Vous êtes sur la page 1sur 285

Spis tresci

Przedmowa ............................................................................................................ 5
1. Aspekt czasowy a czas ........................................................................................ 11
Aspekt (aspect) a czas gramatyczny (tense) ....................................................... 11
Aspekt simple ....................................................................................................... 14
Aspekt continuous ................................................................................................ 16
Aspekt perfect ...................................................................................................... 18
Aspekt perfect continuous .................................................................................... 19
2. Present Simple I Present Continuous ................................................................... 27
Tzw. teraźniejszość zwyczajowa a chwila mówienia ........................................ 28
Stałość a tymczasowość ..................................................................................... 35
Przyszłość niezależna i zależna ......................................................................... 41
Czasowniki n iewystępujące w formie ciągłej .................................................... 47
Irytacja a zwykły fakt .......................................................................................... 52
Wykonywanie czynności a jej opisywanie ......................................................... 55
3. Present Perfect I Past Sim ple ............................................................................... 59
Geneza czasu Present Perfect .............................................................................. 59
Okoliczniki czasu ................................................................................................. 62
Dwa sposoby wiązania przeszłości z teraźniejszością ..................................... 65
For I Since ............................................................................................................. 70
Ostrzeżenie .......................................................................................................... 73
Where have you been? .......................................................................................... 75
This I ft is the... time somebody has done something ........................................... 76
4. Present Perfect I Present Perfect Continuous ........................................................ 85
Present Perfect a Present Perfect Continuous ...................................................... 85
PPC w przeczeniach ............................................................................................. 91
PPC dla czynności zakończonych ....................................................................... 93
Ślad a skutek ........................................................................................................ 94
5. Czasy teraźniejsze. Powtórzenie ....................................................................... 101
6. Past Sim ple I Past Continuous ............................................................................... 111
Początek i trwanie czynności ............................................................................ 111
Te sa me czasy w zdaniu głównym i podrzędnym ............................................ 114
Dwa ostrzeżenia ................................................................................................. 117
7. Past Sim ple I Past Perfect ..................................................................................... 123
Dwa punkty w przeszłości ................................................................................ 124
Trzy lub więcej punktów w przeszłości ........................................................... 128
Czynności następujące kolejno po sobie ......................................................... 130
Thot I lt was the ... time somebody hod done something .................................... 134
Past Perfect nie zawsze obowiązkowy .............................................................. 135
Until, before, by the time .................................................................................... 136
Alternatywa dla Past Simple - used to I would ................................................ 144
8. Past Perfect I Past Perfect Continuous ................................................................. 149
Analogia do Present Perfect i Present Perfect Continuous ................................ 149
PtPC dla czynności zakończonych ..................................................................... 153
Past Perfect Continuous a Past Continuous ......................................................... 155
Uwaga ................................................................................................................. 158
9. Czasy przeszłe. Powtórzenie .............................................................................. 163
Past Perfect I Past Continuous I Past Simple dla niespełnionych oczekiwań .. 163
10. Future Simple I be going to ................................................................................... 179
Przyszłość postanowiona przed chwilą mówienia i w chwili mówienia ....... 180
Przewidywanie przyszłości oparte na tym, co myślimy lub co widzimy ...... 189
Przyszłość będąca normalną koleją rzeczy ..................................................... 192
Will I would w znaczeniu chcieć ........................................................................ 194
Shall .................................................................................................................... 198
11. Future Sim ple I Future Continuous ....................................................................... 201
Kontrast klasyczny, aspektowy ........................................................................ 201
Future Continuous dla czynności rutynowych .................................................. 205
Future Continuous w pytaniach ......................................................................... 208
12. Future Sim ple I Future Perfect ............................................................................. 213
13. Future Perfect I Future Perfect Continuous ......................................................... 221
14. Informacja dodatkowa do czasów przyszłych .................................................. 227
I okres warunkowy ............................................................................................ 227
Czasy przyszłe w założeniach (assumptions) .................................................. 232
15. Czasy przyszłe. Powtórzenie .............................................................................. 237
16. Czasy angielskie. Powtórzenie ............................................................................ 251
Klucz do ćwiczeń ............................................................................................... 262
Przedmowa

o już trzecie wydanie Opowieści o angielskich czasach. Zyskało ono nową szatę gra-
T ficzną, a co najważniejsze - zostało wzbogacone w stosunku do pierwszych dwóch
wydań zarówno w warstwie komentarzy, jak i ćwiczeń.
Publikacja ta przeznaczona jest dla uczących się języka angielskiego na każdym
poziomie zaawansowania - początkującym, średnim oraz zaawansowanym - ponieważ
przedstawiona w niej zasada działania angielskich czasów powinna pomóc każdemu
w jeszcze lepszym zrozumieniu tego, o co w nich chodzi. Z korzyścią mogą jej zatem używać
uczniowie szkół średnich i studenci filologii angielskiej. Powodem uniwersalizm u tej książki
jest jej inne - od powszechnie stosowanego - podejście do angielskich czasów: podejście
systemowe, w którym wszystkie czasy są wynikiem działania kilku stale powtarzających
się mechanizmów. Poznanie i pokazanie ich działania w praktyce poszczególnych czasów
oraz gruntowne wdrożenie w oparciu o bardzo liczne i różnorodne ćwiczenia jest zadaniem
wszystkich pozostałych stron tej pozycji.
Czasy gramatyczne są bardzo ważnym elementem każdego języka, co jest szczególnie
prawdziwe w odniesieniu do angielskiego, którego system czasowy jest bardzo
rozbudowany. Pełni on funkcję podobną do kręgosłupa w organizmie - od jego stanu
(w świadomości użytkownika oczywiście) zależy to, jak będzie wyglądała całość, tak jak
od stanu naszego kręgosłupa zależy wygląd zewnętrzny i komfort życia. Jeśli szwankuje
kręgosłup, wyglądamy dziwacznie i każdego dnia mamy z tego tytułu jakieś praktyczne
problemy; jeśli szwankują angielskie czasy, wciąż możemy się posługiwać tym językiem, ale
wrażenie, jakie będziemy przy okazji robić na innych, oraz nasza własna świadomość tego
faktu na pewno nie dadzą nam psychicznego komfortu. Dlatego zachęcamy do dokładnego
wczytania się w nasze opracowanie, które bardziej jest opowieścią o angielskich
czasach niż książką stricte gramatyczną. Staramy się w nim logicznie wyjaśnić
podstawy i każdy szczegół użycia takiego czy innego czasu, tak byś mógł wszystko
zrozumieć. Zaczynamy od położenia fundamentu, na którym następnie wznosimy
poszczególne elementy naszego gmachu, aż konstrukcja stanie się kompletna.
A teraz kilka słów o naszej „metodzie na angielskie czasy". Jak wspomnieliśmy, bardzo
ważne jest dla nas pojęcie systemu, a system to uporządkowany uldad elementów, pomiędzy
którymi zachodzą określone relacje tworzące pewną całość. Właśnie w ten sposób chcemy
spojrzeć na angielskie czasy, opisując je jako jedną spójną całość logicznie powiązanych
sposobów mówienia o czasowości. By takie systemowe spojrzenie było możliwe, całość
będziemy rozpatrywać nie w kategorii poszczególnych czasów, lecz przez pryzmat
aspektów czasowych, co - mamy nadzieję - pozwoli zaprezentować całą strukturę
w sposób zrozumiały dla każdego i zaprocentuje później przy poznawaniu poszczególnych
czasów, których różne zastosowania z reguły wypływają z tego samego, jednego źródła.
W ten sposób zamiast poznawać i próbować zrozumieć dwanaście różnych czasów,
uczący się może spojrzeć na nie wszystkie przez pryzmat tylko czterech aspektów,
łączących i grupujących czasy w kategorie o wiele łatwiejsze do zrozumienia dla Polaka
niż poszczególne czasy traktowane oddzielnie.
Czasy omawiane są celowo dobranymi parami, w których pozostają w kontraście
wobec siebie. Zdarza się, że kontrast ten pokazany jest na większej liczbie czasów, logicznie
powiązanych zakresem użycia, szczególnie kłopotliwym dla rodowitego użytkownika
języka polskiego, bo praktycznie nieobecnym w naszym języku ojczystym. Zachęcamy
do starannego przestudiowania rozdziału 1, który stanowi nieodzowny fundament pod
zrozumienie pojęcia aspektu i angielskich czasów jako takich.
Naszym celem jest zaszczepienie w Tobie tego, co w angielskiej czasowości najważniejsze
- intuicji trafnego rozpoznawania kontekstów i dobierania do nich stosownych czasów
gramatycznych. W każdym rozdziale będziemy odwoływać się do wielu przykładów,
których celem będzie jak najgłębsze zakorzenienie Twojej intuicji w podstawach systemu
angielskiej czasowości. Jesteśmy przekonani, że cała książka (szczególnie rozdział 1,
poświęcony pojęciu i zastosowaniu aspektu czasowego) będzie korzystna także dla tych,
którzy dotarli już do poziom u zaawansowanego, gdyż - jak uczy doświadczenie - nawet
na tym wysokim poziomie zaawansowania wielu nie „czuje" angielskiej czasowości
i dosyć często dokonuje błędnych wyborów, typowych dla wszystkich obcokrajowców.
Bogactwo ćwiczeń (125) oraz ich różnorodne postacie mają na celu nauczyć Cię
intuicyjnie wybierać poprawne formy gramatyczne bez myślenia o nich jako takich,
dokładnie tak, jak ma to miejsce w języku ojczystym. Elementy takich ćwiczeń można
tu i ówdzie spotkać w niektórych podręcznikach, ale nigdzie nie zostały one zastosowane
jako konsekwentna metoda przyswajania gramatyki, zapewne z powodu niedostrzegania
wagi tego zagadnienia. Chodzi w tym o stopniowanie rodzajów ćwiczeń tak, by od
tworzenia przez ucznia poprawnych form gramatycznych i pełnej kontroli nad tym,
co ma ćwiczyć, przechodzić etapami do przekazywania przez niego własnych znaczeń
i zadań coraz bardziej otwartych, z wieloma poprawnymi odpowiedziami.

Metodologia cwiczefi

Ćwiczenia powinny zaczynać się od takich, które trenują wybieranie poprawnych form,
ale nie mogą się na nich kończyć, gdyż w takiej sytuacji - nawet po bardzo dobrym opa-
nowaniu sztuki rozwiązywania testów czy zdawania egzaminów - uczeń i tak robi błędy,
gdy używa języka w praktyce codziennego życia. Dlaczego? Ponieważ robiąc ćwiczenia
w szkole, skupiał się na poprawnych formach jako takich, a nie na znaczeniu,

6 Opowieść o angielskich czasach


jakie przy okazji przekazywał. Potrafi prawidłowo robić ćwiczenia na zajęciach, ale
nie potrafi czynić tego równie poprawnie, gdy używa języka poza klasą. Ujawnia się to
zarówno w trakcie nauki, jak i po jej zakończeniu, gdy uczeń używa już języka samo-
dzielnie, np. w pracy zawodowej czy w kontaktach prywatnych. Dzieje się tak dlatego,
że gdy mówi lub pisze po angielsku po to , by coś wyrazić, skupia się z kolei tylko
na znaczeniu t ego, co chce przekazać, i zapomina o formach gramatycznych, które
ćwiczył w szkole, w wyniku czego formułuje swoje znaczenia w sposób niekiedy bardzo
niegramatyczny.
Rozwiązanie tego problemu tkwi zatem w rodzaju ćwiczeń oferowanych uczniowi
w trakcie nauki. Powinien przejść przez taicie, które ćwiczą formy, ale taicie (a nawet
przede wszystkim) przez taicie, które zachęcają do używania form w celu
wyrażenia jakiegoś znaczenia, najlepiej własnego znaczenia ucznia. Powinno się
dochodzić do tego etapami, czyli po ćwiczeniach typowo gramatycznych i całkowicie
kontrolowanych uczeń powinien otrzymać sporą dawkę taldch, które będą otwierały
przed nim możliwości tworzenia własnych wypowiedzi z użyciem danych konstrukcji
gramatycznych. Dzięki tern u będzie używał gramatyki do przekazania jakiejś treści, którą
w coraz większym stopniu będzie tworzył sam, i w ten sposób (podświadomie) poprawne
formy gramatyczne zaczną się pojawiać w jego wypowiedziach bez jego świadomej
ingerencji. Innymi słowy, w jego językowej podświadomości gramatyka zostanie
powiązana ze znaczeniem, jakie w danym momencie będzie chciał przekazać. Dzięki temu
myś ląc o przekazaniu dowolnej treści, intuicyjnie i zupełnie podświadomie będzie sięgał
po stosowne konstrukcje gramatyczne - oczywiście jeśli w trakcie procesu uczenia uda
się nam wytworzyć takie powiązania między gramatyką a treścią, do wyrażania której
powinna ona być stosowana.
Będziemy zatem unikać ćwiczeń, w których jedynym zadaniem jest podanie
prawidłowej formy gramatycznej, gdyż takie ćwiczenia można robić całkiem poprawnie
bez rozumienia treści zawartych w zdaniach. Każde nasze ćwiczenie będzie więc ,,żądało"
rozumienia znaczenia tego, co się pisze lub mówi, przy czym znaczenie to początkowo
będzie nasze, ale stopniowo będziemy zmierzali w kierunku takiego, które połączy
gramaty kę z Twoim osobistym życiem i doświadczeniem, tak by podświadomie powiązać
formy gramatyczne z czymś, co ma dla Ciebie osobiste i własne znaczenie. Z tego powodu
każ dem u zagadnieniu omawianemu w naszej książce towarzyszyć będą jakościowo różne
ćwiczenia, zwykle w liczbie od czterech do sześciu.
Takiego rodzaju ćwiczenia dają o wiele więcej, ponieważ uczeń ma duży udział
w tworzeniu wypowiedzi, np. gdy odpowiada na następujące pytania:

What does the nurse do ? Is she doing it now?


The nurse looks after patients, but she is not looking after them now. She is looking
after her son.

Uczeń sam ocenia na przykład, co dla pielęgniarki jest zwyczajowe (opieka nad
pacjentami jako takimi), a co chwilowe (opieka nad własnym synem), przez co buduje

Przedmowa 7
w swej podświadomości pomost między poprawną formą gramatyczną (czasem Present
Continuous) a znaczeniem, na którym mu w danym przypadku zależy. Nie jest to treść
całkowicie zadana przez nauczyciela czy książkę, z którą uczeń ma niewiele wspólnego.
W ciąż pozostaje tu jednak spory element ingerencji, ponieważ uczeń musi mówić o tym,
o czym każe mu książka, ale jest to duży krok w dobrym kierunku.
Przykładem bardziej otwartej formy jest choćby ćwiczenie, w którym uczeń musi
odpowiedzieć na poniższe pytanie:

Somebody who is sleeping is not watchinq TV. What else isn't he I she doiną then?

Mamy tu jednocześnie przykład użycia właściwego aspektu i czasu, a także zachętę


do podania cał kowicie własnego zdania lub zdań. Odpowiadając na to pytanie, uczeń
automatycznie będzie sięgał po poprawne formy gramatyczne, ponieważ stoją one przed
nim w formie twierdzenia, przeczenia i pytania. Nie ma potrzeby zwracać mu uwagi
na to, jakie są to formy, a nawet byłoby to niewskazane - po takim wprowadzeniu nie
może on powiedzieć niczego inaczej jak w czasie występującym w pytaniu. W ten sposób
podświadomie wiąże formy gramatyczne ze znaczeniem, jakie chce wyrazić, mówiąc np.

When somebody is sleeping, he is not watching TV, and he is not doing many other
things. For example, he is not talking to anyone, and is not reading a book. Also, he
is not eating.

Chcemy w ten sposób na trwałe wszczepić w Twoją językową podświadomość łączenie


poprawnych form gramatycznych ze znaczeniem, jakie za pomocą tych form możesz
chcieć wyrazić, ostatecznie bez świadomości , że to robisz i w jaki sposób to robisz, bo
tak uczymy się, a potem używamy języka ojczystego. A skoro tak, musi to być najlepsza
forma, bo tylko taką od zawsze stosują ludzkie istoty w przyswajaniu sobie języka
rodziców. Dziecko podświadomie rozpoznaje, zapamiętuje formy gramatyczne i próbuje
naśladować te stosowane przez osoby wokół, zwylde rodziców. Czasami popełnia z tego
powodu błędy i stosuje jakąś formę w sytuacji, w której nie jest ona poprawna, np. powie:
Co się stanie , jeśli autobus zaham i (czyli zahamuje)? Dowodzi to, że podświadomie tworzy
jakieś reguły i próbuje je (równie podświadomie) stosować. A gdy czasami popełnia błędy,
jest poprawiane przez dorosłych i wprowadza tę korektę do swego gramatycznego rejestru.
Następnie powtarza ten proces wielokrotnie aż do opanowania ojczystego języka w stopniu
umożliwiającym pomyślne jego stosowanie w całym późniejszym życiu. W przypadku
języka obcego rolę tej korekty przejmują książka, nauczyciel i dobre ćwiczenia , które -
mamy nadzieję - powstały na potrzeby tej książki.
Na łamach naszej publikacji ćwiczenia takie napotkasz wielokrotnie przy różnych
okazjach, np. przy omawianiu poszczególnych zastosowań par czasowych; ich celem
będzie sprawdzenie „wyczuwania" różnicy pomiędzy elementami każdej pary. Następnie,
po omówieniu wszystkich czasów teraźniejszych, przeszłych i przyszłych (gdyż właśnie
w takiej kolejności zostaną one tutaj przedstawione), znajdziesz ćwiczenia utrwalające

8 Opowieść o angielskich czasach


większą liczbę czasów - te z nich, które dotyczą danego przedziału czasowego. Wreszcie po
omówieniu wszystkich istniejących czasów będzie możliwość sprawdzenia ich działania
w kom plecie. Wierzymy, że taki układ ćwiczeń i taka ich liczba wystarczą do skutecznego
wdrożenia system u angielskiej czasowości do Twojej podświadomości językowej. Całość
wieńczy Klucz podający rozwiązania uznawane przez statystyczną większość rodowitych
użytkowników języka angielskiego za poprawne w danym kontekście. Zawsze korzystaj
z niego dopiero po należytym rozważeniu poszczególnych zadań samemu, na podstawie
naszych komentarzy i licznych przykładów w odnośnych rozdziałach {czyli po czymś,
co w ekonomii znane jest jako due diligence - należyta staranność).
Życzeniem autora - który w komentarzach i ćwiczeniach opierał się na swoim
wieloletnim doświadczeniu nauczania gramaty ki angielskiej w liceach ogólnokształcących
i nauczycielskim kolegium języków obcych - jest to, by pozycja ta była pomocna dla
wszystkich, którzy po nią sięgną, nie tylko w zrozumieniu czasów angielskich, lecz
także, a może przede wszystkim, w mniej lub bardziej podświadomym „wyczuwaniu"
prawidłowego wyboru, gdyż właśnie tak używają języka, a więc i czasów, wszyscy
rodowici użytkownicy każdego języka naturalnego. Wówczas ewentualne błędy językowe
przestają być błędami, a stają się co najwyżej przejęzyczeniami, dostrzeganymi i w razie
potrzeby korygowanymi przez mówiącego zaraz po ich powstaniu na zasadzie własnej
automatycznej samokontroli językowej.

