Vous êtes sur la page 1sur 22

Alfredo Bonanno

i e s z e k
O d z a m k c j i
In s u r e
do

Analiza kapitalizmu postindustrialnego


z perspektywy anarchistycznej
“Od zamieszek do insurekcji” Bonanno wygłosił po raz pierwszy 13 października 1985
r. na anarchistycznej konferencji w Mediolanie odbywającej się po hasłem “Anarchizm i
projekt insurekcyjny”. W języku polskim tekst miał swoją premierę w 9 numerze
Przeglądu Anarchistycznego wydawanego przez poznańską
Bibliotekę Anarchistyczną i Bractwo Trojka. Jest to przedruk tamtej publikacji.
Grecja w Ogniu nie jest autorem tego tłumaczenia.

Styczeń 2017
Wydawnictwo “Grecja w Ogniu”
www.grecjawogniu.info
czarnateoria.noblogs.org
Od zamieszek do insurekcji. Analiza kapitalizmu
postindustrialnego z perspektywy anarchistycznej
Liczebność związków zawodowych topnieje, partie
lewicy przesuwają się w prawą stronę sceny poli-
Wstęp tycznej, a z czasem żądania dotyczące płac i reform

B
społecznych, mają coraz mniejsze znaczenie dla
ez wątpliwości, na całym świecie obecnie mamy
głosujących. W zamian powstają spore obszary
do czynienia z fundamentalnymi zmianami
postępującej „demokratycznej różnorodności” pod
w organizacji produkcji. Zmiany te są najbardziej
względem politycznym, społecznym i religijnym:
oczywiste i odczuwalne w centrach, gdzie kapitalizm
pacyfizm, ekologizm, wegetarianizm, mistycyzm itd.
jest rozwinięty, ale logika technologii informatycznej
Ten „konsensus różnic poglądów” upatruje swoją
oraz zdecentralizowanej produkcji dociera obecnie
największą siłę wyrazu w propozycjach: „delegitymi-
w miejsca niegdyś odległe, peryferyjne, wciągając
zacji” i „deregulacji” przez uprzywilejowaną warstwę
je w sztuczny komunitarianizm, którego jedynym
intelektualistów, która swojego istnienia dowodzi
prawdziwym elementem jest wyzysk.
wyłącznie na podstawie własnego prawa.
W świecie zachodnim, tradycyjny pracownik,
Dzisiaj idealne społeczeństwo, jak mogłoby się
kamień węgielny rewolucyjnych koncepcji auto-
wydawać z punktu widzenia kapitału, to takie, które-
rytarnych jak również wciąż główny element wielu
go podstawowym celem jest pokój, albo takie, które
tez anarchistycznych, jest wyrzucany z szarych
byłoby „samorządną” utopią kapitalistyczną, gdzie
cmentarzysk doków, fabryk i kopalni. Ląduje w bar-
nie istniałoby zagrożenie pochodzące z zewnątrz tego
wnych cmentarzyskach wypożyczalni wideo, jasno
„parku krajobrazowego”. Zagrożenie to pochodzi
oświetlonych agencjach pracy i w centrach socjal-
z obszarów gett, które nie dadzą się sprowadzić do
nych, wieloetnicznych żłobkach itp., jednym słowem
modeli Brixton, czy Toxeth i mogą przyjmować
w zamkniętych gettach.
wiele form: kopalniane wioski północy, gigantyczne,
przygnębiające labirynty blokowisk w dużych mia-
Ze względu na to, że bezrobocie zaczyna być akcep-
stach. Wiele z nich to już tereny, na których policja
towane jako perspektywa braku zatrudnienia, kapitał
i inne służby porządkowe nie interweniują. Do tych
udoskonala swoje instrumenty i lokuje bezpośrednie
należałoby dodać inne, ciągłe powiększające się re-
inwestycje na obszarach, które bardziej przystają
jony, które gdyby nie to, że zostały ostatnio zamiesz-
jego wiecznej potrzebie ekspansji. Produkcja dóbr
kane przez wysoko opłacanych, wykwalifikowanych
konsumenckich jest obecnie realizowana przez
pracowników umysłowych, zmierzałyby w stronę
międzykontynentalny zespół robotników, małe
przeistoczenia się w nowe getta. Getta przyszłości
samowyzyskujące się przemysły i pracę w domu, w ty
niekoniecznie jednak będą ograniczone geografic-
w wielu przypadkach, pracę dzieci.
znie, jako siedliska niepokoju, dające się sprowadzić
do ponurych i łatwych do manipulowania danych.
Zostaną natomiast zdefiniowane kulturowo, ze intuicja. Nie możemy oczekiwać działań, jedynie
względu na ich brak środków komunikacji z resztą odpowiadając na wydarzenia, w momencie, w
społeczeństwa kapitalistycznego. którym się pojawiają, niezależnie od tego, jak są one
gwałtowne.
Obecność owych ciągle rozrastających się gett i ich
krzyczący przekaz, jest głównym błędem w nowej Marksistowskie analizy są obecnie niczym więcej niż
perspektywie kapitalistycznej. Nie istnieją media- przestarzałymi reliktami zacofanej epoki industrial-
torzy. Nie ma miejsca dla polityków – reformistów izmu. Nasze własne tezy musimy rozwinąć, bazując
z przeszłości, tak samo jak nie ma go dla zasadniczo na bogactwie naszej anarchistycznej spuścizny
reformistycznych rewolucjonistów ze starych struk- metodologicznej. Wielką siłę anarchizmu stanowi to,
tur pracowniczych, prawdziwych, czy wyimaginow- że nie odnosi się on do jednej podstawowej analizy
anych. Ten krzyk jest ostry, silny i o nic nie prosi. osadzonej w czasie. Żywa część anarchizmu jest
Niewielkie bunty, czy wybuchy, które obecnie są wciąż tak samo żywotna, jak cztery dekady, czy sto
powszechnymi zjawiskami szczególnie w tym kraju, lat temu. Potrzebujemy rozwinięcia narzędzi, które
nie stawiają racjonalnych żądań. Nie są one środkami łącząc istotne elementy z przeszłości z dodatkow-
do uzyskania konkretnego celu jak „bunty o chleb” ymi, niezbędnymi elementami, potrafią uczynić je
w przeszłości. Stały się czymś samym w sobie, irrac- użytecznymi w teraźniejszości. Można tego dokonać
jonalnym odreagowywaniem, często uderzającym w tylko wtedy, kiedy posiadamy jasną wizję tego,
łatwo rozpoznawalne cele – przyczyny ucisku (ko- jak wygląda obecna rzeczywistość. Nie tego, czym
mendy policji, pojazdy, szkoły biura rządowe itd.), chcielibyśmy żeby ona była, lecz tego czym jest. Z
ale niekoniecznie. Przemoc na stadionach piłkarskich tego wyłania się wyłania się dzisiaj prawdziwe pole
nie może być z tego układu wykluczona. bitwy z wyzyskiem. Jest to pole bitwy, nawet jeśli
zabici i ranni wyglądają inaczej od tych z przeszłości
Anarchiści, począwszy od pierwszych głównych i jeśli odpowiedź wyzyskiwanych przyjmuje nowe,
zamieszek – Bristol, Brixton, Toxeth, Broadwater mniej jednoznaczne formy. Kiedy getta zostają
Farm – postrzegali je w pozytywnym świetle i często hermetycznie zamknięte i oddzielone od przekazu
dołączali się, wnosząc swój wkład w postaci lic- głównego nurtu i komunikacji służącej uprzywile-
znych dodatkowych kamieni posyłanych w kierunku jowanym, potrzeba działania staje się pilniejsza.
policji. Czasopisma anarchistyczne wychwalają
momenty masowych powstań, ale w tym samym Analiza którą przedstawiamy w poniższej pracy, daje
czasie, te same gazety dostarczają propozycji or- wgląd w to, co się dzieje wokół nas i stymuluje do
ganizacyjnych, które jeżeli były istotne na początku rozwoju dalszych badań oraz poszukiwań nowych
wieku, czy w latach trzydziestych, to nijak odnoszą form działań anarchistycznych, które odniosłyby się
się do chwili obecnej. Najlepszym z nowoczesnych do rzeczywistości, próbując skierować je na nasz cel
rozwiązań jakie mogą zostać zaoferowane, traktując – rewolucję społeczną.
zamieszki jako punkt odniesienia, jest stworzenie
szczególnego ruchu anarchistów, z celem zaszcz- Tekst został napisany i po raz pierwszy przedstaw-
epienia rewolucyjnej moralności w tych ewidentnie iony na konferencji anarchistycznej w Neduikabue 13
niemoralnych wydarzeniach. Po raz kolejny daje o października 1985 r., zorganizowanej przez przyjaciół
sobie znać ubóstwo naszych analitycznych zdolności. włoskiego anarchistycznego dwumiesięcznika „Anar-
chismo”. Druga część to wykład. Wyjaśnia to zwięzły
Do tej pory, kiedy anarchiści odczuwali potrzebę charakter tekstu. W rzeczywistości autor poświęcił
zawarcia teoretycznej treści w swoich publikacjach, znacznie więcej stron tezom insurekcjonistycz-
uciekali się do opinii własnej albo umieszczali w nym, pracy, którą rozwinął przez aktywną walkę we
nich streszczenie niektórych analiz marksistows- Włoszech w ciągu ostatnich dwudziestu lat.
kich, krytycznie, ale często podkreślając, że istnieją
w marksizmie niektóre punkty ważne dla idei an- Jean Weir
archistycznych. To zapewnia „poważną” treść peri-
odyku, pokazuje, że nie jesteśmy przeciwko dyskusji
na poziomie teoretycznym, lecz pozostawia jałowe
pole dla anarchistycznej akcji. Bez analizy, nawet na
najbardziej podstawowym poziomie, nie możemy
być w kontakcie z rzeczywistością. Nie wystarczy
Zmiany w społeczeństwie
Wyspy rozbitków
W ewolucji społecznych sprzeczności w ciągu
ostatnich lat pewne tendencje stały się tak
wyraziste, że mogą one zostać uznane za konkretne W yrwani w powolny i prawdopodobnie nieodw-
racalny sposób z fabryk wczorajsi robotniczy,
zmiany. są „rzucani” w wysoce konkurencyjne otoczenie.
Celem jest zwiększenie mocy produkcyjnych, jedy-
Struktura dominacji zmieniła się z bezpośrednich, nego dającego się wykorzystać produktu. W ramach
arbitralnych rządów do relacji opartej na dostosow- skomputeryzowanej logiki centrów produkcji, (coraz
aniu i kompromisie. Doprowadziło to do znacznego bardzie śmiertelne) konflikty które w ramach samego
wzrostu popytu na usługi w porównaniu do tradycyj- kapitału tłumią alternatywę, rewolucyjną walkę,
nego popytu na trwałe dobra konsumpcyjne. Wyni- dążą jednocześnie do zaostrzenia różnic klasowych i
kiem tego był wzrost w tych dziedzinach produk- przedstawienia ich jako niemożliwych do pogodze-
cji, które opierają się o technologie informacyjne, nia.
robotyzacja sektora produkcyjnego, a także wzrost
przewagi sektora usług (handel, turystyka, transport, Najważniejsze korzyści dla mieszkańców tych
kredyty, ubezpieczenia, administracja publiczna itp.) produkcyjnych „wysp” – ich pozornie większa
nad sektorami przemysłu i rolnictwa. „wolność”, elastyczne godziny pracy, zmiany
jakościowe (następujące zawsze w zgodzie z
Nie oznacza to, że sektor przemysłowy zniknął czy konkurencyjną logiką rynku, według rozporządzeń
stał się nieistotnym, lecz że będzie zatrudniał coraz nadchodzących z centrów zarządzania) wzmacniają
mniej robotników, natomiast poziom produkcji wiarę, że dotarli oni do swoistej ziemi obiecanej
pozostanie taki sam lub nawet wzrośnie. To samo panującego szczęścia i dobrego samopoczucia.
tyczy się rolnictwa, które będzie w znacznym stopniu Prowadzi to do ciągłego zwiększania zysków i
dotknięte procesem uprzemysłowienia i odróżniać jednocześnie do osłabiania „kreatywności”.
się będzie od przemysłu bardziej w kwestiach staty- Te wyspy śmierci otoczone są ideologicznymi i
stycznych niż społecznych. fizycznymi barierami, które powstrzymują tych,
którzy nie mają szans powrotu na burzliwe morze, na
Sytuacja ta stanowi okres „przejścia”, nie następuje którym nie przeżyje nikt.
gwałtownie, lecz jako tendencja. Nie ma wyraźnej
granicy pomiędzy okresem przemysłowym a Z takiego punktu widzenia problem przedstawia się
poprzemysłowym. Faza którą przechodzimy, charak- jako problem wykluczonych.
teryzuje się niewątpliwie wyższym poziomem w sto-
sunku do przestarzałych instytucji przechodzących Dwa zasoby rewolucji
restrukturyzację, lecz nie dochodzi w tej fazie jeszcze
do stanu zamknięcia wszystkich fabryk i nastania Wykluczeniu i wyłączeni
skomputeryzowanej produkcji.

