Vous êtes sur la page 1sur 54




Inhoud
Voorwoord 8

Van polderafspraken naar innovatie- 12


netwerken
Hoe innovatie zich ontrolde over Nederland

Terugblik 46
Het Innovatieplatform, 2007-2010

Netwerk Innovatieplatform 70
Wie zijn onze vrienden?

Voor en achter de schermen 82


De meest bijzondere momenten
innovatieplatform 2007 - 2010 innovatieplatform 2007 - 2010

8 9

Voorwoord
In 2003 zijn we iets unieks begonnen, een economie (de Kennisinvesteringsagenda). Toen al die platforms en netwerken spreek hoor ik het
Innovatieplatform waarin bedrijfsleven en in 2007 een nieuw kabinet startte, besloot steeds weer. Het was niet gemakkelijk om ‘on
kenniswereld direct aan tafel schoven bij de dat dan ook opnieuw een Innovatieplatform in speaking terms’ te komen - maar nu doen we
verantwoordelijke bewindspersonen. te stellen. Ondanks kritische noten van de goede zaken met elkaar.
De toenmalige coalitie wilde innovatie hoog op buitenwereld (‘innovatie is niet te stimuleren’)
de agenda plaatsen. We wilden een breed hebben de leden van het IP zich steeds met verve Innovatie staat inmiddels bovenaan de agenda.
gedragen strategie die van Nederland een gestort op de concurrentiekracht en innovativi- Geen enkele politieke partij durft voorbij te gaan
kenniseconomie zou gaan maken. We voelden op teit van dit land. Er zijn inventieve maatregelen aan de betekenis van onderwijs, kennis en
dat moment de urgentie. Nederland had en heeft bedacht om de crisis te bestrijden, om buiten- innovatie. Iedereen is doordrongen van het
topwetenschappers, krachtige multinationals en landse ondernemingen aan te trekken en de belang van een concurrerend Nederland. Maar
talloze kleinere bijzondere ondernemingen. Maar arbeidsproductiviteit te verhogen. Dit alles is ook buiten Den Haag is innovatie verankerd op
er zat veel ruis op de lijn tussen wetenschap en uitgemond in een krachtig slotakkoord met de tientallen agenda’s en werken duizenden
bedrijfsleven. We wilden er voor zorgen dat beide economische agenda, die laat zien hoe krachtig ondernemers en onderzoekers met elkaar samen.
kanten elkaar beter zouden verstaan en meer van Nederland kan zijn in 2020 als je wilt hervormen.
elkaars expertise gebruik zouden gaan maken. Nu, in 2010, komt aan het tweede Innovatieplat-
Het Innovatieplatform heeft grote invloed gehad form een einde. Na twee perioden met een
Dat was, ook voor mij, vanaf het begin een op kabinet, bedrijfsleven en wetenschap. Er zijn Innovatieplatform is Nederland in de komende
bijzondere ervaring. CEO’s van imposante tot nu toe 34.000 innovatievouchers uitgegeven, periode toe aan een steviger regie om de inzet
bedrijven, creatieve jonge ondernemers, leidende 78 innovatieprestatiecontracten afgesloten en van overheid, bedrijven en kenniswereld nog
hoogleraren en wetenschapsbestuurders zaten vorig jaar nog konden tijdens de crisis door de effectiever te maken. En om de creativiteit en
met politici aan tafel. Ieder voor zich kampioen kenniswerkersregeling 1.875 onderzoekers voor talenten van al die studenten, onderzoekers en
op het eigen terrein, daarom waren de verwach- Nederland behouden blijven. En sinds de start ondernemers alle ruimte te bieden.
tingen in het begin zowel binnen als buiten het van het IP in 2003 hebben achtereenvolgende De basis is gelegd, en daarom bied ik u met
Innovatieplatform hoog gespannen! We vonden kabinetten 3,7 miljard aan FES-middelen plezier deze afsluitende publicatie aan, die een
elkaar steeds weer in onze gedeelde visie op de geïnvesteerd in kennis en innovatie. overzicht biedt van het werk van het IP en
toekomst van de Nederlandse kenniseconomie, aangeeft hoe innovatie zich het afgelopen
die volop ruimte dient te geven aan talent en Er is ook een ander effect. Mede door het werk decennium heeft ontrolt. Ik dank iedereen die de
excellentie. Er is vanaf dat moment veel werk van het Innovatieplatform zijn onafhankelijk van afgelopen jaren heeft bijgedragen aan een
verzet en er bleek ook heel veel werk te doen. elkaar op allerlei andere plekken in het land innovatiever Nederland. De basis is gelegd, nu
We slechtten barrières (voor kennismigranten) of bedrijven, wetenschappers en onderwijsinstel- volhouden!
stimuleerden samenwerking (innovatievouchers) lingen gaan samenwerken, soms ook met Jan Peter Balkenende
en maakten een toekomstvisie voor de kennis- provincies en gemeenten. Als ik met mensen uit
innovatieplatform 2007 - 2010 innovatieplatform 2007 - 2010

10 11

Daar waar cross-overs ontstaan, ontstaan nieuwe kansen. Het zijn Het project Slimmer Werken laat zien dat er binnen organisaties nog veel te verbeteren en dus
verrassende combinaties van wetenschappers, kunstenaars en ondernemers die in een gezamenlijk te winnen valt. We zien aan de best practices dat het vaak gaat om heel concrete zaken die er
‘prototyping process’ misschien wel tot de volgende doorbraak komen op het gebied van bijvoor- uiteindelijk voor zorgen dat het talent van medewerkers beter benut wordt en dat daarmee het
beeld renewable energy. De enige manier om verrassende combinaties te laten ontstaan, is door een werkplezier, maar ook de arbeidsproductiviteit wordt verhoogd. Dubbel winst
mix van vrije denkers en de gevestigde orde. Bas Verhart - Media Republic dus! Melek Usta - Colourful People

De toegenomen subsidiestroom waarin publiekprivate samenwerking een belangrijk criterium is


voor honorering, is een belangrijke impuls voor het translationeel denken van de onderzoeker. De
stap van basale wetenschap naar product is een estafette waarin lopers elkaar Innovatieplatform: Innovatie, Inspiratie, Initiatief, Involverend,
aflossen om de ontwikkeling verder te brengen. Er is een behoefte aan vierde lopers: diegenen
die de kennis brengen aan de academische finish waar de private sector het stokje overneemt voor Inzet, maar ook Ingewikkelde Implementatie.
een volgende ronde. Marjan Oudeman - Corus Group
Gerard Pasterkamp - UMC Utrecht

Dat het handelen van de overheid zich moet baseren op wetten en regels, betekent niet dat zij
zich niet met innovatie kan bezighouden. Vernieuwend, grensdoorbrekend, dynamisch gedrag en
een zucht voor ‘neue Kombinationen’; het kan ook bij de overheid, mits in relatie met bedrijven
en andere vernieuwende krachten in de samenleving, mits zij dit thema niet traditioneel-
bureaucratisch belegt en mits zij onconventioneel talent met het thema belast. Innoveren vergt investeren en kiezen. Investeren in onderwijs is de basis om in
Kortom, vernieuwing moet je organiseren, ook bij de overheid! de toekomst te blijven verdienen. Concurrentiekracht vergt focus op sterke punten: beter een 8 op
zes sleutelgebieden dan op twintig terreinen een zesje.
René Smit - Vrije Universiteit
Claudia Zuiderwijk - Tergooi Ziekenhuizen
innovatieplatform 2007 - 2010 innovatieplatform 2007 - 2010

12 13

Van polderafspraken
naar innovatienetwerken Als eerste moet ik helaas zeggen dat het succes
van het poldermodel ten koste is gegaan van de
aandacht voor innovatie. Tot na 2000 vertrouw-
De tweede erfenis van onze nationale loonkos-
tenstrategie was haar focus op een gelijke
behandeling voor alle bedrijven en instellingen.
den de meeste sleutelspelers op de strategie die Dat kon ook: loonkostenmatiging pakte goed uit
Hoe innovatie zich ontrolde over Nederland hen geen windeieren had gelegd: loonkosten- voor alle sectoren, zowel voor exporterende als
matiging en georganiseerde flexibilisering van de binnenlandse sectoren, maar ook voor de
arbeidsmarkt. Toen na 2000 Nederlandse publieke sector. Nederland was in staat geweest
Jan Peter van den Toren (met medewerking van Leonique Korlaar) beleidsmakers beseften dat het succes van de zowel de grote internationale concerns als het
arbeidsmarktstrategie hen op achterstand had binnenlandse midden- en kleinbedrijf overeind
De bijzondere erfenissen van het instrumenten moeten worden aangepast, ook gezet op het gebied van innovatie, moesten zij in te houden. Toen na 2000 opeens innovatie op de
poldermodel het beleidsparadigma en de manier waarop de no time gaan proberen hun zwakke been bij te agenda kwam te staan, bleek dat de verschil-
Geen enkele periode is zo lastig te duiden als de economie wordt bestuurd.1 Als je erin zit, is het trekken. Nederland startte hierin overigens niet lende sectoren een eigen aanpak vergden. Grote
periode die het dichtste bij is. Toen in 1997 duwen en trekken ofwel ‘puzzelen en poweren’.2 later dan veel omliggende landen, die rond de concerns kunnen alleen overleven in de voor-
opeens gesproken werd over het ‘poldermodel’ Pas later is te meten wat de verandering van eeuwwisseling soms zelfs nog bezig waren om hoede als ze over veel en hoogwaardige kennis
bleek dat al bezig te zijn sinds 1982, het jaar paradigma, beleid en instituties precies teweeg het arbeidsmarktsucces van Nederland te beschikken en stellen dus hoge eisen om in
waarin het Akkoord van Wassenaar werd heeft gebracht in concurrentiekracht, welvaart kopiëren. Een land dat al wel zijn koers had Nederland te blijven. Het midden- en kleinbedrijf
afgesloten. De eerste tien jaar na 1982 werd door en kwaliteit van leven. verlegd was Finland, dat in de jaren tachtig zo was door het poldermodel lang uit de gevaren-
de onderhandelaars bij sociale partners ervaren Ik verwijs niet zomaar naar het poldermodel. ernstig in de problemen was gekomen dat geen zone gehouden. Zou het mogelijk zijn zowel het
als hard en ingewikkeld. Pas veel later werden zij Natuurlijk, ik was zelf rond 1987 één van de jonge enkele loonkostenmatiging had geholpen. geconcentreerde, maar veeleisende internatio-
als helden ingehaald. vakbondsonderhandelaars die de facto werkten Finland had in 1987 gekozen om zijn economi- nale bedrijfsleven als het wijdverspreide en
op een manier die pas veel later als heel logisch sche strategie te verleggen naar innovatie in daardoor qua benadering arbeidsintensieve MKB
Het afgelopen decennium zijn velen aan de slag werd geanalyseerd.3 Echter, toen we vanaf 2000 nieuwe sectoren, met de instelling van een te bedienen?
gegaan om de koers van Nederland te verleggen in dit land versneld aan de slag wilden met innovatieplatform als passend regieorgaan. Ook Een derde erfenis van het poldermodel is dat het
naar een kenniseconomie, in navolging van de innovatie bleek het poldermodel ons allerlei daarvan gold overigens dat het pas vijftien jaar ons in de hele vorige eeuw een wijdvertakt en
Lissabon-agenda uit 2000. Bestuurskundigen erfenissen opgeleverd te hebben. Deze laten later internationaal bekend werd. Finland ging in invloedrijk netwerk van vakbonden, branche-
zouden dit, net als het poldermodel in de jaren goed zien wat in 2000 de opgave was waar 1987 door een boze droom. Nederland was in 2000 organisaties en hun koepels en honderden
tachtig en negentig, een verandering noemen Nederland voor stond toen het werk wilde gaan in slaap gesust – wie zou het wakker kussen? overlegplekken heeft opgeleverd.4 Echter, een
van de zwaarste categorie: niet alleen de maken van innovatie.

4 De Oostenrijkse industriesocioloog Franz Traxler spreekt in dit verband van de ‘governability’ van bedrijven en die is in Nederland
1 Hall, P.A. ‘Policy paradigms, social learning and the state. The case of economic policy making in Britain.’ In: Comparitive Politics, relatief hoog: veel bedrijven zijn lid van brancheorganisaties en die zijn weer aangesloten bij koepels die in Nederland die namens
april 1993. hen weer mogen onderhandelen met derden en daardoor ook zelf ook weer enige invloed uitoefenen op de aangesloten organi-
2 Visser, J. & Hemerijck, A. ‘A Dutch miracle’ Job growth, welfare reform and corporatism in the Netherlands. Amsterdam University saties. Traxler, F. ‘Business associations and labor unions in comparison. Theoretical perspectives and empirical findings on social
Press, Amsterdam 1997. class, collective action, associational organizability’. In: British Journal of Sociology, (44) 1993. Traxler, F., Brandl, B. & Pernica, S.
3 Teulings, C. & Hartog, J. Corporatism or competion? Labour contracts, institutions and wage structures in international Business associaility, activities and governance: cross national findings. In Traxler, F. & Huemer, G. (ed.), Handbook of business
comparison. Cambridge University Press, Cambridge 1998. interest associations, firms size and governance. A comparative analytical approach. Routledge, London/New York 2007.
innovatieplatform 2007 - 2010 innovatieplatform 2007 - 2010

14 15

netwerk grotendeels gericht op wat economen currentiekracht. We kunnen wel nagaan hoe het aandacht voor een eigen economische strategie oude industrie definitief van het toneel zou
noemen: de productiefactor arbeid. Het Akkoord agendapunt innovatie z’n weg heeft gevonden in is de lijst met rapporten van de Wetenschappelij- duwen. ICT maakte dat kennis zich snel kon
van Wassenaar kwam tot stand omdat er een het landschap van Nederlandse sectoren. Ik zal ke Raad voor het Regeringsbeleid. Het fameuze verspreiden en bedrijven zagen hun beurskoer-
plek was waar de centrales van werkgevers en dan ook beginnen om dat landschap te schetsen. ‘Plaats en toekomst van de Nederlandse sen met sprongen stijgen. Na het uiteenspatten
werknemers elkaar konden ontmoeten - de industrie’ van de WRR uit 1980 werd in 1981 van de internetbubbel werden deze verwachtin-
Stichting van de Arbeid - maar het had effect Een industrieel land – maar lang zonder gevolgd door het rapport van de Commissie gen weer snel teruggedraaid, maar een gedeelde
omdat het daarna aan de orde kwam op allerlei industriebeleid Wagner dat uiteindelijk zou leiden tot het strategie op de Nederlandse industrie was er in
CAO-tafels. De productiefactoren technologie De paradox is dat Nederland rond 2000 een Akkoord van Wassenaar. De WRR begon in 1981 de verste verte niet te bekennen toen Nederland
en kennis hadden aan het begin van deze eeuw hoogwaardige industrie had gekregen, maar een lange reeks met rapporten over arbeids- zich in 2000 verbond aan de Lissabon-agenda.
veel minder hun overlegtafels. Nederlanders weinig industriebeleid meer voerde. De naoor- markt en verzorgingsstaat. Die thema’s stonden Industriebeleid was in de jaren tachtig technolo-
houden van overleg en samenwerking, maar zou logse Nederlandse regeringen hadden tussen immers in het centrum van de maatschappelijke giebeleid geworden en ging zich, in navolging
dat ook een passende aanpak zijn voor innova- 1945 en 1970 een beleid gevoerd gericht op en politieke aandacht. Een eerste poging om een van het baanbrekende werk van Michael Porter,
tie? En wie zou dan de handschoen oppakken georganiseerde versterking van de Nederlandse eigen visie op het Nederlandse verdienvermogen steeds meer richten op clusters.7 Pas na 2000
voor innovatie? Zouden bestaande organisaties industrie. Dit was zichtbaar in acht industrie- neer te zetten deed de WRR pas weer in 2003, groeide bij beleidsmakers het besef dat de
zoals brancheverenigingen hun leden gaan nota’s (1949-1963)5 en in de opbouw van waarbij de Raad toen vooral wees op de handels- toenmalige op kosten en flexibiliteit gebaseerde
aansporen tot innovatie en - net als innovatie product- en bedrijfschappen. Aan het begin van competenties van Nederland.6 Nederland maakte concurrentiestrategie weliswaar nodig was, maar
zelf - verbindingen gaan leggen over de grenzen de jaren tachtig kwam dit industriebeleid echter zich in de jaren tachtig en negentig vooral druk onvoldoende uitkomst zou bieden in de volgende
van sectoren heen? Of zouden vooral nieuwe abrupt tot stilstand door het RSV-debacle en de om alles wat met werk en werkloosheid te maken fase van globalisering. Op nationaal, sectoraal en
organisaties of minder georganiseerde netwer- daaropvolgende parlementaire enquête. had. Na soms heftige acties op het Malieveld regionaal niveau kwam innovatie op de agenda te
ken hier het initiatief gaan nemen? Nederland zette al zijn kaarten in op zijn andere of het Museumplein wisten kabinet en sociale staan. Het Innovatie-platform, opgericht in 2003,
troef: georganiseerde loonkostenmatiging in partners steeds weer tot afspraken te komen. de Innovatiebrief van 2003 en de Industriebrief
Kortom, toen Nederlandse beleidsmakers na de combinatie met sanering van de verzorgings- De Stichting van de Arbeid en de SER verkeerden uit 20048 markeren de terugkeer naar beleid,
Lissabon-agenda van 2000 innovatie op de staat en flexibiliteit op de arbeidsmarkt. De uit- in topvorm. Er was daarentegen weinig politieke gericht op versterking van industrie en innovatie,
politieke en maatschappelijke agenda wilden gesproken strategie was door deze solidariteit zo aandacht voor de concurrentiekracht en maar nu vooral in het perspectief van mondiale
krijgen, vertrokken ze niet vanuit ‘pole position’. veel mogelijk werkgelegenheid te behouden. Een innovativiteit van Nederlandse bedrijven. Aan concurrentie.
Er was geen agendapunt, al helemaal geen niet-uitgesproken bij-effect was dat door goede het eind van de jaren negentig ontstond zelfs Innovatie stond daarmee voor het eerst hoog op
urgentie, weinig oog voor de variatie in onze arbeidsverhoudingen, loonkostenmatiging en even het idee van de ‘nieuwe economie’ die de de politieke agenda. En zo’n economiebrede
sectoren en er waren nog bijna geen plekken flexibilisering van de arbeidsmarkt bedrijven
6 Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, Nederland Handelsland. Het perspectief van de transactiekosten. Den Haag,
waar bedrijfsleven en kenniswereld tot zaken relatief soepel konden reorganiseren en
2003. Een tussentijds WRR-rapport dat nog steeds geen keuze maakte, maar in ieder geval een aantal scenario’s schetste was:
konden komen. Maar ze hebben in 2000 wel moderniseren. Ook dat heeft bijgedragen aan Ruimte voor groei. Kansen en bedreigingen voor de Nederlandse economie in de komende tien jaar. WRR, Den Haag 1987.
doorgezet. Het is nu, na tien jaar, te vroeg om het hoogwaardige industriële palet dat rond 7 Porter, M. Competitive strategy. Techniques for analysing industries and competitors, Free Press, New York 1980.
8 Ministerie van Economische Zaken. Industriebrief ‘Hart voor de Industrie’, oktober 2004. Het kabinet had in 2000 de nota ‘De
alle effecten te meten in productiviteit en con- 2000 was ontstaan. Een illustratie van de geringe
kenniseconomie’ in zicht uitgebracht, dat de kabinetsreactie bevatte op de Europese Lissabon-agenda, en met deze nota werd
een nieuw onderwerp gestart op de agenda van de TK (nr 27 406); illustratief is dat er tot 2003 vrijwel niets gebeurde onder dit
5 Brink, J.R.M. Zoeken naar een Heilstaat. Opbouw, neergang en perspectief van de Nederlandse welvaartsstaat, Amsterdam 1984. nummer.
innovatieplatform 2007 - 2010 innovatieplatform 2007 - 2010

