Vous êtes sur la page 1sur 40

ធមមបណ្ិឍ ត ហេង មណ្ីចិន្តថ

អនុមោទនាខ ួបព្រះរុទព្ធ ាស់ដឹង ព្គប់២៦០០ឆ្នាំ/វិសាខប ូជា ២០១១

ហរៀបហរៀងនិងរចន្តហោយ ហេង មណ្ីចិន្តថ

©រក្សាសិទ្និររប់យ៉ាង ហោយ ហេង មណ្ីចិន្តថ

ហ ោះពុ មពជាធមមទានហលើក្សទ្ី១ ចំនួន ២៦០០ក្សាល

ក្សបុងឱកាសបុ ណ្យវសាខបូ
ិ ជា ថ្ងងទ្ី ១៧ ឧសភា ២០១១

ហោយអងគការពុ ទ្នសាសន្តហដម
ើ ផអភ
ី វឌ្ណន៍

វតថអនលង់វល
ិ រសុ ក្សសង្ងែ ហខតថ ំ ង
ត់ដប

ហបចង
ើ ់ហ ោះពុ មពហសៀវហៅហនោះជាធមមទាន សូ មទាក្ស់ទ្ង

ហោក្ស សុ ខ សុ ផល

អងគការពុ ទ្សា
ន សន្តហដម
ើ ផអភ
ី វឌ្ណន៍

012—553 123

រក្សបហរៅ

«ពុ ទ្ននិមតថ
ិ » សិលផៈរំនូរយ័ ន្តនថបុរាណ្ង្ខមរ

រចន្តពណ្៌បង្នទមហោយហោក្ស សុ ខ សុ ផល
3

អារម្ភកថា
ថ្ងង១៥ហក្សើត ង្ខវសាខ
ិ រឺជាទ្ិវារបវតថិសាន្តសថដ៏សខា
ំ ន់មួ យង្ដលពុ ទ្សា
ន សនិក្ស

ជនររប់រូបទ្ូទា ំងពិភពហោក្ស ង្តងរ រពន រ ំលឹក្សជាហរៀងរាល់ ឆប ំ តាមរយៈពិធីបុ ណ្យ

របថ្ពណ្ីពុ ទ្សា
ន សន្ត វសាខបូ
ិ ជា។ វសាខបូ
ិ ជាង្ដលរ រពន ហ ើងក្សបុងឆប ំ២០១១

ើ ផរី ំលឹក្សដល់ ថ្ងងក្សហំ ណ្ើត(ខួបទ្ី២៦៣៥) ថ្ងងចូលបរន


ហនោះ ហដម ិ ិ ពា្វន(ខួបទ្ី២៥៥៥) និង

ថ្ងងរតាស់ ដឹង(ខួបទ្ី២៦០០) របស់ រពោះសមណ្ហោតថម ង្ដលជារពអរេនថសម្មមសមពុទ្ន

បរមររូថ្នហយង។
ើ ិ ិតសម័យទា ំងបីហនោះ ហក្សតហ
អភលក្សខ ើ ើងហៅចំថ្ងង១៥ហក្សតង្ខវ
ើ សាខ

ង្តមួ យ ខុសោបង្តឆប ំប៉ាុហ្តោះ។ ថ្ងងហនោះង្ដរ ក្ស៏ជាថ្ងងង្ដលអងគការសេរបជាជាតិ ន

ក្សំណ្ត់យក្សជាទ្ិវាអនថរជាតិ ចាប់តា ំងពីថ្ងងទ្ី ១៥ធបូ ១៩៩៩ មក្សហមលោះ ង្ដលជាការ

ទ្ទ្ួលសាគល់ ជាសក្សលអំពីការចូ លរួមចំង្ណ្ក្សរបស់ រពោះពុ ទ្នសាសន្តក្សបុងពិភពហោក្ស

ជាងពីរពា្ន់រ ំរយឆប ំមក្សហនោះ ហេើយនិងក្សំពុងបនថនូវឥទ្និពលរបស់ ខួ នក្សប


ល ុ ងការហលើក្ស

សធួយចិតថវញ្ញ
ិ ដ ណ្របស់មនុ សសជាតិជាហរៀងរេូ ត។

ហោយង្ ក្សហៅក្សបុងឆប ំព.ស.២៥៥៥ ឆប ំសាក្សល២០១១ហនោះ ក្សមពុជាហយង


ើ ន

ជួ បនូ វរពឹតថការណ្
ិ ៍ មួ យហទ្ៀតង្ដលរតង្តសំ
ឹ ខាន់ នុ ោះរឺឆប ំហនោះជាខួបររមប់២៦០០ឆប ំ

ថ្នការ នរតាស់ដឹងជារពោះពុ ទ្ ន ឬខួបររមប់២៦០០ឆប ំថ្ន សម្ពទធ


ុ ត្ជ
វ យនថិ របស់

រពោះសមណ្ហោតថម ហរពា្ោះថាពុ ទ្ស


ន ក្សរាជហយងហនោះ
ើ ចាប់រាប់ជាឆប ំទ្ី១ មួ យថ្ងងហរកាយ

រពោះអងគចូលបរន
ិ ិ ពា្វន ហបរ
ើ ិតមក្សដល់ ថ្ងងហនោះ ន២៥៥៥ហេើយ។ ឯរពោះបរមររូ

ន ក្សរាជ ៤៥ឆប ំ ដូ ហចបោះ ឆប ំហនោះ ចាប់តា ំងពីរពោះ


របស់ ហយើង រពោះអងគរតាស់ដឹងមុ នពុ ទ្ស

ឹ មក្ស ម្មនចំនួនររប់២៦០០ឆប ំរត់ រតមថ្ងង


អងគរតាស់ដង ឹ ១៥ហក្សតង្ខព
ើ ិ សាខ ឆប ំហថាោះ

ី ក្ស ព.ស. ២៥៥៥ ហនោះ ង្ដលរតូវនឹងថ្ងងអង្គគរ ទ្ី១៧ ង្ខឧសភា ឆប ំ២០១១។


រតស័

ំ បាយចិតថ្ស់
ខញុស ង្ដល នហក្សើតទាន់ខួប២៦០០ឆប ំថ្នការរតាស់ដឹងហនោះ

នបុ ណ្យក្សុ សលហរចន្ស់


ើ ហរពា្ោះ នចូ លរួមចំង្ណ្ក្សក្សបុងការផថល់ជារំនិតជូ ន

ឯក្សឧតថម មន
ិ ឃិន រដឌមន្តនថីរក្សសួ ងធមមការនិងក្សចច
ិ ការសាសន្ត ក្សបុងការយក្សបុ ណ្យ
4

វសាខបូ
ិ ជាឆប ំហនោះជាខួប២៦០០ឆប ំថ្នការរតាស់ដឹងរបស់ រពោះពុ ទ្ប
ន រមររូ ហោយ ន

ោក្ស់ហសបើហៅសហមថចអរគមហាហសន្តបតីហតហជាេុ ន ង្សន ន្តយក្សរដឌមន្តនថីថ្នរាជរោឌភិ

លក្សមពុជា ហដម
ើ ផសុ
ី យំ ក្សវសាខបូ
ិ ជាឆប ំហនោះ ហធវជាព
ើ ិ ធីបុ ណ្យជាតិហរកាមការឧបតទមភ

របស់រាជរោឌភិ ល និងម្មនចតថ
ិ បត
ី ិហសាមនសសង្ដល នហរៀបហរៀងហសៀវហៅហនោះ

សរម្មប់ពុទ្ប
ន រស័
ិ ទ្ នអាននិងង្សវងយល់ រពមទា ំង ិ៍ថ ង្ំ ណ្លក្សបុង
នទ្ុក្សជាហក្សរដ

រពោះពុ ទ្នសាសន្តតហៅផង។

ក្សូ នហសៀវហៅហនោះ មួ យង្ផបក្ស នសរហសរហ ើងកាលពីឆប ំ២៥៥៤ និង ន

បង្នទមខលោះហទ្ៀត ហោយដក្សរសង់ពីហសៀវហៅហ្មោះ ពុទធភាវៈ ង្ដលខញុស


ំ រហសរហ ើងជា

ពិហសសសសរម្មប់ឆប ំ២៥៥៥ហនោះ ង្តមនម្មនឱកាសហ


ិ ោះពុ មទា
ព ន់ ហរពា្ោះរកាស់ និង

រក្សងវកាហ
ិ ោះពុ មម
ព នទាន់
ិ ។ ហសៀវហៅហនោះហធវើហ ើ ងហដើមផហី ោះពុ មឲ្
ព យទាន់សរម្មប់ថ្ងង

វសាខបូ
ិ ជា ២៥៥៥ហនោះង្តប៉ាុហ្តោះ។

ំ ូ មឧទ្ធិសផោលនិសងសង្ដលហក្សត
ខញុស ើ នពីហសៀវហៅហនោះ របហរន ថាវយ និង

ជូ នចំហពា្ោះវញ្ញ
ិ ដ ណ្ក្សខនអ
ន តតរពោះសងឃ
ី រពោះមហាក្សសរត អបក្សដឹក្សន្ត ំរបហទ្ស ពុ ទ្ប
ន រស័
ិ ទ្

និងរបជាពលរដឌង្ខមរទា ំងអស់ ង្ដល នខិតខំតសូ បូ រន


ថ ឹ ងជីវតខល មភ ោ ំរទ្
ិ ួ ន ហដើមផឧបតទ

រក្សា ការពា្រ និងសាថរហ ើងវញនូ
ិ វរពោះពុ ទ្សា
ន សន្ត ទ្ុក្សឲ្យពួ ក្សហយើង នហោរពបូ ជា

រេូ តដល់ ថ្ងងហនោះ។ សូ មវញ្ញ ន ំងអស់ហន្តោះ អនុ ហម្មទ្ន្តនូ វអានិសងសហនោះ និង


ិ ដ ណ្ក្សខនទា

សូ ម នហៅកាន់សុរតិភពង្ដលកាន់ង្តរបហសើរហ ើង និងសូ មវញ្ញ ន ំងហន្តោះ


ិ ដ ណ្ក្សខនទា

ហមតាថជួ យរបសិទ្និពរបវរសួ សីជ័


ថ យមងគលវបុ
ិ លសុ ខដល់ របជាពលរដឌក្សមពុជា សូ មឲ្យ

ន រទា ំងបួនរបការរឺអាយុ វណ្ត ៈ សុ ខៈ និងពលៈ និងសូ មចហរមើន


នជួ បង្តនឹងពុ ទ្ព

ទា ំងឡាយហោយឆប់រេ័ ស ក្សុ ប
ក្សបុងអរយមរគ
ិ ំ ីហឃលៀងឃ្លលតហ ើ យ។

ពីទ្ូលបងគំ ខញុរំ ពោះក្សរុ ្ ខញុំ ទ្ ហេង មណ្ីចិន្តថ

អនលង់វល
ិ រសុ ក្សសង្ងែ ហខតថ ំ ង
ត់ដប
5


ថ្ថៃត្រាស់ដង

ំ ន់បផ
ជាថ្ងង្ង ដលម្មនសារៈសខា ំ ុ ត ហរពា្ោះថ្ងហង នោះ

មនុសស នរតាស់

សាមញ្ដ ដង
ឹ ពីវធ
ិ ី

ម្មបក្ស់ង្ដល ំ
រលត់នូវ

ធ្លលប់ហពា្រ ក្សហលស

ហពញហោយ និងបហងើត

ក្សហលស
ិ រឺ សនិ ភាព

រារៈហទាសៈ ក្សុ ងជ
ប វី ត

និងហម្មេៈ រពោះអងគ

ំ ូ ងបងស
នជាហលើក្សដប អ ់ក្សុ ងព
ប ិ ភពហោក្ស។ ការរក្សហឃើញហនោះ

នហធឲ្យហោក្សកា
ើវ ម ម្មបក្សហ់ ៅជារពោះពុទ្ ន
ល យពីមនុសសធមតា

ង្ដលជាអក្ស
ប បហងត
ើែ ពុទ្សា
ន សន្តន្តបចុ បផន
ច !ប !!

រពោះពុ ទ្នថ្ភសជយរុរុ ឬ រពោះពុ ទ្ជាររូ


ន ហពទ្យ

រ សាទ្រពោះខ័នក្សំពងសាវយ ហខតថរពោះវហារ

ិ ថ ឆប ំ២០០៩
រូបងតហោយ ហេង មណ្ីចន្ត
6

អ្នកណាជាត្រពះពុទធ

ពា្ក្សយថាពុទធ ជាភាសា លីនិងភាសាសំន្តសែឹត អានថា ពុ ធធៈ ។ ពា្ក្សយហនោះ

ម្មនហសចក្សថីលំ ក្ស ក្សបុងការពនយល់ ឲ្យយល់ នជាភាសានិយយ្ស់ ដូ ចោះ


ប ហេើយ

ហទ្ើបបូ រា្ចារយង្ខមរហយង
ើ មនង្របពា្ក្សយហនោះជាភាសាង្ខម
ិ រហទ្ រហរប
ឺ ើពា្ក្សយ ពុទ(ធ អាន

ថាពុ ធ) ដង្ដល ហរពា្ោះហោក្សខាលចង្របមនអស់


ិ ហសចក្សថី ក្ស៏នឹងហក្សតជា
ើ ប ន។ ការ

ំ ី ពុ ទ្ភា
យល់ អព ន វៈតរមូវឲ្យហយើងរសាវរជាវអំពីរមពីររពោះថ្រតបិដក្ស អដឌក្សថា ដីកា អនុ

ដកា
ី និងរមពរហផសងៗហទ្ៀតឲ្យ
ី នហរចន
ើ រួមទា ំងមតហផសងៗរបស់
ិ អក្ស
ប រ ជញពុទ្ ន

សាសន្តក្សបុងសាក្សលហោក្សផងង្ដរ។ ជាពិហសស រឺការបដិបតថិតាមពា្ក្សយហរបៀន

របហៅរបស់ រពោះសម្មមសមពុទ្ន រេូ តទាល់ ង្តអាច នទ្ទ្ួលនូ វរសជាតិរបស់ពុទ្ភា


ន វៈ

ហោយខលួនឯង ហទ្ើបអាចដង
ឹ និងនិយយហោយខលួនឯង នថា ឱ! អញ្ចឹ ងហទ្ហតើង្ដល

ហៅថាពុ ទ្ភា
ន វៈេប!

័ ការសួ រថាអបក្ស្ជារពោះពុ ទ្ ន មិនង្មនជាចហមលើយង្ដលង្គយ


សរម្មប់យុវវយ

រសួ លក្សបុងការហឆលើយហទ្។ តាមពិតហៅ ពុ ទ្សា


ន សនិក្សហយើងជាហរចនក្ស៏
ើ មនអាចន
ិ ឹ ងហឆលើយ
ំ ូ ងរឺការ
នហោយង្គយៗហន្តោះង្ដរ។ ការសាគល់ រពោះពុ ទ្រន បស់ពួក្សហយើងជាង្ខមរ ជាដប

ង្ដលម្មតាបិតាន្ត ំហយើងហៅវតថ ហេើយឲ្យហយើងហលើក្សថ្ដសំពោះរូបរពោះពុ ទ្នបដិម្មង្ដល

ហៅក្សបុងវហារឬសាោឆន់
ិ ហោយរ ប់ថា «ហលើក្សថ្ដជូ ងកាក្ស់ក្សូន ហលើក្សថ្ដសំពោះត្រពះ

អ្ងគ ្ក្សូ ន្ នបុ ណ្យ នហសចក្សថីសុ ខ!»។

ដូ ហចបោះ ការសាគល់ របស់ហយើង រឺសាគល់ រូបសំ្ក្ស រូបចម្មលក្ស់ រូបរំនូរ ង្ដល

តំ្ងឲ្យរពោះពុ ទ្ ន ហេើយង្ដលភារហរចនហន្តោះ
ើ ហយងហៅថា«រពោះអងគ
ើ ៗ» ហន្តោះឯង។

ការយល់ ដឹងអំពីរពោះអងគរបស់ហយើងជាបនថបន្តធប់មក្សហទ្ៀតហន្តោះ ក្ស៏ម្មនភាពមិនចាស់

ោស់ ហរពា្ោះពុ ំម្មនការសិក្សាឲ្យ នហរៅរជោះ ហលើក្សង្លងង្តអបក្សង្ដល នសាថប់រពោះ

ធម៌ហទ្សន្តង្ដលរពោះសងឃសង្មថង ឬ នបួ សហរៀនក្សបុងរពោះពុ ទ្សា


ន សន្ត។
7

ពុ ទ្ប
ន ដិម្ម ឬ រូបរំនូរង្ដលហយងហៅថា
ើ រពោះពុ ទ្ៗ
ន ហនោះ មនង្មនម្មនហ្
ិ ម ោះ

ថារពោះពុ ទ្ ន ពីក្សំហណ្ើតហទ្ ហេើយក្ស៏មិនង្មនជារពោះពុ ទ្ព


ន ី ក្សំហណ្ើតង្ដរ ដូ ចង្ដលម្មន

សង្មថងហៅក្សបុងហសា សម្មណ្វក្សបផញ្ញ
ា និរមនិហទ្ធស ថ្នរមពីរសុ តន
ថ ប
ថ ដក្ស
ិ ខុទ្ក្ស

និកាយ ចូ រហលខ៦៨ ទ្ំព័រ ១០៦-១០៨ថា៖ «រពោះន្តមរពោះ


និហទ្ធស រពោះថ្រតបដក្សង្ខម

ពុ ទ្ន
ន ុ ោះ មនង្មនរពោះម្មតាថា
ិ វ យ មនង្មនរពោះប
ិ តាថា
ិ វ យ មនង្មនបងបអ
ិ ូ នរបុសថាវយ
មនង្មនបងបអ
ិ ូ នរសីថាវយ មនង្មនពួ
ិ ក្សមតថ
ិ និងអាម្មតយថាវយ មនង្មនបងបអ
ិ ូ នរសថា
ី វយ

មនង្មនពួ
ិ ក្សញាតន
ិ ិ ងសារហោេិតថាវយ មនង្មនពួ
ិ ក្សសមណ្រពា្េមណ្៍ថាវយ មន

ង្មនហទ្វតាថាវយហទ្ រពោះន្តមថារពោះពុ ទ្ន ន ំងឡាយម្មនរពោះភារ


ន ុ ោះ (ជា)របស់រពោះពុ ទ្ទា

ជារពោះន្តមហក្សតហៅក្សប
ើ ុ ងទ្បំ
ី ផុតថ្នវហម្មក្សខ
ិ ។ បញ្ដតថារពោះពុ
ិថ ទ្ហន នោះ ហក្សតហរពា្ោះការរតាស់

ដង រពមហោយការ នចំហពា្ោះនូ វសពវញ្តញ្ញ


ដ ណ្ ហទ្ៀបរល់ ហពា្ធរព ិ ឹ ក្សស ហេតុនុោះ
ឹ ុដ
(ហោក្សហពា្លថា) រពោះពុ ទ្។
ន ១…ហ្មោះថារពោះពុ ទ្ ន ហរពា្ោះហេតុ រទ្ង់រតាស់ដឹងសចចៈ

