Vous êtes sur la page 1sur 14

A N TÓ Ń I A N U SŹ

f^CkSfit HA SSJM

PIERWSZY MARSZAŁEK POLSKI


JÓZEF PIŁSUDSKI
BUDOWNICZY I WSKRZESICIEL
PAŃSTWA POLSKIEGO

WARSZAWA 1927
WOTSKOWY INSTYTUT NAUKOWO-WYDAWNICZY
PIERWSZY MARSZAŁEK POLSKI

J Ó Z E F PIŁSUDSKI
BUDOWNICZY I WSKRZESICIEL PAŃSTWA POLSKIEGO
ANTONI ANUSZ
POSEŁ NA SEJM

PIERWSZY MARSZAŁEK POLSKI


JÓZEF PIŁSUDSKI
BUDOWNICZY I WSKRZESICIEL
PAŃSTWA POLSKIEGO

WARSZAWA 1927
WOJSKOWY INSTYTUT NAUKOWO-WYDAWNICZY
lE L K IE dzieło wskrzeszenia Państwa
Polskiego, które było celem ofiarnych
wysiłków i walk szeregu pokoleń, zostało
na wieczne czasy związane z imieniem
Józefa Piłsudskiego. On to był jedno­
myślną uchwałą Sejmu Ustawodawczego wyniesiony na
urząd Naczelnika Państ wa. On był Wodzem Naczelnym,
w czasie naszych śmiertelnych zapasów z Moskwą
bolszewicką i za Jego sprawą Naród Polski odniósł
pierwsze od trzystu lat decydujące zwycięstwo nad
Rosją, przez które wykreślił granice wschodnie pań­
stwa i utrwalił jego byt.
Ta wielka rola, jaką odegrał Piłsudski w dziejach
naszego narodu i państwa, jest logicznym wynikiem
jego niezmordowanych dążeń do przywrócenia naro­
dowi wolności, dążeń — które stanowiły treść prze­
szło trzydziestu lat Jeg o życia, pełnego trudów i nie-
DGZplGC.Z0nstw# >
^ To nie ślepy traf, nie kapryśny uśmiech losu, lecz
istotna zasługa, zdobyta w ciężkim trudzie i ofiarnej
walce, zapewniła Piłsudskiemu kierownicze stanowi­
DRUK. M. S. W O J S K
sko w narodzie. Piłsudski jest nietylko wodzem woj-

5
nej, jaką była szkoła rosyjska dla dzieci polskich.
ska, lecz wodzem całego narodu; nie przestał mm byc Pobyt w niej zwiększył tylko Jego nienawiść do za­
i wówczas, gdy przed przełomem majowym me zaj­ borców, zahartował i jeszcze bardziej naprężył wolę
mował żadnego urzędu w państwie. do walki z najazdem. Po ukończeniu gimnazjum, jako
Uroku Jego indywidualności me przyćmiły oszczer­ młodzieniec osiemnastoletni, Piłsudski wyjeżdża do
stwa przeciwników, intrygi ich nie zdołały podkopać Charkowa na uniwersytet.
Jego powagi moralnej w społeczeństwie, i t. Wydalony z uniwersytetu za udział w rozruchach
Ponad złą wolę, nienawiść i zawiść ludzi małych studenckich, oddaje się wytężonej i niezmordowanej
i złych, wyrosła promienna postać Józefa Piłsudskie­ działalności w imię wolności i niepodległości narodu,
go i świeci narodowi przykładem, j ^ należy zyc i pra­ działalności przerywanej jedynie odsiadywaniem wię­
cować dla chwały i pomyślności Ojczyzny. zienia i wygnaniem do Wschodniej Syberji.