16 17

aanpak moest aansluiten bij de Nederlandse nationals in de dienstensector (er zijn diverse een beperkt aantal concerns en clusters kan vinden met R&D in Nederland. De private
sectorstructuur, zoals ook andere landen dat innovatieve, mondiaal leidende bedrijven maar opereren met de combinatie van productie en Nederlandse R&D blijkt dan voor het grootste
hebben gedaan. Duitsland bijvoorbeeld is van nog geen grote clusters) en een grote en innovatie. Alfred Chandler noemde dat in 1962 deel te lokaliseren bij een beperkt aantal grote
oudsher een industriële natie met een hoog efficiënte transport- en havensector die het mechanisme van ‘scale and scope’.11 Lange concerns. Als ik het jaar 2006 als illustratie neem
technologisch zelfvertrouwen, leidende posities afnemers uit heel veel landen bedient. Net als in tijd vond deze schaalvergroting plaats door zo (halverwege dit decennium) is van de 5 miljard
in veel markten en de noodzaak om de hoge andere westerse landen is er daarnaast een veel mogelijk activiteiten ook fysiek aan elkaar aan private R&D in Nederland 3,5 miljard euro toe
lonen te compenseren met een goed opgeleide kleine binnenlandse maakindustrie (de klein- te schakelen. Vanaf de jaren tachtig waren te schrijven aan 47 bedrijven, met (in 2006)
beroepsbevolking en voortdurende productivi- metaal, de bouw en de meubelindustrie werken concerns bezig om hun activiteiten te ontrafelen R&D-uitgaven tussen 3 (Funda) en 955 miljoen
teitsstijging. In sectoren en regio’s is er vanouds grotendeels voor binnenlandse afnemers) en is en als ‘globally integrated enterprises’ over de euro (Philips).14 Van deze 47 bedrijven waren er
een intensieve samenwerking tussen industrie de meerderheid van de mensen werkzaam in aardbol te verdelen.12 De ‘invisible hand’ zoals in 2006 al acht niet of niet-volledig Nederlands:
en opleidings- en kennisinstellingen. En Finland binnenlandse dienstensectoren. Elk van deze Adam Smith de markt typeerde, werd zichtbaar drie zijn Brits/Nederlands (Shell, Unilever, Corus),
heeft, toen in de jaren tachtig en negentig bleek sectoren heeft een eigen concurrentieomgeving, in het doen en laten van grote machtige twee zijn Frans (Thales, Neopost) en daarnaast is
hoe kwetsbaar zijn eenzijdig samengestelde heeft een ander ‘track record’ op het terrein van concerns die met hun ‘visible hand’ bedrijven er één Belgisch/Nederlands (Fortis), één
industrie was en de Sovjet Unie wegviel als innovatie en vraagt ook om een andere aanpak. gingen verplaatsen over de aardbol.13 Amerikaans (FEI) en één Japans concern (Tejin
belangrijkste exportland, nationaal ingezet op Ik zal dit toelichten. Twaron). Als gevolg van overnames nam het
innovatie. Dit was succesvol met Nokia als Nederland doet het daarbij niet slecht. Van de aandeel niet-Nederlandse eigenaren daarna
belangrijkste exponent. Het succes van Nokia Multinationals Fortune 500 (de 500 grootste ondernemingen ter verder toe, met Danone (2007), Schering Plough
heeft de Finse economie weer nieuwe stimulan- Nederland typeert zich vooral door de combina- wereld) hebben 14 concerns hun hoofdkantoor in (2007), MSD (2009) en Canon (2009) als nieuwe
sen gegeven.9 Groot-Brittannië heeft in de jaren tie van grote internationale concerns en een Nederland. Zeven daarvan zijn industriële spelers in Nederland. Ook concerns die nog
tachtig en negentig zijn traditionele sectoren eeuwenlange rol in handel en logistiek. Neder- concerns. Deze Fortuneranglijst kijkt naar omzet. volledig ‘Nederlands’ zijn, nemen hun investe-
sterk blootgesteld aan marktwerking en land was aan het eind van de negentiende eeuw Als we een rangorde maken naar R&D zijn de ringsbeslissingen over R&D internationaal. Het
globalisering, waardoor het optimaal heeft een late industrialisator. Toen hier de eerste industriële concerns echter dominant. Dit is ‘Nederland-aandeel’ van deze dertien grootste
kunnen profiteren van de opkomst van de concerns ontstonden, konden die handig zichtbaar in de EU Industrial R&D Scoreboard. Die R&D investeerders is zo’n 50%. De 47 meest in
dienstensector in de jaren negentig. Iets wat gebruikmaken van elders ontwikkelde kennis. De registreert de 1.000 Europese bedrijven die het Nederland in R&D investerende concerns van
Ierland op kleinere schaal nog sneller heeft ge- Nederlandse ondernemers voegden nog de meest investeren in R&D en verdeelt deze over 2006 zijn in tabel 1 verdeeld naar binnenlandse
daan, bij de start geholpen door steun van de EU. nodige handelsgeest toe en de toen gestarte 44 sectoren. In 25 sectoren zijn concerns te en exporterende sectoren en industrie versus
ondernemingen konden snel groot worden: Shell,
En wat onderscheidt Nederland? Het Neder- Philips, Unilever, Akzo, DSM en Corus of hun 10 Zanden van, J.L. Een klein land in de 20e eeuw. Economische geschiedenis van Nederland 1914-1995. Het Spectrum, Utrecht, 1997.
11
landse economische landschap onderscheidt voorlopers zijn in die periode ontstaan.10 Chandler, A.D. Jr. Strategy and Structure: Chapters in the History of the Industrial Enterprise. MIT Press, Cambridge 1962.
12 Palmisano, S. The Globally Integrated Enterprise, Foreign Affairs, vol. 85, no. 3, 2006.
zich door een aantal grote en innovatieve Dergelijke multinationals opereren op markten 13 Chandler, A.D. The Visible Hand: The Managerial Revolution in American Business, Cambridge, 1977. Deze schaalvergroting vindt
multinationals in de maakindustrie, enkele multi- waarbinnen in Europa en soms zelfs mondiaal inmiddels niet meer plaats op dezelfde locatie en zelfs niet meer door bedrijven juridisch onderdeel te maken van grote concerns.
Richard Langlois stelt terecht dat door het beter functioneren van (internationale) markten er weer sprake is van deverticalisatie,
door hem aangeduid als ‘the vanishing hand’. Langlois, R.N. The Vanishing Hand: the Changing Dynamics of Industrial Capitalism.
9 Het Finse succes is geholpen door Nokia maar is meer. Zie Francesco Daveri & Olmo Silva. Not Only Nokia: What Finland Tells Us University of Connecticut. Working Paper 2002-21, November 2002.
About New Economy Growth. Economic Policy, Vol. 19, No. 38, pp. 117-163, april 2004. 14 Na 2006 is het NXP deel afgesplitst van Philips en een aparte onderneming geworden in deze lijst.
innovatieplatform 2007 - 2010 innovatieplatform 2007 - 2010

18 19
TABEL 1
R&D investeringen van top 47 uit top 1000 R&D Scoreboard 2007

Concerns op internationale industriële markten Bedrijven op overwegend nationale industriele markten


Philips Electronics 955 Hunter Douglas 20
ASML 414 Gamma 9
AKZO Nobel 400 Spyker Cars 9
diensten.15 Uit dit overzicht blijkt dat R&D vooral op de markt te brengen. Diensten hebben over Shell 260 Royal Ten Cate 8
zichtbaar is in grote industriële concerns die het algemeen een kortere levensuur dan DSM 187
Océ 155
opereren op internationale markten. Ook in industriële producten, volgen elkaar sneller op en
Unilever 145
overwegend binnenlandse markten zijn enkele worden in minder tijd ontwikkeld.16 In de Crucell 68
bedrijven te vinden met substantiële R&D, maar zakelijke dienstverlening, zoals in uitzendsector Stork 67
ook dit zijn juist de exporterende bedrijven of de adviessector, zijn producten soms ook voor Thales 66
Corus 60
binnen die sectoren. elke klant uniek.
Numico 56
TomTom 38
De dienstensector is belangrijk voor de werkge- MKB CSM 29
legenheid in Nederland, maar kent relatief weinig De grote concerns springen in het oog. De meer- FEI 27
Campina 27
grote concerns met omvangrijke R&D-investe- derheid van de bedrijven (en instellingen) werkt Friesland Foods 24
ringen, net als elders in Europa trouwens. Van de echter overwegend op binnenlandse markten of Teijn Twaron 19
genoemde 47 Nederlandse topinvesteerders in markten waar hoogstens concurrentie plaats- SBM Offshore 19
Delft Instruments 17
R&D kwamen er in 2006 twaalf uit de diensten- vindt met omliggende landen. Soms is er op die
BE Semiconductor Industries 17
sector. Zij waren in 2006 goed voor 352 miljoen markt een stevige concurrentie tussen tientallen Wavin BV 15
euro aan R&D. Deze 12 ondernemingen vormen aanbieders (zoals bij schoonmaakbedrijven of ASM International 12
ogenschijnlijk een toevallige selectie die maar bouwbedrijven). Soms zijn er talloze aanbieders Nedap 11
Neopost 10
weer eens aantoont hoe lastig het is om R&D in die ieder een regionale of lokale markt kunnen Nutreco 9
de dienstensector te meten. Voor sommige bedienen, denk aan garagebedrijven of zorg- Pharming 8
banken en verzekeraars is productontwikkeling instellingen. Door het lokale of regionale karakter Ten Kate & Huizinga 8
Royal Cosun 8
een normaal onderdeel van het werk in business van de productie (dicht bij de klanten) is het MKB
Fugro 7
units en wordt het niet apart gemeten. Voor hier dominant. Er zijn in Nederland 820 duizend HITT 4
andere sectorgenoten is dit apart gelokaliseerd bedrijven met minder dan 100 werknemers 3.139 47
in R&D-afdelingen en wordt het wel gemeten. (inclusief bedrijven zonder werknemers) die met
Concerns binnen internationale dienstensectoren Bedrijven binnen overwegend nationale dienstensectoren
Mogelijk is er in de diensten-sector ook minder elkaar werk bieden aan 3,9 miljoen personen.17 Corporate Express 25 Unit 4 Agresso 28
klassieke research nodig om nieuwe producten De AWT maakt onderscheid naar koplopers, die Rabobank 178
Fortis 33
15 Ik heb enkele correcties toegepast op de gegevens en de indeling van de EU Industrial R&D Scoreboard. In Nederland geregi- Eureko 19
streerde brievenbus-NV’s zijn niet opgenomen. Ik heb concerns van gemengde nationaliteit toegevoegd (Shell, Unilever, Corus, Exact 18
Elsevier, Fortis et cetera) voor zover nodig. Van de in Nederland gevestigde concerns is alleen de R&D meegenomen die in KPN 17
Nederland wordt uitgevoerd, maar daarnaast ook de R&D van Nederlandse vestigingen van buitenlandse concerns (ontleend aan Endemol 13
Technisch Weekblad 2007). Tele Atlas 9
16 Dit verschil is nog niet terug te zien: in de CIS-enquête geven ondernemers aan dat het omzetaandeel van nieuwe diensten Randstad 5
7 procent is, tegenover 15 procent in de industrie. CBS. Het Nederlandse ondernemingsklimaat in cijfers 2008. CBS/EZ, Den Haag Blue Fox Enterprises 4
2008. Funda 3
17 Ontleend aan www.ondernemerschap.nl. 25 327
innovatieplatform 2007 - 2010 innovatieplatform 2007 - 2010

20 21

FIGUUR 1
een eigen R&D-staf hebben, en toepassers, die alle startende ondernemingen heeft R&D- Sectoren naar internationaliseringsgraad, bedrijfsgrootte en toegevoegde waarde
kennis van elders toepassen en eventueel ook activiteiten.21 Hier treffen we overigens veel
verder ontwikkelen. Er waren in 2003 naar dienstenbedrijven aan. Met name onder-
schatting zo’n tienduizend koplopers, maar des nemingen die de afgelopen twintig jaar na hun
te meer toepassers (meer dan tweehonderddui- start ook snel zijn doorgegroeid (‘gazellen’) 100 !
zend), waarvoor het van belang is dat zij op zoek vinden we in de dienstensector: TomTom, Energie & waterleidingbedrijven !
gaan naar kennis en deze ook kunnen vinden en Eyeworks, DPA Flex en Catalpa.22
!
Post en telecommunicatie
! ! !
toepassen.18 In het MKB is diffusie een groot
Overheid en Onderwijs
!
Chemische & rubber- en kunststoffenindustrie !
probleem. Dat verklaart ook waarom er grote Tot zover deze staalkaart van Nederlandse
Zorg ! Financiële dienstverlening
Voedings- en genotsmiddelenindustrie
verschillen zijn in productiviteit binnen sectoren. sectoren. In figuur 1 is dit sectorlandschap in
!

AANDEEL GROOTBEDRIJF
Bij een op verzoek van het Innovatieplatform beeld gebracht. We herkennen rechtsboven de
! !

Overige dienstverlening
uitgevoerde analyse bij 870 bedrijven in grote, internationale maakindustrie (overigens

!
Delfstoffenwinning

Detailhandel
14 sectoren, bleken er in alle sectoren zowel niet meer dan 14% van de toegevoegde waarde), Transportsector
! !
bedrijven te zijn die twee keer zo productief zijn linksboven de collectieve sector met grote ! Overige industrie
Technische industrieën

als de gemiddelde productiviteit, als half zo instellingen, linksonder alle binnenlandse !

Verhuur/handel in onroerend goed


Zakelijke dienstverlening
productief.19 De kopgroep is daarmee viermaal zo sectoren met veel MKB en daartussen landbouw,
!
productief als de achterhoede in het bedrijfs- transport en groothandel. In dit landschap wilde
! !
peloton. Ook in de zorgsector bijvoorbeeld, een men het afgelopen decennium een impuls geven ! !
Autohandel & -reperatie Groothandel
sector waar producten en processen op het eerste aan innovatie. Van multinationals die gedwongen Horeca
gezicht weinig variatie vertonen, verschilt de door de concurrentie hoge eisen stellen aan
Bouwnijverheid !
productiviteit van het ene ziekenhuis of verpleeg- hun kennisomgeving tot talloze MKB-bedrijven
huis ten opzichte van het andere met de factor die eerst nog verleid moeten worden om !
1:2.20 Wie in ieder geval innovatiever zijn dan vraagtekens te stellen bij hun huidige technolo- Landbouw, bosbouw en visserij !
gemiddeld, zijn de starters. Ongeveer 10% van gie of organisatie.
! 0 !
80
MATE VAN INTERNATIONALISERING
18 De AWT baseert zich weer op schattingen van VNO NCW. In de nota Innovatiebevordering MKB schat VNO NCW in dat er
ongeveer 10 duizend koplopers zijn, 140 duizend ontwikkelaars, 70 duizend volgers en 280 duizend overig MKB. VNO NCW rekent
de eerste drie groepen tot het innovatieve MKB, waarbij met name de grens tussen de volgers en het overig MKB niet sterk valt
te trekken. De groep ontwikkelaars en volgers omvat volgens deze schatting dus ruim 200.000 bedrijven. AWT, Innovatie zonder Het aandeel grootbedrijf is gebaseerd op het aandeel toegevoegde waarde van bedrijven met meer dan 100 werknemers. De mate
van internationalisering is gebaseerd op het percentage afzet in het buitenland.
!
inventie. Kennisbenutting in het MKB. Den Haag 2005.
19 Zegveld, M. & Hartigh, den E. De winst van productiviteit. Sturen op resultaat in dienstverlening. Van Gorcum, Assen, 2007. De grootte van de bollen komt overeen met de toegevoegde waarde van de desbetreffende sector. De technische industrieën
20 Meulen, van der L. Zorg rond arbeidsproductiviteit, ESB 90/4452; 10 februari 2005. omvatten de vervaardiging van metalen in primaire vorm en de productie van metaal, de vervaardiging van: machines en apparaten,
21 Stam, E. & Wennberg, K. The roles of R&D in new firm growth. Small Business Economics, 33 (1), 2009. van elektrische- en optische apparaten en instrumenten en van transportmiddelen (automotive). De overige industrie omvat de
22 Daar vinden we ook de gazellen die na hun snelle groei ook weer zijn ingekrompen, zoals Worldonline, Econcern en Kraamzorg vervaardiging van papier en karton, uitgeverijen en drukkerijen, houtindustrie en de vervaardiging van: textiel en textielproducten,
Nederland. Stam, E., Gerritsen, D. & Marijs, C. Gazellen in de Delta. Ondernemerschap en de opkomst van internationaal leder en lederwaren, glas-, aardewerk-, cement-, kalk- en gipsproducten, en van meubels en overige goederen n.e.g.
concurrerende bedrijfstakken in Nederland. Tjalling C. Koopmans Institute. Universiteit Utrecht, oktober 2009. Bron: CBS, www.ondernemerschap.nl, eigen berekeningen.
innovatieplatform 2007 - 2010 innovatieplatform 2007 - 2010

22 23

Innovatie en samenwerking? king heeft volgens Hall en Soskice ook een bedrijven, en bedrijven onvoldoende zullen onderwijs- en innovatiebeleid berokken
Aan het begin van deze eeuw was het nog niet voordeel: ze faciliteert de diffusie van nieuwe experimenteren met risicovolle technologieën: ministers en vertegenwoordigers van relevante
duidelijk welke gedaante innovatie in Nederland technologie.23 Rhichard Whitley, een Britse want als het daarmee misgaat zijn de kosten van maatschappelijke partijen (zoals bedrijfsleven en
zou krijgen. Wel werd van diverse kanten socioloog die al jaren de interactie tussen ontslag te hoog.25 Aan de andere kant wordt erop onderwijs- en kennisinstellingen) onder leiding
gesuggereerd dat het Nederlandse poldermodel bedrijfsleven en wetenschap beschrijft, wijst nog gewezen dat meer nog dan numerieke flexibiliteit van de minister-president plannen uitwerken
wel eens een belemmering zou kunnen zijn, of op een andere consequentie van beide systemen. vooral functionele flexibiliteit een aantoonbaar voor de te volgen strategie voor kennisontwik-
in ieder geval de keuzen zou inperken. In het Als er een fluïde arbeidsmarktmarkt van positieve bijdrage levert aan innovatie.26 keling en –exploitatie.” Helemaal in lijn dus met
academische debat was daarop al een voorzet onderzoekers is, zoals in de VS, zal de overheid de traditie van tripartiet overleg werden
gedaan door Peter Hall en David Soskice in hun veel moeten investeren in kennisproductie en De analyse van Hall en Soskice sloot op dat sleutelspelers uit de wereld van bedrijfsleven,
bekende studie ‘Varieties of corporatism’ (2001). zullen ondernemingen alleen bijdragen aan de moment goed aan bij de Nederlandse discussie wetenschap en hoger onderwijs met de meest
Zij maken een onderscheid dat later door velen is groei van expertise waar ze zelf op korte termijn over de voor- en nadelen van het poldermodel.27 verantwoordelijke bewindslieden samengebracht
uitgewerkt en zeker herkenbaar is. In Angelsak- al baat bij hebben. In het Duitse systeem is er We wisten aan het begin van de eeuw dat we in een platform, het Innovatieplatform. Daarbij
sische landen, zo stellen zij, bepaalt de eerste veel meer sprake van gecoördineerde kennispro- behept zijn met de wens tot samenwerking, werd met een schuin oog gekeken naar Finland,
onderneming die met een radicale vernieuwing ductie waarbij bedrijven (via sterke brancheorga- maar we zagen inmiddels naast de voordelen ook dat de vruchten begon te plukken van het
komt de standaard. Deze onderneming kan daar nisaties) samenwerken met grote publiek de nadelen. Vanuit die ervaring is het interessant platform dat daar in 1987 van start was gegaan.
vervolgens veel mee verdienen door deze vinding gefinancierde onderzoeksinstituten aan de te kijken naar de manier waarop dit land Voor het eerst werden in Nederland onderwijs en
in licentie aan anderen te verkopen. Dit wordt opbouw van generieke kennis. In zo’n systeem is innovatie heeft opgepakt. Zou samenwerking innovatie samengebracht in één platform dat
versterkt door de rol van venture capital dat de samenwerking groot, maar wel met het risico hier ook een mogelijke en effectieve strategie zou gaan fungeren als buitenboordmotor.
bereid is veel te investeren in potentiële inno- vooral te investeren in incrementele in plaats van kunnen zijn? Ik ga weer terug naar 2003. Dat zou uiteindelijk leiden tot belangrijke
vaties. In Rijnlandse economieën daarentegen radicale innovaties.24 Liever met elkaar de kosten wijzigingen in het denken over beroepsonder-
komt innovatie meer door samenwerking tot delen, dan door risico en ondernemerschap de In 2003 wilde het nieuwe kabinet van CDA, VVD wijs, excellentie en valorisatie. En het innovatie-
stand. Niet alleen is de beloning van individuele ander in de schaduw stellen. Niet alleen de en D66 het belang van kennis en innovatie op de instrumentarium zou gaan veranderen. Maar
ondernemingen minder groot, waardoor ze arbeidsmarktflexibiliteit van onderzoekers is een politieke agenda plaatsen: “Nederland moet tot eerst moesten al deze partijen met elkaar in
minder kunnen investeren in eigen R&D, issue. Onder economen is de ontslagbescher- de Europese voorhoede behoren op het terrein gesprek raken – een klus die complexer zou
ondernemersorganisaties stellen ook standaar- ming en de beweeglijkheid van de hele arbeids- van hoger onderwijs, onderzoek en innovatie. Ter blijken dan gedacht. Alle kansen die aan
den die radicale vernieuwingen belemmeren. markt een voortdurende bron van controverse wille van de benodigde integrale aanpak wordt samenwerking worden toegeschreven zouden
Doordat ondernemingen minder snel nieuw – ook in relatie tot innovatie. Aan de ene kant een Innovatieplatform ingericht, waarin de bij zich voordoen, maar alle risico’s ook.
technisch en onderzoekspersoneel van andere wordt beargumenteerd dat bij onvoldoende
ondernemingen kunnen wegkopen, zijn ze meer arbeidsmarktflexibiliteit werknemers niet snel
25 Bartelsman, E.J., Gautier, P.A & Wind de, J. Employment protection, technology choice and worker allocation. Tinbergen Institute.
afhankelijk van samenwerking. Deze samenwer- genoeg terechtkomen bij de meest productieve Discussion Paper, TI 2010-042/3: Amsterdam, 2010.
26 Zhou, H., Dekker, R. & Kleinknecht, A. Flexible labor and Innovation Performance: Evidence from Longitudinal Firm-Level data.
ERIM, Rotterdam 2010.
23 Hall, P.A & Soskice, D. (eds.) Varieties of Capitalism: The Institutional Foundations of Comparative Advantage. Oxford University 27 Nederland was aan het begin van de eeuw overigens een a-typische Rijnlandse economie geworden. De grote concerns waar ik
Press, Oxford 2001. eerder over sprak stonden met één been in een mondiale kapitaalmarkt en met het andere in de meer op solidariteit en risico-
24 Whitley, R. Businss Systems and Organizational Capabilities. Oxford University Press, Oxford 2007. beperking gerichte Nederlandse overlegcultuur.
innovatieplatform 2007 - 2010