ទា ំងឡាយ(ពុជ្ឈ ិា សច្ចានីតិ ពុទ្ធធ) ២…ហ្មោះថារពោះពុ ទ្ ន ហរពា្ោះហេតុ រទ្ង់ញា


ុ ំង
ពពួ ក្សសតវឲ្យរតាស់ដឹង(ទ្ោទ្ធា បជាយាតិ ពុទ្ធធ) ៣…ហ្មោះថារពោះពុ ទ្ ន ហរពា្ោះ

រពោះអងគដឹងធម៌ទា ំងពួង(សពវញ្ញុាយ ពុទ្ធធ) ៤…ហ្មោះថារពោះពុ ទ្ ន ហរពា្ោះរពោះអងគ

ហឃើញធម៌ទា ំងពួង(សពវទសាវិាយ ពុទ្ធធ) ៥…ហ្មោះថារពោះពុ ទ្ន ហរពា្ោះរពោះ

អងគដឹងចាស់ (អ្ភិទ្ញ្ញ យយាយ ពុទ្ធធ) ៦…ហ្មោះថារពោះពុ ទ្ ន ហរពា្ោះរពោះអងគរក្ស


ហេើយ(វិកសិាយ ពុទ្ធធ) ៧…ហ្មោះថារពោះពុ ទ្ ន ហរពា្ោះហរហពា្លថារពោះអងគម្មន

អាសវៈអស់ ហេើយ(ខីណាសវ សង្ខាទ្តន ពុទ្ធធ) ៨…ហ្មោះថារពោះពុ ទ្ន ហរពា្ោះហរ

ហពា្លថារពោះអងគម្មនឧបក្សែិហលសហចញហេើយ(និរ ុបកកិទ្លសសង្ខា ទ្តន ពុទ្ធធ)

៩…ហ្មោះថារពោះពុ ទ្ ន ហរពា្ោះហេតុ រទ្ង់រ សចាក្សរារៈហោយចំង្ណ្ក្សមួ យ(ឯកនតវីត

រាទ្ោតិ ពុទ្ធធ) ១០…ហ្មោះថារពោះពុ ទ្ ន ហរពា្ោះហេតុ រទ្ង់រ សចាក្សហទាសៈហោយ

ចំង្ណ្ក្សមួ យ(ឯកនតវីតទ្ធទ្ោតិ ពុទ្ធធ) ១១…ហ្មោះថារពោះពុ ទ្ ន ហរពា្ោះហេតុ រទ្ង់

រ សចាក្សហម្មេៈហោយចំង្ណ្ក្សមួ យ(ឯកនតវីត ទ្ោទ្ោតិ ពុទ្ធធ) ១២…ហ្មោះ


8

ថារពោះពុ ទ្ ន ហរពា្ោះហេតុ រទ្ង់ម្មនក្សិហលសហចញហេើយហោយចំង្ណ្ក្សមួ យ(ឯកនត

និកិទ្ក លទ្ោតិ ពុទ្ធធ) ១៣…ហ្មោះថារពោះពុ ទ្ ន ហរពា្ោះហេតុ រទ្ង់ហៅហេើយកាន់ផូ វជា


ទ្ីហៅថ្នបុ រល
គ ម្មបក្ស់ឯង(ឯកាយនមគគំ គទ្ាតិ ពុទ្ធធ) ១៤…ហ្មោះថារពោះពុ ទ្ ន

ហរពា្ោះហេតុ រទ្ង់ជាបុ រល
គ ឯក្ស រតាស់ដឹងចំហពា្ោះសម្មមសហម្មពធញ្ញ
ិ ដ ណ្ មនម្មនរុ
ិ ណ្

ជាតិដថ្ទ្ថ្រក្សង្លងជាង(ឯទ្កា អ្នុតតរ ំ សោាសទ្ោោធិ ំ អ្ភិសមោុទ្ធធតិ ពុទ្ធធ) ១៥…

ហ្មោះថារពោះពុ ទ្ន ហរពា្ោះហេតុ រទ្ង់ក្សំចាត់បង់ហសចក្សថីលងង់ ហរពា្ោះការ ននូ វរ ជាញ

(អ្ពុទធិវិហ តាត ពុទធិបបដិលាភា ពុទ្ធធ)។

រតង់ពា្ក្សយថា «រពោះន្តមថារពោះពុ ទ្ននុោះ ជារពោះន្តមហក្សើតហៅក្សបុងទ្ីបំផុតថ្ន

វហម្មក្សខ
ិ » អាចបញ្ញ
ជ ក្ស់រ ប់ហយងថា
ើ រពោះពុ ទ្ហន នោះមនង្មនហក្ស
ិ តព
ើ ី ថ្ផធម្មតាដូ ចង្ដល

ហយងរ
ើ ិតហន្តោះហទ្ អបក្សង្ដលហក្សតព
ើ ី ថ្ផធម្មតារជាមនុ
ឺ សស។ សរម្មប់មនុ សស្ង្ដល

នខំរបឹងង្របងអភិវឌ្ណន៍កាយ វាចា និងចិតថរបស់ ខួ ន


ល រេូ តទាល់ ង្តដល់ ទ្ីបំផុតថ្ន

វហម្មក្សខ
ិ រឺ នហចញរួចផុ តរស ោះពីក្សិហលសទា ំងពួង ម្មនហសរភាពផុ
ី តពីការរតួតរតា

របស់ក្សិហលសទា ំងពួង ម្មនជាអាទ្ិ៍រឺ រារៈ ហទាសៈ និងហម្មេៈ មនុ សសហន្តោះក្ស៏នឹង

នហ្មោះថាជា ពុទ។ ំ
ធ សរម្មប់រពោះពុ ទ្ង្ន ដលហយើងហោរពបូ ជាថាវយបងគន្តបចច
ុ បផនប
ហនោះ មុ ននឹងដល់ ទ្ីបំផុតថ្នវហម្មក្សខ
ិ ុ ងរបហទ្សហន ៉ា ល់
រឺជាមនុ សសម្មបក្ស់ង្ដលហក្សតហៅក្សប

ពីអតីតកាល រឺពី២៦៣៥ឆប ំមុន ហៅក្សបុងរតក្សូ លក្សសរត ង្ដលម្មនម្មតាន្តមសិរមហា


ម្មយ និងបតាន្តមសុ
ិ ហទានទ្នៈ ហសាយរាជយក្សបុងនររក្សបិលពសថុ។ កាលរបសូ រតមក្ស

ម្មតាបិតាថាវយរពោះន្តមថាសិទធតថៈ ហេើយបន្តធប់មក្សរពោះម្មតាក្ស៏ចូលទ្ិវងគត ត់ហៅ

ហពលង្ដលរពោះសិទ្នតៈទ ហទ្ើបង្ត នរពោះជនម៧ថ្ងង។ រពោះអងគរតូវទ្ទ្ួ លការចិញ្ចឹ មបី ច់

ពីរពោះបិតានិងរពោះម្មតុ ចាឆ(ម្មថយមីង) រពោះន្តមបជាបតហោតថ


ិ មី ជាបនថ។

រពោះសិទ្នតទ នទ្ទ្ួ លការចិញ្ចឹ មបី ច់រក្សាក្សបុលក្សខណ្ៈជារពោះរាជបុ រត ន

ទ្ទ្ួលការសិក្សាហរៀនសូ រតខពង់ខពស់ហៅតាមវស័ ំ ន់ហន្តោះ។ លុ ោះរពោះ


ិ យការសិក្សាន្តជន្ត

ជនម ន១៦វសា ទ ៏
រពោះសិទ្នតក្ស នហរៀបអភិហសក្សជាមួ យម្មចស់ក្សសរតីរពោះន្តមពិោោ
9

យទ្ោធរា ង្ដលមក្សពីនររជិតខាងោប។ ទា ំងពីររពោះអងគ ម្មនរពោះរាជបុ រតមួ យអងគ

ហៅក្សបុងរពោះជនម២៩វសា ហោយថាវយរពោះន្តមថា រាហុ លកុោរ។

ហៅក្សបុងរពោះជនម២៩វសាហនោះឯង ង្ដលរពោះសិទ្នតទ នចាក្សហចញពីរក្សុម

ើ ហំ ណ្ើរហៅបួ សជាសមណ្ៈហដើមផង្សវ
ររួសារនិងរាជយសមផតថិ ហធវដ ី ងរក្សសភាវៈង្ដលមន

ខ ហោយការបដិបតថិធម៌ដ៏ម្មនហសចក្សថីពាយមខាល ំងកាលជាទ្ីបំផុតអស់
ម្មនហសចក្សថីទ្ុក្ស។

រយៈហពល៦ឆប ំ រពោះអងគក្ស៏ នរក្សហឃើញ(រតាស់ដង


ឹ )នូ វវធ
ិ ហដ
ី មើ ផរី ំលត់នូវហសចក្សថទ្ុ
ី ក្សខ

ង្ដលម្មនហៅក្សបុងជីវតរបស់
ិ រពោះអងគ។ ជាទ្ីបំផុត រពោះអងគក្ស៏អាចក្សំចាត់ ននូ វហសចក្សថី

ខ ំងហន្តោះ
ទ្ុក្សទា ន ខ ំងឡាយហន្តោះរលត់
ហោយខណ្ៈថ្នការង្ដលសភាវៈជាទ្ុក្សទា ត់

ហៅហន្តោះឯង (ទ្ីបំផុតថ្នវហម្មក្សខ
ិ ) ង្ដលបញ្ដត(ពា្ក្សយ)ថា
ិថ ពុទធ នហក្សតហ
ើ ើង(វហម្មក្សខ
ិ និ ក្ស

ហមតំ ពុ ទាននំ) ហៅក្សបុងហោក្សហនោះ ហោយហៅក្សបុងរមពររពោះថ្រតប


ី ដក្ស
ិ នបរយយថា

ខណ្ៈហន្តោះឯង ហទ្វតាទា ំងឡាយង្ដលង្តងង្តរង់ចា ំឃ្លលហំ មើលដហំ ណ្ើរថ្នការង្សវងរក្ស

ការរ ំលត់ទ្ុក្សរខ បស់រពោះសិទ្នតទ នបនលឺវាចាក្សងរ ំពងថា «ពុធធ ទ្លាទ្ក ឧបបទ្នន»

ង្របថា«រពោះពុ ទ្ហន ក្សតហ


ើ ងក្សប
ើ ុ ងហោក្សហេើយៗ»។ ហេតុ ការណ្៍ហនោះហក្សតហ
ើ ើងហៅរារតី

១៥ហក្សើត ង្ខពិសាខ ឆប ំរកា ហពលជិតភលឺ មុ នពុ ទ្ស


ន ក្សរាជ៤៥ឆប ំ ឬពី២៦០០ឆប ំមុន។

គុណធម៌ត្រពះពុទធ

ក្សបុងរយៈហពល៤៥ឆប ំហរកាយពីថ្ងងរតាស់ដង
ឹ ហនោះមក្ស រពោះពុ ទ្អ
ន ងគ នបហរងៀន

មនុ សសជាតិទា ំងឡាយដ៏ហរចើនមនអាចរបម្មណ្


ិ ន នូ វមរគវធ
ិ ីង្ដលរពោះអងគ នរក្ស

ហឃើញហន្តោះ ឲ្យយក្សហៅក្សំចាត់នូវក្សិហលសអាសវៈទា ំងពួងហចញពីខននសន្តថន នដូ ច

រពោះអងគង្ដរ(ទ្ោទ្ធា បជាយាតិ ពុទ្ធធ)។ ក្សបុងរយៈហពល៤៥ឆប ំហនោះ រពោះអងគ ន

ទ្ទ្ួលនូ វការហោរពហកាតសរហសើរពីសំ្ក្ស់មហាជន និង នទ្ទ្ួ លនូ វការរបសិទ្និ

ន្តមហផសងៗជាហរចើនហៅតាមរុ ណ្ធម៌ង្ដលរពោះអងគម្មនចំហពា្ោះមនុ សសជាតិ ង្ដល

ពួ ក្សហយងង្តងយក្សមក្សសូ
ើ រតជាធម៌នមសសការរ ំលឹក្សរុ ណ្រពោះពុ ទ្នរតនៈ ហោយម្មន
10

ទា ំងអស់ចន
ំ ួ ន១០ រពោះរុ ណ្រ៖

១. អរហាំ រពោះអងគឆងយចាក្សសរតូវ ហពា្លរឺក្សិហលសរពមទា ំងវាសន្ត

២.សោមសម្ធមោ
ុ ឹ នូ វហញយយធម៌ទា ំងពួងហោយរបថ្ព
រពោះអងគរតាស់ដង

៣. វិជាាចរណសម្បមនាន ិ ណ្៌ហោយវជា
រពោះអងគបរបូ ិ ជ៣ វជា
ិ ជ៨ និង

ចរណ្ៈ១៥

៤. សុគមា រពោះអងគម្មនដហំ ណ្ើរហៅកាន់អមតៈមហានិពា្វន

៥. មោកវិទ ូ រពោះអងគរជាបចាស់នូវថ្រតហោក្ស

៦. អនុត្មត ោ រពោះអងគរបហសើរហោយសីោទ្ិរុ ណ្ រក្សបុ រល


គ ហសមើោមន

៧. បុរិសទម្មសារថិ រពោះអងគជាអបក្សទ្ូ ន្តមនមនុ សសង្ដលម្មនឧបនិសស ័យ

៨. សាថមទវម្នុសសនាំ រពោះអងគជាសាសាថចារយ ថ្នមនុ សសនិងហទ្វតា

៩. រុមោធ រពោះអងគរតាស់ដឹងអរយសចច
ិ ៈ ុ ំងអក្ស
ហេើយញា ប ដថ្ទ្ឲ្យ

រតាស់ដង
ឹ ផង

១០. ភគវា រពោះអងគមនរត


ិ ប់មក្សហក្សតហទ្ៀតហទ្

ឹ អ្វី
ទ្តើត្រពះពុទត្រធ ាស់ដង

ម្ជឈិោបដិបោ

«ឯមត្ មត្ ម ភិកខមវ ឧមោ អមនត អនុបគម្មម្ជឈិោ បដិបោ ត្ថា

គមត្ន អភិសម្ពុោធ ចកខករណ


ុ ញាណករណ ឧបសោយ អភិញ្ញ
ា យ សមោព

ធាយ និញ្វនាយ សាំវត្តត។ ម្មបលភិក្សខុទា ំងឡាយ ហសចក្សថរបត


ី បតថ
ិ ជាក្ស្
ិ ថ ល មន

ោយ ហំ ោយអនថធម៌ទា ំងឡាយពីរយ៉ាងហន្តោះឯង ង្ដលតថារត នរតាស់ដង


ឹ ជា

ហសចក្សថីរបតិបតថិហធវើឲ្យហក្សើតបញ្ញដចក្សខុ ហធវើឲ្យហក្សើតហសចក្សថីដឹងចាស់រ ក្សដ រង្មងរបរពឹតថ

ី ី ប់រម្មងប់
ហៅហដើមផហសចក្សថ
សង ហដម
ើ ផហសចក្សថ
ី ដ
ី ង
ឹ ចំហពា្ោះ ហដម
ើ ផហសចក្សថ
ី ដ
ី ង
ឹ ហោយរបថ្ព

ហដើមផន
ី ិ ញ្វ ន។»
11

ហសចក្សថរបត
ី បតថ
ិ ជាក្ស្
ិ ថ ល ជាភាសា លីហៅថាម្ជឈិោបដិបោ។ ពា្ក្សយ

«មជឈម្មបដ
ិ ិបទា» ហនោះង្តងង្របថា ហសចក្សថរបត
ី បតថ
ិ ជាក្ស្
ិ ថ ល ឬផលូវក្ស្ថ ល ង្តក្សបុង

ំ ូ មង្របថា ការរបតបតថ
ទ្ីហនោះ ខញុស ិ ជាមធយម
ិ ឬ ផលូវមធយម ឬមធយមរបតបតថ
ិ ិវញ
ិ ហរពា្ោះថា

ពា្ក្សយមធយម(សំន្តសែឹត) ហនោះហសមើនឹងពា្ក្សយមជឈម(
ិ លី)។ ហបន
ើ ិ យយថា«ជាក្ស្ថ ល»

ហយើងង្តងង្តសួ រថារតង់្ហៅង្ដលហៅថាក្ស្ថ ល ង្តហបើនិយយថា«ជាមធយម»

ហយងអាចន
ើ ឹ ងង្គយយល់ នជាង។ ការរបតបតថ
ិ ជាមធយម
ិ រជាការរបត
ឺ បតថ
ិ ង្ដល

ហជៀសវាងការរជុលនិយមទា ំងសងខាង(អនធ
ថ ម៌) មនត
ិ ឹងេួ សហេតុ ហពក្ស(អតថក្សមថា

នុ ហយរ) និងមិនធូ ររលុ ងហពក្ស(កាមសុ ខលលិកានុ ហយរ) ង្ដលអាចហរបៀបហៅនឹងការ


ង្ដលតន្តនថីក្សរដ៏ច្ នម្មបក្ស់រតង្ខសចាបុ
ឹ ឬេគ
ី ី តា ហបើរតត
ឹ ងហពក្សសហមល
ឹ ងង្ដលោន់

ហចញមក្សក្ស៏នឹងតងរសួ
ឹ យ ហេើយនឹងអាចោច់ហបស
ើ ិនជាហៅង្តរត
ឹ ង្ងមហទ្ៀត។ ង្តហបើរត

ង្ខសចាបុ ីឬេគីតាហន្តោះមិនដល់ ក្សរមិតសហមលងហទ្ សហមលងហន្តោះនឹងមិនពីហរាោះហ ើយ។ ង្ខមរ

ហយងង្តងហៅសហមល
ើ ងង្ដលរតម
ឹ នរតូ
ិ វហនោះថាជា «សហមលងហឈលយ
ើ ឬរតម
ឹ នរតូ
ិ វខធង់»។

ការរបតបតថ
ិ ជាមធយម
ិ ង្ដលរពោះសម្មមសមពុទ្នរទ្ង់សង្មថងទ្ុ ក្សហនោះ ជាការអនុ វតថន៍

ង្ដលទាក្ស់ទ្ងហៅនឹងការម្មនជីវត
ិ ឬការរស់ ហៅរបស់មនុ សសហយើងជាហរៀងរាល់ ថ្ងង

ហោយរពោះសម្មមសមពុទ្នអងគរទ្ង់ពិចារ្ហឃើញថា ការរស់ ហៅឬការម្មនជីវតរបស់


មនុ សស ឬការង្ដលមនុ សសម្មបក្ស់អាចហៅថា«ម្មនជីវត»ហន្តោះ


ិ លុ ោះរតាង្តមនុ សសហន្តោះ

ម្មន៖ ១-ទ្សសនៈឬការយល់ ហឃើញ(ទ្ិដឌិ) ២-ម្មនការរិត(សងែបផៈ) ៣-ម្មនការ

និយយសថី(វាចា) ៤-ម្មនអំហពើឬក្សមម(ក្សមមៈ) ៥-ម្មនការចិញ្ចឹ មជីវត(អាជ


ិ ីវៈ) ៦-ម្មន

ហសចក្សថីពាយម(វាយមៈ) ៧-ម្មនការរលឹក្ស(សតិ) និង៨-ម្មនចិតថ(សម្មធ)។


ិ អងគ

ទា ំង៨ហនោះ ម្មនឥទ្និពលហៅហលើដហំ ណ្ើរជីវតរបស់


ិ មនុ សសជានិចច ហបើអងគទា ំង៨ហនោះ

របរពឹតថហៅក្សបុងលក្សខណ្ៈជាក្ស្ថ ល ជាមធយម និងង្បបជាសោា ដហំ ណ្ើរជវី តហន្តោះក្ស៏


នឹងម្មនហសចក្សថីសុ ខផុ តពីទ្ុ ក្សខ ន។ ហបើអងគទា ំង៨ហនោះរបរពឹតថហៅក្សបុងលក្សខណ្ៈរជុល

ិ ម្មន(មិច្ចា) ដហំ ណ្ើរជីវតហន្តោះ


ហៅម្មខងៗហពក្ស(អ្នតធម៌) និងង្បបជាអក្សុ សល ជាអវជជ ិ
12

ក្ស៏នឹងម្មនង្តហសចក្សថទ្ុ
ី ក្សខ រ សចាក្សពីហសចក្សថសុ
ី ខង្ដរ។

អ្ដឋងគិកមគគ

ដូ ហចបោះ មជឈម្មបដ
ិ ិបទាង្ដលម្មនលក្សខណ្ៈជា សោា ហនោះ រឺជាបណ្
ូ ថ លថ្នការ
រតាស់ដង
ឹ របស់ រពោះពុ ទ្ ន និងជាហររឿងសម្មគល់ ថាជា ពុទធ ដូ ចម្មនពុ ទ្ដ
ន ិកាហៅក្សបុងធមម