Oto kilka zasadniczych rysów i dat z życia i dzia­ Gdy Piłsudski, powodowany uczuciem i myślą pa-
łalności politycznej tego najzasłużeńszego Polaka trjotyczną, powziął postanowienie służenia Ojczyźnie,
czasów dzisiejszych. widział Ojczyznę swą rozdartą i ujarzmioną, a ro­
Józef Piłsudski urodził się w roku 1867 w ziemi daków — popychanych pięścią obcego żołdaka, P ił­
Wileńskiej, w majątku Żułowie, . . . . sudski odrazu sobie uświadomił tę odwieczną prawdę,
Urodził się w cztery lata po wybuchu ostatniego że naród ujarzmiony może odzyskać wolność i nie­
powstania, gdy cała Litwa jęczała pod krwawemi rzą­ podległość tylko z bronią w ręku.
dami okrutnego Murawjewa i gdy każdy doin, każda Prawa do niepodległego bytu naród ujarzmiony nie
rodzina polska opłakiwała kogoś z bliskich, który, je ­ może sobie wyszachrować, wyprosić łub wyżebrać:
żeli nie zginął w powstaniu lub na szubienicy, to ko­ musi je zdobyć krwią i żelazem.
nał powolną śmiercią gdzieś w śniegach Sybiru, Żaden zaborca dobrowolnie nie wypuści ofiary ze
Mały Ziuk (tak bowiem nazywano w domu rodzin­ swych szponów, nie zechce się z nią układać, jeżeli
nym dzisiejszego kierownika rządu Rzeczypospolitej), bez wszelkich układów może ją wyzyskiwać i łupić.
słuchając opowiadań o bohaterstwie i poświęceniu Wychodząc z tego założenia, Piłsudski całkowicie po­
powstańców, o niewoli i poniżeniu narodu, snuł w mło­ święcił się sprawie przygotowania narodu do orężnej
docianej główce plany przyszłych walk z zaborcami rozprawy z ciemięzcami.
Polski. Te chwile szczęścia, jakich Polak dawniej do­ Dlaczego istnieje niewola? Bo są niewolnicy, którzy
znawał tylko w kraju lat dziecinnych, skończyły się się godzą z niewolą. Jeżeli niewolnik w duszy swej
dla Piłsudskiego, gdy Go oddano do szkół w Wilnie. poczuje się wolnym, przezwycięży lęk przed tyranem
W gimnazjum rosyjskiem młodziutki Ziuk stał się i poweźmie postanowienie zrzucenia jarzma — dni
sam bezpośrednią ofiarą tego barbarzyńskiego syste­ niewoli są policzone.
mu szkolnego, który obrażał uczucia, M^paczał umy­ Otóż Piłsudski rozpraszał w narodzie lęk przed nie­
sły i charaktery młodzieży polskiej. Silny charakter zwyciężoną — jak mawiano — siłą zaborców, budził
Piłsudskiego zwycięsko wyszedł z tej katowni moral­
7
6
wśród rodaków umiłowanie wolności, wiarę we własne Ta sposobność do podjęcia walki o wolność narodu
siły i urabiał ich wolę do walki z wrogami narodu. nadeszła w sierpniu 1914 roku, gdy wybuchła wielka
A było to rzeczą niełatwą. Po ostatniem powstaniu, wojna.
które się skończyło klęską i jeszcze sroższym uciskiem, Piłsudski wówczas na własną odpowiedzialność roz­
dwudziestomiljonowy naród polski „spał kamiennym począł wojnę o Polskę, rozpoczął ją wbrew olbrzy­
snem niewolników”. miej większości narodu, przeciwstawiając się tym po­
Tu i owdzie rozlegały się głosy, źe kiedyś tam, przy litykom, którzy w tej osobliwej chwili dyskutowali,
sprzyjających okolicznościach, będziemy musieli por­ nie o tern, jaką drogą iść do samodzielności państwo­
wać za broń, lecz ponieważ nie przygotowywano się wej, lecz o tern, jaka obroża dla narodu jest wygod-
niejsza; austrjacka, rosyjska czy też niemiecka?!
moralnie i materjalnie do tego, aby te sprzyjające
okoliczności wyzyskać, to gdy one następowały, co­
fano się bojaźliwie przed decyzją zbrojnego wystąpie­
f W rozkazie z dnia 22 sierpnia 1914 r. Piłsudski tak
charakteryzował ówczesny moment dziejowy: ,,Żoł­
nia. nierze! Wśród powszechnej bierności naszego społe­
Miał słuszność poeta, gdy z tego powodu pisał: czeństwa wypadki dziejowe zaskoczyły Polaków, zo­
,,Słabe to duchy! Marne samoluby! stawiając ich bez możliwości jednolitego i silnego po­
Syny to ciała, frymarki, rachuby! stępowania.