24
3 innovatieplatform 2007 - 2010

25
Belangrijke
spelers
bedrijfsleven, weten-
schap en overheid.

Theorie Bij te veel verschil praten mensen en organisaties Pas later kreeg men in de gaten dat er nog een Deze theorie was in 2003 al voorhanden toen
Er is veel geschreven over samenwerking tussen echter weer langs elkaar heen of komen ze elkaar derde in het spel is: de overheid. Een effectieve overheid, bedrijfsleven en kenniswereld in het
bedrijven. Bedrijven gaan allianties aan en over zelfs helemaal niet tegen. In het algemeen is er kenniseconomie vergt samenwerking tussen Innovatieplatform stapten. Vanaf 2005 merkte ik
alle aspecten daarvan zijn boeken volgeschreven: een omgekeerde U-curve: toename van verbin- bedrijfsleven, wetenschap en overheid. Sinds zelf dat de complexiteit van de theorie ook de
over de economische logica tot aan de manier dingen en cohesie werken eerst positief uit en 1988 wordt gesproken over ‘nationale innovatie- praktijk was. Het kabinet had een unieke stap
waarop mensen met elkaar werken in gemengde daarna negatief.29 Bij optimale variatie ontstaat systemen’: de overheid heeft een rol in de genomen door niet alleen advies te vragen aan
teams. Het is immers spannend om te zien dat creativiteit en innovatie. Samenwerking werkt noodzakelijke interactie tussen bedrijfsleven en sleutelspelers, maar het ging ook rechtstreeks
concurrenten er vaak belang bij hebben om op daarnaast kostenverlagend door het voorkomen kenniswereld.33 De mix van relaties en non- met hen aan tafel zitten en was er op uit om het
sommige terreinen, van inkoop tot het bewerken van dubbele uitgaven en de mogelijkheid tot het relaties tussen deze drie wordt sinds 1995 ook over de nieuwe innovatiestrategie met hen eens
van nieuwe markten, de concurrentie juist uit te delen van de gemaakte kosten.30 Naast de aard wel het ‘triple helix model’ genoemd.34 De drie te worden. Hoezeer Nederland ook genetisch
schakelen. Misschien is het daarom wel dat op van het netwerk, is ook de plaats van individuele werelden van industrie, wetenschap en overheid gericht is op samenwerking; bedrijfsleven,
het terrein van innovatie vooral de samenwer- ondernemingen van belang. Ondernemingen met hebben historisch gezien verschillende institu- overheid en wetenschap hadden géén traditie
king tussen bedrijven de meeste aandacht heeft veel en veel gevarieerde relaties zijn innovatiever tionele functies: respectievelijk het creëren van om dat juist met elkaar te doen. Er was nog
gekregen. Er zijn inmiddels verschillende analy- dan ondernemingen op andere, minder dichte welvaart, kennisproductie het coördineren van weinig gedeelde taal, begrip en belang. Ik was uit
ses die aangeven dat samenwerking het meest plaatsen in het netwerk.31 verschillende belangen. Het triple helix model de wereld van de arbeidsverhoudingen harde
oplevert bij voldoende verschil in inbreng, maar vereist dat de drie partijen van de historische conflicten gewend, maar de CAO’s en het
weer niet zoveel dat de samenwerking verzandt Op een goede tweede plaats in de aandacht van institutionele functies, waarmee ze elkaars halfjaarlijkse voor- en najaarsoverleg dwongen
in wederzijds onbegrip en in verlammende con- onderzoekers staat de samenwerking tussen gedrag beperken, verschuiven naar een partijen om er toch steeds weer uit te komen.
flicten. Cognitieve distantie is nodig om te leren, bedrijven en kennisleveranciers. Deze samen- gezamenlijke richting. Op deze manier ontstaan Dat soort routines moesten op het terrein van
en creativiteit om nieuwe ideeën tot stand te werking is al tientallen jaren onderwerp van er trilaterale netwerken en hybride organisaties. innovatie, in ieder geval op centraal niveau, nog
brengen. Wanneer er te weinig cognitieve distan- onderzoek, maar is sinds ‘Lissabon’ ook een doel Hierbij moeten bedrijven, kennisinstellingen en tot stand komen.
tie heerst (ofwel teveel nabijheid, ‘proximity’) is van het beleid. Sinds 1995 wordt gesproken over overheidsinstanties op zoek naar een balans
er sprake van een ‘lock in’, waardoor geen nieuwe een innovatieparadox in Europa: de kennispro- tussen competitie en samenwerking.35 Te meten Drempels
ideeën meer ontstaan. 28 ductie van het continent is groot en hoogwaardig, is ook in welke mate de drie partijen ook op Samenwerking, op centraal niveau en in sectoren,
maar de vertaling in verhandelbare producten lokaal niveau met elkaar in contact komen en zo is complex omdat de verschillende partijen
juist veel minder. 32 de basis leggen voor innovatie.36 vanuit hun historische achtergrond ieder hun
eigen karakteristieken, kennis, perspectieven en

28 Nooteboom, B. Learning and Innovation in Organizations and Economies. Oxford University Press, Oxford 2000. 33 B.Å. Lundvall, ‘Innovation as an Interactive Process - from User-Producer Interaction to National Systems of Innovation’, in Dosi,
29 Nooteboom, B. Learning, discovery, and collaboration. In Nooteboom, B. & Stam, E. ed. Micro-foundations for Innovation policy. G. (eds.): Technology and Economic Theory. Pinter Publishers, London 1988.
AUP, Amsterdam 2008. 34 Etzkowitz, H.& Leydesdorff, L. The dynamics of innovation: from National Systems and ‘Mode 2’ to a Triple Helix of university-
30 Velden, ten F.S. Coöperatie en innovatie in intergroepsrelaties. In Verbinden, innoveren en concurreren. Innovatieplatform, industry-government relations, Research Policy, vol. 29, 2000.
Den Haag 2010. 35 Gibbons, M., Limoges, C., Nowothy, H., Schwartzman, P.C. & Trow, M. The new production of knowledge: the dynamics of science
31 Zie bijvoorbeeld de metastudie van Meeus, M., Oerlemans, L.A.G, & kenis, P. Inter-organisational networks and innovation. In B. and research in contemporary societies. Sage, London 1994.
Noteboom & E. Stam (eds). Micro-foundations for Innovation policy. AUP, Amsterdam 2008. 36 Leydesdorff, L., Dolfsma, W., Panne van der, G. Measuring the knowledge base of an economy in terms of triple-helix .relations
32 Andreasen, L.E. Europe’s next step: organisational innovation, competition and employment. Routledge, London/New York 1995. among ‘technology, organizations, and territory’. Research Policy 35, 2006.
innovatieplatform 2007 - 2010 innovatieplatform 2007 - 2010

26 27

vaardigheden met zich mee brengen. Dit kan interactie? Bovendien hebben de partijen platform voortdurend de domeinen van mee kunnen doen in allerlei mondiale academi-
leiden tot allerlei spanningen en zelfs tot ongelijke ‘incentives’: wie financiert het proces bedrijfsleven, politiek en kenniswereld aan sche netwerken. De wetenschap is één van
conflicten.37 Zo is een belangrijke drempel dat en wie profiteert van de mogelijke opbrengsten elkaar. de meest geglobaliseerde bedrijfstakken met
de verschillende partijen elkaar niet vaak van de samenwerking en op welke manier?39 een scherpe competitie en vele vormen van
tegenkomen. Ze functioneren van oudsher in Niet voor niets pleitten de bedenkers van de Niet alleen het platform zelf was een voorbeeld precompetitieve samenwerking. Hoezeer
gescheiden biotopen en zien niet in alle gevallen triple helix, Leydesdorff en Etzkowitz, al in 2001 van Hollandse samenwerking. Ook in de strategie bedrijven en kennis echter ook footloose zijn
de meerwaarde van de dialoog met de ander. voor ‘netwerkcoördinatoren’ die de complexe die zich ontrolde werd ingezet op samenwerking. geworden, er bestaat nog altijd behoefte bij
Daarnaast leggen bedrijfsleven en de politiek op samenwerking tussen bedrijfsleven, kennisin- Nederland zette vanaf 2003, veel meer dan de bedrijven om dicht op de wetenschappelijke
verschillende wijze verantwoording af. Het stellingen en overheid werkbaar maken. De taak periode daarvoor, welbewust in op het bevor- kennisproductie te zitten. Ook steeds meer
bedrijfsleven wordt uiteindelijk afgerekend door van deze coördinatoren is om een brug te slaan deren van samenwerking tussen bedrijven en wetenschappers zoeken voor hun onderzoek
de markt, terwijl de regering zich richt op de tussen de drie verschillende domeinen en om tussen bedrijven, kennisinstellingen en de aansluiting bij de laboratoria van grote bedrijven.
Tweede en Eerste Kamer en op de burger via de personen die gewend zijn om in één domein te overheid. En dit moest gebeuren in aansluiting Er is veel kennis nodig om nieuwe producten te
media. En de dominante maatstaf voor de werken, taken te laten vervullen in de verschil- op de realiteit van Nederlandse sectoren. En die realiseren die ook de stevige investering in
wetenschappers is weer de wijze waarop hun lende domeinen.40 Nu, in 2010, zullen heel veel realiteit loopt uiteen van grote internationale marketing waard zijn. Via drie acties proberen
publicaties worden beoordeeld in het internatio- mensen zich in die functieomschrijving concerns, die om te overleven hoge eisen stellen bedrijven de kans op succes te vergroten en de
nale discours, waarbij tijdschriften een belang- herkennen. In 2001 was dit nog een lacune. Ook aan hun kennisomgeving, tot kleine bedrijven die kosten te delen. Concerns zoeken allereerst
rijke rol spelen. Een derde oorzaak is dat de de werkwijze van het Innovatieplatform is erin te slechts met veel moeite te bereiken zijn. eerder dan in het verleden contact met hun
partijen ‘elkaars taal niet altijd spreken’. Doordat herkennen. Voortdurend hebben we gewerkt aan afnemers. Cocreatie, open innovatie en living
ze ieder vanuit hun historie een eigen perspec- het overbruggen van deze domeinen. In de Hoe innovatie zich ontrolde over het labs zijn aan die kant van de keten de trend. Een
tief op de situatie hebben, maar ook doordat manier van vergaderen (vaak buiten Den Haag), Nederlandse sectorlandschap deel van de kennis ontwikkelen ze daarnaast niet
woorden in de verschillende contexten ook in de aard van de ‘producten’ van het platform, in In de internationale industrie veel publiekpri- meer in eigen huis, maar kopen ze bij jonge
verschillende betekenissen kunnen hebben, het benutten van de ervaringen van mensen uit vate samenwerkingsprojecten ondernemingen. Soms investeren ze ook in deze
kunnen er grote drempels ontstaan.38 de verschillende domeinen. IP-leden moesten in In het Nederlandse R&D-landschap springen de jonge ondernemingen. DSM bijvoorbeeld geeft
Met het bijeenbrengen van bedrijfsleven, kennis- hun werkgroepen mensen uit de verschillende internationale concerns het meest in het oog. aan in 5 jaar zo’n 200 miljoen euro te investeren
instellingen en de politiek creëer je dus een domeinen bij elkaar brengen en tot zaken laten Vele decennia hebben ze zelf, met hun eigen in corporate venturing.41 Als deze jonge onder-
stevige uitdaging: hoe organiseer je deze komen. Op al deze manieren knoopte het laboratoria, voorzien in hun onderzoek. Maar nemingen kansrijke technologie leveren, kan een
steeds meer doen ze een beroep op publieke concern die benutten. Als het toch niet bruikbaar
kennisproductie. In Nederland wordt 2,5% van de blijkt te zijn, wordt de onderneming weer
37 Gibbons, M., Limoges, C., Nowothy, H., Schwartzman, P.C. & Trow, M. The new production of knowledge: the dynamics of science
mondiale wetenschappelijke kennisproductie verkocht. Bedrijven proberen ten slotte de
and research in contemporary societies. Sage, Londen 1994.
38 Leydesdorff, L. The Knowledge-based Economy and the Triple Helix model. In Understanding the Dynamics of a Knowledge gerealiseerd, en deze output is, gelet op Neder- toestroom van kennis ook veilig te stellen door
Economy, Dolfsma, W & Soete, L, Elgar, E, Cheltenham 2006. landse citatiescore, ook van hoge kwaliteit. Die intensievere samenwerking met universiteiten
39 Zanden, van J.L. Innovaties en het Nederlandse poldermodel in de 20e eeuw. In Verbinden, innoveren en concurreren, Innovatie-
2,5% zorgt ervoor dat Nederlandse onderzoekers en andere kennisinstellingen en door
platform, Den Haag 2010.
40 Leydesdorff, L. & Etzkowitz, H. The Tranformation of University – Industry – Government Relations, Journal of Sociology, (5),
2001. 41 DSM, 2010
innovatieplatform 2007 - 2010

28
2.500 innovatieplatform 2007 - 2010

29
partijen
delen in kennis vanuit
innovatieprogramma’s

precompetitief onderzoek te delen met andere tot open campussen om ook fysieke contacten maar wordt bijvoorbeeld ook bevorderd dat netwerken? Uit een netwerkanalyse blijkt dat de
bedrijven. te vergemakkelijken. Een deel van het overheids- jonge wetenschappers een onderneming TU’s in Delft, Eindhoven en Twente in dit
geld voor innovatie en regionaal economisch oprichten (bijvoorbeeld de NGI Venture netwerk samen met TNO een brugfunctie
Een belangrijke impuls aan deze precompetitieve beleid (‘Pieken in de Delta’) gaat naar deze sterke Challenge van het Netherlands Genomics vormen tussen de innovatieprogramma’s en de
samenwerking is gegeven door een opmerkelijke gebieden’. Door de focus op sleutelgebieden Initiative). Sinds de start van de innovatiepro- instituten aangezien zij aan alle programma’s en
actie van het Innovatieplatform: de selectie van kunnen internationale bedrijven in Nederland gramma’s in 2006 ontvingen al 935 organisaties topinstituten deelnemen. De universiteiten van
sleutelgebieden. Met de sleutelgebieden komen maximale toegevoegde waarde realiseren met subsidie voor innovatieprojecten via deze Wageningen, Utrecht en Leiden zijn weer vooral
we terecht in de onder economen bekende hun R&D en productie. In totaal hadden de programma’s, waarvan 83% bedrijven, 11% van belang voor de verbinding tussen de
discussie over ‘picking winners’: kan een over- sleutelgebieden – waar meer dan 50% van de kennisinstellingen en 6% brancheorganisaties, R&D-projecten en zorgen voor verbinding met
heid eigenlijk wel bepalen wat de meest kans- export vandaan komt en 65% van de R&D platforms, waterschappen, regionale opleidings- de diverse organisaties die deelnemen aan de
rijke sectoren van een economie zijn? Het gerealiseerd wordt – in 2006 een gezamenlijke centra en lokale overheden (zie figuur 2). Het programma’s. En verschillende grote bedrijven,
Innovatieplatform koos in 2004 voor een andere productiewaarde van 303 miljard euro.43 totaal aantal organisaties dat meedeelt in de zoals bijvoorbeeld Philips, DSM en Unilever,
aanpak: het schreef een call uit en binnen 113 kennis is echter nog groter, het groeide in 2009 zorgen vooral voor een brug tussen de program-
clusters kropen ondernemingen en kennisinstel- Binnen de sleutelgebieden wordt deze groot- met 67% tot 2500 partijen.45 ma’s en de daaraan gerelateerde instituten of
lingen bij elkaar en waren in staat om tot een schalige precompetitieve samenwerking verder De vraag die ik hier heb is: wie vormen nu deze tussen de programma’s onderling.46
gezamenlijke inzending te komen. Na het bij aangewakkerd en uitgevoerd door de invoering
elkaar brengen van sommige inzendingen en van een aantal innovatieprogramma’s. Bij een FIGUUR 2
selectie van de meest kansrijke gebieden zijn innovatieprogramma komen bedrijven en Samenwerking binnen innovatieprogramma’s
tussen 2004 en 2006 zes sleutelgebieden kennisinstellingen tot een meerjarig programma
geïdentificeerd: Flowers & Food, Hightech dat wordt betaald door bedrijfsleven, wetenschap
Systemen & Materialen, Water, Chemie, en overheid gezamenlijk – als de laatste een
Creatieve Industrie en Pensioenen & Sociale voorstel daarvoor goedkeurt natuurlijk. Deze
Verzekeringen. Deze aanpak wordt ook wel vorm bouwt voort op de 37 BSIK-projecten die
aangeduid als ‘backing winners’. vanaf 2003 van start zijn gegaan en is ook
De afgelopen jaren hebben de sleutelgebieden zichtbaar in de FES-ronden van 2005, 2006/2007
zich steviger georganiseerd.42 De aanpak die in en 2009.
Bedrijven
2004 nog omstreden was, heeft bijgedragen Op dit moment wordt jaarlijks zo’n 1 miljard On
e
lta
Kennisinstellingen
int De gie
uitgegeven via dergelijke PPS-constructies.44
lo em Overheid
sterke groei en verdieping van verbindingen. i

AS
Po n no rit

h
cio

& es

ie
at
HT
tri h a

i
nc
c

M2
em
He
Te M
Nu

cie
er

Ch
Universiteiten en grote concerns vormen zich om Overigens gaat het niet alleen om onderzoek, d& at

eS
o W
Fo

Lif
De Y-as geeft het aantal type organisaties per innovatieprogramma weer.

42 Innovatieplatform. Voortgang Sleutelgebieden en tussentijdse evaluatie Sleutelgebieden-aanpak. Den Haag 2009. Bron: Ministerie van Economische Zaken. ‘Innovatieprogramma’s: de motor achter het Innovatienetwerk’, 2009; eigen bewerking
43 Berenschot. Foto sleutelgebieden. Utrecht 2008.
44 De KIA meet jaarlijks wat de publiekprivate bijdrage binnen BSIK, FES, innovatieprogramma’s, TTI’s, Smartmix en IOP’s is. 45 Dit aantal is exclusief het logistieke innovatieprogramma en het innovatieprogramma voor de Creatieve Industrie die pas in 2009
De waardes van de toezeggingen zijn over 5 jaar verdeeld om een goed beeld van de impact te geven. In 2008 was dit 969 miljoen zijn gestart. Ministerie van Economische Zaken. Innovatieprogramma’s. De motor achter het innovatienetwerk. Den Haag 2009.
euro. KIA, Bouw op talent. Den Haag 2010. 46 Ministerie van Economische Zaken. Innovatieprogramma’s. De motor achter het innovatienetwerk. Den Haag 2009.
innovatieplatform 2007 - 2010 innovatieplatform 2007 - 2010

30 31

Hoezeer uiteindelijk veel MKB-bedrijven In deze sectoren zijn, zoals we eerder zagen, topinstituut gevormd (NETSPAR) en in de productmarkten bijgekomen. In de landbouw en
deelnemen, het initiatief voor deze sleutelgebie- concerns die zelf groot genoeg zijn en een financiële sector ontwikkelt het Holland in andere MKB-gedomineerde sectoren zijn toen
den, innovatieprogramma’s en PPS-programma’s overzienbaar aantal concurrenten hebben de Financial Centre nu diverse activiteiten die product- en bedrijfschappen ontstaan, die een
ligt in de meeste gevallen bij grote concerns en dominante speler, waardoor precompetitieve enkele industriële sleutelgebieden al langer belangrijke rol hebben gespeeld in de ontwikke-
onderzoeksgroepen. Wel hadden MKB-bedrijven samenwerking ook zonder brancheorganisatie hebben: van de Duisenberg School of Finance die ling en vooral verspreiding van nieuwe technie-
bij de start van enkele programma’s een stem via tot stand kan komen. opleidingen verzorgt, via gemeenschappelijke ken. Het ‘Wageningen-cluster’ bijvoorbeeld is
hun brancheorganisaties. FME-CWM doet mee in exportbevordering, tot het bieden van experi- mede vanuit die filosofie ontstaan en is ook
het Materials Innovation Institute, FME-CWM, In de dienstensector komt deze publiekprivate menteerkapitaal voor jonge ondernemers. Het zichtbaar in allerlei oude en nieuwe regionale
Metaalunie, Nevat en VNO NCW doen mee in het samenwerking bescheiden op gang Holland Financial Centre heeft daaraan vooraf- netwerken. In de bouwsector, zowel de utiliteits-
High Tech Automotive Systems (HTAS) innova- Deze precompetitieve samenwerking zou ook gaand bepaald in welke niches de sector bouw als de grond-, weg- en waterbouw
tieprogramma. Verschillende brancheorganisa- van betekenis kunnen zijn in de dienstensector mondiaal positie kan innemen, los van de rol voor (waaronder deltatechnologie) is op dezelfde
ties nemen via de Stichting Nederland Maritiem en komt daar nu ook tot stand, maar tot nog toe binnenlandse bedrijven en consumenten die men manier vanuit bedrijfstakinstituties nieuwe
Land deel aan het Maritiem Innovatie Program- in veel bescheidener mate. In ieder geval is er zo efficiënt mogelijk wil vervullen.48 Ten slotte kennis verzameld en verspreid zoals op het
ma. Ook aan het Netherlands Water Partnership in de commerciële dienstensector veel minder hebben bedrijven in de logistiek een innovatie- terrein van duurzaam bouwen en energie-
nemen diverse brancheorganisaties en vele sprake van langdurige en grootschalige programma opgesteld: Logistiek en Supply besparing. Er is in deze sectoren, maar bijvoor-
individuele bedrijven en kennisinstellingen deel. samenwerkingsprojecten met universiteiten; Chains. Sleutelgebieden en innovatieprogram- beeld ook in de grafische sector, altijd veel reden
Het NWP staat aan de wieg staat van diverse wellicht ook omdat de korte levensduur van ma’s richten zich op zware, internationaal en voldoende onderling vertrouwen geweest
grote PPS-projecten (Building with Nature, Flood nieuwe producten zich slecht verhoudt met de onderscheidende clusters met omvangrijke voor precompetitieve kennisontwikkeling via
Control, Wetsus) in de watersector. Ten slotte is lange looptijd van universitair (AIO) onderzoek. export of exportpotentie. Er zijn ook clusters collectief gefinancierde bedrijfstakinstituten.
de Vereniging van de Nederlandse Chemische Twee van de zes huidige sleutelgebieden hebben met een nationale betekenis. Deze pieken Niet alleen werd nieuwe kennis ontwikkeld, maar
Industrie (VNCI) een belangrijke initiator geweest betrekking op de dienstensector: de Creatieve worden ondersteund door het programma die kennis werd ook weer snel verspreid naar alle
van het sleutelgebied Chemie en het business- Industrie en Pensioenen & Sociale verzekeringen. ‘Pieken in de Delta’. bedrijven in de sector, met de landbouw als
plan en innovatieprogramma die daaruit In de Creatieve Industrie bestaan al enkele jaren koploper.
voortgevloeid zijn. Grote PPS-programma’s als lossere netwerken als Picnic (www.Picnicnet- Innovatiebevordering in MKB-gedomineerde
het Topinstituut Pharma, Center for Translational work.org), maar er ontbraken traditionele sectoren In de meeste andere binnenlandse sectoren was
Molecular Medicine (CTMM), Biomedical brancheorganisaties of andere structuren. De meerderheid van de bedrijven en de werk- de gemeenschappelijke kennisontwikkeling
Materials Program (BMM) (die met elkaar het Het duurde dan ook tot 2009 voordat men tot nemers werkt in binnenlandse sectoren. Tot nu minder ver ontwikkeld. In sommige branches
innovatieprogramma Life Science & Health een innovatieprogramma kon komen. In de toe organiseerden bedrijven zich voornamelijk hebben brancheorganisaties het initiatief
vormen) en het Netherlands Genomis Initiative pensioensector hadden bedrijven en weten- per markt. Als eerste werd de arbeidsmarkt genomen om hun leden te stimuleren en te
zijn weer tot stand gekomen zonder een grote schappers, naar analogie van de diverse gereguleerd. In de jaren na WOII is daar in de ondersteunen in het toepassen van nieuwe
rol van de betreffende brancheorganisaties.47 technologische topinstituten, in 2005 een helft van de bedrijfstakken regulering van de kennis. Ik heb bij veel brancheorganisaties in de