W ciągu najbliższych kilku lat będą przeważać ten-


dencje rozdrabniania jednostek produkcyjnych, oraz
P ierwsi to ci, którzy pozostaną na marginesie.
Wydaleni z procesu produkcji i ukarani za
ich niezdolność do odnalezienia się w nowych,
popytu na małe, samowyzyskujące się komórki, w konkurencyjnych zasadach kapitału. Często nie
ramach scentralizowanego projektu produkcyjnego. są przygotowani do zaakceptowania minimalnego
W sektorze przemysłowym towarzyszyć będą temu poziomu świadczeń, jaki oferuje im państwowa
powolne zmiany z wykorzystaniem tradycyjnych pomoc społeczna (coraz częściej postrzegana jako
środków, sprzyjających rozważnym strategiom relikt przeszłości w sytuacji, w której wychwala się
kapitału. postać człowieka wyłącznie sobie zawdzięczającego
sukcesy [ang. self-made man]. Nie będą to tylko
Wszystko to odnosi się raczej do sytuacji w Wielkiej warstwy społeczne, skazane na pełnienie owej roli,
Brytanii i we Włoszech, które pozostają daleko w tyle wyodrębnione ze względu na swoje pochodzenie
za ich japońskim i amerykańskim modelem. etniczne – dzisiaj to na przykład Hindusi z Indii
zachodnich żyjący w Wielkiej Brytanii, będący katali-
zatorem niedawnych zamieszek w tym kraju. Wraz
ze zmianami społecznymi mówimy o warstwach, poczuciu „sztucznego szczęścia”, jakie daje kapitał.
które w przeszłości były uśpione dzięki bezpiec- Wielu z nich zda sobie sprawę, że nędza jednej części
znemu poziomowi wynagrodzeń, a teraz podlegają społeczeństwa „zatruwa” wizerunek dobrobytu reszty
szybkim zmianom. Nawet szczątkowa pomoc z jakiej i zmienia wolność (za ogrodzeniem z drutu kolc-
korzystają (wcześniejsze emerytury, zasiłek dla bez- zastego) w wirtualne więzienie.
robotnych, różne rodzaje ubezpieczeń społecznych
itp.) nie sprawi, że zaakceptują sytuację rosnącej dys- Środki ostrożności państwa
kryminacji. Nie zapominajmy, że poziomu konsump-

W
cji tych grup społecznych nie możemy porównywać ciągu ostatnich kilku lat, projekt przemysłowy
z poziomem konsumpcji grup etnicznych, które został również zmieniony przez połączenie
nigdy nie zostały włączone do strefy bezpieczeństwa kontroli państwa z metodami kontrolowania kon-
finansowego. To na pewno doprowadzi do wybu- sensu w interesie politycznym.
chu różnego rodzaju „trudności społecznych”, a do
rewolucjonistów należało będzie ich połączenie z Patrząc na to od strony technicznej, można zobaczyć
bardziej podstawowymi wybuchami buntu. w jaki sposób przekształcana jest organizacja
produkcji. Produkcja nie musi już odbywać się w
Następnie włączeni, ci, którzy będą dusić się na jednym miejscu (fabryce), ale staje się coraz bardziej
wyspach przywilejów. Tutaj spór może grozić komp- rozproszona po całym terytorium, nawet na znac-
likacjami i może być właściwie określony jedynie, znych odległościach.
jeśli będziemy przygotowani do tego, aby dać szansę
człowiekowi i jego prawdziwej potrzebie wolności. Pozwala to na opracowanie projektów
Prawie na pewno w tym sektorze, „wracających przemysłowych które uwzględniają lepsze, bardziej
do domów” będą najbardziej bezlitośnie atakować równomierne rozłożenie ośrodków produkcyjnych
kapitał w jego nowej formie. Wchodzimy w okres w obrębie terytorium, likwidując niektóre aspekty
krwawych starć i bardzo ciężkich represji. Pokój społecznego nieporządku istniejące w przeszłości,
społeczny, o którym marzy jedna strona, a boi się go takie jak getta i skoncentrowane okręgi przemysłowe,
druga, pozostaje najbardziej niedostępnym mitem tereny o wysokim zanieczyszczeniu i systematycznej
tej nowej kapitalistycznej utopii, odziedziczonym destrukcji ekosystemów. Obecnie kapitał pokłada
po „pokojowej” logice liberalizmu, który „odkurzył nadzieję w ekologicznej przyszłości, otwierając swoje
salon, podczas gdy dokonywał rzezi w kuchni”, ramiona w stronę ogromnej ilości różnych ekologów
ofiarując dobrobyt w kraju i masakrując kolonie. i stając się mistrzem ochrony zasobów naturalnych,
tworząc iluzję możliwości budowy miast przyszłości
Nowe szanse dla małej, nędznej i obrzydliwej „codzi- z „ludzką twarzą”, czy to socjalistycznych, czy nie.
ennej wolności” okupione będą głęboką, okrutną
i systematyczna dyskryminacją ogromnej części Prawdziwa motywacja spychająca kapitalistyczny
podzielonego społeczeństwa. Prędzej czy później projekt na manowce podobnie do wcześniejszych
doprowadzi to do wzrostu świadomości wyzysku utopii, jest bardzo prosta i nie jest w żadnym wypad-
wewnątrz warstwy uprzywilejowanej, co musi ku filantropią: to konieczność ograniczenia klasowe-
wywołać bunty, nawet jeśli ograniczą się tylko do go niezadowolenia do minimum, stępienie ostrza
najlepszych wśród nich. W końcu należy powiedzieć, konfrontacji poprzez stopniowy rozwój oparty na
że nie ma już silnego ideologicznego wsparcia dla ślepej wierze w polukrowaną technologię przyszłości.
nowych kapitalistycznych perspektyw, jakie istniało
w przeszłości, dającego wsparcie wyzyskującym, a co Oczywistym jest, że najbardziej atrakcyjne propozy-
bardziej istotne, pośrednim warstwom. Dobrobyt dla cje zostaną przedstawione włączonym, aby możliwie
samego dobrobytu nie wystarczy, szczególnie wielu skutecznie uniknąć zdrady, która będzie prawdziwym
grupom ludzi, które w mniej lub bardziej odległej „cierniem w oku” przyszłych kapitalistów. Indy-
przeszłości doświadczyły wolnościowych utopii, re- widualne podmioty, jeśli pochodzą z „wnętrza” sfery
wolucyjnych marzeń oraz jakkolwiek ograniczonych procesu produkcji i przejdą na drogę rewolucji, będą
prób realizacji projektów insurekcyjnych, lub choćby miały do dyspozycji realną broń przeciwko rządom
o nich czytały. wyzysku.

Ci ostatni nie będą tracić czasu na dotarcie do in- Jak dotąd utopijna nadzieja rządzenia światem
nych osób. Nie wszyscy włączeni będą błogo żyć w poprzez „dobrą” technologię okazała się niemożliwa,
ponieważ nigdy nie brał pod uwagę problemu fizyc- nieznane zmiany w samych produktach. Otwiera
znego wymiaru, który cechuje getto wykluczonych. to perspektywę wymarzonej „wolności” przed klasą
Mogliby oni zostać „zrecyklingowani” dzięki miesza- średnią, kadrami produkcyjnymi zamkniętymi w
ninie szczęścia i poświęcenia, lecz tylko do pewnego wieży z kości słoniowej klasy menadżerskiej. Ale owa
stopnia. wolność przedstawia się raczej jak wolność zamku
krzyżackiego – otoczona murami, uzbrojona po zęby,
Napięcie i powtarzające się eksplozje wściekłości a wewnątrz panuje spokój jak na cmentarzu.
wpędzają fantazyjną utopię wyzyskiwaczy w poważne
kłopoty. Żaden z twórców ideologii postindustrialnego kapi-
talizmu nie zastanawiał się co zrobić z zagrożeniem,
Koniec absurdalnej konkurencji które nadejdzie z drugiej strony murów.

