Vous êtes sur la page 1sur 5

NOR MY

Konstrukcje stalowe ze słupami


dwugałęziowymi z przewiązkami
projektowane wg norm PN i EN
Dr inż. Elżbieta Grochowska, prof. dr hab. inż. Antoni Matysiak, Uniwersytet Zielonogórski

A R T Y K U ŁY P R O B L E M O W E
1. Wprowadzenie Obowiązujące normy projektowania konstrukcji stalo-
wych [2] i [4] zawierają odmienne podejście do oblicza-
Obecnie obowiązujące przepisy pozwalają stosować nia sił wewnętrznych obciążających poszczególne ele-
polskie normy PN oraz normy europejskie EN. Nale- menty słupa: gałęzie i przewiązki. Dwugałęziowy słup
ży jednak przy projektowaniu konkretnego obiektu ca- z przewiązkami w istocie jest wielopiętrowym układem
łość opracować stosując polskie normy PN lub euro- ramowym o sztywnych węzłach, a siły wewnętrzne moż-
pejskie EN. na obliczyć zgodnie z zasadami wytrzymałości materia-
Dwugałęziowe słupy z przewiązkami lub z zakratowa- łów i mechaniki budowli.
niem są powszechnie stosowane w budowie hal o róż- W artykule przedstawiono analizę nośności słupa hali,
nym przeznaczeniu, w budowie obiektów przemysło- o określonych wymiarach i obciążeniu, wymienionymi
wych i innych rozwiązaniach konstrukcji. trzema sposobami.
Prawidłowo opracowana dokumentacja budowlano-
-konstrukcyjna, wykonana przy współpracy architekta 2. Siły wewnętrzne w elementach 
i konstruktora umożliwia zrealizowanie obiektu mające- obiektu halowego
go walory użyteczne i estetyczne, spełniającego warun-
ki ekonomii i bezpieczeństwa. Analiza nośności, dotyczy słupa środkowego obiek-
Z osobistego doświadczenia wiemy, że zwłaszcza w obiek- tu halowego pokazanego na rysunku 1. Analizowany
tach halowych, gdy słupy wewnętrzne stanowią również słup jest obciążony reakcją pionową dźwigarów da-
element architektoniczny, architekt wymaga zaprojekto- chu i w wierzchołku słupa siłą poziomą wynikającą
wania słupa dwugałęziowego z przewiązkami. z oddziaływania elementów szkieletu konstrukcji od-
Znane są autorom źle zaprojektowane konstrukcje powiednio obciążonych.
z dwugałęziowymi słupami z przewiązkami, które nale- Do obliczenia zewnętrznych obciążeń konstrukcji przy-
żało wzmocnić, znana jest również tragiczna katastro- jęto typowe rozwiązania i ciężary pokrycia obiektu, ob-
fa budowlana, której jedną z przyczyn były błędnie za- ciążenie śniegiem, parciem i ssaniem wiatru. Obciąże-
projektowane słupy z przewiązkami [1]. nia te wynoszą:
W minionym okresie, kiedy w kraju powszechnie stoso- • obciążenie stałe i zmienne dachu q = 2,20 kN/m2
wano prefabrykowane konstrukcje żelbetowe, dużą licz- • parcie wiatru p1 = 0,318 kN/m2
bę obiektów wykonano ze słupami z przewiązkami. • ssanie wiatru p2 = 0,18 kN/m2
Po wydzieleniu z nośnego szkie-
letu hali (rys. 1) jednego z środko-
wych układów porzecznych otrzyma-
no schemat i obciążenie pokazane
na rysunku 2. Pokazany na tym ry-
sunku układ prętów jest układem
dwukrotnie statycznie niewyznaczal-
nym. Przyjęto jako niewiadome siły
0

X1 i X2 działające na rygle dachowe,


,0
18
11,26
10,00

łączące słupy obiektu. Po wykona-


00

A B C
niu wymaganych obliczeń otrzyma-
,
18

42,00 42,00
no następujące wyniki.
Obciążenia środkowego słupa wy-
Rys. 1. Elementy nośne szkieletu hali
noszą:

P R Z E G LĄ D B U D O W LA NY 9/2014 41
N O R MY

P1,w QA QB P3,w QC Rys. 2.


