Vous êtes sur la page 1sur 619
A propos de ce livre Ceci est une copie numérique d’un ouvrage conservé depuis des

A propos de ce livre

Ceci est une copie numérique d’un ouvrage conservé depuis des générations dans les rayonnages d’une bibliothèque avant d’être numérisé avec précaution par Google dans le cadre d’un projet visant à permettre aux internautes de découvrir l’ensemble du patrimoine littéraire mondial en ligne.

Ce livre étant relativement ancien, il n’est plus protégé par la loi sur les droits d’auteur et appartient à présent au domaine public. L’expression “appartenir au domaine public” signifie que le livre en question n’a jamais été soumis aux droits d’auteur ou que ses droits légaux sont arrivés à expiration. Les conditions requises pour qu’un livre tombe dans le domaine public peuvent varier d’un pays à l’autre. Les livres libres de droit sont autant de liens avec le passé. Ils sont les témoins de la richesse de notre histoire, de notre patrimoine culturel et de la connaissance humaine et sont trop souvent difficilement accessibles au public.

Les notes de bas de page et autres annotations en marge du texte présentes dans le volume original sont reprises dans ce fichier, comme un souvenir du long chemin parcouru par l’ouvrage depuis la maison d’édition en passant par la bibliothèque pour finalement se retrouver entre vos mains.

Consignes d’utilisation

Google est fier de travailler en partenariat avec des bibliothèques à la numérisation des ouvrages appartenant au domaine public et de les rendre ainsi accessibles à tous. Ces livres sont en effet la propriété de tous et de toutes et nous sommes tout simplement les gardiens de ce patrimoine. Il s’agit toutefois d’un projet coûteux. Par conséquent et en vue de poursuivre la diffusion de ces ressources inépuisables, nous avons pris les dispositions nécessaires afin de prévenir les éventuels abus auxquels pourraient se livrer des sites marchands tiers, notamment en instaurant des contraintes techniques relatives aux requêtes automatisées.

Nous vous demandons également de:

+ Ne pas utiliser les fichiers à des fins commerciales Nous avons conçu le programme Google Recherche de Livres à l’usage des particuliers. Nous vous demandons donc d’utiliser uniquement ces fichiers à des fins personnelles. Ils ne sauraient en effet être employés dans un quelconque but commercial.

+ Ne pas procéder à des requêtes automatisées N’envoyez aucune requête automatisée quelle qu’elle soit au système Google. Si vous effectuez des recherches concernant les logiciels de traduction, la reconnaissance optique de caractères ou tout autre domaine nécessitant de disposer d’importantes quantités de texte, n’hésitez pas à nous contacter. Nous encourageons pour la réalisation de ce type de travaux l’utilisation des ouvrages et documents appartenant au domaine public et serions heureux de vous être utile.

+ Ne pas supprimer l’attribution Le filigrane Google contenu dans chaque fichier est indispensable pour informer les internautes de notre projet et leur permettre d’accéder à davantage de documents par l’intermédiaire du Programme Google Recherche de Livres. Ne le supprimez en aucun cas.

+ Rester dans la légalité Quelle que soit l’utilisation que vous comptez faire des fichiers, n’oubliez pas qu’il est de votre responsabilité de veiller à respecter la loi. Si un ouvrage appartient au domaine public américain, n’en déduisez pas pour autant qu’il en va de même dans les autres pays. La durée légale des droits d’auteur d’un livre varie d’un pays à l’autre. Nous ne sommes donc pas en mesure de répertorier les ouvrages dont l’utilisation est autorisée et ceux dont elle ne l’est pas. Ne croyez pas que le simple fait d’afficher un livre sur Google Recherche de Livres signifie que celui-ci peut être utilisé de quelque façon que ce soit dans le monde entier. La condamnation à laquelle vous vous exposeriez en cas de violation des droits d’auteur peut être sévère.

À propos du service Google Recherche de Livres

En favorisant la recherche et l’accès à un nombre croissant de livres disponibles dans de nombreuses langues, dont le fran¸oais, Google souhaite contribuer à promouvoir la diversité culturelle grâce à Google Recherche de Livres. En effet, le Programme Google Recherche de Livres permet aux internautes de découvrir le patrimoine littéraire mondial, tout en aidant les auteurs et les éditeurs à élargir leur public. Vous pouvez effectuer des recherches en ligne dans le texte intégral de cet ouvrage à l’adresse http://books.google.com

MEDIOLANENSIS PHILOSOPHI AC MEDICI - * C E LE BE R R IM I O
MEDIOLANENSIS PHILOSOPHI AC MEDICI - * C E LE BE R R IM I O
MEDIOLANENSIS PHILOSOPHI AC MEDICI - * C E LE BE R R IM I O
MEDIOLANENSIS PHILOSOPHI AC MEDICI - * C E LE BE R R IM I O
MEDIOLANENSIS PHILOSOPHI AC MEDICI - * C E LE BE R R IM I O

MEDIOLANENSIS

PHILOSOPHI AC MEDICI

-

*

C E LE BE R R IM I

O P E R / AM

-

TOM v S DECIMVS;

- * C E LE BE R R IM I O P E R / AM

- g yo

co N T IN ENT r r

OPVSCVLA MISCE LL A N E A.

- g yo co N T IN ENT r r OPVSCVLA MISCE LL A N E

Ex Fragmentis, & Paralipomenis.

*

CO N T E NTO RVM

H VI VS TO AM I S E R I E AM

Index Titulorum exhibet.

NV NC P R I M V M E X A v T H O
NV NC
P R I M V M
E X
A v T H O R I S
M A N V S C R I p T IS P R O D E V N T.

*ZE

!

§

§

'azm¢â? 2 |

---

§

i

§& ;

-

;

§

§

§

-

E.==-=

i

W É

/

2 | --- § i §& ; - ; § § § - E.==-= i W

i|jj$

L V G D V NI,

; - ; § § § - E.==-= i W É / i|jj$ L V G
; - ; § § § - E.==-= i W É / i|jj$ L V G

Sumptibus IoANNis ANToNII HvGvETAN,

& MARCI ANTONII RAVAvD.

IoANNis ANToNII HvGvETAN, & MARCI ANTONII RAVAvD. - 7M, DC, L X 1 I I. C

- 7M,

DC,

L X 1 I I.

C
C

V M. P R I V I L E G I o

R E G IS,
R E G IS,
IoANNis ANToNII HvGvETAN, & MARCI ANTONII RAVAvD. - 7M, DC, L X 1 I I. C

- *

- -* - - - * - - - - - - l. . -
-
-*
- -
-
*
-
-
-
-
-
-
l.
.
-
*
-
*
-.
.
-
-
-
-
-
',
-
-
-
-
-
-
-
-
-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

r

1

- - - - - l. . - * - * -. . - - -

-

Librorum , Traétatuum, & Capitum

Tomi Decimi.

I.

De Arcano Æternitatis.

CAP.1. g;aX3 V ae » a M fùpponere

oporteat.

àl. r

2.

3.

Quaefintgemera

&

eorum, qw.v,<;um: ur & cogmofcuntur.

De modis quibus homimes cognofeumt

quot

2

ab

dita & de afflatusgemeribus.

4.

5.

Imitium diffutatiomis aduerfùs Philofo

phos. Deum effe fmfmitum & Trimum.

&

ibid.

5

quot có- de mundi

6. species rerum quae

ordine.

6

&

7. De mumdi & homimis fimilitudime

æqua partium mundi diffributiome.

8. In rebus humami* im maturalibus.

11

effècircuitu4 vt etiam

13

9.

De feptem calamitatibus humami geme

?'A'.

I4

1o. De miferia vitæ humama eiufâemque

breuitatis vtilitate.

16

11. Leges & Regma, ciuitates & familits

certosfimeshaberedemonßraturhifloriâ,

ratione

maturali & Mathematicâ.

17

12.

De caufis deftruemtibus regma & impe

ria.

26

13. guòdmutatiofedis imperijorbi deftruit

imperii.m.

27

14.

Gue fimt meceffària ad obtimemdum im

*

perium vniuerfî.

28

15.Imdiam Orientalem à Lufítamis , Occi

3o

16. De caufís repugnamtibus im comititutiome

demtalem ab Hifpami, defeëfuram.

cuiußumqueffatusReipublicæ.

3t

ibid.

17. De feruis.

18.

19.

Leges

Exemplum generale de ciuitate Medio.

32.

lamemff.

38

2o. De prodigiis, fomniis , diuinationibus,

&

demùm de motitia diuima.

'

4o

21. Defera ac certa Dei in fceleratos

^ye

*Tom.x.

vltio

' .