Przedmowa 9
, I
Aspekt czasow~ a czas 1.
Z lub próbuje obecnie
łożoność angielskich czasów jest oczywista dla każdego, kto kiedykolwiek próbował
zrozumieć ten skomplikowany - bo jakże odmienny dla Polaka
- sposób traktowania czasowości. Odmienność czasowości w języku angielskim nie jest
tak duża jak na przyldad w niektórych językach indiańskich, gdzie pojęcie czasowości
nie istnieje w ogóle, mimo to sposób widzenia czasowości przez Anglika i Polaka różni się
zasadniczo. Elementy składowe poszczególnych czasów angielskich: ciągły (continuous)
i zwykły (simple), przeszły (past) i zaprzeszły (past perfect), a tal<Że ich pełne nazwy (Past
Continuous czy Past Perfect Continuous), wydają się wprawiać w zakłopotanie polskiego
ucznia; największe zdumienie budzi jednak zazwyczaj czas przyszło-przeszły w wersji
zwyldej (Future Perfect) i ciągłej (Future Perfect Continuous), gdyż jest on jednocześnie
przyszły i przeszły, co bywa trudne do pojęcia nawet przez tych z największą wyobraźnią.
Jest jednak wyjście z tej skomplikowanej sytuacji, by każ dem u uczącemu się umożliwić
znacznie szybsze i łatwiejsze zrozumienie tego problemu przez inne spojrzenie na
tę osobliwość języka angielskiego. Sposobem tym jest potraktowanie czasów nie
w kategoriach poszczególnych czasów jako takich, lecz ujęcie ich wszystkich w pewną
spójną i harmonijną całość. Umożliwia to pojęcie aspektu czasowego.

Aspekt (aspect) a czas gramatyczny (tense)

Czas jest przeszły (past), teraźniejszy (present) lub przyszły (future) i cechuje się tym,
że zawsze nawiązuje do chwili wypowiadania zdania - czynność, o której mówimy,
występuje przed tą chwilą, równolegle do niej lub jakiś czas po niej. Gdyby było to jedyne
kryterium, mielibyśmy w angielskim tylko trzy czasy, a ich nazwy brzmiałyby Past,
Present i Future, np.

He repaired the car.


He repairs the car.
He will repair the car.
Istnieje jednak jeszcze jedno pojęcie kształtujące oblicze czasownika - aspekt. Jest on
również
znany czasownikowi polskiemu, który z punktu widzenia aspektu ma dwie
formy: dokonaną (naprawić) i niedokonaną (naprawiać). Między polskim a angielskim
aspektem istnieje jednak ogromna różnica. Posługiwanie się pojęciem aspektu znanym
nasz emu ojczystemu językowi nie przydaje się za wiele do zrozumienia czasów angielskich
- polski aspekt ma tylko dwie formy, angielski zna ich cztery; dodatkowo polski czas
teraźniejszy nigdy nie używa aspektu dokonanego, natomiast w angielskim każdy czas
ma do dyspozycji wszystkie aspekty. Na szczęście istota aspektu jest taka sama w obydwu
językach: aspekt odzwierciedla sposób widzenia czynności w relacji do jaldegoś
punktu w czasie. Dla Polaka jest to tylko relacja dokonaności lub niedokonaności, przy
czym dokonaność i tak nie ma wstępu do teraźniejszości, natomiast dla Anglika są aż
cztery relacje aspektowe - simple, continuous, perfect i perfect continuous - a każda z nich
może wystąpić w każdym czasie.
W wyniku połączenia trzech czasów - przeszłego, teraźniejszego i przyszłego -
z czterema aspektami występującymi w każdym z nich otrzymujemy w sumie dwanaście
angielskich czasów gramatycznych1, które tak naprawdę nie są już tylko czasami, lecz
połączeniem pojęcia czasu i aspektu, co bardzo dobrze widać w ich nazwach, np. Past
Simple, Present Continuous, Future Perfect czy Past Perfect Continuous. Właśnie stąd się
wzięły takie, a nie inne nazwy angielskich czasów.
Każdy aspekt niejako rządzi trzema czasami i sprawia, że wszystkie one mogą być
traktowane nie jako trzy oddzielne czasy, lecz jako jeden. Dla przykładu - z punktu
widzenia czasu mamy Past Simple, Present Simple i Future Simple, jednak z punktu
widzenia aspektu jest tylko jeden - simple. Gdy zrozumiemy, na czym polega aspekt
simple, automatycznie będziemy rozumieli trzy czasy w tym aspekcie, gdyż wszystkie one
będą się cechowały tym samym, a jedyną różnicą będzie ich odniesienie do przeszłości,
teraźniejszości lub przyszłości, co nie sprawia Polakom żadnych trudności, gdyż nasz
język tak samo patrzy na czas. Podobnie mamy trzy czasy typu perfect: Past Perfect,
Present Perfect, Future Perfect; natomiast z punktu widzenia aspektu wszystkie one są
po prostu perfect. Ta sama zasada dotyczy pozostałych aspektów i wynikających z nich
czasów. W ten sposób z czterech aspektów wyprowadzamy w sumie dwanaście czasów,
czyli wszystkie poza wyrażeniem be going to (które - jak wspomnieliśmy w przypisie -
w rzeczywistości nie jest pełnoprawnym czasem) oraz poza czasami będącymi wynikiem
następstwa czasów (Sequence of Tenses), które można nazwać wtórnymi, gdyż w każdym
przypadku są one jednym z wyżej wspomnianych dwunastu czasów, o zmienionej nieco
budowie i punkcie widzenia.
Optymistycznym wnioskiem, jaki możemy już sformułować, jest zatem to , że
przyswajanie angielskich czasów można ograniczyć do zrozumienia tylko czterech
aspektów czasowych, bo tak naprawdę to one stanowią różnicę między polską a angielską
czasowością - angielsld nie ma innych czasów (ma je takie same jak polski - przeszły,

1 Choć be going to jest obecne w strukturze angielskich czasów, nie jest czasem gramatycznym, lecz jedynie
wyrażeniem czasopodobnym , co wykażemy w rozdziale 10.

12 Opowieść o angielskich czasach


teraźniejszy i przyszły), lecz ma inne aspekty. Oczywiste staje się zatem, że aby
skutecznie opanować English tenses, należy się skupić nie na czasach jako takich, lecz
przede wszystkim na aspektach jako źródle tej różnicy. Po tych kilku słowach wstępu
przejdźmy do zasadniczego tematu.
Jak wspomnieliśmy powyżej, wszyst kie czasy możemy sprowadzić do czterech
aspektów, które przedstawiają się następująco:

i) prosty (simple) - mówiący o czynnościach rozpoczynających się w danym


momencie;
2) ciągły (continuous) - mówiący o czynnościach trwających w danym momencie;
3) dokonany (perfect) - mówiący o czynnościach zakończonych przed danym
momentem;
4) ciągły dokonany (perfect continuous) - mówiący o czynnościach trwających przed
danym momentem (i często także jeszcze w danym momencie).

By ułatwić zrozumienie tych zależności, pokusimy się o graficzną reprezentację


i zilustrujemy to samo na wykresie. Linia przerywana sugeruje możliwość (lecz nie
konieczność) kontynuowania czynności poza dany m oment:

Aspekty Odniesienia czasowe


(przeszłość, teraźniejszość lub przyszłość)

'
simple '
continuous ---·-----
.
perfect •
.
1111

perfect continuous

Rozpatrując powyższy wykres, należy pamiętać, że aspekty to nie czasy, a jedynie


relacje poszczególnych czynności wobec odniesienia czasowego - przeszłego,
teraźniejszego lub przyszłego - poda n ego lub implikowanego w zdaniu. Liczba
odniesień czasowych jest taka sama jak liczba czasów w języ ku polskim: przeszły,
teraźniejszy i przyszły. Cała trudność angielskiej czasowości bierze się właśnie z tego, że
Anglik widzi te trzy odniesienia czasowe (swoją przeszłość, teraźniejszość i przyszłość)
w sposób znacznie bardziej urozmaicony niż Polak - w każdym z nich dostrzega
wspomniane cztery aspekty. Połączenie tych trzech odniesień czasowych z czterema
aspektami występującymi w każdym z nich daje w sumie dwanaście angielskich czasów
(3 x 4 = 12). Odniesienia czasowe (cztery pionowe punkty w środku naszego wykresu)

Aspekt czasowy a czas 13


możemy umieszczać w przeszłości , teraźniejszo ści lub przyszłości, co w połączeniu
z czterema aspektami da dowolny potrzebny nam czas.
Nie mając takich aspektów, język polski nie doczekał się tak znacznej liczby czasów
i jest ograniczony tylko do trzech, przy czym angielski aspekt ciągły próbuje sygnalizować
formą niedokonaną czasownika • Obecny w języku polskim aspekt dokonany (perfect)
2

obciążony jest sporymi ograniczeniami w stosunku do swego angielskiego kolegi,


a współczesna polszczyzna odchodzi od używania go do opisu zdarzeń w przeszłości,
w wyniku czego młodzi Polacy coraz rzadziej rozumieją zdania typu:

Mąż wrócił do domu prosto z pracy, ale jego żona była już wyszła.

A teraz omówimy nasz wykres, podając stosowne przykłady. Pamiętajmy, że


odniesienie czasowe może być ustawione w trzech punktach - przeszłym , teraźniejszym
i przyszłym - i w każdym przypadku daje nam cztery angielskie czasy, odpowiadające
liczbie dostępnych aspektów.

Jak widać z wykresu, dla Anglika ważne jest to, czy czynność zaczyna się, trwa
czy kończy w relacji do danego punktu na osi czasowej. A jeśli trwa, ważne jest,
czy trwa tylko w danym momencie czasowym, czy także przed nim. Aspekt simple
dowolnego czasu zawsze mówi o czynności z punktu widzenia jej rozpoczęcia
w danym momencie; aspekt continuous - z punktu widzenia jej trwania w danym
momencie; perfect - z punktu widze nia jej zakończenia przed danym momentem;
natomiast perfect continuous - z punktu widzenia jej trwania przez pewien czas
przed danym momentem. Każdy z tych aspektów omówimy oddzielnie.

Aspekt simple
Jeśli sięgniemy po aspekt simple dowolnego czasu, zawsze będzie chodziło nam o to {nawet
jeśli nie będziemy tego świadomi), że dana czynność w podanym przez nas momencie się
zaczyna, ma wtedy swój początek. Przyjrzyjmy się kilku przykładom:

6 o'clock
I washed my car at 6 last night.
I wash my car at 6 every day.
I will wash my car at 6 tomorrow night. '. ~
W każdym z powyższych zdań czynność m ycia samochodu zaczęła, zaczyna
lub zacznie się o godzinie podanej w okoliczniku zdania. D oświadczenie z pracy

2 Relacja ta jest jednak jednostronna: każdy przypadek angielskiego aspektu ciągłego rzeczywiście odpowia-
da niedokonanej formie polskiego czasownika, lecz nie każdy przypadek polskiej formy niedokonanej odpo-
wiada angielskiemu aspektowi ciągłemu. Zilustrujemy to przy okazji prezentowania czasu Past Continuo us.

14 Opowieść o angielskich czasach


w polskich szkołach podpowiada, że niektórzy uczniowie błędnie sądzą (szczególnie
w odniesieniu do czasu Past Simple), że tak wyrażona czynność była już zakończona we
wskazanym czasie. Jest to z pewnością konsekwencją zagubienia przez język polski czasu
zaprzeszłego, w wyniku czego zdanie typu:

Wczoraj o 6 umyłem samochód.

nie jest wystarczająco jednoznaczne - może chodzić zarówno o to, że wtedy zacząłem
myć samochód, jaki o to, że do wtedy go umyłem, czyli zakończyłem tę czynność przed
godziną 6. Zdecydowana większość Polaków rozumie przykładowe zdanie na drugi sposób,
co prowadzi do błędnej interpretacji zdań w angielskim czasie Past Simple jako rzekomo
wyrażającym czynności zakończone do wskazanego punktu w czasie, podczas gdy tak
naprawdę czynność miała, ma lub będzie wtedy miała dopiero swój początek.
Do wyrażenia końca danej czynności służy oddzielny aspekt - perf ect - do którego
za chwilę powrócimy bardziej szczegółowo, a w tym miejscu pokażemy Ci tylko jego
kontrast wobec aspektu simple. Porównaj:

I washed my car at 6 last night. (wtedy zacząłem mycie samochodu)


I had washed my car at/by 6 last night. (do wtedy zakończyłem mycie samochodu)

Aspektu simple używamy także wtedy, gdy dana czynność interesuje nas jedynie jako
fakt, który miał, ma lub będzie miał miejsce, czyli zaczął, zaczyna lub zacznie się w danym
momencie, co jest logiczną konsekwencją skupiania się aspektu simple na początku
czynności. Co bowiem jest najważniejsze dla faktu wystąpienia jakiejkolwiek czynności?
Bez czego w ogóle jej nie będzie? Czy nie będzie jej wtedy, gdy nie będzie w toku w danym
momencie, gdy trochę nie potrwa do danego momentu, gdy nie dobiegnie do końca, czy
też gdy się nie rozpocznie? Który moment dowolnej czynności jest najważniejszy dla
jej wystąpienia? Odpowiedź wydaje się oczywista: żadna czynność nigdy nie będzie
miała miejsca, jeśli najpierw się nie rozpocznie! Jeśli nie będzie miała początku, na
pewno nigdy nie będzie trwała w danym momencie ani do danego momentu, ani nie
dobiegnie końca przed jakimkolwiek innym momentem w czasie. Zatem zdanie:

Last night, I spent two hours ta/king about English tenses.

oznacza, że last night (wczoraj wieczorem) miała miejsce czynność rozmawiania


o angielskich czasach, która na pewno miała swój początek, trwała przez pewien czas,
po czym się zakończyła. Przy wykorzystaniu aspektu simple interesuje nas jedynie to, że
taki fakt miał miejsce; nieważne jest, że trwał ani że dobiegł do końca - ważne, że w ogóle
nastąpił, a więc że się rozpoczął.
Gdybyśmy chcieli podać w tym zdaniu bardziej dokładny moment, w którym czynność
się rozpoczęła, użylibyśmy dokładnie tego samego czasu i aspektu:

At 6 p.m. last night, I spent two hours ta/king about English tenses.

Aspekt czasowy a czas 15


Mając
w zdaniu tak dokładny okolicznik czasu, rozumiemy oczywiście, że czynność
rozpoczęła się właśnie wtedy
(o godzinie i8). Gdy w zdaniu nie ma takiego precyzyjnego
szczegółu, rozumiemy, że czynność miała początek w bliżej nieokreślonym momencie
bardziej ogólnego okolicznika, np. w którymś momencie wczorajszego wieczoru, całego
dnia, tygodnia czy miesiąca, lecz autorowi wypowiedzi nie zależy na jego podaniu, gdyż
wystarcza mu stwierdzenie, że coś po prostu miało miejsce w przeszłości, że się rozpoczęło.

Aspekt continuous

Kolejny aspekt naszego wykresu to continuous. Decydujemy się na niego wówczas, gdy
interesuje nas trwanie czynności w określonym momencie - przeszłym, teraźniejszym
bądź przyszłym. Spójrzmy na kilka przykładów:

I was washing my car at 6 last night. 6 o'clock

I am washing my car now.


I will be washing my car at 6 tomorrow night. ---·•------
Dla osoby używającej tego aspektu ważne jest nie to, kiedy dana czynność się rozpoczyna,
lecz to, że w określonym momencie już jest w toku, z czego wynika oczywisty wniosek,
że jej początek musi być wcześniej. W powyższych przyldadach mycie samochodu
w każdym przypadku ma swój początek przed wskazanym okolicznikiem czasu - przed
godziną 6 wczoraj lub jutro albo przed chwilą obecną (now).
Polscy uczniowie, nawet gdy w teorii posiądą już wiedzę na temat używania czasów
typu continuous, często i tak popełniają błędy, gdyż mówiąc po angielsku, wciąż
rozumują po polsku. W odpowiedzi na pytanie:

Are you going to school?

często można usłyszeć:

Yes, I am.

pomimo tego, że gdy to mówią, siedzą np. w klasie lub są na wakacjach gdzieś nad mo-
rzem. Jaki jest tego powód? Wydaje się, że wynika to z tłumaczenia takiego pytania na
język polski i rozumienia go dopiero w polskiej szacie językowej - w takim przypadku
uczeń po prosu uważa, że pytający chce wiedzieć, czy on w ogóle chodzi do jakiejś szkoły.
Przypadki tego typu wskazują na bardzo istotny element uczenia się jakiegokolwiek ję­
zyka obcego - konieczność dotarcia do punktu, w którym wypowiedzi w języku obcym
stają się zrozumiałe jako takie, z ich obcymi słowami i zasadami gramatycznymi, bez
konieczności tłumaczenia ich dla własnych potrzeb na język ojczysty. W trakcie tłuma­
czenia, choćby podświadomego, gubimy ducha obcojęzycznej wypowiedzi, co czasami
prowadzi także do zagubienia właściwego jej sensu, zamierzonego przez autora.

16 Opowieść o angielskich czasach


Jeszcze jeden przykład tego aspektu, niekiedy dość dziwny dla polskiego użytkownika,
ale jak najbardziej poprawny, jeśli chcemy podkreślić trwanie czynności w danym
momencie:

I am washing my car at 6 every day.

Oko liczniki czasu takie jak every day, at the weekend, on M onday s z reguły sprzymierzają
się z czasami typu sim ple, ponieważ mowa jest wtedy o czynnościach powtarzających się
co pewien czas. Nie jest to jednak główny powód, dla którego ten aspekt jest wówczas
najlepszym wyborem.Jest to tylko część prawdy (po angielsku powiedzielibyśmy a tru th,
ale nie the truth na ten temat). O wiele ważniejsze jest to, że z reguły interesuje nas
wówczas pocz'!tek czynności wykonywanej z taką lub inną częstotliwością, gdyż - jak
pamiętamy - dla zwykłego faktu wystąpienia takiej czy innej czynności najważniejsze
jest jej rozpoczęcie, do czego najlepszym i jedynym poprawnym aspektem jest sim ple,
czyli:

I wash my car at 6 every day.

Jeśli ktośchce powiedzieć, kiedy myje swój samochód, to oczywiste jest, że opisując
swój rozldad dnia, z reguły skupi się na początku tej jakże pożytecznej czynności, bo
wtedy interesuje go zwyldy fakt jej wystąpienia - to, że ma ona miejsce każdego dnia
o ustalonej porze. Gdyby jednak chciał zwrócić uwagę nie na sam fakt mycia samochodu
o danej godzinie, lecz na to, że wtedy jest on w trakcie wykonywania tej czynności
i nie może zrobić (zacząć robić) czegoś innego, na pewno sięgnąłby po aspekt continuous
i stosowny czas w tym aspekcie, czyli:

I am washing my car at 6 every day, so don't come in then.