T o od dawna oczywiste. Konkurencja i monopol Zamieszki w przyszłości staną się jeszcze bardziej
groziły wciągnięciem struktur produkcyjnych krwawe i straszne. Tym bardziej, gdy będziemy
w serię powracających „kryzysów”, w większości wiedzieć w jaki sposób przekształcić je w masowe
przypadków kryzysów produkcji. Dla starej kapi- powstania.
talistycznej mentalności niezbędne było osiągnięcie
tak zwanego „efektu skali”, a było to możliwe ty- Świadomość i gettoizacja
lko poprzez zwiększenie wielkości produkcji, tak
aby maksymalnie rozłożyć udział kosztów stałych.
Doprowadziło to do standaryzacji produkcji: na-
gromadzenia jednostek produkcyjnych w poszc-
B ezrobocie jako takie nie będzie kryte-
rium określającym wykluczenie z „zamku
krzyżackiego”, stanie się nim głównie brak rzeczy-
zególnych rozproszonych miejscach, przypadkowo wistego dostępu do informacji.
kierując się kolonizującą logiką (na przykład klasyc-
zne Sycylijski „katedry na pustyni” – oddzielone ob- Nowy model produkcji z konieczności zmniejszy
szary przemysłowe, rafinerie, itp., które miały służyć dostęp do informacji. Tylko częściowo wynikać
jako punkty agregacji, jednorodności produktów; to będzie z informatyzacji społeczeństwa. Jest to
podział kapitału i pracy, itp.) jeden z podstawowych warunków nowej dominacji
i jako taki rozwija się co najmniej od dwudziestu
Pierwsze korekty wprowadzono przez masową lat, osiągając swój szczyt w masowym szkolnictwie,
interwencję państwa. Obecność państwa stworzyła które już jest pozbawione jakichkolwiek konkretnych
różne możliwości. Nie jest ono tylko biernym treści.
widzem, „kasjerem” kapitału, ale działa aktywnie,
stając się „bankierem” i przedsiębiorcą. Podobnie jak wprowadzenie maszyn spowodowało
obniżenie zdolności do samodzielnego podej-
W istocie zmiany te oznaczają zmniejszenie wartości mowania decyzji w czasie rewolucji przemysłowej,
użytkowej i wzrost produkcji wartości wymiennej, w grupując masy pracowników w fabrykach, niszcząc
celu utrzymania spokoju społecznego. chłopską kulturę i dając kapitałowi siłę roboczą
która była praktycznie niezdolna do „zrozumienia”
Wraz ze zbliżaniem się do końca najbardziej zawartości nowego zmechanizowanego świata, który
konkurencyjnego okresu, kapitał znalazł częściowe zaczynał się wyłaniać; tak teraz rewolucją kompute-
rozwiązanie swoich problemów. Państwo przyszło rowa, wszczepiona w proces naprawy istniejących w
mu z pomocą w celu całkowitego przekształcenia kapitalizmie sprzeczności przez państwo, odda fabry-
produkcji gospodarczej w produkcję spokoju czny proletariat w ręce nowego rodzaju maszynerii,
społecznego. Cel tego utopijnego projektu jest uzbrojonej w język który będzie zrozumiały tylko
oczywiście nieosiągalny. Prędzej czy później maszyna dla nielicznych uprzywilejowanych. Pozostała część
się rozleci. będzie zagoniona i zmuszona zaakceptować rodzaj
getta.
Nowy proces produkcyjny, określany często jako
postindustrialny, umożliwia niskie koszty produkcji Stara wiedza, nawet ta przefiltrowana przez intele-
nawet w przypadku małych ilości towarów; może ktualistów oraz przez deformujące lustro ideologii,
uzyskać znaczne zmiany w produkcji, nawet dzięki zostanie zakodowana w języku maszyn i odtwarzana
niewielkim zastrzykom kapitału; umożliwia dotąd zgodnie z nowymi potrzebami. Będzie to jedna z
historycznych okazji aby odkryć między m.in. nie- zuconych, skazanych na cierpienie i niedostatek.
dobór rzeczywistej treści w ideologicznym bełkocie, Nowe getto, określone zasadami nowego języka,
który kierowany był do nas w ciągu ostatnich dwóch będzie biernie korzystać z technologii przyszłości.
stuleci. Opanuje także podstawowe manualne umiejętności
pozwalające na funkcjonowanie rzeczy które nie
Kapitał będzie zmierzał do porzucenia wszystkiego, spełniają potrzeb, ale są same w sobie wielkimi
czego nie da się od razu przetłumaczyć na nowy, potrzebami.
uogólniony język. Tradycyjne procesy edukacyjne
zdewaluują się i zredukują swoją treść, odsłaniając Te umiejętności będą zupełnie wystarczające dla
swą prawdziwą (i wybiórczą) istotę jako towaru. zubożałej jakości życia w getcie
W miejsce języka pojawią się nowe kanony zachow-
ania, stworzone według dość precyzyjnych zasad, a Będzie nawet możliwe wytwarzanie bardziej
rozwijane przede wszystkim na bazie starych pro- złożonych produktów po rozsądnych kosztach i
cesów demokratyzacji i zgromadzeń, które kapitał reklamowanie ich w atmosferze ekskluzywności, na
nauczył się idealnie kontrolować. Będzie to pod- którą nabiera się kupujący, obecna ofiara projektów
wójnie użyteczne, gdyż da wykluczonym wrażenie, że kapitału. Ponadto, w nowych warunkach produk-
uczestniczą w sprawach publicznych. cji nie będą wpostawały serie powtarzających się
produktów, a zmiany i rozwój w zakresie technologii
Skomputeryzowane społeczeństwo jutra mogłoby nie będą już związane z dużymi trudnościami i
nawet mieć czyste morza i „prawie” doskonałą kosztami. Zamias tego powstaną elastyczne, wyraźne
ochronę ograniczonych zasobów środowiska, ale procesy, które będą zamienne. Możliwe stanie się
będzie dżunglą zakazów i zasad, powodując koszmar wdrożenie niskimi kosztami nowych form kontroli,
konieczności podejmowania głębokich osobistych a także oddziaływanie na popyt poprzez kierowanie
decyzji dotyczących uczestnictwa we wspólnym go i stworzenie w ten sposób niezbędnych warunków
dobrobycie. Pozbawieni języka o wspólnym punkcie dla produkcji społecznego spokoju.
odniesienia, zamieszkujący w gettach nie będą w
stanie czytać między wierszami przekazów władzy i Tak oczywiste uproszczenie życia, zarówno dla
skończą nie mając innego wyjścia, podejmując spon- włączonych i wykluczonych, taka technologiczna
taniczny buntu, irracjonalny i destrukcyjny, który „wolność” skłoniła socjologów i ekonomistów – jako
będzie celem samym w sobie. dobrych ludzi, jakimi zawsze byli – do spuszc-
zenia z tonu i nakreślenia zarysu społeczeństwa
Współpraca tych spośród włączonych, którzy międzyklasowego zdolnego do „dobrego” życia, nie
oburzeni sztuczną wolnością kapitału staną się budząc przy tym potworów walki klasowej, komu-
rewolucyjnymi roznosicielami choć tej niewielkiej nizmu czy anarchii.
części technologii wydartej kapitałowi, nie wystarczy
do zbudowania pomostu, czy stworzenia języka Spadek zainteresowania związkami zawodowymi i
na którym można by oprzeć wiedzę i dokładną usunięcie wszelkiego ich reformistycznego znaczenia,
kontrinformację. jakie mogły mieć w przeszłości – stając się ledwie
pasami transmisyjnymi dla rozkazów szefostwa –
Przy organizacji przyszłych powstań niezbędne zaczęto postrzegać jako dowód zakończenia walki
będzie rozwiązanie tego problemu. Zajdzie klas i nadejścia społeczeństwa poprzemysłowego.
konieczność stworzenia (być może całkowicie od Nie ma to sensu z wielu powodów. Ruch związków
podstaw) podstawowych pojęć dotyczących komu- zawodowych jakiegokolwiek rodzaju stracił reform-
nikacji, która zostanie odcięta, i która dokładnie w istyczne znaczenie nie dlatego, że walka klas się
momencie odcięcia będzie mogła tchnąć życie pop- zakończyła, ale dlatego, że warunki konfliktu uległy
rzez spontaniczne i niekontrolowane reakcje, w man- głębokim zmianom.
ifestacje przemocy przy których blado wypadłyby
wszelkie dotychczasowe doświadczenia. Zasadniczo, mamy do czynienia z kontynuacją
sprzeczności, które są większe niż kiedykolwiek i
Ogólne zubożenie pozostają nierozwiązane.

N ie należy postrzegać nowych gett jako dzielnic


slumsów z przeszłości, mozaiki ludzi odr-
uwarunkowane przez cel pokonania władzy.

Heglowska dwuznaczność, przyjęta przez Marksa,


Dwa etapy leży w samym sercu tego rozumowania: że dialek-
tyczna opozycja pomiędzy proletariatem a burżuazją
U jmując proces schematycznie można rozróżnić
dwie fazy.
może być zaostrzona, pośrednio wzmacniając pro-
letariat przez wzmocnienie kapitału i państwa. Tak
więc każde zwycięstwo okupione represjami było
W okresie industrializacji kapitalistyczna konkurenc- postrzegane jako zapowiedź przyszłego zwycięztwa
ja i produkcja oparta na przemyśle były przeważające. proletariatu. Całość została przedstawiona w typowo
Najbardziej znaczącym sektorem gospodarki był sek- świetlanej wizji umożliwiającej budowę „ducha” w
tor drugi (przemysł), który korzystał z wytwarzanej świecie materii.
energii jako zasobu przekształcającego, oraz kapitału
jako zasobu strategicznego. Technologia tego okresu Poza kilkoma niewątpliwie interesującymi modyfi-
opierała się głównie na mechanizacji, a najbardziej kacjami, ta stara koncepcja walki klasowej utrzymuje
widocznym elementem produkcji był pracownik. się do dziś, przynajmniej w co niektórych kosz-
Metodologia wykorzystywana w przedsięwzięciach marnych snach powstających czasami ze starych pro-
miała charakter empiryczny, opierała się na ekspery- jektów chwały i podboju. Nigdy nie przeprowadzono
mencie, a równocześnie organizacja całego procesu jej poważnej analizy.
produkcyjnego zakładała możliwość nieograniczon-
ego wzrostu. Istnieje tylko mniejsza lub większa zgoda co do tego,
że pracownicy nie grają już głównej roli. Po pierwsze,
W okresie postindustrialnym do którego się nieśmiało, w sensie wyjścia z fabryki na grunt całego
zbliżamy, ale jeszcze całkowicie go nie osiągnęliśmy, społeczeństwa. Następnie, zdecydowanie wyraźniej,
państwo dominuje nad kapitalistyczną konkurencją w sensie stopniowego zastępowania drugiego sektora
i narzuca swoje systemy utrzymania konsensu produkcji trzecim sektorem usług.
i produkcji mając za podstawowy cel promocję
spokoju społecznego. Opracowywanie danych i
przekształcanie usług zajmą miejsce technicznego Zmierzch złudzeń anarchistów
trybu produkcji. Dominującymi sektorami gospodar-
ki stają się trzeci (usługi), czwarty (wyspecjalizowane
finanse) i piąty (badania naukowe, rozrywka, edukac- A narchiści również mieli złudzenia, które z
czasem wypłowiały. Ściśle mówiąc, nawet jeśli
iluzje te nie dotyczyły centralnej roli pracowników,
ja, administracja publiczna). Głównym czynnikiem
przemian jest informacja, która składa się z komplek- często postrzegano ich jako uosobienie świata pracy,
sowego systemu przekazywania danych, natomiast który jawi się jako coś o fundamentalnym znacze-
zasobem strategicznym jest wiedza, która powoli niu, przekładając przemysł nad sektor podstawowy
zajmuje miejsce kapitału finansowego. Technologia (rolny). Złudzenia te napędzane były przez anarcho-
porzuca swój składnik mechaniczny, koncentrując
się na części intelektualnej. Zatrudniani przez nową
technologię nie są już robotnikami, ale technikami,
profesjonalistami, naukowcami. Metody stosowane
w projektach są oparte na abstrakcyjnych teoriach,
a nie na eksperymentach jak kiedyś, a organizacja
procesu produkcyjnego opiera się o kodowanie teor-
etycznej wiedzy.

