Vous êtes sur la page 1sur 3

f

i
.
. 2zy Differtatio prima -

priùs ediderat, lucubratione docuerit, cläfiffime A & ducenti, ex quo hunc librum fcribebat, $
276
; repræfentat.
Ac primo quidem quantum ab abfurdis Marcio
funt anni, nec femel Roma diruta eft, & funâi1
tus everfa; nondum tamen quidquam audivimus
nis opinionibus Š eft & manifeftum. de millcnarii Chrifti regni primordiis.
Quæ vero fuerit fua de hoc argumento fententia Quæ autcm eo tempore eventura narret, anim
luculenter cdifferit, Docet enim poft refurre&io advertamus : Chriftus , inquit ille, cùm deleverit
nem urbem Hierofolymam rurfum exftruendam, ommem imjaffitiam, judiciumque maximum fecerit,
•atque ibi pcr mille annorum curricula Sanétos, & juffos qui à principio fuerunt, ad vitamìimfau
omnium bonorum, utique fpiritualium, copia refo raverit, mille ammis inter homines verfàbitwr, eof
vendos, dignamque iis fpiritualibus bonis eorum, que juftiffimo imperio reget ... tum qui erunt in
quæ in hoc fæculo defpexerant, vel amiferant, ac corporibus vivi, mom morientur : feà per eoflem
cepturos mercedem. Nullas itaque putavit futuras mille annos infinitam multitudinem generabunt, &
eo tempore cibi & potus, aliafve corporis delicias erit foboles eorum fanëia & Deo chara. Atqui il
' & voluptates, nulla conjugia, nulla É ImOIC lud procul dubio fieri non poterit, nifi matrimonia
facrificiâ , nullam legis mofaicæ obfervationem. p. ineantur lcgitima, cafta &immaculata. Tunc enim
His infuper addit ea Prophctarum oracula, quæ uti ipfe loquitur: Ommis rerum natura latabitur,
Judæi in pravæ opinionis fuæ confirmationem ad erepta & liberata domimio mali , & impietatis , &
litteram intelligenda contendebant, ea fenfualle fceleris, & erroris. Et certe quo tutiüs juftitiain
gorico effe explicanda. Denique afferit fore ut orbe regnet : Sub idem tempus princeps demonum
intra illam mille annorum ætatem San&ipro me catemis vincietur, & erit in cuftodia, me quod ma
ritis maturius vel tardius refurgerent, actandem lum adverfus populum Dei moliatur. Fatetur qui
eâ penitus elapsâ, deftrueretur mundus,& Sanéti in dem quofdam ex gentibus, id eft, impios, & pec
cælefte regnum transferrentur. catis inquinatos , eodem futuros tempore, féd ad
Quid crgo, inquies, numquid falfus eft Hiero augendum cum Dei , tum San&orüm vi&oriæ
nymus, qui eamdem Tertulliani in libro de fpe atque triumphi decus & ornamentum: Gentes non
fidelium, atque Irenæi , Apollinarii, & La&tantii exffinguemtur omnimo , fed quedam relinquentur
opinionem fuiffe pronuntiat ? Atqui Irenæus & in victoriam Dei , ut triumphetur à jujìis , ac
Apollinarius, uti jam à nobis obfervatum cft, & C £!££? fervituti. Quis autem & ubi
Láêtantius, ut mox dicetur, quafdam arbitrati funt conftitucndus fit tanti eorum triumphi locus? ci
futuras millenario tempore corporeas hominum vitas, inquit, fanéta comffituetur im medio terrae,
voluptates. non alia ccrte quam Hierufàlem fàn&a, im qua ip
- Afvero de Tertulliani fententia quis, amabo te, fe comditor Deus cum juffis domimantibus commo
nos umquam certiores reddere poterit, quam ipfe 7retprr.