By być bardziej przekonującymi, odwołamy się do sytuacji szkolnej, lecz zanim to


uczynimy, chcemy zwrócić Twoją uwagę na jedną istotną rzecz. Niektóre nasze przyldady
(jak np. I am washing my car at 6 every day) mogą brzmieć dość nienaturalnie, gdyż w
codziennym życiu mało kto odczuwałby potrzebę wyrażenia takiej treści. W naszym
opracowaniu będziemy sięgać po nie jako ilustrację działania poszczególnych aspektów,
bez względu na to, ilu Anglików powiedziałoby tak do swojej żony lub kolegów ze
szkoły. Będzie to nasza ofiara dla nauki - dla lepszego zrozumienia istoty poszczególnych
aspektów oraz tego, co każdy z nich w sobie kryje, a następnie wnosi do zdania, w którym
zostanie użyty. A teraz przejdziemy do dalszych przyldadów i komentarzy.
Ktoś chce do nas zadzwonić na telefon komórkowy i chce to zrobić o godzinie 8, kiedy
- jak wiadomo - zwykle zaczynają się w szkole lekcje. Przedstawmy tę scenkę w formie
dialogu z komentarzami w nawiasach dla lepszego zrozumienia:

Aspekt czasowy a czas 17


A: Can I call you at 8 tomorrow morning?
B: Oh, no, don't call me at 8. I have my geography lesson then. {wtedy zaczynam)
A: So maybe 15 minutes la ter, at 8.15?
B: No good either. I am having my geography lesson the n. (wtedy jestem w trakcie)
A: What about 8.30? Are you free then?
B: Sorry, but at 8.30 I am stili having my geography lesson. (wciąż jestem w trakcie)
But you can call me at 8.45. I have a break then. (o 8.45 mam - zaczynam - przerwę)

Aspekt perfect

Przejdźmy teraz do trzeciego aspektu angielskiej czasowości - perfect. W każdym przy-


padku zaldada on istnienie dwóch punktów odniesienia - momentu na osi czasu (która -
jak pamiętamy - może być umieszczona w przeszłości, teraźniejszości lub przyszłości) oraz
czynności, która ten moment wyprzedza w czasie, i to tak zupełnie, że gdy on nastaje,
dana czynność należy już do historii, co bardzo dobrze widać na prezentacji graficznej obok
przykładów użycia tego aspektu, po jednym dla każdego z czasów, w których występuje:
6 o'clock
I had washed my car by 6 last night.
I have washed my car by now.
I will have washed my car by 6 tomorrow night.
• •
W każdym z powyższych zdań czynność mycia pojazdu poprzedza podany w nim punkt
na osi czasu (6 o' clock) i całkowicie się przed nim kończy. Jak wspomnieliśmy poprzednio,
język polski znał kiedyś taką formę w odniesieniu do przeszłości, ale została ona obecnie
niemal całkowicie zaniechana i można ją spotkać jedynie w dawnych dziełach polskich
pisarzy czy tłumaczeniu Biblii Gdańskiej. Oto dwa przykłady użycia tego czasu - jeden
nasz własny, a drugi zaczerpnięty z Biblii (1 Moj. 3:1):

językpolski był znał formę czasu zaprzeszłego, ale została ona zaniechana.
A wąż był chytrzejszy nad wszystkie zwierzęta polne, które był uczynił Pan Bóg.

Jak można zauważyć, polskie przykłady ,


podobnie do angielskich, zachowują tę
samą zasadę dwóch punktów na osi czasu: coś stało się w przeszłości(forma czasu została
zaniechana I wqż był chytrzejszy), ale inna czynność przeszła miała miejsce jeszcze
wcześniej (język polski był znał czas zaprzeszły I Bóg był uczynił inne zwierzęta), tworząc
w ten sposób tzw. zaprzesz łość, widoczną zarówno w budowie tego czasu, jak i w jego
nazwie. Różnica między dawnym polskim a angielskim spojrzeniem na ten aspekt jest
tylko taka, że Anglicy dostrzegają tę relację w przeszłości , teraźniejszości i przyszłości,
n atomiast dawna polszczyzna widziała ją tylko w przeszłości. Jak już wspominaliśmy,
wynika to z braku w języku polskim w pełni rozwiniętych aspektów, a co za tym idzie -
systemowego traktowania czasowości.

18 Opowieść o angielskich czasach


Na koniec tej części tematu powróćmy do scenki szkolnej przytoczonej przy okazji
rozważania aspektu continuous i poszerzmy ją o kolejny właśnie omówiony aspekt:

A: Can I call you at 8 tomorrow morning?


B: Oh, no, don 't call me at 8. I have my geography lesson then. (wtedy zaczynam)
A: So maybe 15 minutes later, at 8.15?
B: No good either. I am having my geography lesson then. {wtedy jestem w trakcie)
A: What about 8.30? Are you free then?
B: Sorry, but at 8.30 I am stili having my geography lesson. {wciąż jestem w t rakcie)
But you can call me at 8.45. I have a break the n. (o 8.45 mam - zaczynam - przerwę)
I have a break then (because I have had my geography lesson). (przerwa się zaczyna,
a lekcja kończy)
A: l'm not sure if I can do it the n. Can I try 5 minutes later, at 8.50?
B: No problem. At 8.50, I am having a break3, so you can call me. {tym razem przerwa jest w toku)
But if you don't do it the n, don't try to call me at 8.55 because then I have had my
break, and I have another lesson, history. (przerwa wtedy się kończy, a kolejna lekcja - zaczyna)

Aspektperfectconanuous
Doświadczenie uczy, że ostatni aspekt, perfect continuous, bywa najtrudniejszy do zrozu-
mienia dla uczących się. Oto jego przykłady czasowe:

6 o'clock
By 6 yesterday, I had been washing my car for an hour.
By now, I have been washing my car for an hour. ~----
By 6 tomorrow, I will have been washing my car for an hour.

Jak wynika z jego nazwy i wykresu, perfect continuous ma w sobie coś zarówno
z aspektu dokonanego (perfect), jaki ciągłego (continuous). Continuous jest to, że czynność
nie zostaje zakończona przed danym momentem (wówczas byłaby perfect), lecz trwa do
tego momentu (jak wspomnieliśmy wcześniej, dalsze jej trwanie poza dany moment jest
możliwe, ale nie obowiązkowe). Natomiast perfect jest to, że dana czynność trwa już przez
pewien czas przed danym momentem czasowym; gdy zatem mówimy o takiej czynności,
jest ona zwykle nadal w toku, a jednocześnie ma coś za sobą - jakiś czas trwania przed
wskazanym punktem na osi czasu, co ilustrują powyższy wykres i przykłady.
Zwróćmy uwagę, że każde ze zdań, podobnie do aspektu perfect, także ma dwa punkty
odniesienia, w tym przypadku połączone czasem trwania danej czynności, co stanowi
zasadniczą różnicę między tymi aspektami - w przypadku aspektu perfect czynność
kończy się przed drugim punktem na osi czasu, natomiast w aspekcie perfect cantinu au s
trwa do tego punktu (a nawet może być kontynuowana poza niego). Zdania w czasach

3 Bardziej naturalnym byłoby powiedzieć I am stili on my break I I stili have my break.

Aspekt czasowy a czas 19


perfect continuouszawierają lub implikują wyrażenia okolicznikowe podające czas trwania
takiej czynności. To właśnie dlatego wykres aspektu perfect continuous łączy dwa punkty
linią reprezentującą trwanie czynności, natomiast aspekt perfect pozostaje przy dwóch
oddalonych od siebie punktach bez jakiegokolwiek połączenia między nimi. Porównajmy
dwa przykłady i ich odnośne reprezentacje graficzne:

She has been doiną her homework for two hours. (czynność trwa do teraz od dwóch godzin)

two hours
/
··------~„·---------

perfect continuous

She has done two exercises. (czynność skończona przed teraz; dwa ćwiczenia gotowe)

~
. '
perfect

Wspólną cechą tych aspektów jest ich bycie perfect (dwa punkty oddalone od siebie
w czasie), natomiast różni je relacja między tymi punktami - w jednym przypadku są
one połączone trwającą czynnością, w drugim - czynność kończy się, zanim osiągnięty
zostaje drugi punkt.
Skoro perfectcontinuousłączy w sobie cechy dwóch różnych aspektów, warto zatrzymać
się jeszcze przy różnicach i podobieństwach aspektów perfect continuous i continuous,
widocznych np. w dwóch następujących zdaniach i wykresach:

Robert is waitinq for his girlfriend.

---·------
continuous

Robert has been waitinq fo r his girlfriend for 20 minutes.

20 minutes
/.
··---------i•~•---------------
perfect continuous

20 Opowieść o angielskich czasach


Łatwo jest zauważyć, że wykresy różnią się jedynie liczbą kropek - w aspekcie
continuous jest tylko jedna, natomiast w perfect continuous - dwie. Poza tym wykresy te
(i odpowiednie aspekty) są identyczne. Jak wiemy, aspekt continuous podkreśla trwanie
czynności w danym momencie I punkcie na osi czasu i nie interesuje go nic więcej,
natomiast perfect continuous skupia się na trwaniu czynności do danego momentu/
punktu na osi czasu i dlatego potrzebuje na wykresie (i w zdaniu) dwóch różnych
punktów odniesienia, tak by połączyć je czynnością, która nie tylko jest w toku, ale też
- co ważne - jest w toku od pewnego czasu. W naszych przykładach kolejno ważne
jest albo to, że w chwili wypowiadania zdania Robert jest w trakcie czekania na swoją
dziewczynę (continuous), albo to, że robi to od 20 minut (perfect continuous) . Zależnie
od tego, co bardziej będzie Cię interesowało, powinieneś sięgnąć po jeden z tych dwóch
aspektów.
Podsumowując ten wątek naszej analizy, powróćmy do scenki szkolnej i uzupełnijmy
ją o kolejny, ostatni już aspekt, aby zilustrować wszystkie teoretycznie możliwe aspekty
i czasy dla teraźniejszości.

A: Can I call you at 8 tomorrow morning?


B: Oh, no, don't call me at 8. I have my geography lesson then. {wtedy zaczynam)
A: So maybe 15 minutes later, at 8.15?
B: No good either. I am having my geography lesson then. {wtedy jestem w trakcie)
A: What about 8.30? Are you free then?
B: Sorry, but at 8.30 I am stili having my geography lesson. (wciąż jest em w trakcie)
But you can call me at 8.45. I have a break the n. (o 8.45 mam - zaczynam - przerwę)
Ihave a break then because I have had my geography lesson (which Ihave been having
for 45 minutes). (przerwa wtedy się zaczyna, a kończy lekcja, która w momencie zakończenia ma za sobą 45
minut trwania)
A: l'm not sure if I can do it the n. Can I try 5 minutes later, at 8.50?
B: No problem. At 8.50, I am having a break, SO you ca n call me. {tym razem przerwa jest w toku)
But if you don't do it the n, don't try to call me at 8.55 because then I have had my
break, which I have been having for ten minutes, and I have another lesson, history.
(wtedy kończy się przerwa, która w momencie zakończenia ma za sobą 10 minut t rwania, i zaczyna się kolejna
lekcja)

Na pewno zauważasz, że nasz dialog wzbogacił się o dwa przypadki użycia aspektu
perfect continuous, ponieważ tylko w tych dwóch kontekstach można się pokusić o jego
użycie: gdy chcemy podkreślić, że w chwili zakończenia lekcji lub przerwy ta pierwsza
ma za sobą 45 minut trwania, a ta druga - 10 minut.
Mogliby śmy już pozo stawi ć nasz temat i przejść do kolejn ych rozdział ów.
Z doświadczenia wiemy jednak, jak ważne jest powtarzanie i zobaczenie tego samego
problemu z innej perspektywy, w innych kontekstach, z innymi czasownikami i czasami.
Dlatego zanim pożegnamy się z rozdziałem 1, proponujemy serię dodatkowych przyldadów
z krótkimi komentarzami. Czytając je, powinieneś już umieć wyprzedzać to, co będziemy

Aspekt czasowy a czas 21


podawali w wyjaśnieniach.Gdyby tak jednak nie było, przyjmij te uwagi jako jeszcze
jedną próbę przekazania tego, co kryje się w angielskich aspektach i w wyrastających
z nich czasach:

a) cooked
1. At 2 yesterday, my mother b) was cooking
c) had cooked
d) had been cooking for 20 minutes

a) cooked (aspekt simple: o 2 mama zaczęła gotowanie)


b) was cooking (aspekt continuous: o 2 mama była w trakcie gotowania, bo zaczęła przed 2)
c) had cooked (aspekt perfect: mama zakończyła gotowanie przed 2)
d) had been cooking for 20 minutes (aspekt perfect continuous: o 2 mama wciąż gotowała, ale miała
już za sobą 20 minut gotowania)

Zobaczmy, jakie czasy wyrażą te same relacje w odniesieniu do przyszłości:

a) will cook
2. At 2 tomorrow, my mother b) will be cooking
c) will have cooked
d) will have been cooking for 20 minutes

a) will cook (aspekt sim ple: o 2 mama zacznie gotowanie)


b) will be cooking (aspekt continuous: o 2 mama będzie w trakcie gotowania, bo zacznie przed 2)
c) will have cooked (aspekt perfect: mama zakończy gotowanie przed 2)
d) will have been cooking for 20 minutes (aspekt perfect continuous: o 2 mama wciąż będzie
gotowała, ale będzie miała już za sobą 20 minut gotowania)

Przejdźmy teraz do teraźniejszości. Wbrew pozorom wcale nie jest ona najłatwiejszym
fragmentem angielskiej czasowości. Załóżmy, że w chwili gdy wypowiadamy to zdanie,
jest godzina 2, która jest naszą chwilą mówienia. W zależności od etapu, na jakim w danym
momencie teraźniejszym będzie czynność gotowania, wyrazimy ją innym aspektem:

a) cooks
3. lt is 2 now, and my mother b) is cooking
c) has cooked
d) has been cooking for 20 minutes

a) cooks (aspekt simple: mama zwykle gotuje/ zaczyna gotowanie o 2)


b) is cooking (aspekt continuous: w chwili mówienia, o 2, mama jest w trakcie gotowania)
c) has cooked (aspekt perfect: mama kończy gotowanie przed 2)
d) has been cooking for 20 minutes (aspekt perfect continuous: o 2 mama wciąż gotuje, ale ma już za
sobą 20 minut gotowania)

22 Opowieść o angielskich czasach


Zawsze należy dobierać odpowiednie aspekty i czasy do wyrażenia pożądanych przez
nas treści. Jeśli np. w chw ili mówienia ktoś gotuje obiad, to używając jednocześnie
aspektu ciągłego (continuous) i zwykłego (simple), możemy tę sytuację poprawnie opisać
następująco:

lt's 2 now, and my mother is cooking dinner because she always cooks dinners at 1.30.

Zauważmy, że każdy z czasów ma inny okolicznik: godzinę 2 lub i.30. Dlaczego


tak jest? Odpowiedźpowinna już być dla Ciebie oczywista, a jeśli nie jest, powróć do
powyższej prezentacji i przeanalizuj ją ponownie. Gdy już to uczynisz, raz jeszcze zmierz
się z tym dylematem, który wówczas powinieneś rozwiązać następująco:
Present Continuous - jako czas typu continuous - mówi o czynności będącej w toku
w danym momencie (w naszym zdaniu o godzinie 2), natomiast Present Simple - jako
czas typu simple - mówi o czynności rozpoczynającej się w danym momencie. Skoro
mówimy, że teraz, o godzinie 2, mama jest już w trakcie gotowania, to wynika z tego
logiczny wniosek, że początek tej czynności musi być gdzieś przed godziną 2, w naszym
przykładzie o i.30.
Doldadnie tak samo jest w każdym innym odniesieniu czasowym. A więc:

I was doing my homework when Susan ca me.


I did my homework when Susan carne.

W pierwszym przypadku w chwili pojawienia się Zuzi byliśmy już w toku odrabiania
pracy domowej i nie czekaliśmy z rozpoczęciem tego zajęcia do jej powrotu, natomiast
w drugim - zaczęliśmy odrabiać lekcje w momencie jej przyjścia lub zaraz po jej przybyciu,
być może dlatego, że potrzebowaliśmy jej pomocy i specjalnie na nią czekaliśmy.
Te same zdania w odniesieniu do przyszłości na pewno nie wymagają już dalszego
komentarza:

I will be doing my homework when Susan comes.


I will do my homework when Susan comes.

W pierwszym zdaniu, gdy Zuzia wróci do domu, zastanie nas w trakcie pracy nad
zadaniem domowym, gdyż potrafimy zrobić je bez jej pomocy, natomiast w drugim -
rozpoczniemy odrabianie lekcji dopiero wtedy, gdy Zuzia będzie już w domu (być może
właśnie dlatego, że liczymy na jej pomoc, lub po prostu dlatego, że teraz nie chce nam
się do tego zabrać).
Na koniec rozdziału poświęconego aspektowi przedstawiamy ćwiczenie podsumowujące
nasze dotychczasowe komentarze i sprawdzające stopień ich opanowania. Nasza h istoria
opowiadana jest z punktu widzenia godziny 6, która jest zatem naszą chwilą teraźniejszą.
Przednią, począwszy od godziny 4, mamy przeszłość, natomiast po niej, aż do godziny 9,
rozciąga się przysz łość. W zdaniach opisujących ten wykres znajdziesz także wyrażenie

Aspekt czasowy a czas 23


be going to, które z powodów podanych na wstępie nie jest składnikiem systemu
angielskich czasów, choć jest jednym z wyrażeń używanych tak, jak używane są czasy.
Z tego powodu umieściliśmy je w stosownym miejscu naszego wykresu jako alternatywę
dla czasu Future Simple.
Proponujemy, byś raz przeczytał zdania opisujące poniższy wykres, a następnie
spróbował odtworzyć je samodzielnie, w razie potrzeby posiłkując się przez moment
naszymi przykładami. Powinieneś ćwiczyć, dopóki poszczególne elementy wykresu nie
staną się dla Ciebie logiczne i oczywiste. Po płynnym opanowaniu całości ćwiczenie to
możesz także wykorzystywać do opisu jego różnych pojedynczych fragmentów (punktów
na osi czasu - zarówno w odniesien iu do samej czynności dojenia krów, jak i osiągniętych
w ten sposób efektów).

4 o'clock 5 o'clock 6 o'clock 8 o'clock 9 o'clock

1--1-h_o_u_r______~-+---2--h-o__
urs---~--
+~:;---3--h-o_ur_s-----+-----------~-+::~~~~~-
+:
lCOW 2 cows 3cows =5 cows

t
PRZESZŁOŚĆ ..___ TERAŹNIEJSZOŚĆ -----. PRZYSZŁOŚĆ

lt's 6 o'clock now, and Teresa is milking the cows. (continuous - czynność w toku w chwili mówienia)

She milked the cows at 4 o'clock. (simpte - początek czynności)

At 5, she was milking the cows. (continuous - czynność w toku wtedy)

By 5, she had been milking the cows for one hour. (perfect continuous - czynność w toku od
godziny do wtedy)

By 5, she had milked one cow. (perfect - czynność zakończona przed s)

By now, she has been milking the cows for two hours. (perfect continuous - czynność w toku od
2 godzi n do teraz)

24 Opowieść o angielskich czasach


By now, she has milked two cows. (perfect - czynność zakończona przed chwilą mówienia)

She is going to milk the cows for another three hours. (be going to dla zamiaru)

She will milk another three cows. (simple dla faktu rozpoczęcia dojenia kolejnych krów w przyszłości)

At 8, she will be milking the cows. (continuous - czynność w toku w momencie przyszłym)

By 9, she will have been milking the cows for five hours. (perfect continuous - czynność
w toku od 5 godzin i albo wtedy dobiegająca końca, albo kontynuowana poza godzinę 5)

By 9, she will have milked five cows. (perfect - czynność zakończona przed 9)

W ten sposób omówiliśmy wszystko to, co istotne dla pomyślnego używania


angielskich czasów. Przypominamy, że niniejszy rozdział ma fundamentalne znaczenie
dla zrozumienia i „poczucia" angielskiej czasowości. W następnych rozdziałach zbadamy
parami wszystkie czasy, które w każdym przypadku oparte są na rządzących nimi
aspektach. To dzięki nim będzie można zrozumieć teorię poszczególnych czasów i poczuć
ich ducha. Bez połączenia tych dwóch elementów (teorii i ducha danego zjawiska) nie
można mówić o pełnym zgłębieniu żadnego zagadnienia o pewnym stopniu złożoności,
jakim z pewnością są angielskie czasy.