1 2 3 Schemat
X1 X2 P2,w
11,26
10,00

J J J statyczny
i obciążenie
A B C ramy
P1 42,00 42,00 P2

• pionowa osiowa siła słupa B wynosi: Obciążenie gałęzi słupa u podstawy:


QB = 2,20 · 18,0 · 42,0 = 1663,2 kN 1663,2 169,24
Nc,1 = + = 831,6 + 338,5 = 1170 ,1 kN
2 0,5
• pozioma siła w wierzchołku słupa wynosi:
HB = X2 – X1 + 1/3 (P1,w + P2,w + P3,w) = Smukłość gałęzi
= 0,338 + 3,37 + 1/3 (19,08 + 10,80 + 4,08) = 15,03 kN
A R T Y K U ŁY P R O B L E M O W E

160 55,2
λv = = 55,2, λ v = = 0,655, ϕv = 0,921
2,9 84
Zmiana temperatury w rozważanym obiekcie nie wpły-
wa na wystąpienie sił obciążających słup środkowy. Nośność pojedynczej gałęzi:
Zmiana temperatury o Δt = ±20°C zwiększy obciąże- Nc ,1 1170 ,1
nie słupa skrajnego. Siła obciążająca w wierzchołku słu- = = 1,005 ≈ 1,0
ϕ v ⋅ NRc,1 0,921 ⋅ 58,8 ⋅ 21,5
pa skrajnego, wywołana różnicą temperatury zwiększy
się o około 10%. Stateczność słupa względem osi y-y:
1,4 ⋅ 1126 62,8
3. Nośność słupa według PN-90/B-03200 λy = = 62,8, λ y = = 0,748, ϕ y = 0,841
25,1 84
Schemat i obciążenie oraz przekrój porzeczny słupa 83,6
λ m = 62,8 2 + 55,2 2 = 83,6, λ m = = 0,995, ϕ = 0,648
pokazano na rysunku 3. 84
Nc 1663,2
= = 1,015 > 1,0 ( +1,5 %)
a) Nc=QB=1663,2 kN ϕ y ⋅ NRc 0,648 ⋅ 2 ⋅ 58,8 ⋅ 21,5

Stateczność słupa względem osi x-x:


V=HB=15,03 kN
0,7 ⋅ 1126 69,3
λx = = 69,3, λ x = = 0,825, ϕ x = 0,681
11,37 84
y1 y y1
Nc 1663,2
b) = = 0,966 < 1,0
1126 cm

przewiązka ϕ x ⋅ NRc 0,681⋅ 2 ⋅ 58,8 ⋅ 21,5

x x
300

Obciążenie przewiązki:
Q1 = 1,2 · V = 1,2 · 15,03 =18,0 kN,

100 354 100 lecz nie mniej niż


27 500 27
554
Q1 = 0,012 · 2 · 58,8 · 21,5 = 30,34 kN > 18,0 kN
B

Ścinanie i zginanie przewiązki:


Rys. 3. Słup 2C300: a) schemat i obciążenie, b) przekrój
poprzeczny 30,34 ⋅ 160
VQ = = 48,54 kN
2 ⋅ 50
Charakterystyki geometryczne przekroju słupa są na- 30,34 ⋅ 1,60
MQ = = 12,14 kNm
stępujące: 2⋅2
A = 2 · 58,8 = 117,6 cm2, Jy, 1 = 495 cm4
Wy, 1 = 67,8 cm3, iy, 1 = 2,9 cm, Jx, 1 = 8030 cm4 Przewiązki są połączone spoiną czołową z gałęziami
Wx, 1 = 535 cm3, ix = 11,37 cm, Jy = 74490 cm4 słupa. W miejscu połączenia siła tnąca i moment zgi-
Wy = 2689,17 cm3, iy = 25,17 cm nający wynoszą:
300 3
Rozstaw osiowy przewiązek słupa l1 = 160 cm Vsp = VQ ⋅ = 48,54 ⋅ = 29,12 kN
500 5
300 3
Moment zginający u podstawy słupa wynosi: Msp = MQ ⋅ = 12,14 ⋅ = 7,28 kNm
MB = 15,03 · 11,26 = 169,24 kNm 500 5