47 Colja Laane & Koen Besteman (eds), Partners in the polder. A vision for the life sciences in the Netherlands ad the role of
public-private partnerships. NGI, The Hague 2010. 48 Holland Financial Centre, HFC-Agenda 2008-2009. Amsterdam 2008.
innovatieplatform 2007 - 2010

32
34.000 innovatieplatform 2007 - 2010

33
Innovatie-
vouchers

bestuurskamer mogen kijken.49 Het is al inge- doorvoeren op het gebied van interne werk- en innoveren. De brancheorganisatie tekende samenwerken in de keten of regionale of zelfs
wikkeld om als bestuur een toekomstvisie voor taakverdeling en arbeidstijdenmanagement ervoor dat de 35 bedrijven in totaal 7,2 miljoen lokale ondernemersverenigingen die een IPC
de branche te ontwikkelen. Het is nog moeilijker (taakroulatie en flexibel roosteren), melden in euro extra zouden gaan investeren (over een afsluiten. Deelnemende brancheorganisaties zijn
om al die honderden ondernemers in de branche twee jaar tijd een extra productiviteitsgroei van periode van drie jaar). Dit contract is afgesloten vooral te vinden in de maakindustrie, sectoren
mee te nemen. 9 procentpunt.52 tussen enerzijds ondernemersorganisatie Focwa buiten de maakindustrie zijn de grafimedia,
en afzonderlijke bedrijven en anderzijds het logistiek, binnenvaart en de zorg. Voorbeelden
Op zichzelf zijn er al veel innovatieve MKB- Om daadwerkelijk te bevorderen dat bedrijven en Ministerie van Economische Zaken. Sinds 2005 van IPC’s met bedrijven in een keten zijn ‘smart
bedrijven die innoveren in netwerken. Nederland kennisinstellingen elkaar opzoeken is in 2004, op zijn er 78 IPC’s en afgesloten en vorig jaar homes’, ‘slim bouwen’, ‘wereld van papier’ en
presteert hierin net onder de topsamenwerkers advies van het Innovatieplatform, de innovatie- werkten ruim 1.700 ondernemers met dergelijke ‘Automotive Technology Center’. Voorbeelden
België, Denemarken, Finland en Zweden.50 Van voucher gelanceerd. Een ondernemer kan gratis contracten.54 Boeiend is om te zien hoe de van regionale ondernemersplatforms die een
de MKB-bedrijven is 17% betrokken bij één of een innovatievoucher aanvragen waarmee hij initiatiefnemers van innovatieprestatie- IPC hebben ingericht zijn het Goor Collectief,
meerdere tijdelijke samenwerkingsverbanden, voor 2.500 euro onderzoeks- en adviestijd kan contracten verschuiven. Dit is in beeld gebracht het Kempisch Ondernemersplatform en het
waarvan 46% gericht is op innovatie.51 De afge- kopen bij een kennisinstelling (universiteit, HBO, in figuur 3. In het pilotjaar 2005 waren het vooral Innovatiehuis West Brabant. Soms zijn het
lopen jaren is er voortdurend aan gewerkt om TNO etc) en sinds 2009 ook bij een adviesbureau. bestaande brancheorganisaties die met hun combinaties van cluster en regio, zoals het Living
méér MKB-bedrijven te laten innoveren. De Als hij zelf 2.500 euro bijbetaalt kan hij voor achterban een IPC tot stand konden brengen. Lab Leiden en de Maintenance Boulevard van
WBSO, een subsidieregeling op de loonkosten 7.500 euro kennis inkopen.53 Tot eind 2009 zijn In latere jaren zijn het ook bedrijven die luchtvaartbedrijven rondom vliegveld Maastricht.
van onderzoekers, staat voor alle bedrijven open. 28.400 vouchers uitgereikt en op dit moment
De WBSO kent een groot bereik: in 2008 werden staat de teller op 34.000. FIGUUR 3
13.450 aanvragen gehonoreerd met in totaal 445 Nog meer samenwerking is vereist bij innovatie- Samenwerking binnen de innovatieprestatiecontracten
miljoen euro subsidie; meer dan 90 procent van prestatiecontracten (IPC’s). Bij een IPC maken
de aanvragen komt terecht bij het MKB. Ook via overheid, brancheorganisaties en bedrijven
intermediairs als Syntens adviseert de overheid afspraken maken over tastbare innovatiedoelen.
duizenden bedrijven. In het MKB gaat het niet Eén van de eerste was het IPC met de Focwa, de
alleen om technologische innovatie, maar heeft organisatie van autoschadeherstellers. Daar
ook organisatorische innovatie effect op ondertekenden in 2005 35 bedrijven een contract
productiviteit. Bedrijven die veranderingen waarin ze concreet aangeven wat ze gaan

49 Schmidt, D., Toren, van den J.P. & Wal, de M. Ondernemende brancheorganisaties. Balanceren tussen belangen. Van Gorcum,
Assen 2003. Werkgeversorganisatie
50 Backer, de K. (OECD), Lopez-Bassols, V. (OECD) & Martinez, C. (IPP-CSIC). Open Innovation In A Global Perspective – What Do Regio
2005 Keten
Existing Data Tell Us? STI Working Paper 2008/4 Statistical Analysis of Science, Technology and Industry/ OECD December 2008. 2006
2007 Regio en keten
2008
51 Kok de, J.M.P. (EIM), Ruis, A. (EIM) & Oerlemans, L.A.G (UvT), Tijdelijke samenwerkingsverbanden in het Nederlandse MKB. EIM, 2009 2010
Zoetermeer 2008. De Y-as geeft het aantal IPC’s per type samenwerking weer.
Bron: Ministerie van Economische Zaken, 2010; eigen berekeningen.
52 Hauw, van der P.H., Pasaribu, M.N. & Zeijden, van der P.T. Slimmer werken: gebruik, mogelijkheden en opbrengsten in de praktijk.
EIM, Zoetermeer 2009. 54 Ministerie van Economische Zaken. Kennis maken kennis delen. Hoe zeventienhonderd bedrijven met de IPC-regeling hun
53 Agentschap NL (2010). www.nlinnovatie.nl/innovatievouchers innovatieplannen realiseren. Den Haag 2009.
innovatieplatform 2007 - 2010 innovatieplatform 2007 - 2010

34 35

TABEL 2 Voor twee op samenwerking gebaseerde niet op te maken uit de statistieken. De groei van
Innovatieprogramma’s en IPC’s in verschillende sectoren instrumenten van het nieuwe innovatiebeleid het aantal samenwerkingsverbanden heeft, in
heb ik in tabel 2 aangegeven hoe ze neerslaan in ieder geval tot 2008, helaas ook nog geen effect
Internationale markt Nationale markt
binnenlandse en internationale sectoren in gehad op de private R&D als percentage van het
Industrie Innovatieprogramma’s Innovatieprogramma’s industrie en diensten. Dan blijkt dat internatio- BBP. Wel is van alle in de statistieken waar-
⋅ Food & Nutrition Delta ⋅ High-tech Automotive Systems nale industriële sectoren het grootste deel van de genomen R&D het aandeel uit de dienstensector
⋅ Chemie ⋅ Maritieme sector middelen uit innovatieprogramma’s ontvangen. gegroeid van 17,5 (2003) naar 22,3 procent in
⋅ Life Sciences & Health ⋅ Watertechnologie IPC’s daarentegen blijken ook opgepakt te 2007.56 Het zwakke been van het MKB is
⋅ M2i worden in binnenlandse sectoren. gesterkt, maar is nog niet helemaal bijgetrokken.
⋅ Point One Gelet op de ambitie van ons land om tot de top 5
Over oude en nieuwe netwerken van kenniseconomieën te gaan behoren moet
Bedrijven met IPC’s (29% van alle IPC-bedrijven) Bedrijven met IPC’s (11% van alle IPC-bedrijven) Nederland heeft de omslag gemaakt naar een innovatie op de agenda blijven. We kunnen
⋅ Machine industrie 11% ⋅ Bouw 9 % kenniseconomie. Recent onderzoek van Bart van gelukkig wel vaststellen dat het een stevige plek
⋅ Metaalindustrie 11 % ⋅ Materialen voor de bouw 2% Ark, chief economist van The Conference Board, op de agenda heeft veroverd, zowel bij bestaan-
⋅ Rubber en synthetische kunststoffen 4 % in opdracht van het Innovatieplatform, laat zien de als bij nieuwe organisaties.
⋅ Medische en optische instrumenten 3% dat na de eeuwwisseling kennis en innovatie de
belangrijkste bronnen van groei zijn geworden, In figuur 4 heb ik een zevental samenwerkings-
en niet meer de groei van arbeidsparticipatie.55 verbanden rond innovatie weergegeven per
Dienstensector Innovatieprogramma’s Innovatieprogramma’s De variatie binnen het Nederlandse bedrijfsleven sector, waarbij opnieuw alle sectoren zijn geplot
⋅ Logistics & Supply Chains ⋅ Service Innovation & ICT (creatieve en heeft zich vertaald in een variatie aan nieuwe naar internationalisering en bedrijfsgrootte, net
financiële sector) innovatieafspraken. In zowel industriële als zoals in figuur 1. Duidelijk is te zien dat in de
dienstensectoren zijn de netwerken toegeno- internationale maakindustrieën, zeker in
Bedrijven met IPC’s (15% van alle IPC-bedrijven) Bedrijven met IPC’s (28% van alle IPC-bedrijven) men. Het percentage innovatieve samenwer- verhouding tot de grootte van de sectoren, de
⋅ Groothandel 15 % ⋅ Overige dienstverlening 15 % kende bedrijven dat samenwerkingsrelaties meeste netwerken zijn ontstaan, waaronder de
⋅ Computerservice, IT 5 % onderhoudt met universiteiten is toegenomen ‘zware’ publiekprivate programma’s. In de
⋅ Financiële dienstverlening 4% van 23% in 1996 tot 29% in 2006, maar of we dienstensectoren is de dichtheid van netwerken
⋅ Gezondheids- en welzijnszorg 2 % daarna met de impuls aan nieuwe initiatieven, op dit moment nog lager, en in sommige
⋅ Onderzoek 2 % onze relatieve achterstand op de Scandinavische sectoren als horeca, groothandel en detailhandel
topsamenwerkers zijn gaan inlopen is helaas nog zelfs opvallend laag.57

Bron: Ministerie van Economische Zaken 2009, eigen bewerking. 55 Ark, van B. & Jäger, K. Intangible Capital in the Netherlands and its Implications for Future Growth. The Conference Board,
Washington 2010.
56 NOWT, Wetenschaps- en Technologie Indicatoren 2010. NOWT, Leiden/Maastricht 2010.
57 Overheid/onderwijs toont hier ook een lage aanwezigheid van de genoemde instrumenten, maar hier is een ander instrument
toegepast, de maatschappelijke innovatieagenda.
innovatieplatform 2007 - 2010 innovatieplatform 2007 - 2010

36 37

FIGUUR 4
Verdeling initiatieven rondom innovatie naar sectoren

100

Energie & waterleidingbedrijven


Internationale concerns hebben het meest belangen van bestaande branches radicale
zichtbare stempel gezet door allerlei vormen van innovatie in de weg staat. In de praktijk richten
Overheid en Onderwijs Post en telecommunicatie
! Chemische & rubber-
precompetitieve samenwerking met weten- de bedrijven en onderzoekers die werken aan
! en kunststoffenindustrie schappers. Soms is daarbij de brancheorganisatie radicale innovatie juist ook weer nieuwe
! Voedings- en genots- ! de plek waar overleg en afspraken starten (zoals organisaties op.
Zorg Financiële dienstverlening
middelenindustrie! ! in de chemie). Soms begint het in de regio, zoals In de dienstensector zijn dergelijke netwerken
! in Zuidoost-Brabant (Brainport) waar zichtbaar rond innovatie en hun rol minder ver ontwikkeld.
AANDEEL GROOTBEDRIJF

! Delfstoffenwinning
een aantal initiatieven rondom hightechsyste-
men is gestart. Interessante programma’s komen
Sowieso is daar minder ervaring met bipartite
‘engineering’; brancheorganisaties en andere
Detailhandel
Overige industrie Transportsector
!
Technische industrieën
juist ook tot stand bij de combinatie van netwerken hebben daar nogal eens een minder
!

! ! bedrijven uit meerdere sectoren zoals ‘molecular brede rol dan in de industrie.
!
Zakelijke dienstverlening
imaging’ op het grensvlak van elektronica en De programma’s in de internationale sectoren
Overige dienstverlening ! biochemie (CTMM). Hier zijn grote concerns de richten zich vanuit het concept van open
drijvende kracht, zij hebben in hun sleutelgebie- innovatie ook op het MKB. In binnenlandse
Verhuur/handel in !
Autohandel & -reparatie
Groothandel
den het initiatief genomen tot precompetitieve sectoren is het lastiger om het MKB te betrekken
onroerendgoed
!
! instituten en innovatieprogramma’s. bij innovatie en moeten via instrumenten als
Valley’s

Bouwnijverheid Sleutelgebieden
innovatievouchers en IPC’s bedrijven stuk voor
Horeca
! Innovatiecampussen van
nationaal belang Een belangrijke stimulans tot deze samenwer- stuk overgehaald worden. Hier is het fijn vertakte
Landbouw, bosbouw en visserij
Innovatieprogramma’s king is gegeven met de sleutelgebiedenaanpak netwerk van branches een ‘asset’, maar ontstaan
! GTI’s/TTI’s
die het Innovatieplatform in 2004 introduceerde. er ook nieuwe netwerken. Er zijn tot op dit
! IPC’s
BSIK-programma’s
Deze aanpak heeft er toe geleid dat in die moment 78 IPC’s afgesloten, maar daarmee is
gebieden bedrijven en kennisinstellingen, soms nog slechts een minderheid van het MKB gedekt.
! 0 MATE VAN INTERNATIONALISERING 80 ! ook samen met vertegenwoordigers van de
overheid, regieorganen en vergelijkbare plat- Na deze tour d’horizon kunnen we de these van
Het aandeel grootbedrijf is gebaseerd op het aandeel toegevoegde waarde van bedrijven met meer dan 100 werknemers. De mate forms gingen vormen. Interessant zijn in dit Peter Hall en David Soskice (2001), die stellen dat
van internationalisering is gebaseerd op het percentage afzet in het buitenland. verband de nieuwe en opkomende gebieden, Rijnlandse economieën beter zijn in incrementele
!
De grootte van de rechthoeken komt overeen met de toegevoegde waarde van de desbetreffende sector. De technische industrieën
omvatten de vervaardiging van: metalen in primaire vorm en de productie van metaal, machines en apparaten, elektrische- en zoals de Creatieve Industrie en Duurzame Energie. innovatie en Angelsaksische economieën beter
optische apparaten en instrumenten en transportmiddelen (automotive). De overige industrie omvat de vervaardiging van papier en Daar ontstaan nieuwe instituties, ook als er geen in radicale innovatie, nuanceren. Rijnlandse
karton, uitgeverijen en drukkerijen, houtindustrie, de vervaardiging van: textiel en textielproducten, leder en lederwaren, glas-, brancheorganisaties zijn die het initiatief kunnen cultuurtrekken, competenties en instituties zijn
aardewerk-, cement kalk- en gipsproducten, en meubels en overige goederen n.e.g.
Het kan zijn dat een initiatief betrekking heeft op meerdere sectoren. De som van de aantallen kan daarom afwijken van het totaal nemen. Ook bij de IPC’s zijn er naast de klassieke natuurlijk behulpzaam bij het bij elkaar brengen
aantal programma’s. omwille van de vergelijkbaarheid is het aantal BSIK-programma’s met een factor 2 verkleind, evenals het aantal brancheorganisaties steeds meer nieuwe van spelers binnen bestaande branches. Maar
IPC’s. Ook zijn IPC’s die meer dan drie sectoren omvatten (bijv. Innovatiehuis West Brabant, Bedrijvenkring Hoevelaken Nijkerk, Goor netwerken en instituties ontstaan. Vaak wordt dezelfde karaktertrekken bevorderen ook dat
Collectief en Kempisch Ondernemersplatform en Ondernemerskring Schouwen-Duiveland) niet meegenomen in de weergave.
gesuggereerd dat de goed georganiseerde spelers met elkaar willen werken over de
Bron: Eigen bewerking gegevens Ministerie van Economische Zaken, 2010.
innovatieplatform 2007 - 2010

38
1.700 innovatieplatform 2007 - 2010

39
Ondernemers
werken met IPC’s
in 2009

verschillende branchegrenzen heen. Ze bevorde- op tafel gelegd in het Innovatieplatform, waar ook verantwoordelijkheid voor het maken van titieve samenwerking. Hier kunnen de komende
ren samenwerking binnen binnenlandse sleutelpersonen uit bedrijfsleven en wetenschap keuzen in de kenniseconomie. jaren nog veel slagen worden gemaakt.
sectoren, waar de druk van de concurrentie konden meepraten. De volgende stap is dat er De Nederlanders kennende zal het aantal
beperkt is, maar deze competenties worden nog coördinatie plaatsvindt over budgetten. Tot slot netwerken nog wel verder groeien. De komende
sterker ingezet bij bedrijven en clusters die Inmiddels wordt gesproken over een Kennis en Wie kijkt naar het palet van oude en nieuwe jaren zullen ook de effecten meer zichtbaar
blootstaan aan internationale concurrentie. Daar Innovatie Raad die zo’n rol zou moeten gaan organisaties op het terrein van innovatie kan zien worden. Al deze netwerken willen uiteindelijk
wordt ook radicale innovatie georganiseerd. Het vervullen. dat innovatie op honderden plekken hoog op de immers via méér private R&D en méér product-
is bijvoorbeeld niet verwonderlijk dat juist de De organisaties van bedrijfsleven en wetenschap agenda staat. Het Innovatieplatform begon in vernieuwing bijdragen aan een steviger
voedingsindustrie, waar de sterke bedrijfstak- (VNO NCW, VSNU, KNAW en dergelijke) zaten 2003 als een avontuurlijke samenwerkingsvorm concurrentiekracht en méér oplossingen voor
gewijze organisatie van de landbouw gepaard niet officieel aan tafel in het platform, maar sinds om innovatie op de agenda te plaatsen. problemen op het terrein van onder meer zorg en
gaat met grote industriële concerns die samen- 2006 wel bij de Kennisinvesteringsagenda (KIA). Daarmee is een herkenbare karaktertrek van de energie.
werken met kennisinstellingen en kleine Deze is in mei 2006 uitgebracht door een Nederlanders geraakt, want inmiddels zijn er vele Het schip van de kenniseconomie is op koers
bedrijven, internationaal leidend is. werkgroep van het eerste Innovatieplatform, en andere platforms, netwerken en organisaties gekomen en zal nu moeten laten zien dat het zijn
R&D wordt steeds vaker vormgegeven via kreeg veel bijval van allerlei organisaties uit de ontstaan. Deze oude en nieuwe netwerken zijn doel kan bereiken. De buitenboordmotor heeft
projecten waarin meerdere bedrijven of wereld van onderwijs, kennis en innovatie. Op even zoveel signalen van de definitieve doorgroei zijn werk gedaan.
meerdere bedrijven en kennisinstellingen bescheiden schaal ontstond overleg tussen deze naar een kenniseconomie. En, gelet op de nog
samenwerken. Dit sluit in continentale westerse organisaties en de KIA-werkgroep, waarna in steeds achterblijvende R&D in het MKB, de grote
economieën aan bij de traditie van samenwer- november 2006 een aangepaste versie van de belangstelling voor IPC’s die zich uit in een
king. De crisis van 2008 versterkte de behoefte KIA werd uitgebracht, een versie waar ook 20 reservoir aan pre-IPC’s en de grote populariteit
bij bedrijven om de kosten van R&D te kunnen organisaties hun handtekening onder zetten. van PPS-programma’s, is er nog ruimte voor vele
delen met de overheid. De kenniswerkersregeling Interessant is dat ook sociale partners, de nieuwe netwerken. In de internationaal
die mede op instigatie van het Innovatieplatform dragers van het poldermodel, aangesloten zijn bij opererende industrie leidt de mondiale concur-
tijdens de crisis tot stand kwam, is daar een de KIA. In de KIA van 2006 gaven ze al aan dat rentie tot precompetitieve samenwerking. In
voorbeeld van. ‘hun’ motto ‘werk, werk, werk’ aangevuld zou steeds meer sectoren krijgen de leidende spelers
moeten worden met ‘talent, talent, talent’. en hun organisaties in beeld waar de deelmark-
Al deze netwerken met oude en nieuwe spelers In de jaren na 2006 werd het overleg tussen de ten en niches liggen waarop Nederlandse
zijn ‘horizontale’ netwerken. Ze verbinden KIA-organisaties geïntensiveerd en sloten zich bedrijven voorhoede posities innemen en waar
bedrijven en kennisinstellingen in clusters en nog meer organisaties aan. Zo is er sinds 2009 die precompetitieve samenwerking loont. In de
ketens. Met het Innovatieplatform is de sprake van een ‘KIA-coalitie’ met 28 partners, die dienstensector heeft de internationalisering haar
afgelopen jaren ook ‘verticale’ afstemming ook heeft aangegeven in juni 2010 een nieuwe hoogste punt nog niet bereikt, hebben de
ontstaan. Het kabinet moet bij innovatie altijd Kennisinvesteringsagenda 2011-2020 uit te willen meeste sectoren nog geen gedeelde concurren-
economische en maatschappelijke doelen brengen. Daarmee is de cirkel rond. Met de KIA tiestrategie en nog geen aanpak voor precompe-
afwegen. Het heeft die afwegingen sinds 2003 nemen de organisaties die ertoe doen nu zelf
Jan Peter van den Toren was van 2005 tot 2010 secretaris van het Innovatieplatform.
innovatieplatform 2007 - 2010 innovatieplatform 2007 - 2010