U nich to wielkie, co stoi przed twarzą. Koniecznem jest, aby najśmielsi i najenergiczniejsi
To tylko ciężkie, co na dłoni zważą. wzięli na swoje barki odpowiedzialność, inicjatywę
rzucenia iskry na proch.
Kiedy ich matka z grobu wstaje, wskrześnie.
Oni wołają: Za wcześnie, za wcześnie! Tę iskrę rzuciliśmy, dając przykład innym, jako
I każą biednej aż do jutra czekać, przodownicy wałki narodu polskiego o niepodległość
Ojczyzny”.
A sami będą przed jutrem uciekać”.
Dzieje Legjonów, ich bitność i postawa moralna wo­
Niespożytą zasługą Piłsudskiego jest właśnie to, że bec ciężkich prób i trudności najwymowniej świadczą
On nie pozwalał małodusznym w narodzie uciekać o tern, że Piłsudski swych żołnierzy nauczył nietylko
przed jutrem zmartwychwstania Polski, a sam pospołu mężnie walczyć w polu, lecz rozwinął w nich głębo­
z najdzielniejszymi Polakami z całą energją praco­
wał, aby to jutro uczynić dniem dzisiejszym wyzwo­
ł kie poczucie honoru i zaszczepił w ich duszach bez­
względną wierność dla sprawy polskiej.
lenia Ojczyzny. Swą pracą bez spoczynku i wytchnie­ 5 Niemcy i Austrjacy z nieufnością i bojaźnią spo-
nia, wciąż w imię wielkiego celu wyjarzmienia Polski— 4f glądali na Legjony Polskie i postanowili ograniczyć
Piłsudski niejako mówił do narodu: ,,Czuwajcie, bo w rozwoju, a następnie zniszczyć ten zaczątek polskiej
nie wiecie dnia ani godziny, kiedy zdarzy się sposob­ siły zbrojnej, jaką były Legjony, przepojone niepod­
ność do wałki zbrojnej o niepodległość! Czuwajcie ległościowym duchem swego twórcy, Komendanta
i bądźcie gotowi każdej chwili stanąć do szeregu!” Józefa Piłsudskiego. Wobec tego Piłsudski rozkazał
8 9
tworzyć tajne wojsko polskie, tak zwaną Polską Or­ swoją poświęcić na rzecz dobra Ojczyzny i szczę­
ganizację Wojskową. Niemcy dobrze zdawali sobie ścia J e j obywateli.
sprawę, źe po upadku Rosji Piłsudski zwróci oręż prze­ Żołnierze! W ciągu wojny światowej w fóżnych
ciwko nim, z niepokojem śledzili Jego pracę i żeby ją miejscach i warunkach tworzyły się próby formacyj
przerwać i udaremnić, dnia 20 lipca 1917 r. zaaresz­ wojskowych polskich. Przy kalectwie—zdawało się
towali Piłsudskiego wraz z Jego szefem sztabu Kazi­ nieuleczalnem naszego Narodu próby z konieczności
mierzem Sosnkowskim, karle i jednostronne. Pozostałością tych stosunków
Uwięziono ich w Magdeburgu. jest niejednolitość szkodliwa dla wojska. Liczę na to,
Po więzieniach moskiewskich zapoznał się J . Pił­ że każdy z Was potrafi siebie przezwyciężyć i zdo­
sudski z pruską twierdzą. będzie się na wysiłek dla usunięcia różnic i tarć klik
Spętano wolę Wodza, lecz nie zdołano wytropić i zaścianków w wojsku, dla szybkiego wytworzenia
i uwięzić tych wszystkich, którzy zaprzysięgli pod poczucia koleżeństwa i ułatwienia pracy.