ចក្សែបផវតថនសូ រតថា៖ ិ ុ ទា ំងឡាយ មជ្ឈ ិោបដិបធដដលតថាគតបាន


«ម្មបលភក្សខ

ត្រាស់ដឹងទ្ហើយ ជាហសចក្សថីរបតិបតថិហធវើឲ្យហក្សើតបញ្ញដចក្សខុ ង្តងរបរពឹតថហៅហដើមផហសច



ក្សថរម្ម
ី ង ប់ក្សិហលស ហដើមផសា
ី គ ល់ នូវអរយសចច
ិ ៈ ហដម
ើ ផរតាស់
ី ដឹងអរយសចច
ិ ៈ ហដម
ើ ផន
ី ិ ញ្វ ន។
មជឈម្មបដ
ិ ិបទាហន្តោះ រឺអរយមរគ
ិ របក្សបហោយអងគ៨(អ្រ ិទ្យា អ្ដឋងគិទ្កាមទ្ោគ) ហនោះ

ឯង។»

‌១.‌ សោមទិដិឋ យល់ ហឃើញរតូវក្សបុងបញ្ញ


ា ជវី ត
ិ និងហចោះហោោះរសាយបញ្ញ

ទា ំងហន្តោះ នរតមរតូ
ឹ វ ហៅតាមធមមជាតរបស់
ិ បញ្ញ
ា ។

២.‌ សោមសងកប្បឋ រិតរតូវក្សបុងបញ្ញ


ា ជីវត
ិ រឺរិតក្សបុងការចាក្សហចញពីហសចក្សីថ

រ ថាបោមក្សទា ំងពួង ការរិតង្ដលមនរ


ិ ថាបពា ទ្អបក្សដថ្ទ្ និងការ

រតង្ដលោ
ិ ម នភាពេិងា។

៣.‌ សោមវាចឋ ការនិយយចរចាង្ដលរតឹមរតូវ រឺការនិយយង្តពា្ក្សយ

ពិត ការនិយយង្ដលន្ត ំឲ្យហអាយហក្សតការរួ


ើ បរួម‌ ហក្សត
ើ សាមរគី ការ

ល ់
និយយង្ដលរបក្សបហោយភាពទ្ន់ភន ង្ផអមង្លាម និងការនិយយ

ង្ដលម្មនហេតុ ផលលអ ម្មនសារៈរបហយជន៍ហៅតាមហពលហវោនិង

កាលៈហទ្សៈ។

៤. សោមកម្មនឋត ការរបរពឹតថង្ដលរតមរតូ
ឹ វ រឺម្មនហមតាថក្សរុ ្ ហចោះជួ យ

សហន្តង្គគោះោប មិនហបៀតហបៀនដល់ អាយុ អបក្សដថ្ទ្ ហចោះហោរពក្សមមសិទ្ិក្ស


ន ុងប

រទ្ពយអបក្សដថ្ទ្ មនលួ
ិ ័
ចហក្សងរបវញ្ច និងមនហលម
ិ ើ សរបហវណ្ីខាងហភទ្
13

ហពា្លរម
ឺ នរបរព
ិ ឹ តថខុសក្សបុងកាម។

៥.‌ សោមអាជីវឋ ចិញ្ចឹ មជីវតរត


ិ ឹមរតូវ និងលោះបង់ការចិញ្ចឹ មជីវត
ិ ង្បបមិចាឆ

ជព
ី រម
ឺ នរបក្សបអាជ
ិ វី ក្សមមលក្ស់ដូរហររឿងអាវុធរបហារ លក្ស់ដូរមនុ សស

លក្ស់ដូរសតវម្មនជីវត
ិ លក្ស់ដូរហររឿងរសវង
ឹ និងហររឿងហញៀន ជាហដើម។

៦.‌ សោមវាយាម្ឋ ពាយមរតូវ រឺពាយមមិនឲ្យអក្សុ សលធម៌ហក្សើតហ ើង

ពាយមលោះបង់អក្សុ សលធម៌ង្ដលហក្សតមក្សហេ
ើ ើ យឲ្យអស់ហៅ ពាយម

ើវ ហំ ពើជាក្សុ សលងមីៗឲ្យហក្សត
ហធអ ើ ហ ើង និងពាយមរក្សាក្សុ សលក្សមមហន្តោះឲ្យ

នរង់វងសនិងចំហរនហ
ើ ើង។

៧.‌ សោមសតឋ ម្មនសតរល


ិ ឹក្សហឃើញរតូវ រឺជាការតា ំងសតិពិចារ្ហលើ

ជីវតថា
ិ ជីវតហនោះ
ិ រោន់ង្តជាការរួមផស ំរបស់រូប ហវទ្ន្ត ចតថ
ិ និងធម៌

ង្ដលម្មនលក្សខណ្ៈមិនង្មនជាសតវមិនង្មនជាបុ រល
គ មិនង្មនជាហរឬ

ជាហយងហ
ើ ើ យ។

៨.‌ សោមសោធិឋ តមែល់ចតថ


ិ រតូវ រច
ឺ តថ
ិ ង្ដលម្មនការរតិោះរោះិ ម្មនការ

ពិចារ្ ម្មនការរក្សរាយ
ី ម្មនហសចក្សថីសុ ខ ម្មនឧហបកាខ និងចិតថង្ដល

ម្មនលក្សខណ្ៈជាឯក្សរគតា រឺហៅនឹងង្តមួ យក្សង្នលង។

ក្សបុងរមពីរវមុ
ិ តិមរគ
ថ នបរយយអរ
ិ យសចច
ិ ៈ៤ថា៖ សម្មមទ្ិដឌិ នដល់ ការយល់

រតូវក្សបុងអរយសចច
ិ ៈ៤។ សម្មមសងែបផៈ នដល់ ការរតិោះរោះង្ដលជាក្សុ
ិ សល៣របការ។

សម្មមវាចារឺការមនហពា្លពា្ក្សយង្ដលជាវច
ិ ទ្ុ
ី ចរច ត៤របការ។
ិ សម្មមក្សមមនៈថ រការហវៀរ

ចាក្សកាយទ្ុចរច ត៣របការ។
ិ សម្មមអាជីវៈរឺការហវៀរចាក្សមិចាឆអាជីវៈ។ សម្មមវាយមៈ

នដល់ ការពាយមរតូវ៤របការ។ សម្មមសតិរឺសតិបោឌន៤របការ។ សម្មមសម្មធិ

រ្ន៤របការ។
ឺ មា៉ាងហទ្ៀត របសិនហបបុ
ើ រល
គ បដប
ិ តថនូ
ិ វអរយមរគ
ិ ហេើយ នហឃើញ

ចាស់នូវនិពា្វន ហន្តោះហៅថាសម្មមទ្ិដឌិ។ ជាអបក្សភាញក្ស់ហេើយង្តក្សបុងនិពា្វន ហៅថាសម្មម

សងែបផៈ។ ជាអបក្សលោះបង់ហេើយក្សបុងវចីទ្ុចរច ត
ិ ហៅថាសម្មមវាចា។ ជាអបក្សហវៀរចាក្សនូ វ
14

ការរបរពឹតថអំ
ិ ហពើអារក្សក្ស់ហោយកាយ ហៅថាសម្មមក្សមមនៈថ ។ ជាអបក្សឈប់របក្សបមិចាឆអា

ជីវៈ ហៅថាសម្មមអាជីវៈ។ ជាអបក្សឈប់ហេើយនូ វការពាយមខុស ហៅថាសម្មម

វាយមៈ។ ជាអបក្សរឭក្សនឹក្សដល់ និពា្វនជាអារមមណ្៍ជានិចច ហៅថាសម្មមសម្មធ។


គ មរគទា ំង៨ អាចសហងខបឲ្យមក្សហៅរតមង្តហោលធម៌


អដឌងិក្ស ឹ ំ ចំនួន៣ ង្ដល
ធៗ

ហៅថាការបដិបតថិ៣យ៉ាង(ថ្រតសិកាខ) រឺ៖

១) បញ្ញ
ញ រួមបញ្ចូ លហោយ សម្មមទ្ិដឌិ ១ និងសម្មមសងែបផៈ ១

២) សីល រួមបញ្ចូ លហោយ សម្មមវាចា ១ សម្មមក្សមមនៈថ ១ និងសម្មមអាជីវៈ ១

៣) សោធិ រួ មបញ្ចូ លហោយសម្មមវាយមៈ ១ សម្មមសតិ ១ និងសម្មមសម្មធិ ១

អ្រ ិយសច្ាៈ៤

រតង់ពា្ក្សយថាសចចៈទា ំងឡាយ ហៅក្សបុងរបហយរ «ហ្មោះថារពោះពុ ទ្ ន ហរពា្ោះ

ហេតុ រទ្ង់រតាស់ដង
ឹ សចចៈទា ំងឡាយ(ពុជ្ឈ ិា សច្ចានីតិ ពុទ្ធធ) សចចៈទា ំងឡាយ

ក្សបុងទ្ីហនោះ នដល់ ច្តុរារ ិយសច្ាៈ ឬអរយសចច


ិ ៈ៤របការ។ អរយសចច
ិ ៈ៤ រឺជាធមម

ជាតិ៤យ៉ាងង្ដលជារបស់

ពិតមនង្របរបួ
ិ ល មនកា
ិ លយ

ហៅជារបស់ដថ្ទ្ហ ើយ

(តថានិ អ្វិតថានិ

អ្នញ្ញ ថានិ) នហសចក្សថី

ៈទា ំង
ថា ម្មនង្តអរយសចច

៤ហនោះឯង ង្ដលអាចរ ំលត់

នូ វហសចក្សថទ្ុ
ី ក្សខ ន បំ ត់

នូ វបញ្ញ
ា ន រឺមិនអាច

ម្មនអរយសចច
ិ ៈង្ត៣ ឬ
15

ម្មនដល់ ហៅ៥ នហទ្ រឺម្មនង្តរតម៤ប៉ា


ឹ ុ ហ្តោះ ហេើយហបហទាោះជារពោះពុ
ើ ទ្ព
ន ី អតត

កាលក្សថី រពោះពុ ទ្ន្ត


ន បចចុបផនបក្សីថ និងរពោះពុ ទ្នតហៅអន្តរតក្សថី ក្ស៏នឹងរតាស់ដឹងង្តអរយ

សចចៈ៤ ហេើយម្មនង្តអរយសចច
ិ ៈ៤ហនោះង្តប៉ាុហ្តោះ ង្ដលនឹងអាចឲ្យមនុ សសរតាស់

ដឹងជារពោះពុ ទ្ ន និងជារពោះអរេនថ ន។

អរយសចច
ិ ៈ រឺជាឧ យ(សច្ាឧបាយ) ជារូបមនថថ្នការហោោះរសាយបញ្ញ

ជវី ត
ិ ជាវធ ី ើមផរី ំលត់នូវហសចក្សថទ្ុ
ិ ហដ ី ក្សខ ជាឧបក្សរណ្៍ង្ដលន្ត ំហៅរក្សហសចក្សសុ
ីថ ខ ង្ដល

ម្មនលក្សខណ្ៈជាវទ្ាសាន្តសថ
ិ ម្មនហេតុ ផលចាស់ ោស់ មន
ិ ច់ម្មនការអងវរសូ ម

ការហរ សរបណ្ី ឬសុ ជ ំ ួ យពីអាទ្ិហទ្ព្ហ


ំ ន ើ យ រឺអបក្ស្ហធវើហេតុ អបក្សហន្តោះនឹង

ទ្ទ្ួល ននូ វផល។

អរយសចច
ិ ៈ៤របការហនោះ ម្មនដូ ចខាងហរកាម៖

១. ា រ ិយសច្ាៈ ការទ្ទ្ួលសាគល់ ថា សចចភាពរបស់ ជីវត


ទុកអ្ ិ រឺជាការង្ដលជីវតហនោះ

ម្មនហសចក្សថទ្ុ ា តា ំងពីហក្សតដល់
ី ក្សខ ម្មនបញ្ញ ើ សាលប់ រឺទា ំងហសចក្សទ្ុ
ីថ ក្សខា
ខ ងផលូវកាយ

និងហសចក្សថទ្ុ
ី ក្សខា
ខ ងផលូវចតថ
ិ ហពា្លរឺម្មនរូបម្មនទ្ុក្សខ ម្មនជវី តម្មនបញ្ញ
ិ ា ម្មនការ

លំ ក្ស របក្សបហោយទ្ំន្តស់ ោមនសទិរភាព មិនអាចបង្គគប់ឲ្យសទិតហៅហរកាមការ

បញ្ញ
ជ របស់ហយង
ើ នថាមនឲ្យហក្ស
ិ តទ្ុ
ើ ក្សខ ឬោមនបញ្ញ
ា នហ ើ យ។

ា មុទយអ្រ ិយសច្ាៈ ការដឹងថា បញ្ញ


២. ទុកស ា ឬហសចក្សថីទ្ុ ក្សរខ បស់ជីវតហនោះ
ិ មិនង្មន

ហក្សើតហ ើងហោយថ្ចដនយហទ្ ង្តហក្សើតហ ័ ជាតួ បងែនិង


ើងហរពា្ោះម្មនហេតុនិងបចចយ
់ កស
រទ្រទ្ង(ទុ ា មុទ័យ)។ ហេតុ ង្ដលន្ត ំឲ្យហក្សតទ្ុ
ើ ន ងគរទ្ង់ហៅថា
ក្សហខ នោះ រពោះពុ ទ្អ

ា ង្របថាហសចក្សថរី
តណា ថាប ឬចំណ្ង់។ សមុទ័យរបស់ទុក ា ឬ តណា
ា ហនោះ

ម្មន៣របហភទ្រឺ៖

២.១- ការចង់ ននូ វវតទុទា ំងឡាយ ហដម


ើ ផបំ
ី ហរឲ្យដល់
ើ ភាពហរតក្សអររតអាលថ្ន

ង្ភបក្ស រតហចៀក្ស រចមុ ោះ អ្ថ ត រាងកាយ និងចិតថ ហៅថា កាមតណា


ង្របថា ហសចក្សថរី ថាបក្សបុងកាម ។


16

២.២- ហសចក្សថីរ ់ តហៅជា


ថាប្ង្ដលម្មនលក្សខណ្ៈជា ចងហក្ស ើ ់ ល យហៅ
ចងកា

់ ើ សភាពង្បបហនោះសភាពង្បបហន្តោះ ដូ ចជាចង់ហក្សើតហៅជា
ជា ចងបហងែ

ហទ្វតា ចង់កាលយហៅជាហសដឌី ចង់ហៅជាជីវតអមតៈ


ិ ចង់ម្មនមុ ខម្មត់

ិ៍ថ
ហក្សរហ្ ម ោះយសសក្សថិ៍ ឋានៈក្សបុងសងគម ចង់ហធវើឲ្យជីវតសងគ
ិ មម្មនភាព

សទិតហសទរមិនង្របរបួល ជាហដើមហនោះហៅថាភវតណា
ា ង្របថា ហសចក្សថី

រ ថាបក្សបុងភព។

៣.៣ ហសចក្សថីរ ថាប្មួ យង្ដលម្មនលក្សខណ្ៈ ់


ចងឈប់ ់ តហៅជា
-ចងហក្ស ើ

ចងង្លង-ចង ់ ល យហៅជា
កា ់ ញរទាន់នឹងភពង្ដលក្សំពុងជួ បរបទ្ោះ
ចងធុ

ដូ ចជាធុ ញរទាន់ហនឿយ្យនឹងជីវតហនោះ
ិ ង្លងចង់រស់ ធុ ញរទាន់នឹង

សងគម ចង់ង្តបំផ្លលញឲ្យហខធចខធីរ ជាហដើមហនោះ ហៅថា វិភវតណា


ា ង្រប

ថា ហសចក្សថរី ថាបរ សចាក្សភព។

៣. ទុកន
ា ិទ្រាធអ្រ ិយសច្ាៈ ហសចក្សថទ្ុ
ី ក្សន ា ទា ំងពួង
ខ ិ ងបញ្ញ រជាសភាវៈង្ដលអាច

ក្សំចាត់ ន និងជាក្សថីសងឃមរបស់
ឹ ជីវត
ិ មនុ សស។ ទ្ុក្សន
ខ ិ ហរាធ រឺជាសភាវៈរ ស

ចាក្សទ្ុក្សខ និងជាហវវចនស័ពធនឹងពា្ក្សយថា និោវន ឬ សនតិ ង្ដលជាហោលហៅរបស់

មនុ សររប់រូប។

៤. ា ិទ្រាធោមិនីបដិបធអ្រ ិយសច្ាៈ ហដើមផរី ំលត់នូវហសចក្សថីទ្ុក្សទា


ទុកន ខ ំងអស់ ហន្តោះ

ិ ីរ ំលត់ទ្ុក្សង្ខ ដលរពោះសម្មមសមពុទ្នរទ្ង់
ហររតូវអនុ វតថតាមយុ ទ្វន ធ នរក្សហឃើញ និង

អនុ វតថ នផលរួចមក្សហេើយ។ យុ ទ្វន ធ


ិ ីហនោះម្មនហ្មោះថាអ្ដឋងគិកមគគ ឬវធ
ិ ី

រ ំលត់ទ្ុក្សង្ខ ដលម្មនអងគ៨ ង្ដល នហពា្លរួចមក្សហេើយ ពីខាងហលើ។

រមពរវ
ី មុិ តមរគ
ិថ នបរយយថា៖
ិ «រពោះសម្មមសមពុទ្នរទ្ង់សង្មថង(បហរងៀន)ទ្ុក្សខ

ំ ូ ង ហរពា្ោះហេតុ ថា ហសចក្សថីទ្ុក្សហខ នោះជារបស់រួរឲ្យហខពើមរហអើម និង


សចចៈហនោះជារបការដប

ហរពា្ោះអាចយល់ នហោយង្គយហៅក្សបុងហោក្សហនោះ។ រពោះអងគសង្មថងសមុ ទ្យសចចៈ


17

ជារបការបន្តធប់ ហរពា្ោះថាការរលត់នូវសមុ ទ្យៈ រឺការរលត់នូវទ្ុក្ស។


ខ បន្តធប់មក្សហទ្ៀត

រពោះអងគសង្មថងនិហរាធសចចៈ ក្សបុងហោលបំណ្ងហដើមផបញ្ច
ី ប់ហសចក្សថីទ្ុ ក្សហខ ោយោមន

សល់ ។ ជាចុ ងបញ្ច ប់ថ្នការសង្មថង រមរគ


ឺ ។ វធ
ិ ីង្ដលរពោះអងគបហរងៀនអរយសចច
ិ ៈហនោះ

ម្មនលក្សខណ្ៈដូ ចោបហៅនឹងវធ
ិ សាន្តសថ
ី របស់ ររូហពទ្យង្ដលឆលតដូ ហចាបោះង្ដរ ង្ដលជា

ំ ូង
ដប ររូហពទ្យហន្តោះរតូវរតួតពិនិតយសមុ ោឌន(ហរារសញ្ញដ)របស់ ហរារជាមុ នសិន។

បន្តធប់មក្ស ហទ្ើបរតួតពិនិតយរក្សសាហេតុ ង្ដលហធវឲ្យហក្ស


ើ តហរារ។
ើ ហដម
ើ ផក្សំ ំ ឺហន្តោះ
ី ចាត់ជង

ើ ប ំហៅតាមលក្សណ្
ររូហពទ្យក្ស៏ហរបថា ខ ៈរបស់ជមងឺហន្តោះ។ ក្សបុងទ្ីហនោះ ជមងហរបៀប
ឺ នដូ ចជា