42 P R Z E G LĄ D B U D O W LA NY 9/2014
NOR MY

Zastosowana przewiązka ma przekrój □160 x 10 mm Moment zginający u podstawy słupa wynosi:


Wskaźnik wytrzymałości przewiązki wynosi: MB = 15,03 · 11,26 = 169,24 kNm
1,0 ⋅ 16 2
Wprz = = 42,67 cm 3 Siła osiowa i siła poprzeczna obciążająca jedną ga-
6
łąź słupa:
Naprężenia w spoinach: 1663,2 169,24
N1 = + = 831,6 + 338,5 = 1170 ,1 kN
728 2 0,5
σ= = 17,06 kN / cm 2 = 170,6 MPa V1 = 0,5 V = 0,5 ⋅ 15,03 = 7,51 kN
42,67
29,12 Moment zginający gałąź słupa wyznaczamy z zależności:
τ= = 1,82 kN / cm 2 = 18,2 MPa M1 = V1 · 0,5l1 = 7,51 · 0,5 · 1,6 = 6,01 kNm
1,0 ⋅ 16
Moment zginający dwie przewiązki wynosi:
Współczynniki spoin α⏊ = 0,85, a││ = 0,6 M2 = 2M1 = 12,02 kNm (rys. 4c)

A R T Y K U ŁY P R O B L E M O W E
2
⎛ 170,6 ⎞ ⎛ 18,2 ⎞
2
Moment zginający jedną przewiązkę wyznacza się z za-
⎜ ⎟ +⎜ ⎟ = 203 MPa < fd = 215 MPa leżności:
⎝ 0,85 ⎠ ⎝ 0,6 ⎠ 1
/2 M2 = M1 =6,01 kNm

4. Nośność dwugałęziowego słupa Siła ścinająca dwie przewiązki wynika z następującego


z przewiązkami jako układu ramowego warunku: V2 = V1 · 0,5a, zatem
l1 1,6
Słup z przewiązkami, jak pokazano na rysunku 4a, jest V2 = V1 = 7,51 ⋅ = 48,10 kN
0,5a 0,5 ⋅ 0,5
w istocie układem ramowym wielopiętrowym. Siły we-
wnętrzne w prętach słupa (gałęziach i przewiązkach) Nośność ściskanej i zginanej gałęzi słupa wyznacza
ustalamy zgodnie z zasadami wytrzymałości materia- się wzorem:
łów i mechaniki budowli [3]. Układy ramowe z prętami Nc βMmax
łączonymi pod kątem prostym, z węzłami sztywnymi + ≤ 1,0 − Δ
ϕ x ⋅ NRc ϕLMR
i obciążone poziomymi siłami zewnętrznymi charakte-
ryzują się tym, że w połowie długości prętów moment βMmax N
gdzie: Δ = 1,25 ϕ λ
2
≤ 0,1
zginający w przybliżeniu równa się zero. MR NRc

Siła osiowa ściskająca słup i siła poprzeczna są poka- NRc,1 = 58,8 ⋅ 21,5 = 1264,2 kN
zane na rysunku 4a i wynoszą: MRc,1 = 67,8 ⋅ 21,5 = 1457,7 kNcm = 14,577 kNm
N=1663,2 kN, V=15,03 kN.
Według punktu 3:
a) Nc=QB=1663,2 kN b) c) 55,2
V=HB=15,03 kN λv = = 0,655, ϕ v = 0,921
84
0,5V 0,5V 0,4 ⋅ 6,01 1170 ,1
Δ = 1,25 ⋅ 0,921⋅ 0,655 2 ⋅ ⋅ = 0,075 < 0,1
l1