Jego komendą walczyć do ostatniej kropli krwi o nie­ Żołnierze! Cały Nasz Naród staje teraz przed za­
podległość Polski. gadnieniami, które rozwiązać będzie mógł tylko przy
Gdy tylko Niemcy i Austrjacy poczęli się chwiać, nadzwyczajnym wysiłku i naprężeniu swej siły i woli.
rzucili się na wojska niemiecko-austrjackie zaprzy­ W swoim zakresie zagadnienia te stają i przed nami.
siężeni i czyhający na te chwile załamania się wro­ Rozwiązać je będzie tern trudniej, że twarda nasza
ga żołnierze Piłsudskiego, rozbroili ich i wyrzucili służba nakłada nieraz ciężaru więcej na uczucia i ser­
z ziemi polskiej. ce żołnierza. Zarówno w najradośniejszej jak najcięż­
Pękło ostatnie ogniwo łańcucha niewoli. Piłsudski szych chwilach żołnierz musi być opanowanym i zrów­
po piętnastu miesiącach pobytu w więzieniu magde- noważonym, zdolnym do wykonania swego zadania
burskiem powrócił do Polski i stanął na czele tworzą­ w porządku i dokładnie. Wykroczenia pod tym wzglę­
cego się Państwa Polskiego. dem są tern łatwiejsze, gdy wszystko dokoła w tej
11 listopada 1918 r. objął władzę nad siłą zbrojną, podniecającej chwili nic ma tych dodatkowych cięża­
a w 3 dni po tern — pełnię władzy zwierzchniej nad rów, jakie zawsze na sobie niesie żołnierz.
narodem jako Naczelnik Państwa. Chciałbym, abym pod tym względem nic potrze­
Przy objęciu władzy nad wojskiem Piłsudski wy­ bował robić Wam wyrzutów i abym mógł, zdając spra­
dał następujący rozkaz z datą 12 listopada 1918 r.: wę ze swych czynności przed narodem, powiedzieć
„Żołnierze! Obejmuję nad Wami Komendę w chwili, sumiennie o sobie i o Was, że byliśmy nietylko pierw­
gdy serce w każdym Polaku bije silniej i żywiej, gdy szymi ale i dobrymi żołnierzami zmartwychwstałej
dzieci Naszej Ziemi ujrzały słońce swobody w całynL Polski".
jej blasku. Z Wami razem przeżywam wzruszenie tej Chcąc zaś cały Naród powołać do udziału w orga­
godziny dziejowej, z Wami razem ślubuję życie i krew nizowaniu życia państwowego, Piłsudski już na 10

10 11
lutego 1919 r. zwołał Sejm Ustawodawczy, wybrany zwycięskie wojsko polskie dotarło do Dniepru i za­
na podstawach demokratycznych. jęło Kijów, uprzedzając wielkie przygotowania rządu
W dziesięć dni potem Piłsudski postawił do dyspo­ l3olszewickiego do tak zwanego ,,Pochodu za W isłę”
zycji Sejmowi swoją władzę, jaką od trzech miesięcy celem podbicia Polski i połączenia się z Niemcami.
piastował w narodzie, lecz Sejm jednomyślną uchwa­ Przewaga liczebna wrogów oraz wielka odległość
łą powierzył Mu dalsze sprawowanie zwierzchniej frontu bojowego od podstawy operacyjnej sprawiły,
władzy w państwie. źe wojsko polskie nie wytrzymało natarcia przeważa­
Odpowiadając na tę uchwałę, Piłsudski oświadczył: jących, świeżych sił bolszewickich i front został prze­
,,Jako żołnierz, posłusznie staję wobec postanowie­ łamany.
nia waszego, którzy reprezentujecie tutaj całą O j­ Nadomiar złego w kraju powstały niesnaski, po­
czyznę. Przyjmuję ten urząd, który wy swoim posta­ tępieńcze swary i walki partyjne.
