Vous êtes sur la page 1sur 1

21 september 2013, pag.

Altijd oorlog
Als verzorger van Ajax het lot Ajax ook maar had ge-
bracht. ,,Op de dag dat we weer
77ste is Salo Muller de vrolijkheid
zelve. Een joviale, vriendelijke
procent autobiografisch.
,,In de oorlog was ik een kind. Ik
werd Salo Muller bijna net naar huis gingen, was ik opeens in
een geweldige bui.’’
man in Amsterdam-Zuid, die mid-
den in het leven staat. Buitenge-
heb altijd gedacht: wat als ik nou
achttien was geweest? Had ik dan
zo bekend als Johan Cruijff Hij liep er niet mee te koop, dat
deed je niet in die tijd. Maar de
woon lid van ‘Lucky Ajax’, een se-
lect gezelschap dat eigenlijk alleen
zo’n Duitse soldaat in elkaar gesla-
gen? Had ik zijn pistool afgepakt
en Rinus Michels. Wat zij Tweede Wereldoorlog, waarin hij
als Joods jongetje tussen zijn zesde
bedoeld is voor oud-spelers die
minstens honderd wedstrijden
en hem doodgeschoten? Het had
gekund. Dus dacht ik: eigenlijk
niet wisten was dat hij de lit- en negende van het ene naar het
andere onderduikadres moest ver-
voor de club hebben gespeeld.
Muller, in zijn tijd de beroemdste
moet ik wraak nemen voor wat ze
mijn ouders hebben aangedaan.
tekens meedroeg van een kassen, was er altijd.
Eerst verbleef hij op twee schuil-
verzorger van Nederland en met
zijn gitzwarte haar en Buddy Hol-
Dat is de basis van mijn roman.’’
Opgewekt: ,,Het boek is ontzet-
onderduikverleden dat hem adressen in Amsterdam, vervol-
gens in Amersfoort en van daaruit
ly-bril een opvallende verschij-
ning langs de lijn, is gevraagd.
tend leuk ontvangen, ik krijg goeie
recensies. Iedereen leest het in één
uiteindelijk in Ureterp werd hij naar Koog aan de Zaan en
Zaandijk gesmokkeld. Om tenslot-
Door zijn vriend Piet Keizer, Ajax’
legendarische linksbuiten.
ruk uit.’’

Oorlogsherinneringen
deed belanden. te in Friesland te belanden, in Ure-
terp. Daar zat hij tot het einde van
Een peoples person noemt hij
zichzelf, een mensenmens. Ie- Een kleine tien jaar geleden be-
de oorlog op drie verschillende on- mand die stemmingen van ande- schreef hij zijn persoonlijke oor-
derduikadressen. ren feilloos aanvoelt en goed kan logsherinneringen al in het boek
,,Steeds maar weer ergens weg luisteren, iets wat hem als verzor- ‘Tot vanavond, en lief zijn hoor…’.
moeten, afscheid nemen van men- ger altijd goed van pas kwam. En Het zijn de exacte woorden die zijn
JOHANN MAST sen die je als je ouders ging zien. Ik emotioneel. ,,Enorm emotioneel. moeder Lena Blitz sprak toen ze
heb er een extreme verlatings- Iets kan me vreselijk pakken. Dan haar zoon in 1942 naar school