43

I I.

Politices feu moralium?

v

CAP. 1.

D;

-

homimi, matura & cætero

rum amimalium & meceßi

g*

3o

tate huius doéfrimæ & difficultate

quod memo eam

fùfficientertradidit.

2.

3.

4.

5.

6.

De primcipalibuj difficultatibus bene cgm:

ffituendi rempublicam.

ibid.

De difficultaiibus com;tituendæ reipubli

ce per fimgula gemera.

5 I

&

52.

om

De caufis erroris amtiquorum im hoc primcipiisquæ affùmere oportet.

De his quæ præfuppomcre oportet amte

nia.

.'

53

Quamtum reffublica aut regnum fùper

effepaßimt.

§ 4.

De origine Politice , legum & vmdccim

earum gemeribus. De Tyrammis & Tyrammicidit. De Reipublicae difficultatibus.

De Reipublica admimiííratione.

57

55

59

ibid,

6o'

7.

8.

9.

1o. De Reipublice com(eruatione.

11.

12. De Religione.

13.

De arte militari.

65

'7i

I I I. Elemcnta Græca.

D;

litteris.

De

ßllabis.

- -

-

-

Cap. i.

1.
3.

4.

5.

6.

72

-

.

73

ibid. i 74.

75

De diphtongis. De 6/labis imperfeítú.

De fpiritibus.

De accemtibus & primò Latimis ac Gr«

7.

8.

cis im gemere.

De Emífiticis. De diífiomibus &

primò de

76

77

diale&fi*. 78

9.

De differemtia Graci & Latimi fermo

73/3.

â

2.

79

19. De

De diífiomibus & primò de 76 77 diale&fi*. 78 9. De differemtia Graci & Latimi fermo

Index Capitum.

8 I

ibid.

ibid.

82,

C A P. 1.

J£urioribus.

2.

1o. De diuifionepartium oratiomü.

1 1. De articulis.

12. De promomimibus.

1 3. De momime.

14.

15. mibus.

16. camt declimationes.

17. De verbis.

18. De comiugatiomibus.

VII.

Artis Arithmeticæ Tra&atus de integris.

8

E mobilitate & vtilitate huius artis & moti, ob

1:7

De varietatibus gemitiuorum fingula

rium& primòmafeulimorum.

ibid.

De linguarum varietate im declimatio

84.

De momimibus que proprias fibivemdi

83

87

89

De Arithmetica definitione , & de his

qué illifùbiiciumtur & mumerorum fpe

ciebus, & de illorum motis, & de earum vß, tum etiam de inuemtoribus & au

thoribus huius artis, ac etiam de opera

IV.

tiomibus eius.

I18 '

De Inuentione.

CA P. i. D* inuemtione im gemere &

eius preffamtia.

9o

2. De ordime atque difficultatibus imtemtio

nú.

9I

3. De inuemtiome humama,feu ciuilium me

gotiorum.

94

V.

De naturalibusviribus.

V I.

De Mufica.

1co

CAP.I.

E laude Muficae & eiuspræ

ffamtia.

IO5

2 . De primcipiú & Elememti mu/ice. ibid.

3

'

4.

De tetraäiordorumgemeribus.

IO9

De inftrumentorum muficorum differem

tia.

ibid.

$

. De cau(à & materia ßmi im inffrumem

tü , & diffèremtia ex materia, ex qua

inffrumenta comffamt.

HO

3.

Demumeratiome imtegrorum &primi, eo

rum differemtiir.

1I9

127

4. Defùbtrahendis integris.

VI I I.

Expofitio Anathomiae mundini.

329.& fequent.

IX.

Commentarijin librosHippocra tisdevictuinacutis, 168 &feq,

X.

Commentarijtres in primum Epi

demiorum Hippocratis librum. 2o 1. &feq.

XI.

Commentarij duo in fecundum

Hippocratis librum. 33 1.&feq.

XII.

6. 7. De his que commumia fùnt omnibus, quæ propriâfinguli, inffrumemti fecuudige

ibid.

De inffrumemtorum

meris & proprietateforamimum.

111

8.

De modi, gemeralibus pulfàndi inffru

memta fecundigemeris.

IIZ,

s. Deelymi, & earum formaatque fecretis.

II3

Traétatus de epilepfia. & De apoplexia.

XII I.

388

417

P A R A L I P O M E N A.

LI B E R

I,

-

De humanis ciuilibus fucceßio

nibus

GA p.f.C% cur Auguftus Tyberium

aliemigemam haeredem im

429

2. C#r

perj reliquerit.

De humanis ciuilibus fucceßio nibus GA p.f. C% cur Auguftus Tyberium aliemigemam haeredem im 429 2.

Index Capitum.

2; cur Tiberius im mepotes adeò feuierit,

matrémque tamto odio profecutus fit?

3.

4.

5.

6.

432

guofeumque magnos virosperniciem pa

tria attuliffe.

433

434

Quifemper infelices.

càufâ cur homines adeò mum* fimt impro

bi, & curmi/era vita.

ibid.

-

-

-

cauf cur Annibal feditiomem mullam

im caítris paffua fit.

ibid.

7. Eiufáem laus ac vituperium.

435

8.

Sarracemorum regnum.

De fùcceßiomibus.

mundi.

436

437

ibid.

9.

Io. Am peííi fít ex meceßitate comiiitutiomù

11.

De erroribus vmde homimes miferi eua

dumt,& quæoptimaRefpublica.

439

44O

12. De tribus humamis primcipiis.

1 3. De litterarum momumemtis & libris.

44 I.

14.

De tribus gemeribus artium & tribus

442

feciebus artiumvtilißimarum.

15. Deffatu meceffàrio& hisquæfúmt. ibid.

16.

Quorumgratia mom mimuitur, tria. 443

ibid.

17. Dereditu ommium.

L I B E R

II.

De humana perfeétione.

CAP.I. D* homime quod ommium em tium maturæ refpondeat.

Quòd omnes [imus *eddituri : fuper

444

2.

verba illa Ariftotelis veluti etiam

vulgò dicitur;circulum effe reshuma

%4A'.

ibid.

445

De humama imbecillitate.

Qualis fitfecies humama.

446

Quòd hominum cognitio £irculo quodam

redit,neclongiùsprogreditur.

447

Quòd homo /eipfùm fingit magna ex

4r£e.

448

De felicitate humama &fime fùofecum

dùm Ariftotelem.

ibid.

De felicitate humama verè & Epicuri

dogmate.

`

449

45o

3.

4.

3.

6.

7.

8.

9. De regno humano.

1o. Quòd ommis ignorans malus & cur.

11.

ibid.

De boma fortuma.

ibid.

12. De eo quod maximè homimi expetendum

13.

eff ex Proxeneta.

45t

De fex gemeribus perfeéîiomis humama &

quomodo ad duas vel tres redigamtur.

453

14. De maximo miraculo humana maturae.

456

15. De ordine aífiomum humanarum ex fine

umpto.

16. Nihilmiferiuseffevitiofàvitae.

-

L I B E R

III.

457

rlsp)eawgta;5w.

CAP.i. D* quodam amimali fatente

£f%$.

2. T)e plamtarumgermimatione.

3. De coromis circa folem.

438

ibid.

ibid.

4.

.

;

.

De Romta pi(ce.

439

De Struthio quodam herbagemere. ibid.

De portemtoquod mihi apparuit. ibid.

. De alio portemto quod mihi contigit.

46*

;

.

IDefurdo & muto littera,edo&fo. ibid.

De diuimatione melamcholicorum. ibid.

1o. De duobus miri, quæ mihi comtigerunt.

463

II, í tertioportemto quod mihi comtigit,

12.

13

1044.

De prodigio aduerß waturali.

De cælo criffato.

464.

ibid.

14. De maturali maxime miraculo.

ibid.

I 5. De offio fponte vt videtur clauß. * 465

16.

De vino fùb aqua fpomtè afcemdemte.

ibid.

17.
18.

De vrcei aquafrigida bulliente. 466

De amfere habemte quatuor pedes. ibid.

19. De litatiome.

2o. De diuima:iome , iigue que ad eam com

467

fequumtur mirabilibus, ex oraculis. 468

21. 2uomodo diuimatio im mobis & miramda,

alia.

22. De vmbra im mubibu.

23. De demomum momimbus.

24. De quadam videmdifallacia.

25.

De ter tribus.

z6. De hordei multiplicatiome.

27. De tomitruprodigiofimili.

28.

Deffrepitumo&furmo.

29. De ignis viribus. 3o. De mortispræfagiis.

31.

32.

Longæuæ vitæpræfagia. Speifrujirata aut bone.