Aspekt czasowy a czas 25


, I
Present Simple I
Present Continuous 2.
niniejszym rozdziale zajmiemy się dwoma czasami, z którymi każdy uczący się
W angielskiego spotyka się lub powinien się zetknąć na sam ym początku nauki:
Present Simple oraz Present Continuous (nazwiemy je skrótowo kolejno PS i PC).
Ich prezentacja graficzna przedstawia się następująco:

simple (początek czynności)


.
Ili

continuous (czynność w toku) ---·------


.
Można powiedzieć, że pierwszy z tych czasów jest najbardziej podobny do polskiego
czasu teraźniejszego i gdyby angielski system czasowości nie był tak szeroko rozbudowany,
to znaczy gdyby nie istniały w nim jeszcze trzy inne aspekty, Present Simple pewnie
całkowicie odpowiadałby naszej teraźniej szości. Oto najbardziej typowe zastosowania
tej pary. Po omówieniu kolejno każdego z nich zaproponujemy ćwiczenia sprawdzające
umiejętność stosowania naszych uwag w praktyce:

i) czynności wykonywane zwyczajowo (PS) w kontraście do tych wykonywanych


w chwili mówienia (PC), np. Robertwashes the car twice a week. I He iswashin9 the
carnow;

2) czynności o charakterze stałym (PS) w kontraście do tych o charakterze tymczasowym


(PC), np . Betty cooks mea/sfor thefamily. I Betty's husband is cookin9 the meals this
week;

3) czynności przyszłe niezależne od innych osób (PS) w kontraście do tych zależnych od


czyjejś woli (PC), np. The bus leaves at 7 a.m. tomorrow. I The bus is leavin9 at 7 a.m.
tomorrow;

4) czynności będące zwykłymi faktami dla mówiącego (PS) w kontraście do tych, które
go irytują (PC), zawsze w towarzystwie przysłówków takich jak always, np. Robert
always bites his nails. I He is always bitin9 his nails;
5) czasowniki użyte w znaczeniu wy konania czynności wynikającej z ich znaczenia (PS)
w kontraście do użycia ich w celu opisania tej czynności (PC), np. I apolo9ise for any
inconvenience I may have caused. I Can you see Betty over there? She is apolo9isin9for
the inconvenience she has eau sed recently (jeśli ten punkt brzmi na razie dość zagadkowo,
nie martw się tym, lecz zapoznaj się z czterema pierwszymi kontrastami, a pod koniec
rozdziału razem przyjrzymy się temu problemowi bardziej dokładnie; co dwie głowy
to nie jedna).

Tzw. terazniejszosc zwyczajowa a chwila mówienia

Główne zastosowanie tych dwóch czasów, tj. Presen t S imp le i Pre sen t Cantinu ou s, sprowa-
dza się do kontrastu między tym, co robimy zwyczajowo, z reguły, co pewien czas,
a tym, co robimy w chwili, gdy o tym mówimy. Pomimo braku takiego spojrzenia
na teraźniejszość w języku polskim nie stanowi to dla większości uczących się żadnej
trudności, zwłaszcza że elementy sldadowe czasu PC (to be+ czasownik z końcówką-ing)
bardzo pomagają w odpowiednim odbiorze jego znaczenia:

Robert is washing the car now. (Dosłownie: Robert jest myjący samochód teraz)

Gdybyśmy w naszym języku wykształcili czas o podobnym zastosowaniu, na pewno


przypominałby on budową angielski PC: czasownik być + końcówka imiesłowu
czynnego -qcy.
Do teraźniejszości zwyczajowej zaliczamy to, co wielu innych autorów często rozbija
na kilka podkategorii, np. czynności mające miejsce w ogóle (np. Most Polish drivers wash
their cars themselves), powtarzające się (np. They wash their cars once a week) czy prawdy
uniwersalne (np. Cars easily get dirty in rainy weather). Jak wiemy, nasza praca jest próbą
systemowego spojrzenia na angielskie czasy, a w każdym systemie języka naturalnego
rządzą jakieś reguły, w oparciu o które działa cały mechanizm gramatyczny. Zrozumienie
poszczególnych reguł otwiera drzwi do całości, której różne przypadki zastosowania są
jedynie różnymi obliczami jedności. Kluczem do szybkiego i skutecznego zrozumienia
dowolnego tematu jest przedstawienie go w sposób możliwie prosty i harmonijny,
sprowadzenie wszystkiego, co tylko możliwe, do wspólnego mianownika. Taka
prezentacja nabiera siły i przekonuje odbiorcę. Czyż czynności mające miejsce w ogóle,
powtarzające się oraz prawdy uniwersalne nie należą do teraźniejszości zwyczajowej?
Naszym zdaniem tak właśnie jest.
Powyższy przykład, odniesiony do czynności mycia w ogóle, musiałby zmienić czas na PS:

Robert washes the car every day I on Saturdays I whenever it gets dirty.

Jeśli czytasz uważnie, na pewno zauważasz , że w powyższym zdaniu tylko jeden


okolicznik wskazuje, że chodzi o początek czynności mycia: whenever it gets dirty (za

28 Opowieść o angielskich czasach


każdym razem gdy się brudzi). Robert myje, czyli zaczyna myć swój samochód, gdy
tylko zauważy, że jest brudny. A co z dwoma pozostałymi okolicznikami: every day i on
Satu rdays? Z pewnością trudno wyobrazić sobie rozpoczynanie mycia czegokolwiek przez
całe dnie, łącznie z sobotami. Jaki jest związek aspektu simple ze zdaniami zawierającymi
tego rodzaju okoliczniki, których w zdaniach z czasem PS jest przecież najwięcej ?
Odpowiedź na to pytanie będzie wyjaśnieniem aspektu simple nie tylko w odniesieniu do
teraźniejszości, lecz także przeszłości i przyszłości. Oto ona.
Anglicy używają czasów typu simple w dwóch przypadkach i w obydwu chodzi
o początek czynności, nawet jeśli nie jest to na pierwszy rzut oka oczywiste. Sięgają po
ten aspekt wtedy, (1) gdy zdanie zawiera wyraźny okolicznik czasu wskazujący początek
jakiejś czynności (np. at 7), a także wtedy (2), gdy okolicznik czasu jest nieobecny lub na
tyle obszerny, że tego początku nie widać (np. in themorning czy once a week). Popatrzmy:

(a) He has breakfast at 7 a.m.


(b) He has breakfast in the morning.
(c) He has breakfast in the kitchen.

We wszystkich trzech zdaniach użyjemy tego samego aspektu, simple, choć tylko zdanie
(a) zawiera punkt czasu, w którym nasz bohater rozpoczyna swój poranny posiłek: at 7 a. m.
W pozostałych dwóch przypadkach mówimy ogólnie, że je śniadanie rano (zamiast np.
w południe, jak robią to ci, którym rano nic nie smakuje) i że konsumuje je w kuchni (a nie
w salonie przed telewizorem). Gdzie tu są początki tych czynności? Czy nasz bohater jest
aż tak powolny, że zaczyna ten posiłek przez cały ranek i nie może go zacząć? Czy zaczyna
go w kuchni, a potem przenosi się jednak do salonu, bo tam jest telewizor? Oczywiście,
że nie! W zdaniach (b) i (c) nie chodzi o dokładny moment rozpoczęcia jedzenia, który był
ważny dla zdania (a), lecz o zwykły fakt wystapienia czynności - o to, że on w ogóle jada
śniadanie (rano, w kuchni lub dowolnym innym miejscu). W każdym przypadku jedzenie
śniadania ma oczywiście swój początek w pewnym dokładnym momencie, ale moment
ten wcale nie musi być obecny w zdaniu, bo nie musi nas interesować. Niekiedy chcemy
jedynie stwierdzić, że ktoś coś w ogóle robi, a czegoś w ogóle nie robi. Niektórzy jedzą
śniadania w domu, inni - w pracy; jedni czytają książki, inni wolą oglądać telewizję; dzieci
częs to płaczą, a dorośli trochę rzadziej. Każdy taki przypadek wyrazimy aspektem simple.
By zrozumieć tego powód, zadajmy następujące pytanie: Który moment czynności jest
najważniejszy dla jej wystąpienia? Albo inaczej: Bez czego żadna czynność nie stanie się
faktem? Każdy chyba odpowie, że dla wystąpienia czynności najważniejszy jest jej
początek! Bez początku dana czynność na p ewno nigdy nie będzie miała miejsca!
Nie będzie ani trwała (aspekt continuous), ani nigdy nie dobiegnie końca (aspekt perfect).
To nieważne, że ten moment nie zawsze jest obecny w zdaniu. Czynność może powtarzać
się codziennie rano lub wieczorem, raz w tygodniu albo tylko raz na kilka miesięcy czy
lat i właśnie to jest dla nas ważne, a nie dokładny moment jej rozpoczęcia. Bez względu
jednak na to, jak często, gdzie i kiedy ona się odbywa, zawsze musi mieć swój początek. I to
jest ten drugi przypadek, w którym nie można się obejść bez aspektu sim ple - gdy mówimy

Present Simple I Present Continuous 29


o występowaniu lub niewystępowaniu takich czy innych czynności, które wydarzają się
lub nie właśnie dlatego, że albo mają początek, albo go nie mają. Niektóre z poniższych
przykładów zawierają bardziej precyzyjne okoliczniki wskazujące na początki odnośnych
czynności; inne są ich pozbawione. Bez względu na charakter okolicznika aspekt pozostaje
jednak ten sam: simple. Mamy nadzieję, że powód tego jest już dla Ciebie oczywisty:

Some people have breakfast at home; others have it at work.


Some people have breakfast at home at 7 a.m.; others have it at work at 10 a.m.

Same people read books; others wateh TV.


Same people read books a~er supper; others wateh TV, and go to bed.

Small chi/dren ery a lot; adults ery a bit less.


Small chi/dren ery a lot when they are hungry; adults ery when they are unhappy.

Poza wypowiedziami zawierającymi okoliczniki typowe dla danego czasu (np. naw,
at the moment, at present dla PC czy every day, on Mondays, from time to time, usually
itp. dla PS) do pierwszego typu kontrastu należą także przypadki, w których odniesienia
do zwyczajowości czy też chwili mówienia należy się doszukiwać nie w tego rodzaju
okolicznikach (których po prostu w zdaniu nie będzie), lecz w sensie danego zdania, np.

Moja mama gotuje obiad w kuchni.


Moja mama gotuje obiady w kuchni.

Pierwsze zdanie w logiczny sposób może być odniesione tylko do chwili mówienia,
gdyż w teraźniejszości powtarzającej się mama na pewno nie gotuje w kuchni tylko
jednego obiadu; skoro gotuje jeden, tom usi to robić w chwili, gdy o tym mowa. Natomiast
zdania drugiego w żaden sposób nie można zastosować do chwili mówienia, ponieważ
jednocześnie nikt nie może gotować wielu obiadów; nawet jeśli robi to dla wielu osób,
to i tak w danym momencie gotuje tylko jeden obiad. Zatem odpowiednie czasy dla tych
dwóch zdań to:

My mother is eooking dinner in the kitchen.


My mother eooks dinners in the kitchen.

Na koniec tej części warto przypomnieć, że omawiane tu czasy to przedstawiciele


aspektu simple i continuous, co - jak zapewne pamiętamy z rozdziału wprowadzającego
- oznacza kolejno czynności w danym momencie się rozpoczynające lub będące wtedy
w toku. Tym momentem nie musi być jednak tylko i wyłącznie chwila mówienia. Można
go umieścić w dowolnym punkcie teraźniejszości lub po prostu wyobrazić go sobie -
ważne, by czynność miała wtedy swój początek (wówczas skorzystamy z czasu PS) lub
była wtedy w toku (wówczas odpowiedni będzie PC):

30 Opowieść o angielskich czasach


Whenever I come to visit him, he wat eh es TV. (gdy przychodzę, on ogląda I zaczyna oglądać TV)
Whenever I come to visit him, he is watching TV. (gdy przychodzę, on jest już w trakcie
oglądania TV)

Ćwiczenie 1. Spójrz wokół siebie, za okno, na ekran TV lub dowolny obrazek i powiedz,
·akie czynności wykonują widoczne tam osoby. W przypadku braku odpowiedniej
{iczby takich osób pomysl także o sobie. Jak się zapewne aomyślasz, będzie Ci do tego
potrzebny czas PC.

P rzykłady:

A man is walking down the street.


A woman is drinking a cup of tea.
My mother is cooking something in the kitchen.
My si ster is tidying her room.
I am doiną this exercise.

Ćwiczenie 2. Do zdań z poprzedniego ćwiczen ia dodaj wypowiedzi o tych samych


czynnościach w czasie PS, ponieważ osoby te na pewno wykonują te rzeczy częściej
niż tylko w chwili wykonywania przez Ciebie ćwiczenia nr 1. Tym razem będzie Ci
oczywiście potrzebny czas PS.

A man is walking down the street. People always walk in front of my house.
A woman is drinking a cup of tea. She drinks a few cups of tea every day.
My mother is cooking something in the kitchen. She cooks for us every day.
My si ster is tidying her room. She doesn't do it very often, though.
I am doiną this exercise. I do lots of grammar exercises because I want to be the best.

Ćwiczenie 3. Dla czasowników w nawiasach wybierz czas PS lub PC.

1. I mu st go home. My mother (wa it) for me.

2. My friend Brenda (drink) a lot of milk for breakfast.

3. Look! The baby (eat) a banana. Is it all right when ba bies (eat) bananas?

4. Some people (spend) a lot of money on alcohol. I (not, spend) any, however.

5. Teachers (ask) lots of questions. That's part of their job.

Present Simple I Present Continuous 31


6. Bob (smoke) a cigarette. I think he (smoke) far too much.

7. Bob (smoke) cigarettes. Fortunately, he (not, smoke) any when I am around.

8. My sister is not here. She (read) a book in her bedroom. She (read) quite a lot.

9. The library (open) at 9 a.m.

10. Two students (take) a shower.

11. I like it when it (rain), especially when I (drive) my car.

12. ltalians (u se) a lot of olive oil. That's why they (not, get) cancer even though they (smoke)
a lot.

13. A girl (look) at me, but I (not, know) her.

14. Wait for Peter. He (get) up. He (never, get up) before 8 a.m.

15. Three children (play) in the garden.

Ćwiczenie 4. Używając czasu PS lub PC, napisz, co dane osoby robią zwyczajowo,
a co robią i czego nie robią w chwili mówienia. Do każdego czasu dobierz odpowiedni
czasownik z nawiasu. Ich kolejność w nawiasie jest przypadkowa, więc nie sugeruj się nią.

Przykład:

A fi rema n (put out fi res I have breakfast)


A flreman puts out flres, but he is not puttinq out a flre naw. He is havinq breakfast.

1. The teacher (teach students I wait for a taxi)


The teacher . „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „... „ .. „ „ „ „ „ „ . „ . „ .. „ ... „ . „ „ „ .... „ „ .. „ „ .. „ „ „ „ „ .. „ „ „ „ „ .. „ „ „ „ .. „ „ „ .. „ „

2. The taxi driver (do the shopping I drive a taxi)


The taxi driver ........................................................................................................................ .
3. My neighbours (have a garden party I work very hard)
My neighbours „ „ „ „ „ .... „ „ .. „ „ „ „ „ „ „ „ . „ . „ .. „ .. „ „ „ „ „ „ .. „ „ „ „ „ . „ . „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .. „ „ „ „ .. „ „ „ „ . „ .

32 Opowieść o angielskich czasach


4. 1he waiter {serve meals I wait for new customers)
1he waiter „ „ „ „ „ „ .. „ „ .. „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .. „ .. „ „ „ „ „ . „ . „ „ .. „ „ .. „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .. „ „ .. „ „ .. „ „ .

5. Patients (have dinner I take medicine, and not go to work)


Patients „ „ „ „ „ „ „ „ .. „ „ .. „ .. „ „ „ „ „ „ .. „ „ .. „ .... „ „ „ „ .... „ „ .. „ „ „ „ „ „ „ „ .. „ „ •. „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .. „ ...

6. 1he pa inter (look for his brush I paint portraits)


1he painter ............................................................................................................................ .
7. 1he doctor {talk to the nurses I examine patients)
1he doctor „ „ „ „ „ „ „ .. „ „ .. „ „ „ „ „ „ „ „ .. „ „ „ „ „ „ .. „ „ „ „ „ „ „ .. „ „ „ „ „ „ „ .. „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .... „ „ .. „ „ „ „

8. 1he vet (treat animals I look through a holiday brochure)


1he vet „ „ „ „ . „ „ ... „ . „ „ . „ „ .. „ .. „ „ .. „ „ „ .. „ „ .. „ .... „ .. „ „ „ „ „ „ ........ „ „ „ „ .. „ „ „ .... „ .. „ .. „ „ .. „ „ „ .... „ ..
9. 1he singer (sing in the bathroom I sing songs at concerts)
1he singer „ „ . „ „ .. „ .. „ „ „ .. „ „ .. „ .... „ „ „ „ „ „ „ „ .. „ .... „ „ „ .. „ „ .. „ „ .... „ „ .. „ „ .. „ „ „ „ .... „ „ .. „ „ .. „ „ „ „ „

10. 1he nurse (look after her son I look after patients)
1he nurse „ .. „ „ „ „ „ „ „ „ .. „ „ .. „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .. „ .. „ „ „ „ „ .... „ „ .. „ „ „ „ „ „ „ .... „ „ .• „ „ „ „ „ „ „ .... „ „ .. „ „

Ćwiczenie 5. Podaj powód, dla którego Twoja odpowiedź na poniższe prośby musi
być przecząca, używając zarówno czasu PS, jak i PC oraz odpowiednich czasowników
z nawiasów.

Przykład:

Can you help me with my biology homework?


l'm sorry, I can't. I {repair my bike I not know anything about biology).
l'm sorry, I can't. I am repairinq my bike. I don't know anything about biology.

1. Can you help me repair the car?


l'm sorry. I {not know anything about cars I do my homework).

2. Can you let the postman in?


l'm sorry, I can't. I (peel potatoes in the kitchen I never let strangers in).

3. Can Susan come and talk to me right now?


l'm sorry. She (have a shower I not go out so late at night).

4. Can your brother read the book somewhere else?


No, he can't. He {usually read books in the living room I look after his sister who play
there).

Present Simple I Present Continuous 33


S. Can you drive me to the station?
l'm sorry, I can't. They {repair my car at the garage I not have a driving licence yet).

6. Can you play with my dog for a minute?


l'm sorry. We (ha te dogs I play with our cat).

7. Can you open the shop for me, please? I need to buy something.
l'm sorry. We (not open until 9 a.m. / check the accounts).

8. Can you lend me your pen?


l'm sorry. I {use it I not lend my things to anyone). Ask Brenda.

9. Can you send me all the details regarding the new project?
No, I can't. I (have too much work to see to everything myself I work on an important
task, and not like to be disturbed).

10. Can you ask your si ster to spend the night at my place?
l'm afraid I can't. She (look after our mother, who is ill I not spend nights away from home).