D
aags na een uitwed- angst aan overgehouden. In mijn lopen de tranen over mijn wangen. bracht.
strijd voor de Euro- Ajax-periode bestreed ik dat met Maar ik ben ook een opgewonden Diezelfde dag werden zij en haar
pa Cup zagen de ve- pillen. Ik leed aan allerlei kwalen, standje, ik laat me niks meer zeg- man, Louis Muller, door de Duit-
detten van Ajax het ook denkbeeldige: astma, maag- gen. Dat krijg je als je je als kind al- sers opgepakt en met andere Am-
vaak al aan hem. pijnen, hartkloppingen. En nu nog tijd zo klein mogelijk hebt moeten sterdamse Joden bijeengedreven
,,Zo Salo, blij dat je zijn er de zenuwen. In de bioscoop houden.’’ in de Hollandse Schouwburg. Van
weer naar huis moet ik aan de zijkant zitten, in het Salo Muller nam na zijn werkza- daaruit werden ze naar Wester-
mag, zeker?’’ vliegtuig wil ik bij het gangpad. Ik me leven als fysiotherapeut de pen bork getransporteerd, om later in
Dat was zo. Salo Muller, tussen moet zogenaamd altijd weg kun- ter hand. Vorige maand verscheen de helse duisternis van Auschwitz
1959 en 1972 verzorger en masseur nen. En altijd bang, ook als het om zijn eerste roman, ‘De foto’. De en andere vernietigingskampen te Salo Muller: ,,Als de Duitsers kwamen moest ik het land in, kievitseieren zoeken.’’ FOTO EVERT ELZINGA
van Ajax, had er een hekel aan om mijn kleinkinderen gaat. Ik ben al- hoofdpersoon, een Joodse Amster- verdwijnen.
zijn woonplaats Amsterdam ach- tijd bezorgd dat hen iets over- dammer, kan niet loskomen van Nog één keer zou Salo zijn ou-
ter zich te moeten laten. Altijd was komt.’’ zijn pijnlijke oorlogsherinnerin- ders zien. Die avond werd ook hij
er onrust, paniek. Dan lag hij klaar-
wakker in een hotelkamer in Lissa- Lucky Ajax
gen en herbeleeft die periode
voortdurend. 60 procent van het
afgeleverd in de Hollandse
Schouwburg. ,,Ze stonden op het
hooivork doodgestoken. Bloed,
toestanden, die jongen gillen; ik Dan sliep hij tussen de muizen en de ratten voor massage. Een leraar nam hem
mee naar Ajax en zo begon het. In
bon, Istanbul of Madrid, waarheen Het is hem niet aan te zien. Op zijn boek is verzonnen, zegt Muller, 40 toneel. Ik had de hand van mijn zie het nog zo voor me.’’ 2011 vierde hij zijn vijftigjarige ju-
moeder bijna vast, toen een ver- bileum als fysiotherapeut, al staan
pleegster me wegrukte en naar de Klompen zijn werkzaamheden de laatste
kindercrèche tegenover de Weer moest Salo verkassen, op- ik in het kippenhok gaan zitten. luidde of wanneer ik jarig was. Ik lijk. Ik viel enorm af. En ik was bru- tien jaar op een laag pitje.