1L I B E R

I V.

469

475

476

ibid.

ibid.

ibid.

ibid.

477

ibid.

478

479

ibid.

De dubiis naturalibus.

CAP. 1.

Di

E demtium ortu.

48£

Diffutatio de calido,fri

3.

gido, humido, acficco.

483

De oleo fulphuris, cur fît acerbum, cùm

fitcalidißimum.

ibid.

4.

3. Cur vrcei aquâ pleni circum obdacant

Cur magnes dirigat ferrum aliquamdo

ad Occidemtem.

1bid.

nubem

â

3

ibid. 4. 3. Cur vrcei aquâ pleni circum obdacant Cur magnes dirigat ferrum aliquamdo ad Occidemtem.

Index Capitum.

mubem im «ftate.

De vermiùm gemeratione. '

De calore & frigore.

484

ibid.

485

ibid.

ibid.

486

6.

7.

8. De igme.

9.

Dejùribus deprehemdemdis. }

1o. Am ab æqualifiat aëtio.

11.

Cur homofedemdo mom doleatfecundùm

lumbos.

ibid.

12.

Curquedam/ecedamt, & quadam non,

& qualia?

ibid.

, L I B E R v.

De rebus fà&is raris & artificiis.

primtiliami liber de Alter

C A P. i.

487

2. Domus diruia momemto Bomomie. ibid.

catiomibus.

3. memfium.

4. Fornix Bonomia amte arcem mulli

De mfidii, duorum cemturiomum Muti

ibid.

colummis.

fùffulta

488

De palatio mirabili.

De camimofumi experte.

ibid.

ibid.

ibid.

489

ibid.

5. Witrea ffherule.

6. Deficcamdo pyrium puluerem.

7. De armillarum imffrumento,

8.

9.

io. De vrticæfilo & temuitate limi.

49o

I I. De mufca & ffmphomia plurium vocum.

ibid.

32.

Inffrumemtum ad expißamdum è fumdo

putei.

\

ibid.

13. Imffrumemtum ad venerem.

49I

15. ?ommodum litterarum recipiemdarum.

14. Ars celamdi.

ibid.

ibid.

16. De eboredu£fjlj.

17. De vimofaciemdo.

ibid.

ibid.

L I B E R

V I.

De humana compofitione

naturalium.

CA *iD E fpiratiome.

492,

2. De mufculo tertio mouem

te pedem.

ibid.

3.

Pe cerebrimirabili conßruäiome tum qui

, bufdamfmgularibus.

ibid.

4.

De demtibus ac vnguibus.

5. De homimi; compofitiome.

493

ibid.

6.

De Auris

7. De marium /amguini, profluuio.

s.

Depulfibus. fanguimi, prof?

494,

É

49

L I B E R

VII.

.

.

De mirabilibus morbis &

fymptomatibus.

CAP. I.

D camis rabidi morfàm.

497

2.

3.

De lapide im homime inuemto.

498

Defebre Camilli Momtagmamae Mutimem

fis, Mediciimfignis.

ibid.

499

5o[

$o2

ibid.

ibid.

5o3

4.Te infâmia& eiusgeneribus.

5.

6.

De duplici tertiama. De 6mcopi.

7.

De Emterocele & Epiplocele.

8. De morbo quodam Epidemio.

9.

1o. De vermibus.

De melamcholia.

11.

De vertigime.

ibid.

5o4

L I B E R

VII I.

De aftrorum & temporum ratione

& diuifionibus.

CA P. 1. Dj ammorum diuifione. 5o4.

2. De dierum diuifiome. ibi

dem.

3.

4.

Miracula fappofitiomum.

De vita circuitibus.

5. De loco & circuitu Saturni.

5^5

ibid.

5o6

6.

7.

Nom ortum, fed gemerationem attemdem

dam effe.

De Eclypfibus.,

ibid.

ibid.

8. De fortuma homimum c%- varietate.

'

9.

5o7

De diebus fólffitiorum.

1o. De mumero ffellarum.

ibid.

5o8

11. De cubiculo oriemtem excipiente, ibid.

L I B E R

IX.

De Mathematicis quæfitis.

CAP. 'R£!; cur validiora.

51o

-

Corpora quatuor rationalia,

ibid.

tamtùm effe.

3. effe:&-quamdo deducamtur.

4.

5. Mirabile inffrumentum.

6.

Lineas im plamo obliquas quatuor tamtùm

Comtra pofite.

ibid.

51r

$ 12

De proportionibus.

513

Nomina orbium & differentias motuum

7.

& us.

polorum declarare & de fappofitiomi

§ 15

s.

De motu fimplici duorum orbium. ibi

dem.

9.

De motu //ellarum ab occidemte.

Io. De motibus mirabilibus.

516

ibid.

11. De

De motu fimplici duorum orbium. ibi dem. 9. De motu //ellarum ab occidemte. Io. De motibus

Index Capitum.

5. De cognitorum & virium amima diffe

remtiis.

ibid.

6.

De fentiendi modis & cauffs differem

tiarum, & regulaArithmeticae comiuga

f/0/344///,

543

i,. p. auobusfemicirculùfuper eadem linee

fe inuicem fecantibus.

518

,.'p. paralogifmo Mathematico circa

idem.

519

ILI B ER X.

Hiftoriaelapidumymetallicorum,

,

&metallorum.

CAP. I. D; lapidum coloribus. $*o

2.

3.

4.

5.

6.

7.

Dubìtationes circa maturam?

ibid.

& differemtiaslapidum.

De qüinque aut fex generibus principali

bus gemmarum;

De gemmis faéfitiä.

De metallis.

De cryftallo.

Delápide imfelle tauri.

-

53O

ibid.

531

532

ibid.

L

_ ^

I B E R § XI.

Hifloriæ animalium.

CAP. I.

2.

E lacu albo.

533

Depifçibusquadamprecipua.

ibid.

_

3.

De Crocodilo.

4. De mure Alpiuo.

5.

De vipera.

*'

{

,

. 6. 1)e pifcibus capiemdi*. * *' ;

-

'

;

,

534

535

ibid.

ubid.

L I B E R

X I I.

IL I B E R

XlV.

De dubiis ex hiftoriis.

C A P. I. D E. Hierone Hyracu/amo ty*

7472120.

$4$

ibid.

2. De duobus Zenobibus.

3. De seruio , Teremtio & Lucilio. ibi

4.

5.

3.

7.

dem.

De

miltiadis obitu.

De Romanorum Comitiis.

546

ibid.

Nomina tribuum, ex Commemtariis Pau

li AMamutj. F. A.

547

De caufâ generali errorum & contra

8. diétionum. De seneca vita & guintiliamo.

*549

ibid.

L I B E R

X V.

De clarorum virorum vitâ &

& libris.

CA P. I. ID; Ariftotele.

7.

J_J De Theophrafto.

3.

4.

De Platome.

De Plotimo.

I.

-

3.

6.

7.

De icerone.

De Galeno.

-

Plutarchi Charomei libri.

55o

552.

555

S56

557

ibid.

569

Hiftoriæ Plantarum.

CA P. I. D; Hypericome.

. 2.

3.

.

De Saccharo.

De cucurbita Indica.

4. De Peto.

5.

De Heliobotamo ßu Anthelio.

536.

537

ibid.

ibid.

ibid.

3.

7.

De radicibus mâli pumici arbori, & qui

ufdam

,

ibid.

De refimofis herbis. `

533

L I B ER

XIII.

De Anima.

CA P. I. CY; faperfimt è

2.

539

guid fitanima& quomodo

ibid.

operetur in nobis;

3. îe mente & amime operationibus memti

proximioribus.

54o

4.'indorum opinio & argumenta de Ani

{774}.

542

L I B E R. X V I.

De hominum antiquorum il

luftrium iudicio.

CAP. *D; Ctcerome.

2. De Galema.

3.

'

362

563

De Theophrafto.

566

A.

Homeri , wirgilj , Ariofi comparatfo.

5.

567

Trium fratrum.

\

57o

IL I B E R

XVII.

De vfu hominum & dignotioné

eorum , tum cura &

IIOIC.

CAP.1.1

ognitio comditionis hominum/

ex matur& indiciis tum

aliij,

C

& dignotioné eorum , tum cura & IIOIC. CAP.1.1 ognitio comditionis hominum/ ex matur& indiciis tum

Index Capitum.

2.

3.

aliis.

571 3. Determinatio quæ$ionum propofitarum:

373

579

58o

574 5. Am comtemplatiuafelicitas perfe£fa effe?

De caufis errorum

Cur eorum qui videmtur alj tales fùmt, 4. ggeffio dereliäa.

alj mon?