met Tertullianus? Cùm ergo quid in fuo libro de Quantae autem futuræ fint San&orum deliciae,
fpe fidelium docuerit , jÉ ille verbis patefa ex his cognofces, quæ ipfe ibidem tradit, nullas
ciat, quis ipfi fidcm derogabit? Quapropter vero amplius fore in mundo tenebras. Luma, vero, ut
longe fimilius videtur Tertullianum ab Hierony Έ ejus utamur » claritatem folù accipiet , mec
moin aliorum, quos laudavit , numerum non id mimuetur ulterius. Sol autem fepties tamtò, quam
circo aggregari, quia eadem omnino, nec quid munc eff, clarior fiet, terra vero aperiet fæcundi
ab eis diverfum fenferit : fed cam folum ob cau tatem fuam, & uberrimam fruges fponte gemerabit,
fam, quia poft refurre&ionem San&orum eam rupes momtium mella fudabunt, per rivos vina de
dem íìíî urbis inftaurationem, eam current, & flumima laéte imumdabunt.... Demi
demque, quamvis tamen illam non iifdem, ac illi que tumc fiemt illa, qua Poëta aureis temporibus
Scriptores, deliciis refertam fore arbitraretur, mil faéta effe, jam Saturno regnante, dixerunt. Quod
lcnariam ætatem futuram prædicabat. quidem ut planum faciat, docet Poëtas, quæ de
aureo faeculo cccinerunt, ea defumfiffe ex ipfis
§. I V. Prophctarum , quæ tunc divulgata erant, oracu
Sententia Laótamtii. lis. Sed cùm ii penitus ignorarent in more eorum
dem Prophetárum illud fuiffe, ut futura prædi
A m vero quae de millenario illo Chrifti Domi centes , íí, tamquam jam ante a&ta enuntiarent;
! ni regno tradiderit Laétantius , quantumque is
ab Tertülliani do&rina difcrepet, haud indiligen
ter examinandum eft. Illam autem millenariam
hinc aureum faeculum jam à longo tempore ela
pfum fuiffe fibi in animum falfo induxerunt.
Cæterum in hac millenarii Chrifti San&orum
lib. 7. de di
aetatem eleganter defcribit , affirmatquc futura il- E que regni tam eleganti, tamque luculenta à La
lius primordia, completis, poft mundi creationem, &tantioTedita defcriptione , nihil plane reperias
fex ànnorum millibus. Quamvis autem plerique neque de templi Hierofolymitani inftauratione,
1 Scripturæ facræ interpretes, & Hiftoriæ prophanæ neque de præceptis legis mofaicae adimplendis,
au&ores in annis ab exordio mundi computan neque de fàcrificiis & vi&timis, juxta ejufdem le
dis, à fe invicem diffentiant; ille tamen abfolute gis ftatuta, immolandis & ma&tandis : immo nec
pronuntiat : Omnis exfpettatio non amplius tg ulla omnino de hominibus, Judaico more circum
àucentorum videtur ammorum. Sed continuo hanc, cidendis, habetur mentio. Cur autem ea omnia,
qua omnis ejus definiti9 anceps redditur, & in ubi caetera etiam minutiora fufiffime dcfcribit,
certa, conditionem addidit: Et res ipfà declarat tam alt9 premat filentio, quæ alia poteft effe ra
lapfum ruinamque rerum brevi fore 5 mifi quod im tio3 nifi quia legem mofaicam à Chrifto ita abro
cólumi urbe Róma , mihil iftiufmodi videtur effe gatam effè ά ut nulli amplius Ἐ fue
metuendum. Verum ficut penitus incerta, ita & rit eam deinceps obfervarc, aüt illius àtisfaccre
• falfâ fuit ea La&antii opinio. Etenim mille circiter mandatis?
_

.
:
;
-

277 de /ecundi Ecclefia /eculi Scriptoribur. 27?


Plures alios poffumus in medium producere A ces, mortemque cemtemarii peccatoris. Hanc autem
fn convivio
virgin.
Scriptores, putà Methodium Epifcopum & Mar de centenarii peccatoris morte opinionem eodem
In cap. 63. '
tyrem, atque alios,qui de millenario Chrifti regno in Commentario enodatius explicat : fam longa ejufd. Ifai.
paucioribüs verbis mcntem aperuerunt fuam. Sed futura vitae fpatia repromittumt 5 #t centum 4mni
ea quæ ha&enus ex praecipuis hujus fententiæ pa reputemtur imfamtia : peccatorem autem cemtefimo
trohis retulimus, quidquid ab aliis traditum eft , . etatis fuae ammo moriturum ; me videlicet paratis
ita compleétuntur; ut plurà congerere inutile fit, opibus perfruatur , fed ob peccatum malediütum
& fupcrfluum. * effe fe moverit. Quod ß ita eft , ubi erit beatitu
A κ τ i c u . u s I I I. do perfetta, quæ peccato violatur, atque corrum
pitur, & peccatum immatura morte pumitur ?