ទ្ុក្សស
ខ ចចៈ ័ របស់ជមងឺ ជាសមុ ទ្យសចចៈ។ ការបញ្ច ប់ថ្នជមង(ការជាសោះ
ហេតុ និងបចចយ ឺ

ហសផយ)រ
ើ ជាន
ឺ ិ ហរាធសចចៈ ហេើយថាប ំពា លរជា
ឺ មរគសចចៈ។

និោវន

ដូ ច ំ បពីខាងហលើរួចមក្សហេើយថា ពា្ក្សយថាទ្ោធិ ឬ«ការរតាស់ដង


នជរា ឹ »

ហនោះ ម្មនន័យហរចើនយ៉ាង ដូ ចជាម្មនន័យថា«មគគ» ម្មនន័យថា«សពវញ្ញុតញ្ញ


ញ ណ»

ម្មនន័យថា«ត្រពះនិោវន» ជាហដម
ើ ។ ចំហពា្ោះពា្ក្សយថាមគគ និងសពវញ្ញុតញ្ញ
ញ ណ ន

ំ ូ មអធបាយ
ពនយល់ មក្សខលោះហេើយ ដូ ហចបោះខញុស ិ បនថិចអំពីពា្ក្សយថាការរតាស់ដឹង ក្សបុង

ន័យថានិពា្វន។

ពា្ក្សយថានិពា្វន មក្សពីពា្ក្សយថា និ+វាន។ និង្របថា មនម្មន


ិ ឬរ សចាក្ស។ វាន

ង្របថាថ្រព។ ជាន័យធមមតា និពា្វនង្របថា មនម្មនថ្រព


ិ ឬរ សចាក្សថ្រព ផុ តពីថ្រព។

ង្តក្សបុងន័យធម៌ ពា្ក្សយថាថ្រព នដល់ រារៈ ហទាសៈ ហម្មេៈ។ ដូ ហចបោះ និពា្វន រឺសភាវៈ

ចតថ
ិ ង្ដលមនម្មនថ្រពរារៈ
ិ ថ្រពហទាសៈ ថ្រពហម្មេៈ ហៅក្សបុងខននសន្តថន។

រពោះអនុ រុទានចារយ ង្ដលង្តងរមពរបរមតទ


ី ហជាតក្សៈ
ិ នពិពណ្៌ន្តអំពីនិពា្វន

ដូ ហចបោះ៖ «បទមច្ាត
ុ មច្ានតំ អ្សងាតមនុតតរ ំ និោវនមិតិ ភាសនតិ វានមុាត មទ្ហ
សទ្យា» ង្របថា រពោះសម្មមសមពុទ្នទា ំងឡាយង្ដលជាអក្ស
ប ង្សវងរក្សនូ វរុ ណ្ដ៏ធ ំ រស
ឺ ីល
18

ខ័នន សម្មធិខ័នន បញ្ញដខ័នន ជាអបក្សរួចផុ តហេើយពីត្ ំ ក្ស់ រពោះអងគ


ា ង្ដលជាហររឿងជពា្

រង្មងហពា្លថា ម្មនសភាវធម៌មា៉ាងង្ដលអាចចូ លដល់ ន ម្មនហៅហោយចំហពា្ោះ

មនជាប់
ិ ហោយសងខតធម៌ មិនម្មនហសចក្សថីសាលប់ ក្សនលងផុ តហេើយពីខនន៥ មនម្មនការ

តាក្ស់ង្តងហោយបចច័យ៤ ជាធម៌ដ៏របហសើរបំផុត យ៉ាង្នីមួ យហន្តោះ ជា និោវន។

ហៅម្មនហសចក្សថីពនយល់ ឬហរបៀបហធៀបហដើមផឲ្យ
ី នយល់ ពីពា្ក្សយថានិពា្វនជា

ហរចនហទ្ៀត
ើ ហរពា្ោះថាពា្ក្សយ និោវន ហនោះ មនអាចន
ិ ឹ ងយល់ នង្គយហោយភាសា

និយយ នហទ្ អបក្សង្ដលអាចយល់ នពីនិពា្វន នហោយលអនិងង្គយហន្តោះ រឺម្មន

ង្តអបក្សង្ដល នរតាស់ដឹងនូ វនិពា្វនហន្តោះហោយខលួនឯង ឬជាអបក្ស នរតាស់ដឹងនូ វ

ពុ ទ្ភា
ន វៈ។ ហសចក្សថពនយល់
ី ឬហរបៀបហធៀបហដម
ើ ផឲ្យ
ី នយល់ ពីពា្ក្សយថានិពា្វន ហន្តោះ

ម្មនដូ ចជា៖ អ្កុបបតៈ ភាវៈង្ដលមនក្សំ


ិ ហរក្សរញ្ជ
ើ ួ យ ម្មនសុ វតទិភាព អ្ច្ាុតៈ មនអាច

រ ំក្សិល ន ហៅជាប់ជានិចច ជារេូ ត‌ អ្នយាសៈ រួចផុ តពីបញ្ញ


ា ‌ ពីហសចក្សថីហសាក្សហៅ‌

អ្នរមភៈ‌ ង្ដលរ សចាក្សនូ វភាពចោចលនិងការវវាទ្‌


ិ អ្នតៈ ចប់ ទ្ីបញ្ច ប់‌ អ្មតៈ‌

អរមត
ឹ មនហចោះសា
ិ ល ប់ អ្រហតត ឆងយចាក្សក្សហលស
ិ អ្វិវាទៈ‌ ោមនវវាទ្ការហ្
ិ ល ោះោប

ខ ងវល់ អ្សំហរី ៈ មិនអាចរ ំក្សិល


អ្ពាបជ្ា រួចពីហសចក្សថីទ្ុ ក្សក្ស ន មិនអាចយក្សឈបោះ

ន មនអាចបដ
ិ ិហសធ ន អ្សំកប
ុ បៈ មនក្សំ
ិ ហរក្ស
ើ មនអាចរ
ិ ំក្សល
ិ ន និងម្មនសុ វតទិ

ិ ណ្៌ ចប់ អ្បារៈ មិនម្មនជាតិ


ភាព អានណយៈ រួចផុ តពីបំណ្ុល‌អ្បវគគៈ ហពញបរបូ

មុ ខហទ្ៀត ឧតតមធម៌‌ ធម៌ដ៏ឧតថម ឧបសមៈ សងប់សាងត់ ធូ ររសាល រសាក្សរសានថ‌ ‌ អ្នុ

បាធយៈ‌មិនបង្នទមហទ្ៀត ទ្ខមៈ ហពញហោយសនថិ សុ វតទភាព


ិ សងប់ មនក្សំ
ិ ហរក្សរញ្ជ
ើ ួយ
និពភយៈ ទ្ីង្ដលោមនភ័យ សុគតិ ក្សង្នលងសុ ខ អ្ច្លៈ‌ មិនម្មនចលន្ត មិនក្សំហរក្ស

អ្ច្ាុតតៈ មិនផ្លលស់បូ រថ មិន ត់បង់ អ្ជ្រា មិនចាស់ជរា បដិនិសសទ្ោក ការរោស់

ំ ុ ត បារៈ រចា ំងម្មខងហទ្ៀត តណាកាទ្យា‌ការអស់ ហៅនូ វត្


ហចាល បរមៈ លអបផ ា វិរា

ទ្ោ‌ ោមនរារៈ និទ្រាធៈ រលត់ ទ្នកាមៈ រ សចាក្សនូ វរារៈ វិមុតតិ រួចផុ ត

បរ ិទ្យាោន ទ្ីបញ្ច ប់ តថា‌ យ៉ាងដូ ហចាបោះឯង សចចៈ ឧបានធនកាយៈ ការអស់


19

ហៅនូ វការរបកាន់ខាជប់ និច្ាៈ ហទ្ៀងទាត់ តិណណៈ ហរតើយខាងន្តយ ទនតភូមិ‌ ភូ មិសុ វតទិ

ភាព ទ្លណ ទ្ីក្សំ ំងភ័យ ក្សង្នលងពួ ន រួ ចផុ ត វិរជ្ ោមនធូ លី អ្ទ្ោកំ ោមនការ

ហសាក្សហៅ វិវដត មនម្មនវដថ


ិ វិសង្ខារ រ ី ប់
សចាក្សការតាក្ស់ង្តង សនតៈ ហសចក្សថសង

សបាយៈ ហសចក្សថីសបាយ សុញ្ញា សូ នយ ទ្ហទ្ ច្ចទ្ោ ការលោះបង់នូ វត្ា

អ្នលទ្យា ការមិនម្មនអាល័ យក្សបុងត្ា ។ល។

ទ្ធវើដូច្ទ្មតច្ទ្ទើបបានដល់ ពុទធភាវៈ

ហដម
ើ ផី នដល់ ភាវៈជាពុ ទ្ ន បុ រល
គ ម្មបក្ស់ៗរតូវបំហពញនូ វហសចក្សថលអ
ី ចនំ ួ ន១០

យ៉ាង តចហរច
ិ ន
ើ និងយូ រឆប់ ហៅតាមរបហភទ្ថ្នពុ ទ្ភា
ន វៈ។ បុ រល
គ ង្ដលពាយម

បំហពញនូ វហសចក្សថីលអទា ំង១០ហដើមផសហរមចនូ


ី វពុ ទ្ភា
ន វៈហនោះ ម្មនហ្មោះថា ទ្ោធិសតវ

(ទ្ោធិសតត)។ ហពា្ធិសតវម្មន៣របហភទ្រឺ៖

១- សោាសទ្ោោធិសតត រឺហពា្ធសតវ
ិ ង្ដលម្មនបំណ្ងសហរមចនូ វពុ ទ្ភា
ន វៈ ក្សបុង

ឋានៈជា សោាសមោុទធ រឺ នរតាស់ នជារពោះពុ ទ្ហន ោយខលួនឯងផង បហរងៀន

ជនដថ្ទ្ឲ្យ នសហរមចនូ វពុ ទ្នភាវៈផង។ ហដម


ើ ផី នរតាស់ជារពោះសម្មមសមពុទ្ន

សម្មមសហម្មពធសតវ
ិ រតូវបំហពញ ី ំង១០
រមទា ក្សបុងរយៈហពលពី៤អសហងខយយ

ដល់ ១៦ អសហងខយយ។

២- បទ្ច្ាកទ្ោធិសតត រឺហពា្ធិសតវង្ដលម្មនបំណ្ងសហរមចនូ វពុ ទ្ភា


ន វៈក្សបុងឋានៈ

ជា បទ្ច្ាកពុទធ រឺ នរតាស់ជារពោះពុ ទ្ហន ោយខលួនឯង ង្តមិន នបហរងៀនជន

ដថ្ទ្ឲ្យ នសហរមចនូ វពុ ទ្ភា


ន វៈហទ្។ ហដើមផ ី នរតាស់ ជារពោះបហចចក្សពុ ទ្ ន បហចចក្ស

ហពា្ធិសតវរតូវបំហពញ រមីទា ំង១០ ក្សបុងរយៈហពលពី ២អសហងខយយ ដល់ ៣ អ

សហងខយយ។

៣- ោវកទ្ោធិសតត រឺហពា្ធិសតវង្ដលម្មនបំណ្ងសហរមចនូ វពុ ទ្ភា


ន វៈង្ដរ ង្ត
20

រតូវអារស័ យការហរបៀនរបហៅអំពីរពោះសម្មមសមពុទ្ន ័
និងហធវើជាសាវក្ស(អប
ក្សហដើរ

តាម) ជួ យរពោះសម្មមសមពុទ្នបហរងៀនអំពីការរតាស់ ដឹងហន្តោះដល់ ជនដថ្ទ្។ ហដើមផ ី

នរតាស់ ជាពុ ទ្សា ័ សាវក្សហពា្ធ


ន វក្ស ័ ិសតវរតូវបំហពញ រមីទា ំង១០ ក្សបុងរយៈ

ហពលពី១០០ក្សបផ ដល់ ១អសហងខយយ។

ំ ួ ន១០យ៉ាងហន្តោះ ភាសា
ហសចក្សថីលអចន លីហៅថា បារមី១០។ បារមី ង្របថា

ការរក្សារុ ណ្ឲ្យចហរមើនហ ើ ង ការហពញហរបៀប ការហធវើរុ ណ្ឲ្យហពញហលញ។ ន

ហសចក្សថីថា ហដើមផ ី នសហរមចនូ វពុ ទ្ភា


ន វៈ បុ រល
គ ម្មបក្ស់ៗរតូវរក្សា(រស់ ហៅក្សបុង) រុ ណ្ធម៌

១០យ៉ាង រតូវបំហពញរុ ណ្ធម៌១០យ៉ាងឲ្យ នហពញ រតូវម្មនរុ ណ្ធម៌១០យ៉ាង

ិ ណ្៌ ហពា្លរម្មនវ
ហពញបរបូ ឺ ង
ិ ជ
ី វី តតាមរុ
ិ ណ្ធម៌ទា ំង១០យ៉ាងហនោះ។ រុ ណ្ធម៌ង្ដល

រតូវបំហពញទា ំង១០យ៉ាងហន្តោះ ម្មន៖

១- ធនបារមី រឺការបំហពញរុ ណ្ធម៌ ហោយការឲ្យ ង្ដលម្មន៤របហភទ្រឺ

 ការឲ្យឬផឋល់សម្មភរៈហផសងៗ ហដម
ើ ផសរម្មលឬរ
ី ំហោោះទ្ុក្សអ ប ដថ្ទ្(បចច័យ៤)
ខ ក្ស

ម្មនចំណ្ីអាហារ ទ្ីលំហៅ សហមលៀក្សបំពា្ក្ស់ ថាប ំពា ល និងហផសងៗហទ្ៀត

ហៅថា «សងគេទាន» ។

 ការអប់រ ំ ង្ណ្ន្ត ំអក្ស


ប ដថ្ទ្ឲ្យហចោះរបក្សបវជា
ិ ជ ជវី ៈ ហោយសម្មមអាជីហវា(វជា
ិ ជ ជី វ ៈ

រតឹមរតូវ) ហដើរតាមរនលងសុ ចរតធម៌


ិ ហោយការសង្មឋងធម៌ហទ្សន្ត បហរងៀន

សីលធម៌ សុ ជីវធម៌ហផសងៗ ជាពនលឺចងអុលបង្គាញផលូវហៅរក្សសុ ភមងគលក្សបុង

ក្សុ សលធម៌ ហៅថា «ធមមទាន» ។

 ការអនុ ហរោោះ ំ ួ នតបតនឹងអបក្សរបរពឹតថក្សេ


មិនខឹងរុ ក្ស ំ ុ សហលើហយើង និងការ

ហលើក្សង្លងហទាស ឬផឋល់ហសរភាពដល់
ី មនុ សស ឬសតវង្ដលពុ ំម្មនហសរភាព

ដូ ចជាការហោោះង្លងអបក្សហទាស ហឈលយសន្តង្គ
ើ ំ ក្ស់បណ្
គ ម ទាសក្សរ អបក្សជពា្ ំ ុ ល

និងហលើក្សង្លងហទាសក្សំេុសរបស់ សរតូវជាហដើម ហៅថា«អភ័យទាន» ។

 ការឲ្យ ឬរបហរន ង្ដលពុ ទ្រន ស័


ិ ទ្ង្តងរបហរនចំហពា្ោះរពោះសងឃ អបក្សម្មនសីល
21

ព ់ ឬទានង្ដលរពោះហពា្ធសតវ
និងអបក្សម្មនរុ ណ្ធម៌ខស ិ ហោក្សថាវយ របហរន

រពោះសម្មមសមពុទ្នឬតាបស នូ វបចច័យ៤ ហៅថា «បូ ជាទាន» ។

២- សីលបារមី ឺ ហពញរុ ណ្ធម៌ហោយ«ការតា ំងហចតន្តថានឹងមិនហធវើអំហពើ


រការបំ

អារក្សក្ស់ទា ំងពួង(ហចតន្តសីល)» ហោយ«ការហៅឲ្យឆងយពីការហធវើអំហពើអារក្សក្ស់

និងការក្សំចាត់នូវអំហពើអារក្សក្ស់ទា ំងពួង(ហវរមណ្ីសីល)» និងហោយ«មិនរបរពឹតថ

ហលមើសទា ំងខាងកាយនិងវាចានូ វសីលទា ំងពួង(អវត


ី ក្សែ
ិ មសីល)»។ សីលទា ំងពួង

ង្ដលបុ រល
គ ង្តងមនរបរព
ិ ឹ តថហលមើសហន្តោះ ម្មន៤របហភទ្រឺ៖

ក្ស) បទ្បញ្ដតិថ ចាប់ សីលទា ំងឡាយសរម្មប់អក្ស


ប បួ សម្មនសីលសរម្មប់ភិក្សខុ

និងភក្សខ
ិ ុ នី( ដិហម្មក្សខសវំ រសីល) និងបទ្បញ្ដតចាប់
ិថ ទា ំងឡាយសរម្មប់

ឧ សក្ស-ឧ សិកា បុ រស-ន្តសថីទា ំងឡាយម្មនសីល៥ សីល៨(ឱទាតវសន

រេដឌវសីល)។

ខ) បទ្បញ្ដតិថ ចាប់ សីលទា ំងឡាយ ង្ដលទាក្ស់ទ្ងហៅនឹងការចញ្ច


ិ ឹ មជីវត

ហោយរនលងធម៌ រឺការចិញ្ចឹ មជីវតង្ដលម


ិ នទាក្ស់
ិ ទ្ងហៅនឹងការជួ ញដូ រ

ហររឿងសពា្វវុធ(សតទវណ្ិជាជ) ការជួ ញដូ រមនុ សស(សតថវណ្ិជាជ) ការជួ ញដូ រ

សតវម្មនជីវតសរម្មប់
ិ ការបរហភារ(មំ
ិ សវណ្ិជាជ) ការជួ ញដូ រហររឿងរសវង

ហររឿងហញៀន(មជជវណ្ិជាជ) ការជួ ញដូ រថាប ំបំពុល(វសវណ្


ិ ិ ជាជ) ការក្សុ េក្ស

ហ ក្សបហញ្ញ
ឆ តហរ(ក្សុ េន្ត) ការរបចុ បរបង្ចងយក្សោប់រួរ(លបន្ត) ការេុ ច

អំហ ោះរសហ្ោះថ្ដ(ហនមិតថិក្សតា) ការោបសងែត់បភ


ំ ិតបំភ័យ(និហបផសិក្ស

តា) ការហធវើសំណ្ូក្សសូ ក្ស ៉ា ន់(ោហភនោភំ និជីរឹងសនតា) ជាហដើម។

រ) បទ្បញ្ដតិថ ចាប់ សីលទា ំងឡាយង្ដលទាក្ស់ទ្ងហៅនឹងការហរបើរ ស់

ិ ុ ទា ំងឡាយ(បច័យ
(បរភារ)វតទ ច ) ហដម
ើ ផច
ី ិញ្ចឹ មជវី ត
ិ ហោយអបក្សហរបរើ ស់ របផ ី

ពិចារ្ថា បចច័យង្ដលទាក្ស់ទ្ងហៅនឹងអាហារ(បិណ្ឍ រត) ទាក្ស់ទ្ងហៅ

នឹងសហមលៀក្សបំពា្ក្ស់(ចីវរ) ទាក្ស់ទ្ងហៅនឹងលំហៅោឌន(ហសន្តសនៈ) និងទាក្ស់


22

ទ្ងហៅនឹងថាប ំពា លហរារ(រោនហភសជជ


ិ ៈ) ទា ំងហនោះ រតូវបរហភារ

ហោយការម្មនសតិ ហោយការមិនខជោះខាជយ ហោយការថាជារបស់ក្សរម មិន

បរហភារជាង្បបហចារ(ហងយយបរ
ិ ហភារ)
ិ ំ ក្ស់ហរ(ឥណ្បរហភារ)
ជាង្បបអបក្សជពា្ ិ

ង្តហោយការពិចារ្ថា បចច័យទា ំងអស់ ហនោះ បរហភារហរប


ិ រើ ស់ហដើមផជា

របហយជន៍សរម្មប់ន្ត ំជីវតហឆ
ិ ព ោះហៅរក្សការមិនម្មនទ្ុក្សខ ហៅរក្សការរួចផុ តពី

ក្សហលសហៅរក្សន
ិ ិ ពា្វន។

ឃ) បទ្បញ្ដតិថ ចាប់ សីលទា ំងឡាយង្ដលទាក្ស់ទ្ងហៅនឹងការង្ងរក្សាចតថ


ិ ទ្ប់

ចិតថ សំរួមចិតថ មិនឲ្យធ្លលក្ស់ហៅក្សបុងការអូ សទាញ ការជរមុញ ការហបើក្សបរ

របស់ រូបង្ដលហឃើញ(ង្ភបក្ស) សហមលង ង្ដលឮ(រតហចៀក្ស) ក្សលនង្ដលធុ


ិ (ំ រចមុ ោះ)

