsens fuit, Baro- iu ea aperte lestatur hanc solemniiaiem in 0'rienle
nius (In Mariyrol.,ibid., etin AnnaHbus,adan. 236) ante decennium celebrari cceptam esse. In Ecclesiis
non iiitegrmn curpus fuisse Edessam translaium ait, Ponti et Cappadociie ciiius, in ^Egypto serius idera
ut omnibus saiisfacial; alii, brevi post inartyrinin mos receptus est. Anno 425, lex Theodosii Junioris
ejus, corpus sancti Thomae Edessam translatum de speclaculis edita esl (L. Dominico3, Th. de Spe-
aiiint; alii iroperante Severo Alexandro, probabilius ciaculk), qua spectacula edi prohibenlur die Natali
est imperante magno Theodosio, Eile<.samdelatum - Domini, die Epiphaniorum, P.iscliae, et Pentecostes
fuisse. Sane Chronicon Edessenuni (Bibt. Or., t. 1, dielius. ln Kalendario apud Bollandistas (Tom. VII,
pag. 599) habei: Anno 705 Graecorum, mense Augu- Junii, pag. 178), quod anno 448 exaratum est, VIII
sti, die 22, advexerunlarcam mar. Tltommapostoli in Kal. Jan. signatur Naialis Domini corporalk. Apud
templummagnum eidem dicatum. H:cc anno aer. vul- eosdem (lbid., pag. 186) sunt fasti consulares ad an.
garis 594, nec antea quidquam de reliquiis sancti aer. vulgaris 495 pertinentes, iu quibus, Augustoxn,
Tbomae commemoraiur a scriplore Chronici, eisi et Syllano (lege Sir//a) cos., legitur: Christus nalus
plura minoris momenti referat. Quare opinor lum eslwtiKal.Jan., luna 14. Calendarium Carthaginense
primum, aut certe brevi antea, corpus sancii I hoinae habet: vm Kal. Jan.Domini noslri JesuChristi Fiiii Dei
delatum es e Edcssam. Huic opinivuii favet sancius Naialis. Sacrameniarium sanciiLeonis : vm Kal. Jan.
Gregorins Turmieiisis, qui (Lib. i, cap. 3, de Glor. Natate Domini. ln Hispania concilium Bracarense i,
marlyr.) sciibit corpus s^ncii Thomae mullum lem- anno 501 (Can. 4), sancivit: Si quis Nalalem Do-
pws posl ejus niai tyriuin Edessam translatuin esse. irj mini non bene honoral anathemasit, et legibus
Ilujus translationis memoria die 3 Julii cele- Visigothorum (itb. n ft(. i, de Indiciis el Judicatk,
bratur. lege 11, et lib. xu, lil. m, de noveltis legibusJudmo-
» /n Nativilale. Concilium Toletanum x (Cap.i) rum, leg. 6) forum vacare die Natalis Domini, et
slalnit ul Nativitas Domini nnstri Salvatoris oclavo fcsium sollicita devotione celebrari jubetur.
Kaiendarum Januarii celebrelur, quo lamen decreto b Officium.Ps. cxvn, 26. f . Ibid.,27.
nihi! novae consuciudinis indueium est; nam procul c Cap. IX. Vers. 1-8. In Leclionario Gallicano
dubio ante annum 6J6 snlemuilas Natalis Domini Luxoviensi prophelia cenlonis instar consuia esl ex
fixa eral ad dieni 25 Decembris in omnibus Eccle- fragmentis Isaiae(vn, 10;ix, 9). In.Bobiensi brevis-
siis Hispaniae. Joannes episcopus Nicacnus, incertae siina est ex Isaia (IX, 6-8). In Missaii Toletano ad
aetatis si riptor, apud Combefisiuir, (Hist. Monothe- singulas missas Naiivitalis legenda, apponitur pro-
lil.) ail Juiium potililiccm Romaiiuin Ecclesiis om- phelia, praeter Epistolam et Evangelium. In prima
nibus die 26 Decembris Nalalem Chrisli celebran- missa legiiur ex lsaia (ix, 2-8), omissis tribus versi-
dum tradidisse : magis credibile est festivitatem lianc culis, deinde canitur tractns, et posiea legiiur homi-
ab aposlolis et aposlolicisviris, qui fideroChrisii in Oc- lia quae prophetia inscribitur, qiueque in missa se-
cidente disseminaverunt, et instilulam, et vm Kal. Jan. cunda et tertia omittitur, et statjm post homiliani
celebraiatn esse. SaneChrysostomus,(Hom.innat.Do- legitur E|ijstola. In secunda missa propheiia esi ex
mini, lom. H oper., p. 355, Edit.novm) aperte asse- Isaia (LXI,1-5, LXU,11,12). ln tertia missa legitui
rit cunclos a Thracia Gades usque incoientes fideles, propheiiaex Isaia.(Lii,6-H).
d Domihator. In Vulgala et LXX non Jegiuir.
atque adeo Hispanos, Nativitatem Chrislt a principio
1«5 MISSALE MIXTUM SEC. REG. B. ISIDORI. — PARS I. 186
et usque in sempilemum. Zelus Domini exercituum A Et dixit illis angelus. Nolite timere. Ecce enim
faciethoc. *). Amen. evangelizo vobis gaudium : quod erit omni populo:
Dicat Presb. fioroinus sit semper vobiscum. $. Quia natus esl vobis hodie Salvator: qui est Chri-
Et cum. Dicat Chorus. » Psallendo. 38 Dominus stus Dominus in civitate David : et noc vobis si-
dixit ad me filius meus es tu : ego hodie genui te. gnum. Invenietis infantem in pannis involutum : et
f. Pete a me: et dabo tibi gentes heredilatem tuam positum in presepio. Et subilo facta est cura angelo
et possessionem tuam terminos terre. P. Ego. multiiudo militie celestis laudanlium Deum et dicen>
Dicat Presb. Silentium facile. lium. Gloria in altissimis Deo : et in terra pax liouii-
Prihcipium epistotePauli apostoti ad Hebreos nibus bone voluntatis: el factum esl ut discesserunt
(b Cap. /). ab illis angeli in celnm pastores loquebantur ad invi-
$. Deo gratias. cem dicentes. Transeamus usque in Belhleem : et
Fratres. Multifarie mullisque niodis olim Deus videamus hoc verbum quod factum est : quo.d Do-
Iocuius est patribus nostris in Prophetis. Novissi- minus ostendit nobis. Et venerunt feslinanter : et
mis diebus locutus esfnobis in filio suo: quem con- invenerunt Mariam et Joseph et Infanlem positura
stituit heredem universorum. Per quem fecit hec se- in presepio. Yidentes autem cognoverunt de verbo
cula.Qui ctimsit splendor glorie: et figurasubstantie " quod diclum erat illis de puero hoc : et onines qui
cjus : portansque omnia verbo virtutis sue : purga- audierunl mirati sunt de his que clicta eranl a pasto-
tionem peccatorum faciens : sedet ad dexleram ma- ribus ad ipsos. Maria autem conservabat omnia
jeslatis in excelsis. Tanlo melior angelis effectus : verba hec : conferens in corde suo. Et reversi sunt
ijuanto differentius pre illis nomen hereditavit. Cui pastores glorificantes et laudantes Deum in oronibus
enim dixit aliquando angelorum. Filius meus es lu : que audierant el viderant: sicut dictum est ad illos.
ego hodie genui te? Et rursus : ego ero illi in pa- E|. ' Amen.
trem : et ipse mihi erit in filium. Et cum iterum in- * Lauda. Alleluja. f. Redemptionem misit Domi-
troducit primogenitom in orbem terre dicit. Et ims pnpulo suo : mandavit in eternum testamentum
adorent eum omnes Angeli Dei. Et ad angelos qui- suum : 6anctum et terribile nomen ejus. P. Alle-
dem dicit. Qui facit angelos suos spiriius : el mini- luja.
stros suos flammamignis. Ad filium autem. Thronus Dicai Presb. Adjuvate me fralres in orationibus
autem luus Deus in seculum seculi. Virga equitatis vestris.
virga regni tui. Dilexisti justiciam et edisti iniquiia- b Sacrificium. Parvulus natus est nobis : et filius
tem : proplerea unxil le Deus : Deus tuus c in eler- datus est nobis : et factus' est principalus ejus super
f,
num oleo leticie pre parlicipibus tuis. Et tu in prin- humeros ejus. Alleluja alleluja.
cipio Domineterram fundasti et opera manuum lua- 1 Jlftssa. Ecce. nunc tempus acceptabile : ecce
rum suntceli, ipsi peribunl: lu autem permanebis : nunc dies salulis : lux a terra prodiit: exeanius a
et omnes sicut vestimenliim veterasceut. Et velut tenebris. Advocaius e celo descendit : quod oportet
amictum mulabiseos-: et mutabuniur. Tu autem agamus. Redemptor mundi apparuit : pro liberiate
idem ipse es : ei anni tui non deficient. Bespondeal clamemus : venil ad egrotos medicus : vulnera pro-
Chorus. Amen. * feramus. Panis vivus credentibus dalus est : hunc
Lectio sancti Evanyelii secundum Lucam (d Cap. II). sumamus. Fons perennis fidelibus orius est : animas
Factum est autem cum essent ibi: impleti sunt implearaus, Cujus misericordia virtute et gralia m
dies ut pareret: et peperit filinm suum primogeni- illo fidei processu justicie cultu confessionis gradu
tura : et pannis eum involvit et reclinavit eum in pre- caslitatis affectu : stare 39 nos faciat: in quo ani-
gepio : quia non erat • ibi locus in divcrsorio. Et mas floruisse sibi non aruisse convincat. Atque in
pastores erant in regionem eandem vigilantes et ilio stalu illum vita nostra delectelur, nobisque fru-
cnstodientes vigilias noctis: super gregem suum, ciificet : in quo se generis non criminis nostri
Et ecce angelus Domini stetit juxta illos : et clarilas iJJ permanens Deus in nobis nasciturus inseriiil : et
Dei circumfulsitillos : et timuerunt timore roagno, pro nobis rooriturus apparuit. i§• Amen. Concedente
a Psallendo. Ps. n, 7. f . Ibid., 8. (Can. 9) post "lectitmEvangelium, episcopus, aut, si
i> Cep. I. Vers. 1-13. Eadem Epistola legilur in episcopus non aderal, presbyter, populo astanti clara
Lectionario Luxoviensi, in Sacramentario Bobiensi, voce nuntiabat quo mense et quota die mensis jeju-
in quoad vers. 6 tantuinmodo pertingit, et ad ter- iiium quadragesiroale iucipiebat, ut introitum Qua-
liam missamin MissaliToletano. dragesimae nullus ignoraret.
« fu eiernum. In Yulg. et Gr. non legitur. e Lauda. Ps. cx, 9, 10.
d Cap. II. Vers. 6-22. Idem Evangelium legitur b Sacrificium. Isaiae,ix, 6.
;n Luxoviensi Lectionario, et ad primam missam in Mksa. Unicam missam'festo Natalis Domini at-
Missali Toletano, in quibus a vers. 1 iroipit. In Sa- tribuit Missale Gallo-Golhicum, Leclionarius Luxo-
craincnlario Bobieusi bina legiintur Evangelia ex viensis, el Sacrameniarium Bobiense. At Bomae,ve-
Evangelio sancli Malihafi : primum ex eap. i, 1, ad tusto more, tres missae in NataliDomini celebrantur:
fiuern capiiis, pluribus proeieriiiissis; aliud ex cap. unam nocte, aliam mane primo, tertiam de die :
n,l-7. conler Sacramenlaria sancti Leonis, Gelasianum, et
• lbi locus. Vulg. et Gr., non erat eis locus, Missale Gregoriana, et simul Kalendaria Frontonis et Marle-
Toletauum, non erat ei locus. nii el Capitularia Thomasii et Georgii.
' Amen. Ex praescriplo concilii Bracarensis n
187 M1SSALEMIXTUMSEC. REG. B. ISIDORI. — PARS I. 188
gratia mlserationisillius : cujus regnum et imperium j& ahnisti horoiuibus lionevoluntatis: in hoc die uaialis
pige et gloriosum in secula seculorum. i^. Chorus; efficiasnos nuncios ac filios pacis.
Amen. . -^. Amen.- » ;«...,;.