M1 14,577 1264,2
M2 1170 ,1 0,4 ⋅ 6,01
0,5 l1

+ = 1,005 + 0,165 =
l1

0,921⋅ 1264,2 14,577


M1
h=1126 cm

V2 = 1,17 > 1,0 − 0,075 = 0,925


n x l1

l1

Nośność gałęzi słupa w przekroju przywęzłowym, w któ-


V2
0,5 l1

rym nie wystąpi wyboczenie ściskanego pręta:


l1

Nc M
+ ≤ 1,0
l1=160 cm 0,5V NRc MR
l1

0,5V 0,5V 1170,1 6,01


+ = 0,925 + 0,412 = 1,338 > 1,0
50 cm a 1264,2 14,577

Rys. 4. Obciążenie, osie gałęzi i przewiązek słupa: a) sche- Procentowy wpływ zginania gałęzi wynosi:
mat całego słupa, b) schemat obliczeniowy, c) momenty
zginające w przekrojach prętów przy węźle 0,412
⋅ 100 = 30,8 %
1,338

P R Z E G LĄ D B U D O W LA NY 9/2014 43
N O R MY

Przewiązki wykonane z □ 160x10 mm są przyspawane Wskaźnik efektywności wynosi: μ = 1,


spoiną czołową do gałęzi słupa. h0 = 50 cm, a = 160 cm – wartości wymiarów jak wg
PN oraz wg punktu 3 i 4, rysunek 3.
Naprężenia w spoinach wynoszą:
1,0 ⋅ 16 3 1,0 ⋅ 16 2
601 Jb = = 341,3 cm 4 , Wb = = 42,67 cm 3
σ= = 14,07 kN / cm 2 = 140,7 MPa 12 6
42,67
Jeff = 0,5 ⋅ 50 2 ⋅ 58,8 + 2 ⋅ 1,0 ⋅ 495 = 74490 cm4
48,1
τ= = 3,01kN / cm 2 = 30,1 MPa 24 ⋅ 21000 ⋅ 495
1,0 ⋅ 16 Sv = =
⎡ 2 ⋅ 495 50 ⎤
2 2 160 2 ⎢1 + ⋅ ⎥
⎛ 140,7 ⎞ ⎛ 30,06 ⎞ ⎣ 2 ⋅ 341,3 160 ⎦
⎜ ⎟ +⎜ ⎟ = 173,0 MPa < fd = 215 MPa
⎝ 0,85 ⎠ ⎝ 0,6 ⎠ 2 ⋅ π 2 ⋅ 21000 ⋅ 495
= 6706,00 kN < = 8015,2 kN
160 2
A R T Y K U ŁY P R O B L E M O W E

NEd = Nc = 1663,2 kN (por. rys. 3a)


5. Nośność słupa wg EN 1993-1-1
NEd ⋅ e o = 1663,2 ⋅ 2,25 = 3742,2 kNcm = 37,42 kNm
Słup z przewiązkami zgodnie z EN jest elementem złożo- MIEd = 15,03 ⋅ 11,26 = 169,24 kNm (por. rys. 3a)
nym o pasach równoległych. Tego typu elementy są trak- 2