40 41

Deelname aan het Innovatieplatform vond ik een buitengewoon stimulerende Inclusief alle kritiek is het Innovatieplatform en zijn werk, onderwerp van een nationaal
ervaring. Een dergelijk divers, creatief en productief gezelschap van mensen, die ieder in hun debat geworden, wat innovatie goed op de kaart heeft gezet. Dat moet
eigen gebied aan de top staan, heb ik niet eerder meegemaakt. De bijeenkomsten op verschillende vooral zo blijven.
plaatsen in het land gaven de IP-leden een unieke doorkijk op innovatie. Gerard Kleisterlee - Philips
Piet Borst - Nederlands Kankerinstituut

Het grote voordeel van het programma is dat je een objectief en onbevooroordeeld
Het Tweede IP: Slimmer werken aan een sterker land! antwoord krijgt op je vragen. De strategische foto van ons bedrijf heeft ons een behoorlijke
Alexander Rinnooy Kan - SER voorsprong opgeleverd. We hebben bijvoorbeeld versneld ingezet op Social Media en de hierbij beho-
rende investeringen gedaan. Hierdoor lopen wij nu bijna een jaar vooruit op de markt. Daarnaast heeft
de foto ons helpen inzien dat andere onderdelen van het bedrijf gaan afnemen in de toekomst. De
richting van ons bedrijf is dus door toedoen van deze strategische foto verlegd.
Hanjo Huizing - Voicetec, deelnemer Groeiversneller sinds 2009

Geen innovatie zonder ondernemerschap. Vandaar de IP-projecten


voor snelle groeiers en het onderwerp ondernemerschap in de lespakketten van het beroeps-
onderwijs. Vandaar ook de projecten die het ondernemerschap van de overheid vooropstellen als het Het Innovatieplatform heeft aangegeven welke keuzes Nederland kan (en naar de mening van het IP
gaat om grote waterbouwkundige werken in Nederland. Echter, het IP kan alleen maar aanjagen, de ook moet) maken, bijvoorbeeld ten aanzien van de ontwikkeling van alternatieve
staande overheidsorganisaties moeten overnemen. energiebronnen, evenals de versterking van de concurrentiepositie van ons land.
Hans de Boer - Governance Support
Feike Sijbesma - DSM
innovatieplatform 2007 - 2010 innovatieplatform 2007 - 2010

42 43

Samenwerkings- Samenwerkings-
verbanden verbanden
2003 2010

BSIK-programma’s (37) BSIK-programma’s (37)

Valleys Valleys
Innovatieprogramma’s (0) Innovatieprogramma’s (10)
Innovatiecampussen van nationaal belang Innovatiecampussen van nationaal belang
Sleutelgebieden:
Innovatieprestatiecontracten (0) Innovatieprestatiecontracten (78) Chemie
High-Tech
Flowers & Food
Creatieve Industrie
Water
Pensioenen & Sociale verzekeringen
innovatieplatform 2007 - 2010 innovatieplatform 2007 - 2010

44 45

Het IP heeft me een bijzonder interessante ervaring gegeven. Er is zoveel echte betrokkenheid te
vinden in Nederland bij hoe we dit land sterker en beter kunnen maken. Tegelijker tijd is er veel ne- We hebben er heel veel aan gehad. De langetermijnplanning voor de komende 5 jaar ligt klaar; de
gativisme en scepsis ten aanzien van dergelijke inzet. Ik blijf er ingeloven dat de positieve strategische foto. Die volgen we nauwgezet. Dit geeft ook erg veel energie bij de medewerkers. Ze
volharding ons uiteindelijk het verst zal brengen. Ook al is een aantal weten waar ze aan toe zijn en wat er het komend jaar van ze verwacht wordt. Innoveren is
structurele wijzingen aan de opzet van een IP-achtig orgaan aan te raden. vooral doen. De kosten gaan hierbij voor de baten uit. Je moet er dus even doorheen. Maar
Wiebe Draijer - McKinsey&Company als je niets doet, komt er ook niks! Als klein bedrijf proberen we altijd op deze manier bezig te zijn.
Monique Ansink - Excellent Products, deelnemer Groeiversneller sinds 2009

Het is waar: banken vallen om, dijken breken door, maar: kennis erodeert. Dus de nieuwe kennis
investeringsagenda is een onontbeerlijk kompas om verdere erosie van Bij het IP komen bedrijsleven, wetenschap en overheid bijeen.
onderwijs, kennis en innovatie tegen te gaan!
Kees Tetteroo - ROC Eindhoven Waren er maar meer van dat soort ontmoetingsplaatsen.
Robbert Dijkgraaf - Universiteit van Amsterdam, KNAW

Het tulpeiland in zee heeft flinke deining veroorzaakt De ontwikkeling van een duurzame Biobased Economy vraagt om samenwerking langs de gehele
biomassawaardeketen (agro-chemie-energie en investeerders) en om integratie van zeer verschil-
Suzanne Hulscher - Universiteit Twente
lende technologiegebieden. Publiekprivate consortia zoals B-Basic, Be-Basic en het Kluyver Center
zijn daarin bewezen succesvol. Internationaal wordt Nederland daardoor
gezien als de ‘benchmark’. Luuk van der Wielen - Be-Basic
innovatieplatform 2007 - 2010

46
15 innovatieplatform 2007 - 2010

47
IP-vergaderingen

Terugblik
Het Innovatieplatform, 2007-2010 De zeventien leden ontmoeten elkaar vanaf 2007 versterking van de internationale economische
vijftien maal in officiële vergaderingen op ver- positie van Nederland en innovatie voor
schillende plaatsen in het land. Maar daar blijft maatschappelijk ambities. Vergrijzing en
het niet bij. Er ontstaan verschillende werkgroe- klimaatverandering leiden tot grote uitdagingen
Investeringen in onderwijs, kennis en innovatie De veertien personen uit bedrijfsleven, weten- pen onder leiding van de IP-leden. Hier worden in sectoren als zorg, water en energie. Het IP2
zijn cruciaal voor economische groei. Bovendien schap en onderwijs die bereid zijn de zware en analyses gemaakt en adviezen en voorstellen gaat voortvarend aan de slag en komt al snel met
zijn dit bouwstenen voor oplossingen voor onbezoldigde taak op te pakken om onderwijs, voorbereid. Het Innovatieplatform wil vooral analyses, visies en concrete maatregelen en
maatschappelijke uitdagingen rondom vergrij- kennis en innovatie verdere impulsen te geven, geen exclusief platform zijn voor de zeventien acties.
zing, zorg, energie en klimaat. Dat besef is in vormen zo samen met de drie bewindslieden het leden. Alle leden zijn van mening dat kennis en
2007 sterk aanwezig bij het nieuwe kabinet tweede Innovatieplatform: innovatie een dusdanig majeur vraagstuk is dat
Balkenende IV. De kenniseconomie komt een breed netwerk tot stand moet komen, niet
centraler in het beleid te staan. Er wordt een • Jan Peter Balkenende (minister-president) alleen voor het genereren van ideeën, maar ook
interdepartementale programmadirectie Kennis • Ronald Plasterk (minister van Onderwijs, om draagvlak te creëren. Het IP organiseert vanaf
en Innovatie opgericht, die een langetermijnstra- Cultuur en Wetenschap) 2007 expertmeetings, consultatiesessies,
tegie voor innovatie en ondernemerschap moet • Maria van der Hoeven (minister van klankbordsessies, stuurgroep- en high-level-
opstellen. Ook wordt besloten opnieuw een Economische Zaken) groepvergaderingen, dialoogsessies en enkele
Innovatieplatform in te stellen. Onderwijs, kennis • Hans de Boer (Governance Support) grote events. Deze hebben allemaal één ding
en innovatie zijn dankzij het eerste Innovatie- • Piet Borst (Nederlands Kankerinstituut) gemeen: interactief en samen met experts,
platform, dat in 2003 startte (zie kader pagina 48), • Robbert Dijkgraaf (Universiteit van Amsterdam) professionals en mensen op de werkvloer tot
weliswaar hoger op de politieke agenda • Wiebe Draijer (McKinsey&Company) inzichten en oplossingen komen. De participanten
gekomen, maar het werk is nog lang niet af. • Suzanne Hulscher (Universiteit Twente) reageren enthousiast, doen mee en omarmen
Maatschappelijke uitdagingen moeten nadruk- • Gerard Kleisterlee (Philips) vele ideeën en initiatieven.
kelijker op de agenda van het Innovatieplatform • Marjan Oudeman (Corus Group)
komen en het doel is dit keer ook om de • Feike Sijbesma (DSM) Het tweede platform kan zijn werk in ‘rustiger
concurrentiekracht van Nederland te versterken. • Alexander Rinnooy Kan (SER) vaarwater’ doen dan het eerste. Hoewel een
IP2 is geboren. Nederland moet terug in de • René Smit (Vrije Universiteit) platform zo dicht bij de politiek altijd onderwerp
mondiale top 5 van hoogwaardige kennisecono- • Kees Tetteroo (ROC Eindhoven) is van kritiek, omarmen vele wetenschappers en
mieën. Net als in het vorige Innovatieplatform • Melek Usta (Colourful People) ondernemers het platform en werken er graag
zitten er naast de minister-president en de • Bas Verhart (Media Republic) mee samen om belemmeringen weg te werken
ministers van OCW en Economische Zaken • Claudia Zuiderwijk (Tergooi Ziekenhuizen) en nieuw beleid tot stand te brengen. Het tweede
wetenschappers en ondernemers in het platform, • Jan Peter van den Toren (secretaris Innovatie- Innovatieplatform pakt opnieuw de Kennisinves-
waaronder nadrukkelijker ook MKB’ers. platform) teringsagenda op en focust daarnaast op de
innovatieplatform 2007 - 2010 innovatieplatform 2007 - 2010

48 49

Wat vooraf ging: migranten gemakkelijker is om zich in Nederland Lissabondoelstellingen en op de teruglopende


te vestigen en hiermee de kenniseconomie te KennisInvesteringsQuote (KIQ) in Nederland.

Innovatieplatform 1 versterken. De KIA bevat meetbare doelstellingen en ambities


op weg naar Nederland als kenniseconomie; er
In 2006 wordt onder aanvoering van IP-lid Frans moet jaarlijks extra geïnvesteerd worden oplo-
Leijnse het Nederlands Centrum voor Sociale pend in 2016 tot 3,5 – 6 miljard extra aan publieke
Innovatie (NCSI) opgericht. Het NCSI houdt zich investeringen en een zelfde bedrag aan private
bezig met het stimuleren en zichtbaar maken investeringen. De KIA is in eerste instantie
Het eerste Innovatieplatform (IP1) komt in sep- innovatiebeleid gaan deze over het belang van van projecten en initiatieven rondom sociale opgesteld door een werkgroep van het IP, maar
tember 2003 voor het eerst bijeen. In navolging kennismigranten, excelleren, creativiteit, weten- innovatie, denk daarbij aan flexibel arbeidstijden- krijgt zoveel steun dat het, na enige onderhan-
van het succes in Finland zijn op verzoek van schap en sociale innovatie. management of dynamisch managen. delingen, als KIA-manifest wordt ondertekend
minister-president Balkenende achttien top- Het eerste IP brengt onder leiding van Herman door 20 organisaties. Zij geven hiermee aan de
mensen uit het bedrijfsleven, de wetenschap De eerste acties van IP1 betreffen concrete maat- Wijffels een visie uit op het kennis- en innova- doelstellingen te onderschrijven.
en de politiek bij elkaar gebracht om kennis en regelen die bestaande belemmeringen voor in- tiesysteem in het later veelgeciteerde rapport
innovatie een stevige impuls te geven. Het is novatie moeten wegnemen. Om wat te doen aan Vitalisering van de kenniseconomie en een visie De leden van het eerste platform:
op dat moment namelijk nog niet in brede kring de gebrekkige toegankelijkheid van universiteiten op talent, leren en onderwijs in het rapport Leren Jan Peter Balkenende (minister-president en
doorgedrongen dat kennis en innovatie een cru- en hogescholen voor MKB’ers ontwikkelt het Excelleren, Talenten maken het verschil, waarmee voorzitter), Maria van der Hoeven (minister van
ciale rol spelen voor economische groei. De leden eerste Innovatieplatform onder leiding van Jan het IP onder leiding van Alexander Rinnooy Kan OCW), Laurens Jan Brinkhorst (minister van
staan voor de uitdaging met beperkte middelen Kees de Jager en Wybren Jouwsma in samenwer- het paradigma van excellentie definitief een plek Economische Zaken), Douwe Breimer (Universi-
en zonder bevoegdheden, kennis en innovatie king met het Ministerie van Economische Zaken geeft op de politieke agenda. teit Leiden), Jan Kees de Jager (ISM eCompany
hoger op de maatschappelijke en politieke agenda de innovatievouchers; vouchers van € 7.500 (later bv), Wybren Jouwsma (Bronkhorst High-Tech
te krijgen. Het IP gaat aan de slag, doet onder- ook van € 2.500) die MKB-ondernemers kunnen De sleutelgebiedenaanpak, die onder leiding van bv), Gerard Kleisterlee (Philips NV), Frans Leijnse
zoek, gaat het land in en voert overal intensieve verzilveren bij kennisinstellingen. Tot en met Joop Sistermans wordt opgezet is ook een trend- (HBO raad), Marike van Lier Lels (Schiphol Group),
gesprekken en schrijft opvallende rapporten. De 2009 zijn er 28.400 vouchers uitgereikt en dit jaar breuk, die navolging krijgt in het innovatiebeleid Peter Nijkamp (NWO), Ivonne Rietjens (Wagenin-
verwachtingen zijn hoog gespannen, maar als de komen daar nog eens 5.600 vouchers bij. van het ministerie van Economische Zaken na gen Universiteit en Researchcentrum, Alexander
eerste resultaten niet snel genoeg zichtbaar zijn jaren waarin generiek beleid voorop staat. Daar- Rinnooy Kan (SER), Joop Sistermans (Adviesraad
blijkt het platform in het brandpunt van de aan- De innovatieprestatiecontracten (IPC’s) gaan door komen 10 innovatieprogramma’ tot stand Wetenschap en Technologiebeleid), Frans van
dacht te staan en in wordt het in de media al snel van start; een subsidieregeling die samenwer- met inmiddels, in 2009, een gezamenlijk netwerk Vught (College van Bestuur Universiteit Twente),
een ‘chique borrel- en vergaderclub’ genoemd. kingsverbanden van 3 jaar tussen groepen van van meer dan 4.100 bedrijven en meer dan € 740 Margot Weijnen (TU Delft), Herman Wijffels (SER),
Toch heeft dit platform, net als het tweede, op- bedrijven of ketens stimuleert rondom een con- miljoen gebundelde investeringen. Rein Willems (Shell Nederland) en Frans Nauta
merkelijke resultaten geboekt. Vanaf het jaar van creet innovatieproject. Inmiddels zijn er 78 IPC’s Een ander opvallend resultaat van het eerste (secretaris IP).
de oprichting van het Innovatieplatform groeit de afgesloten met rond de tweeduizend deelnemers. Innovatieplatform is de Kennisinvesterings-
dynamiek rondom het thema innovatie. Het eer- Het Innovatieplatform neemt de Kennismigranten- agenda (KIA) van Wijffels en Rinnooy Kan. De KIA
ste Innovatieplatform zet verschillende kwesties regeling onder de loep waardoor de toelatings- wordt opgesteld in 2006; een agenda voor de
op de politieke agenda. Naast adviezen over het eisen zijn versoepeld zodat het voor kennis- periode 2006 – 2016, als de reactie op de
innovatieplatform 2007 - 2010

50
26 innovatieplatform 2007 - 2010

51
KIA-partners
Figuur 5
Ondertekenaars Kennisnvesteringsagenda

Kennis en innovatie foto en ook in de Tweede Kamer is de KIA steeds


Kennisinvesteringsagenda 2006 - 2016 Kennisinvesteringsagenda vaker een referentiekader voor de status van de
Het tweede Innovatieplatform besluit de uitvoe- Nederlandse kennisinvesteringen. De voorzitters
ring van de Kennisinvesteringsagenda (KIA) te van de ondertekenende organisaties nemen een
gaan monitoren en maakt jaarlijks een ‘foto’ van actieve rol in bij het bereiken van de doelstellin-
de stand van de KIA om politiek, bedrijfsleven, gen; zij manifesteren zich steeds meer onder de
wetenschap en onderwijs op de hoogte te naam KIA-coalitie. In toenemende mate neemt de
houden van de ontwikkelingen. De agenda moet KIA-coalitie het voortouw in de uitvoering van de
aanzetten tot onomkeerbare veranderingen in de Kennisinvesteringsagenda.
Nederlandse samenleving. Een werkgroep binnen In 2010 constateren de KIA-partners opnieuw dat
het Innovatieplatform (Rinnooy Kan, Dijkgraaf, de kennisinvesteringen achterblijven, maar door
Kleisterlee en Tetteroo) houdt zich bezig met de de val van het kabinet Balkenende VI besluit de
jaarlijkse monitoring van de voortgang van KIA-coalitie meer te focussen op het aanbieden
prestaties en investeringen in kennis, onder- van een document aan politici met het oog op de
nemerschap en onderwijs. In 2008 komt de verkiezingen. In Perscentrum Nieuwspoort
eerste jaarlijkse foto uit. Het algemene beeld is overhandigt Alexander Rinnooy Kan de foto, met
dat de investeringen in kennis achterblijven bij de de titel Bouw op talent! In 5 stappen terug naar
gestelde ambities. Om het tij te keren worden de top 5 aan verschillende politici. Zoals de titel al
drie thema’s er uitgelicht; private R&D, Leven impliceert bevat deze foto een vijfstappenplan
Lang Leren en excellent onderzoek. om Nederland terug te krijgen in de top 5 van
In 2009 verschijnt de tweede jaarlijkse foto: meest concurrerende kenniseconomieën:
Nederland in de versnelling. Het aantal KIA- • Een topdocent voor elke onderwijsdeelnemer,
ondertekenaars is ondertussen toegenomen tot 26. • Meer maatwerk in het onderwijs
De conclusie is dat Nederland aansluiting verliest • Een leergieriger cultuur,
bij de kopgroep van kenniseconomieën en daarom • Sterkere toppen in onderzoek
moeten we met zijn allen versnellen om het • Meer innovatieve bedrijven in Nederland.
peloton voor te blijven en de kopgroep weer in te
halen. De KIA-coalitie besluit voor 2009/2010 de Ook wordt aangekondigd dat de KIA een ‘voor-
aandacht te vestigen op: 1) Leven Lang Leren, 2) trollende’ agenda moet worden. In de zomer
Professionalisering Leraren, en 3) Versterken van 2010 verschijnt de herijkte Kennisinveste-
samenwerking kennisinstellingen en bedrijfs- ringsagenda 2011-2020 met geactualiseerde
leven. Er is brede (media)belangstelling voor de doelstellingen. Inmiddels hebben de verschil-
innovatieplatform 2007 - 2010