Inlatio. Dignum et jusium.est: nos omiiipotenlie
Alia Oratio. Te Domine Jesu Christe : te Deum
: et hominem in Deo et pietati lue referre quas posse d.onaveris laudcs
pluraliter homines salvantem
clementissime paler. Quia post muita lempora in
singulariter potenlem invocamus,laudamus.rogarous. hac die c anle non multa
Ut adsis: parcas : miseraris : ignoscas.Des in corde tempora : que tl-I>Ivel silu
crat : nobis natus est Cbrisius Jesus uni-
vota que compleas : des in ore yerba que exaudias 1 semper
desin opere facia que benedicas. Non petimus reno- {,1 genitus tuus. Factus est ancille iilius : Dominns
vari nobis : sicut in hac die olim acta est corporaliS Matris sue. Parlus Marie : fructtis Ecclesie. Qui ab
nativitas lua : sed petimus incorporari hobis ihvisibi- illa editur : ab ista suscipitur. Quiper illam pusillus
lem diviifiialem tuam : quod presiiliim est carnali- egreditur : per istam roirificus dilatatur. Illa salu-
4em populis creavit: hec populos.JHa ulero viiam
ler : sed singulariter tunc Mariae: nunc spirilualitei'
Ecclesie. Ut te fides indubilata ^ortavit: hec lavacro;: iro illius,membris Christus
prestelur concipiat': infusus esi: in istius aquis Ghristus indutus est.
te mens de corrufiiione liberata parturiat; te seih-;,B
Per illam qui erat:nascilur;: per isiam qui perierat
per aifima virtute allissimi obunibrata coniineai. Ne invetiitur. In illa
disceda-sa nobis : sed procedas exnbbis: Sis revera redemptor geniium vivificatur ; in
.ista geules vivificanlur. Per illaiu venit ut peccata
Eroanuel nostcr nobiscum Deus. Bigneris manere ih
tolleret: per istara tulit peccata propter que venit.
nob'is : et pugnare pro nobis. Te enim pugnanle':
Per i,,am "°s ploravit : per istam nos curavit:
rios vieimus. Solve nos quesumus a pannis piiiribus 40 d gigans : ibi exulat : hic
.in illa infans : in ista
peccatorum : qui te pro peccatis nostris dignatiis e;s
Lac.tuum Ecclesie tue triuraphat. Per illam crcpundia gestavit: per istam
putredine ligari pannorum.
nulriat. Adco infirmos tt delicatus olerum regna subjecit. Hlam parvuli jocundiiaie demtilsit :
par.vulos isiam sponsi credulitate despondit. Extant denique
cjbus pascat: ut ad percipiendum fortiorem ac soli- amoris incorrupta commertia. Dedil spon-
dum cibum : validiores quotidie vires crescant. Et preciosi
sus sponse sue rounera : • aquas vivas : id est Chri-
ila uoverimus defecalara voluntatem et
; .fideni ex-
stus Ecclesie : e quibus semel ad placendi meritum
hibere firmissirnam : ut jugiter enitamur auxilio luo
lavaretur. Dedit ' oleum leticie :, pro odoiifero
ad vitam pervenire perpetuam.
unguenlo crisroatis ungeretur. Vocavi.t eara s ad
R). Amen. jnensam suain : adipe frumenti. sa.tiavitillam. Vino
Posl nomina. Famuli tui et
indigni exigui sacer-1C suavitaljs. implevit:. juslicie,,imposuii ornamentum.
dotes tremende majestatitue spirituales victimas im- .Donavit deauralum virlutnm: varietate vesiilum,
molantes. b Offerimusti.bi Deus hostiam immacula- Animam suam pro illa- posuit.,
Suscepte et calcate
tara : quam maternus ulerus impolluta virginiiate niorlis spolia in dotem ille regnaturus victor exhi-
produxit: pudor edidit : sanctifiratio genuit: inte- buit: se ipsum ille in cibo ac potu indumeiiloque
gcitas fudit. Hostiaque immolata vivit: et viyens concessit. Promisit ei se illi daturum regnum eter-
jtigiier immolatur. Hostia que sola Deo placere pre- num. Ipsam pollicitus est statuendam in dextere sue
valet,: quia' Dominus est. Hanc tibi summe paler parte reginam. Concessit et ipsi : quod concessuin
offerimus pro sancta Ecclesia tua : pro satisfactione cst gcniirici : impleri : non violari. Parere : non
seculi delinquentis : pro emundalione animarum corrumpi : illi semel : isti semper : scdere lan-
nostrarum : pro sanitate oninium infirniorum: ac quam sponsam in tbalamo pulcritudinis : et multi-
requie : vel indulgentia fidelium defunclorum. Ut, plicare lilios gremio pielatis. Fectosam esse proleui:
mutala sorle trisiiuni matisionum : fclici perfruau- uon fetidam voltintate. Sic et ipsa in ipso per ipsum
tur societate justorum. dives effecta : sponso ac dominosuo humilia refert
i5). Chorus. Aroen. munera. lloc enira de proprio suo offerendoquod crc-
Ad pacem. Oralio. Excelsum le Deum pariter at- ^didit. hoc de exemplo quod emn redamavit. Hoc de
que bumilem hominem Christum Jesuin : ncclives dono ipsius id ipsam potuisse quod voluit: id ipsam
servuli supplices deprecamur : ut pacem quam voluisse quod poiuit. Dedit illi tanquam rosas roar-
asceusurus ad celos ; tuis charis noticia commen- tyres : velut lilia virgines, quasi violas conlinenles.
dasti : dones : augmentes : perficias : aique cuslo- Hec ad illam per ministros voluntalis ejus aposto-
dias. Atque ita fiat pax tua in virluie : et abundantia los: conferta opcris sui impensa transmisit. Unde
in lurribus tuis : ne officiioscula sint tegmina virus nuiic a dextris ejus felici : et gloriosa perenniiate
occulti. Sed qui decanlautibiis angelis pacem tri- consistens : eum tecum omnipotens Paler et cuin
a Delicatus. Hic est rainime gravis, et qui facile arabum.
concoquatur cibus. d Gigans. Vox haud temere excludenda.
h Offerimus.Egregius plane locus de veritate cor- e Aquas vivas.Sa.cramenlibaptismaiis.
poris et sanguinis Cliristi in oucharistico missae sa- f Oleum ehrkmatk. Sacramentorumconfirma-
crifieio a sacerdotihns pro vivis el defunclis oblaio, linnis. ordinis, exlreniaeunctionis.
<•Aute iioiimulta lempora. Animadver.lequam v.e- b' Ad mensam.Sacramenti <>uchar-istic>.
nista sil iia;c illatio, aiqcc adco ipsa lituigia Moz-
ikd MISSALE MIXTUM SEC. REG. B. ISIDORI. — PARS I. 190
Sancto Spiritu regnantem :cum omnibus angelis con- .\. vescendus. ^. Chorus. Amen. Per misericordiam
fitendo conlaudat et drcit. ^ . Chorus. Sanctus. San- ipsius Dei nostri qui est benedictus et vivit et om-
ctus. Sanctus. nia regit in secula scculorum. B). Amen.
Dicat Presb. Dicat Presb. Dominus sit semper vobiscum.
Pou Sancius. Vere sanctus : vere benedictus Do- Hic dical Chorus. Guslate et videte.
raimis nosler JesusChristusfiliu-stuus qui venit ecelis: Post communio.Oraiio. Gralias tibi agimus Domine
ut conversaretur in lerris : caro factus est ut habita- Deus : et te Deura benedicimus de die in diem : qui
ret in nobis Christus Doroinusac Redemptor eternus. nosinhac die sancte solennitatis lue perducere digna-
Dicat Presb. tuses. fac nos diem istum nativitatis tue per multa
Post pridie. Hec Domine dona tua et precepta curricula annorurn in pace et tranquillitate suscipere
scrvanles : in altare tuuro panis ac vini holocausla cum fideli populo luo. $ . Chorus. Araen.
proponimus. Rogantes profusissimam tue raisericor» f. Per misericordiam luam Deus noster qui es
die pietatem : ut in eodem spiritu quo te in carne bencdiclus : et vivis et omnia regis in secula secu-
virginitas incorrupta concepit: has hostias Trinitas lorum. ^. Amen, f. Dominus sit semper vobis-
indivisa sanctificet: ut cum a nobis fuerit non mi- cum. ^. Et cum. f. Solennia completa sunt in
nori trepidatione quam veneralione percepla : quic- B nomine Domini nostri Jesu Christi: votum nostrum
quid contra animam male vivit intereat: quicquid sil acceptum cum pace. h). Deo gralias.
inlerierat nullalenus reviviscat. « IN SANCTI STEPHANI LEVITE ET
41
^. Amen. MARTYRIS,
Dicat Presb. ad orationem Dominicam. Ari Missam. b Officiuw.
Quod via : ut sequeremur ostendit: quod vita : c Fremebant cordibus suis adversus Slephanum.
ut loqueremur edocuit: quod veritas : ul leneremus Stridebant deniibus in eura : ipse aulem plenus Spi-
inslituit : tibi summe Paler cum tremore cordis ritu Sanclo intendens celos : vidit gloriam Dei alle*
prroclamemuse terris. Pater nosler. luja alleluja alleluja. d f . Bealus vir qui tiraet Do-
Dkal Presb, roinum : in mandatis ejus cupit nimis. P, Stridebant.
Benediciio.Dominus Jesus Chrislus : qui olim pro f . Gloria et honor Palri el Filio et Spirilui Sancto
nobis hodie dignatus est nasci : ipse vos sua Na- in secula seculorum araen, P. Stridebant.
tivitate vivificel. R|. Amen. Et qui infanliam sumens Dicat Presb. Gloria in excelsis Deo.
liumanitaiis : vilibus indutus est pannis : celestium Oraiio. Laudamus te Domine cum angelis : bene-
virtutum vos vestiat indumenlis. i|. Chorus. Amen. dicimus te cum virtutibus sanctis. Glorificamus cum
Silque vestrorum cordium inlerior paslus : qui in potestatibus supernis. e Et qui te opilicem nostrum
presepio positus credeniibus se voluit monstrari nos subsistere non hesimtis recte honore lui nomini?
a In S. Stephani. De sanclo
protomariyr.i Stepha- critici, qui integrum hoc caput octavum de sancto
no prolixeagii sanclus Lucas in Aclis (vi, 5 seq. et Augustino auferunl. Sancii Stephani reliquias pritnus
inlegro cap. VII); auctor Consiitutionum Apostolica- in Occidontcra misii Avitus presbyter Hispamis, qui
rum (Lib. vni, cap. 55, Edii. Lni. Turriani , el Gr. tum Hicrosolyniis degcbat. Has reliquias ad Ecele-
Lal. Cotelerii, Patres Apostolici, lom. /) sancium Pe- siam liracarensem delerendas tradidit Orosio pres-
trum inducit aliis festivitatibus diem sancii Stephani bylero llispano, cui ctiam tradidit iiarraiiouem Laiine
annumerantem. Velusiani quidem esse oliaui in Gc- scriptam lotius revelationis factae Luciano presby-
cidenie apostolorumquepraedicaiioni coaevamsolem- tero, et inveniionis corporum sanctorum Stephaui,
nilalem sancti Siephani, suspicari hatid trmeris licet Gamalielis, Nicodemi, et Abibbonis (Epis(. Aviii ad
ex iis quae sanctus Augustinns ( Serm. 355, tom. V, papam Palconium,apud cl. MabilloniumAnatect.veter.
edit, nov.) refert de lapide quo percussus est sanclus t. IV p.118, ct in appendice tom. VII oper. S. Auy.),
Protoroartyr, a fideli quodam hoiii.iiie,qui forte ejus ubi epistola legitur scripta ad Palclw.niuniBracaren-
passioni interfuit, sublato, et Anconae,quae celebris sem epkcopum. Narratio revelationis et detectiouis
est in Piceno, ad mare superum, civiias, ab eodem corporum sancti Stepliani et alioruui exstat t. VII,
pio viro, Dei nutti,deposito, utique apud fideles; nam tj oper. sancti Angustini, ^d. noy., in appendice; au
ex illo cmpitesseAnconaebasilica, seu memoriasancti vero reliquioe illae sancli Stephani, quas Orosio tra-
Siephani, in qua Deus mulla operabatur niiracula. diderat Avitus, aliqnando in llispap(iam devenerint,
Haecenim potuerunt fieri viginti (irciter aul viginii iiicertum est (Nicot. Anion., Bibl. vei. Hisp., lib. m,
qninque annis post sancti Stephani martyrium. pag. 187 , n. 45, et lib. m, pag. 180, n. 19). Est ni-
Basilicae hujus sancti Stephani, qune juxia urbem hilominus valde credibile festivilalem sancii Siepha-
Anconam in ediio colle stabal, sanctus Gregotius ni ex Afiica in Hispaniam delatam esse, et hrevi
(Dial. Ub. i,c. 5) meminit; modo in ejus ruiiiis, ut post annuiii415 celebrari consuevisse.
iiise ssepiusvidi, exslructum est non inelegans sancti b Officium. Act. vii, 54, 55.
Stephani sacellum, et lapis cum aliis reliquiis san- c Fremebant. Vtilg. et Gr., dissecabanlur cprdibus
ciorum el cuspide lanceaequa lalus Chrisii in cruce suis.
apertum est servaiur in thesauro ecclesiaccathedralis <t f .Ps. m,I.