Prædicabant præterea, utidem Hieronymus me
Quid de Millemariorum opimiomibus femferint alii
Scriptores, qui generatim de iis femper morat, eo millenarii regni curriculo, rürfus aedi
loquuntur. ficandas Hierufalem & Sion aureas & gemmatas,
atque inftruendum denuo auguftiffimum illius tem
§. I. * Plüm, Defignabant autem &Iocum & fpatium, ubi
Sententia Origemis. & civitas, & templum, & fan&uarium templi con
dendum. Huc ex omnibus totius terraruim orbis
A c T E N us plures celeberrimofque audivi partibus dicebant, quofcumque, ut Dominum ado
mus, fententiam fuam fuifmet verbis expli rarent, venturos homines; ea tamen lege, ut qui in
cantes, Chiliaftas. Jam autem operæ pretium eft vicino funt, omni fabbato veniant in Hierufalem ;
inveftigare fedulo, quid alii Scriptores de om qui longius, per menfes, id eft, Kalendarum or
nium üniverfim Millenariorum opinionibus pro be completo 5qui valde procul per annos fingulos,
tib.,*.?*- didcrint. Primus veniat hoc eft, diebus Pafchæ, five tabernaculorum. Cæte
riarch. tradit Chiliaftas, Chriftoinquidem
mediumcredemites,
Origenes,Scri
qui
rum docebant tunc rurfus fànguinem hoftiarum, ex
pturas Judaico quodam fenfu intcllexiffe, eofque legis mofaicæ præcepto, fundendum, immolandas
deleétationi fuæ & libidini indulgentes, docuiffe vi&timas,peragenda facrificia, circumcidendos ho
exfpeétandas per integrum illud mille annorum mines, & obfervanda cætera ejufdemlegis ftatuta,
fpatium voluptates & luxurias corporis ; ita ut C ' Porro autem Hieronymus non Judaeis tantum,
manducandi & bibendi, & omnia quiæ carnis funt, fed plurimis etiam Scriptoribus , Doâoribufque
agendi nemini umquam defit facultas. Futuras eo chriftianis, quos inter, plures, nempe Tertullia
tempore nuptiarum conventiones,& filiorum pro num, La&antium, Vi&orinum Petabionenfem ,
creationes, dandofque omnibus hominibus deli Severum, Irenæum & Apollinarium fuis appellat
ciarum fuarum miniftros alienigenas, Ædificandam nominibus, hæc omnia tribuit falfarum opiniónum
Hierufalem,urbem terrenam,fed pretiofis,quorum errorumque commenta. Judæos vere unius dum
nomina proferebant , lapidibus. Secundùm for taxat fupra cæteros erroris videtur arguere, quod
*mam & difpofitiones hujus mundi fore diverfas Chriftum quemdam fuum eo tempore venturum
In c. 12. Zach.
dignitates , ordines, principes, reges. Qui vere, fingerent. Hæc fibi cum *xeiuuiio fuo , quem fupra
inquit, fervient Domimo, manducabumt & bibent ; fultum paftorem legimus , miferabilis gems fudæa
peccatores autem efuriemt & fitiemt, lætitiam agent promittit. Et rurfùs alibi : fudai hec referunt ad In c. 3. Malac.
jufti, impios mœror poffidebit. Sed hæc quantum à hae guâror , hoc eff, Chriftum fuum , quem dicmmt
La&tantii , & aliorum, quos recenfuimus catho mltimo tempore effe vemturum.
licorum Chiliaftarum opinione diffideant, nemo. At illud porro animadverfione in primis di
non videt. Haec itaque vana opinionum commen gnum, quod quamvis Hieronymus omnes gene
ta ab iis dumtaxat propugnabantur, qui pravis er fatim chriftianos, qui millenarium Chrifti regnum
roribus fuis ab Ecclefia`catholica defciverant. afferebant, horum omnium errorum reos agere
videatur ; non idcirco tamen eos omnes & fin
§. I I.