nowieniem mnie oddajecie. Liczę, źe przy tern zaufa­ Wojsko znużone zimą i długą walką, nie wyczu­
niu, ułatwicie mi ogromnie niesienie tego ciężaru, który wając oparcia w społeczeństwie, demoralizowane do-
na barki mi włożyliście. A chcę wierzyć, moi Panowie, chodzącemi z kraju odgłosami kłótni i sporów poli­
że razem z Sejmem dokończę wykonania tego testa­ tycznych, straciło siłę oporu i poczęło się cofać. Od­
mentu, który nam przez przodków, jęczących w nie­ wrót młodego wojska polskiego, niewyszkolonego
woli, został przekazany. Stworzyliśmy Polskę wolną w walkach odwrotowych, słabo zaopatrzonego w amu­
i niepodległą. Polska tęskni do ostatniego słowa, które nicję i ubogiego w środki techniczne, stał się dla jego
w tym testamencie stoi — do Polski istotnie Zjedno­ wartości bojowej katastrofalny.
czonej. Chcę wierzyć, że przy pomocy całego Sejmu, Gdy się ujawniły rozmiary klęski, Piłsudski 19 lipca
uda się tę sprawę, która wydaje się nieraz bardzo cięż­ na posiedzeniu Rady Obrony Państwa, w której za­
ka, z triumfem i sławą dla Polski załatwić”. siadali przedstawiciele wszystkich stronnictw, wygło­
Zgodnie z powyższem oświadczeniem i ze złożo- sił półtoragodzinne przemówienie, którem poruszył
nem ślubowaniem Piłsudski jako Naczelnik Państwa sumienia obecnych tam polityków.
i Naczelny Wódz jednoczył i organizował siły narodu Powiedział wówczas:
do walki z wrogami zewnętrznymi i do pokonywania ,,Wszystkie te błędy i wady w organizacji wojska,
przeróżnych trudności, jakie nastręczała praca nad
budową państwa w czasie trwającej wojny i po uprzed-
niem wyczerpaniu i wyniszczeniu materjalnych zaso­
ł jakie tutaj wymieniano, znam; znam tych wad daleko
więcej; nigdzie na świecie doskonałej armji nie stwo­
rzono w ciągu dwóch lat. Największy błąd jest ten, że
bów kraju przez rządy państw zaborczych i okupa­ jesteśmy bici. Znając wady w organizacji swego woj­
cyjnych. ska, jednocześnie wiem, że tylko z tern wojskiem, ja ­
Pomimo niesłychanych trudności naród pod wodzą kiem ono jest, z jego wszystkiemi wadami, mogę i mu­
Piłsudskiego osiągnął szereg triumfów. Obroniony zo­ szę zwyciężyć, gdyż innego wojska nikt mi nie da.
stał Lwów, zdobyte Wilno, Mińsk, a w maju 1920 r. Zwycięstwo w trzech czwartych zależy od siły i po-

12 13
stawy moralnej wojska i społeczeństwa, a w jednej Obrony Państwa powzięła jednomyślną uchwałę wy­
czwartej od przygotowań^ pod względem technicz- rażającą pełne zaufanie dla Piłsudskiego jako Naczel­
nika Państwa i Naczelnego Wodza,
Od V^s, polityków, i od narodu powinien iść do woj­ W pięć dni po tern przemówieniu jako jego skutek,
ska walczącego na froncie głos wiary i ptuchy, odpo­ stanął przed Sejmem nowy rząd z ludowceni Wincen­
wiadający moralnej wartcięći społeczeństwa i jego tym Witosem i długoletnim wodzem socjalizmu pol­
niezłomnej woli zwycięstwa. Zamiast tego dajecie de­ skiego Ignacym Daszyńskim na czele, tak zwany rząd
moralizujący obraz waśni, kłótni i rozdarcia, Gene- obrony narodowej. Wywołało to korzystną zmianę
j rałowie, wygrywani przez polityków, nie potrafią słu­ w nastrojach społeczeństwa: minął upadek ducha i za­
żyć i słuchać, a natomiast intrygują i frondu ją. Chwila
panował powszechny zapał.