A'iconilanae.Detectis anno aeraeChristianae413 reli- e F.t qui. Fortasse legendum : Et qui per le
qniis sancti Stephani, cultus ejus per omnem Eccle- opificemnostrum nos subsklere non hmsimus,reci.e
siam mirum in roodumauctus est, Deo per primura honorare , per officium creqlurm crealricem tuam
inanyrem suum ingentia et crebra patrante miracula potentiam non negamus. Quare nostrum facilo bonce
(Libvi duo de Mirac. S. Stepli., in append, tom. VII volnntati tum placerescnilium, el vel in cmliscuman-
Opei. S. Amjusimi,Edil. novm; S. Augustinus,de Ci- gelis, vel in lerris cum hominibvs pacifice gloriari,
«t;. Dd, lib, xxu, cap. 8). Ncc audiendi suiit hutero- in luam atorificat.ionemascensumormbenteS:
doxi nonuulli; et, si qui sint, e Catholicis pseudo-
191 MISSALE MIXTUMSEC. REG. B. ISIDORL — PARS I. 192
h locum san-
per officiumcreature creatricem tuara potentiam non A iste non cessat loqui verba adversus
negamus : pro qua re nos facito bone voluntati tue ctum hunc el legem. Audivimuseum dicentem : qm>-
placere servicium. Et vel in celis cum angelis et vel niam Jesus Nazarenus hic destruet locum istura •: ct
in terris cutn hominibus pacifice gloriari in tua glo- mutabit traditiones : quas tradidit nobis Moyses : ct
rificatione assensum. ^. Amen. intuentes eum omnes qui sedebant in concilio : vide-
Per miseficordiam. Prophetia. Justus si morte. runt faciem ejus tanquam faciem angeli. » Dixit
Require in S. Clemenlisfol. 26. autem princeps Sacerdotum Slephano. Si hec ita
Psailendo. Posuisii Domine. Require relro in San- se habent! I Qui ait. Dura cervice : et incircumcisi
cti Saturnini fo'l.-25. corde el auribus : vos semper Spiritui Sancto resti-
Dicat Presb. Silentium facile. listis : sicut paires vestri iia et vos. Quem proplie-
Lefcftelibri Acluum Apostelorum(a Cap. VI). tarum non sunt persecuti patres veslri ? Et occide-
$ .•Deo gratias. runt eos qui prenunciabant de advenlu jusli : cujus
In illis diebus : crescente numero discipulorum vos nunc proditores et homicide fuistis. Qui acce-
h in llierusalem: faclum est munnur grecorum adver- pistis legem in disposilione angelorum : et uon cu-
sus hebreos : eo quod despicerentur in ministerio stodistis : k ut viveretis. Audienles aulem hec:
quoiiUianovidue eorum c a ministris hebreorum. " dissecabantur cordibus suis. Et stridebant dentibus
Convtfeantesautem d apostoli multitudinem discipu- in eum. Cum autem esset plenus Spirilu Sancto :
lorum : dixerunt. Non est equum e vos relicto verbo intendens in celum vidil gloriam Dei : et Jesum
Dei ministrare mensis. Eligite ergo fratres viros ex stanlem a dextris Dei. Et ait. Ecce video celos aper-
vobis boni teslimonii septem : plenos Spiritu Sancto tos : et filium hominis slantem a dexlris l virlutis
et sapientia : quos constiluamus super hoc opus. Nos Dei. Exclamantes autem voce magna : continuerunt
vero orationi et ministerii verbis instabimus. Etpla- aures suas : et impetum fecerunt unanimiler in eum.
cuit serrao coram omni mullitudine : et elegeront Et ejicientcs eum extra civitatem lapidabant : et te-
Stephanuin plenum fide et virtute et Spirilu Sancto : sles deposuerunl vestimenta sua secus pedes adole-
et Philippum et Prochorum : et Nicanorem et Thi- scentis qui vocabatur Saulus. Et lapidabant Sleplia-
monem : et Parmenam : et Nicolaum advenara An- num invocantem et dicentem : Domine 42 Iesu *
tiochenum. Hos statuerunt ante conspectum Aposlo- suscipe spiritum meum. Positis autem genibus :
lorum. Et orantes imposuerunt eis manus : et clamavit voce roagna. Domine : ne statuas illis hoc
verburo Domini crescebat et multiplicabatur nume- peccatum. El cum hoc dixisset : obdormivit in Do-
rus discipulorum in Hierusalem valde. Multa etiam r mino. m Saulas autem eral consenliens neci ejus.
tnrba Sacerdolum obediehat fidei. Stephanus aulem Facia esl autem in illa die persecutio magna in Ec-
plenus graiia et fortitudine facicbat' signa in populo. clesia que erat Hierosolimis : et omnes dispersi sunt
Surrexerunt autem quidam de Synagoga que appel- per regiones Judee et Samarie : preter apostolos
labaiur Libertinorum et Cirenensiumet Alexandrino- n qui remanserunt in Hierusalem. Curaverunt autem
rum : et eorum qui erant a Cilicia et Asia dispu- Slephanum viri timorati : et fecerunt planctum roa-
latiles cum Slcphano : et non poteranl resistere sa- gnum super illum. Saultts aulem devastabat Eccle-
pieniie ct spiritui : qui loquebaiur. s Propter quod siam per domos inlrans : viros ac mulieres tradebat
arguerenlur ab eo cum omni fiducia. Tunc summi- in custodiam. Hli igitur qui dispersi erant : pertran-
serunt viros qui dicerent se audisse eum diccntem sibant evangelizantes verbum Dei.
verba blasplicmie : in Moysen et Deum. Conimove- ^. Amen.
mnt itaque plebem : et Seniores et scribas : et con- LectioSancli Evangelii secundumMattheum
currenles rapuerunt eura : et adduxerunt eum in (o Cap. XXIII).
concilio. Et staluerunt tesles falsos dicentes. Homo Ulo in tempore : Dominusnoster Jesus Christus
1 Cap. VI. Vers. l-vm,4, pluribus tamen praeler- ' Dixil aulem. Incipit caput septimum, juxla Vu!-i
missis. In Leclionario Luxoviensi eadem est Leclio, *' gatam.
quaeperrtiigit lanlum ad cap. vni, 2. IriBobiensi uulla i Qui ai(. Et stalim, omissa magna parie prolixae
esl proplieiia ad miss. in sancii Slephani, uii nec in cnnciniiissancti Slephani, transit ad vers. 51, Dura
Luxoviensi. Epislola aulem desumilur ex'Epist. ad cervice
Rom. l, 15-18. k Ut viveretk. In Gr., Syr. et Vulg., non legilur.
h In Hierusalem. Haecnon habentur in Vulgata 1 Viriutit Dei. Illud virlutk in lextu Vulg., Syr.
et Gracc. et Fr., non habelur; legilur in margine aliquorum
c A minklrk Hebreorum.Haec verba in Vulg. et Codiciini Latiiiorum.
Graec.hon legunlur. m Saulus eutem. Inilium capilis oclavi...
d Aposloli.Syr., duodecimaposloli. Vulg. et Gr., n Qui remanserttnlin Hierusalem. In Syr., Gr. ct
duodecim, omissa voce apostoli. Vulg., non reperiiinlur.
e Vos. Lege tios, ut in Vulg. et Gr. «Cap. XXlII.Vers. 1-59. Missale Toletanum,
* Stona. Vulg. et Graec, prodigiael signa magna. Kalendarium Fronlonis, liber Coinilis Pamelii ct
• Missale Roinaiiuiwsancti Pii V, Evangeliumex saiir
Syr,, signa et miracuta.
e Propter qtiodarguerenlur ab eo cum omni fiducia. cto M.ilth*o (xxm, 54-59) legunt. In Lectionario
Deest in Vulg. Gr. et Syr. In roargiue quorumdam Luxoviensiex sancto Malthaeo ( xvn, 25-xvui, 12 ).
Codicum legilur. In BobiensiSacramenlario legitur ex sanclo Maithaeo
* Locumsanclum hunc. Illud hunc legitur in Sy- (xvii, 25-26).
riaco. in Viilg. et Gr. non legitur.
193 MISSALE MIXTUMSEC. REG. B. ISIDORI. — PARS I. 194
loquebatur discipulis suis dicens. Super cathedram A ^ Amen,
Moysi sederunt Scribe et Pharisei. Omnia ergo que- Dicat Presb. Dominussit semper vobiscum,
cunque dixerint vobis : servate et facile : secundum j^. Et cum spiritu.
vero opera eorum : nolite facere. Dicunt enim : et c Lauda. Alleluja. f . Exultabit justus in gloria :
non faciunt. A-lligantautein onera gravia et impor- etgaudebit in leticia sempiterna. P. Alleluja.
tabilia : et imponunt in humeros hominum : digito d Sacrificium. Ego Daniel intellexi nuroerum an-
autem suo noluntea moverei Omniavero opera sua norum in quo facltis est sermo Domini : (ibi autem
facitiiil : ut videanlur » ab hominibus. Dilalant ehiui Boinino Deo noslro propilialio et misericordia alle-
philateria sua : et magnificant flmbrias. Amant au- luja. f . Dum aspicerem in nubibus celi . ecce quasi
tein primos recubitus in cenis : etprimas cathedras filius hominis amictus auro purissimo veniebat :
in sinagogis : et salutationes in foro : et vocari ab principatus et honor et regnum. P. Tibi aulera Do-
hoininibus rabbi. Vos autem nolile vocari ab homi- mino Deo nostro.
nibus rabbi. Unus est eniro roagister vester : omnes Missa. Primum licet hominihusdileclissiini fralres
aulem fratres estis. Et patrem nolite vocare vobis e sub eandem passionis formam crux Christi in qua
super lerram • unus est enim pater vesler qui in cunclorum martyrum priroilie continenlur ' impres-
ce'lis esl. Ve vobis Scribe et Pharisei hypocrite: quia B serit: sed tamen in similitudine carnis peccali; con-
muiida'tisquod de foris est calicis et parapsidis : in- formis 43 uobis s extiiit non equalis. Nam inter
tus autcm pleni estis rapina et iromundicia. Pharisee homines nostre praviiatis : nostreque condilionis :
cece ihunda prius quod inlus esl calicis et parapsi- nalivitatis : legis : vel sortis . primus hanc viara Sie-
dis : ul fiat id quod de foris est mundum. Ve vobis phanus martyr intravit : duriciam ardui itineris
Scribe et Pharisei hypocrite : quia similes estis se- vicit : palmam proposiii muneris occupavil :b qui
pulchris dealbatis : que foris parent hominibus spe- Deum et hominem sequeretur ostendit. Anle ipsum
ciosa : intus vero plena sunt ossibus morluorum : et quidem Christus : sed taraen priraus ipse post Cliri-
oroni spurcicia. Sic et vos : foris quidem paretis stum. Hic homo fecitadjulus a Deo : quod ibi homo
hominibus jusli: intus auteni plcni estis hypocrisi et perfecil unitus in Deo. Ille servo previus : iste con-
iniquitale. Ve vobis Scribe et Pharisei bypocrite : servis. Ille generaliter pro magislerio : iste specialiter
qui edificalis sepulchra prophelarum : et ornatis pro magistro. Hic egit suum martyrium : ille multo-
raonumenla justorum : et dicitis. Si fuissemus in rum. Iste in se non ingloriosus : ille pro ouinihus
diebus patrura nostrorum : non essemus socii eorum gloriosus. * Perfecta igiiur fides honoret teslem :
in sanguine prophetarum. Itaque testimonium estis laudet aitctorem et sua cuique debita discretis reddat
Vobismetipsis: quia filii eslis eorum qui propbetas G officiis : et zelo imitationis accensa : et adjulorio
occiderunt : et vos implete mensuram patrum ve- proficiat et exemplo : si dislincte et Domino serviat
strorum. Serpentes: genimina viperarum : quo fu- et patrono.
gielis a judicio gehenne ? ldeo dico vobis. Ecce ego i<j. Amen.
millo ad vos Propbetas el Scribas : et ex illis occi- Atia Oraiio. Te Domine Jesu Christe benedici-
detis et crucifigelis : et ex eis ilagellabitis in sin- mus : teque laudamus : i qui tam beatum lamque
agogis veslris : et persequemini de civitate in civita- perfectuin martyrem luum Stephanuro lui iroitaiione
leni : ut veniat super vos omnis sanguis jusii qui fecisti : ut quod etiam in reliquis sanctis rarum at-
effusus est super terram : a sanguine Abel justi: que difficile est: sic perseculionis tormenla porta-
usque ad sanguineni Zacharie filii Barachie : quein ret : ut uliionis vota de persequentibus non haberet:
occidistis inter teroplum et altare. Amen dico vobis : et eorum impuniiatem intrepide in perseculione
veuient bec omnia super geueraiionem islam. Jeru- peleret : quorum impietaiem inter saxa sentiret.
salem Jerusalem : que occidis Prophelas : ct lapidas Ulique cum illi Iapides mitierent super eum : ille
eos qui ad le missi sunt: Quotiens volui congregare pro eis prec.es fundebat ad Deum. Domine Jesu : ne
filios tuos queinadmodum gallina congregat pullos._ hoc illis statuas ad peccatum. Cerlabat impatientia :
suossubalas : et noluisti ? Ecce relinqueiur domus ' cum indulgentia. Illi vulnera niferre : iste odia non
vestra deserla. Dico euim vobis : non me videbitis referre. Illi doloribus non cedere : iste pro hostibus
amodo : donec dicalis. Benediclus qui venit in no- supplicare. Poslremo erat in benignitate niartyris :
mine Domini : b Rex Israel, quod non erat in voluntate carnificis. Nolle hos pu-
a Ab hominibus... Hae voces desunt in Vulg. et chaeorumet Priscillianislarum, breviter et dilucide
Graec. proponilur doctrina EcclesiaeGoiho-llispanaede culiii
b Rex Itraet. Deest Vulgatse. sanctorum.
« Lauda. Ex Ps. CXLIX, 5, ad usum festivilalis j Qui tam beatum.Sanclus Auguslinus (Serm. 315,
aptato.
d Sacrificium. Ex Daniele, ix, 2, 9. 319, oper. tom. V, Ed. nov.) pJuribus ostendit mar-
f. Ibid., lyrium sancti Slephani dominicae passioni exstitisse
vn,e 15. , simile. Et i.i Gelasiano em. Thcimasii legilur ( Orat.
Sub. Lege : sub eadempassionisfortna. 3, de S. Stepliano) : Prmsla utbeatus S.tephanus...
' Impresserit.Lege sicul ante alks imitator dominictepatsionis et pietatis
prmcesserit.