Ćwiczenie 6. Odpowiedz na poniższe pytania, podając od jednej do trzech czyn n ości


w czasie PS lub PC. Czy potrafisz podać więcej niż trzy? Jest to możliwe. Poniższe
przykłady są jedynie sugestią, jak mogą wyglądać Twoje odpowiedzi. Bądź kreatywny!
Możesz powracać do tego ćwiczenia i robić je ponownie kilka razy dla zupełnie innych
czynności.

Przykłady:

What are you not doing when you are eating some food?
When I am eating some food, I am not havinq a shower, and I am not qoing to school, and I am
not readinq anything. I am only eatinq.

When do you spend money?


I spend money when I~ pocket money from my parents. I eat out or 12.Y.1'. things which my
parents don't want to buy for me.

1. What are you not doing when you are sleeping?

34 Opowieść o angielskich czasach


2. What do people do when they go on holiday to the seaside?

3. What do people do when they go on holiday to t he mountains?

4. What does your teacher do when he or she is waiting for you to finish your test?

5. What is your mother (or father) doing when you come back from school?

6. What does your mother (or father) do when you come back from school? Do they
greet you?

7. What do you do when you meet your friends in the street?

8. What do your friends do when they meet you in the street?

9. What are your friends doing when you come to school?

10. What does a dog do when it sees a stranger around the house?

11. What are you not doing when you are doing your homework?

12. When does your friend visit his or her family in hospital?

13. Why do some students not do their homework themselves?

14. Who walks out of the classroom first when the lesson is over? Where do they go?

15. What are your parents doing when you get up? What do they do when you get up?

Stałosc a tymczasowosc

Ten kontrast jest podobny do poprzedniego, lecz tylko w zakresie czasu Present Sim-
ple, gdyż czynności wykonywane stale to przecież czynności , które wykonywane są

Present Simple I Present Continuous 35


zwyczajowo. Podajemy go jednak jako oddzielną kategorię z powodu jego innego kontra-
stu wobec PC, który w tym przypadku oznacza czynności występujące tymczasowo,
niekoniecznie w chwili mówienia. Używając w ten sposób tego czasu, mamy na myśli
to, co wykonujemy przez jakiś okres (np. kilka dni, tygodni, miesięcy czy nawet lat), ale
nie stanowi to naszej zwyczajowej, stałej codzienności. Gdy mówimy o takiej czynności,
wcale nie musimy wykonywać jej w chwili mówienia i zapewne nie wykonujemy. Jest
to zatem wyraźnie inny kontrast, przynajmniej ze strony czasu PC, od tego omawianego
przed chwilą.
Zacznijmy od pary zdań z dziedziny gotowania:

Betty cooks meals for the family.


Betty's husband is cooking the meals this week.

Konteksty tych dwóch zdań mówią same za siebie i na pewno każdy bez trudności
potrafi je odpowiednio uzasadnić. Zdanie pierwsze traktuje o codziennym, stałym
przygotowywaniu posiłków w rodzinie Beaty, czym zwyczajowo zajmuje się ona sama,
jako lepiej się na tym znająca niż mąż, natomiast drugie - o czymś tymczasowym, czym
zapewne jest sytuacja gotowania obiadów przez jej męża w czasie tygodniowej nieobecności
żony w dom u, np. z powodu wyjazdu na szkolenie w celu zdobycia umiejętności gotowania
tylko raz w tygodniu, tak by wystarczyło na cały tydzień.
Kolejnym dobrym przykładem tego kontrastu niech będzie następująca para zdań:

Mr Wilson writes books. (pan Wilson jest zapewne pisarzem i na co dzień zajmuje się pisaniem książek)
Mr Wilson is writing a book on English tenses. (obecnie pracuje nad jedną konkretną książką,
co zajmie mu z pewnością trochę czasu, ale pisanie tylko jednej książki na pewno nie jest ani jego codziennym
zajęciem jako pisarza [dlatego nie wybierzemy PS], ani nie pisze on jej w chwili, gdy my o tym mówimy [bo być

może teraz śpi, żeby mieć siły pracować nad nią jutro])

Widzimy zatem, że czas PC ma na celu jedynie i wyłącznie podkreślenie


tymczasowości tego zajęcia. Kiedyś pan Wilson zapewne zakończy prace nad tą jedną
pozycją i jako profesjonalny pisarz przejdzie do czegoś nowego. Gdyby był jednak mało
ambitnym lub niezdolnym pisarzem, pisanie choćby tylko jednej książki mogłoby mu
zająć całe życie. Gdybyśmy o tym wiedzieli, powinniśmy oczywiście sięgnąć wówczas po
czas PS. A więc zdanie to brzmiałoby:

Mr Wilson writn a book on English tenses.

W takim przypadku jednak nikt nigdy nie mógłby przeczytać tej książki, gdyż jej
pisanie zajęłoby mu całe życie, a więc albo nie zdążyłby jej w ogóle dokończyć, albo
przynajmniej wydać. Z tego powodu rozwiązanie takie jest praktycznie nierealne. W celu
zwrócenia na to uwagi czasownik writes został przekreślony.
To my jako autorzy poszczególnych wypowiedzi dobieramy s łowa i konstrukcje

36 Opowieść o angielskich czasach


gramatyczne do wyrażania pożądanych przez nas treści. Rzecz w tym, by czyniąc to, być
świadomym znaczeń, jakie tymi wyborami tworzymy; byśmy panowali nad językiem
i czynili go naszym sługą, a nie sami stawali się ofiarami przypadkowych i niechcianych
znaczeń, wynikających z braku świadomości tego, co pociągają za sobą używane przez
nas kon strukcje.
Oto jeszcze jedna para przyldadów, zbliżona w treści do poprzedniej, lecz przeniesiona
na grunt życia uczniowskiego:

Students read a lot of books. {taka jest codzienna, szara rzeczywistość każdego studenta)
Students are reading 'Macbeth' for their litera tu re classes. (chociaż w tej chwili mogą np.
grać w piłkę; robią to jednak w tymczasowej teraźniejszości, ponieważ gdy już przeczytają i omówią tę pozycję

na zajęciach, na pewno czekają ich następne, które znowu będą .tymczasowo" czytać i omaw i ać, by następnie

przejść do kolejnych)

Następne przykłady przeniosą nas do kolejnej ciekawej rzeczy związanej z czasem


PC użytym do opisywania czynności tymczasowych. Okaże się bowiem, że w takim
przypadku możemy się pokusić o zastosowanie czasu typu continuous nawet wobec
czasowników z reguły unikających tego aspektu, gdyż z natury są czasownikami stanu,
które trudno zamknąć w jakimś ograniczonym przedziale czasowym, w którym dana
czynność jest w toku:

Whenever we go on safari in Africa, we love it. (za każdym razem gdy jeździ my do Afryki, bardzo
podoba się nam safari)
We are on safari in Africa now, and we are loving it. (jesteśmy na safari teraz i bardzo nam się
tu podoba)

Warto przy tej okazji wspomnieć, że to „tymczasowe" zastosowanie czasu PC nie musi
być ograniczone do krótkiego odcinka czasu, lecz może rozciągać się także na sytuacje
obejmujące swym zakresem długie lata, a nawet stulecia. Wtedy aspekt continuous
wykorzystywany jest do podkreś lenia trwania nawet długofalowego procesu. W ten
sposób zwraca się uwagę na zmiany zachodzace obecnie w obszarze życia, którego
dotyczy wypowiedź. Czas PS sugerowałby w takich przypadkach stałość danego zjawiska,
co oczywiście jest czymś innym niż zachodzący aktualnie proces zmian, np.

The climate is changing. Summers are becoming drier and drier.


More and mare people are owning two or three cors to be independent.

Zauważmy, że gdy jakiegoś czasownika używamy po to, by pokazać proces (np. to, że
coraz więcej ludzi ma po kilka samochodów), podobnie jak w przypadku love z przyldadu
o safari w Afryce, nieistotne staje się nawet to, że dany czasownik raczej nie ma formy
ciągłej (np . own w powyższym przykładzie}, ponieważ w takich przypadkach nie chodzi
o trwanie danej czynności w chwili, gdy o niej mowa, lecz o zwrócenie uwagi na
zmiany zachodzące w opisywanej rzeczywistości. Czyż czasowniki stanu, które -

Present Simple I Present Continuous 37


bardzo słusznie - z reguły stronią od aspektu continuous, co jakiś czas nie ulegają jednak
zmianom? Czy stany są wieczne i zawsze takie same? Każdy wie, że tak nie jest. To
prawda, że stan nie zmienia się z minuty na minutę czy z godziny na godzinę, ale może
ulegać zmianie na przestrzeni miesięcy czy lat. Jeśli będzie Ci zależało na tym, by właśnie
to podkreślić, właściwa będzie forma ciągła.
W dalszej części rozdziału powiemy więcej o czasownikach unikających formy
continuous, ale dopuszczających ją zawsze wtedy, gdy jest to czymś uzasadnione. Dowodzi
to tylko tego, jak logiczny jest system angielskiej czasowości - nie używa form ciągłych
wtedy, gdy dana czynność rzeczywiście nie może trwać w danym momencie i po chwili
być przerwana. Jeśli jednak chce pokazać długofalowe zmiany następujące w pewnych
obszarach życia, chodzi tylko o to, że opisywana sytuacja jest w trakcie zmiany, że jest
„ruchoma", a nie stała. Nie przeszkadza nam w tedy to, że nie może być ona zawężona
tylko do chwili mówienia, bo patrzymy znacznie szerzej - tymczasowość to przecież
czynność w toku, podlegająca takim czy innym zmianom, które nie są czymś stałym,
typowym ani normalnym. Nieistotne jest przy tym, jak długo ten proces zmian trwa:
dopóki dana czynność nie osiągnie stałego stanu, trwa - jest w toku, jest continuous.
Porównajmy jeszcze dwa inne zdania:

People eat more fruit and vegetables now than years ago.
People are eating more and more fruit and vegetables.

To pierwsze porównuje dwa stany - ten obecny i ten sprzed wielu lat - z czego wynika
wniosek, że proces zmiany diety społeczeństwa już się zakończył i osiągnięty został
jakiś nowy stan - inny od poprzedniego, ale niepodlegający już dalszym wahaniom
czy tendencjom do kolejnej zmiany. Drugie zdanie wskazuje na proces zmian wciąż
zachodzący w kulinarnych upodobaniach ludzi, którzy mają coraz większą ochotę na
zdrową dietę: wskaźniki spożycia owoców i warzyw z roku na rok są coraz wyższe i n ie
w iadomo, kiedy i czym proces ten się zakończy.
Ten sam czasownik może być zatem poprawny lub błędny w tym samym czasie,
zależnie od znaczenia kontekstu, w którym go użyjesz. Porównaj:

More and more people are owning two or three cars to be independent. (p roces w toku,
więc forma continuous poprawna)
We „, e Otltll!i11g a large house in the country. (stan posiadania, wi ęc forma continuous błędna)
We own a large house in the country. (stan posiadania, więc poprawna t y lko forma simple)

38 Opowieść o angielskich czasach


Ćwiczenie 7. Dla czasowników w nawiasach wybierz czas PS lub PC.

1. We „ . „ . „ . „ . „ „ . „ .. (take) tea and apples to school for lunch. We . „ .. „ „ „ „ „ .... „ (not, buy)
anything from the school shop.
2. My wife . „ . „ „ „ „ „ . „ . „ . (go) to a cooking course because she wants to be a better cook.
Now she „ . „ . „ „ „ . „ .. „ „ (cook) badly.
3. For the time being, she .. „ „ „ „ „ „ . „ „ „ (stay) with her sister, but she „ „ „ . „ . „ „ „ „ „ . (look)
for an apartment of her own.
4. More and more child ren . „ . „ .. „ „ „ „ „ „ . (smoke) cigarettes these days. 1he problem
„ „ „ . „ . „ „ „ „ „ . (grow).

5. Some people „.„.„.„„.„.„„ (read) books in bed. Others „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (not).


6. My wife's car is broken, so she „ „ „ . „ „ „ „ . „ „ . (use) mine. More and more people
„ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (buy) two cars these days. Unfortunately, we „ „ . „ „ „ „ . „ „ „ . (have) only one.

7. Teachers „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (find) it more and more difficult to find a job in Poland.


8. John Wilson „ „ „ „ . „ . „ „ „ „ . (travel) in the USA. He will be back in June. He „„„„„„„„„„.

(travel) a lot in his job.


9. My mother is very tired these days. She „ „ „ . „ . „ „ „ „ „ . (work) on a new book.
10. Our company „ .. „ ....... „ ... „. (employ) about 200 people, but that's not enough. Just now
we ... „ .. „ ....... „ ... (employ) fifty more.
11. "What . „ ....... „ ...... „. (your father, do)?" "He is an arch itect."
12. "What . „ ....... „ ...... „ . (your father, do)?" "I „ ..... .... (not, know) where he is right now."
13. Most shops in Poland ... „ . „ „ ....... „ .. (close) at 6 p.m. 1hey „ ...... . „ „ ...... „ (close) a bit
earlier now because of the sports events.
14 . 1he police „ . „ . „ „ . „ .. „ . „ . (look) for two criminals. 1heir pictures „ „ „ . „ . „ „ „ „ „ . (hang) in
every shop window.
15. My brother is on holiday abroad, so I .. „ „ . „ „ . „ . „ „ „ (u se) his mobile. Ialways „ „ „ .... „ „ „ „ „ .
(use) his things when he's away.

Ćwiczenie 8. Odpowiedz na poniższe pytania, używając czasu PS lub PC i czasowników


w nawiasach.

Przykład:

Why don't you go skiing?


1he snow is too wet. lt (rain) too much this week.
The snow is too wet. lt is raining too much this week.

1. Why don't you go skiing?


1here's too little snow. lt (not, snow) much at th is time of the year.

Present Simple I Present Continuous 39


2. What's the weather like in Poland in winter?
lt (change). Sometimes it (snow) a lot, but there are winters when it {not, snow) so much.

3. Could Brenda be our guide around Germany this summer?


Yes, of course. She (learn) German, and should speak it well soon.

4. What (go on) with your son these days?


I really (not, know). He {eat) so little, and (get) thinner and thinner. I am really worried.

5. Your daughter is great fun to be with.


Yes, she is. She (laugh) a lot and {tell) jokes. I {not, know) anyone who {not, like) her.

6. Where is your husband at this time of night? lt's almost 10 p.m.


He {work) a bit longer this month because his company {try) to get a huge contract with
their Chinese partner.

7. Why (you, have) meals in the living room?


We (have) meals here because we {decorate) the dining room. lt should take a few more
days.

8. How many cars (you, have} in the family?


Two. I {u se) mine, and my husband {u se) his. Our children (not, use) any as they're too young.

9. What (your si ster, do) in your house? I thought she had her own.
She (live) with us for the time being. She (divorce) her husband, you see.

10. Why (you, spend) so much time at home these days?


I (not, work) this week. I {work) so hard that sometimes I {take) a week off. I really need it.

Ćwiczenie 9. Podaj własne odpowiedzi na poniższe pytania, używając czasu PS lub PC.

l. Why are you reading this book?

2. Why are you learning English?

40 Opowieść o angielskich czasach


3. Why do you want to use English tenses well?

4. Are you saving money to buy something you think you should have? What are you
saving for? Do you save money, or do you spend it as it comes?

5. Which chapter of this book are you doing now?

6. Are you reading any interesting books now? What are you reading?

7. Does your mother I father I brother I si ster have a job? What do they do?

8. Is anyone in your family doing anything strange this week?

9. Do you always use your own things? Are you using anything that does not belong to
you now? lf so, why are you doing it? Can't you afford to buy things you need?

10. What newspapers do your parents I friends read? Do you read them, too? Why?

Przyszłosc niezależna i zależna

Teraz zajmiemy się odniesieniem naszych czasów do przyszłości, co nie jest obce także
polskiemu czasowi teraźniejszemu (np. W sobotę urządzamy przyjęcie). Podział ról wy-
gląda w tym przypadku następująco: PS zajmuje się przyszłością w dużym stopniu
niezależną od kogokolwiek, natomiast PC bardziej interesuje się przyszłością,
na którą marny jakiś wpływ - możemy coś zrobić tak 1ub inaczej, wcześniej 1ub nieco
później. Przyjrzyjmy się bliżej tej ciekawej perspektywie, pamiętając, że mamy do czy-
nienia z przedstawicielami aspektu simple i continuous.
Wiemy już, że czas PS z reguły traktuje o czymś zwyczajowym, powtarzającym się
co pewien czas. To spojrzenie przenosi się także na jego zastosowanie w odniesieniu do
przyszłości: opisuje takie czynności przyszłe, które nastąpią dlatego, Że tak się zwykle
dzieje, a więc znowu powtórzą się w przyszłości, np.

The train leaves at 8.15 tomorrow.

Pociąg zawsze odjeżdża - a przynajmniej powinien - o tej samej porze, niezależnie od


woli któregokolwiek z pasażerów, którzy nie mają na to najmniejszego wpływu: będzie
tak, bo taka jest (zwyczajowa) kolej rzeczy. A oto inny przykład:

Present Simple I Present Continuous 41


The school year ends in }une.

Zastanówmy się, czy ktokolwiek z uczniów jest w stanie zmienić datę zakończenia
roku szkolnego, ustaloną odgórnie przez ministerstwo edukacji i utrwaloną od wielu
lat pewnym niezmiennym zwyczajem. Nawet gdyby ktoś ją zmienił, zmiana ta znowu
obowiązywałaby przez dłuższy okres i była poza wpływem kogokolwiek, a więc fakt ten
w dalszym ciągu byłby wyrażany czasem PS.
A co powiemy o jutrzejszym zachodzie lub wschodzie słońca? Czy słońce wschodzi
wtedy, gdy jest to na rękę jakiemuś pracowitemu robotnikowi, któremu spieszno do
pracy, a zachodzi, gdy jego kolega rolnik jest już zmęczony i marzy, by zaszło? Czyż
ruchy słońca nie zależą od pór roku i nie są zawsze takie same w określonym dniu, do
tego stopnia, że bardzo dokładnie można obliczyć początek i koniec dowolnego dnia na
wiele lat do przodu? Mamy tu zatem kolejną działkę dla zwyczajowego spojrzenia na
przyszłość:

Tomorrow, the sun rises at 5.23 a.m., and sets at 5.23 p.m.

Tyle o PS. Przejdźmy teraz do PC. Na pewno jesteśmy ciekawi, jakie nowe elementy
on tutaj wniesie. Skoro czas ten należy do aspektu continuous, w jakiś sposób musi to
odcisnąć swoje piętno także na tym jego zastosowaniu. I rzeczywiście tak jest. Zobaczmy,
na czym to polega:

Susan is having a party on Friday.