ASententia Hieronymi. -
gulos eorumdem errorum convi&os effe arbitran
dum eft. Nam ut caetera taceamus, conftat ex his
I Ε R o N y M us vero fcribit MillenariosJu quæ de Irenæo, Tertulliano, & La&antio fupra
daicam, quam Papias edidit, fequi mille an difputavimus, illos ab eo, quod Hieronymus de
norum dwripamr, id eft, traditionem.TDeinde eos É; centenarii morte perhibet, COnnnmCntO

pestript. Judaicam mille annorum fàbulam, & terrenum Sal onge abfuiffe. Nullum quippe per illud mille an
;:g?: vatoris imperium Judaico errore fufcipere, atque norum tempus fore peccáti dominium, fed omnes
£eiitj;**. afferere tunc maximam fore opum abùndantiam, vitam pietate & fànétimoniavi&uros conftanter af
££ ° & delicatos cibos, & craffitudinem corporis, pha E firmant. Quin immo Tertullianus, qui nominatim
Zachar. . . fidefque , & fartos turtures, mulfum merum, bul defignatur ab Hieronymo, non alias, millenario
£7:'jj. bos cibi, & vulvas, & aves phafidis, & attagemam, tempore , $ fpirituales hominum delicias ag
£t£ epularum delicias, muptia , uxorum pulchritudi nofcere videtur. Quapropter mens Hieronymi,
£„£#*£. hem, examima liberorum, terremas voluptates, in nifi eum humani aliqüid paffum effe dixeris, ita
7.?, fy. y£. credibiles delicias: ita ut megociatores in mille am explicanda eft ; ut, qui Millenariorum opinione
£'.;;. ,s. mis effe defiffamt, quia omnià mafcentur im omnibus ducebantur, illi omnes & finguli ex pluribus à
£££*. locis. Tumc etiam de montibus & collibus juxta fa fe enumeratis, hujus fententiæ capitibus , non
"" bulas Po?tarum, & Saturni aureum feculum, laîtis nulla faltem tuerentur ac defenderent.
rivos fluere , & de arborum foliis ftillare mella pu Neque dixeris fummum in difcrimen adduci
riffima, & cunëtarum rerum felicitatem. Infuper bonam Hieronymi fidem; utpote qui cura maxi
yero cumëtarum gemtium fervitutem , rurfùfque ma debuerit celeberrimos.Scriptores ab iis diftin
bella, exercitus, ac triumphos, & fuperatorum me guere, multo minus cum iifdem confundere, à
S ij
.279 Differtatio prima 2?o
quorum erroribus omnino erant alieni. Enimvero A aifeam afferi à fudeis, & chriftianis judaizanti
in citatis locis non peculiarem aut polemicam bus, vel à fudais & femijudais , à noftris judai.
adverfus Chiliaftas difputationem inftituit.: fed zantibus, immo non noffris , quia judaizamtes : ac
obitcr plures plurium cönfutat opinioncs errore£ tandem cujus affertione fudæi mon chriftiami, fed
que, ac fæpiùs omnium parcit nomini. Et vero chriftiami fiunt fudaei. Quid his verbis durius? quid
non alia ferc, ubi de Millenariis differuerit , ci acerbius ? Sed illud procul dubio omnes in maxi
tantur Hieronymi Opera ; nifi varii in Scripturam' mam traducet admirationem,quod idem Hierony
commentarii. At fi eos omnes quos arguit , fuo mus fe hanc opinioncm damnare non poffe palam In c. 19. Hier.
uemque voca[fet cognomine, & uniufcujufque ultroque fateatur : Dammare, inquit, mom poffùmus ;
$ confutaffet errorcs, tota via abeiraflet quia multi Ecclefiafticorum virorum, & martyres
à fcopo , ncc cæ lucubrationes commentarii di ijla dixerunt, & unufquifque im fuo fenfu abundet,
-:-
cendi eflènt , fed differtationcs & polemica O & Domini cuncta referventur judicio. Numquid
pcra. . multi Ecclefiafticorum virorum, & martyre, tan
§. I I I.