8 Extiiit. Adde Chrktus. eniluit, ita sit (ragilitalis noslrmpromptusadjutor. Ea
k Qui. Hoc est, quomodo. dem de sancto Stephano missaseptima in Sacraraen-
i Perfecla. Conira calumnias
'paganorum, Mani- tario sancti Leonis leguntur.
ii)S MISSALE MIXTUMSEC. REG. B. ISIDORI. — PARS I. 19«»
hiri : per quos se videbat corbriari. Hec igitur tam A criminum : per quem olim confutata est infideiifas
gloriosa pietas : lam perfecta benignitas : que pro Judeorura.
illis precem fundebat: credentium populorum vota i$. Amen.
commendet : fideliura spera conforlet : spectantium Ad pacem. Deus qui Stephanum plenum graiia et
necessitates adjuvet : supplicantium culpas excusel: viriute levilici ordinis ministerio per Aposiolorum
et pro Ecclesie unitate et pace catholice plebis invi- tuorum eleclionem vel impositioneui manuum coii-
gilet. Hic semper pro subjectis dum rogat ohtineat: secrasti : tu presta nobis ut qui adducti sumus in
qui pro inimicis dum lapidaretur orabat. sorlem lue vocationis : simus filii pacis : teriorein-
^. Amen. que relineamus perfecte dilectionis : quo graiia tua
Post fiomina. Oratio. Domine Jesu Cliriste : qui que in Stephano martyre vere predicatiouis jecit
heatissimo primoque martyri tuo Slephano : post fundamina : in nobis siucere pacis ei charitatis
ictus lapidum concessisti premium sempiternum : mulliplicet nutrimenta. ^. Araen
tii sereno vultu respice hoc sacrificium nostrum : et Inlatio. Dignum et justum est: pulcrumque satis
pre'sta"nobis famtilis tuis : ut prece hujus martyris est: nos libi a in die sancli martyris tui Siephani
lam viveiifibus quam defunctis donetur indulgenlia artnuo nobis circulo revoluto : laudis hosiias iinmo-
a ln die S. Stephani. Festivitas sancti Stephani B Floriacensi (Append. oper. S.
Ang.. tom. V, Ed.
primi martyris in Missali et Breviario Mozarabum, nov.) additur : lnvenlm sunt aulem retiqnimbeatissimi
in Orationali Golhico, in Missali Gallo-Gothico, Sa- Slephani III Non. Augustas; quod vel ipso Luciano
cramentario Bobiensi et Leciionario Luxoviensi, sta- tesle falsitatis evinciiur, qui primani appariiioiiein
tim coiisequitur festum Naiivilaiis Domini, quo die Gamalielis Sibi factam esse scribit die Parasceve, id
jam inde a saeculoiv celebrabaturinEccIesiisPonti et est, feria sexla iu Nonas Decembris, Honorio x et
Cappadociae,ul ex sanclo Gregorio Nysseno eruilur Theodosio VII (legcvi) consulibus. Ideo autem, ut
(Laudalione altera S. Siepliani,inler collec.laneacl. suspicattir em. Baronius (In Martyrol. Bom., die 3
Zacagni, lom. 1, pag. 330, et Oralione funebri in Augusli, pag. 346), in Ecclesiis nonnullis Occidentis
S. Basiliam cjusciem S. Greg. Nysseni, apud cl. celebraia est Translatio, sive Inventio, reliquiarum
Zacagnium, in prmf., pag. 40); cui adstiptilatur san- sancti Slephani, quae diverso anni teinpore fesia est^
etus Asterius (Iiom.de S. Siepliano); nec alio die quia, diu ante hanc reliquiarum solemnem inventio-
celebraiiatur memoria sancti Stepbani in Ecclesiis liem, Anconae,et fortasse in quibusdam aliis Eccle-
Africanis. Tesles sunt Kalendarium Carthagincnse, siis, ea die celebris erat memoria saneii Siephani,
in quo : VIII Kal. sancti Slephani primi mariyrk, ut teslalur vetustum sancli Cyriaci Maftyrologium,
et sermo inter opera sancii Fulgentii, de sancto Sle- in quo iv Non. Aug. nnlla fit menlio inventionis re-
phano, in quo : Heri celebravimuslemporalemsempi- liquiarum, scd sancii Sleplianiprolomariyrkin Ancona,
lemi Begis noslri Natalem, hodie celebramus trium- ubi haberi dkitur unus de lapidibus, quopercussusest,
phalem militis passionem; et ipSe sanclus Augusti- dislincie legilur. Eadem in addilamentis Martyrolo-
nus, in quo his similia legunlur (Serm. 314, tom. V {Q gio Bedaeleguniur, sed pro Ancona Autiochia scri-
oper., Ed. nov., pctrl. u, col. 1260), traclat de sanclo biiur. In Bedaegenuino nihil bac die de sancto Ste-
Stepbano. Eodem pariter die solemnitas sancti Ste- phaiio recurrit. Ad ultimiim notandum quod in Ka-
phani agebalur in aliis Occideniis Ecclesiis. Pro lendario Bucheriano de sancto Stephano prolomar-
Ilalia el Gallia tcstanlur sancius Maximus Taurinen- tyre nihil. De eo etiam in Sacramentario sancti Leo-
sis, sanclus CaesariusArelatensis, aliive auctores ser- nis, VIIKal. Januarii siletur. At meuse Augusii in
mciniiin l,2,et6, de sancto Stephano, inier opera eodem Sacramentaiio litteris quadratis legilur ; IV
saiicii Auguslini (In Appendicetom. V, col. 350 e( NON., Naiale sancli Slephani in coemeterioCullisii
seq.); iKalendarium vetusium (Botland,, tom. VII via Appia. Hunc autem esse Stepbanum papam pro-
Junii, p. 178) anno aer. Cbr. 448 exar.itum, in quo : bant Kalendariuni Biichtrianum, ubi inler dcpostito-
VII Kal. Jan., sancti Stephani primi martyris, cui nes episcoporumIegilur : IV Non. Aug., Stephani in
subscribunt MariyrologiaCorbeieuse Dacherii, Luceri- Callisli; Corbeiense Dacherii, IV Non. Aug.: Romm,
se Florentinii, Gellonense, in quibusoinnibus : VII in cwmelerioCallistisancli. Stephani martyris; Lucense
Kal. Jan., passio sancti Slephani, dislincte legilur, Floientinii: liommsancliSlephani martyrk; etin notis
ct in Bedsegenuino : Natale sancti Slepltani. Demum (Ibid.) cilaliini veluslissiiuum Marlyrologium : IV
Sacramenlaria Gelasianum, Gregorianum et Am- Non. Aug., BomceStephani epkcopi; Gellonense :san-
brosianum, Capitularia Evaiigelioruiii, et Lectiona- ciiStephani epkcopi el mnriyrk. Prsediciotamen lilulo
ria vetusia; quibus omnibus sancius Stepbanus die atiiii|uuscoiisarciiialorilliusSacrainenlariisubjecitmis-
26 Beccmbris coliliir. Non desunt viri docti qui hac sas novem, inni onines iuiegras, nec ounies cjusdcm
die non passionem, sed translaiioneni reliiiuiarum ,p actaLis; onines verosunt de sancto Stepliano proio-
sancli proiomartyris e villa Capharaganiala Hieroso- mariyre, praeler octavam, quae uihil peculiare de eo
lyniam anno aer. Christi 414 laciain coniiiieiiiorari cominet, nulla de saucto Siepliano papa. llarurn
opiiiauliir. Sed hanc opinionem everlit auctoritas seplima in praefatione clare osiendit festum proto-
Patrum, Sacranientariorum, et Martyrologioruni, in marlyris celebiaium esse postridic.Naiivilaiis Chrisii.
quibus de passione oninino agitur : ex his auieni Nona est de Dedicatione eccle^iae in liouoreni saucii
sancius Asierius et Gregorius Nyssenus ad bealam Siephani : fortasse pertinet ad dedicationem spatioaa
viiam ante deiectas rcliquias sancli Stephani transie- illius ecclesiaeforma rolunda, quam in inonte lioelio
ranl. ln epislola Luciani presbyteii (Oper. S. Au- in hoiiorem sancti prolomarlyris Simplicius papa
gust., tom. VII, in append., nov. Ed.) scribitur : consecravil (Anaslas., in Simpticio). H;ec animad-
TranslaHe sunl reliquim marlyrts seplimo Kalendas verii, ne aucioritas libri incautos decipiat, ut cro-
Januarias; sed inde solummodo eviiicitur translatio- dant die secunda Augusli olim Romac protoiuarlyiis
tiem lactatn fuisse ipso die quo passio ejusdem cele- Slephani coli consuevisse diem passionis, cum sex
brari coiisueverat. ln pluribus Martyrologiis Latinis primaemissaede passione agant. Recentiores Grasci,
ni Non. Augusti coiiiinemoraltir translalio reliquia- et ciini his Moscbi, in suis Menaeis et Menologiis,
rum saucti Siephani : iia in Adonis, Usuardi, Not- piaecipuam solemnitatem sancii Stephani protomar-
keri, et in apo^raphis Hieronyiiiiauis, Lucensi Flo- lyris die vigesimo seplimo Decembris celebranl;
rentinii, Corheiensi Dacherii, iu Mariyrologio Baro- uam postridie Naiivilatis beatam Virginem,et fugaiu
nii, etifl aliis legilur; et epistolae Luciani in Ms. in ^gypium peculiaii devotione colunt.
197 MISSALE MIXTUMSEC. REG, B, ISIDORl, — PARS I. 198
lare sacrificium solenne persolvefe. QUeriiita Do-',A ruenint. Hbc' irtis furor jecit: quo cecus error im-
mini nostri Jesu'ChriSti filii tui gralia elegit: do- i pegit. Inde obruerat docenteiii : unde ceciderant
ctrina erudttt: pbtentia conftrmavit. Ut intor LeVttas non credeutes. Qui illis-facttis-est pelra Tjeahdali-:
preraium : inier discipulos regnum : intef martyres Stephanus factus esf coroha ihartyrii. Gtii merito
leneat principatum. Qut veritatis verbo errantes Ihler gloriosos angelos : celestesque virtutes : hym-
conndentius arguendo : ibi sluderel ponere causam : num lauclis dcbite sine cessatione proclamat: aique
tibi inielligeret pendere victoriam. Ut objeclo:in dicit.
faciem Judeis impielatis elogio : si non corriperet Dicat chorus. Sanctus Sanctus Sahctus.
devlos : non timeret iratos. Sciens in alterutrutri
fructuosam predicationem esse justicie : si aut illi . Posl Sanctns. Vere sanctus : vere in allissimis
suscepla penitentia placeret oblalio sanitalis : aut gloriosiisDomiuus noster Jesus Cbristiis filius tuus.
sibi excitau invidia fieret occasio passionis. Erat ibi A (|uo Siephainus Inarlyr.primus atque levita coro-
Christi ct proximorum' in tali voluittaie dilecilo aut iiariproHieruUupassione suscepta : dum et cumce-
de emendatis gaudiurri Optare cognaiis : aul de illa- teris consecrandus Aposlolorum electione in mi-
lis premiuirtetpectare suppliciis : suum quidem ho- nisterio eligilur septifflus et singulariter pro Christo
norem alieno crimine non querebat: sed videbat jj martyrium adtptus est priraus. Qui ideo lapidari se
voluil saxeiS'ictibus perfidorum : ut facilius perve-
ut-rumquesibi sine 44 gloria non futurum. Si au-
tem per veriiateih ipgealios predicando acquirerel i uire possit ad^lapidem preciosum. Christum Domi-
aut se pro Verilatequispiani persecutor oceideret. num ac Rederoptorein eternum.
Agnoscebat locum suUm: cogilahat officiuin, » quist Post pridie.1 OrUtio. Omnipotens Deus pater : qui
altare se esse' noverat: Semetipsum hostiam prepa- post oblatiohera uiijgeniii ttii liostiam vivam Ste-
rabal. Plehus Spiritu Sancto sacramenta ruclabat: phanum primum martyrem. suscepisli : tu nos ad
b
volens calicem bibere quem tradebat. Slabat inter ejus cxemplum-facito esse victimara placationis: et
illos populos : qui servis non parcere : Doroinlmorte hostiam puritaiis. Quo dum ipsi per trictionem spi-
didicerat, aut qui magis usque ad Domini neceni rilus immolamur: hec libamina in ablulionein pec-
servorum moite prevenerant. 0 ingens Domini de- carainum a te sanctificata sumamus. B). Ameu.
siderium eharitatis : qhid est niii occidi velle pro
Ad oralionemDominicam,
Domino : et occisi amorem inler hoinicidas Impa-
vida devotione fateri ? Noverat se illi moriendo jun- Elerne Dei filius Domine Jesu : quem Stephanus
gendum : cui se dolebatc superbienclo disjunctum. dum lapidaretur : ut ejus spiriium suscipereS invo-
Tenebat Magistri precepta que didlcerat : noti sibi C eabat ; quem positis genibus pro inimicis orabat:
dignum esse discipulum : qui se non portala cfuce tu nos facild et aroicos in te fideuter diligere : et
Sequeretur. Volebai pervenire quo erat : qni cupie- pro inimicis te sinceriter postulare. Quo durh de-
hat levare quod jusserat. nec faltit sua opinio jam bentibus nobis ex corde dimiltimus: ea que preee-
paratum. Ecce illi qui in Christo lanquam in lapi- pisti fiducialiter proclamemus e ferris. Pater noster
dem offeuderunt: iu Stephanum cum lapidibus ir- qui es in celis. ^. Amen.