.

'

L I B E R

XVIII.

Et am preter opimiomem aliquid ferat

commodi?

581

De Sapiente.

CAp. I. ID; ßpientia fùbie&iù. 377

-

2

Differemtia imter félicitatà

578

& fàpiemtiapartes.

6.

De cauff, incommodorum & comtemptus

/emis.

-

' 582.

7. De Sapientia multiplici & feciebus

eius.

584

8. Felicitatem mom comparatione metiem

dam.

585

7

Z <~~ >> ^^X/|NTI/

\VIII,

{Ts*:*

-

E -

-r

:

<

'

.

. '

:

:

|HIE RoNY

dam. 585 7 Z <~~ >> ^^X/|NTI/ \VIII, {Ts*:* - E - -r : < '

%

',

@S

í ß

}

j;


$

$

v,

7

1

vS

-

2

; £à

S.

§

ea

%

'

J -

D]

-

é

=

§-§\ (?

-* -

D E A RC A N IS

-

ÆTERNITATIS.

T R A C T AT v S.

nes, vt Peripatetici , conftat omnia ,fcire, cum Sphærarum proprium fit abfolutas effe : atque eò magis quòd perpetuum ac

cipiat incrementum. Itaque conftat & om

nia fciri ab humano genere, & nihil , &

- '

.

.

-

32uemamfùpponereoporteat. ' ;

quædam fic,quædam autem non.Quomo RvMvM igitnr fcire opor - do igitur iftud contingat, ex fuppofitis ac

.

tet an omnia fcire contin

cipere decet. Nam fi omnia fciuntur ab

vniucrfo humano genere,neceffe eft,quan doquidem pun&um in non aeternitate totum fimul , vel portio eft, fed exigua quafi

1n tOtO circuitu,exiguam partem cognitam

effe:itaquc quaedam fciuntur, quaedam au tcm non. Accedit, quod quae fciuntur, aut

fenfu , aut cx principiis aut à fcriptis alio rum habentur , porrò fenfus nön poteft tot rebus fufficere , principia verò innu merabilibus modis mifcentur,fcripta inte reunt fucceffione temporum , antequam fummam perfe&ionem attingant: nofi igi tur omnia fciuntur fed quædam, quia om

nia ab humano genere fciri demónftraui

mus,parS É a parte.Verùm & nihil fci

mus feu ad magnitudinem rerum,fi fintin

finitæ, aut aliquid vnum principium tale,

feu ad veram fcientiam fermo referatur.Ita

que conftat, quomodo & quæ liceat fcire

& quæ non.

Cognitio verè non omnium eft ; quot enim pifces, lapides,formicæ funt, quas nemo cognouit? fubterfugiunt qúam plu rima noftros fenfus cognitionémque, quae

ex fenfibus habentur. Nemini enim du

bium eft ea quæ fubijciuntur fenfui , quo niam potentiâ vel poteftate quâdam com

prehenduntur,in diuifione materiæ ad in

finitum progredi , vnde hoc totum cog

nofci nequit, imò nc minima pars: maior

A

tamen

gat: vt Peripatetici:an nihil, vt Pyrrhonici : an quaedam §U* fic,quædam non ? quemad modum Academici. Deinde an cognofce re:qualifque fithæc noftra cognitio.Quòd

igitur primùm nihil contingat fcire ma

nifeftum eft , quoniam hominum cogni

tio diuinâ inferior eft , hi verò fciunt, non

igitur nos fcimus ? Præterea neque vnus, neque plures, neque omnes: vnus quidem

quóniám quafi vnus Deus effet , & pro pter temporis breuitatem ; nam qui vnum fkit,verèplura etiam fcit,& qui plura,om

nia, at omnia fcire vnum hominem eft ab

furdiffimum , neque igitur plura, neque vnum, Plures verò aut omnes non poffunt

maiorem habere perfeétionem eo, qui in

terilloseft perfe&iffimus nihil igitür fciri

ab hominibus dicendum eft.Quædam verò

$ciri, quædam non, non obfcurum eft,ve

lut in mathematicis theorematibus ac ÉÉ

blematibus,quædam magis fcimus quibuf

dam aliis,cum aliapenitus ignoremus,quae

dam igitur eftfcientia,& quædam nos. At verò etiam omniafciriperfpicuum eft,cum humanum genus quafi fphæra quædam fit, quà feuper circulös (1) fpatium reuolutio

nis ac téftitutionis diuidatur , vtPlatonici

affirmant , feu (1.) tota vno pcrpetuo cur

fù concludatur, partibus finiens reuolutio

Tom. X.

diuidatur , vtPlatonici affirmant , feu (1.) tota vno pcrpetuo cur fù concludatur, partibus finiens reuolutio

2.

Tra&atus

tamen eftcognitioquàm fcientia,quoniam

cognitio cft de mjultis , fcientia autem de

aücis: cognitio de fubie&is fenfibilibus,

É

dé remotis, aut ex his quæ ex

illis. Cognitio vcrò hæc & in rebus na

turalibus'& faciendis agendifque verfà

cur. Eorundem enim ferme eognitio eft &

fcientia quædam, aut in diuerfis homini

bus aut temporibus. Plurimorum igitur eft cognitio, cum ad ea quæ fciuntur, fer mo transfertur, paucorum cum ad ea quæ

cognofci poffunt , fimiliter & in perfe&io

ne? Etenim ad hominem collata maior

eß cognitio quàm fcicntia, fimpliciter au

tem fcientia quàm cognitio. Quod enim fcitur , magis notum eft, quàm quod co

gnofcitur,quod tamen cognofcitur,melius çognofcitur quàm fciaturquod fcitur,qu9

niäm fcientiain nobis minus perfeéta eft.

Opus eft igiturfcire, quænam fit hæc co

gnitio in nobis, & quot fint genera eorum çjuae fciuntur,fed hoc pofterius. Primùm igitur quædam cognofcimus

vt ftirpes trahentes quod conueniens eft,

;ilij; quod eft noxium , atque hoc

fo

um cognitionis genus,quòd citra no

ftram cognitioncm fit , nec toti homini

communicatur , prætermittetur. ~Secun

dum eft habitus in membris, velut de his

quilyram pulfànt citra omnem c9gitatio

nem. Eft præterea cognitio fenfitiua ex

terior. Inde quoddam iüdicium de his,quae

fentiuntur , quod ad animam pertinet. Quintum genüs efteorum quae imaginan

tur. Sextuin eorum quæ recordamur.Sep

timum eorum quæ cogitamus & fàpimus.

O&auum eorum , quæ omnibus hiscom

prehendimus , quód frequentiffimum &

praeftantiffimum eft in human9 genere.Vl timum quod fapimus, atque id quafi com mune cùm fupéris :verùm hæc vltimaco gnitio tantòdeficit à perfe&iffima,quantò

Éræcedens in hominibus eft abfolutiffima.

Videtur autem pollere in Regibus , & his

qui Regibus confulunt, hæc autem in his,

Å

vócamus fàpientes.Suntautem quafi

imiles, & ob id familiaritas & admiratio

inter vtrumque genus intercedir : non ta

men funt affines, fed vt exuperant in alte rutro genere, ita in reliquis deficiunt. At

que hifunt apices humanæ cognitionis.

>

»

*

C AP V T. I I.

42ga fint gemera & quot eorum quæ fciuntur& cognofcuntur.

E$? quae cognofcimus o&o funtge

nera: quædam enim tanquam fint aut fuerint, qnae tamen neque fünt, aut fue

runt ,nequeforfàn effepoffunt:fedcogni tio hæc nón rei quæ nülla prorfuseft,aut

fuit,aut futura éft, fed fabulæ ac narra

tiontaffimilatur: velut funteaquæ àPoë

tis recitantur tam Græcis quàm Latinis,

atque etiam multò magis Italicis.Quaedam

non funt, fuêre tamen aut futura funt, ve lut in hißoriis ac confilio decreta aut !'at

rata, in quibus difficultas exoritur an hæc

à prioribusdeuenerant? tam paruum firmi

íaííet in hominum ftudiis. Quaeda'?

funt, fed non ita funt , v£ pcrmanfura vi deantut , veluti cognitio hominum & ca

num præfentium, quæ cu$m rebus ipfisin

termóritur , aut in aliud genus mutat"!:

Quædam verò funt & obiioxia interitui;

atTintelle&us ea feparat svt opus fuum ef[e videantur , velut `mathcmatica » mum}°*'

menfuræque ac talia: intercunt enim fub

jc&a, fed intellc&us dum $a à fubie&is fe

parat,immortalia reddit. Nec eft vlla ope ratiointelle&ui magisÅ'; quam hæc.