52
15 innovatieplatform 2007 - 2010

53
Organisaties
ondertekenen in 2009
de valorisatieagenda

lende partijen van de KIA-coalitie aangegeven gemiddelde niveau halen die de OESO meet voor
Vrienden van wetenschap kaart te brengen en om ervoor te zorgen dat het
actief hun achterban te willen benaderen voor onderwijs en wetenschap. De motie Hamer is
Onder leiding van IP-leden Robbert Dijkgraaf, volgende kabinet een aantal uitkomsten omzet
het uitvoeren van de noodzakelijke acties. De unaniem door de Kamer omarmd. De KIA zal ook
René Smit en Piet Borst wordt in 2008 een in acties. Doel is om wetenschap hoger op de
Kennisinvesteringsagenda is, naast de Lissabon- na de afronding van het Innovatieplatform een
analyse uitgevoerd naar de knelpunten in het politieke en maatschappelijke agenda te krijgen.
agenda, een belangrijk ijkpunt geworden voor het belangrijk referentiekader blijven. De KIA-partners
Nederlandse wetenschapssysteem. Drie issues De uitkomst van de dialoog is opgenomen in de
groeipad naar een kenniseconomie. Niet alleen hebben aangegeven door te willen gaan.
staan centraal: economische agenda voor Nederland: Nederland
voor de deelnemende organisaties, ook voor De KIA-coalitie wil, naast het inzetten van de KIA
1. Hoe kunnen we de excellentie van de 2020: terug in de top 5 (zie pagina 60). De belang-
politieke partijen die daar in debatten regelmatig als agenderingsinstrument, de volgende stap zet-
Nederlandse wetenschap verder aanwak- rijkste conclusie is dat er te weinig focus,
naar verwijzen. Tijdens de Algemene Politieke ten door zich op te werpen als een gesprekspartner
keren; samenwerking en regie is in het onderzoeks- en
Beschouwingen in 2009 wordt de ambitie van de voor het kabinet, te beginnen bij de totstand-
2. Hoe kunnen we de samenwerking tussen de innovatiebeleid, waardoor Nederland kansen mist
KIA verwoord in de motie Hamer (zie kader) nadat koming van het nieuwe regeerakkoord.
wetenschap en haar ‘afnemers’ versterken; om te blijven meedoen met de wereldtop en
er al enige tijd debat was ontstaan of onderwijs
3. Hoe kunnen we de maatschappelijke steun Nederland ook kansen mist om zich in het buiten-
en wetenschap in Nederland wel of niet het
voor wetenschap vergroten? land scherp te kunnen profileren. Het voorstel is
daarom om te komen tot een doelmatiger, doel-
In augustus 2009 gaat het initiatief vrienden van treffender en beter kwaliteitsgecontroleerde
17 september 2009
wetenschap van start. Uit een representatieve besteding van de ‘programmatische’ geldstromen.
De Kamer,
peiling onder Nederlanders blijkt dat burgers bij Op dit moment verdelen meerdere departementen
gehoord de beraadslaging, een eerste reactie weinig hebben met het op het vlak van kennis en innovatie gezamenlijk
overwegende dat de regering in het kader van de aangekondigde heroverweging voorstel- fenomeen wetenschap. Als echter duidelijk wordt ongeveer 1,5 à 2 miljard euro over vele thema’s,
len voorbereidt om een solide basis te leggen voor Nederland in 2020;
gemaakt waar wetenschap zich mee bezighoudt 13 universiteiten, 110 instituten en meer dan
overwegende dat Nederland nu op het gemiddelde van de OESO-landen zit voor wat en wat wetenschap voor mensen kan betekenen, 40 programma’s en regelingen.
betreft investeringen in onderwijs;
stijgt de waardering voor wetenschap en krijgt
overwegende dat onderwijs, kennis en innovatie belangrijke bronnen van duurzame
economische groei zijn; het een hogere plek in de prioriteitstelling. Valorisatieagenda
Hieruit blijkt niet alleen dat wetenschappers ver Wetenschap en dan vooral het verzilveren van
verzoekt de regering, in de aangekondigde brede heroverweging de ambitie mee te nemen
om het onderwijs en de wetenschap in Nederland tot de mondiale top 5 te laten behoren, afstaan van burgers, maar dat er een wereld te kennis staat centraal in de zogeheten valorisatie-
en gaat over tot de orde van de dag. winnen is als wetenschappers beter uitleggen agenda die op 3 december 2008 het levenslicht
wat ze aan het doen zijn. Het IP pakt deze hand- ziet. Deze agenda is opgesteld door het
De voorzitter:
schoen op en ontwikkelt een brede dialoog. Deze Innovatieplatform in samenwerking met de
Deze motie is voorgesteld door de leden Hamer, Van Geel en Slob. Naar mij blijkt, wordt de
indiening ervan voldoende ondersteund. bestaat uit een online discussie, een tweedaagse programmadirectie Kennis en Innovatie. Vijftien
intensieve strategiesessie, een publieksevent en organisaties zetten onder de Valorisatieagenda
Zij krijgt nr. 10 (32123).
-optredens alsmede vele gesprekken in en 2009: Kennis moet circuleren hun handtekening.
rondom ‘Den Haag’ om ambities en knelpunten in Het kabinet is één van de ondertekenaars en
innovatieplatform 2007 - 2010 innovatieplatform 2007 - 2010

54 55

trekt hier in 2009 € 20 miljoen voor uit en geeft Versterking Nederland internationaal Crisisadvies ‘Sterker uit de storm’ bedrijven of vestigingen van bedrijven voorgoed
aan in 2010 en 2011 zo mogelijk samen met Naast kennis is concurrentiekracht het tweede In augustus 2008 bereiken de eerste signalen van te verliezen. Het IP pleit voor het maken van
partijen verder te investeren. De ondertekenaars speerpunt van het Innovatieplatform. Grenzen de financiële (en later economische) crisis het scherpe keuzen; de verschuiving die de crisis
zetten hun schouders onder twaalf acties die vervagen en de globalisering gaat door. grote publiek. In september is de hevigheid van veroorzaakt kan zowel een kans als een
moeten bijdragen aan de bevordering van Nederland als open economie moet (blijven) deze crisis duidelijk. De werkgroep die het bedreiging zijn. Landen met een gunstig
ondernemerschap, een ondernemende cultuur en concurreren en samenwerken met andere landen. rapport Nederland in de wereld onder zijn hoede vestigingsklimaat kunnen hiervan profiteren.
uitwisseling en mobiliteit van studenten en heeft, maakt analyses hoe Nederland sterker uit In dit geval moet duidelijk worden ingezet op een
medewerkers van kennisinstellingen. De acties Nederland in de Wereld, Connecting Global de storm kan komen. Op 10 december van dat aantal sterke sectoren en een structurele
omvatten onder andere investeringen, samen- Ambitions jaar dient Tweede Kamerlid Hamer een motie in, versterking van de kennisinfrastructuur. Op korte
werkingsverbanden, het aanleggen van een Het kabinet heeft de ambitie om Nederland terug waarin de regering wordt verzocht ‘in overleg termijn zou het kabinet onorthodoxe maatregelen
infrastructuur voor valorisatie en een prestigi- te krijgen in de top 5 van de meest concurrerende met relevante organisaties als het Innovatie- moeten nemen om de R&D-capaciteit in
euze valorisatieprijs: de Archimedesprijs. Ook kenniseconomieën van de wereld, de Global platform’ een visie en bijbehorende voorstellen Nederland op peil te houden, zoals het tijdelijk
worden bedrijven en maatschappelijke organisa- Competitiveness Index. In een globaliserende te ontwikkelen om de gevolgen van de crisis onderbrengen van private kenniswerkers bij
ties uitgedaagd mee te investeren. Inmiddels is samenleving is het belangrijk buiten de eigen op te vangen, en deze te presenteren bij het publieke kennisinstellingen voor onderzoek op
in 2010 het nieuwe programma Kennisvalorisatie grenzen te kijken en de sterkten van het land verschijnen van de voorjaarsnota. het terrein van sleutelgebieden en voor
gestart, waarin de voormalige SKE-regeling en de scherp voor ogen te hebben. Daarom brengt het maatschappelijke innovaties en het tijdelijk
Centers for Entrepreneurship worden samenge- IP in kaart op welke gebieden Nederland het De crisis dwingt het kabinet in eerste instantie verhogen van de WBSO. Het IP pleit daarnaast
voegd. Het kabinet heeft de commissie Veenman goed doet en op welke gebieden ons land tot maatregelen in de financiële sector. voor een investeringsimpuls van 2 miljard euro in
ingesteld om zorg te dragen voor de implemen- achterblijft. De analyse wordt besproken met tal Vervolgens wordt gekeken naar het opvangen kennis, innovatie en grote innovatieve projecten.
tatie van deze valorisatieagenda. van stakeholders en dit leidt uiteindelijk tot van de klappen die de reële economie heeft
Nederland in de Wereld, Connecting Global opgelopen. In maart 2009 geeft het Innovatie- Het kabinet onderschrijft in zijn crisipakket
Ambitions dat op 1 oktober 2008 wordt gepre- platform zijn visie op de crisis en doet voorstellen (maart 2009) zowel de noodzaak van het
senteerd. In deze publicatie formuleert het voor maatregelen aan het kabinet. De kern van investeren in kennis als het risico van schade aan
Innovatieplatform een aantal concrete acties het advies gaat opvallend verder dan alleen het het kennis- en innovatiesysteem. Een aantal van
voor 2008/2009. Verderop in deze terugblik dempen van de gaten die de crisis heeft de maatregelen van het kabinet sluit goed aan op
worden deze acties nader toegelicht. De geslagen, omdat aandacht wordt besteed aan de adviezen van het Innovatieplatform zoals het
kerngedachte in Nederland in de Wereld is dat het ‘verdienvermogen’ van Nederland. Nederland uitbreiden van de WBSO, het stimuleren van
voor het bereiken van een top 5 positie twee is als kennis- en exportland erg gevoelig voor de duurzaamheid en ‘Wind op Zee’ en het detacheren
zaken noodzakelijk zijn. De eerste is een internationale conjunctuur. Onze kennisbasis is van kenniswerkers. Zo zijn door de kenniswer-
duidelijke visie op de toekomst : ‘Waar verdienen kwetsbaar; wanneer nu bezuinigd wordt op de kersregeling 1.875 kenniswerkers en 191 jonge
wij in NL straks ons geld mee?’, de tweede is dat kennisinvesteringen loopt Nederland het risico onderzoekers aan de slag gebleven.
concrete acties daadwerkelijk worden opgepakt. achterop te raken en belangrijke (R&D-intensieve)
innovatieplatform 2007 - 2010 innovatieplatform 2007 - 2010

56 57

Nederland 2020: terug in de top 5 Nederland 2020 samengevat:


De laatste publicatie van dit Innovatieplatform is:
‘Nederland 2020: terug in de top 5. De economi- Modern industriebeleid: Internationale bedrijven en export: Innovatie dienstensector:
sche agenda: Innovatief, Internationaal, • De sleutelgebiedenaanpak moet geïntensi- • Het is belangrijk om 100 kennisintensieve • De kennisinfrastructuur voor diensteninnovatie
Involverend’. Het uitbreken van de financiële en veerd worden door minimaal 50% van de bedrijven aan te trekken die zich hier willen moet versterkt worden door bijvoorbeeld
later economische crisis maken de tijd rijp voor rijksbrede programmatische innovatiegelden vestigen en die goed aansluiten bij onze toptalent naar Nederland te halen en de
het inzicht dat Nederland zich door bezuinigingen, te investeren in de huidige sleutelgebieden. sterkten (de sleutelgebieden). Daarom moeten samenwerking met andere Europese landen te
vergrijzing en andere ontwikkelingen klaar moet Daarnaast moeten er mogelijkheden gecreëerd we de aantrekkelijkheid van Nederland als intensiveren. Er moeten, in samenwerking met
maken voor een toekomst waarin meer verdiend worden voor toekomstige groeigebieden, zoals vestigingsplaats versterken voor kennisinten- het bedrijfsleven, betere opleidingen
moet worden door minder mensen. Het IP maakt duurzame energie en producten voor diensten sieve bedrijven en nieuwe globale spelers uit gecreëerd worden op Hbo-instellingen en
zorgvuldig kwalitatieve en kwantitatieve analyses voor een vergrijzende bevolking. Azië en de opkomende markten. De branding universiteiten die zich specialiseren in
en spreekt met honderden experts en stakehol- • In lijn met de KIA moeten de publieke van het merk Nederland moet versterkt diensteninnovatie.
ders uit alle delen van de samenleving, over wat investeringen in onderwijs, onderzoek, worden. • Belemmeringen moeten weggenomen worden:
nodig is om Nederland terug te krijgen in de top 5 innovatie en ondernemerschap verhoogd • Ook moet Nederland gericht internationaal zo kan men soepeler omgaan met de 24 uur/
van sterkste kenniseconomieën ter wereld. In worden, oplopend tot 6 miljard euro extra per talent aantrekken. 7 dagen dienstverlening en kan het vestigings-
Nederland 2020: terug in de top 5 pleit de jaar in 2020. Daarbij is het belangrijk dat er beleid verbeterd worden.
werkgroep Concurrentiekracht onder leiding van langjarige keuzen (10-20 jaar) gemaakt Ondernemende cultuur: • Het is belangrijk dat de groei en export van
Wiebe Draijer voor een modern industriebeleid worden. • Het is van belang dat er meer aandacht voor diensten gestimuleerd worden, bijvoorbeeld
waarin Nederland gericht voortbouwt op zijn • Het is van belang dat er meer focus, samen- ondernemerschap komt in onderwijsprogram- door sectorbundeling.
sterkten: innovatieve sectoren, de diensten- hang en regie aangebracht wordt in het ma’s van het primair, voortgezet en middel-
sector, een sterke internationale oriëntatie en onderzoek- en innovatiebeleid . Ook moeten baar (beroeps)onderwijs. Betere randvoorwaarden:
handelsgeest. Door scherp te kiezen voor sterke er sterke toppen in onderwijs en onderzoek • Bedrijven moeten meer ruimte krijgen om te Om ons verdienvermogen in 2020 te ondersteu-
economische sectoren met goede internationale gecreëerd worden door differentiatie en ondernemen en te groeien. Daarom dient de nen is het belangrijk dat het onderwijs en
kansen, extra te investeren in onderwijs en taakverdeling tussen kennisinstellingen te administratieve lastendruk voor ondernemers de kennisinfrastructuur versterk worden, de
innovatie kan, in combinatie met noodzakelijke bevorderen. verminderd te worden. Er moet uitgegaan arbeidsverhoudingen gemoderniseerd worden
hervormingen, de economische groei hoger • De ontwikkeling van 5-6 innovatiecampussen worden van het high trust-principe. en de participatie van vrouwen, ouderen en
uitvallen dan de 1¾ % die het CPB heeft dient versterkt te worden en er moeten Bovendien moeten er geen extra nationale allochtonen verhoogd wordt. Daarnaast is een
voorspeld. Uitvoering van de economische innovatieproeftuinen ontwikkeld worden met eisen gesteld worden aan financiële instellingen excellente basisinfrastructuur en goedkope
agenda leidt tot een extra groei van ½ tot 1% per de overheid als launching customer op thema’s voor kapitaalratio’s bovenop de Europese energie voor bedrijven van belang, samen met
jaar. Dat is een extra groei van het BBP oplopend als zorg, mobiliteit en duurzaamheid. regelgeving. een faciliterende en stimulerende overheid.
tot 35 à 70 miljard euro in 2020.
innovatieplatform 2007 - 2010 innovatieplatform 2007 - 2010

58 59

Op 19 april 2010 wordt het document in ontvangst de huidige economische crisis goede kansen: in Het Innovatieplatform stelt voor de acquisitie te Ondernemerschap
genomen door vertegenwoordigers van de komende vijf tot tien jaar groeien zeker 450 richten op functies waar Nederland een goede Ondernemerschap en nieuwe bedrijvigheid zijn
werkgevers- én werknemersorganisaties, die bedrijven uit China, India, Taiwan, en Zuid-Korea, propositie voor heeft en die een hoge toege- belangrijk voor innovatie, daarom zijn deze
aangeven het rapport te onderschrijven. Om de met een gemiddelde omzet van ruim 1 miljard voegde waarde hebben: Europese hoofdkantoren gedurende de hele IP-periode centrale, en de
ambitie ‘terug in de top 5’ waar te kunnen maken dollar, door naar de wereldtop. Ze zullen op zoek en centra voor Europese distributie, marketing en meest lastige thema’s. Het aantal snelle groeiers
roept het IP de toekomstige regering op om in gaan naar een vestigingsplaats in Europa. sales en onderzoek en ontwikkelingswerk. vormt een indicator voor het aanpassings- en
het regeerakkoord ruim aandacht te besteden Inhoudelijk stellen we voor de aanpak te richten vernieuwingsvermogen van de Nederlandse
aan kennis en innovatie door middel van het Het Innovatieplatform stelt voor om met een op buitenlandse ondernemingen in zes (groei) economie. Zij leveren een forse bijdrage aan
maken van een langjarige strategie en scherpe uitgekiende wervingsstrategie ons te concentre- sectoren waarin Nederland al internationaal sterk innovatie, werkgelegenheid en productiviteits-
keuzen. ren op bedrijven uit die landen. Zonder overigens staat: chemie, flowers & food, hightech systemen stijging in Nederland. Daarnaast hebben snel
de belangrijkste traditionele buitenlandse en materialen, creatieve industrie, logistiek en groeiende ondernemingen vaak een voorbeeld-
Aantrekken van buitenlandse bedrijven investeerders in Nederland, Japan, de Europese distributie, en (duurzame) energie. De op te functie voor andere ondernemers. Uit de analyse
Nederland scoort nog relatief goed met het Unie en de Verenigde Staten uit het oog te richten eenheid zal uit zes sectorteams van in Nederland in de Wereld blijkt dat een gebrek
aantrekken van buitenlandse investeringen, maar verliezen, waar vooralsnog de meeste investerin- topacquisiteurs bestaan, ondersteund door aan vernieuwing een knelpunt is. In vergelijking
trekt de laatste tien jaar voornamelijk kleinere gen vandaan komen. In plaats van de huidige sectorspecialisten. Hiervoor is een jaarlijkse met andere dynamische economieën kent
bedrijven aan die, veelal op eigen initiatief, naar versnipperde werving, initieert en coördineert investering van 10 miljoen euro vereist. De Nederland weinig snelgroeiende bedrijven en
Nederland komen. We trekken ook grote een nieuwe eenheid van het Netherlands Foreign investering levert dus een veelvoud op. Er komen komen er weinig nieuwe topbedrijven bij. Ook de
significante buitenlandse ondernemingen aan, Investment Agency (NFIA) voortaan alle activi- in Nederland duizenden nieuwe, hoogwaardige houding ten opzichte van ondernemerschap zou
maar nog te weinig: in de afgelopen drie jaar teiten voor het aantrekken van significante banen bij, bij buitenlandse bedrijven, maar ook bij verbeterd moeten worden.
waren dit er 20. Nederland heeft juist behoefte buitenlandse bedrijven. Nederlandse toeleveranciers en dienstverlenende
aan deze bedrijven omdat ze hoogwaardige bedrijven. Daarnaast leidt concentratie op de
werkgelegenheid bieden en een hoge toege- Het IP ziet het als een uitdagende, maar haalbare Nederlandse groeisectoren tot een versterking
voegde waarde opleveren. Met een gerichte doelstelling om in de komende 3-5 jaar 50 signifi- van hun concurrentiekracht en versteviging van
acquisitie kunnen meer significante bedrijven cante internationale bedrijven te overtuigen zich de ‘ecosystemen’ rond deze groeisectoren.
actief aangetrokken worden voor de sectoren in Nederland te vestigen. Daarbij is het ook
waarin Nederland ook sterk is. Zo ontstaat een belangrijk om het vestigingsklimaat voor nieuwe Het kabinet heeft besloten voor drie jaar €2,5
vliegwieleffect in de Nederlandse concurrentie- en al in Nederland gevestigde bedrijven te mln. per jaar uit te trekken om de voorgestelde
kracht. verbeteren. Dit voorstel zal kunnen leiden tot nieuwe aanpak te volgen en te beginnen met een
enkele duizenden nieuwe arbeidsplaatsen en een pilot op twee sleutelgebieden: Flowers & Food en
Er zijn in de komende jaren veel bedrijven, met verhoging van het Bruto Binnenlands Product Chemie, om daarmee vijftien kennisintensieve
name uit Azië (vooral uit China, India, Korea, met 0,5% (= 3 miljard euro). bedrijven en buitenlandse R&D-investeringen in
Taiwan) die zullen globaliseren. Er zijn ondanks deze sectoren aan te trekken.
innovatieplatform 2007 - 2010 innovatieplatform 2007 - 2010

60 61

1
Van ‘honger’ naar
concreet idee 2
Van concreet idee
naar klein bedrijf 3 onder andere het opstarten van een weten- Het IP heeft dan ook drie aanbevelingen:
Van klein bedrijf
naar onderneming 4
Van onderneming schappelijk attaché in China en het verbeteren 1. Versterk de marketing rondom Nederlands
naar AEX en multinational
van de kwaliteit en de begeleiding van oplei- internationaal onderwijs, bijvoorbeeld tijdens
dingsprogramma’s. Het kabinet wil met het oog handelsmissies, via intensieve contacten met
De ontwikkeling van ondernemerschap is in te brengen. Ook ondersteunt het IP in 2008 de op de toekomst de banden met de opkomende internationale topuniversiteiten en door een
bovenstaande ‘funnel’ weergegeven. Het IP heeft ontwikkeling van New Venture, een business- landen verder versterken. Hiertoe wordt de one-stop-shop-website voor expats.
voor iedere fase een concrete actie geformu- plancompetitie om innovatieve start-ups verder ambassade in Peking uitgebreid met een Science 2. Breid de mogelijkheden tot het aanbieden van
leerd. te helpen. Attaché (die in opdracht van OCW wordt het IB-curriculum uit.
aangesteld door AgentschapNL). 3. Faciliteer het vestigen van een internationale
Het eerste deel heeft vooral betrekking op Het IP is initiatiefnemer van het Programma school. De kennis en expertise rondom het
Ondernemerschap in Onderwijs. Op dit gebied Groeiversneller samen met het ministerie van Versterking Internationale scholen stichten van een internationale school zou
ondersteunt het IP meerdere initiatieven, Economische Zaken. Dit programma faciliteert In Nederland in de Wereld formuleert het IP de gebundeld moeten worden in een draaiboek.
waaronder het organiseren van een ideeënwed- MKB-bedrijven om een omzetgroei van enkele ambitie het primair en secundair internationaal Het kabinet steunt de doelstelling van het IP om
strijd (Battle of Concepts) tijdens de Global miljoenen naar minimaal €20 mln. per jaar te onderwijs in Nederland in 2015 tot de top 5 te het Internationaal Onderwijs in Nederland tot een
Entrepreneurship Week, een jaarlijks terugkerend realiseren, mede door internationalisering. Dit laten behoren; onderwijs is een belangrijke ‘selling point’ voor ons land te maken en start
evenement rondom het thema ondernemer- programma is in januari 2009 gestart, en wordt randvoorwaarde om een aantrekkelijke vesti- met aanbevelingen 1 en 3.
schap. Het winnende idee; het schrijven van een uitgevoerd door het High Growth Stars Consor- gingsplaats voor buitenlandse bedrijven te zijn.
kinderboek met een ondernemer in de hoofdrol, tium (zie www.programmagroeiversneller.nl). Er Het IP voert een analyse uit naar de huidige Sociale Innovatie / Slimmer werken
wordt momenteel door EZ verkend. nemen op dit moment 65 bedrijven deel. Voor het positie en de kwaliteit van het internationaal In 2006 wordt het Nederlands Centrum voor
programma is veel belangstelling en de deel- onderwijs in Nederland. Hieruit blijkt dat het Sociale Innovatie opgericht onder auspiciën van
In de tweede fase staat het opstarten van een nemers (uit alle sectoren) zijn enthousiast. aanbod van internationale scholen (primair en IP1. Daarna blijft het thema relevant, ook voor IP2.
klein bedrijf centraal. Het IP ontwikkelt in 2009 De Groeiversneller sluit aan op deel 3 van de secundair) zeer divers is in vergelijking met In 2007 wordt het evenement ‘Slimmer Werken,
een groeiprogramma voor kleine ondernemingen funnel en als bedrijven het uiteindelijk inter- andere landen. De kwaliteit van de verschillende meer winst’ georganiseerd in het WTC in
dat kennis (kennisinstellingen), middelen nationaal echt goed doen, ook in fase 4. typen internationale scholen is redelijk tot goed. Rotterdam. Gedurende deze dag staan verschil-
(financiers) en ondernemers (netwerk) bij elkaar Er is een aantal knelpunten, dat met betrekkelijk lende aspecten van ‘Slimmer Werken’ centraal,
brengt. Het zogenaamde Ondernemersgilde zou 1000 PhD’s eenvoudige interventies verholpen kan worden. van werkplekinnovatie tot speeddates met
in de steden Amsterdam en Rotterdam van start Om het aantal hoogopgeleiden in Nederland op Kansen liggen vooral op het gebied van slimme ondernemers. Er zijn dan veel voorbeelden
moeten gaan en uitgerold kunnen worden tot peil te houden59, adviseert het IP in Nederland in (transparante) communicatie, het ruimte geven over de positieve effecten van ‘Slimmer Werken’,
een landelijk programma. Voor de realisatie van de Wereld 1.000 promovendi aan te trekken uit aan Tweetalig Onderwijs (TTO) en het gemakke- maar een stevige kwantitatieve onderbouwing
het programma is publieke cofinanciering nodig. het buitenland en hiermee de standaard en lijker kunnen oprichten van een internationale ontbreekt nog. Het IP geeft onderzoeksbureau
Momenteel wordt gezocht naar mogelijkheden kwaliteit van het wetenschappelijk toptalent te school. EIM de opdracht om onderzoek onder 650
om (onderdelen uit) het programma tot uitvoer versterken. De IP-taskforce 1000 PhD’s adviseert MKB-bedrijven te doen naar de drijfveren en