tis animis foverc potuerunt fomnia contraria chrj
B ffianorum fidei, atque fudaicum errorem, quo fu
Sententia Philaffrii , & Auétoris libri de Eccle dei mom chrifhami, fed chriftiani fiunt fudæi ? Aut
fiafticis dogmatibu. numquid tantus Ecclefiae Doctor , & acerrimus
omnium chriftianæ fidei dogmatum vindex & de
H 1 l A s T R 1 us Brixienfis Epifcopus fen fenfor , errorem Judaicum a folis Judæis, aut fàl
£ib. de haref. tentiam Millenariorum fic explicat: Alia eft tem femijudæis & judaizantibus affertum, roptcr
herefi; Chilionetitarum , id eft , mille ammorum, mùltos Ecclefiafticos viros & martyres £í:
qua docet ita : cùm venerit Chriftus de cælo mille non potuit ? Immo propter cos idcirco is error fe
Âmni erunt iterum mobis carmaliter ad vivemdum, verius damnandus erat; ne eorum auétoritas aliis
emerandum, manducandum, ficut mumc fit in hoc fucum faceret ; & fieret lapis offenfionis, ad quem
Jeculo quotidie. plurimii revera offenderunt. At in ejufdem Hie
Au&ör libri de Ecclefiafticis dogmatibus, qui fonymi gratiam illud adduci forfitan poteft ,
in manufcripto Padolironenfi , Faufto ÉÉÉ quod data opcra eam opinioncm, quam ómnino
Ecclefiæ Míffílienfis , à cæteris autem Gennadio ' damnare fe non poffe teftatur, tanta feveritate no
Maffilienfi Prefbytero tributus fuit, paulo dilu C tat; ut eo fcribendi gencre & Martyrum auétori
cidius varios hujufce opinionis fautores à fe in tati, & finceræ dogmatum chriftianorum veritati
vicem difcernit : Im divinis repromiffionibus mihil à fe fàtis cautum confultumque fuiffe intelligere
terremum vel tranfitorium exfpeótemum, ficut Me tur. Huc accedit, quod illc, ut infra dicetur, pro
letiani fperant. INon nuptiarum copulam , ficut Ce pter eorum, qui huic opinioni adhuc favebànt,
rimthus & Marciom deliramt. Nom quod ad cibum au&oritatem, coactus fit feveritatcm cenfuræ fuæ
& potum pertimet , ficut Papia auétore Irenæus, mitigare. -

Tertulliamus , & Laétamtius acquiefcunt. Neque Quod tandem ad alios qui hanc opinionem re-*
per mille annos poft refurreëtionem regnum Chrifti pudiarunt, Ecclefiae Scriptorcs fpectât, Philaftrius
in te.-ra futurum , & Samêtos cum illo im deliciis quidem Millenariorum omnium fententiam inter
regnaturos fperemus , ficut Nepos docuit primam haerefcs computat.Verum cæteri quodin illa magis
jujtorum refurrectionem, & fecundam impiorum , crroneum, & à fide chriftiana prorfus alienum efât,
& inter has duas mortuorum refurreítiomes, gen illud cum variis Cerinthi; & Marcionis, aut alio
tes ignorantes Deum, in amgulis terrarum im car- D rum hæreticorum erroribus condemnarunt: reli
me refervandau, que poff mille ammos regni im terra qua vero ejus dogmata validis rationum momen
jufforum, &c. Sed hanc Chiliaftarum partitioncm tis refellere contcnti , clementius tra&arunt eo
nullo modo accuratam effe ea, quæ hactenus à rum affertores & patronos. Nec prætermittendum
nobis difputata funt , liquido demonftrant. Qui eft,vifum nonnullis hanc opinionem à Damafo Pa
autem finí Meletiani, & cur eos auétor ille primo pa, ubi errores Apollinarii profcripfit, fuiffe con
collocaverit loco, nobis haétenus incompertum , gemnatam. Verum cùm Hieronymus etiam poft
effe ingenue fatemur. Damafi mortem eam fe damnare non pofîe pro
evin
fiteatur ; hinc alii putant non infirmo plane
A R r 1 c u L u s I V.
ci argumento, nihil ab eodem Damafö de caum
De notis opinioni Millemariorum inuffi , ejufque quam affertum aut definitum.
parente, adverfariis , & imteritw. §. I I.
§. I. E De hujus opimionis Auétoribus, ubi & de Cerinthi
De motis huic opimiomi imuffi*. & Papiæ ætate.
U l l u s feverioris cenfuræ hotam huic opi U 1 s hujufce opinionis au&or & parens fue
nioni inuffit, quàm Hieronymus. Enimvcro rit in controverfiam ac difceptationem non
quoties ille in ejus incidit mentionem, totics cam immerito vocari poteft. Et Eufebius quidem cam
aliquo acerbæ feveritatis elogio notat & arguit. à Papia primum manaffe haud obfcüris prodidit
Id ex locis, quae fupra à nobis citata funt, facile vcrbis : Plerifque poft ipfum, inquit, Ecclefiaffi Lib. *. Hiß.
agnofces. In iis enim eam aliquando vocat, fudai cis Scriptoribus ejufdem erroris occafionem prae- *****
£am àvipoor, id eft traditionem, dogma fudaicum; buit, homimis vetuftate femtentiam fuam tuentibus,
fudaicum errorem, fudaicam fabulam, aliquando puta Irenæo, & fi quis alius ejufdem opiniomis fau
vcro , mille annorum fabulam, aut fomnia , ea tor exftitit. Hieronymus vero idem teftatum facit: De Script.
Ecclef. de Pa
quc contraria chrißianorum fidei : aliquando ctiam IHic dicitur mille ammörum fudaicam edidiffè àvti Fi4,