Steeds maar weer ergens weg moeten, afscheid nemen... schouwburg bracht. Daar heb ik
vier dagen in een bedje gezeten,
gillend, schreeuwend en huilend
nieuw moest hij aan nieuwe men-
sen wennen. ,,Bij Heddema had ik
leren melken. Ik mocht met hyn-
Dan moest ik heel stil zijn, anders
werden die kippen onrustig. Ik had
twee paar klompen, voor zondag
huilde tranen met tuiten en
klampte me vast aan beppe en om-
ke. Toen begon eigenlijk mijn el-
taal. Niemand deed iets, want in
die tijd was de opvatting: ‘de oor-
log is afgelopen, dus wat zeur je
Tegenwoordig houdt hij lezin-
gen over zijn onderduiktijd, in no-
vember spreekt hij weer in Wester-
om mijn vader en moeder. Maar der en wein (hij spreekt het uit als en voor doordeweeks. En ik had te lende.’’ nou?’ Pas toen professor Groen bork. In Friesland komt hij nog re-
waarschijnlijk heeft haar actie ‘ween’, red.) op pad, kreeg klom- eten.’’ zich over me ontfermde, de eerste gelmatig. Hij is goed bevriend met
mijn leven gered.’’ pen en hielp een beetje mee op het Toen de oorlog afgelopen was, Onhandelbaar arts die gespecialiseerd was in kin- de kleinzoon van ‘beppe’, Rein
Pas jaren na de oorlog vernam land. Toen ik daar weg moest, kwam zijn tante uit Amsterdam In Amsterdam doorliep Salo Mul- deren met een oorlogstrauma, Heddema uit De Knipe. Dankzij
hij dat zijn ouders al binnen twee kwam ik bij een neef van Heddema hem ophalen. ,,Van schrik kreeg ik ler de lagere school zonder grote knapte ik op.’’ diens getuigenis kon hij vijf jaar
maanden waren omgekomen in terecht, een boer in de buurt van acute geelzucht, ik wilde helemaal problemen, maar als puber werd Salo Muller wilde arts worden, geleden bewerkstelligen dat Klaas
Auschwitz. De brief van het Rode Trimunt. Als de Duitsers eraan niet meer weg uit Ureterp. ‘Ik ben hij opstandig en onhandelbaar. ,,Ik maar vanwege zijn afgebroken Vellinga en Pietje Heddema-Bos
Kruis heeft hij bewaard. Voor hem kwamen, moest ik snel het land in. een Fries jongetje!’, riep ik, want ik wilde vrij zijn, wilde niet leren. Ik middelbare schoolopleiding kon postuum de Yad Vashem-onder-
begon na hun deportatie een hui- Kievitseieren zoeken.’’ sprak alleen nog Fries en wist niet werd hypernerveus, begon te stot- dat niet. Hij ging ‘heilgymnastiek’ scheiding kregen. Tijdens zijn toe-
veringwekkende zwerftocht langs Naar school ging hij niet. ’s eens meer hoe mijn echte naam teren en mijn astma werd vrese- studeren en bleek talent te hebben spraak kon Muller zijn emoties
acht onderduikadressen. Nachts moest hij onder de vloer niet de baas. ,,Als ik aan beppe en
Vaak lag verraad op de loer en kruipen. Dan werd het vloerkleed omke denk, word ik weemoedig.
moest hij plotseling vertrekken, opgerold, werden de planken los- Het waren hele lieve, warme men-
zo ook bij zijn eerste schuiladres in gehaald en sliep hij tussen de mui- sen.’’ Zacht: ,,Ik ben die mensen zo
Friesland. Het boerenechtpaar On- zen en ratten. ,,Als ik er ’s ochtends dankbaar.’’
ne en Anne Heddema in Ureterp uit werd gehaald, zat ik onder de De oorlog zit in hem, diep. Meer
ontfermde zich over het Amster- rattenbeten. Ook dat heb ik geac- dan zestig familieleden keerden
damse kind en noemde hem Jaap cepteerd. Ik was een braaf jongetje. niet terug uit de Duitse vernieti-
Mulder. Als kind voel je waarschijnlijk dat gingskampen. Nooit ondervond
Omdat hij zo klein was, werd het je rustig moet zijn, niet moet vra- hij zelf de vrolijke drukte van de
‘Japje’. De kleine Salo (van Salo- gen en niet moet huilen en vooroorlogse familiefoto die de
mon, zijn officiële naam) was on- schreeuwen.’’ basis werd van zijn gelijknamige
miskenbaar een Joods jongetje; Toen de Duitsers bij een inval roman. ,,Ik had een grote familie.
met zijn zwarte haar viel hij erg op jacht maakten op twee andere on- Alles is weg.’’
in Friesland. Voortaan ging hij derduikers, moest ‘Japje Mulder’ Thuis is er begrip, liefde. Echtge-
door het leven als het Limburgse opnieuw verkassen. Zijn laatste note Conny heeft precies dezelfde
neefje van de familie. onderduikadres werd het piepklei- achtergrond als hij, ook zij verloor
,,Ik zat dichtbij de Scheiding. ne huisje van de weduwe Pietje haar ouders in een vernietigings-
Ureterp, Houtigehage, Drachtster- Heddema-Bos en haar partner kamp. Op 13 oktober zijn ze vijftig
compagnie. Op een dag was ik met Klaas Vellinga. Hoewel Salo er jaar getrouwd, samen hebben ze
Heddema in het winkeltje van Van kampte met astma, eczeem en luis, twee kinderen en vijf kleinkinde-
Wijk. Iemand die daar werkte zei voelde hij zich thuis bij ‘beppe’ en ren.
tegen de boer: ‘Ik weet dat jij een ‘omke’, zoals hij ze mocht noe- ,,‘Count your blessings’, zei tante
lyts Joadsk jonkje onderdak biedt men. Ju, mijn pleegmoeder, altijd. En zo
en dat is ’m’. Hij zei dat hij me zou ,,Ik heb daar een jaar gezeten. is het. Tel je zegeningen. Dat heb ik
verraden aan de Duitsers die ver- Het was er heel klein. Er was geen mensen die op mijn behandeltafel
derop in het radarstation Trimunt stromend water of elektriciteit. ‘It over een pijntje lagen te klagen
zaten. Toen hebben de boer en de húske’ stond vijftien meter verder- Verzorger Salo Muller (links) begeleidt Johan Cruijff van het veld tijdens Spartak Trnava-Ajax (2-0, halve finale Europa Cup 1) ook altijd voorgehouden. Kijk eens
’Omke’ Klaas Vellinga. ’Beppe’ Pietje Heddema-Bos. winkelman die jongen met een op. Als er mensen kwamen, moest in april 1969. FOTO ANP naar wat je wél hebt.’’

Centres d'intérêt liés