59 In verhouding tot vergelijkbare andere landen heeft Nederland een laag aantal onderzoekers op de beroepsbevolking.
innovatieplatform 2007 - 2010

62
90 innovatieplatform 2007 - 2010

63
Onder-
nemingen
geselecteerd voor de
Groeiversneller

opbrengsten van sociale innovatie in het MKB. (www.mkbkrachtcentrale.nl) van start; een Zorg Het IP gaat zelf aan de slag als het gaat het om
Aanleiding voor dit onderzoek is het achterblijven platform voor MKB-bedrijven en adviseurs waarin De zorgvraag groeit en verandert, door een experimenten en de opschaling ervan. In 2008
van productiviteitsgroei in Nederland ten tools voor Slimmer Werken worden aangereikt en toename van het aantal ouderen en chronisch roept het professionals in en rond de zorg mee te
opzichte van andere landen en het ontbreken van ondernemers van elkaar kunnen leren. Het zieken en de steeds hogere eisen die gesteld denken over innovatie in de zorg. Uit 130
kwantitatieve gegevens over de impact van Nederlands Centrum voor Sociale Innovatie worden aan de zorg. De technologische mogelijk- inzendingen worden tien experimenten
slimmer werken op bedrijfsprestaties, waaronder (NCSI) en Syntens hebben het project in beheer. heden nemen toe, maar in de komende jaren geselecteerd die het volgens de jury waard zijn
productiviteit. Productiviteitsgroei is belangrijk Doelstelling van de MKB Krachtcentrale is om wordt een nijpend tekort aan geschoold perso- opgeschaald te worden. De jury bestaat uit
voor de concurrentiekracht van Nederland en een 1.000 MKB-bedrijven in 2010 te stimuleren om neel in de zorg verwacht. Daarom zijn innovatie Claudia Zuiderwijk (Tergooi Ziekenhuizen, IP),
belangrijke voorwaarde voor behoud en groei van slimmer te werken en het vakmanschap van hun en verhoging van de arbeidsproductiviteit een Cathy van Beek (Nederlandse Zorgautoriteit),
welvaart en inkomens in Nederland. Innovatie in medewerkers maximaal te benutten. De MKB noodzaak. Maar innovatie wordt in de praktijk te Michel van Schaik (Rabobank), Maarten Ploeg
de manier van werken in organisaties (‘Slimmer Krachtcentrale is een inspiratiebron van goede vaak afgeremd in plaats van gestimuleerd. (Diabetes Vereniging Nederland) en Michiel
Werken’) kan hier een uitkomst bieden. De voorbeelden, ervaringen van bedrijven en hun Muller (onder andere Tango, Route Mobiel).
potentie om met relatief eenvoudige methoden medewerkers, goede adviseurs, tools en tips. Het IP heeft zich gebogen over de noodzaak De vier uiteindelijke winnaars worden tijdens de
de productiviteit te verhogen en tegelijkertijd de tot innovatie in de zorg en de knelpunten die ‘Topconferentie Zorg’ in april 2008 in het
tevredenheid van medewerkers te verbeteren is Maatschappelijke ambities en innovaties innovatie in de weg staan. Samen met de zonnetje gezet door minister Klink van Volksge-
groot. Ook bij bedrijven ontstaat steeds meer Op de terreinen zorg, energie en waterbeheer interdepartementale programmadirectie Kennis zondheid en het IP. Minister Klink van VWS heeft
behoefte om niet alleen te innoveren door middel liggen uitdagingen die van groot belang zijn voor en Innovatie heeft het IP een SWOT-analyse zich bereid verklaard om de vier initiatieven
van nieuwe machines of producten, maar ook onze samenleving. In deze sectoren zijn opgesteld. Hieruit zijn drie voorstellen voor acties mogelijk te maken bij gebleken kwaliteits- en
door een andere inrichting van het werk. innovatie, kennis en ondernemerschap misschien op korte termijn ontstaan en is tevens input efficiëntiedoelstellingen een landelijke uitrol
nog wel belangrijker dan in andere sectoren. In geleverd voor de maatschappelijke innovatie- ervan te faciliteren en structurele belemmeringen
Uit het onderzoek van het EIM blijkt de producti- het coalitieakkoord heeft het kabinet daarom aan agenda (MIA) gezondheid. Het IP treedt bij deze weg te nemen. Experimenten met transsectoraal
viteitgroei van bedrijven die aan ‘Slimmer het IP gevraagd hier bijzondere aandacht aan te voorstellen op als ‘buitenboordmotor’ door werken en projecten die de verbinding leggen
Werken’ doen gemiddeld 9% hoger ligt dan besteden. Er zijn verscheidene analyses gemaakt enkele acties voor te stellen die snel een tussen preventie en zorg verdienen daarbij de
bedrijven die dit niet doen. Ook omzet en en hierbij is vooral het belang van het creëren van noodzakelijke zet in de goede richting kunnen voorkeur.
bedrijfsresultaat blijken fors toe te nemen. Hierbij experimenteerruimte benadrukt om het ontstaan geven. Voor de zorg heeft het IP voorgesteld om
hebben arbeidstijdenmanagement (flexibele van innovaties te bevorderen. De analyses van het aan de slag te gaan met: De vier winnende projecten zijn:
werktijden en zelfroosteren) en veranderingen in IP zijn inmiddels opgenomen in de Maatschap- 1. experimenteerruimte en een landelijke uitrol • GRIP van the Health Agency. GRIP is een
de werk- en taakverdeling het meeste potentieel. pelijke Innovatie Agenda’s (MIA’s) van het kabinet. van succesvolle experimenten; zelfmanagementsysteem dat via gaming jonge
De ambitie van het IP is om in de komende tien 2. uitkomstgestuurde zorginnovatie; diabetespatiënten grip geeft op hun ziekte.
jaar 10.000 bedrijven in aanraking te laten komen 3. een implementatie-impuls aan het elektro- Het legt de regie echt bij de patiënt.
met slimmer werken. Op 1 december 2009 gaat nisch patiëntendossier. • Mammaprint van Agendia. Een betere diagnos-
daarom de MKB Krachtcentrale tiek van borstkanker die gebruikmaakt van
innovatieplatform 2007 - 2010 innovatieplatform 2007 - 2010

64 65

nieuwe DNA-technologie, waardoor minder Het experiment de Netwerkschool heeft ten doel Energie Het economisch potentieel van duurzame
vaak dure en belastende chemo gegeven hoeft wetenschappelijk aan te tonen dat door het Duurzame energie heeft de bijzondere aandacht energie is veel groter dan alleen de directe
te worden. Een project met internationale doelmatig inrichten van het onderwijs de van het IP. Bij de evaluatie van de sleutelgebieden bijdrage, door de verbondenheid en uitstraling
allure dat door regelgeving in Nederland nog arbeidsproductiviteit omhoog kan en het in 2009 (Commissie Scheepbouwer) wordt naar belangrijke sectoren als de chemie,
niet is doorgebroken. maatschappelijk rendement van de onderwijs- duurzame energie genoemd als een potentieel agro-voedingssector en hightech systemen en
• MijnZorgNet (MZN) van UMC St. Radboud. euro kan verdubbelen. Deze prestaties worden kansrijk sleutelgebied van Nederland. materialen. Nederland moet dan wel snel
MZN is een integraal zorgnetwerk rondom gerealiseerd door samenwerking met bedrijfs- De wereldwijde groeimarkt voor duurzame energie scherpere keuzen maken en versnelling
specifieke patiëntengroepen waardoor de leven/maatschappelijke organisaties, individuele biedt kansen voor Nederland. Tot op heden wordt aanbrengen in de ontwikkeling van duurzame
patiënt leidend is en de arts digitaal toeganke- leerloopbanen, gebruik van ICT en functiediffe- duurzame energie nog onvoldoende benaderd energiebronnen. Andere landen maken juist nu
lijk is voor de patiënt. rentiatie voor docenten. Inmiddels zijn de eerste vanuit economisch en potentieel commercieel keuzen en nemen al sterke posities in. De
• POINT van Transmurale Zorg Den Haag e.o. mbo-scholen volgens dit concept aan de slag perspectief. Het IP voert daarom in samenwerking economische potentie voor Nederland ligt vooral
POINT leidt door middel van ICT naar de juiste gegaan. met het ministerie van Economische Zaken een op het terrein van de bioketen (onder andere
zorg, op de juiste plaats op het juiste moment, Nieuwe media zoals Wikipedia en communities verkenning uit naar de economische potentie van biomassa, biobrandstoffen en biogas) en
van de juiste zorgaanbieder. Een project dat de scheppen kansen voor docenten en het duurzame energie en de vraag of een sleutel- windenergie op zee. Daarnaast liggen er kansen
keuzevrijheid van de patiënt duidelijk stimu- onderwijs. Het Digitale Schoolboek biedt meer gebiedenaanpak helpt om de economische voor Zon PV en micro-warmtekrachtkoppeling.
leert en de verkeerde-bedproblematiek mogelijkheden voor maatwerk, maakt het potentie optimaal te benutten. Nederland is hier sterk door een goede kennis-
vermindert. onderwijs aantrekkelijker en ontlast docenten. positie, een prima aansluiting bij bestaande
Dit kan gestimuleerd worden door het opbouwen Ondersteund door adviesbureau Roland Berger bedrijfssectoren, infrastructuur en geografische
Ook lanceren minister Klink en het IP in 2008 het en toegankelijk maken van digitaal lesmateriaal en na consultatie van experts en belangrijke ligging.
Zorginnovatieplatform met als doel zorginnovatie per vakgebied via een database. Het initiatief energiespelers heeft het IP eind februari 2010 een Het IP adviseert daarom het organisatievermogen
op de agenda te krijgen bij de verschillende Wikiwijs, wordt door minister Plasterk gelanceerd advies aan het kabinet uitgebracht. Het IP ziet in deze sector sterk te verbeteren via meer focus
spelers in het veld. Claudia Zuiderwijk treedt op tijdens de Innovatieproeftuin in december 2008. duurzame energie als een groeigebied met en samenhang. Ook zou de huidige besteding
als verbindende schakel tussen het IP en het ZIP; De Zomerschool is een project ontwikkeld naar potentie en wil het thema daarom bestempelen van publieke middelen effectiever kunnen
zij is lid van beide platforms. idee van IBM, dat het bedrijfs-leven stimuleert als sleutelthema. De economische bijdrage is nu worden georganiseerd door een beperkt aantal
om in de zomer een cursus aan mbo- en circa € 2 mld. per jaar, maar door gericht te gebieden met grotere bedragen te ondersteunen.
Onderwijs vo-docenten te geven. Dat draagt bij aan stimuleren kan deze stijgen naar ca € 10 mld. Ook kan gestart worden met een grootschalig
Onderwijs is een centraal thema van het IP, zoals professionalisering van docenten en aan de euro per jaar, met een groei in werkgelegenheid demonstratieproject (via publiekprivate
ook zichtbaar is in de KIA en in Nederland in de aansluiting tussen onderwijs en het bedrijfsleven. van 12.000 FTE nu, naar 50.000 à 85.000 banen in samenwerking) voor het bio-thema. Het ministe-
Wereld. Het Innovatieplatform heeft drie concrete, Het eerste experiment vindt plaats in 2008, en 2020. Bovendien is de verwachting dat het rie van Economische Zaken is aan de slag gegaan
experimentele initiatieven ondersteund; krijgt vervolg in 2009 en 2010. potentieel na 2020 echt fors gaat toenemen. met het advies en bekijkt hoe de sleutelgebieden-
de Netwerkschool, het Digitale Schoolboek en aanpak kan worden toegepast op de bioketen,
de Zomerschool voor docenten. wind op zee en op Zon PV.
innovatieplatform 2007 - 2010 innovatieplatform 2007 - 2010

66 67

Water: het Tulpeiland energieopwekking; businessplan op te stellen dat uiteindelijk onder Events en cocreatie
Het IP wil innovatie op het terrein van water • ontwikkeling van de Zuidwestelijke Delta, met de naam ‘FLOW’ is aangeboden aan de Minister Open innovatie, van buiten-naar-binnen werken
versnellen en pleit voor de realisatie van enkele onder meer als doel om de estuariene waarden van Economische Zaken. FLOW is de naam van en interactieve beleidsvorming zijn belangrijke
grote innovatieve waterbouwkundige werken om te herstellen; een consortium en van het businessplan voor de elementen om tot innovatieve voorstellen te
de innovatie- en concurrentiekracht van • het realiseren van een energie-eiland in de ontwikkeling van een grootschalig innovatiepro- komen. Daarnaast is een kernwaarde van het IP
Nederland te vergroten en onze sterkten interna- Noordzee om zo experimenteerruimte te gramma voor windenergie ver-op-zee (Far and om organisaties en personen uit de verschillende
tionaal te etaleren. De watersector is bij uitstek bieden op zee voor nieuwe technologieën en Large Offshore Wind: FLOW). Zowel het werelden in het private en publieke domein met
een terrein waar Nederland internationaal een rol versnelling van wind op zee. R&D-programma als het demonstratiepark zijn elkaar te verbinden. Vanuit deze waarde en
van betekenis kan spelen. mooie voorbeelden van innovatieve projecten in vanuit zijn agenderingsrol organiseert het IP
Na de kustconferentie krijgt het IP voor alle Nederland. Als Nederland nu een testpark tot sinds 2005 ieder jaar een Innovatie Event, waar
IP-lid Hans de Boer daagt de watersector en vier de projecten primair de rol van katalysator, stand laat komen dalen de kosten van wind op 80 tot 3.000 stakeholders met elkaar in gesprek
Nederland uit en gebruikt daarvoor de metafoor aanjager en onafhankelijke sensor. Het IP zee eerder en kan Nederland zijn water-, zijn. Ook zijn conferenties en evenementen
van het tulpeiland op zee. Deze oproep maakt adviseert bij de marktverkenning van de wind- en offshore kennis inzetten om een georganiseerd waarin een specifiek thema
nationaal en internationaal enorm veel los. Om de Afsluitdijk. Bij het ‘energie-eiland op de leidende positie in te nemen in farshore wind, dat centraal staat. De belangrijkste evenementen op
haalbaarheid van grote innovatieve projecten in Noordzee’ worden door marktconsultaties en voor alle Noordzeelanden nog niet verkend een rij:
of aan de kustzone te bekijken en de mogelijk- rondetafelbijeenkomsten marktpartijen terrein is. Met het plan worden de energiedoelen
heden voor experimenteerruimte voor de uitgedaagd om met innovatieve en economisch eerder haalbaar; het draagt bij aan de verdere • December 2007; ‘Nederland Innovatief,
watersector te verkennen organiseert het IP op haalbare voorstellen te komen. Ook in het uitbouw van een meer duurzame economie en slimmer werken, meer winst’
4 februari 2008 de Kustconferentie met tachtig Crisisadvies Sterker uit de storm pleit het IP voor Nederlandse sterktes worden internationaal Op 6 december 2007 komen 300 mensen
topspelers uit de water-, bestuurlijke, weten- het wegnemen van belemmeringen om grote geëtaleerd. onder deze noemer bijeen om te praten en te
schappelijke, milieu- en financiële sector. Tijdens projecten snel en innovatief van de grond te leren over het thema Sociale Innovatie, op een
de conferentie zijn vier grote waterprojecten krijgen. Het ministerie van Economische Zaken heeft evenement waarin allerlei zaken rondom
geselecteerd die vanuit het oogpunt van inmiddels een subsidie van € 19,5 miljoen sociale innovatie de revue passeren: lezingen
innovatiekracht extra stimulering en ondersteu- Grote projecten zijn essentieel om maatschap- toegezegd aan FLOW. Het budget zal worden over hoe meer geld te verdienen met Slimmer
ning behoeven, het zogenaamde ‘boeket tulpen’: pelijke ambities te combineren met versterking besteed aan de eerste fase van het FLOW- Werken (in termen van arbeidsproductiviteit),
• de Zandmotor voor de kust van Delfland: een van onze concurrentiekracht en innovativiteit. project; onderzoek naar en ontwikkeling van workshops op verschillende thema’s,
innovatieve manier om via ‘bouwen met de Het Innovatieplatform zag naar aanleiding van de efficiënte turbines op de Noordzee en innova- speeddates met ondernemers en er was een
natuur’ om te gaan met zandsuppleties, metafoor over het tulpeiland in zee in 2008 zelf tieve funderingsconcepten, onderhoudsstrate- prijsuitreiking voor de wedstrijd ‘Dit is mijn
gericht op kustversterking en landaanwinning; een lacune op het terrein van wind ver op zee. gieën en installatietechnieken voor windparken werkplek’ aan de meest innovatieve werkplek
• modernisering van de Afsluitdijk om de IP-lid Hans de Boer heeft via diverse marktcon- op grotere waterdiepte en afstand tot de kust. van Nederland.
benodigde veiligheid te realiseren, in com- sultaties Nederlandse bedrijven en kennisinstel-
binatie ‘bouwen met de natuur’ en alternatieve lingen zover gekregen om een gezamenlijk
innovatieplatform 2007 - 2010