« Quiaaltare se etse noverat. Hoc eodem sensu dir sumehant. Sumpto autem corpore Dornini, arcliidia»
ctum est, quo sanctus Chrysostomus (Hom. 20 in, II conus calicem deferebat ad sedem potiiillcalem, et
ad Corinl.) dixit : Cttm pauperemfideprmdilum, at- anie poniilicem manibus leuebat; e quo pontifex fi-
que adeo quemcunque pium Christianum cernk, stula, seu ealamo, autOrdo pipa ex auro, vel argenlo,
existima teallare videre; et Origenes (Hom. 1 in Le- sanguinem sumebat. Koniaiius VI (apud Ma-
vit.) eos dixit altare Dei^ in quibus semper ardet divi- billonium, Mtts. Ital. lom. II, paij. 75) : Ipse nulem
nus ignis ebarilatis, et quo Clemens Alexandrinus diaconus tenens calicemet fislulam siet ante epkcopum
(Strom. vn) dixit aram vere sanctam esse animamju- usque dum ex sanguine et corpore Ghristi qiianium
siam; etsanclus Augustinus (Enarr. in Ps. xciv) ail: volueril sumat; et Honorius Augimtodunensis(Lib. r,
Si nos sumus lemplum Dei, ara Dei anima noslra est, c, 63) ait: Diaconk calicemlenet dttm papa sangui-
et plura istiusmodi, quae apud Patres passim recur- D nem sumit. Haec, et nihil aliud, innuunt UrdinesRo-
runt. mani; primus (Ibid. p. 14) cum ait: et pontifex con-
b Quem tradebat. More anliquo diaconus ealicera firmatur ab crcliidiacono. Tertius vcro (Ibid., p. 59)
populo comihunicanti porrigebat (S. Cyprianus, de distinctius, curn ait: Et ipse pontifex cdnfirmaiur ab
Laps.; S. Ambr., lib. i de Off., c. 41) nec tantum archidiaconode calicesancto. Lege si vac.il cl. Geor-
sanguinera, sed aliquando corpus quoqueChristi tra- giuin (De Liturg. Rom. Poutif. lem. 1, disquk. de
debani diaconi communicantibiis(/us(inus,apo/o(ji.2). sacro minislerio, cap. 18, el tohi. III, cap. 18, pag.
Concilium Ancyranura (Can. 2) hmic morem aperte 164 et seq.), Modumcoiiiniuriicandiin Hispania, con-
indicat. Sed a concilio Nicaeno (Can. 18, al. 16) cilium Toletanum iv (Can. 18) constiiuit; Quod ad
Arelatensi ii (Can. 15), et Carihagiiiensi iv (Can< rem prsesentem spectat, episcopus anlealtare sacer-
38), vetitum fuit ne diacohi, aut presbyteris trade- dotesetdiaconoscoramuhicabatjClerhmveroinclioro,
lent corpus Christi, aut aHiS traderent, pr*senie extra cliorUin in senatorio et maironeo splendidio-
presbyterb. Maiisit tairien diaconis jus tradendi cali- res civium utriusque sexds; popiittimvero presby-
cis saltem Romae, in Hispania, et in omni Occi- teri corpore Domini reliciebaiit, iis autem quibus
dente. SanciuS ISidorus (De Officik, lib. n, cap. 8) episcopus corpus Domini tradiderat calicem porrige-
scribit : Ipsis enim sacerdotibus tion licet a mensa bat areliidiaconus, reliquo popuio diaconi. VideOr-
Domini lollere calicem;nki ek traditus sil a diacono. dinem Romauum tertium (N. 16 et seq. pag. Sd,60).
Romae,et in aliis quibusdam Ecclesiis, episcopi non 0 Superbiendo. Lege supervivendo.
ad altare, sed ad sedeni corpus Ghristi et sanguinem
199 MISSALE MIXTUMSEC. REG. B. ISIDORI. — PARS I. 20D
Dicat Presb. Humiliate vos benedictioni. Dominus.A Hic dicat Presb. Gloria in excelsis Deo.
eit seuiper vobiscum. ^. Et cum spiritu. Oratio. Hodie nobis thesaurus natus est: Require
Benedictio.Christus Dei filius : pro cujus nomine in Natale Domini fol. 37.
Steplianus raartyr lapidalus est innocens : contra Prophetia. Lecliolibri sapientie Salomonis(" Cap. X).
incursantium demonum ictus vos elficiat fortiores. i§. Deo graiias.
i<).Amen. Quique eum pro iniraicis oraniem con- Sapienlia justum deduxit pervias recias : etosten-
summato martyrio provexit ad celum: conferat in dit illi regnuin Dei: et dedit i|Ii scienliam sancto-
vobis ut sine cpnfusione ad eum veniatis post tran- rum. Honestavit illum in laboribus: et complevit
silum. i\. Araen. Ut illic letatura post islud secu- Iabores illius. In fraudc circumvenientiuni illum af-
lum accedat anima vestra : quo predictus marlyr fuitiili • et honesliim fecitillum. Custodivitillum ab
spiritum suumsuscipi exorabat. ^. Amen. inimicis: et a seductoribus tutavit illum. Et cerla-
Dicat Presb. Dominussit semper vobiscum. ii). Et men fortium dedit illi ut vinccret: etsciret quoniam
cum spiritu tuo. oinnium potentior est sapientia: Haec vendituin ju-
Dicat Chorus. Gustate et videte. stura non dereliquit : sed a peccatoribus liberavit
Post Communio. Oralio. Gustantes Domine suavi- illum. Descendit cum illo in foveam : et in vinculis
lulis dulcediuis pleniludinem quesumus : ut sit no- B non dereliquit illura : donec afferret illi scepirum
bis hoc i'n remissionem peccatorum et sanitatem regni et potentiara adversus eos qui eum deprime-
menlium. fi). Amen. Per misericordiam tuam Deus bant: etmendaces ostendit: qui maciilaverunt illiini;
noster : qui es benedictus et oimiia regis in secula et dedit illi claritatem eternam. Et reddidit justis
seculorum. ^. Amen. Dominus sit semper vobis- mercedera laborum suorum : et deduxit illos in via
cum. i^. Et cum. mirabili: et fuit illis in velamento diei: et in luce
Dicat Presb. Solennia completa sunt in nominc stellarum nocte. Et transtulit illos permare rubrwn:
Douiini nostri Jesu Christi: votum nostrum sit ac- et transvexit illos per aquam nimiara. Dominus Dens
ceptuin cum pace. noster.
ij. Deo gratias. $. Amen,
<»IN SANCTIJOHANNISAPOSTOLIET EVANGE- d Psallendo. Factus est in pace Iocus ejus: et ha-
LISTE. bitatio ejusin Syon. f . Notusin JudeaDeus: in Israel
Ad missam. b Officium. magnum nomen ejus. P. ln Syon.
Gloriam et magnum decorem irapones super eum
Sequentia epktole Pauli eaposloli ad Thessalonicense*
alleluja : et dabis eum in henedictionem. El in se- (Prime, cap. ////).
culuni 45 seculi alleluja alleluja. f . Vilam petiil a '
^. Deo gratias.
te tribuisti ei Domine in longiludinem dierum in Fraires. Nolo vos ignorare de dormientibus: ut
eternuro. P. Et in seculum. f. Gloria et honor non contristemini: sicut et ceteri qui spem non ha-
Patri et Filio et Spiritui Sancto in secula seculo- bent. Si enim credimus: quod Jesus mortuus estet
rum amen. P. Et in seculura. resurrexit: ita et Deus eos qui dormierunt per Je-
a In S. Johannis. Ephesi, et in Ecclesiis Asiae
Seplembris mernoriam ejus colunt; et rursus die 8
credibile est sanclum Joannem apostolum ab inilio Maii festnm celebrant ob pulverem, seu mannam.quae
peculiari festivitate donatum esse. De eo silet Kalen- ex sepulcro ejus Ephesi ebulliebat (Menol. Basil. Gn
darium Bucherianum, et Carthaginense; in hoc qui- Lat. Ed, Urbini; Ephemer. Grmco-Mosehi,apud Bot-
dem legiiur: VI Kal. Jan., sancli Joannis Baptklm, land., tom. I Maii). In Missali Gallo-Gothicoduas
et Jacobi apostoli, quem Herodes occidit; quo loco missas proprias habet sanctus Joannes: alleram post
suhesse errorem Anianuensis Baptktam pro evange- festum sancti Stephani, qua ambo fratres Jacobus et
lista scribeutis suspicatur Mabillonius: Sollerius (ln Joannes commeraorantur; alteram post Inventionem
Usuardum) de errore cerlus est. Alii tamen nullum sanctm crucis, quaesolius sancti Joaunis evangelistae
hic agnoscunt errorem. In hoc enini Kalendario soli est. At praccipuaejus festivitas in Occidente die 27
scribmiiur martyres, nec in eo sanctus Andreas, et Decembris celebratur, ut aiiclor est sanctus Grego-
sanctuS Lucas, nisi sub marlyris tilulo leguntur. n rius Nyssenus (Laudat. allera in S. Stephanum, et
Ephesi ante concilium Ephesinum eiat ecciesia Oralione (uneb. in S. Basil. apud cl. Zacagnium,
sancti Joannis. In Ponto ejus feslivitas una cum Collect. lom. I, p. 330, et iu vrmfalione,pag. 40); et
sanciorum Peiri, Pauli et Jacobi, eadem die celebra- saeculo xi, eadem die, in Ecclesiis^Egypticolebatur
baiur. Romae Hilarus Papa, votireus, sanctoJoanni (Zacag., Collect. 1.1, p. 716). Die quoque 27 Decem-
liberatori suo aedemin baptisterioLateranensierexit, bris in Missali et Breviario Mozarabiimin Ambro-
ut inscriplio epistylio januae insculpla liclemfacit: siano Pamelii, in Sacramenlariis sancti Leonis, Ge-
Liberatori suo bealoJoanni evangelistmllilarus epi- lasii, el sancti Gregorii, in Lectionario Luxoviensj,
scopusfamulus Chrkli. Aliam sanclo Joanni ecclesiam et Martyrologiis inscribiiur. In Sacramentario Bo-
erexit ex voto Galla Placidia Augusta, quod anno biensi, fortasse per errorem, postlnfantesapponitur
oer.Chr. 425 immani tempeslale iu Adria curo liberis missa Jacobi et Joannis. In quibusdam Martyrologiis,
jactata emiseral, de qua inscriptio apud Agnellum ut in Corbeiensi Dacherii hac die cum sancto Joanne
(Poniific. liavenat., in Joanne l), et Grulerum (P, commemoratur ordiuatio sancti Jacobi fratris Do-
1048, 1), aliosque : Sancto ac beatissimo apostolo mini.
Joanni evangelktmGalla Plaeidia Auguslacumfilio suo b Officium. Ps. xx. 6, 7. f . Ibid., 4,
Placidio ValeminianoAuguslo,et filia suajusla Grata e Cap. X. Vers. 10-1.
Honoria Augusla iiberalionk a periculo maris votum d Psallendo. Ps. LXXV,5. f . Ibid., 1.
solvit. Exinde cultus sancti Joannis apostoli per Ec- e Cap. IV. Vers. 12 - 17. ln Luxoviensi Epistola
clesias Occidenlis magis propagari ccepit. Incertum esl ex Apocal. xiv, 1 - 7. In BobiensiSacrameuta
plaue est quo die in Domino dormiveril. Graeci27 rio legitur ex Actibus, xn, 1-3.
80i HISSALE MIXTUMSEC. REG. B. ISIDORI. — PARS I. 202
sum adddcet cum eo. Hoc enim vobis dicimus in A j 46 Considerantes dilectissimi fratres beatissimum
verbo Boraini: quod nos qui vivimus qui residui su- • Johannem apostolum inter ceteros a Domino plus
mus in adveutu Domini: non preveniemus eos qui dilectum : offeramus ipsi Christo Deo et Salvatori
dormierunt. Quoniam ipse Dominus in jussn et in nostro singularis victime hostiam : ob ipsius sancti
voce Archangeli: et in tuba Dei clescendetde celo: apostoli sacrate f assumptionis memoriam. Petentes
et mortui qui in Christo sunt resurgent primi. Dein- ab eo: ut hunc nobis concedat esse patronum : quem
de nos qui vivimus: qui relinquimur: simul rapie- suum voluit dilectum esse discipulum. Efficiatqua
oiur cum illis in nubibus obviam Christo in aera : eum rueutis evi sustentatorem : quem sui pectoria
etsic seropercum Domino erimus. fecit recubam esse. Exaudiens illum pro roemhris
$. Amen. totius Ecclesiae: quem matris sue voluit curamhabere.
Leetiosancti evanqelil stcundum Joannem jfj. Amen.
(« Cip. XXI). Alia Oratio. Genite ingeniti filius Dei sumtni: qui
^. Gloria tibi Domine. sacrum illud archanum pectoris tui dilecto tuo Jo-
Hlo in tempore: Dominus noster Jesus Cbristus: hanni apostolo reserasti: cum in sinu tuo recubans
dixit Simoni Petro: Siroon Johannis diligis me plus evangelii sui fluenla ex ipso pectoris sui fonte hau-
his? Dicit ei. Eliam Domine: tu scis quia amo te. B riri promeruit. Tu nos inluere propicius: nt per te
Dicit ei. Pasce aguos meos. Dicit ei iterum. Simon abdita cognoscamus: per te bona que manifesta sunt
Johaiinis diligisme? Al ille : etiam Domine : tu scis impleamus. Reserans nobis pectoris tui occulla :
quia amoie. Dicit ei. Pasce agnos nieos. Dicit ei quibus possimus cognoscere: et condiiionis nostre
tertio. Simon Johannis amasme. Etdicit ei: Domi- infirmitatem: et ad tue divinitatis pervenire cogni-
ue: tu oronia nosti: tu scis quia amo le. Dicit ei. tionem. Manifestans de te quid amemus: indicans
Pasce oves meas. Amen amen dico tibi: cum esses de nobis quid corrigamus. Quo hujus dilecti tui suf-
junior cingebas te': etb ibas ubi volebas : cum au- fragiis : moribus noslris in melius commutatis : aufu-
tcm sehueris : extendes manus tuas : et alius te cin- giat pestis : dispereat languor : pellatur mucro:
get: et ducet quo tu non vis: hoc autem dixit: si- quicquid adversum est fidei christiane intereat: quic-
gnificansqua morte clarificalurus esset Deum. Et quid prosperum : convalescat. Arceantur fames: se-
Itoc cum dixisset: dixit ei. Sequere me. Conversus dentur lites: heresum obtrudantur fautores. Fecun-
Petrus vidit illum discipulum quem diligebat Jesus detur frugibus terra: vestialur virtutibus anima :
sequenlem: qui et recubuit in cena super pectus atque cuncla nobis in" commune proveniant boua.
ejus ', et dixit. Domine: hic autem quid ? Dicit ei Quo tibi Deo nostro fideliter seryienles; et his siue.