រសជាតង្ដលភល
ិ ក្សស(អ្ថ ត) វតទុង្ដលប៉ាោះពា្ល់ (កាយ) និងរំនិតង្ដលរត

ហឃើញ(ចិតថ)។

៣- ទ្នកាមៈបារមី រឺ ការបំហពញហសចក្សថីលអហោយការលោះបង់រទ្ពយសមផតថិ ផធោះ

សង្មផង របពននក្សូន ម្មតាបិតា ហដើមផហៅបួ


ី សជាបពវជិត ជាសមណ្ៈ មនជាប់

ំ ក្ស់ហៅក្សបងកាមទា ំងឡាយ
ជពា្ ជាអបក្សហដើរង្សវងរក្សនូ វអាហារបិណ្ឍ រតហោយ

ំ ូ វទានពីអបក្សង្ដលម្មនចតថ
ការសុ ន ុ ំងជីវតរបស់
ិ សបផុរស និងខំពាយម ញា ិ ខួ ន

ឲ្យម្មនហសចក្សថីសងប់ខាងផលូវចិតថ។ ការហចញបួ សហនោះ អាចហចញបួ សជាភិក្សខុ ភិក្សខុ

ណ្ី សាមហណ្រ សាមហណ្រ ី ជាតាជី ជាដូ នជី ជាតាបសឫសី ង្ដលភាវន្តធម៌ក្សុ ង


ថ្រពជាហដម
ើ ។ មា៉ាងហទ្ៀត ហនក្សខមៈរឺការហវៀរចាក្សកាម ជាវហវក្ស
ិ ជាឥសសរភាពផុ តពី

នីវរណ្ធម៌ទា ំងឡាយ ជាហសចក្សថីសុ ខ ជាការោងហររឿងហសាមក្សហរោក្សហចញពី

ចិតថ។

៤. ញ បារមី រការបំ
បញ្ញ ឺ ហពញហសចក្សថលអ
ី ហោយការបណ្
ុ ថ ោះបញ្ញដ បហងែើនបញ្ញដរេូ ត

ិ ណ្៌
ដល់ ហពញបរបូ អាចក្សំចាត់ ននូ វហសចក្សថីលងង់ហលល ក្សំចាត់ ននូ វអវជា
ិ ជ

ង្ដលជាមូ លហេតុ ថ្នហសចក្សថីទ្ុក្ស។


ខ បញ្ញដអាចបណ្
ុ ថ ោះ ននិងបហងែើន ន ហោយ
23

ិ ី៣យ៉ាងរឺ៖
វធ

ក្ស) បញ្ញដអាចហក្សើន ន ហោយការសិក្សា ហរៀនសូ រត សាក្សសួ រ សាថប់ អំពីអបក្ស

ង្ដលហចោះង្ដលដង
ឹ ង្ដលម្មនបញ្ញដហរចនជាងខល
ើ ួ ន(សុ តមយបញ្ញដ)
ខ) បញ្ញដអាចហក្សន
ើ ន ហោយយក្សសុ តមយបញ្ញដហន្តោះ មក្សរត
ិ ពិចារ្ រក្ស

ហេតុ រក្សផល មក្សពិហសាធន៍ ហដើមផឲ្យរ


ី តង្ត
ឹ នចាស់ និងម្មនភាពពិត

រ ក្សដហរចនហ
ើ ើង(ចនថ
ិ មយបញ្ញដ)

រ) បញ្ញដអាចហក្សន
ើ ន ហោយការហធវច
ើ តថ ីសងប់
ិ របស់ ខួ នឲ្យម្មនហសចក្សថ
ល និង

កាន់ង្តសងប់ហៅៗ ឧបម្មដូ ចជាទ្ឹក្សង្ដលម្មនក្សក្សរ ហៅហពលង្ដលយក្សមក្ស

ោក្ស់ឲ្យហៅមួ យក្សង្នលងហោយមនក្សំ
ិ ហរក្ស
ើ ីមក្សរ ំខានង្ដលន្ត ំ
និងមនម្មនអវ

ឲ្យរហងគើ ទ្ឹក្សង្ដលលអក្ស់ហន្តោះក្ស៏នឹងរង ហោយក្សក្សរង្ដលហៅក្សបុងទ្ឹក្សហន្តោះ ក្ស៏

ធ្លលក្ស់ហៅហៅខាងហរកាម ឯទ្ឹក្សង្ដលថាលក្ស៏ហៅោច់ហោយង្ ក្សខាងហលើ។ ចិតថ

ង្ដលសងប់ម្មនឧបម្មដូ ចជាភាពថាលរបស់ទ្ឹក្ស ង្ដលនឹងអាចហមើលហឃើញនូ វ

អវៗ
ី នយ៉ាងចាស់ ហៅតាមសភាពពិតរបស់ វតទុហន្តោះ ពុ ំម្មនអវមក្សប
ី ទ្
ិ ំង

ហ ើ យ។ សភាពចិតថរហបៀបហនោះ ហៅថាចិតថម្មនបញ្ញដ។

៥. វិរ ិយបារមី រការបំ


ឺ ហពញហសចក្សថលអ
ី ហោយការពាយម ការតសូ ការឧសាេ៍

ការមិនខជិលរចអូ ស ក្សបុងការហធវើនូ វហសចក្សថីលអ។ ហសចក្សថីពាយមម្មន៤របការ រឺ៖

ក្ស) ហសចក្សថីពាយមក្សបុងក្សិចចការពា្រមិនឲ្យអំហពើអារក្សក្ស់ ហសចក្សថីអារក្សក្ស់ ឥទ្និពល

អារក្សក្ស់ ចូ លមក្សក្សបុងជីវតរបស់
ិ ខួ នហយ
ល ង(សំ
ើ វរបធ្លន)

ខ) ហសចក្សថីពាយមក្សបុងការបហណ្ថញ ការក្សំចាត់ ការយក្សហចញ ការឈប់ហធវើ

អំហពើអារក្សក្ស់ ហសចក្សថីអារក្សក្ស់ ឥទ្និពលអារក្សក្ស់ទា ំងឡាយ ង្ដលម្មនហៅក្សបុង

ជវី តរបស់
ិ ខួ នហេ
ល ើ យហន្តោះ ឲ្យអស់ហៅវញ
ិ ឲ្យហចញផុ តពីវង
ិ ជ
ី វី តរបស់
ិ ខួ ន

ឲ្យអស់(បហានបធ្លន)។

រ) ហសចក្សថីពាយមក្សបុងការធវីហសចក្សថីលអ អំហពើលអ ឥទ្និពលលអ ឲ្យហក្សើតហរចើន


24

ហ ើងៗហៅក្សបុងជីវតរបស់
ិ ហយើង ហៅក្សបុងវង
ិ ីថ្នការរស់ ហៅរបស់ខួ ន។

ឃ) ហសចក្សថីពាយមក្សបុងការង្ងរក្សាអំហពើលអ ហសចក្សថីលអ ឥទ្និពលលអ ង្ដលហក្សើត

ម្មនហៅក្សបុងជវី តរបស់
ិ ខួ នហយ
ល ងហេ
ើ ើ យហន្តោះ ឲ្យសទិតហសទររង់វងស មនឲ្យ

ត់បង់ហៅវញ
ិ និងរតង្តចំ
ឹ ហរនហ
ើ ើងៗ។

៦. ខនតបា ម ់។ តាមតួ អក្សសរថ្ន


ិ រមី រឺការបំហពញហសចក្សថីលអហោយការអត់ធន់ អត់ធត

ភាសា លី ខនថីង្របថា ការអត់ធន់ ឬង្របថា ការសមរួ រនឹងទ្ទ្ួលផល។ រហប


ឺ ើ

អត់ធន់ នកាន់ង្តហរចនកាល្
ើ ផលក្ស៏នឹងទ្ទ្ួ ល នកាន់ង្តហរចនប៉ា
ើ ុ ហ្តោះ

ង្ដរ។ អត់ រឺទ្ប់ នដល់ ហាមចិតថមិនឲ្យហធវើអវីតាមង្តចិតថចង់។ ធន់ រឺរទា ំ

ចំហពា្ោះអារមមណ្៍ង្ដលខលួនមិនចូ លចតថ
ិ ង្ដលខលួនសអប់ កាល្អារមមណ្៍ហន្តោះ

ចូ លមក្សប៉ាោះទ្ងគិចផលូវចតថ
ិ ហយើងក្ស៏ធន់ ហដើមផរបកាន់
ី ហៅក្សបុងហសចក្សថីលអរបស់ ហយង។

៧. សច្ាបារមី រឺការបំហពញហសចក្សថីលអ ហោយសចចភាព ហោយហសចក្សថីពិត។ ពា្ក្សយ

ថាសចចៈ នហសចក្សថថា
ី យ៉ាងហន្តោះឯង(តងតា) មនហៅជាដថ្ទ្ហទ្ៀត
ិ ជាមា៉ាងង្ត

ប៉ាុហ្តោះ។ សចចៈម្មនបួ នរបហភទ្រឺ សចចវាចា សចចញាណ្ បរមតទសចចៈ និងអរយ


សចចៈ។ បុ រល
គ ហពា្លពា្ក្សយពិតនិងមិនហពា្លពា្ក្សយក្សុ េក្ស ហៅថាសចចវាចា។ ការ

ពិនិតយពិច័យនូ វអវីង្ដលមនព
ិ ិ តរ ក្សដ ហៅថាសចចញាណ្។ និពា្វនជាបរមតទ

សចចៈ។ សចចៈង្ដលបដិបតថិហោយរពោះអរយបុ
ិ រល
គ ហៅថាអរយសចច
ិ ៈ(អរយ

សចចៈ៤)។

៨. ឺ ហពញហសចក្សថីលអ ហោយការតា ំងចតថ


អ្ធិដ្ឋឋនបារមី រការបំ ិ ម្ម ំមួនមនង្គក្សហរ។
ិ រឺ

ហបើតា ំងចិតថថានឹងហធវើក្សិចចអីមួ
វ យហេើយ រឺរបកាន់ខាជប់ តា ំងម្ម ំ ហជឿជាក្ស់ថានឹង ន

ទ្ទ្ួលហជារជ័យជាពិតរ ក្សដ មិនរួ ញរាចំហពា្ោះឧបសរគង្ដលមក្សរារា ំង និងយក្ស

ិ ឌ នឬការតា ំងចតថ
ឈបោះឧបសរគហន្តោះជានិចច។ អធោ ិ ម្មន៤យ៉ាងរឺ ការតា ំងចតថ
ិ ក្សុ ង

សចចៈ(សចាចធិោឌន) ការតា ំងចិតថក្សុ ងការបរ


ប ិ ច រលោះបង់(ចាោធិោឌន) ការតា ំង
ចា

ប ីសងប(់ ឧបសម្មធិោឌន) និងការតា ំងចិតថក្សុ ងបញ្ញ


ចិតថក្សុ ងហសចក្សថ ប ដ (បញ្ញដធិោឌន)។
25

៩. ទ្មាតបារមី រការបំ
ឺ ហពញហសចក្សថលអ
ី ហោយរុ ណ្ធម៌ «ហមតាថ» រឺ ការម្មនហមរតី

ភាព, ហសចក្សឋីរាប់រក្ស, ហសចក្សឋីរាប់អានោប, ហសចក្សឋីរបណ្ី, បំណ្ងចងឲ្យអប
ក្សដថ្ទ្

នហសចក្សឋីសុ ខ-ចហរមនដូ
ើ ចខលួនង្ដរ។ ការពនយល់ ពា្ក្សយថាហមតាថអាចហធវើ ន

ហោយហសចក្សថីហរបៀបហធៀបថាដូ ចជាម្មតាបិតា កាលហបើសមលងហម


ឹ ើលបុ រតង្តមួ យ

របស់ ខួ ន
ល ក្ស៏ហក្សើតនូ វចិតថង្ដលរបក្សបហោយហមតាថនិងហសចក្សថីហរ សរបណ្ីដល់

បុ រតយ៉ាង្ ហមតាថក្ស៏ម្មនលក្សខណ្ៈដូ ហចាបោះឯង។ ហមតាថ រមី រការរសឡាញ់


ដល់ សតវទា ំងអស់(សតវតិរចាឆន មនុ សស ហទ្វតា រពេម ហរបត អសុ រកាយ នរក្ស)

ហោយោមនរពំង្ដន ហោយោមនការហរសហអ
ើ ើង ោមនសរតូវ ោមនហសចក្សថីខឹងហរកាធ។

១០. ឧទ្បកាាបារមី រការបំ


ឺ ហពញហសចក្សថីលអហោយរុ ណ្ធម៌ ឧហបកាខ រឺការោក្ស់ចតថ

ជាក្ស្ថ ល ដហំ ណ្ើរចតថ


ិ ង្ដលមនលំ
ិ ហអៀងហៅខាង្ ដហំ ណ្ើរចតថ
ិ ង្ដលមន

ចូ លចិតថហៅខាង្មួ យ ការមិនរបកាន់ខាជប់ហៅហលើអវីមួ យ អពារក្សឹតយភាព

ការបដិបតថក្សប
ិ ុ ងលក្សខណ្ៈជាអបក្សង្ដលហសមើភាពោប(សមភាព) ការពនយល់ ពា្ក្សយថា

ឧហបកាខអាចហធវើ នហោយហសចក្សថហរបៀបហធៀបថា
ី ដូ ចជាម្មតាបិតាង្ដលមន
ិ ន

យក្សចិតថទ្ុក្សោក្ស់នឹងក្សូ ន្មួ យេួ សហេតុ ហពក្ស ង្តយក្សចិតថទ្ុក្សោក្ស់ចហំ ពា្ោះ

ិ ង្ដលហសមើៗោបហន្តោះចំហពា្ោះក្សូ នទា ំងឡាយយ៉ាង


ក្សូ នហោយហសមើៗោប ហេើយរក្សាចតថ

្ ឧហបកាខក្ស៏ម្មនលក្សខណ្ៈដូ ហចាបោះង្ដរ។

ទ្ស ី ំង១០ហនោះ ទ្ុក្សដូ ចជាន្តវាសរម្មប់ន្ត ំបុរល


រមទា គ (ហពា្ធិសតវ) ហៅដល់ ហរតយ

ខាងន្តយ ហៅដល់ ហោលហៅ រឺអមតៈមហានិពា្វន។ ការង្ដល នសហរមចនូ វពុ ទ្ភា


វៈរបហភទ្្មួ យហន្តោះ រឺអារស័យហៅតាមការតា ំងចិតថ ក្សំរតថ្នការពាយម


ិ និង

ហពលហវោ។ ង្តអវង្ដលជាលទ្ន
ី ផលង្ដលពុ ទ្ភា
ន វៈម្មនដូ ចៗោបហន្តោះ រឺការ នរតាស់

ជារពោះអរេនថ ោមនក្សិហលសហៅក្សបុងខ័នស
ន ន្តថនហទ្ៀតហ ើយ។
26

ទ្តើត្រពះពុទធទ្លាកបទ្ត្រងៀនអ្វីខលះ

សំនួរថា ហតរពោះពុ
ើ ទ្ហន ោក្សបហរងៀនអវខល
ី ោះ ជាសំនួរង្ដលម្មណ្ពម្មបក្ស់ធ្លលប់ ន

ំ ូ ងរបស់ រពោះសម្មម
សួ រចំហពា្ោះរពោះភិក្សខុមួ យរូបក្សបុងចំហ្មភិក្សខុ៥រូ ប ង្ដលជាសិសសដប

សមពុទ្ន។ ម្មនហសចក្សថដ
ី ្ំ លហៅក្សបុងរមពររពោះថ្រតប
ី ដក្សថា
ិ ន្តហពលរពឹក្សមួ យ រពោះ

អរេនថរពោះន្តមអ្សសជ្ិ ននិមនថហចញបណ្
ិ ឍ រតហៅក្សបុងរក្សុងរាជររោះ។
ឹ ហពលហន្តោះ

ម្មនបរពា្
ិ វ ជក្សម្មបក្ស់ហ្មោះោរ ីបុតត នហឃើញនូ វរពោះអសសជិដ៏ម្មនអាយុ ក្សព
ំ ុ ងរតាច់

បណ្
ិ ឍ ិ ណ្៌ហោយឥរយបង
ត បរបូ ិ ម្មនង្ភបក្សសរងួមរួ រជាទ្ីរជោះថាល ក្ស៏ នហពា្ល

ពា្ក្សយហៅរពោះអសសជិថា៖ ម្មបលហោក្សដ៏ម្មនអាយុ ឥន្តនធីយ៍ ទា ំងឡាយរបស់ហោក្សក្ស៏

រសស់បស់ សមផុរង្សផក្សរបស់ហោក្សក្ស៏សាអតផូ រផង់ ម្មបលហោក្សដ៏ម្មនអាយុ ហោក្ស

បួ សចំហពា្ោះអបក្ស្ មា៉ាងហទ្ៀតអបក្ស្ជាររូរបស់ហោក្ស ខលួនហោក្សហនោះឯងហពញ

ចតថ
ិ ធម៌របស់អក្ស
ប ្…………។ល។………ចុ ោះររូរបស់ហោក្សម្មចស់ ហពា្លពា្ក្សយដូ ច

ហមថច សង្មថងធម៌ដូចហមថច។ រោហន្តោះរពោះអសសជិដ៏ម្មនអាយុ នហពា្លនូ វធមម

បរយយដល់
ិ បរពា្
ិ វ ជក្ស ហ្មោះសារបុ
ី តថ ថា៖

ទ្យ ធោា ទ្ហតុបបភវា ទ្តសំ ទ្ហតុំ តថាគទ្ា (អាហ)


ទ្តសញ្ា ទ្យា និទ្រាទ្ោ ឯវំវាទី មោសមទ្ណាតិ។

«រពោះមហាសមណ្ៈ ម្មនរបរក្សតហពា្លពា្ក្សយយ
ី ៉ា ងហនោះថា «ធម៌ទា ំងឡាយ

ពីហេតុ រពោះតថារតហពា្លនូវហេតុ ថ្នធម៌ទា ំងឡាយហន្តោះ ហេើយ


្ង្ដលង្តងហក្សតអំ

រពោះតថារតហពា្លនូវហសចក្សថរលត់
ី និងឧ យជាហររឿងរលត់ថ្នធម៌ទា ំងឡាយហន្តោះ។»