Zmierzch wiodącej roli pracownika

Z wracając naszą uwagę na fazę produkcyjną


przemysłu, marksizm uznawał za podstawowy
wkład klasy robotniczej w rewolucyjne rozwiązanie
sprzeczności społecznych. Spowodowało to, że strat-
egie ruchów robotniczych były w znacznym stopniu
syndykalizm. W ostatnim czasie wiele entuzjazmu tworzenia struktur masowych wyznaczając sobie cele
wzbudziło powstanie z popiołów CNT (Krajowej pośrednie, przy jednoczesnym stwarzaniu minimal-
Konfederacji Pracy, hiszpański związek zawodowy – nych warunków niezbędnych do przekształcenia
przyp. tłum), szczególnie wśród tych, którzy wydają zwykłych zamieszek w insurekcję.
się najbardziej radykalnymi twórcami nowych „dróg”
dzisiejszego reformistycznego anarchizmu. Partia marksistowska upadła. Anarchistyczna także.
Kiedy czytam krytykę taką jak ta przedstawiona
Główną koncepcją tej centralnej roli robotnika ostatnio przez ekologów społecznych i mówiąca o
(różniącą się od marksistowskiej, ale mniej niż się śmierci anarchizmu, zdaję sobie sprawę, że jest to
powszechnie uważa), był cień partii. kwestia języka i braku zdolności do badania prob-
lemów wewnątrz ruchu anarchistycznego, ogranic-
Przez długi czas ruch anarchistyczny działał jak or- zenie na które oni sami wskazują. To co jest dla nich
ganizacja syntezy, czyli jak partia. i dla mnie martwe, to anarchizm który sądził, że
może być organizacyjnym punktem odniesienia dla
Nie cały ruch anarchistyczny, ale z pewnością jego następnej rewolucji, który widział się jako strukturę
zorganizowane formy. syntezy, mającą na celu tworzenie różnorakich form
ludzkiej działalności nakierowanej na przełamanie
Weźmy na przykład FAI – Włoską Federację państwowych struktur konsensusu i represji. Martwy
Anarchistyczną (nie mylić z Nieformalną Federacją jest również statyczny anarchizm tradycyjnych or-
Anarchistyczną, również znaną pod skrótem FAI – ganizacji, bazujący na żądaniach poprawy warunków
przy. tłum). Do dziś jest to organizacja syntezy. Jest i nastawiony na cele ilościowe. Idea, że rewolucja
oparta na programie, jej główna aktywność przejawia społeczna jest czymś co musi koniecznie wyniknąć z
się na okresowych Kongresach stanowiących ogni- naszych walk okazała się bezzasadna. Ona może z tej
sko aktywności i patrzy na rzeczywistość z punktu walki wyniknąć, lecz wcale nie musi.
widzenia „koordynującego” centrum, które staje się
syntezą, połączeniem rzeczywistości poza ruchem Martwy jest także determinizm, a wraz z nim ślepe
(rzeczywistości rewolucyjnej) i konkretnego ruchu prawo przyczyny i skutku. Środki rewolucyjne które
anarchistycznego. stosujemy (włączając w to insurekcję), niekoniecznie
prowadzą do rewolucji społecznej. Model przyczyna-
Oczywiście niektórzy towarzysze sprzeciwią się, skutek, tak ceniony przez pozytywistów ostatniego
mówiąc, że uwagi te są zbyt ogólne. Nie mogą jednak wieku, w rzeczywistości nie istnieje.
zaprzeczyć, że mentalność która podtrzymuje relację
(syntezę), jaką dana anarchistyczna organizacja Dokładnie z tego powodu rewolucja staje się
ustanawia z rzeczywistością poza ruchem, jest bardzo możliwa.
zbliżona do mentalności partii.
Prędkość i różnorodność
Dobre intencje nie wystarczą

C óż, ta mentalność osłabła nie tylko wśród


młodych towarzyszy którzy chcą otwartych
S krócenie czasu przepływu informacji oznacza
przyspieszenie programowanego podejmowania
decyzji. Jeśli ten czas redukuje się do zera (jak ma to
i nieformalnych stosunków z ruchem rewolucyj- miejsce w przypadku elektronicznego „czasu rzec-
nym, ale co ważniejsze, straciła na wartości także w zywistego”), to oprócz tego, że przyspiesza się pode-
rzeczywistości społecznej jmowane decyzje, także się je transformuje. Stają się
one czymś innym.
Tak jak przemysłowe warunki produkcji sprawiły,
że walka syndykalistyczna miała sens (co ty czy się Zmieniając plany zmienia się także elementy inwest-
też marksistowskich metod i wolnościowej organi- ycji produkcyjnych, zamieniając kapitał tradycyjny
zacji syntezy), dziś, z perspektywy poprzemysłowej, (głównie finansowy) na kapitał przyszłości (głównie
w dogłębnie zmienionej rzeczywistości, strategia intelektualny).
nieformalna jest w przypadku anarchistów jedyną
możliwością. Rozumiemy przez nią grupy towar- Zarządzanie zmianami jest jednym z podstawowych
zyszy którzy przychodzą ze sprecyzowanymi celami elementów czasu rzeczywistego. Poprzez doskonale-
na zasadzie wsparcia, oraz przyczyniają się do nie relacji pomiędzy polityką i ekonomią, położenie
kresu sprzecznościom wynikającym z konkurencji, zakresu potrzeb wykluczonych i będzie przez nich
przez tworzenie konsensu, a co ważniejsze, dzięki ignorowany. Od tego momentu włączeni staną się
programowaniu tego wszystkiego w czasie rzec- „innymi” dla wyłączonych i vice versa.
zywistym, struktury władzy odcinają wielką część
społeczeństwa: część wyłączonych. Ów proces wykluczania jest kluczowy dla projektu
dominacji. Podstawowe pojęcia z przeszłości, takie
Gwałtownie wzrastająca prędkość operacji produk- jak solidarność, komunizm, rewolucja, anarchia,
cyjnych przyczyni się bardziej niż cokolwiek innego, opierały swoją zasadność na powszechnie uznanej
do kulturowych i językowych przekształceń. To koncepcji równości. Dla mieszkańców „zamku
właśnie one stanowią największe zagrożenie dla ludzi krzyżackiego” wyłączeni nie będą ludźmi, ale po
z getta. prostu rzeczami, obiektami które mogą być kupow-
ane i sprzedawane, tak samo jak niewolnicy naszych
Koniec reformizmu, koniec partii przodków.

P artia opiera się na reformistycznych hipotezach. Nie czujemy równości z psem, ponieważ ogranicza
Wymaga to wspólnego języka, jeśli nie wspólnych się do szczekania, nie „mówi” naszym językiem.
interesów. Tak było w przypadku partii i związków Możemy go lubić, ale czujemy, że jest „inny” i nie
zawodowych. Wspólnota języka przekształciła się myślimy zbyt wiele o nim, przynajmniej nie jako
w fikcyjną opozycję klasową, żądającą poprawy o gatunku który reprezentuje, raczej skupiając się
warunków z jednej strony, a z drugiej opierając się na osobniku który jest nam posłuszny, poświęca
nim. nam uwagę, czy okazuje zaciekłość wobec naszych
wrogów.
Proszenie o cokolwiek wymaga stosowania wspól-
nego języka z tym, kogo prosimy. Podobny proces zachodzić będzie w odniesieniu do
wszystkich tych, którzy nie dzielą naszego języka. Nie
Obecnie globalny projekt represji ma na celu rozer- wolno nam tu mylić pojęć sposobu porozumiewania
wanie tej wspólnoty. Nie za pomocą murów spec- się i „języka” [w jęz. angielskim odpowiednio "lan-
jalnych więzień, gett, miast satelickich, czy wielkich guage" i "tounge" - przyp. tłum.]. Nasza tradycja ro-
centrów przemysłowych, lecz wręcz przeciwnie, zwoju i rewolucji nauczyła nas, że wszyscy ludzie są
poprzez decentralizację produkcji, polepszenie równi, mimo różnych języków ojczystych. Mówimy
usług, zastosowanie ekologicznych zasad produk- tu o sytuacji rozwoju represji, w której wykluczeni
cji. Wszystko wraz z najdoskonalszą segregacją zostaliby pozbawieni jakiejkolwiek możliwości kon-
wyłączonych. taktu z włączonymi. Przyszłe struktury władzy mogą
na przykład, poprzez znaczne zmniejszenie użycia
Ta segregacja dojdzie do skutku przez stopniowe słowa pisanego i stopniowe zastępowanie książek i
pozbawianie ich języka, który był dla nich wspólny z gazet obrazami, kolorami i muzyką, skonstruować
resztą społeczeństwa. język skierowany tylko do wykluczonych. Ci z kolei
będą mogli stworzyć różne (nawet twórcze) środki
Nie zostanie nic, o co będzie można zapytać. reprodukcji języka, zawsze jednak z ich własnym ko-
dem, odciętym od kodu świata włączonych, przez co
bez możliwości zrozumienia ich świata. Od takiego
Wykluczenie niemych nieporozumienia niedaleko już do straty zaintereso-