towane, jako słupy ze wstępną imperfekcją wynoszącą: π ⋅ 21000 ⋅ 74490


Ncr = = 12177,0 kN
1126 2
L 1126
eo = = = 2,25 cm 37,42 + 169,24 205,76
500 500 MEd = = = 332,94 kNm
1663,2 1663,2 0,618
1− −
12177 6706,00
Siłę w pasie oblicza się na podstawie siły podłużnej NEd
33294 ⋅ 50 ⋅ 58,8
oraz momentu przęsłowego MEd w elemencie złożonym. Nch,Ed = 0,5 ⋅ 1663,2 + =
W przypadku dwóch jednakowych pasów siłę oblicze- 2 ⋅ 74490
niową Nch, Ed wyznacza się ze wzoru: = 831,6 + 657,0 = 1488,63 kN
MEd ⋅ ho ⋅ A ch
Nch,Ed = 0,5NEd + Sprawdzenie nośności prętów skratowania i przewią-
2 Jeff zek przy zginaniu i ścinaniu przeprowadza się dla skraj-
nych przedziałów uwzględniając siłę poprzeczną w ele-
gdzie: NEd ⋅ e o + MIEd π 2 E Jeff
MEd = , Ncr = mencie złożonym:
NEd NEd L2
1− − 33294
Ncr S V VEd = π = 92,9 kN
1126
Siłę poprzeczną w elemencie złożonym wyznacza się Pasy i przewiązki oraz ich złącza z pasem wymiaruje się
wzorem: na siły i momenty obliczane dla poszczególnych prze-
MEd działów, jak pokazano na rysunku 6.11 w [4]. Wykorzy-
VEd = π stując ten rysunek normy, siły przekrojowe M i V gałęzi
L
(pasów) i przewiązek obliczamy następująco:
Pasy i przewiązki wymiaruje się na siły i momenty ob-
liczone dla poszczególnych przedziałów, jak pokaza- • Gałęzie słupa (pasy):
no na rysunku 4b. 1 1
VEd,g = VEd = ⋅ 92,9 = 46,45 kN
Sztywność postaciową oblicza się wzorem: 2 2
24 E Jch 2 π 2 E JCh VEd a 92,9 1,6
SV = ≤ MEd,g = ⋅ = ⋅ = 37,16 kNm
⎡ 2J h ⎤ a2 2 2 2 2
a 2 ⎢1 + ch o ⎥
⎣ n Jb a ⎦ • Przewiązki:
a 1,6
VEd,p = VEd = 92,9 ⋅ = 297,28 kN
ho 0,5
Zastępczy moment bezwładności słupa wyznacza się a 1,6
wzorem: MEd,p = VEd ⋅ = 92,9 ⋅ = 74,32 kNm
2 2
Jeff = 0,5 ho2 A ch + 2 μ Jch
• Obciążenie jednej przewiązki:
gdzie: n, Jb – liczba płaszczyzn i moment bezwładno-
VEd,1,p = 0,5 ⋅ 297,28 = 148,64 kN
ści przewiązki.
MEd,1,p = 0,5 ⋅ 74,32 = 37,16 kNm

44 P R Z E G LĄ D B U D O W LA NY 9/2014
NOR MY

Nośność gałęzi słupa 6. Analiza wyników określonych nośności słupów


z przewiązkami trzema różnymi sposobami
Nch,Ed = 1488,63 kN , Mch,Ed = MEd,g = 37,16 kNm
π 2 ⋅ 21000 ⋅ 495 Do analizy przyjęto słup będący elementem szkieletu
Ncr = = 4007,60 kN hali pokazanej na rysunku 1. Analizowano wewnętrzny
160 2
słup obciążony siłą osiową i siłą poziomą (poprzecz-
A fy 58,8 ⋅ 23,5 ną) przyłożonymi w wierzchołku słupa. Wymiary hali
λy = = = 0,587 → χ y = 0,843
Ncr 4007,60 i obciążenie dotyczą obiektów w rzeczywistości stoso-
NRk,y1 = 58,8 ⋅ 23,5 = 1381,8 kN wanych w budownictwie. Schemat i obciążenie oraz
wymiary słupa pokazano na rysunku 3.
MRk,y1 = 67,8 ⋅ 23,5 = 1595,3 kNcm = 15,93 kNm Obliczono nośności słupa zgodnie z warunkami normy
C my = 0,6 + 0,4ψ = 0,6 [2] rozdział 4.6. Wyniki obliczeń wykazały, że warunki
normy praktycznie zostały spełnione (różnica wynosi
⎡ NEd ⎤ ⎡ NEd ⎤
= C my ⎢1 + 0,6λ y ⎥ < C my ⎢1 + 0,6 1,5%). Wzory normy, dotyczące nośności przewiązki,