68
4.000 innovatieplatform 2007 - 2010

69
Bezoekers
IP-events

• Februari 2008; ‘Winnen met Water’ conferentie. Vier projecten worden gekozen gen en zet het thema innovatie in Nederland Nederland. De analyses bouwen voort op
4 februari 2008 staat in het teken van de door 90 deelnemers en een jury onder leiding flink in de kijker. Nederland in de Wereld uit 2008. Om deze
Kustconferentie van het IP. In het Kurhaus in van IP-lid Claudia Zuiderwijk. Het gaat om resultaten te toetsen, aan te scherpen en om
Scheveningen geeft IP-lid Hans de Boer aan baanbrekende (top)zorginitiatieven die • December 2009: ‘vrienden van wetenschap; te zetten in concrete aanbevelingen worden er
‘een boeket tulpen’ voor de kust te willen daadwerkelijk op een innovatieve manier zet wetenschap op de agenda!’ verschillende sessies gehouden met tientallen
ontwikkelen; een aantal eilanden in de vorm bereiken dat mensen bijvoorbeeld langer Op uitnodiging van gastheren en IP-leden experts en stakeholders door het gehele land.
van tulpen voor de Nederlandse kust. Deze zelfstandig thuis blijven wonen of sneller Robbert Dijkgraaf en René Smit komen ruim Zo wordt een bijeenkomst georganiseerd met
uitspraak geldt voornamelijk als metafoor voor thuiskomen na een opname. Daarbij moeten 700 ‘vrienden van wetenschap’ op 2 december Innovatiecampussen, maar ook wordt
het realiseren van een aantal doorbraakprojec- ze op een vernieuwende, geïntegreerde wijze 2009 samen in de Fokker Terminal in Den Haag. gesproken met clubs van jonge innovators en
ten op het gebied van water, zoals beschreven diensten aanbieden, uitblinken in efficiëntie en Hierbij worden de opbrengsten van de maan- met de top van de Nederlandse Polder. Op 24
op pagina 64. Deze projecten stimuleren kwaliteitswinst en/of oplossingen voor de den ervoor (burgerpeiling onder Nederlandse maart komen in De Lichtfabriek in Haarlem
ondernemerschap en zijn goed voor de arbeidsmarktproblematiek bieden (zie ook kiezer, de tweedaagse strategiesessie, het ruim 80 mensen bijeen om de aanbevelingen
‘branding’ van ons land; ze zetten Nederland pagina 62). uitgebreide online-debat, de vele gesprekken vorm te geven en te stemmen over deze
internationaal op de kaart. Tijdens de confe- en uitgebreide analyses) bijeen gebracht. Een concrete voorstellen. Het uiteindelijke rapport
rentie worden vier grote projecten die de • December 2008; ‘De Innovatieproeftuin’ groot aantal partnerorganisaties verzorgt een wordt op 19 april aangeboden aan de voorzit-
Nederlandse watersector in de etalage moeten Op 3 december 2008 vindt het grootste debat of een workshop rondom één van de ters van MKB-Nederland, VNO NCW en aan de
zetten geïnitieerd, onder leiding van IP-leden IP-evenement plaats, de Innovatieproeftuin. thema’s: Wetenschap & Maatschappij, vakbonden FNV en CNV. Parallel nemen op vier
Hans de Boer en Suzanne Hulscher. De Van Nelle Fabriek in Rotterdam wordt Wetenschap & Economie, Wetenschap & verschillende locaties in het land (Amsterdam,
omgedoopt tot een bruisende ontmoetings- Onderwijs, Wetenschap & Financiering en Utrecht, Eindhoven en Enschede) regionale
• Mei 2008; ‘Baanbrekende zorginitiatieven; plaats voor allerlei innovators, creatieven, Wetenschap & Organisatie. Ook op dit event sleutelpersonen uit de kenniseconomie het
Innovatie binnen handbereik’ (jonge) ondernemers, bestuurders, studenten worden, net als op andere events van het IP, rapport met enthousiasme in ontvangst: vaak
Het Innovatieplatform wil meer experimen- en iedereen die innovatie een warm hart toe verschillende prijzen uitgereikt. de ‘triple helix’ van overheid, bedrijfsleven en
teerruimte in de zorg en een landelijke uitrol draagt. Rondom vijf stromingen komen alle kenniswereld. Deze overhandiging is live te
van succesvolle experimenten stimuleren. Het aspecten van innovatie aan bod; • April 2010; ‘Nederland 2020, Denk Groot!’ volgen via satellietverbindingen, waardoor in
IP organiseert daartoe op 15 mei 2008 de Ondernemen + Groeien, Leren + Excelleren, Het slotadvies dat het IP onder leiding van beeld komt hoe innovatie en de toekomst
topconferentie ‘baanbrekende zorginitia- Bewust + Zijn, Samen + Werken en Wiebe Draijer uitbrengt, is ‘Nederland 2020: van Nederland niet alleen in Den Haag op de
tieven’. Er is in april van dat jaar een oproep Kennis + Delen. Er zijn ruim 30 workshops, terug in de top 5. De economische agenda: agenda staat, maar ook in allerlei regio’s
– call for proposals – gedaan daarop te speeddates, discussies, productpresentaties, Innovatief, Internationaal, Involverend’. In dit verankerd is.
reageren. Daar is massaal gebruikt van wedstrijden en de Herman Wijffels-prijs advies geeft het IP aan de hand van een
gemaakt, meer dan 130 initiatieven zijn bij het (Rabobank) wordt uitgereikt aan het meest uitgebreide analyse adviezen en concrete
IP ingediend. Tien topinitiatieven zijn geselec- innovatieve product van 2009. De dag staat bol aanbevelingen voor het toekomstig verdien-
teerd om zich te presenteren tijdens de van de creatieve ideeën en nieuwe verbindin- vermogen en concurrentiekracht van
innovatieplatform 2007 - 2010 innovatieplatform 2007 - 2010

70 71

Netwerk Innovatieplatform
AT Osborne www.atosborne.nl
Wie zijn onze vrienden? AWT www.awt.nl
AWVN www.awvn.nl
B&A-Groep www.bagroep.nl
Baker & McKenzie Amsterdam www.bakermckenzie.com
Het Innovatieplatform is veel dank verschuldigd aan diegene die de afgelopen jaren intensief hebben Ballast Nedam www.ballast-nedam.nl
meegewerkt aan de adviezen en projecten van het Innovatieplatform. Hierin schuilt de kracht van Battle of Concepts www.battleofconcepts.nl
het Innovatieplatform; zij zijn ons dierbaar. Dit netwerk zal innovatie blijven bevorderen en kan door Bavaria www.bavaria.nl
eenieder gebruikt worden om innovatie in zijn of haar regio of sector mogelijk te maken. Belastingdienst www.belastingdienst.nl
In het bijzonder danken wij de volgende organisaties: Bencom www.bencom.nl
Berenschot www.berenschot.nl
Big!Move www.bigmove.nu
2B Energy www.2-benergy.nl BNN www.bnn.nl
ABN AMRO www.abnamro.nl Boaborea www.boaborea.nl
Achmea www.achmea.nl Boston Consultancy Group www.bcg.nl
AcTI-NL www.acti-nl.org Bouwend Nederland www.bouwendnederland.nl
Aegon www.aegon.nl Brabantse Ontwikkelings Maatschappij www.bom.nl
Agendia BV www.agendia.com Brainport Development www.brainport.nl
AgentschapNL www.agentschapnl.nl Bright and Company www.brightcompany.nl
Akzo-Nobel NV www.akzonobel.com Buck Consultants International www.bciglobal.com
Alares www.alares.nl Canon Europe NV www.canon.nl
Ambtenaar 2.0 www.ambtenaar20.nl Centraal Planbureau www.cpb.nl
AmCham www.amcham.nl Centrotec www.centrotec.com
Ampelmann www.ampelmann.nl Cisco www.cisco.nl
Amrop Hever www.amrop.nl CNV www.cnv.nl
AMSI www.amsi.nl CNV Onderwijs www.cnvo.nl
Amsterdam Bright City www.amsterdambrightcity.nl Colourful People www.colourfulpeople.nl
Amsterdam Center for Entrepreneurship (ACE) www.ace-amsterdam.org Conference Board www.conference-board.org
Amsterdamse Innovatie Motor www.aimsterdam.nl Cordares www.cordares.nl
AOB www.aob.nl Cordys Nederland www.cordys.nl
APG Investments www.apg.nl Corus www.corus.nl
Applied Materials Europe www.appliedmaterials.com CWI www.cwi.nl
innovatieplatform 2007 - 2010 innovatieplatform 2007 - 2010

72 73

De Argumentenfabriek www.argumentenfabriek.nl Gemeente Amsterdam www.amsterdam.nl


De Jonge Maatschappij www.hollmij.nl/de-jonge-maatschappij Gemeente Den Haag www.denhaag.nl
De Netwerkschool www.netwerkschool.nl Gemeente Eindhoven www.eindhoven.nl
De Vreede Advocaten www.devreede-law.nl Gemeente Rotterdam www.rotterdam.nl
Deloitte www.deloitte.com GGDC www.ggdc.eldoc.ub.rug.nl
Dialogic www.dialogic.nl Global Arena www.global-arena.com
Dialogues House (ABN AMRO) www.dialogueshouse.nl Governance Support www.governancesupport.nl
DJA www.knaw.nl/dja HBO-Raad www.hbo-raad.nl
DSM www.dsm.com Health Valley www.health-valley.nl
Dutch Game Garden www.dutchgamegarden.nl High Tech Automotive Campus www.htacampus.nl
Eastman Chemical www.eastman.com High Tech Campus Eindhoven www.hightechcampus.nl
ECN www.ecn.nl Hogeschool Amsterdam www.hva.nl
ECP-EPN www.ecp.nl Hogeschool Arnhem-Nijmegen www.han.nl
EDBR www.edbr.nl Hogeschool InHolland www.inholland.nl
EIM www.eim.nl Hogeschool Utrecht www.hu.nl
Energy Valley www.energyvalley.nl Holland Business Promotion Office www.holland-promotion.com
Enviu www.enviu.org Holland Financial Centre www.hollandfinancialcentre.com
Erasmus Universiteit Rotterdam www.eur.nl HOPE www.getstarted.nl
Ernst & Young www.ey.com HTAS www.htas.nl
Esso Nederland www.exxonmobil.com Huawei www.huawei.com
E-werkforum www.telewerkforum.nl IBM www.ibm.nl
Expatcenter Amsterdam www.iamsterdam.com/en/living/expatcenter ICT-Regie www.ictregie.nl
EXSER www.exser.nl IIP Create www.iipcreate.com
FEI Company www.fei.com IND www.ind.nl
FLOW www.flow-windpark.nl Infosys www.infosys.com
FME-CWM www.fme.nl Innoflow www.innoflow.nl
FNV www.fnv.nl Innovatienetwerk Zeeland www.innovatienetwerkzeeland.nl
Food & Nutricion Delta www.foodnutritiondelta.nl Innovatieplatform Twente www.twentse-innovatieroute.nl
Foodvalley www.foodvalley.nl Innovation Factory www.innovationfactory.eu
FOTIN www.fotin.nl ISO www.iso.nl
Friesland Campina www.frieslandcampina.nl Japanese Chamber of Commerce www.jcc-holland.nl
GE Corporate www.ge.com JETRO www.jetro.go.jp
innovatieplatform 2007 - 2010 innovatieplatform 2007 - 2010

74 75

Kema www.kema.nl Ministerie van Buitenlandse Zaken en www.rijksoverheid.nl/ministeries/bz


Kennisalliantie Zuid Holland www.kennisalliantiezuidholland.nl Koninkrijksrelaties
Kenniscentrum Sociale Innovatie www.socialeinnovatie.onderzoek.hu.nl Ministerie van Economische Zaken www.rijksoverheid.nl/ministeries/ez
Kenniskring Amsterdam www.kenniskring.nl Ministerie van Financien www.rijksoverheid.nl/ministeries/fin
Kennispark Twente www.kennispark.nl Ministerie van Justitie www.rijksoverheid.nl/ministeries/jus
Kennispoort Zwolle www.kennispoortzwolle.nl Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit www.rijksoverheid.nl/ministeries/lnv
Kivi Niria www.kiviniria.net Ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschap www.rijksoverheid.nl/ministeries/ocw
KLM www.klm.com Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid www.rijksoverheid.nl/ministeries/szw
KNAW www.knaw.nl Ministerie van Verkeer en Waterstaat www.rijksoverheid.nl/ministeries/venw
KPMG www.kpmg.nl Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport www.rijksoverheid.nl/.ministeries/vws
Kuiper Compagnons www.kuiper.nl Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke www.rijksoverheid.nl/ministeries/vrom
LBI Lost Boys www.lbi.lostboys.nl Ordening en Milieubeheer
Leiden Bio Science Park www.leidenbiosciencepark.nl MKB Nederland www.mkb.nl
Leiden Universitair Medisch Centrum www.lumc.nl Motivaction www.motivaction.nl
LIOF www.liof.nl MSD BV www.msd.nl
Loyens & Loef www.loyensloeff.com Nationale Denktank www.nationale-denktank.nl
LSVb www.lsvb.nl NCSI www.ncsi.nl
LTO Nederland www.lto.nl Nederland Kennisland www.kennisland.nl
M2i www.m2i.nl Nederlandse Zorgautoriteit www.nza.nl
Marcel Wanders Studio www.marcelwanders.com Netherlands Genomics Initiative www.genomics.nl
Marin www.marin.nl Netherlands Water Partnership www.nwp.nl
Maritiem Innovatieprogramma www.senternovem.nl/maritiem Netspar www.netspar.nl
MBO-Raad www.mboraad.nl Netwerk Onderwijsinnovatie www.innovatiekrachtonderwijs.nl
McKinsey & Company www.mckinsey.com New venture www.newventure.nl
Media Catalyst www.mediacatalyst.com NFIA www.nfia.nl
Media Republic www.mediarepublic.nl NFU www.nfu.nl
Mediq Apotheken www.mediq-apotheek.nl NGI www.ngi.nl
Merkstenen www.merkstenen.nl Nijenrode Business Universiteit www.nijenrode.nl
Metaalunie www.metaalunie.nl NKI www.nki.nl
Microsoft www.microsoft.nl NortonRose www.nortonros.com
Ministerie van Algemene zaken www.rijksoverheid.nl/ministeries/ez NV NOM www.nom.nl
Ministerie van Binnenlandse Zaken www.rijksoverheid.nl/ministeries/bzk NWO www.nwo.nl
innovatieplatform 2007 - 2010 innovatieplatform 2007 - 2010

76 77

NXP www.nxp.com Radboud Universiteit Nijmegen www.ru.nl


OBR www.obr.rotterdam.nl Rathenau Instituut www.rathenau.nl
Océ www.oce.nl Regiegroep Chemie www.regiegroepchemie.nl
Ode Magazine www.odemagazine.nl Regieorgaan Energietransitie www.senternovem.nl/energietransitie
Ondernemersplein www.ondernemersplein.nl Regieraad Bouw www.regieraadbouw.nl
Oost NV www.oostnv.nl Ricoh Europe www.ricoh.nl
Open Universiteit Nederland www.ou.nl Rijksuniversiteit Groningen www.rug.nl
PAEPON www.paepon.nl Rijkswaterstaat www.rijkswaterstaat.nl
PGGM www.pggm.nl ROC Eindhoven www.roceindhoven.nl
Philips www.philips.nl Roland Berger www.rolandberger.nl
Philips Healthcare Nederland www.healthcare.philips.com Rotterdam School of Management www.rsm.nl
PICNIC www.picnicnetwork.org RWE www.rwe.nl
Planbureau voor de Leefomgeving www.pbl.nl SADC www.sadc.nl
Platform Bèta Techniek www.platformbetatechniek.nl SBL www.lerarenweb.nl
PNN www.pnn.nl SBO www.sbo.nl
PointOne www.point-one.nl Schoevers www.schoevers.nl
Politiek Online www.politiekonline.nl Science Alliance www.science-alliance.nl
PO-raad www.poraad.nl Science Park Watergraafsmeer www.scienceparkamsterdam.nl
Port of Amsterdam www.portofamsterdam.nl SCILS www.scils.co.uk
Port of Rotterdam www.portofrotterdam.nl Sensor Universe www.sensorunivers.com
Porth4Growth www.port4growth.nl SER www.ser.nl
PriceWaterhouseCoopers www.pwc.com Shell International www.shell.com
Prisma en Partners www.prismaenpartners.nl Sirius Programma www.siriusprogramma.nl
Promovendi Netwerk Nederland www.hetpnn.nl Stichting Diamuraal www.diamuraal.nl
Provincie Frysland www.fryslan.nl Stichting NOB www.stichtingnob.nl
Provincie Gelderland www.gelderland.nl Stichting van het Onderwijs www.stichtingvanhetonderwijs.nl
Provincie Noord-Holland www.noord-holland.nl STW www.stw.nl
Provincie Overijssel www.overijssel.nl Syntens www.syntens.nl
Provincie Utrecht www.provincie-utrecht.nl Tactive www.tactive.nl
Provincie Zuid-Holland www.zuid-holland.nl Taskforce Deeltijd Plus www.taskforce-deeltijdplus.nl
Qurrent www.qurrent.com Taskforce Innovatie Utrecht www.taskforceinnovatie.nl
Rabobank www.rabobank.nl Technische Universiteit Delft www.tudelft.nl
innovatieplatform 2007 - 2010

78
289 innovatieplatform 2007 - 2010

79
Vrienden van
het IP

Technische Universiteit Eindhoven www.tue.nl VNO NCW www.vno-ncw.nl


Technopolis Group www.technopolis.be Vodafone www.vodafone.nl
Telematica Instituut/Novay www.novay.nl VO-Raad www.vo-raad.nl
Tennet www.tennet.nl Vrije Universiteit Amsterdam www.vu.nl
Tergooi Ziekenhuizen www.tergooiziekenhuizen.nl VSNU www.vsnu.nl
The Health Agency www.thehealthagency.com Wageningen University and Research Centre www.wur.nl
THEY www.they.nl West-Holland Foreign Investment Agency (WFIA) www.wfia.nl
TI Pharma www.tipharma.com Wetsus www.wetsus.nl
TNO www.tno.nl Woman Capital www.womancapital.nl
Top Institute Food & Nutrition www.tifn.nl Yacht www.yacht.nl
Transmurale Zorg den Haag eo www.transmuralezorg.nl Ynnovate www.ynnovate.com
Triodor www.triodor.nl ZonMW www.zonmw.nl
TTI Green Genetics www.groenegenetica.nl Zorginnovatieplatform www.zorginnovatieplatform.nl
T-xchange www.txchange.nl ZZG zorggroep www.zzgzorggroep.nl
UMC St. Radboud www.umcn.nl
UMCG www.umcg.nl
Unilever www.unilever.nl
Universiteit Leiden www.leidenuniv.nl
Universiteit Maastricht www.maastrichtuniversity.nl
Universiteit Twente www.utwente.nl
Universiteit Utrecht www.uu.nl
Universiteit van Amsterdam www.uva.nl
Universiteit van Tilburg www.uvt.nl
Utrecht Science Park www.sciencepark-utrecht.nl
Utrecht University School of Economics www.uu.nl
Vakcentrale MHP www.vakcentralemhp.nl
Van Oord www.vanoord.com
VentureLab Twente www.venturelabtwente.com
Verbond van Verzekeraars www.verzekeraars.nl
Vereniging Nederland-Korea www.verenigingnederland-korea.nl
Visserij Innovatieplatform www.visserijinnovatieplatform.nl
VNCI www.vnci.nl
innovatieplatform 2007 - 2010 innovatieplatform 2007 - 2010

80 81

Publicaties Kennisinvesteringsagenda

NL 2020: terug in de top 5

Nederland in de Wereld

Publicaties in opdracht van IP


innovatieplatform 2007 - 2010

82
1.165 innovatieplatform 2007 - 2010

83
Dagen IP 2

Voor en achter de schermen


De meest bijzondere momenten Dag 724 Projectbureau IP bezoekt deeltjesversneller CERN in Zwitserland

Dag 773 Premier Balkenende ontbijt met winnaars Innovatieatelier


Dag 1 Instellingsbesluit Innovatieplatform 2 ondertekend door H.M. de Koningin
Dag 864 FLOW overhandigt innovatief plan voor windenergie op zee
Dag 3 IP-leden ontmoeten elkaar voor de eerste keer op poefjes
Dag 871 IP adviseert open deuren voor internationaal onderwijs
Dag 54 IP verhuist van ‘de Villa’ naar Bezuidenhoutseweg 105
Dag 901 Dialoogsessie in Noordwijk over excellente wetenschap
Dag 206 IP pleit voor meer experimenteerruimte in water, zorg en onderwijs
Dag 913 Innovatieplatform bezoekt Singapore en Japan
Dag 228 Uitreiking meest innovatieve werkplek tijdens IP-event ‘Slimmer werken
meer winst’ Dag 939 Uitreiking prijs ideeënwedstrijd ondernemerschap in het onderwijs

Dag 233 Het tulpeiland in de Shanghai Daily Dag 941 Start online discussies ‘vrienden van wetenschap’

Dag 288 Kustconferentie ‘Winnen met Water’ Dag 954 Lancering MKB krachtcentrale gericht op Slimmer Werken

Dag 366 Catshuissessie over koers IP Dag 955 IP-event ‘vrienden van wetenschap’

Dag 389 Topconferentie ‘baanbrekende zorginitiatieven’ Dag 995 IP bespreekt zijn advies met Nederlandse duurzame energietop

Dag 528 Advies ‘Nederland in de Wereld’ in Netwerk Dag 1035 Val van het kabinet

Dag 549 Frans Nauta presenteert zijn boek over IP1 Dag 1072 KIA-coalitie presenteert foto én plan

Dag 591 Uitreiking 20.000e innovatievoucher tijdens IP-event ‘Innovatieproeftuin’ Dag 1076 Netwerk IP aan de slag voor Nederland 2020

Dag 640 Commissie Scheepbouwer evalueert voortgang sleutelgebieden Dag 1093 Lancering advies ‘Nederland 2020: terug in de top 5’ op vijf locaties

Dag 677 Ondertekening Kennisinvesteringsagenda door zes nieuwe KIA-partners Dag 1156 Afscheidsbijeenkomst Innovatieplatform

Dag 691 IP geeft recessieadvies ‘Sterker uit de Storm’ Dag 1165 Alles afgerond en opgeruimd: projectbureau trekt deur achter zich dicht!
Dag 3 > IP 2 voor het eerst bijeen
Dag 228
> Nederland Innovatief: slimmer werken, meer winst
Dag 288 > Kustconferentie Winnen met Water
Dag 389 > Topconferentie baanbrekende zorginitiatieven
Dag 528
> Nederland in de Wereld: veranderagenda Nederlandse economie

Dag 677
> Ondertekening Kennisinvesteringsagenda door zes nieuwe KIA-partners
Dag 591
> Innovatieproeftuin 2028: boven het maaiveld!
Dag 640
> Commissie Scheepbouwer evalueert voortgang sleutelgebieden Dag 871
> IP pleit voor open deuren voor internationaal
onderwijs

Dag 864
> Overhandiging plan windenergie op zee
Dag 913
> Innovatieplatform bezoekt Singapore en Japan

Dag 939 Dag 954


> Uitreiking prijs ideeënwedstrijd ondernemerschap in het onderwijs
> Lancering MKB Krachtcentrale gericht op Slimmer Werken
Dag 955
> Event vrienden van wetenschap
Dag 1067
> Netwerk IP aan de slag tijdens werksessie Nederland 2020

Dag 995
> IP bespreekt zijn advies met Nederlandse duurzame energietop
Dag 1093
> Lancering advies ‘Nederland 2020: terug in de top 5’ op vijf locaties in Nederland

Dag 1072
> KIA-coalitie presenteert foto én plan voor top 5 positie
Projectbureau IP
> Achter de schermen
Colofon

Redactie
Jan Peter van den Toren
Leonique Korlaar
Fleur Oude Voshaar

Eindredactie
Patricia Heerekop
Maria Henneman

Fotografie
René de Gilde
Robert Goddyn

Ontwerp
Corps Ontwerpers, Den Haag

Druk
Zwaan printmedia, Wormerveer

Copyright Innovatieplatform
juni 2010