W
wania i zamknięcia umysłowego.
czasach industrialnych, konsens opierał się
na możliwości udziału w zyskach z produk-
Reformizm jest zatem bliski śmierci. Stawianie
cji. W czasach gdzie zdolność kapitału do zmian
żądań stanie się niemożliwe, ponieważ nikt nie
jest praktycznie nieograniczony, aby osiągnąć nową
będzie wiedział o co prosić świat, który przestał nas
perspektywę duet kapitał/państwo będzie wymagał
interesować i nie jest w stanie powiedzieć nam nic-
własnego języka, innego niż język wykluczonych.
zego, co potrafilibyśmy zrozumieć.
Niedostępność panującego języka stanie się dużo
skuteczniejszym narzędziem segregacji niż trady-
Odizolowani od języka włączonych, wykluczeni będą
cyjne granice getta. Narastająca trudność w jego
także odcięci od ich nowej technologii. Być może
opanowaniu sprawi, że stopniowo będzie stawał się
będą żyli w lepszym, bardziej atrakcyjnym świecie z
całkowicie „inny”. Od tego momentu zniknie on z
mniej zagrożonym apokaliptycznymi konfliktami i
napięciami wynikłymi z powodów ekonomicznych. „Miejsca” i przejawy tych zbiorowych „wybuchów”
Jednak wzrośnie napięcie irracjonalne. bardzo się od siebie różnią. Powody również.
W każdym przypadku można odnaleźć jednak
Od najdalszych zakątków naszej planety, gdzie nietolerancję społeczeństwa śmierci zarządzanego
pomimo „czasu rzeczywistego” projekt wyzysku przez zespół kapitał/państwo.
zawsze napotykał będzie przeszkody natury etnicznej
bądź geograficznej, aż do obszarów centralnych, o Nie ma sensu obawiać się tych manifestacji, patrząc
sztywniejszych podziałach klasowych, konflikty o na nie z tradycyjnego punktu widzenia na temat
podłożu ekonomicznym ustąpią miejsca konfliktom działań w ramach ruchów masowych.
irracjonalnym.
Nie jest to kwestia obaw, ale przejścia do działania
W swoich projektach kontroli, włączeni dążą do zanim będzie za późno.
uzyskania społecznej równowagi poprzez redukcję
trudności ekonomicznych wykluczonych. Mogą Ilość i dostępność materiałów dotyczących tech-
dostarczać im prefabrykowany język umożliwiający nik świadomej insurekcji jest obecnie duża – mam
częściowe wykorzystanie dominującej technologii. w to także swój wkład. Dzięki nim towarzysze
Mogą również pozwolić im na poprawę jakości życia. mogą uzmysłowić sobie powierzchowność i
Nie będą jednak w stanie powstrzymać wybuchów nierozstrzygalność z góry przyjętych idei, które
irracjonalnej przemocy, które pojawią się w wyniku zwodzą zamiast wyjaśniać.
poczucia bezużytności, znudzenia i martwej atmos-
fery getta. Mówiąc w skrócie, potwierdzamy, że metoda in-
surekcyjna może być stosowana wyłącznie przez
Początki takich dążeń można na przykład zauważyć nieformalne organizacje anarchistyczne. Muszą one
obecnie w Wielkiej Brytanii, która jest zawsze o być w stanie założyć podstawowe struktury (organi-
krok do przodu jeśli chodzi o represyjne projekty zacje masowe) i brać udział w ich działaniach. Ich cel
kapitału. Państwo z całą pewnością nie gwarantuje tu stanowi atakowanie i niszczenie punktów ustanow-
przetrwania, bezrobocie i bieda osiąga niesłychane ionych przez władzę, poprzez wdrażanie zasad
rozmiary, wybuchają zamieszki inicjowane przez samorządności, stałą walkę i akcję bezpośrednią.
młodych ludzi, szczególnie z zachodnich Indii.
Wiedzą oni, że są odcięci od świata który już jest dla Przy organizowaniu konferencji takiej jak ta, istnieje
nich obcy, z którego mogą zapożyczyć kilka celów dziwna sprzeczność pomiędzy jej formalnym aspek-
czy sposobów działania, ale gdzie już zaczynają czuć tem – taka piękna sala (choć to już kwestia gustu),
się „inni”. to, że tutaj się znaleźliśmy, ja na górze, a tak wielu
znanych mi bardziej lub mniej towarzyszy tam na
Od irracjonalnego buntu do świadomej dole – i tak istotny aspekt dyskusji nad problemem,
czy raczej projektem, który przewiduje zniszczenie
insurekcji tego wszystkiego. To tak, jakby ktoś chciał zrobić

R
dwie rzeczy naraz.
uchy masowe które wywierają tak duże wrażenie
na niektórych z naszych towarzyszy ze względu
Taka jest właśnie sprzeczność życia. Jesteśmy
na swój niebezpieczny charakter i – ich zdaniem
zobowiązani do wykorzystywania narzędzi klasy
– bezużyteczność, wskazują kierunek walk w
rządzącej w projekcie, który jest wywrotowy i niszc-
przyszłości.
zycielski. Stajemy twarzą w twarz z realną sytuacją,
dość okropną, a w naszych głowach mamy projekt
Obecnie wielu młodych ludzi nie jest już w stanie
marzeń.
ocenić sytuacji w jakiej się znajduje. Pozbawieni
minimalnego poziomu kultury który niegdyś wyno-
Anarchiści mają wiele projektów. Zazwyczaj są one
szono ze szkoły, bombardowani przez wiadomości
bardzo twórcze, lecz u podstaw tej twórczości leży
zawierające bezcelową i nieuzasadnioną przemoc,
destrukcyjny plan który nie jest tylko snem, kosz-
na tysiąc sposobów wpychani są w żywiołową,
marem, ale czymś opartym na otaczającym nas pro-
irracjonalną i spontaniczną rewoltę, oraz są poz-
cesie społecznym i przez niego potwierdzanym.
bawiani „politycznych” celów które przeszłe pokole-
W rzeczywistości musimy założyć, że społeczeństwo,
nia widziały tak dokładnie.
rozdarte i podzielone przez kontrasty i sprzeczności nie są do naszej dyspozycji. Ale poczekajmy chwilę.
zmierza jeśli nie w kierunku jednej, końcowej, Nie mamy zamiaru cytować tu literatury. Ktoś
niszczącej eksplozji, to przynajmniej szeregu mnie- kiedyś powiedział, że zdolnością rewolucjonisty
jszych destrukcyjnych wybuchów. było uchwycenie możliwie jak najwięcej przyszłości
i powiązanie jej z tym co pozostało z przeszłości.
Tak widzi insurekcję człowiek z ulicy w swoich Połączyć nóż naszych przodków z komputerem
koszmarnych snach. Uzbrojeni ludzie, płonące przyszłości. W jaki sposób?
samochody, zniszczone budynki, płaczące dzieci i
szukające je matki. Wielkim problemem jest to, iż Nie dlatego, że tęsknimy za światem w którym
wizja wielu anarchistów na ten temat też nie jest zbyt człowiek szykował się do ataku z nożem zaciśniętym
jasna. w zębach, lecz wręcz przeciwnie, ponieważ traktu-
jemy narzędzia z przeszłości jako wciąż aktualne. Nie
Rozmawiałem często z towarzyszami o problemach dzieje się tak w wyniku decyzji mniejszości, która
walk insurekcyjnych i rewolucyjnych i zdałem sobie bierze owe narzędzia i demagogicznie stwierdza, że
sprawę, że w ich głowach istnieją takie właśnie są ważnie, nie zwracając uwagi na opinię ludzi, ale
modele. Wyobrażają sobie często osiemnastowiec- dlatego, że zdolność ludzi do znajdowania najprost-
zne barykady, komunę paryską czy sceny z rewolucji szych, będących pod ręką środków wspierających
francuskiej. odpowiedź na represje stanowi tradycyjną siłę
każdego powszechnego powstania.
Oczywiście, insurekcja wiąże się z tym, ale nie tylko
z tym. Proces insurekcyjny i rewolucyjny tym jest, Spróbujmy to uporządkować. Od zawsze było coś
ale nie tylko tym. Jesteśmy dziś tutaj dokładnie po to, nie tak z projektem kapitalistycznym. Każdy, kto
aby zrozumieć to nieco lepiej. Zostawmy zewnętrzne miał cokolwiek do czynienia z ekonomiczną lub
aspekty problemu, spójrzmy sobie nawzajem w oczy i polityczną analizą musi to przyznać. Utopia kapitału
spróbujmy pomyśleć o tym przez parę minut. zawiera coś technicznie chybionego, mianowicie
Spróbujmy pozbyć się obrazu insurekcji jako bar- chce on dokonać trzech rzeczy, które nawzajem sobie
ykad. W zamian zobaczmy, w jaki sposób narzędzie przecz: zapewnić dobrobyt mniejszości, wyzyskiwać
zwane „insurekcją” można zaobserwować w dzisie- większość, aż do granic możliwości i zapobiec wybu-
jszej rzeczywistości, to znaczy w rzeczywistości która chowi.
przechodzi gwałtowną i głęboką transformację.
Nie jesteśmy dziś w 1871 r. a nie w 1830, ani w Historia kapitalizmu zna wiele sprzeczności, ale
1848. Nie żyjemy w końcówce wieku osiemnastego. pojawiały się momenty krytyczne, kiedy kapitał był
Jesteśmy w sytuacji, w której produkcja przemysłowa zmuszony do szukania innych rozwiązań. Z ostat-
jest w fazie transformacji, w sytuacji często określanej nich przykładów może być to kryzys amerykański
mianem postindustrialnej, czym i my dla wygody okresu międzywojennego: wielki kryzys nadproduk-
możemy się posłużyć. cji kapitalistycznej, tragiczny moment połączony
z innymi, marginalnymi problemami, z którymi
Niektórzy towarzysze, którzy dotarli do analiz, którzy musiał zmierzyć się kapitał. Jak udało się rozwiązać
myślą o głębokich zmianach zachodzących obecnie ten problem? Poprzez wejście w fazę masowego
w produkcji, doszli do wniosku, że niektóre stare konsumpcjonizmu, innymi słowy przez zapro-
modele rewolucyjne nie są już aktualne, tak, że ko- ponowanie projektu integracji i uczestnictwa, które
nieczne jest znalezienie nowych dróg, które nie tylko doprowadziły po doświadczeniach drugiej wojny
je zastąpią, ale wyraźnie im zaprzeczą i zaproponują światowej do zwiększenia konsumpcji i tym samym
nowe formy interwencji. do wzrostu produkcji.