A R T Y K U ŁY P R O B L E M O W E
k yy ⎥
⎣⎢ χ y NRk ⎦⎥ ⎣⎢ χ y NRk ⎦⎥ zawierają wpływ zginania przewiązki, a pomijają wpływ
zginania gałęzi. Z tego względu nie ma równowagi
⎡ 1395,7 ⎤
k yy = 0,6 ⎢1 + 0,6 ⋅ 0,587 = 0,85 w przekrojach przywęzłowych przewiązki i gałęzi [3].
⎣ 0,843 ⋅1381,8 ⎥⎦ Słup dwugałęziowy potraktowany jak jednonawowa
NEd My,Ed wielopiętrowa rama, obciążona siłą pionową i siłą po-
+ k yy ≤ 1,0 ziomą uzupełnia tę nieścisłość. Nośność gałęzi liczo-
χ y NRk χ LT My,Rk
na z uwzględnieniem wyboczenia, jest mniejsza o 17%
1488,63 37,16 od wymaganej. W przekrojach przywęzłowych, gdzie
+ 0,85 = 1,28 + 1,98 = 3,26 > 1,0 nie występuje wyboczenie, a występuje największa
0,843 ⋅ 1381,8 1,0 ⋅15,92
wartość momentu zginającego gałąź słupa, nośność
Nośność przewiązek jest mniejsza od wymaganej o 34%. Zatem słup trak-
VEd,1,p = 0,5 ⋅ 297,28 = 148,64 kN towany jak układ ramowy, nie ma wystarczającej no-
śności.
MEd,1,p = 0,5 ⋅ 74,32 = 37,16 kNm Przedstawiono również obliczenia nośności słupa o wy-
miarach i obciążeniu jak poprzednio, zgodnie z zasa-
Nośność plastyczna przy ścinaniu: dami i warunkami normy europejskiej [4]. Okazało się,
A v fy że nośność gałęzi słupa i przewiązek jest drastycznie
1,0 ⋅ 16,0 ⋅ 23,5
Vpl,Rd = = = 217,08 kN zaniżona. Nośność gałęzi jest zaniżona o 226%, a no-
3 γ Mo 3 ⋅ 1,0 śność przewiązek o 186%.

Sprawdzenie warunku przy ścinaniu: 7. Podsumowanie


VEd 148,64
= = 0,69 < 1,0 1. Słupy z przewiązkami najlepiej projektować jak ukła-
Vpl,Rd 217,08
dy ramowe wielopiętrowe obciążone siłą osiową i siłami
poziomymi. Projektując takie słupy na podstawie polskiej
Gdy 2VEd < Vpl,Rd wpływ ścinania na nośność przy zgi- normy [2] powinno się uwzględnić zginanie gałęzi.
naniu można pominąć. 2. Nie zaleca się projektować słupów z przewiązkami
W rozpatrywanym przypadku gdy: według obecnej normy europejskiej [4].
2 · 148,64 = 297,28kN > 217,08kN – należy wziąć pod 3. Słupy wielogałęziowe z przewiązkami należy pro-
uwagę wpływ siły poprzecznej na nośność przy zgi- jektować zwłaszcza tam, gdzie ważne są walory archi-
naniu. tektoniczne słupa.
2 2
⎡2 V ⎤ ⎡ 2 ⋅ 148,64 ⎤ BIBLIOGRAFIA
ρ = ⎢ Ed − 1,0⎥ = ⎢ − 1,0⎥ = 0,14
[1] Biegus A., Rykaluk K., Katastrofa hali Międzynarodowych Targów
⎣⎢ Vpl,Rd ⎦⎥ ⎣ 217,08 ⎦
Katowickich w Chorzowie. Inżynieria i Budownictwo nr 4/2006
(1 − ρ) f y = 202,9 MPa [2] PN-90/B-03200. Konstrukcje stalowe. Obliczenia statyczne i pro-
jektowanie
Wpl f y 1,0 ⋅ 16,0 2 [3] Matysiak A., Budownictwo stalowe cz. II, belki, kratownice, słupy.
Mc,Rd = Mpl,Rd = , Wpl = = 64,0 cm 3 Wyd. Wyższa Szkoła Inżynierska w Zielonej Górze, 1987 r.
γ Mo 4 [4] Eurokod 3: Projektowanie konstrukcji stalowych. Część 1-1:
Reguły ogólne dla budynków. PN-EN 1993-1-1: 2005 + AC: 2006
Mc,Rd = 64,0 ⋅ 20,29 = 1298,56 kNcm = 12,98 kNm
MEd 3716
= = 2,86 > 1,0
Mc,Rd 1298

P R Z E G LĄ D B U D O W LA NY 9/2014 45