ÊÊfùnt dubia & öbfcurâ, & fi quid his

C

fimile eft , quorum nondum perfe&a c9

nitio cft, & an fint. Cum cnim in medio

uafi fint, dubium eftmaximè de mediis

án fint,de aliis autem fcilicet extremis quid

fint. Extrema enim effe £acilè eft demon

ftraré, non media : quoniam) $£ plura effe

poffunt & pauciora. At quid fint facilius

eft dijudicare in mediis quàm in extremis. Sextô loco habentur naturalia » qua- "^°

tantur , & perpetua quafi funt in toto ac

fìíîãîtîfîa,'vude iiorum caufamPlato

ïiciiäéáscorimenti funt. Atque hæ£hu

cufque eß quafi perfc&io humánæ fcien

tiæ:ita diciiius aáamantem maximè fplcn

dere, & canerfi effe docilem,& bouem tcr

rcæ haturae ; nam cum ætcrnahæc fint,& fi$maritiæ verae fcientiam faciant,amplam

verò de fe præbent cognitionem prgpter

conjun&ioiicm quam habent cum fènfi

bus. Poft funt fübftantiæ magis imnguta íjí biles quantò ac fynceræ,quæ magis fciri tamen poflünt, corporea eò minus funt,

çiuntur. Vltimò quæ fubftantiâ carent

corporeâ, vt mentes, & quod mente omni

ÉÉ eftatque nobilius,de quo plura co

gnofcimus;quoniam in extremo bonorum

non folùm propter fe , fed & propter alios pofitus eft:atque hæc ita fe habent. Cæte

fcilicet Éùm, illud an cognitio,in dubitatione qua dignum multæ occurft» diuerfae

quæ opinionésverfantur,cognitio aliqua

fit ? nam de fcientia quòd non fit,haud du

bium eft:videntur enim pleraque effènunc quæ àPeripateticis dicuntur, vocantúrque

contentiones,veluti an eoelum habeat ma

teriam, an elementum mouetur à fuâ for ma, an elementa fint in mixto completa, an imminuta, an folæ qualitates. Et genc raliter omnia placita illorum , nifi pauca

admodum, in quibus dum 9mnes confen

tiunt,omnes errant: velut de numero cle

mcntorum & eorum natura. Videtur enim

mihi quòd hæc cognitio nulla prorfus

fit:nam omnis cognitio vera effe debet,ve ra fiquidem eft , cum vel rebus ipGs con

gruit,vel narrationide eis

velut in fabulo

fis tales ac opinionesneutri fi&is di&um eft.Conftat congruant, igitur, non cum effe

cognitiones,nifivtreferuntur,velutiquod

fatüm non effe eftAlexandri opinio , non

autem fimplicitercognitio vlla.

-

-

CA PVT

quod fatüm non effe eftAlexandri opinio , non autem fimplicitercognitio vlla. - - CA PVT ;

;

]

2.

De Arcanis æternitatis.

3

tutò fiet, Quartum vt à contrariis in con

. traria : nequ£ magnum videtur periculum,

III.

C A P v T

nifi quis in hiftoria fallatur aút iudicio:

Sicenim folemuseam vim appellare, quæ

in nobis ex omnibus, animi àc mentisvi

ribus conftat, hic autem peculiariter ali.

igitur per reuelationem probabuntur,

erunt, vt à veridicis nec gloriæ captand

quâ forfan maiore virtuteopus erit.Quae

ftudiofis referantur:ipfi veròvidetintaut

audierint , non vidiffe aut audiuiffe vi

deantur:námaliùd eftviderifibihocaliud exiftimare fe viderc, narn hoc genus co

gnitionis cum nulla firmitate coiiiun&um

eft. Præterea, vt multa ex his quæ dixe

rint,fucceffus comprobet, nihifverò fal

fi reperiatur in illis.Sola enim macula vel

exiguaarguit diuinum non effequod pro

féríur.

. -

-

-

 

a

-

*

;

-

.

-

-

-

-

*

4

De modis quibus homines cognofiam?

abdita & de Affatus generibuì, :

diximus qüot modis cognofca .N mus, nunc vero dicendum eft de mo

dis, quibus in cognitionem eorum quae

abdita funt,poffjnus deuenire; pofterius

verò feorsùnique futurorum. Cum igitur

firmaomnis cógnitio noßra triplex fit,aut

principiis animæ ab initio iiiditis, aùt à

à

fehfibu$atque ratione, quæ nos longius

abducit, aiit afflatu , cum manifeftè`co

-

gnofcimus nos admoneri diuinitus. Affla tum per fomnum non füfceperim ad de

cernenda ea quae perpetüa fùnt ; tametfi

- enim vera dicerentur, pro tanto teftimo

nio non fufficerent. Sünt autem afflatus

verigenera quatuor:aütenim nihilviden

tesautaudientes,derebusmagnisverèpro

nuntiamus vt Dauid, qni multa & maxi

£a arcana pfàlendo revélauit, aut viden do aliquid, vt Hieremias, cum ollam fuc.

cenfarfi ex Aquilone vidit ,intellexítque

Hierofolymam à Babyloniis concremán.

`dam ,aut cum vox ipfà anditur intelligi

túrque nihil tamen videtur, vt cum ex ig

§ V9cem audiuit populns Iudaeorum, &

Mofes ex rubo.Deüt.à.Autcum vtrnmque

contingit vcluti Pctro in cafa Cornelij centuribnis. Quibus verò in cafibus fint

recipienda fuo Töco dicetur, At verò quæ

ex fenfibus cognitio habetur, à fenfibi

lium cognitioiie fufcipit incrementum, propterea temporum fücceffionibusauge

tur. Eft & tertium genus, quod à princi

piorum notitia ÉÉ, hoc autem maxi

mè in Mathemàticis vtimur : quod verò

ymaximè congrnit , eft mixtum genus ex

fecundo tertióque modo: cum profundif.

fimis certifjue rationibus in naturæ peni

tiora principia tanqnam caufàs venimus,

atque ex his fucceffùs & varietates rerum effeétuúmque conie&amur; adeò firmiter, vt quae ab his cognita fuerint, parùm ab

fintà cerriffimis atque verè denüonftratis,

fiancque notitiam éuentus rerum ipfàrum confequatttr. Fit autem maximè hæc co

gnitio ex diuifione comparatione acfepa

fatione , vt eas eff* caiifàs rerum arbitre

mur communes,quae omnibus conueniunt:

propriorum autem ; vt contrario

*

tum contrarias fimiliuiii fimiles. Sunt igi

turmodi quatuor principales : aut enim in reliquo reliquum eft ,quo pa&o naturam

-

- - - -

-

-

'

multorum afiimalium venaimur, duo fup

ponentes, alterum vt quæ fieri poffunt àc

iungi, ab aliis feparemus, reliquurn vt na

turàm fàltem temporüm fuccéffione om nem numerum abfoluere credamäs. Se

;undum modum in communi ratione col

í cabimus communium ,'propriorum áu-,

tem in propriis. Tertum vt à fimilibus ad

fimiliâ tranfeamus, idque fi fenfim fiat,

*.

-

'

.*

-

Tom. ¥.

-

'

-

c

*

A P v T I v.

t:, -

^

;*

* :

,

^ »

Initium diffutationis aduerfùs Philo. - /ophos.

-

-- <a*

,

Iquisergo ànie quaerat,quæesuffis

$

huius diffenfionis, vnam dicemus e

-

-S

É

fcilicet partium ambitionem. Ariftoteles,

vir fuâ ætate, do&iffimus, & præclariin

atque iudicij; fed longè ambitiofiors

ominis conditionem vltraquam pareffet, extulit, adeò vt nos quoque Deo fimiles

efficeret. Hunc fecutus Auerroës in hæc

verba prorupit : Nifi effet humanus intel

leétus, fruftra effent mentes illæ cæleftes:

o abfurdam & ambitiofiffimam vocem Phi

lofophöque indignam!nam fi fruftra intel

ligit futüras illas mentes ,quiaviolaretur

ordo vniuerfi , diuina. fapiefitiamanca &

imperfe&aforet,veriffimâ hæc eftfenten

tia, fed à propofito aliena , quandoqui

dem , etiamfi É

genus É.

ret aut murium , non effet niunus diuinæ

fapientiæ perfeétum. Hoc enim Dei pro

prium eft átque illi vnum, omnia óptimè

èffeconftituta,necquicquam deeffe, Öuod fi peculiari ratione hoc intelligatur de ho

minibus, non fecüs eft ac fi dicat, coelum

fruftra effe , fi crabrones aut illis viliores

mufcioli deficiant, Caufa igitur tantae te

meritatis eft ambitio : at nos qui tenuità

tem conditionis noftrámque ignorantiam agnofcimus, in hos errores iion incidi

iìus : forfan id Petri conueniet fic exifti

mantibus, Deus humilibus dat gratiam &

füperbis refiftit : & id B. Maximi ;viaad

cognitionem ; eftaffe&uurnpri«

uatio& humilitas,finequibusnemo Deum

-

-

-

*

-

- -

-

- ,

videbit ; Et illud Marci Eremitæ, Os hu miliafentientisloquitur veritatem, Qui

(quod & aliàs diceimus) nonne ob hoc Sa

pienti(fimusSocrates æftitnatus eft,quod

folus fciret fe nihil fcire? Sed perfuafióni

bus omiffis veniamus ad demohftrationcs. Quid fciernus aliud qui nofmet ignora mus ? neque enim quicquam propius au£

''

'

A

a

certiu$

,

-

&-

-

*; , '

;* * .,

-;

.