Jesus : sic eum volo manere donec veniam. Quid ad C peccato uiamur concessis : et post deliciis fruamur
tu? Tu me sequere. Exivit ergo sermo iste inter fra- elerne possessionis.
tres: quia discipulus ille non moritur: et non dixit i^. Amen.
Jesus : non moritur : sed sic eum volo manere do- .Post nomina. Oratio. Jesu Rex noster et Domine :
nec veniarn : quid ad te? Hic est discipulus qui te- qui es vita morlalium: tu spes unica redemptorum:
stimonium perhibet de his: et qui scripsit hec. Et suscipe hoc sacrificium quod tibi in honorem Johan-
seimus quia verum est lestimonium ejus. nis apostoli tui dedicandum offertur: ac presta pro-
£. Amen. picius: ut sicut olim idem dileclus tuus presenti in
«tLauda. Alleluja. f. Deus meus es tu: et conli- seculo degens: exanimata corpora revocavit e ad
tebor tibi: Deustneus es tu: et exaltabo (e. P. Alle- vitam : ita nunc suffragio suo: et viventium torpen-
Iuja. Adjuvaie me fratres. tes animas suscipiat ad virtutem : et defunctoruiu
e Sacrificium. Oninis qui me confessus fuerit co- spiritus liberet a penali conditione. Quo per istum
raui hominibus dicit Doniinus: conlitebor eum co- a te Deus tam vivi quam defuncti speciale se gau-
ram Paire meo alleluja: f . Et quicumque perdide- deaut invenisse remedium: quem manere predixisli
rit animam suam propter me : in vitam eternam in- donec venias incorruptum.
veniet eam. P. Confiiebor. D i§. Amen.
Mitsa. Dicat Presb. Dominussil semper vobiscum. Ad pacem. Novimus Domine quod pax multa sit
4 • Et cum spiritu. diligentibus nomen tuum : neque sit in illis scauda-

^Cap. XXI. Vers. 15-24. In Luxoviensi Evan- tyrologio Lucensi Florentinii, Corbeiensi Dacherii,
de sancto Marco (Cap. x) desumitur. In Bo- Gellonensi, Vaticano praefixo Sacramentario sancti
iensi Sacramentario de sancto Maltbaeo (Cap. xx,
felium Gregorii, in Fuldensi, et Oltoboniano Georgii, et in
20 - 24). aliis Assumptio sancli Joannis dicitur; quem lo-
b Ibas. Vulg., ambulabas. quendi modum in Hispania receplum fuisse colligere
c E( dixit. ln Vulgata etGr. sic legilur : El dixit, licet ex fragmento chronologico quod ex Kalendario
Quis est qui tradet le? Hunc ergo cum vidksel Petrus, Hispano desumplum edidit cl. Muratorius (Tom. II
dixitJesu : Domine,hic autem, quid? Script. rer. ItaL, part. 11,pag. 1*024),ubi legitur :
d Lauda. Ps. cxvn, 28. Mra 138, Joannes evangelkta assumpiusest.
e Sacrificium. Matlh.x, 32. f Ibid., 39; Joan. xu, s Ad vilam. Apollonius, apud Eusebium (Lib. v
26. Hislor Eccles., cap. 17, al. 18) scribit sanctum Jcan-
' Astumptionis. Transitus sancti Joannis apostoli nem Ephesi mortuum suscitasse.
in MenolosioBasilii i uszcurxc/.o-is,
translatio: in Mar-
Piiaot. LXXXV.
203 MISSALEMIXTUMSEC. REG. B. ISIDORI. — PARS I. 204
mm : sicuti falemur fuissc Johannem apostolura Pest Sanclus. Vere sanctus : vere pius : vere iu-
tuum: qui de pectoris tui archano vividos alteme A eslimabiiiler gloriosus Dorainus noster Jesus Chri-
dilectionis rivulos hauriens predicat omnes iii com- slus filius tuus. d Qui profluenlibus ex venlre suo
inune: non solum sermone diligere: sed opere et fluniinibus recumbentem in sinu suo dilectum Johan-
veritate. Cujus veridica precepli sanctione coinmo- nem sic irrigavit: sic docuit: sic replevil: ut cor
niti: te " siropliciter quesumus fili Dei: ut ea nos ipsius illuc ad enarrandum incorruptibile principium
facias implere que predicat: ea de le sentire que ascendere posset : quo alius non valuit penetrare.
ipse sentit: ea veritale et te diligere: et a te diligi Hicvera de verbe sentieiis predicamenta conscripsit:
mereamur : qua ipse vel te dilexit: vel a leconstat cui idem unigeuilus filius tuus : et matrem mo-
esse dilectus. Ut in pace viventes: et pacis gloriam riens e commendavit. Et rursus eura materno houori
amplectentes : ad te perveniarous fructibus pleni pa- coiisimilem reddidit : cum uno eodemque munere:
cis : et copia benedictionis. et matrem glorificat : et discipulum inter fratres
Sj. Amen. exallat: cum matrem gloria pariendi honorat : et
Inlatio. Dignum et justum est omnipotens Deus : discipulum recumbendi honore glorificat. O quam
libi in omnibus ac pro omnibus sanctorum tuorum felix vetiter qui talem genuit prolem : quam hono-
nieritis: ex tuis scilicet donis quantum possuraus g rabile caput : quod et alias recubavit in pectore.
semper agere gratias: luasque predicare virtuies. Gloriosa quidem Maria que genuit Christum. Sed
Qui excelsus humilia respicis: et attollis humiies in et Johannes qui recubuit supra Christum. 0 parile
excelsis. Qui nobis post manilestationem in carne preinium in utrisque virginitatis : quod sic commen-
redemptoris nostri Domini Jesu Christi Salvatoris : datur in exitu finis cum et Maria nullo persecutionis
\erbi predicatores; censu pauperes: Spiritu Sancto morlis sue coangusliata tormento letanter ex bac
locupletes: apostolos predeslinasti. Inter quos glo- vila subduciiur:l el Joliannesdiem recessus sui antea
riosissiiuus Evangelista Johannes doctrina vitaque* presciens effodi ipse sibi precepit locuui sepulcri.
insignis muitum emicuit: qui in exordio evangelii In quo valedieens fratribus : sine nullo mortis do-
sui in principio vcrbum tuum apud te Deuiii esse lore ingressus: requiescit osque ad adventuui Do-
semper doeuifr. Cui Dominus jam eruciifixusquem mini incorruptus. Tam extraneus a tormento mor-
celibem elegerat : matrem suam virgiiiera fccom- tis: quam alienus a corruptione extitit s carnis.
nieudavit, eique revelatione mirilica quid inystice Hiuc igilur quia preciosa est in conspectu tuo Do-
doceret ostendit. Quem sine effusione satiguinis ef- niine mors horuoi sanclorum luorum : te depreca-
ficiens gloriosum usque ad adventiiin suse daritaiis iiiur ut hsec bolocausta nostra suscipieus : nostris
«onservat sibimet« incorruptum. 47 Qm nn,1ctibi- < <Gcriminibus vcniatu prestes. Quo ad instar Aposloli
niet spiritu junclus : inter sanetorut» atigelorum tui: et ie incorrupto sequamur ex corde : et tu ad
innumeras legiones splendifico apostolorum lu cftoro nos veniens apud nos facias mansionem Deus uoster
refulgens: te Deum cum Glierubin ac Seraphin sine ac Redemptor eternus.
cessatione conlaudat et dicit. Post pridie. Oratie. Christe filiusDei: qui elevatus
Chorus. Sanctus. Sanclus. Sanctos. ifi cruce dtscipnlum matri : matremque discipulo
« Simpliciier. Fortasse, le suppiiciter. (Litttrgicorum tom. 11), ea quae (Pag. 551) festo
h Commendavil:Sanctus Hieronymus (epislola127, sancti Joannis attribuilur, magtiam habet cum initio
tom. I, Ed. Veron.) ad Principiam scribit : Virginem hujus orationis siiniliiu linem.
matrem Joannes filius virgosuscepit. Et tom II (Lib. * Commendavii. Missale Ambrosianum, in prmfa-
j adv. Jovinian., n. 26) ait: A Dominovirginemater tione sancli Joaunis : Quem OominmJesus Ckrhius
virgo Joanni virmni dkcipulo commendalur. Sancto non solum peculiari semper decore ontavil, ted et in
Epipbanio (Hmr, /8, Autidicom.) asserit quod jnant- cruce positus lanquam hmreditariomunere proseculus
festum est Joanni propter virginitatemChrisinm Do- vicarium pro se matri fifiuviclementerallribuit
miinim de cruce matreni virginem conwnendasse. Eadeni verbatim in AmbposianoPawieliileguntur.
Plura similia apud sanctos Paipes reciirrunt. ]D £ Et Johannes. Eadetu habenltir apud sanctum
c Inconuplum. De morte sancti Joannis evangeli- Aiignstinum (Tr. 124, m Joannem); in Menologio
slae mira est dissensio inter antiquos e't receniiores Basilii, die 27 Septembris (Edit. Gr. Lat.Urbini); in
scriptores: loage oredibilior «orum videuir opinio libro de Vita et Morte sanclorum {Cap. 73), ititer
qui sanctura Apostolum mortuum, et Ephesi sepul- opera sancti Isidori.
ium tradunt. At contrariae opiniones noncarentma- &Camis. Sancius Augustinus(7Y.124,inJoannem)
gni nominis fauloribus : Florenlinius (In lndic.apo- ostendit suo tempore creditum iuisse satietuni Joan-
itoiica, exerc.Z,p. 125 et seq.), Tillemonlius (Tom./, nem revera iion esse mortuum, sed in iiio sepulcro
art. 10, 11, de S. Joanne Apostoio, etnot. 17). Mis- ejus, quod est apud Ephesum, dormire eum potius
sali nostro asiipulanlur sancius Hilarius (Lib. vi de quam mortuumjacere; qui vero in hacerant opinione
Trin.), scribens : Joannes sic usquead adventumDo- pro argumenlo aiebant illic terram sensimscatere, et
mini manens, et sub sacramento divinm voluntdtis quasi ehullire, ataue hocejus anhelilu /teri.el post nou
fetictns depulatuf; et alii apud Florentinitim citati, pauca tandem concludil: Cedamusopinioniquamcerlit
quibus addamsancluiiiMaximumTaurinensem (Hom, documenlk re[etlere non valemus. llaec ternc ebuili-
denatut. Sanctor. Marlyr., apud cl. Muratorium, lio ad sancti Joanuis sepnlcrum, quam sanctus Augu-
Anecdot. 1.1 V, pag. 26), tibi b;ec, ul alia praeiermit- stinus (Ibid.) teslatur se a non levibus hominibus
tain : Joannis tamen apostoli habenius exemplum, accepisse, adeo ceria erat, ut Ecclesia Graeca, eam
quem tumulus susceptumclauderepoluit, cuslodire non ob rem, die octava Maii (Menol. Basit.) festivilateni
potuit.
d Qui profiuenlibus. Inler praefationes a Pamelio celebraverit.
i05 MISSALE MIXTUMSEC. REG. B. ISIDORI. — PARS I. 20?
commendans: passionis nostre calicem ebibens con-,A qui es benedictus et vivis et omn.a regis in secula
sununasti : lu nos placabiles efficito tibi : ut tam seculorum. tij. Amen. Dominus sit semper vobis-
oblationes quam oblatores ita respiciendo sanctifi- cum. %. Et cum spiritu. Solemnia complela suut in
ces: vivificandoquetibi ipse commendes : quo Johan- noroine Domini Jnostri Jesu Christi: votum nostrum
nem apostolum tuum dilcctio tua fecit honorabilem sit acceptum cum pace. H. Deo gratias.-
inter fratres. ^. Amen. IN « NATALE SS. INNOCENTUM
Ad orationemDominicam. Ad Missam, d Officium.
Vide vide Dens quibus gravati delictis obruimur: Babo sanctis meis priinam sessionem alleluja : in
qnaliierque nobis ipsi quolidie efficimur causa veneni resurrectione eierna et exquiram illos in gaudio
et pena supplicii: dum cura quolidiano cartiis nostre meo : et lux perpetua lucebit alleluja : et eternitas
venenopolluimur: et de reparaiione meliorisvite nullo lemporum preparata est alleluja alleluja. e f. Do-
modocogilamus. Sed quia certum est quod hoc vi- mine probasii me et cognovisti rae : tii cognovisti
deas : qui semper es clemens : el ideoper confessio- sessionem meam et resurrectionem meam. P. Etlux
nem nos ad te redituros expectas: ideo suggerimus. perpelua. 7 . Gloria el honor PatrietFilio et Spirilu
ut apostolo tuo Johanne intercedente: qui invocato Sancto in secula seculorum amen. P. Et lux.
noiuine tuo lelhale a ebibens virus : non soluro ipse B Oratio. Hodie nobis thesaurus nalus est; Require
evasit: sed etiam alios ex eodem exstinctos poculo relro in Natale Domini. fol. 57.
suscilavit. Procul a nobis efficias : et inceiiiivam ' Leciio tibri
Hieremie prophele (' Cap. XXXI),
carnis noslre libidinem : etvirus persuasionis hostis ii). Deo gralias.
antiqui. Ul fide te colentes : sicut Johannem aposto- Hec dicit Dominus. s Vox in Rama audita est:
lura non nocuit oblatum venenum : ita nos non no- lamenlationis fleius et luctus : ploratus et ululatus
ceat laienliura vitiorum virus occullum : proclaman- multus, Rachel plorans filios suos : et noluit conso-
tes atque ila dicentes. Pater noster qui es, etc, lari super eos quia non sunt. Hec dicit Dominus.