Wszyscy z pewnością widzieli tego typu zdania, ale czy na pewno rozumiemy, dlaczego
o czymś, co dopiero nastąpi, mówimy tak, jak gdyby już trwało? W przypadku PS można
było to uzasadnić utrwalonym zwyczajem, którego kontynuacji możemy się spodziewać
w przyszłości. A co możemy powiedzieć o PC?
Jeśli Zuzia wydaje przyjęcie w piątek, to z pewnością podejmuje już pewne
przygotowania, takie jak robienie zakupów czy zapraszanie gości. Chociaż samo
przyjęcie jeszcze się nie zaczęło i wciąż należy do przyszłości, trwa obecnie w fazie
przygotowań, które już są w toku. I właśnie to wydaje się kluczem do zrozumienia użycia
PC w odniesieniu do czynności przyszłych, zaplanowanych przez mówiącego lub podmiot
zdania, w przeciwieństwie do tych, które są narzucane przez jakieś uwarunkowania
zewnętrzne: czynność przyszła wyrażona w PC fizycznie jeszcze nie jest w toku,
ale już trwa w postaci przygotowań do niej.
Wypływa z tego kolejny wniosek: czynności takie z reguły należą do niedalekiej
przyszłości, bo kto na długo wcześniej rozpoczyna przygotowania do przyjęcia lub
wyjazdu? Jeśli Zuzia wydaje przyjęcie w piątek, to oczywiste jest, iż jest to najbliższy
piątek, w tym tygodniu, do którego nasza bohaterka może przygotowywać się już od
poniedziałku. Przywołajmy jeden z poprzednich przykładów i zobaczmy, co stałoby się,
gdybyśmy użyli w nim czasu PC:

42 Opowieść o angielskich czasach


The tra in leaves at 5.23 tomorrow.
The train is leaving at 5.23 tomorrow.

Drugie zdanie tej pary jest gramatycznie poprawne, ale sugeruje coś, co jest raczej
bardzo mało prawdopodobne: że pociąg odjedzie jutro o podanej godzinie dlatego, że tak
życzy sobie wypowiadający to zdanie. Gdyby jednak zamienić s łowo tra in na bus, obydwie
wersje stałyby się równie poprawne i równie prawdopodobne:

The bus leaves at 5.23 tomorrow.


The bus is leaving at 5.23 tomorrow.

Można zapytać: Co to za różnica, czy będzie to pociąg czy autobus? Niby niewielka, ale
wystarczająco duża, by usprawiedliwić obydwa czasy. Pierwsze zdanie dotyczy autobusu
liniowego, który odjedzie jutro o 5.23, ponieważ zawsze odjeżdża o tej godzinie. Zdanie
drugie sugeruje autobus wynajęty przez grupę wycieczkową (np. uczniów), która pragnie
odwiedzić Warszawę. Taka wycieczka jest planowana przez uczestników, a zamówiony
autobus podstawiany o godzinie wyznaczonej przez zamawiającego, a więc w czasie
całkowicie zależnym od cz łonków grupy.
Pochodną tej różnicy jest stosowanie tych dwóch czasów tal<Że wtedy, gdy chcemy
podkreślić sztywną, stanowczą, a więc już niezmienną i niezależną decyzję - naszą własną
lub innych osób. Spójrzmy na jeszcze jedną parę przykładów, tym razem z dziedziny
dojenia krów:

Teresa milks the cow tomorrow.


Teresa is milking the cow tomorrow.

Które z powyższych zdań jest bardziej prawdopodobne? Każdy przyzna, że raczej to


drugie, a powodem jest to, że w dobrej rodzinie żona doi krowy dlatego, że sama tego chce,
gdyż zależy jej na dobru męża (no i dzieci, jeśli są). Czas PS odbierałby naszej bohaterce
wpływ na czynność dojenia, uzależniając ją od pewnych czynników zewnętrznych.
Mogłoby to n a przykład stawiać w złym świetle jej męża, Zenka, który w takim przypadku
mógłby być odpowiedzialny za to, że jego żona Teresa milks the cow tomorrow, gdyż tak
zdecydował jej mąż, przerzucając ten obowiązek z siebie na barki żony, jakkolwiek by
było, przedstawicielki płci słabej. Która z naszych Czytelniczek chciałaby mieć męża,
u boku którego zamiast powiedzieć: I am milkin9 the cow tomorrow, musiałaby mówić:
I milk the cow tomorrow?
Są jednak sytuacje życiowe, w których bardzo przydatne będzie wykorzystanie
elementu czyjejś stanowczej decyzji do podkreślenia niezmienności i stałości tego, co
zostało już przesądzone, choćby przez nas samych.

I am having a party this Friday. ft starts at 6 p.m.

Present Simple I Present Continuous 43


O fakcie urządzania przyjęcia poinformujemy raczej przy użyciu czasu PC, gdyż jest
to zapewne całkowicie nasza decyzja i na pewno podjęliśmy już jakieś przygotowania
w tym kierunku. Przy podawaniu godziny jego rozpoczęcia bardziej stosowne jest jednak
sięgnięcie po czas PS właśnie po to, by podkreślić niezmienność, stałość tego, o czym sami
zdecydowaliśmy. Zapewne chcemy sprawić nagościach wrażenie osoby poważnej, która
jeśli zaprasza kogoś na daną godz inę, to na pewno nie zmieni jej ani o minutę. Natomiast
w kwestii samego przyjęcia wiele rzeczy z pewnością jest jeszcze w toku i niedopiętych
na ostatni guzik (możemy jeszcze zmieniać listę gości, serwowane menu, program
rozrywkowy itp.). Dlatego o samej organizacji przyjęcia powiemy w czasie PC.
Mamy nadzieję, iż dostrzegasz, jak wiele dodatkowych informacji o rzeczywistości
można wyczytać ze zdania tylko na podstawie użycia takiego czy innego czasu. Z pewnością
warto włożyć wysiłek w jak najlepsze zrozumienie tego tematu, opanowanie go i skuteczne
wykorzystanie w praktyce. A teraz ćwiczenia sprawdzające to, co usiłowaliśmy przed
chwilą Ci przybliżyć.

Ćwiczenie 10. Odrzuć poniższe sugestie, usprawiedliwiając to czasem PC.

Przykład:

How about meeting for coffee tonight?


Sorry, I (take) my younger brother to a school ball.
Sorry, I am ta king my younger brother to a school bali.

1. Let's spend this weekend together.


I can't. I (visit) my aunt in the country.

2. What about going to the cinema on Friday?


Sorry, my parents (take) me to the zoo then.

3. Why not watch a movie on TV tonight?


Not tonight. I (study) for my biology test.

4. Why don't you come to my place to see my new mp3 player sometime next week?
I can't. We (spend) all next week abroad.

5. Shall 1drive you to Ja ne's birthday party?


Thanks, but I (not, go) to the party. I (stay) at home to help my sister with her English.

44 Opowieść o angielskich czasach


Ćwiczenie 11. Odpowiedz na poniższe pytania, używając czasu PS lub PC.

1. Why are you going to bed? lt's only 8 p.m.


Because I (go) to Warsaw tomorrow, and the Warsaw bus (leave} at 6 a.m.

2. Can you help me with my car at the weekend? There's something wrong with the engine.
No problem. I (not, do) anything then, and I (work) as a car mechanic, so I (know) the
job very well.

3. Bring your wife to the country for the party. lt will be great fun.
I can't. She (go) on a business trip with her boss for five days, but I (come). Don't worry.

4. What's going on here? Everyone is so excited.


A famous singer (come) to our hotel soon. He (stay) for a few days. He's really great.

5. Why is that patient so happy? lsn't it a hospital?


He (go) home tomorrow. That's why.

6. Are you ready to leave now?


Not quite, but the taxi (come) at five, so we've got plenty of time. Don't worry so much.

7. Are you ready to leave now?


Not quite, but the train (leave) at five, so we've got plenty of time. Don't worry so
much.

8. Do you think tomorrow's match is worth seeing?


Sure. Mike (play}, and he (play) for the national team, so it's going to be a great event.

9. So you cannot meet me for lunch on Tuesday?


No, sorry. I (go) with my girlfriend to the tennis club. We (try) to improve our tennis skills.

10. He seems to be really tired these days, doesn't he?


Yes, you're right. He (get) married soon, so he (v isit) different places to make all the
arrangements. No one (help) him, you see.

Present Simple I Present Continuous 45


Ćwiczenie 12. Dla czasowników w nawiasach wybierz czas PS lub PC.

1. Our school career „„„„„„„„„„. (end) in two and a half years' time.
2. Sorry, I can't go with him. I „.„„„„„„„„„ (study) physics. I „„„„„„„„„„. (have) a hard
test tomorrow.
3. The boy „„„„„„„„„„. (make) a demo tape soon. He wants to be famous one day.
4. lhey won't be in on Friday. lhey „„„„„„„„„„. (go) away for a few days in their car.
5. His flight „„.„ ... „„„„ ... (leave) in an hour. He stili has some time left.
6. I „„„„„„„„„„. (not, go) out tonight. I „„„„„„„„„„. (stay) in.
7. She „„„„„„„„„„. (spend) the week in London.
8. The next part of the exam „„„„„„„„„„. (start) in 15 minutes.
9. Tomorrow, my father „„„„„„„„„„. (go) to Warsaw. His boss wants him to see to
something there.
10. The first train for London „„„„„„„„„„. (leave) at 5.25. lt's too early for Mr Wilson. He
„„„„„„„„„„. (take) a later one.
11. The taxi „„„„„„„„„„. (come) at five. Will you be ready by then?
12. The piane „„„„„„„„„.„ (land) at noo n. We mu st h urry if we want to be there on time.
13. The family „„„„„„„„„„. (pack) their suitcases. lhey „„„„„„„„„„. (go) on holiday
tomorrow.
14. We can't tolerate his behaviour. We „„„„„„„„„„. (leave) soon.
15. The school bus „„„„„„„„„„. (take) only twenty students on board. We may not get on.

Ćwiczenie 13. Dokończ poniższe zdania, używając czasu PS lub PC i wła snej wyobraźni.
Nie musisz zawsze znaleźć dwóch poprawnych możliwości, ale często są one możliwe.
Pomyśl o tym przy każdym zdaniu.

Przykład:

Hurry up! The bus„.


Hurry up! The bus leaves in ten minutes. (if it is a regular line)
Hurry up! The bus is leavinq in ten minutes. (if the bus is hired by someone)

1. lhanks for inviting me to the party, but I „„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„.„„„„„„„„„„„„„„„„„.


2. The teacher is not here. She „„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„
3. Don't buy her any flowers. She „„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„.
4. Help me pack my suitcase. I „„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„
5. Leave the book on the table in the living room. Your brother „„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„.
6. Don't leave the surge ry! The doctor „„„„„„„„„„„„„.„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„.„„„„„„

46 Opowieść o angielskich czasach


7. Can you see that man over there? What „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .
8. You can take the car for ton ight. Father „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „ „ „ „
9. Teachers are usually very tired after work. They „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „
10. Don't move. The snake „ .. „ „ „ „ „ „ .. „ „ .. „ .... „ „ „ „ .... „ „ .. „ „ „ „ „ „ „ „ .. „ „ •. „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .

Czasowniki niewystępujące w formie ciągłej

Chcielibyśmy zasygnalizować problem związany ze stosowaniem formy ciągłej. Są cza-


sowniki, które albo w ogóle jej nie znają, albo używają jej w sposób ograniczony, tylko
w niektórych swych znaczeniach. Wypowiadając się na ten temat, większość źródeł po-
daje listy podzielonych na kategorie czasowników {np. czasowniki dotyczące zmysłów,
postrzegania, lubienia itd.), które nie mogą być stosowane w for mie ciągłej. Obiecaliśmy,
że aspektowe spojrzenie na angielskie czasy bardzo n am pomoże w zrozumieniu wielu
rzeczy, bez konieczności wkuwania. I tak rzeczywiście jest, i to nie po raz pierwszy ani
ostatni. Przekonajmy się, w jaki sposób aspekt czasowy przychodzi nam z pomocą także
w tym przypadku.
Jak zapewne p amięta sz, forma continuous oznacza trwanie czynności w danym
momencie; trwanie pociąga natomiast za sobą pewną konsekwencję - to, co trwa w danej
chwili, z konieczności musi się niebawem skończyć, po czym znowu może zacząć trwać
i ponownie być przerwane. Zatem każdy czasownik, którego chciałbyś użyć w formie
ciągłej, musi się poddać takiemu wpływowi - jego znaczenie musi być „podatne" na trwanie
w danym momencie i przerywanie tego trwania również w dowolnym momencie. Innymi
słowy, czynność wyrażana przez dany czasownik musi pozostawać pod Twoją
całkowitą kontrolą co do jej trwania, przerywania, ponownego rozpoczynania
itd„ gdyż wym aga tego aspekt continuous. Jeśli jakikolwiek czasownik nie jest do tego
zdolny, oznacza to, że nie może być użyty w formie ciągłej - że jej po prostu nie ma,
ponieważ opisuje stany, a nie procesy.
Sprawdźmy to na kilku przykładach , najpierw wychodząc od czasown ików, które
właśnie z tego powodu raczej nigdy nie wys tępują w formie continuous. Na pewno należą
do tej grupy like, hate, want, need, know, understand, believe, remember, belong itd.:

Lots of Polish people like vodka.


She wants to f1nd a nice boyfriend.
Some students don't understand English tenses.

Czy wyobrażamy sobie, by którekolwiek z powyższych zdań mogło wystąpić w aspekcie


continuous? Każdy chyba odpowie, że nie widzi takiej możliwości. Dlaczego? Na przykład
w zdaniu She is wanting to find a nice boyfriend oznaczałoby to bowiem, że dziewczyna
chce znaleźć chłopaka w chwili, gdy ona lub ktoś inny o tym mówi, po czym och ota ta ją
opuszcza i już nie potrzebuje żadnego towarzysza. Gdyby tak było, bardzo trudno byłoby
pomóc jej w tym dziele, gdyż zanim zaczęlibyśmy poszukiwania wybranka jej serca, chęć

Present Simple I Present Continuous 47


ta mogłaby już należeć do przeszłości. Ktoś taki wyglądałby po prostu niepoważnie. Tak
jednak nie jest - j eśli ktoś czegoś pragnie, potrzebuje, rozumie coś lub nie, lubi lub nie
lubi itd., to czynności te mają charakter stały i nie mogą być ograniczone tylko do danej
chwili, gdyż z reguły trwają dopóty, dopóki nie zostaną zrealizowane, co niekiedy zajmuje
- niestety - całe życie.
Są też pewne czasowniki, które mają więcej niż jedno znaczenie i w niektórych
z nich potrafią się odnaleźć w formie continuous, ale absolutnie nie chcą tego uczynić
w przypadku innych. Mamy namyśli na przykładsee, think, taste, smell,feel itd. Działa tu
ta sama zasada co poprzednio - pełna kontrola lub brak pełnej kontroli nad wyrażanymi
przez te czasowniki znaczeniami. Oto kilka stosownych zdań:

I think it is not possible to read this book in one day. (myślę = uważam, mam takie stałe zdanie)
I am thinking about how to live without working hard. (myślę = rozważam teraz taką możliwość)

He sees /can see a woman across the street. (widzi = postrzega wzrokiem)
He is seeing a woman who likes him very much. (widuje = spotyka się, a może przestać, gdyby
zechciał, choć już nie tak łatwo dokonać tego z czynnością wyrażoną przez like, love, co często staje się
dramatem niektórych osób - kochają kogoś, choć wiedzą, że nie powinni, ale nie mogę przestać, bo nie mają

pełnej kontroli nad tym uczuciem i z tego powodu niekiedy cierpią, lecz nic nie mogą na to poradzić)

The soup tastes great. (ta zupa zawsze tak smakuje, bo taka jest jej stała, nieprzerwana cecha)
My mother is tasting the soup to see if it's good. (mama w każdej chwili może przerwać
smakowanie zupy i zacząć inną czynność, po czym ponownie powrócić do smakowania)

I have a big house in the country. (mam = posiadam, forma ciągła niemożliwa)
I have a shower in my bathroom, not a bath. (mam= posiadam, forma ciągła niemożliwa)
I am having a shower in my bathroom. (mam = biorę prysznic w tej chwili)

Ciekawym przypadkiem z tego punktu w idzenia jest czasownik be, który w swoim
typowym znaczeniu nigdy nie występuje w formie continuous, ale jest na tyle elastyczny,
by móc jej niekiedy używać. Zawsze wtedy jednak zmienia swoje znaczenie na behave,
zachowywać się .

You are being very helpful today.


She is being a bit impatient about it.

W każdym takim przypadku chcemy zwrócić uwagę na chwilowe zachowanie danej


osoby, a nie na stałą cechę jej charakteru. Czynimy to wtedy, gdy czyjeś zachowanie
w danej chwili lub sytuacji odbiega od normalnego, a także wtedy, gdy nie znamy bliżej
tej osoby, a chcemy pochwalić jej grzeczność, okazaną np. przy okazji szukania jakiegoś
miejsca lub niesienia bagażu. Powiemy wtedy:

48 Opowieść o angielskich czasach


You are being most kind.

Oznacza to po prostu naszą ocenę jednorazowego zachowania się nieznajomego


wobec nas, ponieważ nie znamy tego kogoś na tyle, by pochwalić jego charakter jako
taki użyciem czasu PS:

You are most kind.

Zwróć uwagę , że właśnie z tego powodu komplementy wypowiadane przy użyciu tego
czasownika w aspekcie ciągłym wcale nie są wielkimi komplementami, gdyż podkreślają
jedynie tymczasowe zachowanie, w przypadku kogoś znajomego być może nawet
odbiegające od tego, czego możemy się po nim spodziewać na co dzień:

She is a very nice girl. Everybody likes her. {jest miła z natury, forma ciągła niemożliwa)
She is being very nice today. She must want something from me. {wyjątkowo zachowuje się
w ten sposób, być może dlatego, by coś tym zyskać - nie jest to jej stała cecha)

Zanim opuścimy ten wątek, warto zająć się przez chwilę czasownikami look, hurt, ache,
fee!, które mogą występować w obydwu aspektach, bez znaczącej różnicy znaczenia. Bez
znaczącej, a mimo to nie całkowicie obojętnej dla kontekstu. Forma ciągła zawsze będzie
bowiem dążyła w kierunku tymczasowości , podatności na zmiany danej czynności, gdyż
aspekt continuous daje nam nad nią więcej kontroli niż aspekt simple.
Zadajmy sobie pytanie: Kto jest starszy wiekiem - autor zdania (a) czy (b )?

(a) I don't feel very we/I. I think I will /ie down.


(b) l'm not feeling very we/I. I think I will /ie down.

Kto ma większą kontrolę nad swoim zmęczeniem czy samopoczuciem? Komu


wystarczy chwila odpoczynku lub dobry sen w nocy, by powrócić do pełni sił i radości
życia? Z pewnością osobie młodej wiekiem, która dość szybko jest w stanie zregenerować
siły i w ten sposób wpłynąć na to, jak się czuje. Ludzie starsi niestety utracili już tę
zdolność i pozostaje im tylko nadzieja w medycynie, która - jak wiemy - pomimo całego
pos tępu ma niewiele do zaoferowania starszym pacjentom. Czasami są to tylko środki
przeciwbólowe, by choć na chwilę nieco złagodzić niepoddający się niczyjej kontroli i stale
nawracający ból.
Zauważmy to samo zjawisko na przyldadzie czasownika hurt. Z którym podmiotem
lepiej „się czuje" forma continuous - żywotnym czy nieżywotnym? Który podmiot ma
większą kontrolę nad tym, co robi - człowiek czy np. słowa, które wypowiada?

You hurt I are hurting me.


Yo ur words hurt I a1 e Inn ti119 me.