, : : ; ** *

- -'

*

n.

--_

-

;
;

-

v

-

#

Tra&atus ' ' - -

<certiusvelmagisintimum nobis,quàm ani

rnus nofter, & noftra effentia, quæ tamen

nobis prorfus fùnt incognita. Cuias enim ihæc miens noftra eft?Quid eft?Quomodo

corpori affixa? cur modò florens, modò

ftupida? Quodnam in nobis principinm:fi

omnia noftra nobis ecculta funt, aliena

quomodo erunt notiora? An forfan quod

$ici folet, aliena profpiciens fua ignorat.

Vnum fcimus iu fhundo nos effe & nunc,

uomodo & cur,quis vnquam aufuseft di cere? Fuit egregius vir Ariftoteles,fedcum in manifeftis & facilioribus deceptus fit,

quam fidem aduerfus fidern de obfcuriori bus faciet?Illud verò eos manifeftè confu

tat,quòd hoc vnum genus fciendi noftrum

§£ eredunt, cum mülti fint alijlongèno biliores, quorum nosomninò fùmus igna

ri:neque enim daemonum aut coeleftium in

telleétuum fcientiæ participes effe poffu mius.Et quod multò maius éft& incredibi le, verumtamen,fi nos fuperiaut dæmones ocere conarentur non plus poffent quàm horoo cancmtra&are,Rémptibl:aut Diale

&icam.Vnufquifque tamen fibifuopte in

genio perfe&us videtur; cùm tamen impe

ritiffimus fit:necfolo vno ordinefed tribus falterii, dæmonum, rhcntiscoeleftis& Su

premae, Id autem manifeftè ex hoc patet, quòd Deus eorum quæ fecitnotitiam hu iufmodicum rationéquâdâ excogitatævi

deantur;ni forfanfortüitovelut Epicuræus

pera&a 9mnia credas, inuentámq; poft fa

&um ipfumrationem,vt res ipfaeferuaren tur,quæ feruari poffent, quoá alibifalfum effèdocebitur. Cum igitür heque exiguæ

paleae fcientiam habeámus, quid eft,qüod

credamus nos quicquamfcire? Coeli mo tum qualis fit,fcimüs,fenfu docente,& in

uiétâimaiorü noftrorüpertinacia:&quan quâ is ad nos pertinere poffet dici hauâ im

fiieritò,nem6, tamen quomodo fiat hucuf

ÉÉ affequisgri*fcicntiaealiae,alijq;

modi intelligendi ab hoc noftro omnin

differentes,afquevelut corpus vmbra, ve

riores,foliáiótes,firmiores,aliáq; rurfus -; incipia,quæ nos nullâratione pòffumus

percipere. Meditamur mathematica , nu

meros menfuráfque:caeterorum nihilvfque adeò compertusn eft,vt nos dormientes il los vigilantes appellare non debeamus, fi

modòfènfùi fubie&a excipiamus. Vnicum

eft nobispro difciplinis haturalibus prin

cipium,fcilicetquoàfimilisàfimilifit,con

trariú autem refugiunt 9mnia,quod vnum

tQtpartibus atque modis oblaefum eft ac

itiatum, vt nön fatis tutò illi fidere pof

irhus,Quare haud miráefttot falfis fup

jofitisprincipiis, atque tain paucis vefis

äc integris,abfurda plürima fequi:cnmque

jjjj fiic nofter totuscorporifitimmer

us , rerum incorporearum,quae etiam cor

parum fùnt.principiá» ignarus neceffàriò

erit. ' ' ' ' ' " "

" " '

' "

'

'

'

:

Catigiturnobis Ariftotelisauth9£ita

tem gbjciunt,quafi demonftrare fole;

quae falfà fint, aút falsò illiafcribantur,vt

ficquelegibus,necprobisvirisvllafitfides.

Fuit hypethefis illa abominanda falfa&

execrabilis, omnium malorum caufa,quod

fciebtia noftra cum mentium fuperiorum

cognitione eiufdem effet generis. Alia enim funt principia & origo atque caufæ naturalium rerum ,atque eaedem hypothe fiscognitionis& fabricationisæternorum intelle&uum,folùm nos nouimus,quae non

fint,vtquodhomo non eft bos, nón a fol .hominis vi fiat, non elementum, non mi

gret in coelum cum corpore ipfo, noh füi

ipfius caufà, non æternus vita, non arte

aut ignegenerari vel àputredine: fedquid

cft? vnde ?cur?quomodo genereturäqüare non fempiternüs : non nauit, quàm

centrum in eirculo,is qui cafu collinìat,ab

erraréque fe intelligit. Itaque eius erit

fcientia qui nouit, quod in medio eius li neae eft, quæ alteram ad perpendiculum per æqualia fecat, Sic nos de rebus ipfis prorfus nullam habemus fcientiam,fed'ta.

mea videmur habere;mentes verò habent, Si igitur ita eft, veritas omnibus eft ante pgnenda. Neque impium duxerim prepte;

illamaduerfarilegibüs:Atcontralegesfen

tireproprerfalfam do&rinam eftpêrabfur dum:propter haec igituraliaprincipia con ftituere oportet. Sunt autem haec: Anima humana in corpore pofita fubftantias re rum attingere non poteft, fed in illarum

fùperficieWagatur feiifuum auxilio, fcru

tando menfuras, a&iones,fimilitudines ac

do&rinas. Scientiaverò mentis, quæ res

facit , eft quafi ipfa res, velut etiamjin hu

manis fcientia trigoni, quod habeat tres

angulos, duobus re&is æquales,eadcm fer me eft ipfi veritati :vnde patet naturalem

fcientiafialteriusgeneris èffe àvera fcien

tia in nobis.Cum verò fuerit aliquod infi

nitum, quicquid finem habet quantùm

cunque magnum, ab infinito illo fpatio di

ftat. Quæcunque intra certos fines funt

conftituta, maiora effe,nequeexcederepof,

funt fines. Fines humanarüm a&ionum, at

que ter fe. fubftantiae Quo fit, paruo vt humanae interuallo a&iones, diftant per in feétiones,gradus, exigua omnia fint:atque ob id inter ea paruum difcrimen, atque in ter fe quafi æqualia.Nullum etiam finitum in infinitam naturam tranfmutari poteft:

quia neque in infinito tempore, cum quae libetpars infinito abillo diftet, nequefini to, quoniam vna pars finitum folum in teruallum fuperabit 5 momentanea igitur

erit , atque ob id infinitum in indiuifibili

tempore perficiatur, at in eo aliquid fieri. finitum opus, eftinfinitæ potentiæ, igitur

infinitum ab infinitò infinito. Omne fini

tum infinitipars eft,hoc enim fingülaper fcrutando fic fe habere comperitur:infiniti

igitur finitum potentia pars eft. Cum verò

neceffe fit aut finitum aut infinitum verè

tantùm effe, nec nonÉÉ infinitum mi

nus verè effe quàm

nitum , nec totum.

uâ pars , quæ finita funt , non verè

- - -

erunt , fed potentiâ, tantùm. Quô fit,

vt noftra hæc vita' ad eum quæ verè

eft , nullo thodo propè accedat , non

"

"

appropinquet.

v

i

fit, vt noftra hæc vita' ad eum quæ verè eft , nullo thodo propè accedat ,

}

:

^

/

*, De Arcanis æternitatis.