jest wyjątkowo groźna, niema czasu do stracenia; stoi­ Piłsudski przystąpił do wykonania swego planu,
cie nad przepaścią i już jutro może zaczniecie się wy- o którym wspominał na Radzie Obrony Państwa, ./Jp
rzynać. Nie wiem, jakiemi słowy mam was przekony­ Armje zostały wycofane pod samą stolicę i nad rze­
wać, aby was natchnąć duchem pojednaniamiiskłonić kę Wieprz, oprócz armji przeznaczonej na połu<^u
do zgody. ^ ^ dla obrony Lwowa, / , rw
Jeżeli potrzebna jest do tego moja śmierć, to go­ Pozostawiwszy prawie 15 dywizyj do obrony War­
towym sobie w łeb wypalić, abyście zrozumieli, że to szawy, Piłsudski udał się wieczorem 12 sierpnia do
jest już ostatnia chwila do ratunku, że musicie się swej kwatery, do Puław, i tam z wielkim pośpiechem
zjednoczyć i dać temu wyraz w stworzenu silnego zaczął przygotowywać swoje uderzenie na czele pię­
I rządu.
ciu dywizyj z południa na północ na bok i tyły armij
' J a wiem, co mam robić, ja mam plan, lecz nic na­ rosyjskich, oblegających ^K^arszawę. 16 sierpnia o świ­
rzucam się wam ze swoim planem. Jestem w ogniu cie Piłsudski ze swojem wojskiem^^v^onał^ruzgo-
. rozmaitych oskarżeń, mnie samego bierze obrzydze­
cące uderzenie na wroga, J ,
nie do państwa, które ma tak traktowanego swego naj­ Było to hasłem do powszechnej ofensywy przeciwko
wyższego przedstawiciela. Nic róbcie żadnych szopek, Moskalom, W ciągu 2 tygodni Moskale zostali-pobici
żadnych dwuznacznych posunięć z dodawaniem mi
na głowę, ' r*
opiekunów i kontrolerów. Oddaję się wam do dyspo­ Klęska armji rosyjskiej — pisze historyk wskrze­
zycji. Weźcie zamiast mnie kogoś mniej drażniącego. szenia Państwa Polskiegp wysłanej na pokonanie
Jeżeli go postawicie na czele państwa i wojska, nic Polski była zupełna i bezprzykładna. Cześć jej tylko
róbcie z nim tego, coście robili ze mną; dajcie mu mogła pomiędzy zacieśniaj ącemi się linjami pol-
bezwzględne zaufanie i szczere, gorliwe poparcie. Nie skiemi przebić się na wschód i ucieczką ratować.
róbcie igraszek z najwyższą władzą!“ Oprócz 100 tysięcy poległych, armja rosyjska utra­
Po wypowiedzeniu ostatnich słów Piłsudski opuścił ciła 66.000 jeńców, 231 dział, 1,023 karabinów maszy­
posiedzenie. Na wniosek ministra E. Sapiehy Rada nowych, przeszło 200 kuchni poi owych, wiele koni,
14 15
około 10.000 wozów z amunicją, materjąłem technicz­ Swym przenikliwym umysłem ogarniał On te wiel­
nym i sprzętem telefonicznym, wiele samochodów pan­ kie trudności, jakie naród nasz ma do przezwycięże­
cernych, ciężarowych i osobowych, kilka lokomotyw nia, aby zdobytą niepodległość państwową utrzymać
i przeszło 100 wagonów i wiele innego materjału wo­ i na wieczne czasy utrwalić.
jennego, nie licząc zdobyczy wziętej na tyłach pod­ „Polska — mówił Piłsudski — ma przed sobą wiel-
czas wyłapywania i rozbrajania rozbitków przez liczne ką pracę. Polska, ta wyśniona, wymarzona, ma wszyst­
polskie oddziały wojskowe i ludność miejscową. Droga kie zewnętrzne cechy, któremi my, wychowani w nie­
na wschód i na północ stanęła wojsku polskiemu otwo­ woli, cieszyć się możemy: wielkie wojsko, wielkie tri­
rem. umfy, wielką zewnętrzną siłę, wielką potęgę, którą
Przy dalszem wypieraniu Moskali z ziem polskich wrogowie i przyjaciele szanować i uznawać cho­
doszło w końcu września nad Niemnem do zaciętej ciażby nie chcieli — muszą. Mamy orła białego, szu­
bitwy z armją rosyjską naprędce zorganizowaną miącego nad głowami, mamy tysiące powodów, któremi
i uzupełnioną. W bitwie tej Piłsudski rozbił doszczęt­ serca nasze cieszyć możemy.