ោថាដ៏លផលាញហនោះ
ី ពុ ទ្ប ិ ទ្ទា ំងឡាយង្តងង្តយក្សមក្សរ
ន រស័ ប់ ចារក្ស

សរហសរ រ ប់ដល់ ជនទា ំងឡាយអំពី ធម៌ ង្ដលរពោះសម្មមសមពុទ្នរទ្ង់បហរងៀន។ ធម៌

ឬង្ដលហយងង្តងហៅថាត្រពះធម៌
ើ ហន្តោះ រជាស
ឺ ិកាខឬការសិក្សាង្ដលរពោះពុ ទ្នអងគ ន

បហរងៀន(សំង្ដងឬហទ្សន្ត) ដល់ មហាជនទា ំងឡាយហោយផ្លធល់ ម្មត់អស់រយៈហពល


27

៤៥ឆប ំ រតា
ឺ ំងពីរពោះអងគ នរតាស់ដឹងក្សបុងរពោះជន្តមយុ ៣៥រពោះវសា រេូ តដល់ រពោះ

អងគចូលបរន
ិ ិ ពា្វន(មរណ្ៈភាព) ក្សបុងរពោះជន្តមយុ ៨០រពោះវសា។ រពោះធម៌ង្ដលរពោះ

សម្មមសមពុទ្នរទ្ង់បហរងៀនក្សបុងរយៈហពល៤៥ឆប ំហនោះ ម្មនចំនួនហរចើន្ស់ ហោក្សថា

ម្មនចំនួនដល់ ហៅ៨៤០០០ រពោះធមមក្ស័ន


ខ ន ហេើយបន្តធប់ពីរពោះពុ ទ្អ
ន ងគចូលបរន
ិ ិ ពា្វនហៅ

សាវក្សរបស់ រពោះអងគក្ស៏ នរួបរួមនូ វរពោះធម៌ទា ំងឡាយង្ដលរទ្ង់ នបហរងៀនហន្តោះ

ចងរក្សង និងចារក្សជាតួ
ឹ ំ ក្សយហរបៀន
អក្សសរ ហោយហៅថា ត្រពះថ្ត្រតបិដក ង្របថា របជុ ពា្

របហៅរបស់រពោះពុ ទ្ ន ៣របហភទ្ ង្ដលម្មន៖

១- ត្រពះវិន័យបិដក ំ ក្សយហរបៀនរបហៅរបស់រពោះពុ ទ្ង្ន ដលទាក្ស់ទ្ងហៅនឹង


រឺរបជុ ពា្

ហរឿងសីល ហរឿងវន័ ិ ទ្ទា ំងបួនរបផអនុ


ិ យ ហរឿងចាប់ហផសងៗ ង្ដលបរស័ ី វតថតាម
២- ត្រពះសុតតនតបិដក ំ ក្សយហរបៀនរបហៅរបស់រពោះពុ ទ្ង្ន ដលទាក្ស់ទ្ងហៅនឹង
រឺរបជុ ពា្

ការសង្មថងធម៌ហទ្សន្ត ការបរយយធម៌
ិ ការសាក្សសួ រហដញហោលរបវតថិសាន្តសថ

បុ រល
គ (ជាតក្ស) វង
ិ ជ
ី ីវត
ិ ជាហដើម។ល។

ំ ក្សយហរបៀនរបហៅរបស់រពោះពុ ទ្ង្ន ដលទាក្ស់ទ្ងហៅនឹង


៣- ត្រពះអ្ភិធមាបិដក រឺរបជុ ពា្

ធម៌ង្ដលរជាលហរៅ រឺធម៌ង្ដលទាក្ស់ទ្ងហៅនឹងចិតថ ហចតសិក្ស រូប និងនិពា្វន រឺ

មនម្មនទាក្ស់
ិ គ ហេតុ ការណ្៌ ឬសាទនទ្ីហ
ទ្ងហៅនឹងបុ រល ើយ រឺម្មនលក្សខណ្ៈជា

វជា
ិ ជ សាន្តសថសុទ្សា
ន ធ។

រពោះថ្រតបិដក្សហនោះ ម្មនចារក្សជាភាសា
ឹ លី និង នង្របជាភាសាង្ខមរចប់

ំ ុ រំ ពោះថ្រតបដក្សថ្នពុ
សពវររប់ហេើយ ហោយរក្សុមជន ិ ន សនបណ្ិឍ តយក្សមពុជា កាលពីឆប ំ
ទ្សា

១៩៣០ដល់ ឆប ំ១៩៦៨ ម្មនចំនួនទា ំងអស់១១០ក្សាល ហោយក្សាលនីមួ យៗម្មន

ភាសា លីហៅទ្ំព័រខាងហឆវង និងម្មនភាសាង្ខមរហៅទ្ំព័រខាងសាថ ំ ឬហបើជា លីសុ ទ្ ន

និងភាសាង្ខមរសុ ទ្ហន ន្តោះ រឺម្មនដល់ ហៅចំនួន៥៥ក្សាលដ៏រកាស់ៗ។

ជាសហងខប រុ ណ្របស់រពោះធម៌(ធមាគុណ)ម្មន៦យ៉ាង ជារុ ណ្ង្ដលពុ ទ្ ន

ិ ទ្ហយើងង្តងសូ រតនមសសការរ ំលឹក្សនិងហលើក្សតហមែើងជាហរៀងរាល់ ហពលហន្តោះឯងរឺ៖


បរស័
28

១. ធទ្ោា ធម៌ រឺជាផលូវ(មរគ) ង្ដលន្ត ំហៅរក្សការរតាស់ដឹង និងរពោះនិពា្វន(ផល)

២- សនទិដឋិទ្កា ជាមរគនិងផល ង្ដលបុ រល


គ ម្មបក្ស់ៗរតូវបដិបតថិហោយខលួនឯង ហទ្ើបដឹង

ចាស់ ហឃើញចាស់ហោយខលួនឯង មនអាចម្មនអប


ិ ក្សដថ្ទ្ហធវជ
ើ នំ ួស នហទ្

៣- អ្កាលិទ្កា មនម្មនរពំ
ិ ង្ដនហោយកាលហវោ រឺបដិបតថហោយររប់
ិ រោន់ហពល

្ ក្ស៏សហរមចហពលហន្តោះ ហឃើញផលហពលហន្តោះ និងជាសចចៈយ៉ាងហនោះជានិចច

៤- ឯហិបសស ិទ្កា អាចចូ លមក្សហមលន


ើ ិ ងពិហសាធន៍ ន ហរពា្ោះជារបស់ពិត លអពិត

ហធវើ នផលពិតៗ

៥ ី ំយក្សមក្សទ្ុក្សក្សបុងចិតថ យក្សមក្សបដិបតថិ យក្សមក្ស


ឱបនយិទ្កា ជាធម៌ង្ដលរបផន្ត

ហធវជាវ
ើ ងិ ជ
ី ីវតរបស់
ិ បុរល
គ ម្មបក្ស់ៗ

៦ បច្ាតតំ ទ្វទិតទ្ោវ វិញ្ញូហីតិ ជាការបដិបតថិង្ដលរតូវហរបបញ្ញ


ើ ដ រតូវម្មនការ

សិក្សាឲ្យចាស់ ោស់ ជារបស់ង្ដលវញ្ដ


ិ ូ ជនចូ លចិតថ។

ដូ ច ំ បពីខាងហលើមក្សហេើយថា រពោះសម្មមសមពទ្នជាសពវ ញ្តញ្ញ


នជរា ដ ណ្ រឺ
ុ ុដ
រពោះអងគដឹងសពវររប់ទា ំងអស់ ឯរពោះធម៌ង្ដលរពោះអងគយក្សមក្សបហរងៀនម្មនរេូ ត

ដល់ ហៅ៨៤០០០រពោះធមមក្ស័ន
ខ ឯ
ន ហ្ោះ(៥៥ក្សាល) ង្ដលហមើលហៅហឃើញថាដូ ចជា

ហរចើន្ស់ហបើហរបៀបហៅនឹងសាសន្តដថ្ទ្ហទ្ៀត ង្តអវីង្ដលរពោះពុ ទ្អ


ន ងគយក្សមក្ស

បហរងៀនដល់ ពុទ្ប
ន រស័
ិ ទ្វញ
ិ រឺម្មនចំនួនតិច្ស់ ហបើហរបៀបហៅនឹងការរតាស់ដឹង

ជាសពវ ញ្តញ្ញ
ដ ណ្របស់ រពោះអងគ។ ភាសិតង្ដលរពោះអសសជិ នរ ប់ដល់ រពោះសារ ី
ុដ
បុ រតហន្តោះ រឺជាហសចក្សថីសហងខបហមហរៀនដ៏ខីជាទ្
ល ីបំផុត ង្ដលរពោះអសសជិហោក្ស នហរៀន

អំពីរពោះពុ ទ្អ
ន ងគហោយផ្លធល់ ហៅ ហពលង្ដលរពោះពុ ទ្នអងគ ំ ូង
នសង្មថងជាហលើក្សដប

បងអស់ចហំ ពា្ោះអបក្សបួ ស៥រូបរឺបញ្ច វរគយ៍


ី ភក្សខ
ិ ុ ហៅឯថ្រពឥសីបតនមរទាយវ
ិ ន័ ង្ដលក្សបង

ហន្តោះម្មនហោក្សមួ យអងគផងង្ដរ។

មា៉ាងហទ្ៀត ហៅក្សបុងរពោះសូ រតង្ដលម្មនហ្មោះថាសីសបាវនសុតតំ រពោះពុ ទ្ ន


29

អងគ នសង្មថងរ ិ ុ ទា ំងឡាយ


ប់ដល់ ពួក្សភក្សខ ហោយហធវើការហរបៀបហធៀបរវាងសលឹក្សធបង់

ង្ដលហៅហលើហដើមដ៏ម្មនចំនួនហរចើន ថាដូ ចជាការរតាស់ ដឹងរបស់ រពោះអងគង្ដរ រឺម្មន

ចំនួនហរចន្ស់ (សពវញ្តញ្ញ
ដ ណ្ ឬ សពវវទ្ូ
ិ )។ ឯការរតាស់ដង
ឹ ង្ដលរពោះអងគយក្ស
ើ ុដ
មក្សបហរងៀនដល់ ពុទ្ប
ន រស័
ិ ទ្ហន្តោះ ម្មនចំនួនង្តបនថិចហទ្ ររបង្េលរត
ឺ មង្តចំ
ឹ នួនសលឹក្ស

ធបង់ង្ដលហៅក្សបុងរពោះេសទរបស់រពោះអងគង្តប៉ាុហ្តោះ ហរពា្ោះថាអវីង្ដលមិន ន

របហយជន៍ដល់ ការរ ំលត់ទ្ុក្សខ ហដម


ើ ផការរតាស់
ី ដង
ឹ ហទ្ហន្តោះ រពោះអងគនឹងមនបហរងៀនហទ្

របហរងៀនង្តអវ
ឺ ង្ដលជាទ្ុ
ី ក្សខ ហេតុ ជាទ្ីហក្សតហ
ើ ើងថ្នទ្ុក្សខ ហសចក្សថរី ំលត់ទ្ុក្សខ និងបដប
ិ ទា

ជាដហំ ណ្ើរហៅកាន់ទ្ីរ ំលត់ទ្ុក្សខ ង្តប៉ាុហ្តោះ។ ហរពា្ោះថា ពា្ក្សយនុ ោះរបក្សបហោយ

របហយជន៍ ពា្ក្សយនុ ោះជាអាទ្ិរពេមចរយធម៌


ិ ពា្ក្សយនុ ោះរបរពឹតថហៅហដម
ើ ផហសចក្សថ
ី ីហនឿយ

្យ ហដើមផរី សចាក្សតហរមក្ស ហដើមផរី ំលត់ទ្ុក្សខ ហដើមផហសចក្សថ


ី ី ប់រម្មងប់ ហដើមផដ
សង ី ឹង
ចាស់ ហដើមផរតាស់
ី ដឹង ហដើមផន
ី ិ ពា្វន។
មា៉ាងហទ្ៀត រពោះសម្មមសមពុទ្នរទ្ង់ហលើក្សទ្ឹក្សចតថ
ិ ឲ្យរពោះភក្សខ
ិ ុ សងឃផសពវផាយ

បហរងៀន អនុ ហរោោះ ចំហពា្ោះមហាជនទា ំងឡាយ ហោយការឲ្យមហាជនទា ំងឡាយ

ហន្តោះហរៀនឲ្យហចោះ(មិនចា ំ ច់ង្តជាពុ ទ្ប


ន រស័
ិ ទ្ហទ្) នូ វអរយសចច
ិ ៈ៤ សរម្មប់យក្សមក្ស

អនុ វតថហធវជាវ
ើ ងិ ជ
ី ីវតរបស់
ិ ខួ ន
ល ដូ ចម្មនហៅក្សបុងហសចក្សថថា៖

«ម្មបលភិក្សខុទា ំងឡាយ (ហបើ)អបក្សទា ំងឡាយរួរអនុ ហរោោះចំហពា្ោះជនពួ ក្ស្

មួ យ ឬជនជាមិតថក្សីថ ជាអាម្មតយក្សថី ជាញាតិក្សថី ជាសារហោេិតក្សថី របផអនុ


ី ហរោោះជន
ហន្តោះនូ វពា្ក្សយង្ដលរួ រសាថប់ចុោះ ិ ុ ទា ំងឡាយ
ម្មបលភក្សខ រឺអបក្សទា ំងឡាយរួរញា
ុ ំងជន
ំ ល់ ហៅ ក្សបងការរតាស់ដឹងនូ វអរយសចច
ទា ំងហន្តោះឲ្យសម្មទាន ឲ្យតា ំងហៅ ឲ្យដក្ស ិ ៈ៤

តាមហសចក្សថីពិត។ អរយសចច
ិ ៈ៤រឺអវីខលោះ។ រឺការដឹងទ្ុក្សខ ការដឹងហេតុ ជាទ្ីហក្សើតហ ើងថ្ន

ឹ ទ្ីរ ំលត់ទ្ុក្សខ និងការដង


ទ្ុក្សខ ការដង ិ ទាជាដហំ ណ្ើរហៅកាន់ទ្ីរ ំលត់ទ្ុក្ស។
ឹ បដប ខ »

ហរពា្ោះថា អបក្ស្ង្ដល នដង


ឹ អំពីអរយសចច
ិ ៈ៤ហនោះ ហទ្ើបអបក្សហន្តោះហ្មោះថា

ិ ជ ដូ ចម្មនពុ ទ្វន ចនៈថា៖ «ម្មបលភិក្សខុទា ំងឡាយ ការដឹងទ្ុក្សខ ការ


ជាអបក្សរបក្សបហោយវជា
30

ដឹងហេតុ ជាទ្ីហក្សតហ
ើ ើងថ្នទ្ុ ក្សខ ការដឹងទ្ីរ ំលត់ទ្ុក្សខ ការដឹងបដិបទាជាដហំ ណ្ើរហៅកាន់

ទ្ីរ ំលត់ទ្ុក្សឯ
ខ ្ ម្មបលភិក្សខុទា ំងឡាយ ហនោះហៅថាវជា
ិ ជ ។ មួ យវញហទ្ៀត
ិ បុ រល
គ ង្ដល

ិ ជ (វិជាាគទ្ា) ក្ស៏រង្មងម្មនហោយហេតុ បុ ៉ាហ្តោះឯង។ ឯអបក្សង្ដលមន


របក្សបហោយវជា ិ

ដង
ឹ អំពីអរយសចច
ិ ៈ៤ហនោះហទ្ ហៅថា បុ រល
គ ង្ដលលុ ោះក្សបុងអវជា
ិ ជ (អ្វិជាាគទ្ា)។»

មជឈម្មបដ
ិ ប
ិ ទាក្សថី អដឌងិក្ស
គ មរគក្សីថ អរយសចច
ិ ៈ៤ក្សថី និពា្វនក្សថី រជាការរតាស់
ឺ ដង

ង្ដលជាហោលរបស់ រពោះសម្មមសមពុទ្ន ំ បហោយសហងខបង្ត


ង្ដលខញុហំ លើក្សយក្សមក្សជរា

ប៉ាុហ្តោះ ហរពា្ោះថា ហបហរបៀបហធៀបហៅន


ើ ឹ ងចំនួនធម៌ង្ដលម្មនចំនួនដល់ ហៅរ ំបីមុ ឺន

បួ នពា្ន់(៨៤០០០)រពោះធមមក្ស័ន
ខ ន ហេើយហបរ
ើ តជារពោះថ្រតប
ិ ដក្សភាសា
ិ លី-ង្ខមរង្ដល

ម្មនចំនួនដល់ ហៅ១១០ក្សាលហន្តោះ ហឃើញថាតិច្ស់ ង្តហបើអាននូ វភាសិតរបស់

រពោះសារបុ
ី រត ័
ង្ដលជាអរគសាវក្សសាថ ំរបស់ រពោះសម្មមសមពុទ្នខាងហរកាមហនោះហេើយ

រ ក្សដជាម្មនហសចក្សថអសា
ី ិ ជាពុ ំខាន
ច រយក្សបុងចតថ អំពីសារៈសំខាន់ថ្នធម៌ជាហោលថ្ន

ការរតាស់ដឹងរបស់ រពោះសម្មមសមពុទ្ន។ រពោះសារបុ


ី រត នម្មនដីកាចំហពា្ោះភិក្សខុង្ដលហៅ

ហរកាមឱវាទ្ថា៖

ើ ទា ំងឡាយ្មួយរបស់សតវង្ដលហៅហលើ
«ង្នអបក្សទា ំងឡាយ សាបមហជង

ថ្ផធង្ផនដី សាបមហជង ំ ុ ោះ(ោក្ស់ចូលចុ ោះ)ក្សបងសាបមហជង


ើ ទា ំងអស់ហន្តោះង្តងរបជុ ច ើ

សតវដរំ (ី នទា ំងអស់)។ សាបមហជើងសតវដរំ ី រ ក្សដជាវហសសជាងសា
ិ ប មហជើងថ្នសតវ

ទា ំងអមាលហន្តោះ ហរពា្ោះសាបមហជើងដរំ ហន្តោះជាសា


ី ប មហជើងធំ(ជាងសាបមហជើងថ្នសតវទា ំង

ឡាយ) ដូ ចហមថចមុ ិញ ម្មបលអបក្សទា ំងឡាយដ៏ម្មនអាយុ ក្សុ សលធម៌ទា ំងឡាយ្

នីមួ យ ក្សុ សលធម៌ទា ំងអស់ហន្តោះង្តងសហន្តង្គគោះចូ ល(ចំណ្ុោះឲ្យ) ក្សបុងអរយសចច


ិ ៈ

ទា ំង៤ ដូ ហចាបោះឯង។ អរយសចច


ិ ទា ំង៤ហតដូ
ើ ចហមថចខលោះ? រទ្ុ
ឺ ក្សអ
ខ រយសចច
ិ ៈ១ ទ្ុក្សស
ខ មុ ទ្

យអរយសចច
ិ ៈ១ ទ្ុក្សន
ខ ិ ហរាធអរយសចច
ិ ៈ១ ទ្ុក្សន
ខ ិ ហរាធោមន
ិ ី បដិបទាអរយសចច
ិ ៈ ១»។
31

ថ្ថៃព្ប្ស ូព្ត្
រពោះសិទ្នទ្ក្ស
ទ ុ ម្មរ របសូ រតហៅថ្ងងសុរក្ស ១៥ហក្សត
ើ ង្ខវសាខ
ិ ឆប ំច មុ នព.ស. ៨០ឆប ំ

ហៅក្សបុងរតក្សូ លក្សស ័រត ន្តរបហទ្សហន ៉ា លបចចុបផនប ឬជមពូទ្វីបពីអតីតកាល។ ដូ ហចបោះ រពោះ

អងគរជាក្សូ
ឺ នមនុ សសម្មបក្ស់។ ង្តការង្ដលមនុ សសធមមតាម្មបក្ស់ នរតាស់ដង
ឹ និងកាលយខលួន

ហៅជារពោះពុ ទ្ ន ឬអបក្សរ ជញហនោះ មនង្មនរត


ិ មង្ត
ឹ នម្មនក្សំហណ្ើតជាមនុ សសហេើយ ក្ស៏

រសាប់ង្ត នកាលយហៅជាអបក្សរ ជញឬរពោះពុ ទ្ហន ោយសវ័យរបវតថិ ឬហោយង្គយៗហន្តោះ

ហទ្ ង្តហរពា្ោះបន្តធប់ពីហក្សតហេ
ើ ើយ នទ្ទ្ួ លនូ វការចិញ្ចឹ មបី ច់ រក្សាការពា្រពីម្មតា