$

3PP£9pinquet, nullaproportio, nullaque

fimilitudo. Aliquod effe infinitum, faltem

fùcceffione:nam vbiomnia finiantur,etiam

fublato fub e&e id manet propter quod

matatur , vel faltem ratio mutationis, nifi

finirentur prorfus omnia , at iam finita

fuiffcnt , nón ergo effent. Quod fi coepe

runt, non finita fuit ratio ,pFopter quàm coeperant ; aliquid igitur pcrperüum eft ac *ternum. Quicquid à finito comprehen

ditur,finitum eft ,nam comprehenfio pro

Portione quâdam fit:infiniti autem ad fini tum nulla eft proportio. Oculus non com

prehendi, lucem Solis,fed partem luminis eius. Non omnia quæ à finitocomprehen di nequeunt funt ihfinita,nam crabro non

comprehendit perfe&ionem cuniculi, nec

samen cuniculus eft infinitus. Omnis per

fe&io finita potentiâ, diuidi poteft in par tes infinitas.Scientia eftper'caufàs.Cäufae

verò in vnum rediguntur,inde incerta no

ftra cognitio, quæ fi ab vno ad multa def.

cendere poffet , confufionem vitaret.Quae

fciuntur multò plurafunt, quàm propter

quas fciuntur.

C A P V T

V.

IDeum effe Infinitum & Trimum.

C

Deum vi atque poteftate in

finitum effe,& quonam pa&o quæ ab

eo producuntur , etfi non fiiit infifiita,in finito tamen interuallo ab eo numero di

ftet,dicere nunc aggredior. Etenim aeter

num illum effe,nemo negat, quod etfi ne

gare quis audeat, ab alio fa&um effe con

ftat: ideóque qui fecit genuitue, iam fi ip

fe ab æterno fuit, is eft Deus. Si autein

perpetuâ generatione Dij fiunt,critgene

ratio aeterna ipfa atque conftantis illius

ordinis authoi quifpiam æternus , quem

conftat Deum efle & appellari debeie. Si

ergo æternus cft Deus,erit etiain poteftate

infinitts:nam cum videamus fingula quæ

diutius durant effe robuftiora,& quæ duo

bus diebus duplo magis quàm quæ vno:

ncc videre liceat diuturna admodum debi

lia,vt elephantem ,camelos, homines,nec

vllum imibecille diuturnum ,mufcum ver

mem mutem , conftat iuxta rationern diu

turnitatis robur etiam naturae & rerum au

geri. Si ergo æternum eft per fe aliquid,&

infinitum effe neceffe eft : nam própofito

robore, quantocumque illud vel imilie an nis,vel dccem milleànnis refpondebit,aut

alicui certo numero : fi igitur millies mille

annis commcnfuratum erit ephemaero; ea

dem cft ratio vitæ vnius diei,ac mille mil lium annorum. Sicut ergo perabfurdum

eft dicere ephemerum poífe effeaeternum, ita Deum illum qui vim habet proportio

ne refpondentemj vitæ millies millé anno rum. At hoc non nobis adeò perabfurdum videbitur, quopiam non fimul hanc & il lam vno intuitu afpicere poffumus: liquet

ergo infinitæ & coaflanti per fe vitæ de beri infinitum robut. Verùm Ariftoteles

Tom. X.

vt hanc demonftrationem fugeret, in fine, O&au.Phyficorum dixitdemonftrationem

hanc in his virtutibustenere folùm, quae in

materia funt, Deum autem in materia non

effe. Et vt fidem di&o faceret, demonftra

tionem ad abfurdum retorfit,vt ex eo quod; nos probare intendimus tanquam abfürdo

id conuinceret,cuius oppofito admiffo Deú effe infinitum oftendebatur. Verùm fi non

eft Deus infinitus,coelum tamen infinitum

eft,vis ergo illa,quârecipitur,quâæternum eft coelum, eâdem ratione, quod per mo

dum infiniti recipiatur,palam eft:eft enim

in coelo vt animâ in elephante, infinita e(t ergo illa virtus.

Secunda ratio æternum eft neceffarium,&

neceffàrium non poteft aliter fe habere,nec

cogitatione ipsâ variari : cum igitur Deus

neceffàrium fit Ens ipsáq; neceffitas, erit,

etiam infinitus:folü enim infinitum poteft

effe neceffitas : nam fi meta aliqua defini

tur, maius effe poterat,ad quam fe habeat

fecus fe habere,qued per fe eft neceffàrium. Tertia tatio eft,quod cum non fit pars in

aeternitate, fed totum Indiuifum totü illud cum in indiuiduo fit infinitum redditur.

quemadmodü & calor ignis & fubftantia, fi in pun&um redigi poffent,infinita redde rentür, quod ex vibellicorum tormétorum apparet : ita quicquid in indiuiduo eft in

finitum fit.Dêus autem cum indiuiduus fit,

& infinitum etiam poteftate totum fimul

contineat,vitá,fcientiá,amoré,liquetDeum

effe poteftate infinitú, fi igni,& aliis rebus maióré quàm Deo vim tribuere nolumus. Quartâ quod fi metam habet & menfu fá,quibus vis eius definiatur;quæréda quid illum fic contraxit ac definiuifiQgodcüque

fuerit illo fuifTe maius neceffe eft,fed fi hi

hilanatura igiturperfe&ior effènon potuit? perfe&ius äutemi Deo quærere abfurdif fimum eft. Si autem ea in menfura perfe &iffimus eft , cur eâ menfurâ, cum duplo

maior cogitatione inueniripoffit,vltimæ

perfe&iohi fatisfecit?

Propterhaec nemo qui fapiat Deum fine

-

aftrinxit, fed neque finitü neque infinitum

effedixerunt,quòd hæc quantitati conue

niant , Deus autem quantitatis eftexpers.

Verùm ego n6 ea quæro quae non funt,fed

quae funt:nam fi infinitü perpetuitate effe

&onftat,quianunquä finéfithabiturus,eâdâ

ratione dicâ infinitü effe,quoniä omnem fi

}

qua e(fet,po(fetmouere magnitudinem.At

dicunt non nifi hoc c lüatque hac fubce

leritatc?'ed fi non maius ncc celerius, igi

tur coelum refiftit circumdu&ioni alitefvt

in rotis videmus, fequitur motus volunta tem non robur,tum maximè quodvis quæ mouet,n6 vt externavis eft.Si igitur Deus eft infinitus,mens quç cun&a cognofcitih

finita eft,tum quia ipsâcognofci:Deü,tum quia infinita,quz in æternitate funt, qua

mobrem & ipfa mens infinita eft. Sed &

amor quo cögnita diligit , pari ratione

eft infinitus, ät infinita hon poffunt effe

plura, totum enim eft infinitum , 'É; -

iur Bonum atque Deus. funt poteftas

3

.

&c.

infinita hon poffunt effe plura, totum enim eft infinitum , 'É; - iur Bonum atque Deus.

6

Tractatus

& mens & amor nec tres

num efiim eft Bonum

quicquami

non amare, fed alio

&orum

generant,quæ

Dij vt Plotinus

nititur,

circumfcribat

ergo.

va

exiftimat. Qui erg9 hosfeparare

neceffe eft vt fingülos fine

atque in mille abfurda incidat. Hi trés cogitatione ac vi vnúfque Deus :

fummum effe nec

,

colle&a fit ;

intelligere, aut intelligentem,

indigere,animam cun

infinita

eftpotefta

à Deo

ÉÉ

É'}?

te:non tameninfinita eft ,

pendet tametfi

»

adhuc

mobrem a:terna non eft: effet

ta , fed à

enim infini

Deo recipit

vnitatem , intelle&u

cuftodit.

Ari

autem ordinat cun&a & amore

Multipliciter ergo nos fallit ratio

ßotelis,'quòd fi Deus effet tis in mofhento indiuiduo

infinitæ virtu

moueret, nam

primùm cum non totis viribus

çuis enim illum adigere poteft vt

uod nec equi aut canes

:libér eft Deus,

- Ä;

,

mgueat;

id agat,

nedum homines

quis enim illum,

Deinde

vt infra docébimus,cogere poteft ?

motus illé, qui

ÉÉ?

abfurdum

ftatimi ad idem redit, non

quies,Deus autem nihilfacit

Videtur

autem hæc trina ef

vel etiam

enim noftra corpus noftrum

vult.Animalium

figies defluxiffe ex Deo in fingula

Ë

agit poteftateintelligit ag

quoque animæ

Ë

fuaagunt& cog

ÉÉ

íî

&

Plantæ

reguntur &

in

& .

5. aliquid,

nofcünt quæ fenfibus

raht füi fimillima & illa diligunt.

etiam animam habent, quibus

uodneceffàriumefttrahuntquaihuis

manifeftiim'eft

generant :

ergó

ítiplicem atque indigifàmvt Trinitatis

figie ad minima vfque defluere. Quin

qüae fimile gencrare nequeunt

tämen generänt vt mufc£ &

om

iiinôfenfibusorbatæ,& feminaprolemque

hanc vim

papiliones.