nie siły rosyjskie, zajął linję Niemna z Grodnem Lecz uderzmy się w piersi. Czy mamy dosyć we­
i Lidą. wnętrznej siły? Czy mamy dość tej potęgi duszy, czy
W wyniku świetnych zwycięstw oręża polskiego na­ mamy dość tej potęgi materjalnej, aby wytrzymać
stąpiło^ 18 października 1920 r. zawieszenie broni, jeszcze te próby, które nas czekają? Przed Polską
a w pięć miesięcy później został zawarty pokój po­ stoi wielkie pytanie, czy ma być państwem równo-
między Polską i Rosją. rzędnem z wielkiemi potęgami świata, ^czy ma być
Przez zwycięską wojnę z Rosją Piłsudski rzucił pod­ państwem małem, potrzebuj ącem opieki możnych.
waliny pod silne Państwo Polskie, które pod wzglę­ Na to pytanie Polska jeszcze nie odpowiedziała, ten
dem obszaru zajmuje szóste miejsce w Europie, a pod egzamin z sił swoich jeszcze zdać musi. Czeka nas
względem liczby ludności — dziesiąte miejsce wśród pod tym względem wielki wysiłek, na który ^my
państw świata. wszyscy, nowoczesne pokolenie, zdobyć się musimy,
Za swe nadludzkie trudy, za swą niezmordowaną jeżeli chcemy obrócić tak daleko koło historji, aby
pracę dla Ojczyzny doczekał się Piłsudski uznania. wielka Rzeczpospolita Polska była największą potęgą
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej na posiedzeniu nietylko wojenną, lecz także kulturalną na całym
swem w dniu 28 czerwca 1923 roku powziął uchwałę, Wschodzie. Wskrzesić J ą musimy i tak postawić w sile
że ,,Marszałek Józef Piłsudski jako Naczelnik Pań­ i mocy, potędze ducha i wielkiej kultury, aby się mo­
stwa i Naczelny Wódz zasłużył się narodowi". gła ostać w tych wielkich, być może, przewrotach, któ­
Uznanie to nie dało zadośćuczynienia ambicji na­ re ludzkość czekają. W pracy tej potrzeba umieć być
rodowej Piłsudskiego, albowiem chciał On być dum­ ofiarnym".
nym przedewszystkiem ze swego narodu a nietylko Niestety, zamiast ofiarności i troski o dobro publicz­
z samego siebie. ne, zaczęło się w Polsce panoszyć niczem nie okiełznane
16 17
wydrzonego partyjnictwa nic umiejących strzec inte­
ciążenie do korzyści osobistych i wszelkiego rodzaju
resu państwowego.
prywata. Zaciekłe walki partyjne doprowadziły do
mordu prezydenta Rzeczypospolitej G, Narutowicza, Wojsko, zarówno oficerowie jak żołnierze, poszli za
który z rąk Piłsudskiego przejął najwyższą władzę głosem swego wodza, który tyle razy prowadził ich'
w państwie, Do władzy dorwali się ludzie, którzy do zwycięstw i o którym każdy z nich wiedział, że
służyli nie tyle państwu, ile sobie samym i swym przy­ On z dążenia do potęgi Rzeczypospolitej i do wiel­
jaciołom partyjnym, Piłsudski nic chciał powagą swego kości narodu uczynił cel pracy całego swego życia.
imienia pokrywać tych nieprawości i dlatego opuścił Postawa wojska wobec wystąpienia Piłsudskiego w pa­
stanowisko szefa Sztabu Generalnego i jako człowiek miętne dni majowe potwierdziła słuszność Jego słów
prywatny zamieszkał w Sulejówku. Uzasadniając ten 0 dobrym wodzu: ,,ten tylko dobrym jest wodzem,
swój krok w przemówieniu swojem w dniu 3 lipca który, po życie ludzkie sięgając, sięga do głębi duszy
1923 r,, Piłsudski między innemi powiedział: 1 żądając, by żołnierz dał duszę, sam żołnierzowi daje
,,Chciałem stwierdzić, że jeżeli Polska w pierw­ duszę", Piłsudski jest tym dobrym wodzem, który im­
szym okresie zdobyła się na naprawę Rzeczypospoli­ ponuje żołnierzom swym charakterem i porywa ich
tej, to potem powoli od naprawy do starych narowów do najśmielszych i naj ryzykowniej szych czynów. Wy­
powrót się zaczyna, i że. Panowie, wielkich wysiłków padki majowe przekonały wszystkich w Polsce, jak
pracy trzeba, aby Polskę znowu na drogę naprawy wielkim jest autorytet moralny Piłsudskiego.