បតាន
ិ ិ ងញាតិមតថ
ិ នទ្ទ្ួ លនូ វការអប់រ ំ ការសិក្សាលអររប់រោន់ និងម្មនការហបថជាញ

ការតា ំងចិតថ ការអធិោឌនដ៏ខាល ំងកាលនិងរងម្ម


ឹ ំ្ស់ ហទ្ើបអាចសហរមចនូ វហោល

បំណ្ង្នីមួ យ ន។ ការសិក្សាអំពីថ្ងងរបសូ រតរបស់រពោះពុ ទ្អ


ន ងគ តាមរយៈរូ ប

ភាពពុ ទ្រន បវតថិ នឹងអាចឲ្យហយង


ើ ំ ី សារៈសំខាន់និងផលរបហយជន៍
នយល់ ចាស់អព

ថ្នការរ ំលឹក្សដល់ ថ្ងងរបសូ រត ន្តឱកាស បុ ណ្យវសាខបូ


ិ ជាហនោះ នលអ។

ខួបរបសូ រតរបស់រពោះពុ ទ្(ន រពោះសិទ្នត)ទ

ម្មនសារៈង្ដលរួ រឲ្យសិក្សានិងយក្សជារំរូសំ

រាប់ការអប់រ ំដល់ ក្សុលបុ រតក្សុ លធីតាររប់រូប

មនថាជាជនជាត
ិ ្ហទ្។
ិ តាមរយៈពុ ទ្ន

របវតថិ ជាពិហសសតាមរូ បរំនូរង្ដលឆលុោះ

ច ំងពីការរបសូ រតរបស់ រពោះពុ ទ្ហន ន្តោះ


បញ្ញ

ហយងហឃ
ើ ើ ញថា ហៅហពលរបសូ រតហចញអំពី

ថ្ផធម្មតាភាលម ទារក្សដ៏តូចហន្តោះ ន្ន

ហដើរហៅមុ ខហឆពោះហៅទ្ិសខាងហជើងចំនួន៧

ំ ន
ជហា ហោយម្មនផ្លែឈូ ក្សរទ្ពីហរកាម

ហេើយក្ស៏ឈប់និងហលើក្សចងអុលថ្ដហ ើ ងហៅ
32

ហលើ រពមទា ំងនិយយថា៖ អមគគហម្សមឹ មោកសស មជមឋហម្សមឹ មោកសស

មសមឋហម្សមឹ មោកសស អយម្នទោ


ិ ុ រភ មវា ង្របជាង្ខមរ
មម្ ជាតនតថោនិបន

ថា៖ ‹‹ខលួនហយងជាក្សំ
ើ ពូលថ្នហោក្ស ជាបុ រល
គ របហសើរជាងហរក្សបុងហោក្ស ជាចមផងជាង

ហរក្សបុងហោក្ស ជាតិហនោះជាក្សំហណ្ើតចុ ងហរកាយបំផុតរបស់ហយង


ើ អំហណ្ើោះតហៅមុ ខ

ហយងង្លងហក្ស
ើ តហទ្ៀតហេ
ើ ើ យ››។

អវីង្ដលហយើងរួ រយក្សជាលំអាន នអំពីរពឹតថិការណ្៍ន្តហពលរបសូ រតហនោះ ម្មន

៣ចំណ្ុចរឺ៖

ក្ស) មនុ សសម្មបក្ស់ៗ របផម្មនហោលហៅ


ី ិ ួ នតា ំងង្តពីហៅតូ ចៗ ហោយ
សំរាប់ជីវតខល

ហោលហៅហនោះអាចជាហោលហៅង្ដលហរបហងែើតហោយខលួនឯង ឬក្ស៏អាចជា

ហោលហៅង្ដលម្មតាបតាន
ិ ិ ងអា្ពា លជួ យក្សូ ន ឱយអាចហរៀនហរៀបចំ

ហោលហៅសំរាប់ជីវតរបស់
ិ ខួ នតា
ល ំងពីហៅតូ ចៗ។ ក្សបុងពុ ទ្សា
ន សន្ត អធិឋនរឺ

ការតា ំងចិតថ ឆនទឋ រឺហសចក្សថីរ ថាប និងសោធរឺការហជឿចាស់ថាអាចហធវើ ន

សុ ទ្ង្ន តជាហោលធម៌ហដម
ើ ផសំ
ី ហរចហោលហៅន្តអន្តរត។
ខ) ហដើមផសហរមចនូ
ី វហោលបំណ្ងហនោះ (ហដើមផ ី នរតាស់ ជារពោះពុ ទ្)ន រពោះក្សុ ម្មររតូវ

ហរបើហពលហវោរេូ តដល់ ហៅ៣៥ឆប ំ ហោយឆលងកាត់នូវវធ រា ំនឹង


ិ ីជាហរចនទ្ំ

ំ នទា ំង៧របស់រពោះក្សុ ម្មរ ហៅក្សបងពុ ទ្រន បវតថិ រជាអតទ
សហរមច។ ជហា ឹ បផដិរូប

ិ ីង្ដលន្ត ំហៅរក្សការសហរមចហោលបំណ្ងនិងការរតាស់ដឹង។
របស់ វធ ំ ន
ជហា

ន ងគរទ្ង់ហៅថាមោជឈងគឋ៧ ង្ដលង្របថា អងគ៧យ៉ាងង្ដល


ទា ំង៧ហនោះ រពោះពុ ទ្អ

ន្ត ំឱយ នរតាស់ដង


ឹ ង្ដលម្មតាបិតាអាចយក្សមក្សហធវើជាម្មរតោឌនក្សបុងការអប់រ ំ

បុ រតធីតារបស់ខួ នតា
ល ំងពីតូ ចៗ ុ ថ ោះឱយក្សូ នយក្សអងគទា ំង៧ហនោះ
និងបណ្ ហធវើជា

ម្មរតោឌនក្សបុងការង្សវងរក្សចំហណ្ោះវជា
ិ ជ។ ហពា្ជឈងគៈ៧ ឬអងគង្ដលន្ត ំឱយ ន

រតាស់ដឹង ឬអងគង្ដលន្ត ំឱយសំហរចនូ វហោលហៅ ហន្តោះ ម្មន៖


33

១. សត ការអប់រ ំក្សូន និងអប់រ ំចតថ


ិ ឱយម្មនសតរ
ិ ការរល
ឺ ឹក្ស នលអជានិចច

ចំហពា្ោះហោលហៅ។

២. ធម្មវិច័យ ការអប់រ ំក្សូននិងអប់រ ំចតថ


ិ ឱយហពញចតថ
ិ ហៅក្សបុងការរសាវ

រជាវ ពិនិតយពិច័យ វភារចំ


ិ ហពា្ោះហោលហៅ វភារហល
ិ ើធមមៈឬុអៗទា
ីវ ំងពួង

ហោយមិនហចោះង្តហជឿ ឬបហ្ថ យហៅតាមយថាក្សមម។

៣. វិរិយឋ ការអប់រ ំក្សូននិងអប់រ ំចតថ


ិ ឱយម្មនហសចក្សថពាយម
ី ឧសាេ៍ អត់

ម ់ជានិចចចហំ ពា្ោះការង្គរហដើមផសំ
ធន់ អត់ធត ី ហរចហោលហៅ។
៤. បត ការអប់រ ំក្សូននិងអប់រ ំចិតថ ឱយម្មនហសចក្សថីរក្សរាយជាន
ី ិ ចច។

៥. បសសទធិ ការអប់រ ំក្សូននិងអប់រ ំចតថ ិ តា ំងម្ម ំជានិចចចហំ ពា្ោះការង្គរ


ិ ឱយម្មនចតថ

ហដើមផសំ
ី ហរចហោលហៅ។
៦. សោធិ ការអប់រ ំក្សូននិងអប់រ ំចិតថ ឱយម្មនហសចក្សថីសងប់ជានិចចចហំ ពា្ោះ

ការង្គរហដម
ើ ផសំ
ី ហរចហោលហៅ។
៧. ឧមបក្ខខ ការអប់រ ំក្សូននិងអប់រ ំចតថ
ិ ឱយម្មនចតថ
ិ ជាក្ស្ថ ល ចតថ
ិ ជាយុ តធម៌
ិថ

ចំហពា្ោះការង្គរហដើមផសំ
ី ហរចហោលហៅ។
រ) ផ្លែឈូ ក្សង្ដលមក្សរទ្រពោះក្សុ ម្មរ រជាការឆល
ឺ ច ំងមួយហទ្ៀតអំពីពុ ទ្រន បវតថិ
ុ ោះបញ្ញ
ហោយរូ បភាពហនោះ។ ផ្លែឈូ ក្សក្សបុងភាសា លី រឺបទុម្ ឬកម្ល។ ក្សបុងហនោះង្ដរ

កម្ល ហនោះក្ស៏ នន័យដល់ ហបោះដូ ង របស់មនុ សសហយើងហនោះង្ដរ។ ការង្ដលម្មន

ផ្លែឈូ ក្ស ឬក្សមល ឬហបោះដូ ងមក្សរទ្ ទ្ហជង


ើ ហនោះ អាច នន័យដល់ ការង្ដល

ម្មតាបិតាឬអា្ពា ី ល់នូវការរសឡាញ់ ការោ ំរទ្ ការឧបតទមភ


ល របផផថ

ការហរជាមង្រជងដល់ ក្សូនក្សបុងការហធវើដហំ ណ្ើរហឆពោះហៅរក្សហជារជ័យថ្នហោលហៅ។

ិ ជុវំ ញវ
បរយកាសលអ ័
ិ យវឌ្ណន្តការរបស់ ័យជួ យដល់ ការសំហរចនូ វ
ក្សូន រជាបចច

ំ ងង្ដរ ង្ដលហៅក្សបុងភាសា
ហោលហៅមួ យចំង្ណ្ក្សដ៏ធផ លីហោក្សហរបើពា្ក្សយថា

បដិរ ូបមទសវាសឋ រឺការរស់ហៅក្សបុងរបហទ្សង្ដលសមរួ រ។


34

ថ្ថៃច្ល
ូ បរ ិនិោវន

រពោះសាររី ក្សធ្លតុ

រពោះសម្មមសមពុទ្ន

ង្ដលរក្សាទ្ុក្សហៅ

ក្សបុងសារមនធីរជាតិ

រក្សុងញូង្ដលលី

របហទ្សឥហណ្ឍៀ

រូបងតហោយ

ហេង មណ្ីចិន្តថ

ឆប ំ ២០០៧

បន្តធប់ពីរតាស់ ដឹង និងការបំហពញក្សិចចការហដើមផព


ី ិ ភពហោក្សអស់រយៈហពល
ដល់ ហៅ៤៥ឆប ំ ន ងគក្ស៏រទ្ង់ចូ លរពោះនិពា្វន(ចូ លមរណ្ភាព)ក្សបុងរពោះជនម៨០
រពោះពុ ទ្អ

វសា ន្តថ្ងងអង្គគរ ១៥ហក្សើតង្ខវសាខ


ិ ឆប ំមាញ់ ន្តហពលជិតភលឺ។ មរណ្ភាពជាសភាវៈ

ធមមជាតិង្ដលមិនម្មននរ្អាចហរច ន មិនថាជាមនុ សសធមមតាម្មបក្ស់ ឬរពោះពុ ទ្ ន

ង្ដលជាអចឆរយបុ
ិ រល
គ ហន្តោះហ ើយ។ ច ំងអំពីការចូ លរពោះនិពា្វន
ង្តអវីង្ដលរួ រឆលុោះបញ្ញ

ហន្តោះ រឺថា ហតើមុ ននឹងម្មបក្ស់ៗចូ លមរណ្ភាពហន្តោះ ហតើម្មបក្ស់ៗ នហធវើអវីខលោះ ឬរួ រហធវើអវីខលោះ

ជារបហយជន៍ដល់ ខួ ន?
ល ហតើម្មបក្ស់ៗ នបនសល់ ទ្ុក្សនូ វអវីខលោះ ឬរួ របនសល់ ទ្ុក្សនូ វអវីខលោះ

សំរាប់ជារបហយជន៍ដល់ សងគមជាតិ?

ហៅន្តទ្ីចុ ងហរកាយមុ ននឹងរពោះពុ ទ្អ ិ ិ ពា្វន រទ្ង់


ន ងគបរន នរតាស់ ជាចុ ងហរកាយ

ិ ុ សងឃង្ដលក្សំពុងរង់ជុ វំ ញថា៖
ដល់ ភក្សខ ិ ‹‹ហនតោនិ ភិកខមវ អាម្នតយាម្ិ មវា វយ

ធោម សង្ខខោ អប្បោមទន សម្ាមទថាត››។ ម្មបលភក្សខ


ិ ុ ទា ំងឡាយ ឥ ូ វហនោះ
35

តថារតរ ប ទា ំងឡាយឲ្យ
ប់អក្ស នដឹង សង្គខរទា ំងឡាយម្មនហសចក្សសាបសូ
ីថ នយជា

ធមមតា អបក្សទា ំងឡាយចូរញា


ុ ំងក្សិចចទា ំងពួងឲ្យ សហរមច ហោយហសចក្សថីមិនរបម្មទ្ចុ ោះ។
សារៈសំខាន់របស់ពុទ្ដ ិ រតង់ហនោះ តាមទ្សសនៈទ្ូ ហៅ រសទ
ន កា ឺ ិតហៅហលើរបហយរ

ុ ំងក្សចច
ថា ចូ រញា ិ ទា ំងពួងឲ្យសហរមច។ របហយរហនោះ ង្តងង្តទ្ទ្ួ ល នការបក្សរសាយ

និងយក្សមក្សសង្មថងជាធម៌ហទ្សន្តរាល់ ហពល ហដើមផជាការោស់


ី ហតឿនដល់ ខួ នន
ល ិ ងពុ ទ្ ន

បរស័ ិ ទា ំងពួងក្សបុងទ្ីហនោះ
ិ ទ្ ហោយពា្ក្សយថាក្សចច នដល់ ក្សចច
ិ ង្ដលម្មនរបហយជន៍ដល់

ខលួន និងក្សចច
ិ ង្ដលម្មនរបហយជន៍ដល់ អក្ស
ប ដថ្ទ្។ ឬមា៉ាងហទ្ៀត នដល់ ក្សចច
ិ ង្ដលម្មន

របហយជន៍ដល់ ក្សុ ងជាត


ប ិហនោះ និងក្សិចចង្ដលម្មនរបហយជន៍ដល់ ជាតិមុ ខ។

ិ ទា ំងពួងរបស់រពោះសម្មមសមពុទ្នង្ដលរពោះអងគ
ចុ ោះក្សចច នបំហពញឱយសហរមចមុ ន

នឹងចូ លបរន
ិ ិ ពា្វនរអវ
ឺ ីហៅ? ម្មនហរឿងហៅក្សបុងមហាបរន
ិ ិ ពា្វនសូ រត ក្សបុងរមពរសុ
ី តន
ថ ថ

បិដក្ស ទ្ីឃនិកាយ រពោះថ្រតបិដក្សហលខ១៦ ង្ដល នចារទ្ុក្សថា កាលពីរពោះពុ ទ្អ


ន ងគ

ហទ្ើបង្ត នរតាស់ដង
ឹ ងមៗ
ី រក្សុងម្មរ នចូ លមក្សអារាធន្តឱយរពោះអងគចូលបរន
ិ ិ ពា្វន ង្ត

រទ្ង់ នហឆលើយតបហៅនឹងរក្សុងម្មរវញថា៖
ិ ««ម្មបលម្មរម្មនចិតថ ប (ហបើ)ពួ ក្សភិក្សខុជា


សាវក្ស ពួ ក្សភិក្សខុនីជាសាវកា
ិ ពួ ក្សឧ ័
សក្សជាសាវក្ស ពួ ក្សឧ សិកាជាសាវការបស់

តថារត ង្ដល្លសហវៀងថ្វ ហក្សលៀវកាល ជាពេុ សសូត រទ្រទ្ង់ធម៌ របតបតថ


ិ ិធម៌សមរួ រ

ដល់ ធម៌ របតបតថ


ិ ដ៏
ិ សមរួ រ របរពឹតថតាមធម៌ ហៅមនទាន់
ិ ម្មន ទា ំងមិនទាន់ នហរៀន

នូ វវាទ្ៈថ្នអាចារយរបស់ខួ ន
ល ហេើយរ ប់ សំង្ដង បញ្ដតថ តា ំងទ្ុក្ស ហបើក្ស ង្ចក្ស ហធវើឲ្យ

ង្គយ ន ទា ំងមនទាន់
ិ សងែត់សងែិននូ វបរបផវាទ្ ង្ដលហក្សតហ
ើ ើងហេើយ ឲ្យជាក្សិចច

ង្ដលសងែត់សងែិន នហោយលអ តាមពា្ក្សយង្ដលសមហេតុ ហេើយសំង្ដងធម៌

របក្សបហោយ ដិហារយ នដរាប្ហទ្ តថារតក្ស៏មិនទាន់បរន


ិ ិ ពា្វនដរាបហន្តោះ។

មា៉ាងហទ្ៀត ម្មបលម្មរម្មនចិតថ ប រពេមចារយរបស់ តថារតហនោះ ហៅមនទាន់


ិ ខាជប់ខួ ន

មនទាន់
ិ ចហំ រន
ើ មនទាន់
ិ ផាយហៅសពវទ្ិស មនទាន់
ិ ដឹងហរចនោ
ើ ប ទា ំងមិនទាន់ហពញ

ិ ណ្៌ដរាប្ មួ យហទ្ៀត ពួ ក្សហទ្វតានិងមនុ សសមិនទាន់ហចោះសំង្ដង


បរបូ នហោយ
36

របថ្ពដរាប្ហទ្ តថារតក្ស៏មនទាន់
ិ ិ ិ ពា្វនដរាបហន្តោះ”។ ៤៥ឆប ំហរកាយមក្ស ហៅ
បរន

ហពលង្ដលរពោះអងគម្មនរពោះជនម៧៩វសានិង៩ង្ខ(៣ង្ខមុ នចូ លបរន


ិ ិ ពា្វន) រក្សុងម្មរ

ក្ស៏ នចូ លមក្សអារាធន្តមថងហទ្ៀត ហោយហៅហពលហនោះ ន ងគរទ្ង់សុ ខចិតថ


រពោះពុ ទ្អ

ទ្ទ្ួលអារាធន្តរពមចូ លបរន
ិ ិ ពា្វន ហោយរពោះអងគ នរបហមល(វាយតថ្មល
ើ ) ហឃើញថា

ក្សិចចទា ំងពួងរបស់ រពោះអងគ រឺការបណ្


ុ ថ ោះប្ថ លសមតទភាពពុ ទ្ប
ន រស័
ិ ទ្ឱយ នលអ និង

ការបងែតា ំងអងកា
គ រពុ ទ្សា
ន សន្ត(រពេមចារយ)របស់រពោះអងគឱយ នម្ម ំមួនហន្តោះ នហៅ

ដល់ ហោលហៅហេើយ។

ដូ ហចបោះ ក្សបុងឋានៈជាពុ ទ្ប ិ ទ្ន្តបចចុបផនប ក្សិចចទា ំងពួងរបស់ ហយើងហៅតាមលំ


ន រស័

អានរបស់ រពោះពុ ទ្នអងគជាបរមររូ ង្ដលម្មនក្សបុងមហាបរន


ិ ិ ពា្វនសូ រតហន្តោះ រឺ៖

១. របផហរៀនហោយរបថ្ព
ី និងបដិបតថនូ
ិ វសតបផោ
ិ ឌ ន៤ សមមបផធ្លន៤ ឥទ្និ ទ្៤

ឥន្តនធីយ៍ ៥ ពលៈ៥ ហពា្ជឈងគ៧ និងអរយមរគ


ិ របក្សបហោយអងគ៨(ហពា្ធិបហក្សខយយធម៌

៣៧) ទាល់ ង្តម្មនភាព្លសហវៀងថ្វ ហក្សលៀវកាល ជាពេុ សសូត ហេើយអាចរ ប់

សំង្ដង ហធវើឲ្យង្គយ ន នូ វធម៌របស់ រពោះអងគ ទា ំងអាចហោោះរសាយនូវពា្ក្សយ

ទ្ិហតៀនង្ដលហក្សើតហ ើងហេើយ នហោយលអតាមពា្ក្សយង្ដលសមហេតុ និងជា

អបក្សរបតបតថ
ិ ិធម៌សមរួ រដល់ ធម៌ របរពឹតថតាមធម៌ រេូ តទាល់ ង្ត នកាលយហៅជា

បុ រល
គ របហភទ្្មួ យ គ ទា ំង៤របហភទ្រឺហសាតាបនបបុរល
ក្សបុងចំហ្មបុ រល គ

សក្សទាោមិបុ រល
គ អន្តោមិបុ រល
គ និង អរេតថបុរល
គ ។

២. របផង្ងទា
ី ំសាសនរពេមចរយៈ(ពុ
ិ ទ្សា
ន សន្ត) ឲ្យ នរងម្ម
ឹ ំលខា
អ ជ ប់ខួ ន
ជ តា ំងហៅ