Benedictio.Deus eternus : qui Johannem aposto- Quiescat vox tua a ploratu : et oculi tui a lacbrimis :
lum suum pre celeris plus dilexit discipulis : efficiat que est merces operi tuo : ait Dominus. Et reverten-
vos sue parlicipes cbaritatis. ^ . Amen. Quique per tur de terra inimici. Et erit spes novissimis tuis .
eura b Drusianamsuscitavit a somno mortis : susci- ail Dominus. Et revertentur filii tui ad terminos
let vos a torporibus vite carnalis. ^. Amen. Ut eum suos. Audiens audivi ElTraimtransmigrantem. CastU
seinper reiineaiis in pectore : in cujus sinu ipse gasti me et erudilus sum: quasi juvenculusk in do-
promeruit reeubare. ^. Amen. Per misericordiam mihus. Converte me ; et reverlar: quia tu es Deus
fpsius Dei nostri: qui est benedictus et vivit et omnia meus. Postquam enim convertisti me : egi peniten-
regit in secula seculorum. ^ . Amen. tiam : et poslquam ostendisti mihi : percussi femur
Dicat Presb. Dominus sitsemper vobiscum. tf. Et nrieuni.Confusus sum et erubui: quoniam sustinui
cum spiritu tuo. obprobrium adolescentie mee : si filius meus hono-
Chorus. Gustate et videte. rabilis mihi Etfraim : si puer delicatus : quia ex quo
Posl communionem Oratio. Gratias tibi agimus locutus sum Deo adhuc recordabor ejus. Idcirco
Domine Deus et te Deum benedicimus de die in conturbata sunt viscera mea super eum. Miserebor
diem : qui nos in hac die sancte solennitatis tue per- miserans ejus : ait Dominus omuipotens. i^. Amen.
ducere dignatus es: fac nos diem 48 istura sancti 1 Psallendo. Ex ore infantium et lactentium per-
Jobannis apostoli tui etevangeliste per multa curri- fecisti laudem propter inimicos tuos. Ut destruas
cula annorum in pace ettranquillitale suscipere cum inimicum et i defensorera. y. Quoniam videbo celos
fldeli populo tuo. ^ . Amen. luos : opera digitorum tuorum : lunam et stellas
Dicat Presb. Per raisericordiam luam Deus noster quas lu fundasti. P. Ut.
a Ebibensvirus. Sahctus Isidorus (de Vila et morte velustissimum Marlyrologium : V Kal. Jan., Betle-
sanctorum, cap. 75) eadem hahet; et Passio sancti D hem, Nalatk sauclorum Infantium el lactentium, qui
Joannis, quaeuomen Melliti Laudociae episcopi prae- sub Herode pro Chrkto passi sunt. Eadem quoque
fert, apud cl. Floreniinium (In lndic. aposlol., pag. Sacramentaria suncti Leonis, Gelasianum, Grego-
150), de eadem re fuse agil. riana, et Amhrosianum Pamelii horum manyruin
b Drutianam. Apollouius, apud Eusebium, san- memoriam recolunt. In Orationaii Gnthico (Pag. 52)
elum Joannem roorluum Ephesi suscitasse scribit, ut per oscilantiaro quamdam oratinnes de allkione ln-
supra monui. Mellitus ille Laudociae episcopus (In fantwn post festum sancti Juliani collocanlur.
Patsione S. Joannk) refert apostolum Drusianam d Officium.EsdraeIV, 11,23, 35.
suscitasse. * f . Ps. cxxxvin, 1.
e Natale sanctorum Innotentum. Haec fesliviias, ».Cap. XXXI. Vers. 15-20. In Lectionario Luxo-
quae in aliis Natalesanclorum Innocentium, aut bea- viensi eadem prophetia legitur. In Bobiensi Sacra-
lorum Innocentittm, in aliis Naiale Infantum, aut menlario huc die nulla est prophetia.
sanciorwnlnfantum, inquihusdam NecatioInfantum, e Voxin Bama. Ita Matth. n, 18, et LXX. Vulgaia
aut eliam AltisioInfahtum, inscribitur, a Graecisdie cum Hebrsco: Vox in excelso.
29 Decembris celebratur (Menol. Basilii), a Latinis b lndomibus. Vulgala, indomitus.
die 28 Decembris, quamvis de die quo interfecti > Psatlendo. Ps. viu, 3. f . lbid. 4.
sunt nihil certi constet. In vetuslissimo Carlhagi- J Defensorem. lta Iial. et sanctus Augustinus
jiensi Kalendario: V Kal, Jan., Natale sanctorum Vulg., ultorem.
Infanittm, quos occidit Herodes. Corbeiense pariter
207 MISSALE MIXTUMSEC. REG. B. ISIDORl. — PARS I, 208
Sequentia epistole Pauli Apostoli ad Corinthios j\. Dicat Presb. Dominussit semper vobiscum.^. Et
(« //, cap. I). eum.
0 Lauda. Alleluja. f . Ambulabuntsaneli
i<).Deo gratias. gaudenles
Fratres. Gratia vobis et pax a Deo Palre nostro velut agni pleni pascue. P. Alleluja.
d Sacrificium. Vidi sub ara Dei animas occisorum
et Domino Jesu Chrisfo. Benedictus Deus el Pater
Bomiui nostri Jcsu Chrisli : Pater misericordiarum propter verbum Dei et martyrium suum : et magno
et Deus totius consolalionis : qui consolatur nos in clamore dicebant salus Deo noslro alleluja alleluja.
omni tribulatione nostra : ut possimus et ipsi con- Jtftssa.eCatholicamdileclissimifratres religiosa fides
solari eos qui in onirii pressura sunt: per exhorta- ammonet pietatem : interemptis pro Christo infanti-
tionem qua exhortamur et ipsi a Deo.Quoniam sicut bus cultuin exhibere non luctum: honoris impendere
abundant passiones Christi in nobis : ita et per cerimonias: non doloris. Sacramelilis dare vota:
Chrislum abundet consolatio noslra. Sive autem non lachrymis. Quia ipsum mortis causara habeant
iribulamur: pro vestra exhortatione et salute. Sive quem corone. ipsum odio conslet interesse : quein
consolamur pro vestra consolalione. Sive exhorta- premio. Recte enim in illis a credenlibus laudabatur:
mur pro vestra exhortatione et salute : que ope- inter quos a persequentibus querebatur. Etiam no-
ratur tolerantiam earundem passionum : quas et nos centes Christum non putabant esse: nisi inter inno-
patimur: et spes nostra firma pro vobis. Scientes centes: cuin taroen hoc non haberet veneralio pro
quoniam sicut socii passionum eslis : sic eritis et fide: sed estimatio f pro etate. Quos incerto falsitas
consolationis. perdebal: hos pro cerlo veritas acquirebat. Ubi cru-
delitas impietatis errabat: ibi hostiam suam Salva-
H. Amen.
toris pietas agnoscebat. Scientes igitur illos : sic
Leetio Sancti Evangelii secundumMattheum melius moriendo crevisse: el quod tuuc annis defuit:
(b Cap. XVIII). non meritis deesse. Rogemusut qui suh persecutorutu
In diebus illis : oblati sunt Domino nostro Jesu
manibus perire non dubitanl parvuli: in supplicantium
Chrislo parvuli: ut manus eis poneret: et oraret.
autem eos. Jesus vero ait eis : precibus dignentur intervenire perfecii.
Discipuli increpabant
sinite parvulos : et nolite eos prohibere ad me veni- i<j. Amen.
re : talium est enim regnum cclorum. Et cum impo- Alia oralio. Deus cujus misericordia per utruroque
suisset eis roanus : abiit inde. In illa hora accesse- sexum et per omnem cucurrit etatera : ita plurimum
runl discipuli ad Jesum dicentes. Quis putas major infantibus affecium paterne pietatis indulgens: ut
est in regno celorum. Etadvocans Jesus parvulum : ig parvulos nec ab * Egipto teneri sineres: nec ab
statuit eum in medio eorum. Et dixit. Amen dico evaugelioprohiberi: dum in lege cum patribus eva-
vobis : nisi conversi fueritis : et efliciaminisicut par- derent mundum : et in gratia cum perfectis vocaren-
vuli: non intrabitis in regnum celorum. Quicunque tur ad regnum : atque institutione doctrine: irmo-
humiliaverit se sicut parvulus iste: hic est major in centia exspers mali forraa induceretur exempli.
regno celorum. Et qui susceperit parvulum talem in Dona nobis famulis tuis: ut malicie viribus defe-
nomine meo : me suscepit. Qui autera scandalizave- cati : in usum concupiscentie carnalis invalidi :
ril unum de pusillis istis qui in me credunt: expe- docibilem servemus disciplinis voluntatem. Quo
dit ei ut suspendatur mola asinaria jn collo ejus : mens uec rigida nec superba: sic sit blauda: ne
et demergatur in profundum maris. Videte 49 ne facilis : sic innoceus: ne iniprudens: sic humilis :
contemnatis unum ex his pusillis. Dico enim vobis : ne imbecillis. Quatenus maluro discretionis judicio
quia angeli eorum semper vident faciem Patris mei: sic sufficial probare quod placeat:' ut affectare ne-
.qui in celis est. Venit enim filius hominis salvare sciat quod delinquat. Atque ita salubrero sumat tem-
quod perierat. ^ . Amen. perantiam moderanle coHsilio: ut et siroplicitalem
a Cap. I. Vers. 2-7. Lectionarius Luxoviensis, D nitur; el Benedictus, ille sancti Petri Canonicus (qui
et Sacramenlarium Bobiense Epistolam ex Apoca- circa aiinum 1140 librum Pollicilum scripsit, quem
]ypsi, vi, 9 - 12, exhibent. cl. Mabillonius inter Ordines edidit, Musaei ital.
b Cap. XVIII. Evangelium ex Laciniis cap. xix, tom. II) tradit (Ibid.: p. 130) quod Romani Innoccn-
xviu, Matth. consutum est. Incipita capile xix, 13- tum die nen comedunlcarnem, nec sagimennisi vene-
45; tum adnectitur caput xvm, 1-6; ad ultimum ver- rit in Dominicodie; rationes niysticas lege apud Mi-
siculi 10, 11, ejusdem capitis, adjiciuntur.ln lectio- crologum (cap. 36), Amalariura, aliosque. Porro
nario Luxoviensi, pro Evangelio legitur integrum isla consuetudo hoc loco improbari, videtur. Sane
caput secundum sancti Matlhaei. In Sacramentario sanctus Chrodegangus, in regula (Cap. 74), festivi-
Bobiensi legitur exeodem capite sancti Matthaei13- tatem Infantuminter prmcipuasselemnitatesrecenset.
25. ldem Evangelium in Kalendario Frontonis le- Et in Ecclesiis Galliarum, tesle Amalario, et in mo-
gitur. nasteriis, in officioInnocentum Te Deum canebatur,
» Lauda. Ex Sapienlia, xix, 9. et in MissaAlleluia et Gloria. Soli quidem clerici
,J Sacrificium. Apocal., vi, 9. usum Romanum imilabanlur.
6 Catholicam. ln Lilurgia Gregoriana consueta f Pro mtate. SanclusCyprianus (Epis(. 56): JEiat
laetiliaesigna in festiviiate Innocentium praeterrnit- necdumhabilk ad pugnam idonea exsiitil ad coronam,
lunlur. In officionon dicitur 2'e Deum, iu missa non ut appareret lnnocentesesse qui propter Chrislum ne-
canitur Gloria, nec Alleluia, sed ejus loco tractus canlur, Irifantia innocens ob nomen ejus occisaesl,
dicilur, nec in fine Ile, sed BcnedicamusDominoca- s jEgypto. Exodi x, 9; xiv, 37.