Ukazanie rzeczy w tym świetle wydaje się bardziej Dlaczego jednak kryzys ściągnął tak poważne prob-
logiczne, a w rzeczywistości fascynujące. Dlaczego lemy na kapitał? Ponieważ do niedawna niemożliwe
ktoś miałby żyrować czek który stracił ważność 100 było rozpoczęcie produkcji bez ogromnych in-
lat temu? Kto mógłby w ogóle pomyśleć, że modele westycji. Podkreślam zwrot „do niedawna”, kiedy
działań rewolucyjnych sprzed 150 czy 200 lat mogą kapitał musiał wprowadzić tak zwaną  ekonomię
wciąż być aktualne? Oczywiści wszyscy jesteśmy pod skali, polegającej na inwestowaniu znacznej ilości
wrażeniem nowych metod działań w rzeczywistości, kapitału finansowego w celu realizacji niezbędnych
dzięki kreatywności i nowym kierunkom, które obec- zmian produkcji. Jeśli potrzebowano nowego typu
urządzenia domowego lub samochodu, niezbędne Dziś stajemy przez inną sytuacja i zwracam na to
inwestycje sięgały setek milionów. Waszą uwagę towarzysze, ponieważ to dokładnie ta
perspektywa, która otwiera się w obliczu represji i
Sytuacja ta stawiała kapitał w obliczu problemu nowych technik kapitału podtrzymujących konsens,
nadprodukcji i konieczności włączania coraz umożliwia realizację projektu rewolucyjnego.
większej liczby warstw społecznych w proces
masowego nabywania. Każdy wie, że nie może to Co takiego się zmieniło? Czym charakteryzuje się
trwać bez końca, gdyż wcześniej czy później gra musi postindustrialna rzeczywistość?
zakończyć się społeczną przemocą. W rzeczywistości
niezliczone interwencje kapitału i państwa mające To, co mam zamiar opisać, należałoby rozumieć jako
na celu tę inkluzję, okazały się krótkotrwałe. „linię rozwoju”. Nie jest to kwestia nagłej decyzji
Pamiętamy, jak dziesięć, piętnaście lat temu kapitału, by dokonać transformacji z poziomu cen-
ekonomiści nawoływali do planowania ekonomicz- trów podejmowania decyzji dot. procesu produkcyj-
nego i stworzenia możliwości znalezienia pracy dla nego, i to w bardzo krótkim czasie. Taki plan byłby
każdego. To wszystko obróciło się w pył. Faktem jest, fantastyczny, nierealny. W rzeczywistości ma miejsce
że interwencje te zmierzały – zauważcie czas przeszły coś, co można nazwać rozwiązaniem połowicznym.
– w kierunku zwiększenia napięcia. Następnym
etapem zaproponowanym przez kapitał był udział Musimy zdawać sobie z tego sprawę gdy mówimy
struktur państwowych w zarządzaniu kapitalizmem o rzeczywistości postindustrialnej, ponieważ nie
w celu zmiany roli państwa z „opiekuna” kapitału, chcemy, co już się zdarzyło, by niektórzy towar-
w produktywny element istniejący wewnątrz kapi- zysze mówili: poczekajcie chwilę, pochodzę z na-
talizmu działający na jego korzyść, innymi słowy jbardziej zacofanej części Sycylii, gdzie do dzisiaj
ze skarbnika w bankiera. W ten sposób doprowad- robotnicy co niedzielę zaczepiani są na placu przez
zono do znacznych zmian, ponieważ okazujące się brygadzistów oferujących im pracę za 5000 lirów
zgubnymi sprzeczności konkurencji gospodarczej dziennie. Oczywiście takie i jeszcze gorsze rzeczy
mogły zostać przezwyciężone przez zaszczepienie mają miejsce. Rewolucjonista musi jednak mieć te
proletariatowi konsumpcjonizmu. kwestie na uwadze, jak również być świadomym
najbardziej zaawansowanych odniesień projektu
kapitalistycznego. Jeżeli mielibyśmy brać pod uwagę olanie zainicjuje produkcję w Melbourne, Detroit
sytuację wyłącznie najbardziej zacofanych regionów, czy gdziekolwiek indziej. Co to umożliwi? Z jed-
nie bylibyśmy rewolucjonistami, lecz reformistami nej strony kapitał będzie w stanie tworzyć lepszy
zdolnymi jedynie do zmiany struktury władzy, przy świat, jakościowo inny, lepsze życie. Ale dla kogo?
tym udoskonalając kapitalizm. Tu tkwi problem. Z pewnością nie dla wszystkich.
Gdyby kapitał rzeczywiście był w stanie osiągnąć ten
Wracając do tematu, co odróżnia rzeczywistość jakościowo lepszy świat dla każdego, moglibyśmy
przemysłową od poprzemysłowej? Rzeczywistość wszyscy pójść do domu – poparlibyśmy ideologię
przemysłowa opierała się oczywiście na kapitale, na kapitalistyczną. Faktycznie jednak jest w stanie
koncepcji, że w centrum produkcji była inwestycja i zrealizować to tylko dla niektórych, a uprzywilejow-
musiała być ona znaczna. Dziś, wraz z nowymi tech- ana warstwa stanie się jeszcze bardziej wyobcowaną
nikami programowania, zmiana kierunku produkcji w przyszłości, niż była w przeszłości. Uprzywilejow-
kapitalistycznej jest prosta. Wystarczy tylko zmienić ani w przyszłości znajdą się w podobnej sytuacji,
programy komputerowe. co rycerze krzyżaccy w czasach średniowiecznych,
wyznający ideologię ukierunkowaną na stworzenie
Przyjrzyjmy się tej kwestii dokładniej. W przemyśle mniejszości „równych” – „równo” uprzywilejow-
dwa roboty mogą zastąpić stu pracowników. Kiedyś anych – wewnątrz zamku otoczonego murem i bied-
należało zmienić całą linię produkcyjną, żeby nych, którzy oczywiście będą stale starali się wejść do
zróżnicować produkcję. Stu pracowników nie było środka.
w stanie natychmiast pojąć nowego procesu produk-
cyjnego. Dziś linię modyfikuję się, zmieniając po- Uprzywilejowanymi nie będą wyłącznie wielcy
jedynczy element. Jedna operacja programistyczna kapitaliści, ale warstwa społeczna rozciągająca się
może niskim kosztem zmienić dzisiejsze roboty w na kadry wyższej klasy średniej. Nie zapominajmy
roboty przyszłości. Z punktu widzenia produkcji, jednak, że mówimy o projekcie, który istnieje tylko
możliwości nie bazują już na zasobach kapitału fi- jako tendencja.
nansowego, czyli na inwestycji, ale przede wszystkim
na kapitale intelektualnym, na ogromnym nagro- Warstwę tę można określić mianem włączonych,
madzeniu zdolności produkcyjnych realizowanych w składających się z tych, którzy zamkną się wewnątrz
dziedzinie nauk komputerowych, w rozwoju tech- zamku. Myślicie, że otoczą się ścianami, drutem
nologii, która umożliwia te zmiany. kolczastym, wojskiem, strażą lub policją? Nie wydaje
mi się.
Kapitał nie musi już opierać się na tradycyjnym
pracowniku jako najważniejszym elemencie w Mury więzień, getta, sypialnie miejskie i represje
procesie produkcji. Ten element schodzi na drugi jako całość: policja i tortury, tak widoczne dzi-
plan, ponieważ pierwszorzędnym czynnikiem w siaj, gdzie towarzysze i proletariusze całego świata
produkcji jest intelektualna zdolność kapitału do giną w mękach – wszystko to może się zacznie
zmiany. Kapitał nie musi więc dokonywać wielkich zmieniać w następujących kilku latach. Ważne jest,
inwestycji lub przechowywać znacznych zapasów, by by uświadomić sobie, że dzisiejsze pięć czy dziesięć
odzyskać swoje początkowe nakłady. Nie potrzebuję lat odpowiada okresowi stu lat nie tak dawno temu.
już wywierać presji na rynek i może dystrybuować Projekt kapitalistyczny rozwija się z taką prędkością,
jednostki produkcji na dalekie obszary, unikając że osiągnął postęp geometryczny, nieporówny-
wielkich centrów przemysłowych znanych z walny do niczego, co zdarzyło się wcześniej. Zmi-
przeszłości. Może zapobiegać zanieczyszczeniu. any, jakie miały miejsce pomiędzy początkiem lat
Będziemy mieli czyste morza, czyste powietrze, sześćdziesiątych i 1968 rokiem obecnie następują w
lepszą dystrybucję zasobów. Pomyślcie towarzysze, kilka miesięcy.
jak wiele materiału dostarczanego kapitalistom przez
ekologów zostanie wykorzystane przeciwko nam w Co więc spróbują zrobić uprzywilejowani? Spróbują
przyszłości. Jak wiele pracy zostało wykonane pod odciąć wyłączonych od włączonych. W jaki sposób?
kątem przyszłych planów kapitału. Będziemy praw- Odcinając komunikację.
dopodobnie widzieć, jak przemysł rozprzestrzenia
się na całe tereny, bez wielkich centrów jak Gela, To centralna koncepcja represji w przyszłości, kon-
Syrakuzy, Genewa, Mediolan, itd. Przestaną one cepcja, która według mnie powinna być zbadana tak
istnieć. Ktoś w jakimś drapaczu chmur w Medi- dogłębnie, jak to tylko możliwe. Odcięcie komuni-
kacji oznacza dwie rzeczy. Po pierwsze, konstrukcję nie rozumiem, o czym nic nie wiem. Realizacja
zredukowanego języka, o bardzo podstawowym projektu kapitalistycznego w przyszłości – owego
kodzie, który umożliwi wyłączonym korzystanie z postindustrialnego projektu, jak się go powszechnie
terminali komputerowych. Coś wyjątkowo pros- wyobraża – będzie zatem opierać się na utrzymy-
tego, co sprawi, że będą siedzieć cicho. Po drugie, to waniu milczenia wyzyskiwanych. Da im on kod
dostarczenie uprzywilejowanym języka włączonych, zachowania oparty na bardzo prostych elemen-
aby ich świat podążał w kierunku utopii przywile- tach, tak aby umożliwić im korzystanie z telefonu,
jów i kapitału, który poszukiwany jest wszędzie. telewizji, terminali komputerowych i wszystkich
To będzie prawdziwy mur: brak wspólnego języka. innych obiektów, które zaspokoją ich podsta-
Prawdziwy mur więzienny, któego nie będzie można wowe, drugorzędne, trzeciorzędne i inne potrzeby,
łatwo zburzyć. jednocześnie zapewniających nad nimi kontrolę.
Będzie to raczej bezbolesny niż krwawy proces.
Problem ten zawiera w sobie różne ciekawe aspekty. Nastąpi koniec tortur. Koniec z krwawymi plamami
Przede wszystkim, sytuacja włączonych. Nie zapomi- na murach. Oczywiście, będzie tak tylko do pewnego
najmy, że w tym świecie przywilejów będą ludzie z momentu. W niektórych sytuacjach będzie to trwało
dużym doświadczeniem rewolucyjno-ideologicznym, nadal, jednak zasadniczo na wyłączonych opadnie
którzy mogą nie polubić sytuacji, w której będą zasłona milczenia.
„dusić się” wewnątrz zamku krzyżackiego. To będzie
pierwszy cierń w oku projektu kapitalistycznego. Istnieje jednakże w tym rozumowaniu jedna wada.
Następnie klasa powracających, czyli tych, którzy Bunt w człowieku nie jest związany wyłącznie z
opuścili swoją klasę. Kim byli oni w przeszłości? Ja potrzebą, ze świadomością braku czegoś i walką o to.
sam należałem niegdyś do warstwy uprzywilejow- Po zastanowieniu, jest to często oświeceniowa kon-
anej. Odszedłem od niej, by zostać „towarzyszem cepcja, rozwinięta później przez angielską ideologię
wśród towarzyszy”, od uprzywilejowanego wczoraj filozoficzną – Bentham i spółka – mówiąca z pers-
do rewolucjonisty dzisiaj. Co ze sobą przyniosłem? pektywy utylitarystów. Przez ostatnie 150 lat nasza
Moją kulturę – kulturę humanisty i ideologiczną. propaganda ideologiczna opierała się na racjon-
Mogę Wam dać tylko słowa. Homecomer przyszłości alnych fundamentach, pytających, dlaczego nam
natomiast, rewolucjonista, który opuści jutrzejszą czegoś brakuje i dlaczego słusznym jest prawo, że
warstwę uprzywilejowanych, przyniesie ze sobą powinniśmy mieć coś, ponieważ wszyscy jesteśmy
technologie, ponieważ jedną z najważniejszych cech równi. Tym, co w przyszłości zostanie odcięte
przyszłego projektu kapitalistycznego, pozwalających wraz z komunikacją będą koncepcje równości,
mu przetrwać, będzie dystrybucja wiedzy oparta człowieczeństwa i braterstwa. włączeni przyszłości
na strukturze poziomej, już nie piramidalnej. Dla nie będą czuć się podobni do wyłączonych na
kapitału niezbędna okaże się dystrybucja równie- zasadzie braterstwa czy człowieczeństwa, będą ich
jsza i bardziej racjonalna – ale zawsze wewnątrz postrzegać jako coś innego. Ci natomiast, pozostający
klasy włączonych. W związku z tym, przyszli dez- na zewnątrz zamku krzyżackiego, nie będą uważali
erterzy przyniosą ze sobą znaczną ilość elementów włączonych za postrewolucyjnych sprzymierzeńców.
użytecznych z punktu widzenia rewolucjonisty. Będą to dwa, całkiem oddzielne twory. Tak samo,
jak dziś traktuję mojego psa jako „innego”, ponieważ
A wyłączeni? Czy będą wciąż siedzieć cicho? Czy nie mówi do mnie, lecz szczeka. Oczywiście kocham
tak naprawdę będą w stanie o cokolwiek pytać, mojego psa, lubię go, pomaga mi, chroni mnie, jest
kiedy będą już pozbawieni komunikacji? Aby o przyjacielski, merda ogonem; ale nie mogę wyobrazić
coś pytać, należy wiedzieć o co chce się zapytać. sobie walki o równość ras: ludzkiej i psiej. Jest to
Nie mogę mieć potrzeby opartej na braku czegoś, całkowicie niewyobrażalne, jest inne. Takie tragiczne
o czego istnieniu nie wiem, czegoś, co dla mnie nic oddzielenie się języków może nastąpić w przyszłości.
nie znaczy i nie pobudza moich pragnień. Odcięcie I rzeczywiście, już staje się widoczne, że to, co
wspólnego języka zdewaluuje całkowicie reformizm wyłączeni dostaną – dźwięki, obrazy czy kolory,
jaki istniał w przeszłości, czyli stopniowe żądania utworzy ograniczony kod. Nie będzie on miał nic
lepszych warunków i ograniczenia represji i wyzysku. wspólnego z tradycyjnym kodem, opartym na słowie,
Reformizm opierał się na wspólnym języku, który analizie i wspólnym języku. Weźcie pod uwagę,
istniał między wyzyskiwanymi a wyzyskującymi. że tradycyjny kod był podstawą oświeceniowych i
Jeśli języki ich są odmienne, nie ma niczego, czego progresywnych analiz transformacji rzeczywistości,
można byłoby żądać. Nie interesuje mnie nic, czego analiz, które wciąż składają się na podstawy ide-
ologii rewolucyjnej, czy to autorytarnej, czy anar- zumie wielu towarzyszy. Zamieszki to ruch ludzi,
chistycznej (nie ma pomiędzy nimi różnicy, jeśli posiadający silne cechy irracjonalne. Może zacząć
sięgnąć do korzeni). My, anarchiści, wciąż jesteśmy się z jakiegokolwiek powodu: ponieważ ktoś został
przywiązani do progresywnej koncepcji, mówiącej, aresztowany na ulicy, policja zabiła kogoś
że jesteśmy w stanie wprowadzić zmiany za pomocą podczas obławy czy nawet z powodu walki
słów. Jednak jeśli kapitał odetnie słowo, sytuacja pomiędzy kibicami piłki nożnej. Nie ma sensu
stanie się całkowicie odmienna. Wszystkim z nas bać się tego zjawiska. Wiecie, dlaczego się boimy?
znane jest zjawisko, że wielu młodych ludzi obec- Ponieważ niesiemy ideologię postępu i oświecenia.
nie nie czyta niczego. Można do nich dotrzeć przez Ponieważ wierzymy, że pewniki które posiadamy,
muzykę i obraz (telewizja, kino, komiksy). Techniki są w stanie zagwarantować naszą rację, a tamci
te, co mogą wyjaśnić bardziej kompetentni w tej ludzie zachowują się nieracjonalnie – nawet
dziedzinie, dysponują jedną istotną możliwością w faszyści – prowokatorzy, ludzie, których za wszelką
rękach władzy – docierają do irracjonalnych uczuć cenę należy uciszyć.
będących w każdym z nas. Innymi słowy, znac-
zenie racjonalności jako środka perswazji i rozwoju Rzeczywistość jest całkiem inna. W przyszłości
samoświadomości, który mógłby prowadzić nas do będzie coraz więcej wywrotowych buntów, nier-
ataku na wroga klasowego, zmniejszy się może nie acjonalnych i nieumotywowanych. Czuję strach
całkowicie, ale znacznie. szerzący się wśród towarzysz w zetknięciu z taką
rzeczywistością, chęć powrotu do metod opartych
Zatem na jakiej podstawie będą działać wykluczeni? na wartościach z przeszłości i zdolności do racjon-
(Ponieważ oczywiście, działać będą). Będą działać alnego wyjaśniania. Nie wierzę jednak, że będzie
pod wpływem silnych, nieracjonalnych impulsów. można jeszcze długo działać, wykorzystując te me-
tody. Oczywiście, wciąż będziemy wydawać nasze
Towarzysze, pragnę, byście pomyśleli o pewnym oświadczenia, książki, pisemne analizy, lecz liczba
fenomenie, który zdarza się już dziś, szczególnie w osób mających możliwość przeczytania i zrozum-
Wielkiej Brytanii, kraju, który z kapitalistycznego ienia ich będzie maleć.
punktu widzenia zawsze był i wciąż jest awangardą.
Fenomenie spontanicznych, nieracjonalnych Co powoduje taką sytuację? szereg realiów, które
zamieszek. są potencjalnie insurekcyjne lub obiektywnie nie
mających na celu insurekcji. Co powinno być
Musimy tu w pełni zrozumieć różnicę pomiędzy naszym zadaniem? Kontynuacja sporu za pomocą
zamieszkami a insurekcją, coś, czego wciąż nie ro- metod z przeszłości? Czy próba przekształcenia
tych spontanicznych zamieszek w skuteczne insurek- niemożliwe. Proletariat, czy jakkolwiek ich nazwać,
cje, będące w stanie atakować nie tylko włączonych, buntujący się wyłączeni, odepchną nas, jako dzi-
pozostających w swym krzyżackim zamku, ale także wnych, podejrzanych gości z zewnątrz. Podejrzane.
mechanizm językowy, odcinających jednych od Co do diabła możemy mieć wspólnego z tymi
drugich? W przyszłości powinniśmy pracować nad anonimowo występującymi przeciwko całkowitej
takimi instrumentami w duchu rewolucyjnym i in- bezcelowości ich własnej egzystencji, a nie z potrzeby
surekcyjnym, które wyłączeni  będą mogli odczytać. i niedostatku? Z tymi, którzy się buntują, mimo że
Niech wyrażę się jasno. Realizacja ogromnego zada- mają w domu telewizor, wideo, telefon i wiele in-
nia, jakim jest wybudowanie alternatywnej szkoły, nych dóbr konsumpcyjnych; mają co jeść, a wciąż
dostarczającej racjonalnych narzędzi ludziom, którzy się sprzeciwiają? Co możemy im powiedzieć? Być
nie wiedzą już jak ich używać, jest niemożliwa. Nie może to, co powiedziały im anarchistyczne organi-
możemy zastąpić pracy, która kiedyś została wyko- zacje syntezy w ostatnim wieku? Powstańczy dyskurs
nana przez opozycję, kiedy potrzebowano wspólnego Malatesty? To właśnie jest przestarzałe. Ten rodzaj
języka. Teraz kiedy właściciele i administratorzy dyskusji insurekcyjnej jest przestarzały. Musimy więc
zdolności racjonalizowania przerwali komunikację, zatem bardzo szybko znaleźć inną drogę.
nie jesteśmy w stanie stworzyć alternatywy. Byłoby
to iluzją, taką jak wiele innych z przeszłości. Możemy Musimy ją najpierw znaleźć wewnątrz siebie, poprzez
po prostu używać tych samych narzędzi (obrazów, przezwyciężenie starych zwyczajów i niezdolności do
dźwięków, itd.) w taki sposób, by przyczyniały się do zrozumienia nowych. Miejcie pewność, że władza ro-
przerodzenia zamieszek w insurekcję. To jest praca, zumie to doskonale i uczy nowe pokolenia akceptacji
którą możemy wykonać. Tak zamierzamy dojść do poddaństwa poprzez serie podprogowych komuni-
insurekcji. katów. To poddaństwo jest jednak iluzją.