អស់ កាលអង្ងវង តា ំងហៅអស់កាលដ៏យូរ ម្មនការរក្សចំ


ី ហរនើ នផសពវផាយហៅ

កាន់សពវទ្ិស ហធវើឲ្យមហាជនកាន់ង្តហរចើន នដឹងពីពុ ទ្សា


ន សន្ត និងហធវើឲ្យពុ ទ្ ន

សាសន្ត ិ ណ្៌ ហដម


នអភិវឌ្ណន៍ហពញបរបូ ើ ផជារបហយជន៍
ី ដល់ ជនដ៏ហរចន
ើ ហដម
ើ ផី

ហសចក្សថីសុ ខដល់ ជនដ៏ហរចើន ហដើមផអនុ


ី ហរោោះដល់ សតវហោក្ស ហដើមផហសចក្សថ
ី ីចហរមើន

ហដើមផជារបហយជន៍
ី ីសុ ខដល់ ហទ្វតា និងមនុ សសទា ំងឡាយ។
ហដើមផហសចក្សថ

37

អនុ មោទនាការត្រាស់ដឹង ២៦០០ ឆ្ន ាំ

ពួ ក្សហយងជារបជាពុ
ើ ទ្ប
ន រស័
ិ ទ្ង្ខមរ ម្មនសំ្ង្ស់ ង្ដល នរស់ហៅទាន់

ឆប ំហនោះ ី ហម្មទ្ន្តការរតាស់ដឹងរបស់ រពោះអងគររប់២៦០០ឆប ំ


ហដើមផអនុ និងជាភ័ពវល អ

ហពក្ស្ស់ ង្ដលក្សូ នហយង


ើ នហក្សើតហៅក្សបុងឆប ំហនោះ ង្ដលជាឆប ំដ៏ពិសិទ្នមនង្គយ
ិ ន

ជួ បរបទ្ោះ!!!

ពួ ក្សហយើងរួ រហៅវតថហដើមផហធវ
ី ើអនុ ហម្មទ្ន្តអបអរសាទ្រ ហរពា្ោះរាជរោឌភិ ល ន

ក្សំណ្ត់យក្សថ្ងងអង្គគរទ្ី១៧ឧសភា ង្ដលរតូវនឹងថ្ងងហធវបុ
ើ ណ្យជាតវិ សាខបូ
ិ ជា ជាថ្ងង

សរម្មប់អបអរសាទ្រ ហោយការសម្មទានសីល៥ ការរបហរនចង្គាន់រពោះសងឃហៅ

ហពលរពឹក្សនិងថ្ងងរតង់ ហោយការហដើរង្េររបទ្ក្សសណ្ជុ
ិ វំ ញរពោះវ
ិ ហារ
ិ ហោយការថាវយ

ី ែ ហោយការសូ រតធម៌រ ំលឹក្សសរហសើរ ហោយហោយការសាថប់ធមមហទ្សន្ត និងហោយ


ភញផ្ល

ការសាក្សសួ រសាក្សចាឆធម៌ជាហដើម។ សរម្មប់ពុទ្ប


ន រស័
ិ ទ្ង្ដលមន
ិ នអហញ្ជើ ញហៅវតថ

ក្ស៏រួរអុ ជហទ្ៀនធូ ប និងថាវយភញីផ្លែហៅមុ ខរពោះពុ ទ្រន ូបង្ដលម្មនហៅនឹងផធោះ និងរួ រហធវើ

អភ័យទានហោយការហលើក្សង្លងហទាសអបក្សង្ដលនរបរពឹតថខុ
ិ សហលើហយង
ើ និងង្លង

សតវម្មនជីវតឲ្យរួ
ិ ចខលួន ដូ ចជាពពួ ក្សសតវរតី ឬពពួ ក្សសតវបក្សស ី ជាហដើម ហដើមផជាបុ
ី ណ្យ

ក្សុ សល សរម្មប់ជីវតរបស់
ិ ហយើង។

ហោយហេតុ ថាឆប ំហនោះជាឆប ំពិហសស ង្ដលរ ំលឹក្សដល់ ការង្ដលរពោះពុ ទ្ប


ន រមររូ

របស់ ហយើងហោក្ស នរតាស់ ដឹងជាត្រពះពុទធ រតាស់ដឹងជាត្រពះអ្រហនត រតាស់ ដឹងនូ វ

អ្រ ិយសច្ា៤ រតាស់ដឹងនូ វមជ្ឈ ិោបដិបធ រតាស់ដឹងនូ វអ្ដឋងគិកមគគ រតាស់ដឹងនូ វ

និោវន និងរតាស់ដង ំ ជ
ឹ នូ វរពោះធម៌ង្ដលជារបទ្ីបសរម្មប់បភ ឺល វី តមនុ
ិ សសជាតិហន្តោះ ពុ ទ្ ន

ិ ទ្ទា ំងឡាយរួរង្តរបងង្របងបង្នទ
បរស័ ឹ មហទ្ៀត ក្សបុងការហរៀន សិក្សា និងបដិបតថនូ
ិ វ

ហោលធម៌ទា ំងអស់ ហនោះ ឲ្យកាន់ង្តចាស់និងកាន់ង្តរបហសើរហ ើង និងរ ប់នូវហោល

ធម៌ដ៏សខា
ំ ន់ៗទា ំងហនោះ ឲ្យក្សូ ន ហៅ និងសាច់ញាតរបស់
ិ ខួ ន
ល នដង
ឹ ផង ជាពិហសសរឺ
38

អរយសចច
ិ ៤ ង្ដលជាវង
ិ ីជីវតង្ដលរបបហោយហេតុ
ិ ផ ល មន
ិ ច់ពឹងហលើហរពងវាសន្ត

មិន ច់អងវរក្សរឲ្យអាទ្ិហទ្ពជួ យ ង្តជាអបក្សក្សំណ្ត់ជីវតរបស់


ិ ខួ នហោយខល
ល ួ នឯង។
ហយងអាចម
ើ នង្មនជាររូ
ិ ហពទ្យង្ដលហចោះពា លជមងអប
ឺ ក្សដថ្ទ្ ង្តហយងអាចហរប
ើ ើវធ
ិ ី

សាន្តសថរបស់ ររូហពទ្យហដើមផហោោះរសាយបញ្ញ
ី ា ជីវត
ិ ឬហសចក្សថទ្ុ
ី ក្សហខ រក្សៀមរក្សំក្សុ ងជ
ប ីវត
ិ ន

ហោយការសាគល់ បញ្ញ
ា ជីវតហន្តោះឲ្យ
ិ នចាស់(ទ្ុក្សស
ខ ចចៈ) រសាវរជាវរក្សឲ្យហឃើញថាអវី

ជាហដម
ើ ហេតុ របស់បញ្ញ
ា ង្ដលក្សំពុងង្តជួ បរបទ្ោះហនោះ(ទ្ុ ក្សស
ខ មុ ទ្យសចចៈ) ហរៀបចំ

ហោលហៅជីវតង្ដលោ
ិ ម នបញ្ញ
ា ឲ្យ ខ ិ ហរាធៈ) និងហដើរតាមផលូវទា ំង៨(មរគ
នចាស់(ទ្ុក្សន

សចចៈ) ង្ដលរពោះពុ ទ្អ


ន ងគហោក្ស នពិហសាធន៍រួចហេើយរឺ ១-ម្មនទ្សសនៈរតូវ ២-ម្មន

ការរតរតូ
ិ វ ៣-ម្មនការនិយយសថីរតូវ ៤-ម្មនទ្ហងវើឬក្សមមរតូវ ៥-ម្មនការចិញ្ចឹ មជីវត

រតូវ ៦-ម្មនហសចក្សថពាយមរតូ
ី វ ៧-ម្មនសតរតូ
ិ វ និង៨-ម្មនសម្មធច
ិ តថ
ិ រតូវ។

ិ ៈ៤ជាម្មោ៌ជីវត
ហរៅពីការយក្សអរយសចច ិ ហយើងក្ស៏រួររិតពិចារ្ង្ដរថា ហតើ

ក្សបុងឋានៈជាពុ ទ្ប
ន រស៍
ិ ទ្ ហយើងនឹងអាចបនថសាសនរពេមចរយៈ(ពុ
ិ ទ្សា
ន សន្ត) របស់

រពោះបរមររូហយង
ើ ឱយ នរងម្ម
ឹ ំលខា
អ ជ ប់ខួ ន
ជ ម្មនការរក្សចំ
ី ហរនើ នផសពវផាយហៅកាន់

សពវទ្ិស ហធវើឲ្យមហាជនកាន់ង្តហរចើន នដឹងពីពុ ទ្សា


ន សន្ត និងហធវើឲ្យពុ ទ្សា
ន សន្ត

នអភិវឌ្ណន៍ង្ងមហទ្ៀតហោយរហបៀប្ ហដម
ើ ផជារបហយជន៍
ី ំ ន់ក្សូននិងហៅ
ដល់ ជន្ត

ន សន្តង្ដលនឹងអាចតា ំងហៅអស់
និងអនុ ជនជាន់ហរកាយរបស់ ហយើង។ ហរពា្ោះថា ពុ ទ្សា

កាលដ៏យូរ ំ ងជាមួ យនឹងភាពជារបហយជន៍ថ្នពុ ទ្ធ


នហន្តោះ ក្ស៏ហរពា្ោះម្មនទ្ំន្តក្ស់ទ្ន ន ម៌

ដល់ មនុ សសជាតជនដ៏


ិ ហរចន។
ើ ហបមនុ
ើ សសជាតិ ជាពិហសសង្ខមរហយង
ើ មន
ិ នយល់

ហឃើញថាពុ ទ្សា
ន សន្តម្មនរបហយជន៍ហទ្ហន្តោះ ពុ ទ្សា
ន សន្តហនោះក្ស៏នឹងមិនម្មនអបក្ស

្បដិបតថិ ហជឿ ឬកាន់តាមង្ដរ។ ភាពជារបហយជន៍របស់ពុទ្សា


ន សន្ត រហៅហពល

្ង្ដលង្ខមរហយងយល់
ើ ថា អ្រ ិយសច្ាៈ៤ ហនោះ ពិតជាម្មនរបហយជន៍ក្សុ ងការន្ត
ប ំជវី ត

ហឆពោះហៅរក្សហសចក្សថសុ
ី ខពិតរ ក្សដង្មន ហេើយន្ត ំោបរស់ហៅក្សបុងវង
ិ ជ
ី វី តង្បបអរ
ិ យសចច
ិ ៈ

ហន្តោះ ហោយការហពញចតថ
ិ និងហជឿជាក្ស់។
39

ំ តថា
ខញុរ ិ ំ ន់ហយងហនោះ
តួ ន្តទ្ីរបស់ជន្ត ើ ជាពិហសសរពោះសងឃ ម្មនសារៈសំខាន់

្ស់ង្ដលរតូវហធវើឲ្យភាពម្មនរបហយជន៍របស់ពុទ្សា
ន សន្ត ហក្សើតម្មនដល់ របជាជន


ង្ខមរ ហោយចំហពា្ោះក្សបុងចំហ្មយុ វវយន្តសម័ យសក្សលភាវូបនីយក្សមមហនោះ។ ហយង

រួ រង្តរបកាសយក្សឆប ំព.ស.២៥៥៥ ឬឆប ំសាក្សល២០១១ហនោះ ជាឆប ំអរយសចច


ជាឆប ំចាប់ហផថម
ើ ថ្ន ទ្សវតសរ ៍វង
ិ ជ
ី វី តអរ
ិ យសចច
ិ សរម្មប់របជាជាតិង្ខមរហយង
ើ ហរពា្ោះ

ថា ហបហយ
ើ ងរស់
ើ ហៅក្សបុងអរយសចច
ិ ហ្មោះថាហយងរស់
ើ ហៅក្សបុងធម៌ទា ំង៨៤០០០ របស់

រពោះពុ ទ្ន ផងង្ដរ។

សូ មឱយបុ ណ្យអានិសងសថ្នការបូ ជាចំហពា្ោះខួបថ្នការរតាស់ដង


ឹ ជាពុ ទ្ ន

របស់រពោះបរមររូថ្នហយងររប់
ើ ២៦០០ឆប ំ និងអានិសងសថ្នការបូ ជាចំហពា្ោះថ្ងង

វសាខបូ
ិ ជាហនោះ នជាបចច័យជួ យឱយរបជាបរស័
ិ ទ្ង្ខមរនិងសក្សលហោក្ស ន

កាលយហៅជាអបក្សង្ដលម្មនការយល់ ហឃើញរតមរតូ
ឹ វ រតរត
ិ មរតូ
ឹ វ និយយរតម

រតូវ ហធវើអំហពើរតឹមរតូវ របក្សបអាជីវក្សមមរតឹមរតូវ ម្មនការពាយមរតឹមរតូវ តា ំង

សតិ នរតមរតូ
ឹ វ និងតមែល់ចតថ
ិ នសងប់រតមរតូ
ឹ វ ហៅក្សបុងរនលងថ្នផលូវង្ដល

មនត
ិ ងហពក្សម
ឹ នធូ
ិ រហពក្ស មនហឆវ
ិ ងហពក្សមនសា
ិ ថ ហំ ពក្ស ហដើមផសនថ
ី ិ ភាព និងការ

អភវឌ្ណន៍
ិ មួយង្ដលសទិតហសទរចរកាល
ិ តហរៀងហៅហហាង។៚

សូមអ្នុទ្ោទនន!
ោធុ! សធុ! ោធុ!

ពីទ្ូលបងគំ ខញុរំ ពោះក្សរុ្ ខញុំ ទ្

ធមមបណ្ិឍ ត ហេង មណ្ីចិន្តថ


40

វសាខប
ិ ូជា
ិ ៀងធ្លលក្ស់រតជាក្ស់កាយ ហពញបូ ណ្៌រពោះពា្យបក្ស់រ ំហភយ
៙វសាខហភល ើ បក្ស់ន្ត ំក្សនធម៌
ិល រក្សអូ បហសផយ

ហចញមក្សហលវើយៗពីក្សបុងវតថ។ សហមលងពិហរាោះថ្នហទ្សន្ត បទ្សមូតន្តន្តន្ត ំក្សំសត់

នឹក្សហឃើញដល់ រពោះចរយបទ្
ិ ង្ដលរពោះសុ រតរទ្ង់បំហពញ។ ់
តា ំងង្តពីហពលរទ្ងរបសូ រត

ពាយមរេូ តោមនហទាហមបញ លុ ោះរតាង្ត នរតាស់ហពញហលញ ដរាបចរហចញហៅនិពា្វន។

ហដម
ើ ផង្របរ
ី ំ ឹ ងលអ
ប់ដណ្ ដល់ សពវនិក្សរររប់ទ្ិសសាទន ំ ន
ថាម្មនផលូវមួយលអភុផ្ល

ង្ដលមនុ សសរួរ នហដរើ ហលើផលូវ។ តរមង់ហៅរក្សទ្ីោមនទ្ុក្សខ ទ្ីម្មនង្តសុ ខម្មនង្តរតូវទ្ី

ហន្តោះសបាយពន់ហពក្សក្សូ វ ង្តរតូវហដរើ ផលូវរពោះអងគរ ប់។ ហរពា្ោះហបម


ើ នហដ
ិ រើ ផលូវហន្តោះហទ្

ទ្ុក្សហខ ទាសនឹងហរមក្សរបញាប់ ទ្ុក្សហខ រពា្ោះង្តហក្សតហរពា្ោះង្តសា


ើ ល ប់ ទ្ំខួ នហយ
ល ើងជាប់ឱយឈឺផារ។
ជរាពាធន
ិ ិ ងហសាក្សហៅ ហទាមនសសចតថ
ិ ហៅថហរពា្ោះត្ា កាម-ភព-វភព
ិ បរបការ

ត្ ័ ។
ា ហនោះជាសមុទ្យ រលត់សូនយ នហរពា្ោះម្មោ៌ ផលូវរពោះសាសាថម្មនរ ំបរក្ស

ហឃើញហៅង្ខហពញបូ ណ្៌មី វសាខរារត
ិ ី ំសុខា។
ន្ត វសាខម្មសាអសា
ិ ច រយ្ស់ ង្ខ

រពោះអម្មចស់រតាស់ពុទាន របសូ រតក្ស៏ង្ខវសាខា


ិ លុ ោះរទ្ង់មរ្ពិសាខង្ដរ។

វសាខម្មសាហពញបូ
ិ ណ្៌មី ររប់ជនរបុសរសីជាជាតង្ខម
ិ រ របផចងចា
ី ំនិងខំង្ង

ិ៍ថ
របថ្ពណ្ីហក្សរហចរហៅវតថ
។ ហៅសាថប់ហោក្សសូ រតរ ប់ពីផលូវ តរមង់តរមូវតាមធម៌បទ្

ហៅរសូ បក្សលនធម៌
ិ អ មត់ចត់
លេ យក្សមក្សរបតព័
ិ ទ្ក្ស
ន ុ ងច
ប ន្ត
ិ ថ។ ង្រក្សងហអន
ើ ឹង នរួចពីទ្ុក្សខ

ជួ បសុ ខហក្សសមក្សានថក្សុ ងអាតា


ប ម ហរពា្ោះ នសាថប់ធម៌រពោះសាសាថ វសាខបូ
ិ ជាង្ខហពញវង់។៚

«ម្នាលភក្
ិ ុ ទាំ
ខ ងឡាយ (ប ើ)អាក្ទាំងឡាយគួរអនុប្រោះចាំប ោះជនពួក្ណា
មួយ ឬជនជាមត្
ិ តក្ីត ជាអាម្នត្យក្តី ជាញាត្ិក្ីត ជាសារបោហិត្ក្តី គ ប ី
អនុប្រោះជនប ោះនូវ ក្យដែលគួរសាត ច
់ ុោះ ម្នាលភក្
ិ ុ ទាំ
ខ ងឡាយ គអ
ឺ ាក្
ទាំងឡាយគួរញា
ុ ាំងជនទាំងប ោះឲ្យសម្នទន ឲ្យតាំងបៅ ឲ្យែាំក្ល់បៅ
ក្ាុងការ្តស់ែឹងនូវអរយសចច
ិ ៈ៤ តមបសចក្តីពិត្។ អរយសចច
ិ ៈ៤គឺអីវ
ខ្លោះ។ គកា
ឺ រែង
ឹ ទុក្ខ ការែង
ឹ បហត្ុជាទបី ក្ត្
ើ បឡង
ើ ននទុក្ខ ការែង
ឹ ទរី ាំលត្់ទុក្ខ
និងការែឹង ែិ ទជាែាំប ើ របៅកាន់ទីរ ាំលត្់ទុក្។
ខ »