wypchnąć". W rozkazie z 22 maja 1926 r, mógł się Piłsudski
W ciągu trzech lat Piłsudski z Sulejówka pilnie przypomnieć żołnierzom jako ten, który oprócz wła­
przypatrywał się i przysłuchiwał temu wszystkiemu, dzy moralnej, oprócz władzy faktycznej, posiadał tak­
co się w Polsce działo. Naprawa nic następowała, że władzę prawną nad wojskiem. „Znacie mnie —
a rozwielmożniały się dawne narowy, które niegdyś głoszą słowa Jego rozkazu — i jeśli nie wszyscy ko­
Polskę doprowadziły do upadku. chać mnie potraficie, wszyscy musicie mnie szanować,
Wówczas Piłsudski oznajmił wobec całego kraju, że jako tego, który was do wielkich zwycięstw prowa­
,,staje do walki, tak jak i poprzednio, z głównem złem dzić potrafił, a przy ogólnem zepsuciu i demoralizacji
państwa: panowaniem rozwydrzonych partyj i stron­ nie chciał i nie umiał korzyści własnej pilnować lub
nictw nad Polską, zapominaniem o imponderabiljach, dochodzić."
jak honor, cnota, męstwo i wogóle siły wewnętrzne Zgromadzenie Narodowe, wskazując dnia 31 maja
człowieka, a pamiętaniem tylko o groszu i korzyści." 1926 r, olbrzymią większością głosów na Piłsud­
12 maja 1926 r. Piłsudski wystąpił na czele odda­ skiego, jako na męża najbardziej godnego piastowa­
nego mu wojska do walki z nieprawośeiami, które się nia najwyższej władzy w państwie, przyznało tern sa­
rozpleniły w naszej Ojczyźnie, rządzonej przez ludzi mem, że Jego wystąpienie zbrojne podyktowane było
słabych, podporządkowywuj ących się nakazom roz- troską o dobro Rzeczypospolitej,

18
Marszalek Józef Piłsudski nie przyjął wyboru na
prezydenta Rzeczypospolitej,
Dzisiaj J . Piłsudski stoi na czele rządu Rzeczypo­
spolitej: jest prezesem Rady Ministrów i ministrem
wojny,
W ten sposób władza w Polsce przeszła do najgod­
niejszych rąk,
Józef Piłsudski, który nauczył żołnierza czuć po
obywatelsku, uczy dzisiaj obywateli Rzeczypospoli­
tej—działać po żołniersku: karnie i ofiiirnie z usta­
wiczną myślą o pożytku państwa,
Dobry początek jest już zrobiony.
Olbrzymich wysiłków potrzba, aby w nowopowsta-
łem Państwie Polskiem uporządkować i dobrze za­
gospodarować puściznę po państwach zaborczych,
które planowo rujnowały i niszczyły siły moralne
i materjalne naszego narodu.
Narody zwycięskiej koalicji, które mają nieprzer­
wany byt państwowy, uginają się w czasach dzisiej­
szych pod ciężarem trudności finansowych, gospodar­
czych, pod ciężarem drożyzny i bezrobocia,
Jest rzeczą aż nadto zrozumiałą, że w odbudowy-
wującem się Państwie Polskiem te trudności są znacz­
nie większe.
Wszystkie te trudności pokonamy, jeżeli marszałka
Józefa Piłsudskiego obierzemy sobie za wzór do na­
śladowania, jeżeli będziemy mieli w sobie coś z Jego
nieugiętej woli i coś z Jego wielkiej i ofiarnej mi­
łości Ojczyzny.

20