Present Simple I Present Continuous 49


Oczywiście cz łowiek, który może ranić innych , ale na szczęście ma też moż liwość
przestać to robić - ma prawie pełną kontrolę nad tym, co mówi, przynajmniej
w normalnych warunkach, gdy nie jest zdominowany przez nadmierne emocje lub pod
wpływem alkoholu, co na pewien czas może pozbawić go takiej kontroli, a wraz z nią
możliwości użycia aspektu continuous. Czyjeś niedelikatne słowa mogą natomiast boleć
bardzo długo, nawet gdy osoba, która je wypowiedziała, przeprosiła za nie i nawet gdy
minęło już sporo czasu od chwili ich wypowiedzenia. Dlatego w drugim zdani u odważamy
się przekreślić formę continuous jako mało prawdopodobną i niezalecaną.
Czasownikfeel ma jeszcze dwa inne ciekawe znaczenia, istotne dla naszego tematu -
ciągłości lub jej braku. Może on znaczyć dotykać lub poczuć, jakie cośjestw dotyku. Mamy
nadzieję, że bez dodatkowych komentarzy wyczuwasz, które z tych znaczeń podda się
formie continuous, a które pozostanie głuche na jej wezwania, zgodnie z zasadą posiadania
lub nieposiadania kon troli nad daną czynnością. Podajemy więc tylko dwa stosown e
przykłady z małymi komentarzami w nawiasach:

She is feeling the cushion. (dotyka i może przestać, jeśli zechce)


The cushion feels SO~. (ta poduszka jest miękka w dotyku i nie może przestać taką być, bo tak została
wyprodukowana)

W innych źródłach możesz znaleźć komp letne listy takich czasowników. Naszym
celem jest systemowe poznanie angielskich czasów i dlatego nie podajemy wszystkich
przedstawicieli tej grupy. Wszystkie takie czasown iki zachowują się bowiem tak samo,
gdyż rządzi nimi jedna i ta sama zasada. Każdy, kto „poczuł" aspekt simple i continuous,
bez problemu może samodzielnie rozpoznawać takie przypadki na zasadzie logicznych
wniosków co do kontroli, jaką m a lub jakiej nie ma nad poszczególnymi znaczeniami.
Niech poniższe ćwiczenia będą przedłużeniem tych rozważań.

Ćwiczenie 14. Dla czasowników w nawiasach wybierz czas PS lub PC.

1. She „ „ .. „ . „ . „ „ . „ .. (see) her dentist tomorrow. Her toothache „ „ „ „ „ .. „ „ „ „ . (get) worse.


2. Atheists are people who „ „ „ „ .. „ . „ „ „ „ (not, believe) in God.
3. The sauce „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ (taste) great. I want some more.
4. The house „.„„„„„.„.„„ (belong) to a rich family.
5. I . „ .................. (think) of looking for a better job. I ....... „ ............ (thin k) I ......... „ .... . .... .

(deserve) one.
6. The situation .. .................. . (look) really bad. I ..................... (think) we are going to get
into trouble.
7. The kid ..... „ .............. (look) out of the window. lt's dangerous. lt .. „ .... „ .... „ . .... (look) as if
he is going to fall out.
8. My sister ........... ..„ ...... (use) very expensive perfumes only beca use they ......„ . „ .... . .... .
(sme ll) wonderfu l.

50 Opowieść o angielskich czasach


9. My si ster „„„.„„„„„„ .. {smell) the perfume because she „„„„„„.„„„„ {want) to buy it.
10. The woman who „„„„„„„„„„. (feel) the boy's forehead is his mother. (fee/ ~ touch)
11. My father „„„„„„„„„„. (have) a nice company car. We „„„„„„„„„„. (have) a ride in it
at the weekend.
12. The books „„„„„„„„„„. {weigh) very little. You can carry them easily.
13. The jacket „„„„„„„„„„. (not, suit) you at all. Get another one.
14. Our teacher „„.„„ .. „„.„.„ {be) very irritable today. .„„.„ .... „„.„ .. {anyone, know) why?
15. I .„„„„„.„„„.„ (enjoy) this exercise because I .„„.„.„.„„.„ .. {enjoy) English grammar
exercises, especially on tenses.

Ćwiczenie 15. Kontynuuj poniższe zdania, używając czasów PS lub PC. Czasami możesz
wykorzystać obydwa z nich, jeśli znajdziesz właściwe konteksty, jak w przykładzie.
Dla ułatwienia podpowiadamy, gdzie taka podwójna interpretacja jest możliwa (x2).
Do Ciebie należy znalezienie właściwego kontekstu.

Przykład:

Susan is in the bathroom again. She {smell)„.


Susan is in the bathroom again. She smells terrible and needs a wash.
Susan is in the bathroom again. She is smellinq the soap. She seems to love the smell.

1. We can not use that ball. lt (feel) „„ .. „.„„„.„ .... „„ ..... „... „... „... „„ ... „„ ... „.. „.... „.„ .... „....... „.
2. The cake is delicious. lt {smell) .„„„„„„„„„„„.. „„„„„„„„„„„ .. „„„„„„„„„„„ .. „„„„.„„„„„„
3. My mother is the best cook in the world. Her soups {taste) „.„„„„„„.„.„„„ .. „„„„.„„ ... „„.
4. My mother is at the cooker. She (taste) „„„„„ .. „„„„.„„„„„„„.„„„„ .. „.„„„„„.„„„„„„„ .. „„
5. Dad is in bed already. He (feel x2) „„„„.„„„„„.„„„„ .. „„„„„„ .. „„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„.
6. My sister is dressing up in her bedroom. She {see) „„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„
7. I think they should give her first prize. She (look) „„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„
8. I can't buy that chicken. lt (weigh) „„„„„„„„„„„„„„„„„„. and {be) „„„„„„„„„„„„„„„.„„.
9. I am not serving th is customer. She {be x2) „„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„.„„„„„„„„„„„„„„.
10. The shop assistant is busy. She {weigh) „... „.... „„„.„ ..... „.. „.... „.„„„.„ .. „.. „.... „.. „... „„ ..... „.
11. John will not help you with that. He (think x2) „„„ ... „... „.. „.... „.. „.. „„ .. „.. „„ .. „.„„„„ ... „.. „.
12. What's that noise in t he bathroom? Your sister (have) .„ .. „.... „„„ .. „„ .. „.. „.... „.„„„.„.„ ... „.
13. Mother is worried about her baby. The child (feel x2) .. „.. „.... „„„ ... „„„ ... „.... „.„„ .. „... „.. „..
14. Everyone is going home. lt {look) „„„„„„„„„„.„„„„.„„„„„„„.„„„„.. „„„„„„ .. „„„„.„„„.„„.
15. I can not put on these shoes. They (not, fit) „„.„„„„„„„„„„„ .. „„„„„„„„„„„ .. „„„„.„„„„„„

Present Simple I Present Continuous 51


Irytacja a zwykły fakt

A teraz dość ciekawy przypadek - stosowanie czasu PC nie po to , by pokazać, że coś


naprawdę jest w toku, l ecz po to, by zasugerować, Że jest tak odbierane przez mó-
wiącego. Innymi słowy, wypowiadający takie zdanie fałszuje w ten sposób rzeczywistość
i stwierdza, że coś jest w toku, chociaż wcale tak nie jest, a skoro to czyni, musi mieć ku
temu ważny powód, i to gramatyczny, a jest nim jego irytacja opisywaną sytuacją. A je-
śli mówiący jest czymś podenerwowany, to - jak podpowiada życie - będzie przesadzał
i wyolbrzymiał problem bardziej, niż on na to zasługuje. Tę przesadę okazuje wówczas,
łącząc czas PC z przysłówkami, z którymi temu czasowi zwy kle nie jest po drodze, takimi
jakalways, continually, continuously,forever. Oto kilka przykładów:

The boy is always biting his nails.


My daughter is continually losing keys to our house.
You are for ever forgetting my requests.

W żadnym z tych zdań mówiący wcale nie chce powiedzieć, że opisywane czynności
są w tej chwili w toku ani że dzieją się tymczasowo, a tym bardziej nie ma na myśli tego,
że należą one do niedalekiej przyszłości, do której przygotowania już trwają. Chodzi
mu o jego własne postrzeganie tych zjawisk. W jego ocenie osoby, o których mowa,
robią coś ciągle, zawsze i stale tylko dlatego, że jego to irytuje. Z jego punktu widzenia
nigdy nie robią one niczego innego poza obgryzaniem paznokci, gubieniem kluczy
i zapominaniem o rzeczach, na których jem u akurat zależy, i dlatego chciałby, by tak
samo podchodzili do tego inni. Taka jest cecha ludzkiej natury, że jeśli coś nam się nie
podoba, dostrzegamy tylko to zło, poza którym mamy tendencję nie widzieć niczego
dobrego, nawet jeśli tego dobrego jest znacznie więcej. To, co nas w kimś denerwuje,
wydaje się wtedy dominować u tej osoby, a my sami postrzegamy to jako będące w toku
non stop, bez przerwy.
Gdybyśmy o tych samych zjawiskach chcieli powiedzieć bez sugerowania naszej
irytacji, tylko jako o faktach mających miejsce, należałoby skorzystać z czasu PS. W tedy
stwierdzimy po prostu, że ktoś robi coś zawsze lub ciągle, za każdym razem, gdy pojawia
się dana sytuacja, lecz to wcale nas nie irytuje. Mówimy o tym tylko jako o fakcie, który
zawsze, za każdym razem ma miejsce. Porównajmy trzy powyższe przykłady z tymi
poniżej, w których zmieniliśmy nieco konteksty, by oddalić się od myśli o irytacji,
a zbliżyć do opisu zwykłych faktów:

The boy always bites his nails when he feels stressed. (brak irytacji; może nawet mu
współczujemy)

My daughter continually loses keys to our house. She is stili very young and will soon
grow out of this. (brak irytacji; pełne zrozumienie dla małego jeszcze dziecka)
You for ever forget my requests. But don't worry. I will probably do the same when
I am your age. (brak irytacji; spodziewam się tego samego po sobie w tym wieku)

52 Opowieść o angielskich czasach


Ciekawym zjawiskiem występującym także w tym zastosowaniu aspektu continuous
(widzieliśmy to już przy okazji omawiania procesu zmian) jest to, że mogą w nim wystąpić
czasowniki, które w typowych użyciach czasu PC nie mają formy ciągłej. Co jest tego
powodem? Ja k poprzednio, niezwykle logiczna konsekwencja angielskiej gramatyki:
dany czasownik (np. forg et) z reguły nie występuje w formie ciągłej, ponieważ wyrażanej
przez niego czynności nie można uchwycić w trakcie jej trwania. Trudno wyobrazić sobie,
by ktoś w chwili mówienia był w trakcie zapominania czegoś i po chwili przerwał lub
zakończył ten proces, by ewentualnie powrócić do niego w innym momencie, gdy np.
będzie miał więcej czasu, by znowu trochę pozapominać. W takim przypadku nigdy nie
udałoby mu się zapomnieć tego, o czym chciałby zapomnieć. Gdy czasownika typu forg et
chcemy jednak użyć do wyrażenia naszej irytacji z powodu częstego, naszym zdaniem zbyt
częstego powtarzania się pewnych sytuacji, a nie czynności trwające j w chwili mówienia,
ograniczenie to - zupełnie słusznie - nie ma wówczas zastosowania.
Ta cecha angielskiej gramatyki jeszcze nieraz powróci w naszych rozważaniach
innych obszarów gramatycznego systemu tego języka, ponieważ w języku angielskim
reguły gramatyczne służą przekazywaniu takich lub innych treści i podlegają wszelkim
zmianom, jakich treści te mogą wymagać. Z tego powodu o gramatyce angielskiej można
powiedzieć, że jest opisowa, a n ie normazywna - opisuje mechanizmy języka służące
wyrażaniu konkretnych treści, przy czym mechanizmy te niem uszą być zawsze sztywno
przestrzegane, bo pierwszeństwo ma nie norma czy reguła gramatyczna, nie teoria, lecz
treść, znaczenie i duch tego, co chcemy przekazać. Jeśli przekazywane znaczenie wymaga
naruszenia reguły gramatycznej, poprawnej w pewnym kontekście, n ie powinniśmy
się wahać, lecz zmienić ten mechanizm na inny, który w jednym przypadku może być
błędem, ale w drugim jest jedynym logicznym rozwiązaniem. Innymi słowy, gramatyka
angielska oddaje dużo władzy do rąk uży tkownika, który w związku z tym powinien
rozumieć i „czuć" liczne dostępne możliwości, by móc z nich umiejętnie korzystać, bo
choć można używać ich na różne sposoby, zawsze musi to być zgodne z treścią, jaką
zamierzamy wyrazić, co nie może być dziełem przypadku. Potężna broń w ręku kogoś
niedoświadczonego może wyrządzić ogromne szkody. Nie inaczej jest z językiem - tym
gramatycznym i tym leksykalnym.
Wypada w tym miejscu zauważyć jednak, że nie każde połączenie czasu ciągłego
z a/way s czy for ever koniecznie musi wskazywać na irytację. Równie dobrze może oznaczać
czynności występujące bardzo często lub zawsze będące w toku w danym momencie:

Whenever I come home from work, my wife is always cooking something nice for me.
When we go on holiday to the mountains, we are always meeting our friends the re.
My husband is always working.

By zasygnalizować, że n iekiedy można mieć wątpliwości co do prawdziwej intencji


mówiącego, ostatnie dwa przykłady celowo uczyniliśmy dwuznacznymi. Możemy być
bowiem albo zadowoleni ze spotykania naszych przyjaciół także na wakacjach w górach,

Present Simple I Present Continuous 53


choć się znimi nie umawialiśmy, albo może nas to irytować, ponieważ w góry jedziemy
właśnie po to, by pobyć trochę sami lub z rodziną i nie cieszy nas tam widok innych
znajomych. Żona może albo narzekać i irytować się, że jej mąż stale pracuje i nie ma
dla niej czasu, albo być z tego zadowolona i chwalić jego pracowitość, z której oboje
osiągają zapewne konkretne korzyści materialne. Jak widać, rzeczywisty sens takich
wypowiedzi będzie zależał od kontekstu - te wyraźnie negatywne (np. o gubieniu czegoś)
z pewnością należy rozumieć jako irytujące , natomiast te jednoznacznie pozytywne (np.
o gotowani u smakołyków) - jako zwy kle fakty, czasami nawet godne pochwały. Zawsze
też możemy uczynić nasz kontekst nie do końca klarownym i uzyskać w ten sposób
zamierzoną dwuznaczność, która niekiedy może być równie wymowna jak bezpośrednie
stwierdzenie. Zawsze jednak należy być świadomym konsekwencji dokonywanych
wyborów językowych.
Na zakończenie tego wątku użycia PS i PC oraz całego rozdziału na temat obydwu tych
czasów proponujemy ćwiczenie służ ące utrwaleniu irytacji w odróżnieniu od zwyldych
faktów. Wyrażamy jednocześnie żal, że my, Polacy, nie poszliśmy za przykładem
Anglików. Zamiast denerwować się i przeżywać komplikacje codziennego życia ze
szkodą dla zdrowia, wyrażając irytację czy niezadowolenie emocjami lub podniesionym
głosem, moglibyśmy to robić gramatycznie, oszczędzając siły witalne na innego rodzaju
aktywność, np. poznawanie angielskich czasów. Ale na te zmiany w naszym systemie
języka jest już chyba za późno. Tym bardziej cieszmy się taką możliwością w języku
angielskim. Korzystajmy z niej jak najczęściej, irytując się przez właściwie dobraną
gramatykę, a nie w sercu, emocjach czy uczuciach. Dzięki temu będziemy żyli dłużej
i spokojniej.

Ćwiczenie 16. Spróbuj zareagować na opisane sytuacje, używając always oraz czasów
PS lub PC, zależnie od tego, czy dostrzegasz w danej sytuacji powód do irytacji. Dwie
sytuacje nie są jednoznaczne i dopuszczają obydwie możliwości. Czy wiesz które?

Przykład:

lhat boy talks too much, doesn't he?


Yes, he is always ta/king tao much.
Do you talk to your parents before you make important decisions?
Yes, I always talk to them.

1. lhat child asks too many question s, doesn't he?


Yes, ......................................................................................................................................... .
2. Your husband invites his friends every weekend.
Yes, ......................................................................................................................................... .
3. Your husband leaves you all alone and just goes to a pub? Unbelievable!
Yes, ...................................................... „ ....... „ ............. „ ...................... „ ................................. .

54 Opowieść o angielskich czasach


4. 1hat student makes silly mistakes. You must be fed up.
Yes, „ „ . „ . „ „ ... „ . „ „ . „ „ „ „ .. „ „ .. „ .. „ „ „ „ „ „ „ „ „ .. „ ... „ . „ „ „ . „ . „ „ .. „ „ .. „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .. „ „ „ .. „ .
5. 1he student puts his hand up when he wants to say something. lt's very polite.
Yes, „ „ . „ .. „ „ . „ . „ „ „ „ „ „ „ .. „ „ .. „ .. „ „ „ „ „ „ „ „ „ .. „ .... „ „ „ „ .... „ „ .. „ „ „ „ „ „ „ „ .. „ „ .. „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .

6. 1he student interrupts you when you are speaking. Do somethin g about it!
Yes, „ ... „ . „ „ ... „ „ „ .. „ „ .. „ .. „ „ .. „ .. „ „ „ „ .. „ .. „ „ .. „ „ „ .. „ „ .. „ .. „ „ .. „ „ .. „ „ „ .. „ .. „ „ .. „ „ .. „ „ „ .... „ „ „ .. „ .

7. 1he student interrupts you when you are speaking, but you seem to like it. Why?
Yes, „ „ . „ . „ „ ... „ „ „ „ „ „ .. „ .. „ „ .. „ .. „ „ „ „ .. „ .. „ „ .. „ „ „ .. „ „ .. „ .. „ „ .. „ „ . „ . „ „ ... „ . „ „ „ „ „ .. „ „ „ .. „ „ „ „ .. „ .

8. You travel to work by ca r, don't you?


Yes, „ „ . „ „ „ „ . „ . „ „ „ „ „ .. „ .. „ „ .. „ .. „ „ „ „ ...... „ „ .. „ .... „ „ „ ...... „ „ .................... „ „ .. „ „ „ „ „ „ .............. .

9. 1hose stu dents miss classes far too often.


Yes, „ „ .... „ „ „ . „ „ „ „ „ „ ...... „ .... „ ...... „ „ ...... „ „ .. „ ... „ . „ „ ...... „ „ .. „ „ .. „ „ „ ...... „ „ .......................... „ .

10. Your mother asks you about school when you get back home, doesn't she?
Yes, „ „ . „ . „ „ „ . „ „ „ „ „ „ „ „ .. „ „ .. „ . „ „ . „ „ „ .... „ „ .. „ „ „ „ „ „ „ „ .. „ „ .. „ „ . „ . „ „ „ . „ . „ „ „ „ „ .......... „ „ „ „ .. „ .

Wykonywanie czynnosci a jej opisywanie

Pod koniec rozdziału powracamy do kontrastu nr 5, który w tedy jawił się dość tajemniczo.
Ch odzi o użycie wybranych czasowników (znanych w angielskim jako performative verbs
- czasowniki performatywne, czyli robienia, wykonywania) w dwóch różnych rolach:

1) do wykonania danej czynności (wtedy sięgniemy po PS);

2) do opisu tej czynności (wtedy lepszy będzie PC).

