Vous êtes sur la page 1sur 3

25.02.19 r.

Fleksja – dwa podstawowe pojęcia to temat fleksyjny i końcówka


fleksyjna, wyodrębniane z wyrazów odmiennych.
M. gość-Ø
D. gość-a
C. gość-owi
B. gość-a
N. gość-em
Ms. gość-u
W. gość-u

M. ogrut-Ø
D. ogrod-u
C. ogrod-owi
B. ogrut-Ø
N. ogrod-em
Ms. ogroź-e
W. ogroź-e

Końcówki równoległe to różne końcówki występujące w tym samym


przypadku. Ich występowanie zależy od rodzaju gramatycznego
rzeczownika, o którym mówimy gdy chcemy stwierdzić, czy rzeczowniki
są osobowe/nieosobowe, żywotne/nieżywotne.
Typ końcówki równoległej zależy od wygłosu tematu Mianownika liczby
pojedynczej. Mogą się kończyć spółgłoską twardą – rzeczowniki
twardotematowe, lub miękką – miękkotematowe. Mogą także kończyć się
głoską funkcjonalnie miękką, ta grupa rzeczowników należy do grupy
rzeczowników miękkotematowych.
Czynnik fleksyjny to końcówka fleksyjna. Dzielą się one na zerowe
i niezerowe.
Kryterium słowotwórcze (konkretne rzeczowniki obsługują konkretne
przypadki) i kryterium leksykalno-semantyczne (wyrazy przekazane przez
przodków z konkretną końcówką) wraz z kryterium twardotematowym
decydują o tym, jakiej końcówki należy użyć w danym przypadku.

Rzeczowniki dzielimy na trzy deklinacje. Podstawę podziału na


deklinację stanowią synkretyzmy form fleksyjnych w liczbie
pojedynczej. Forma fleksyjna to odmieniony rzeczownik, a synkretyzm –
tożsamość. Zatem to identyczność końcówek rzeczownika liczby
pojedynczej.

I Deklinacja
Istnieje identyczność końcówek w Celowniku i Miejscowniku liczby
pojedynczej.

II Deklinacja
Rzeczowniki zakończone zerową końcówką fleksyjną w M. l.poj. i
zakończone na -o.

III Deklinacja
Nijaka, zakończona na ę, e, o.
EGZAMIN
Deklinacja I, żeńska, l. pojedyncza. Rzeczowniki rodzaju żeńskiego w
mianowniku przyjmują następujące końcówki: rzeczowniki twardotematowa
-a (żon-a), miękkotematowe również -a (ńań-a) (ruż-a), -i (pań-i),
Ø (kość). Rzeczowniki twardotematowe w Celowniku przyjmują końcówkę e
(żoń-e), co wywołuje alternację twardej do miękkiej lub funkcjonalnie
miękkiej. W miękkotematowych zmienia się na i, lub w przypadku
funkcjonalnie miękkich – y. W Bierniku końcówki niezerowe w Mianowniku
przyjmują końcówkę -ę, jedynym wyjątkiem jest rzeczownik pani (ą).
Zerowe w bierniku zostają zerowe. W wołaczu twardotematowe -o,
miękkotematowe spieszczenia -u. Natomiast inne miękkotematowe i/y.
Liczba mnoga deklinacji I. Identyczne są: Mianownik, Biernik oraz
Wołacz. Rzeczowniki twardotematyczne przybierają końcówkę y, ale te
zakończone na k, g mogą przyjmować końcówkę i. Wyjątkowa jest też
końcówka e (szanse, ręce). Rzeczowniki miękkotematowe zakończone
w liczbie pojedynczej na a lub i mają końcówkę e. Rzeczowniki z
końcówką zerową mają w Mianowniku albo i/y albo e. Rzeczowniki
zakończone na-ość mają końcówkę i w liczbie mnogiej. Zakończone na -ń
przyjmują końcówkę -e. Dopełniacz liczby mnogiej: zakończone w liczbie
pojedynczej na a lub i mają w dopełniaczu l. mn. końcówkę zerową (żon).
Te z końcówką zerową przyjmują i/y, podobnie jak rzeczowniki
zakończone na arnia, ernia, alnia, elnia i większość rzeczowników
zakończonych na -nia oraz -ja. Rzeczowniki obcego pochodzenia
zakończone na -ia/ja takie jak historia przyjmują końcówkę i.
Rzeczowniki rdzennie polskie zakończone w ten sam sposób, takie jak
zbroja, też mają końcówkę i, lub zerową (żmija, szyja). Rzeczowniki,
których temat zakończony jest na samogłoskę (orchide-a) (dopełniacz
i). Narzędnik liczby mnogiej - końcówką jest zawsze -ami, oprócz
wyjątków, gdzie końcówką jest -mi.
Deklinacja II, męska. Panującą końcówką jest końcówka zerowa, drugą
końcówką jest końcówka o. Dopełniacz zależy od kryterium rodzajowego
(żywotny/nieżywotny - żywotne w wołaczu przybierają końcówkę a,
jedynym wyjątkiem jest wół-wołu). Żywotne przyjmują w dopełniaczu a,
nieżywotne mają dwie końcówki -a oraz -u. Końcówkę u przybierają
zazwyczaj rzeczowniki abstrakcyjne (gniew), zbiorowe (pułk), nazwy
substancji (ocet), odmienne skrótowce (NIK) i rzeczowniki zakończone
na izm, yzm. Natomiast końcówkę a: nazwy narzędzi (oprócz tych
zakończonych na op, graf, fon), nazwy części ciała, nazwy miesięcy,
nazwy miar, nazwy tańców, nazwy wyrobów przemysłowych, nazwy
samochodów, nazwy zdrobniałe (ek, ik, yk), rzeczowniki utworzone za
pomocą przyrostków ak, nik. Są też formy fakultatywne (portfela/u,
fotela/u).