209 MISSALE MIXTUMSEC. REG. B. ISIDORI. — PARS I. 210
imiletur infanlium : et fortitudinem vindicet pugna- Ji illis defuit serroo : quos consiat perire pro verbo.
toruni. ^. Amen. bocuit esse vocera sanguinis mors fralerna: infautia
Pos( nomina. " Deus omnipolentie ac benignitatis: quam intellectus non adiit: exitus coronavit: 0 ne-
Deus misericordie ac pielatis : qui belhleemitice ac fandi furoris immanitas ipso quo periinebalur vul-
domiuicecivilali pro temporalihus erumuis gaudia nere: porlabstur occisuset tenerum peudebat cada-
eterna tribuisii : ut Rachel sanctos plorans filios ver in capullum: plus lactis c egrediens : quam
suos: que proferebat ex dolore luctum : nollet ex cruoris. Sic dulcia Christi ubera parvulorum labia
consolalione solatium : que licet videretur de praa- suxerunt. El qui tunc non poterant discernere quid
senti infantium amissione conterrita : erat tamen sitirent: nunc hahent in gaudio quod biberunt. Unde
beala : ac de martyrum perpetuitate secura. Da merito tibi Domine omnes angeli non cessant cla-
cunctis Domine in hoc loco consistentibus ct uni- mare ita dicenles. Chorus. Sanctus. Sanctus. San-
verse plebi istius loci : ul sic habeant ex sancte ctus.
vile conversatione palmam : sictit habuerunt parvuli Post Sanctus. Vere sanctus : vere benedicSus es
ex passione victoriam : quo eoruui meritis : et salus Nazarene: qui ex ore infantium perfecisti laudem.
viventium : el defunctorum requies impetretur. ut non humana sed divina confessio nasceretur : et
$. Amen. immatura loquendi etas agnosceret : quem periti
Ad pacem. b Deus qui martyrio innocentium par- lege nescirent. Fer te Domine ac Redemptor eterne.
vulorum triumphalem hunc diem esse fecisti: et Post pridie. Oado.Tibi soli Ghriste Dominea nobis
exempla ad angendam ecclesie tue fidem proficieijti- gloria et honor gratiarumque actio datur: qui fecisli
bus tribuere dignalus es: dum beatissimi infantes parvulos per ignotam temporis mortem pervenire ad
illi eliam passionem hodie prompte c vicerunt. Da elernitatis beale hereditalem.Quiglorificatus es melius
huic populo tuo nomini consecrato per consimilis in eorum sanguinis voce: quam in etatis professione.
gratie admirationem meritorum similium dignitatem: Apud quem non est quesila cognitio ralionis : in
ut ad hanc sanctorum infantium beatitudinem et pro- quibus coronala est materia parvitatis. Tribue
feclum fidei et pacis semper ascendat. proinde nobis illis inlercedenlibus : et deesse in
3. Amen. quo male sumus: et adesse in quo semper bene tecura
Inlatio. Dignumet justum est omnipotens Pater : vivamus. £j. Amen.
nos tibi gratias agere semper: et Jesu Christo filio Ad OralionemDominicam.
tuo Domiuonostro: cujus suscepte in carne nativi- Oratio. Fratres charissimi Martyrum parvulorum
tatis infantiam sic rex irapius ac profanus expavit: C exempla incitent nos ad virorum fortium acta. Et
ut cogeretur metuere, quem non merebaiur agnos- sicut illorum vox sanguinis clamavit ad Deum: ita
cere. Et habel conscientia dejecta tremendum: nos unita pietatis voce exclamemus ad celum : et di-
quem uon habebat superbia peritura dejectum. Hic camus in terris. Pater nosler, etc. '
ipsum specialiter perire volens: quo inveoire posset; Benec/tcuo.Dominus Jesus Christus : cui parvulo-
ignarus omnes jussit infantes interfici: si fortuitu
ruin non vox etatis: sed effusio sanguinis laudem
usque ad ipsius caput membris 50 pereuntibus per- dedit: clamorem vestre confessionis miseratus ac-
d
veniret: et regalem necera vagantis gladii funera cendal.
Sic furoris insania l^.Amen.Qui illos moriend: aclione: non
prebella compingeret. decepti certamine coronavit: ipse det vobis
fecit martyres esse per mortem : qui adhuc confes- expugnationis
contra omnia spiritualia Lnequicie gloriari spirituali
sores non erant per etatem. Et ubi non accessit victoria.
: cessit felicilas : ^. Amen. Et qui illos non ex elate: sed
possibilitas judicandi pereundi ex sanguine consecravit: ipse vos nou pro opere
Christura igitur in omnium visceribus ceca litloris
manus mucrone querebat: et cum non inveniret condemiiet: sed pro sua miseratione juslificet. t%.
Amen. Per misericordiain ipsius Dei _etc. Dominus
ignorantia quem interrogaret: non discernebat im-
sit semper vobiscum.
prudeniia quera feriret. Eratdecretus ad occidendum: jy
qui uon eral idoneus ad loquendum. Sed nihil laudis Cnorus. Gustate et videle.
derogat infantibus non loquentibus. Plus est enim Oratio. Posi Communio.Gratias agimus tibi. Quere
catisa clamare quam lingua. Nec prejudicat: quod in natale Domini fol. 40.

* Beus. Haccoratio eadem est atque colleciio se- martyrik lnfanlum slalim cmpit.Sanctus Hilarius (In
quitur in missa Infantium MissalisGallo-Goihici. In cap. i Maiih.) de infanlibus ab Herode occisis ait:
Sacramentarie Bobiano eadem quoque est, sed bre- Non enim ii erant qui morlui pulabanlur; in mlemila-
viialis causa dimidiata. tis enim profectumper marlyrii gloriam efferebantur,
b Deus. Iniiiuro hujus oralionis in Sacramentario His sirailia apud Patres tam Latinos quam Graecps
Bobiensipro tota eralione post pacemadhibeliir. recurrunt passira, cumde iislnfantibiisloqtii eoutingjt.
e Vicerunt. Ecclesia hosce infantcs Chrisii causa d Begalem necem. Sanctus Leo (Serni. 5 ae Eni-
inlerfeelos inler martyres ab iniiio recensuit. San- phania) : Herodes enim in omnes Belhlehempuerof
cius Irenaeus (Lib. in, cap. 18): Chrislus ipse infans rabiemcrudelitaiiseffundit mstimansfore ut nullo
cum infanles.hominum martyres parans Sanclus illic puerulo non occisooecidereturChristui.
Cyprianus (Epi«(. 56 ) seribit : Chrkti nativitas a e Egrediens. Lege egerens.
£H MISSALE M4XTUMSEC. REG. B. ISIDORI. — PARS I. 21»
° )N SANCTlJACOBIFRATRISDOMINI. Aet Alexander : quoi.' tradidi Salhane : ut discant
Ad Missam. Officium. non blasphemare. i Obsecro igitur primuni omniutu
. Gloriam et magnum decorem. Require in sancti Sa- fieri obsecraliones : orationes : postulationes ; gra-
Smini fol. 25. liarum actiones. Pro omnibus hominibus : pro regi-
Oratio. Hodie nobis thesaurus. Require in natale bus : et pro omnibus qui in sublimilate sunt; ut
Domini fol. 37. quietam et tranquillam vitam agamus : in omni pie-
tale et caslitate. Mocenim bonum esl et acceptum
Lectio libri saptentie Salomonis (b Gap. XV111).
" coram Salvatore nostro Deo. Qui omnes hoinines
4. Deo gratias. vult salvos fieri: et ad agniiionem veritatis venire.
Teligit <=jusJum tentatio morlis : et commolio in Dominusenim Deus : unus et mediatorDei et homi-
heremo facla est multiludinis : sed non diu perman- nura horao Christus Jesus. Qui dedit redemptionem
sit ira tua. Properans enim homo sine querela d pro- semetipsum pro omnibus : lestimonium lemporibus
pugnavit proferens servitutis sue scutum orationem : suis. in quo positus sum ego predicator et aposlolus
et per incensura deprecationem alligans. Restitit ire k et magister. Veritalem dico : nou menlior. Doctor
et finem imposuit necessitati: ostendens quoniam gentium in fide et verilate.
tuus est famulus. Vicit autem turbas non virtule B 0). Amen.
corporis : sed e armature potentieque verbo vexato- Evangeltum.
rem sobjecit:f juramenta parentum commemorans: Una dierura Domiiius noster Jesos etc. Quere in
cumenim jam « catervatim cecidissent super alteru- feslo Sancti Clementk Pape (ol. 21.
truiu morlui: intersletit: et aroputavit impetum et 1 Lauda. Alleluja, f. Beatus homo quem tu eru-
divisit iilam que ad vivos ducebat viam. In veste disti Domine : et de lege tua docuisli eum. P. AI-
enim poderis quam habebat: totus erat orbis terra- leluja.
ruin : et parentum magnalia in quatuor ordinibus m Sacfificium. Justiciara tuam Domine non abs-
lapidum erant sculpla: et magnificentia tua in diade- eondi in corde meo : verilaiem luam et salutare
maie capiiis illius inscripta. B). Amen. tnum dixi. non celavi misericordiam tuam et veriia-
b Pmilendo. Os justi meditabitur sapientiam : et tem tuam. A congregatione multa alleluja. » f. Ia
lingua ejus loquetur judicium. f . Lex 51 Dei ejus capite libri scriptum est de me ut faciam voluntaiem
in corde ipsius: et non supplantabuntur gressusejus. tuam : Deusmeus volui et legem tuam iu medio cor-
P. Etlingua. dis mei : bene nunciavi jusliciam tuatn in Ecclesia
- Sequentia epistole Pauti apostoli ad Timolheum magna. P. A congregatione.
(i /, Cap. 1,11). C Mtssa. Leiare sterilis que non paris : gaude ni-
Deo gralias. mium quod habes premium : nou tantum per inte-
Chaiissime. Hoc preccptum commendo libi fili gritatem meutis : sed et per dignitatem illibate car-
Timothee .secundum precedenles in te prophetias ; nis. Maguutn tibi siquidem est premium : si servas
ut milites in .illis bonam miliciam : habens fidem et pudicitiam corporis : magnificenlius si conserves et
bonam conscientiam. Quam qtiidam repellentes : Gordis. Intuere gloriam Jacobi: qui dignus est nun-
Circa fldem naufragaverunt: ex quibus est Himineus cupari ° fraler Domjni. Esloque constans in Domino :
a In sancti Jacobi fralris Domini. Minimedubium 0 Ffater Domini. Sancttim Jacobum primum Hie-
est quin Mozarabes hac die in Missaet oflicio cele- rosolymorum episcopum divus Paulus ( Gaial. i, 19)
brent natalem passionis sancti Jacobi fratris Domini, et antiqui omnes fratrem Domini conslanler appel-
cognotnento Justi, Hierosolymorum episcopi, eisi lant. Josephus quoque (Anliquilai., lib. x, ca$. 9)
tilulus qui summis paginis inscribitur, et Kalenda- Jacobum hunc dicit frairem illius Jesu qui dicebalur
ria, tam Breviario quam Missali praelixa, festum Christm. Uude et a Graecis aSelfoOtoi, frater Dei,
Transldtionis sancti Jacobi exhibeant. Vide plura de et Ecclesia Hier.osolyniitana bonoris causa sedes
hac re in nota ad Breviarium. Theadelphica cggiioniinatiir. Id autera appellationis
b Cap. XVIII.\ers. 20-24. sancto Jacobo a'dh:csit, uoii qtiod ex Deo natus fue-
« Jusium. Vulg. etGraec, Justos. r. rit, ut Christus Dominus (Dial. impaiibiik, inter
d Propugnavit. In Vulgj et Gr. non reperilur. v
operaTkeodoreli), neque quod beatam Virginem ma-
e Sed armalurm. Vulgaia : iVecarmaturm petenlia, trem habuerit, ut impii cfUidamasserere non dubi-
sed verboillum qui se vexabat subjecit. taverunt, de quibus sanctus Hilarius (In Matth: c. i),
* Juramenta parenlum. Vulgata addit : Et testa- sanclus Hieronymus (Adv. Helvidium), sanctus
menlum commemorans. Epiphanius (Hmr. 78 Aniidicomar.), Anvbrosiaster
s Catervatim.Vulg., acervalim. (In Epist ad Galat. c. i, 19), sed, ve.1quia erat filius
h Psallendo. Ps. xxxiv, SO. f. lbid., 31- sancti Jo-ephi ex alia uxore, ut antiquorura plurimi
' Cap.l. Vers. 18. n, 1-8. tenuerunt: in his Eusebius (Hkt. I. u, c. 1), sanctus
i Obsecro.Initium capitis secutidi. Epiphanius (Hwr. 66,78),sanctus Gregorius Nysse-
k Et Magisler. Nec in Vulg. nec in Graecolegitur, nus (Orat. 2 de Resurtect.), Ambrosiaster (In Episl.
neque apud Theodoretum , Primasium et divum ad Galat. c. i), sanctus Gregorius Turonensis (Htst.
Chrysostomura. Fraitc. /. i, c. 22); vcl, ut alii melius doceni, quibus
1 Lauda. Ps. xcm, 12. Vulg. et sanclus Augusti- evangelistae (Maiih. xxvn,55; Marc. xv, 14; xvi, 1)
nus, etudieris et docuerk habent. faveut, quia Jacobns natus erat ex Maria, sorore
° Sacrt/Soum. Ps. xxxix, II, 12, a congregalione beate Virginis, et Cleopha fratre sancti Josephi. In
multa legit sanctus Augusiinus. Vulgata, concilio his sunt sanctus Chrysosiomus(In Epkt. ad Galat.,
nmlte. LXX, a Synagoga multa. c.i), Theodoretus (/« £pts(. adGaiat., c.i, 19),
a t. Ps. xxxix, 9; xxx, 10. sanclus Hieronymus (De Viris illustribus, cap. 2).
213 MISSALE MIXTUMSEC. REG. B. 1SID0RI. — PARS I. 214
el ejus mereberis computari collegio. llli etemm soh JA. festum Jacobi apostoli tui summe te flagitat precibus
ingredi licuit a sancta sanctorum et merito. Ut qui ut sicut idem ab omnibus cognominari proraeruit
b ex utero matris gestabat castimonie puritatem : f justus : ila nos roereamur in melius mutatis mori-
adipiscerelur in interiora templi veram a Domino bus remota vanitate : et esse et appellari tara jusii-
claritatera. Ideoque hunc digne susiulit hec passio cie culiores : quam misericordie eectatores. Obti-
ad paradisum : et castitas exaltavil usque ad celum. nentes apud te dum vivimus : et nobis pietatis tue
Nam elsi qui similia ascendunt certamina si inlesi solacium : et defunciis beatitndints locum. quo cliiic
viriliter dimicando permaneant : parili exornantur misericordia tua in nobis miseris ostendatur : et
corona. post justificantis io nobis reumneralio declaretur.
^. Amen.