W przeciwieństwie do tego, co wyobraża sobie Kiedy wybuchają zamieszki, nie powinniśmy być
wielu towarzyszy – że należymy do osiemnastego tam jako goście widowiska, ponieważ jesteśmy an-
wieku i opieramy się na przestarzałych metodach archistami i takie wydarzenia dają nam satysfakcję.
– wierzę, że jesteśmy w stanie stworzyć ten cienki Musimy być tam jako realizatorzy wcześniej zbada-
pomost pomiędzy narzędziami przeszłości i wymi- nego w detalu projektu.
arami przyszłości. Oczywiści, nie będzie łatwo go
zbudować. Pierwszy wróg, jakiego musimy pokonać, Co może być takim projektem? Organizowanie się
siedzi w nas samych. Pochodzi z naszej niechęci do razem z wykluczonymi, nie na gruncie ideologicz-
sytuacji, które nas przerażają, postaw, których nie nym, nie poprzez rozumowanie oparte wyłącznie na
zrozumiemy i dyskursów niepojętych dla takiego starych koncepcjach walki klasowej, ale na podstawie
starego racjonalisty jak ja. czegoś bezpośredniego i możliwego do wcielenia
w rzeczywistość, w różne rzeczywistości. Musicie
Jednak podjęcie wysiłku jest niezbędne. Wielu znać z własnego życia sytuacje generujące napięcie.
towarzyszy wzywało do pójścia w ślady luddystów Obcowanie z tymi sytuacjami, jeśli będzie kontyn-
sprzed 150 lat. Atak jest niewątpliwie wspaniałą uowane na podłożu ideologicznym, zakończy się
rzeczą. Luddyści jednak mieli już swoje pięć wyrzuceniem Was. Kontakt ten musi odbywać się
minut. Mieli oni wspólny język z tymi, którzy po- na innych zasadach, zorganizowanych, ale innych.
siadali maszyny. Istniał wspólny język pomiędzy Nie może zrobić tego żadna duża organizacja, z jej
właścicielami pierwszych fabryk i proletariatem, tradycyjnymi oświeceniowymi czy romantycznymi
który przeciwstawił się i odmówił w nich pracy. dążeniami do tego, by służyć jako punkt odniesie-
Jedna strona miała co jeść, druga nie, ale mimo nia i syntezy w wielu różnych sytuacjach. Może tego
tej wielkiej różnicy używali tego samego języka. dokonać wyłącznie organizacja sprawna, elastyczna
Dziś rzeczywistość w tragiczny sposób różni się od i umiejąca się dostosowywać. Nieformalna organi-
tamtej. I te różnice będą się pogłębiać w przyszłości. zacja braci anarchistów – specyficzna organizacja
Niezbędne stanie się stworzenie takich warunków, składająca się z towarzyszy mających anarchistyczną
które przygotują podłoże tych zamieszek. Postawmy świadomość klasową, będących w stanie zauważyć
sprawę jasno, towarzysze, nieprawdą jest, że możemy ograniczenia starych modeli i zaproponować w
przygotować się wyłącznie psychologicznie; wykonać zamian inne, nowe, bardziej elastyczne. Muszą
ćwiczenia duchowe, a następnie uczestniczyć w one dotykać rzeczywistości, rozwijać jasną analizę
rzeczywistych wydarzeniach z naszymi flagami. To i upowszechniać ją, prawdopodobnie za pomocą
narzędzi przyszłości, nie tylko tymi znanymi z
przeszłości. Pamiętajmy, że różnica pomiędzy in-
strumentami przeszłości a przyszłości nie polega
na wprowadzeniu kilku dodatkowych fotografii do
naszych oświadczeń czy wydawnictw. Nie jest to
kweestia nadania bardziej humorystycznego czy
mniej pedantycznego stylu naszemu pisarstwu, lecz
kwestia prawdziwego zrozumienia czym są narzędzie
przyszłości, badanie ich, dążenie w ich kierunku,
ponieważ to właśnie umożliwi konstrukcję instru-
mentów insurekcyjnych, które można połączyć z
nożem, trzymanym w zębach przez naszych przod-
ków. W ten sposób można zbudować pomost, o
którym wcześniej wspomnieliśmy.