Cætérum vt vnus eft Deus,Anima

di quæ fine Deo intelligi non potcft

natüram efficit, ac genèrando $itas

c leftesgenerat&

fintatquëà metus,officio abiun&tæ

(Ariftóteles) dicens: extra coelum

locum nec vacuum nec

,

mun- ,

bini

fuper

multitudinem:hasqùòd

dócuit

non effè

corpus nec tem

iis,fedanimaliaquæ optimam vitamagát.

Abfurdum autemifueriteas

gi,& àfùispropriis

tamen illos

omnes ibi'co

oibibusfegregari, &

ÉÉÉ

folis

coelo

mun

confenfus ille

mouere:Quinimo quæ mguent

fta

figni*

velocifîimè

orbibusipfis infunt, ac quafi cor cocli

tuuntlinéamquandam, quæ mediam

feri lineam diuidit, atqüe ea

circuimagitur ,

vt

via eft. ffidicio verò eft àfuperiore

cun&a influi, ad nütúmque ánimae

di omnia moueri, non folùm

omniumfyderum cum fole& foliscum fu

premoorbe:fcdquodcirculusille,quiqua

orbis eft non idem

íi

fuperioris

manet,fcd

è regione

'orbis vim recipit, & tòtum

ergoani

orbem quafi mutatus agit.Quas

mas pro orbium

É

numerat , eas

nulla eft du

nouem or

rationibus &

cenféas de quibus ob motum

rit. Has tamen Dionyfius in

dines 'digeffit Platonicis

bitatio,nam exterioresillasnumerarevelle,

cum ratio non attingat,

impudentis fue

B.

Pauli vifionibus

innixus.

-

Sunt & in his ordinibus naturae

feptem:

Dei, quo

poftmodum

prima eft fimpliciter infiniti feu

miam pcr fe aeternus eft eft

:

infinitum anima cun&orum

feu vitarum

quæ vnitatem diffoluit, & Anima

quæ vna iam eft cx

no munere, & Anima quæ

uet iam explicata æternitate finita

riore autem infinita: fed non

mundi,

pluribus & æterna alie

mundum mo

fupe

habet fiib

gignitur explica

ftantiam ante, dum enim

tur, vt fit quartus ordo: nam

eft nec vna nec aeternitas ,fed

neque per fè

æternâ fuc

ceffionc:in tempore enim mouet,

reuolutam æternitatem quam à mundi

& fuam

ac

cipit mouendo explicat. Quò fit

rae quae orbes

vt cæte

mouent, ab hac partim

partim à mundi anima

quidem à motrice cum fit,

eft : infcrior enim effet'quartoordine,

generentur , fi

nondum, fa&a

At

peruentum eft:

verò nondum ad fingularia

ab vltima crgo harum

gigniuntur animae,

men

fenfilis , & quia

quæ in fingula diuiduntut heroicae,

tes fenfiles,& communis

viuunt omnia &

Elcmentorum ,quae non

fed étiam in

fexto ordine cum

qualis plan

terræ

def

& ger

fed ambæ

folùm diuiditur in fingula

partes atque ideo in

,

anima communi atque vitali

tarum collocatur: nam & partes

cendunt, & partes Salicis viuunt

minant & partes vermis viuunt,

non generant. Vltimo loco

atqueideo æternitati

eft anima in eft generis

materia concepta quæ eiufdem

vt fua quam Plato Ideam

vocat, nos vitam,'

coniunéta.Nam idem

non

artificio, vt à.

quod cor

atque con

Sic ergo ftatuemus

fe vnü

indiuiduum

opus habet, corrumpitur tamen hoc

idea:idque fa&um eft fummo

iunétis

ÄÈÉ

primum Æternum per

prima æternitate ad vltimum

rumpitur colligatis rationibus

&

coniun&tum, Deus Anima

:

vitarum fe

cundum AEtcrnum vnum

indiuiduum con

iun&um non per fe:Tertium autem

mundi Æternum indiuiduum

non vnum,

Anima

coniun&um

eftenim

quia èpluribusvnum,

vltima vitarüm, fücccdit

que Indiuiduum coniun&um fcd

æternum,verâ explicatâÆternitatevnâque

eft. Quifitò

è pluribus quae quarto loco

anima Mundúf

non

mens & anima in explicata

indiuidua, fed quae

coniun&a taraen atque vt

æternitate nec

diuiduntur in fingula

dixi in æterni

,

tate non æterna:ide6queiun&a corporibus

defluxum temporis percipiunr,ipfâ

funt fupra tempus & ordine

iun&a. Sexto lóco animae

tarnem

qüarto con

elementorum &

plantarum & animalium f dorum

neque

au

indiuiduæ necconiun&ae:elementorum

tem ita feparatæ, vt nec diuiduæ

que enim hoc vnum

tentia folùm

fínt , ne

conftituunt, fed po

diftinguuntur,aliterinfinitum

parerent. Extra omnem

Æternitatem funt

fuperiore

coniun&a,

æternae materiæ

atque in ho

non aeter

fingula quæque quæ hic funt,

parte aeternitati quæ a&u eft

inferiora autem potentia

primae quam vocant Hylen ,

rum medio conftant,ipfàtamen

na

eft inferiora autem potentia primae quam vocant Hylen , rum medio conftant,ipfàtamen na q. [Ill :h.

q.

[Ill

:h.

q.

f.

tt,

; .

{

De Arcanisaeternitatis.

a&us deeft,à

quantum eft E G.

vnum cum quincunque

Eft

7.

E G.

£t quoniam ab inferiore parte

£ÉÉ

iam funt

autem

abfoluta:atque haecnon

fed etiam in

his

funt:ergoHeroes mo

ex his inter æterna

tanta igitur erit.

circuli,

ex latere A C

folùm in non coniunâis

quæ indiuidua non

ruuntur.

D
ex

diftabit vnufquifque ab

C, fa&6que centròdefcribantür

G I M non ex C, itaque

A & C quantum

B cadet circulus ita duo reliqui IM.

M O ex parte

M N &c

ex parte B, in A

igi

Manifeftum eft ergo

Ä

oportet: Ex latere verò

GH in conta&u F, &

tur AE BF

& mortalia media

non vita, hoc enim

ordine multíf.

repu

quaedam

ob par

abfurdum eft, fed naturæ

&

B quàm A. Ergo inter circulos

M

autem parte fe contangent. Spatium

MN magis diftabunt ab

O relinquetur inane

que modis :nec ob eam mixtionem

g3t mortalibus & immortalibus

cffe

communia, velut cognofcere

tcm quæ immortalis

eft.T Nihil enimTco

eft,aut ima

continet : a&us

a&us à

lapidibusdedicabimus,EGÉH

£%-

-

, Dæmones

-

gnofcit quodimmortalenon

ginem immortalis non

enim eft

Deo vt omiiis

cognitio ,omnis autem

potentia à prima materia.

non Em

& amorem

Ob id fànè partim re&è partim

pedocles ftátuit

.

tum difcordiam principiarerum:

P9t£ntia aétui compütatur,

vbi enim

vita: fit,vbi;

diffidet diffoluitur, fiam

eft aut ex vita.

gnimam appellauit

fententiam de

talitare

fübftantiæ ómnis vita

a£tus verè ineffet animae

a&us omnis vita

Ob id Ariftoteles re&è

a&um : a&us enim

ipfe

eft.

An verò

, ne in Platonis

immor

omnium animarum

inuitus defcendere

cogeretur ,

quiaaétusyitaeft,& vita

dubium

mori noii poteft,

reliquit: igitur anima fi eft

a&us

a&a nön eft ncceffe.

immortalis eft , fi âb

Sicut lux folis & lumen

ambo eiufdem

autem non:

a&us fimilitudo.

funt, fed lux æterna, lumen

cft enim non a&us fed

Mcns ergo quia

feipfàm cognofcit

a&us

eft & nón fimilitudo, ideo

AEterna foret Ariftoteles

non dubitauit licet

,

de illa quòd

fententiam ferre.

principia

in tenebris circa

multi hæc

non intelligentes velut

illius fentcntiam

palpitent.

,

C A P v T v I.

Species rerum quae &

quot & de

-

*

AMundi ordime.

- m

Vm naturam omnem

viuentiam at-

volueri

,

que fuperiorem diftribuere

femicirculum

mus, ad imitationem

defcribemus

corporum etiam de

Conftituemus C medio eius