Zatem nieformalna organizacja, która prowadzić


będzie prosty dyskurs, bez wielkich celów i bez jakże
powszechnego twierdzenia, że każda interwencja
musi prowadzić do rewolucji społecznej. W in-
nym razie jakimi anarchistami byśmy byli? Bądźcie
pewni towarzysze, że rewolucja społeczna nie czeka
tuż za rogiem, że ta droga ma wiele zakrętów i jest
bardzo długa. A więc, sprawne interwencje, nawet
przy ograniczonych celach, zdolne z wyprzedzeni-
em określać te same cele, które są obierane przez
wyłączonych. Organizacja, która jest w stanie być
„wewnątrz” rzeczywistości wywrotowego buntu w
chwilach kiedy on wybucha, aby przekształcić ją do-
celowo w rzeczywistość insurekcyjną poprzez wska-
zanie celów, środków i konstruktywnych wniosków.
To jest zadanie insurekcyjne. Pozostałe drogi są dziś
zamknięte.

Z pewnością wciąż możemy kroczyć drogą organi-


zacji syntezy, propagandy, anarchistycznej edukacji
i debaty – oczywiście dokładnie tak, jak robimy to
w tej chwili – ponieważ, jak powiedzieliśmy, jest to
kwestia projektu jako tendencji, próby zrozumie-
nia czegoś dotyczącego projektu kapitalistycznego,
który jest ciągle w fazie rozwoju. Jako anarchistyc-
zni rewolucjoniści jednakże mamy obowiązek mieć
świadomość linii tego rozwoju i przygotowywać się
od teraz do przekształcenia irracjonalnych zamieszek
w insurekcyjną i rewolucyjną rzeczywistość.

Koniec.
organizacyjne marksistowskich ugrupowań zbro-
jnych działających w latach ‘70 w Europie i poza nią.

Po raz pierwszy na szerszą skalę propozy-


cje Bonanno znalazły swoje praktyczne rozwinięcie
podczas walk przeciwko budowie nuklearnej
bazy rakietowej w latach ‘80 na Sycylii. Od lat ‘90
Bonanno lansował propozycje ściślejszej współpracy
anarchistów z rejonu Morza Śródziemnego.

Nocą, 19 czerwca 1997 r. znalazł się wśród setek
włoskich anarchistów aresztowanych w odpowiedzi
na zamach bombowy na Palazzo Marino do jakiego
doszło 25 kwietnia 1997 r. w Mediolanie.
2 lutego 2003 r. został skazany na 6 lat więzienia i 2000
euro grzywny za napad rabunkowy i inne przestępstwa.
Jego wyrok zapadł w ramach tzw. “Procesu Marinie-
go”, podczas którego włoskie władze próbowały hur-
towo wziąć odwet za falę anarchistycznych ataków,
przypisując aresztowanym udział w jednej, wyim-
aginowanej grupie wywrotowej, której działaniami
miał koordynować rzekomy komitet centralny, a
jego ideologicznym liderem miał być Bonanno.

4 października 2009 r. Bonanno


Biogram Alfredo Bonanno został aresztowany razem z greckim anarchistą
Christosem Stratigopolousem w Trikali w central-
nej Grecji pod zarzutem napadu na lokalny bank.
Alfredo Maria Bonanno (ur. 1937 r. w W ich samochodzie policja znalazła 46 000 euro. Za
Katanii) jest głównym teoretykiem współczesnego ten czyn, 22 listopada 2010 r. skazano go na 4 lata,
anarchizmu insurekcyjnego. We włoskim jednak bardzo szybko wypuszczono na wolność
ruchu anarchistycznym działa przeszło (siedział już wówczas za kratami od roku
od 30 lat. Napisał wiele tekstów, między i miał 70 lat). Stratigopolous otrzymał
innymi esej “Zbrojna Radość” za który został wyrok 8 lat i 9 miesięcy więzienia z
uwięziony przez włoskie władze na 18 miesięcy. możliwością wcześniejszego zwolnienia w 2011 r.

Nurt insurekcyjny wyłonił się jak tendencja 13 grudnia 2013 r. tamtejsze władze wydaliły
opozycyjna wobec klasycznej Włoskiej Federacji Anar- Bonanno z kraju, w dwie godziny po tym jak
chistycznej (FAI) oraz ugrupowań platformistycznych. przybył do Chile na zaplanowaną serię kon-
Poglądy Bonanno ukształtowały się m.in. pod wpływem ferencji wśród tamtejszych anarchistów.
hiszpańskich uchodźców Josepha Lluísa i Faceriasa.
Chociaż sam Bonanno jest anarchistą
Anarcho-insurekcjoniści podkreślają społecznym jego informalne propozycje ataku znalazły
szczególną rolę radykalnego ataku na system z najwyrazistsze wcielenie w ramach międzynarodowego
pominięciem wszelkich zapośredniczonych form na- projeku Nieformalnej Federacji Anarchistycznej (FAI),
cisku (związki zawodowe, stowarzyszenia, negocjacje zainicjowanego przez włoskich nihilistów, a następnie
itp.), poprzez akcje bezpośrednią (podpalenia, zama- rozwiniętego globalnie przy wsparciu greckiej
chy bombowe przy unikaniu ofiar cywilnych, rabunki grupy partyzanckiej Konspiracyjne Komórki Ognia.
bankowe) i nieformalną organizację małych grup (tzw.
“affinity groups”), opartych na zaufaniu i przyjaźni.

Informalizm stanowi jednocześnie krytyczną
odpowiedź na awangardyzm i autorytarne formy
W swojej nowatorskiej pracy Bonanno zrywa ze starymi schematami klasycz-
nego anarchizmu, wykazując, że w nowej epoce kapitalizmu positindustrialno-
cyfrowego, opartego na szybkim przepływie informacji oraz tworzeniu nowego rodzaju
wzorców kulturowych, podziały biegnące między wykluczonymi a uprzywilejowanymi
będą w dużej mierze wyznaczane przez kod językowy, który dla obu grup stanie się
czymś zupełnie odrębnym, w coraz większym stopniu uniemożliwiającym wzajemną
komunikowację aksjologiczną i osiągnięcie konsensusu. Odcięci od możliwości rac-
jonalnego porozumienia i autorefleksji konsumenci-producenci cyfrowego zamku
będą artykułować swoje niezadowolenie poprzez irracjonalne wybuchy gniewu, poz-
bawione jasnych celów i postulatów. Zdaniem Bonanno to do anarchistów należy wypra-
cowanie elastycznych, nieformalnych modeli interwencji, tak by spontaniczne bunty
“wyłączonych z języka” miały szanse przerodzić się w bardziej zorganizowane formy
insurekcji i odnaleźć głębsze sensy ludzkiej egzystencji na polu walki o kształ świata.

Fragment:

Tak jak przemysłowe warunki produkcji sprawiły,


że walka syndykalistyczna miała sens (co ty czy się
też marksistowskich metod i wolnościowej organi-
zacji syntezy), dziś, z perspektywy poprzemysłowej,
w dogłębnie zmienionej rzeczywistości, strategia
nieformalna jest w przypadku anarchistów jedyną
możliwością. Rozumiemy przez nią grupy towar-
zyszy którzy przychodzą ze sprecyzowanymi cel-
ami na zasadzie wsparcia, oraz przyczyniają się
do tworzenia struktur masowych wyznaczając
sobie cele pośrednie, przy jednoczesnym stwar-
zaniu minimalnych warunków niezbędnych do
przekształcenia zwykłych zamieszek w insurekcję.

Partia marksistowska upadła. Anarchistyczna


także. Kiedy czytam krytykę taką jak ta przed-
stawiona ostatnio przez ekologów społecznych i
mówiąca o śmierci anarchizmu, zdaję sobie sprawę,
że jest to kwestia języka i braku zdolności do bada-
nia problemów wewnątrz ruchu anarchistycz-
nego, ograniczenie na które oni sami wskazują.
To co jest dla nich i dla mnie martwe, to anarchizm który sądził, że może być organizacyjnym punktem
odniesienia dla następnej rewolucji, który widział się jako strukturę syntezy, mającą na celu tworzenie
różnorakich form ludzkiej działalności nakierowanej na przełamanie państwowych struktur konsensusu i
represji. Martwy jest również statyczny anarchizm tradycyjnych organizacji, bazujący na żądaniach pop-
rawy warunków i nastawiony na cele ilościowe. Idea, że rewolucja społeczna jest czymś co musi koniecznie
wyniknąć z naszych walk okazała się bezzasadna. Ona może z tej walki wyniknąć, lecz wcale nie musi. (...)

Obecnie wielu młodych ludzi nie jest już w stanie ocenić sytuacji w jakiej się znajduje. Pozbawieni minimal-
nego poziomu kultury który niegdyś wynoszono ze szkoły, bombardowani przez wiadomości zawierające
bezcelową i nieuzasadnioną przemoc, na tysiąc sposobów wpychani są w żywiołową, irracjonalną i
spontaniczną rewoltę, oraz są pozbawiani „politycznych” celów które przeszłe pokolenia widziały tak dokładnie.