Takiemu podwójnemu traktowaniu poddaje się tylko pewna grupa czasowników, do


której należą:

accept, agree, apologise, ask, congratulate, deny,forbid,forgive, insist, invite, predict,


promise, recommend, refuse, send, suggest, thank, warn

O co w tym chodzi? Co ta za różnica polegająca na użyciu danego czasownika do


wykonania danej czynności w kontra ście do użycia tego samego czasownika do
opisu tejże czynności? Czy naprawdę coś takiego istnieje w praktyce, czy jest to tylko
zajęcie teoretyczne rozważane przez gramatyków? Istnieje, i to zarówn o w polskim, jak
i angielskim, lecz nasz ojczysty język nie zna dwóch czasów teraźniejszych, więc nawet gdy
korzystamy z tej podwójnej roli powyższych czasowników, to i tak używamy wówczas tak
samo złożonego czasu, więc dla Polaka problem ten nie istnieje. Dla Anglika natomiast,
a bardziej precyzyjnie: dla obcokrajowców pragnących dobrze posługiwać się angielskim,

Present Simple I Present Continuous 55


jest to pewne wyzwanie, ale czy musi być problemem? Spróbujmy wniknąć głębiej w to
zjawisko, co może oznaczać, że przestanie ono dziwić, a może nawet zachwycić.
Gdy zrobisz komuś pewną przykrość, np. pożyczysz od niego, a następnie zgubisz
naszą książkę o angielskich czasach, to zapewne chciałbyś go za to bardzo serdecznie
przeprosić, a może nawet zrekompensować mu stratę w postaci zwrócenia mu dwóch
takich książek, by od tej pory miał jedną dla siebie, a drugą dla bliźniego jak Ty, który
kiedyś też może zech cieć ją od niego pożyczyć. Gdy będziesz za to przepraszał (nieważne
w jakim języku), to wykonasz wówczas czynność przepraszania czy ją opiszesz? Która
z dwóch poniższych wersji wydaje Ci się bardziej poprawna w tym kontekście?

I apologise for losing the book I borrowed from you last Friday.
I am apologising for losing the book I borrowed from you last Friday.

Prawdopodobnie wybierzesz tę pierwszą (apologise), gdyż zapewne brzmi bardziej


naturalnie. Dlaczego tak podpowiada nam intuicja? Ponieważ w tej sytuacji pragniemy
kogoś za coś przeprosić, wykonać akt przeproszenia, by usunąć ewentualne źródła
konfliktu na przyszłość. Nie opisujemy wówczas czynności, w trakcie której jesteśmy
w danej chwili (wtedy lepszą opcją by łby PC), lecz dokonujemy aktu przeprosin, co
bardziej odzwierciedlanaszstałystanserca, niż opisuje, czymakuratwtej chwili
j esteśmy zajęci.
Może jednak zajść potrzeba opisania czynności przeprosin, do czego właściwa będzie
oczywiście teraźniejsza forma continuous, np. w następującym kontekście:

Where is Betty?
She is not here. She is apologising to the boss for being late this morning.

W powyższym przypadku jedynie opisujemy czynność wykonywaną w tej chwili


przez Beatę i nie próbujemy wniknąć w jej stan umysłu i serca (nie w iemy np. czy
naprawdę jest jej przykro z powodu spóźnienia i czy w związku z tym przeżywa teraz
skruchę i żal , dokonując aktu przeprosin, czy też robi toz obowiązku lubze strachu, że jeśli
tego nie uczyni, może ponieść poważne tego konsekwencje; tego wszystkiego nie w iemy
i nie jest to w tym momencie dla nas ważne, gdyż jedynie opisujemy czynność obecnie
wykonywaną przez Beatę, np. po to, by w ten sposób usprawiedliwić jej nieobecność przy
biurku).
A gdybyś do swych przeprosin chciał dorzucić jakąś obietnicę, np. że odkupisz dwie
takie książki 1ub że to się nigdy więcej nie powtórzy, to jaki czas wybrałbyś dla czasownika
promise: PS czy PC? Jesteśmy pewni, że powiedziałbyś jak poniżej:

I apologise for losing the book I borrowed from you last Friday. I promise it will never
happen again.

Dlaczego promise, a nie am promising? Ponieważ sldadając dowolną obietnicę, również

56 Opowieść o angielskich czasach


odwołujesz się do swego stanu serca i umysłu, wykonujesz czynność obiecania, dołączając
delikatny uśmiech lub przybierając poważną minę, zależnie od tego, co w danym
przypadku bardziej pasuje do oddania Twoich uczuć i bardziej przekona drugą stronę
o prawdziwości tego, co mówisz.
Mamy nadzieję, że cały problem {jeśli taki w ogóle istniał) już zniknął i nie masz
wątpliwości, kiedy wykonujesz, a kiedy opisujesz odnośne czynności. Należy jeszcze
dodać, że ta grupa czasowników najczęściej korzysta z czasu PS w pierwszej osobie liczby
pojedynczej lub mnogiej, choć nie jest to żelazną regułą; można bowiem zarówno opisać
czyjąś czynność przepraszania, jak i przeprosić w czyimś imieniu, dokonując tym samym
aktu przeprosin, np.

Betty is apologising for being late this morning. (opisuję czynność, którą w tej chwili wykonuje Beata)
Betty apologises for being late this morning. (przepraszam w jej imieniu, gdyż albo mnie o to
poprosiła, albo po prostu wiem, że jest jej z tego powodu przykro i powtarzam to szefowi, by w ten s posób
pomóc koleżance)

Na koniec kilka dodatkowych przykładów z komentarzami w nawiasach, po czym


pożegnamy się aż do następnego rozdziału:

I don't have much free time this week to see to everything myself, and that's why
I osk you to help me? Will you? (wykonuję czynność proszenia; nie opisuję, co teraz robię)
They are asking different companies for sponsorship this week, and have little time
le ft for anything else. (opisuję, jaką czynnością oni zajmują się w tym tygodniu, co nie pozostawia im
wiele czasu na nic in nego}

Isend a photo of me taken recently in case you have forgotten what I look like. (wykonuję
czynność wysyłania do kogoś mojego zdjęcia, np. mailem; nie opisuję adresatowi, czym się w tej chwili zaj muję,
tj. wysyłaniem mojego zdjęcia do niego)
We are sending invitations to the charity bali right now, so we know how strange
some reactions may be. (opisuję czynność rozsyłania obecnie zaproszeń, co spotyka się z bardzo
różnymi reakcjami zapraszanych gości)

I am going to spend a week in your country. What do you recommend I should see?
(chcę skłonić rozmówcę do udzielenia mi dobrej rady, do dobrego wykonania tej czynnośc i wobec mnie, tak by
nie zmarnować tego tygodnia)

The wo man is thanking everyone for their contribution, thanks to which enough
money has been raised to cover the cost of her son's operation. Since the number of
contributors is about ~fty, it will take her some time, as she is determined to thank
everyone personally by giving them a handshake. (opis czynności dziękowania; gdyby skupić się
na stanie serca tej kobiety, powiedzielibyśmy raczej: She thanks everyone for their... )

Present Simple I Present Continuous 57


, I
Present Perfect I
Past Simple 3.
elem niniejszego rozdziału jest pokazanie kontrastu między nas tępnymi angielskimi
C czasami, Present Perfect i Past Simple, które w skrócie będziemy kolejno o kreślać jako
PP PtS.
i Zanim jednak skupimy się na charakterystycznym dla nich kontraście, który dla
potrzeb tej części można sprowadzić do przeszłości związanej i niezwiązanej z chwilą
mówienia, kilka chwil poświęcimy przybliżeniu czasu PP, tak odmiennego od wszyst-
kiego, co znane jest naszemu językowi ojczystemu. Pod koniec rozdziału spróbujemy
także spojrzeć na związek między czasem PP a omawianym już wcześniej Present Simple,
gdyż ich drogi w języku angielskim w naturalny sposób się krzyżują.
Czas PP (najbliższe tłumaczenie n a język polski to teraźniejszy dokonany) sprawia
Polakom pewien kłopot, gdyż naszej kompetencji językowej nieznane jest spojrzenie na
czynności jednocześnie przeszłe i teraźniejsze, co - mamy nadzieję - po lekturze rozdziału
poświęconego aspektom powinno jednak być już nieco jaśniejsze. Spróbujmy przyjrzeć
się budowie tego czasu i jego początkom w języku angielskim.
Jak wiadomo, czas ten składa się z dwóch elementów: have i III formy czasownika,
która znana jest jako imiesłów bierny (I have bou9ht this book at last). W przeszłości także
angielski emu obce było takie przeszło-teraźniejsze spojrzenie. Z czasem jednak ten sposób
mówienia stał się coraz bardziej powszechny, aż w końcu zyskał status odrębnego czasu
z własnym wyraźnie sprecyzowanym zakresem.

Geneza czasu Present Perfect

Z dużą dozą prawdopodobieństwa można stwierdzić, że początki tego czasu były nastę­
pujące (nikt oczywiście nie zna pierwszych wypowiedzi formułowanych w ten sposób,
ale nie to tutaj jest najważniejsze): gdy ktoś sprzedał np. krowę i chciał w jakiś sposób
pokazać związek tego faktu z teraźniejszością, po raz pierwszy użył jednocześnie dwóch
czasowników: have i imiesłowu biernego sold, np. w zdaniu:

I have sold my cow.


W efekcie powstało coś, co dosłownie brzmiałoby po polsku:

Mam sprzedaną krowę.

Zanim czas PP uzyskał w języku angielskim odrębny status {nie istniał od zawsze,
a powstał w wyniku potrzeby bardziej precyzyjnego wyrażania dokonanych czynności),
zdania takie musiały brzmieć nieco dziwnie, tak jak dziwnie brzmi ich dosłowne polskie
tłumaczenie. Oddaje ono jednak bardzo dobrze ducha tego czasu - ktoś teraz ma coś
zrobionego w przesz łości, np. ma naprawiony płot czy sprzedaną krowę. Co z tego
wynika? Dwie rzeczy, mianowicie czynności naprawienia płotu lub sprzedaży krowy
należą do przeszłości, a teraz podmiot ma z tego tytułu jakieś korzyści czy efekty: dzięki
naprawionemu w przeszłości płotowi jego kur.y nie chodz'l teraz znosić jajek do sąsiada,
a dzięki sprzedanej w przeszłości krowie ma on teraz pusta obor~ i wi~cej czasu dla siebie
i swojej rodziny.
Nie mamy zwyczaju mówić tak po polsku, lecz powyższe zdanie nawet w naszym
rodzimym języku sugeruje dokładnie to, co ma sugerować w języku angielskim - że
w przeszłości została wykonana jakaś czynność, która poprzez swój wciąż aktualny skutek
ma związek z teraźniejszą chwilą mówienia. Niekiedy tworzymy w naszym rodzimym
języku zdania zbudowane dokładnie w taki sam sposób, w jaki tworzony jest angielski
Present Perfect, co tylko potwierdza logikę angielskiej gramatyki, np.

Te liczby mamy już sprawdzone. (więc teraz nie musimy sprawdzać ich ponownie)
On ma załatwioną pracę. (więc teraz ma problem z głowy i może się cieszyć)
Robert ma zdane wszystkie egzaminy. (więc teraz może pojechać na wakacje}
Rodzina ma zapłacone rachunki. {więc teraz może sobie pozwolić na coś ekstra}
Teresa ma wydojoną krowę. (więc teraz nie musi jej znowu doić, lecz może sobie poczytać}

Powyższe zdania brzmią całkiem naturalnie w języku polskim i są niczym innym jak
kopią angielskiego czasu Present Perfect - zarówno co do aspektu dokonanego (perfect), jak
i jego związku z chwilą obecną, z teraz (present), na co zwracamy uwagę w komentarzach
w nawiasach. Szkoda, że konstrukcje takie nie uzyskały u nas statusu czasu gramatycznego
i nie objęły swym zasięgiem wszystkich czasowników, np. być. Zdanie: My mamy byte
tutaj ponad dw ie godziny (We have been herefor over two hours), zupełnie naturalne
w języku angielskim, dla Polaków brzmi na tyle dziwnie, że prawdopodobnie tylko
angliści zdołaliby się domyślić jego właściwego znaczenia - że mamy za sobą już dwie
godziny bycia w pewnym miejscu. Gdyby polskie czasowniki typu by ć, w ie dzieć , lub ić
chętniej poddawały się interpretacji wzorowanej na angielskim Present Perfect, o wiele
łatwiej byłoby nam rozmawiać o temacie niniejszego rozdziału.

60 Opowieść o angielskich czasach


Ćwiczenie 17. Podaj wyjaśnienia poniższych faktów, używając w tym celu czasowników
z nawiasów. Zauważ, że za każdym razem mówisz o czynności, która uzasadnia
teraźniejszy stan rzeczy.

Przykład:

The book is no longer on the desk. (someone, take}


Someone has taken it.

1. The bus is no longer moving. (it, stop}

2. The car is working again. (father, repair}

3. People are getting off t he plane. (it, land}

4. John's homewo rk is ready. (he, do}

5. lt's white outside now. (snow, fall)

6. I can hear some noise in the wa iting room. (some patients, arrive}

7. lt's da rk in the doctor's office. (he, leave)

8. The student doesn't have his homework. (x2: he, forget to do I he, not, do}

9. She can't return the book to the library yet. (she, not read}

10. We've got all we need for the weekend. (mother, do the shopping}

Ćwiczenie 18. Podaj wyjaśnien ia poniższych faktów, odwołując się do sytuacji z Twojego
codziennego życia. Postaraj się znaleźć dwa logiczne uzasadnienia dla przynajmniej
p ięciu poniższych sytuacji, a następ nie wróć do początku ćwiczen ia i pobij ten rekord.

Przykła d :

Mum is not at home. She ... has qone out I has le fr for work.

1. Dad is walking out of t he kitchen. He .................................................................................. .


2. My si ster is not in her room. She . „ ........ „ .... „ ....... „ ............. „ ...... „ „ ............ „ ...... „ „ ............ „

Present Perfect I Past Simple 61


3. I mu st get some more printing paper. Someone „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „
4. Can someone help me with the car, plea se? lt „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .
5. I can not find my slippers anywhere. They „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „
6. The Nowa ks do not live next doorany more. They „ „ „ . „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ .
7. lt's so quiet in the house. Everyone „„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„.„„„„„„„„„„„„„„„„„.

8. My room is green now. I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .


9. My brother has got enough money to buy a new mp3 player. He „ .. „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .

10. Mother is very sad today. She „„„„„„„„„„„„„„„„„„.„„„„„„„„„„„ „„„„„„„„„„„„„„„„„„

Okoliczniki czasu

Z powodu łączenia dwóch przedziałów czasowych (przeszłego i teraźniejszego) czas teraź­


niejszy dokonany (Present Perfect) nie przepada za przeszłymi okolicznikami czasu, typu
yesterday, last week czy jive months ago, gdyż wszystkie one zrywają związek przeszłości
z teraźniejszością i zamykają odniesienie czasowe zdania w przeszłości. Pomyślmy, jaki sens
miałyby następujące zdania (będące częstymi błędami polskiego ucznia):

I have broken my arm yesterday.


I have broken my arm in the park.

Jeśli nie dostrzegasz niedorzeczności wynikającej z użycia tego czasu w powyższych


dwóch zdaniach, przeczytaj ich dosłowne polskie tłumaczenia, a wszystko powinno stać
się jasne:

Mam złamaną rękę wczoraj.


Mam złamaną rękę w parku.

Czy można mieć np. złamaną rękę w dniu wczorajszym? A czy można mieć złamaną
rękę w parku? Jeśli tak, czy nie lepiej byłoby pójść tam i przynieść ją do domu? Być
może współczesna medycyna mogłaby ją na powrót umieścić na właściwym miejscu.
A tak, pozostawiona w parku, może się stać łupem kogoś, kto zechce ją wykorzystać dla
siebie lub odsprzeda komuś potrzebującemu po amputacji. Nie można też wykluczyć,
że nasza ręka (leżąca w parku, bo tam ją mamy) mogłaby po prostu być zjedzona przez
biegającego psa. Te niedorzeczne wnioski, wynikające z naturalnej budowy czasu PP,
bardzo sugestywnie podpowiadają każdemu, że nigdy nie powinien łączyć tego czasu
nie tylko z jakimkolwiek okolicznikiem czasu zamkniętym w przeszłości, lecz także
z czymkolwiek, co sugeruje takie zamknięcie, np. z okolicznikiem miejsca (np. w parku)
czy powodem wykonania danej czynności (np. ponieważ było zimno). Zdania tego typu
w każdym języku ojczystym byłyby od razu wychwycone jako niespójne, jednak w języku
obcym często nie dostrzegamy w naszej wypowiedzi braku logiki, bo choć rozumiemy

62 Opowieść o angielskich czasach


taki czy inny czas, to nie zawsze go „czujemy". Aspekty i budowa poszczególnych czasów
powinny to zmienić.
Jeżeli złamanie ręki przydarzyło się nam w parku, to możemy o tym opowiedzieć
tylko w czasie PtS, traktującym o czynnościach niezwiązanych z chwilą mówienia. Nawet
jeśli wciąż mamy złamaną rękę, nie jest to wystarczający powód, by uciekać się do czasu
teraźniej szego dokonanego, gdyż w powyższym zdaniu ten związek z pewnością nas
nie interesuje. Tym, co jest dla nas ważne, jest miejsce, w którym nastąpił wypadek,
w przeciwnym razie wcale nie umieszczalibyśmy tego okolicznika w naszej wypowiedzi.
Bez względu na to, ile czasu upłynęło od tam tej chwili i czy ręka jest obecnie złamana, czy
nie, możemy do tego celu użyć jedynie PtS, gdyż ewentualny związek z teraźniejszością
schodzi wówczas na dalszy plan i znajduje się poza zainteresowaniem mówiącego.
W jednym zdani u nie można bowiem jednocześnie wyrazić związku wykonanej czynności
z chwilą teraźniej szą oraz podać szczegółów związanych z jej wydarzeniem się. Trzeba
zdecydować się na jedno lub drugie, czyli np. tak:

I broke my arm in the park I yesterday. (wszelkie okoliczniki zamykają czynność w przeszłości
i wymagają czasu PtS, bez względu na to, czy złamanie ręki w jakikolwiek sposób wpływa na teraźniejszość)
I have broken my arm. (i teraz ponoszę jakieś tego skutki, na które chcę zwrócić uwagę, np. nie
mogę pisać, co uzasadnia użycie czasu PP i eliminuje ze zdania wszelkie inne szczegóły, które niepotrzebnie
odciągałyby uwagę odbiorcy mojej wypowiedzi od związku złamania przeze mnie ręki z chwilą obecną)

Czas PtS jest prawdziwy zarówno wtedy, gdy nasza ręka wciąż jest złamana, a my sami
w jakiś sposób nadal odczuwamy skutki tego wypadku, jak i wtedy, gdy już wydobrzejemy
i zupełnie o wszystkim zapomnimy. Zawsze będziemy mogli jednak powrócić pamięcią
do tego wydarzenia i stwierdzić, że miało ono miejsce w parku, a nie gdzie indziej.
Ewentualny związek z chwilą mówienia jest w takim przypadku zupełnie nieistotny -
może on być lub może go nie być, ponieważ interesuje nas zupełnie co innego; a skoro
tak, nie potrzebujemy czasu PP.
Dużą pomocą dla początkującego anglisty będzie obecność w zdaniu pewnych
okreś lników , które z reguły jednoznacznie wskazują na czas właściwy dla danego
wydarzenia. W przypadku czasu PP takimi słowami będą: ever (kiedyko lwiek), never
(nigdy), just (właśnie), lately (ostatnio), recently (niedawno), always (zawsze) itp„ ponieważ
ich znaczenie nierozerwalnie wiąże się zarówno z czasem przeszłym, jak i teraźniejszym,
co - jak wiemy - jest domeną omawianego tutaj czasu PP. Ev er to przecież okres od kiedyś
do chwili obecnej; podobnie never; just dotyczy czynności już zrobionej, ale bardzo bliskiej
chwili mówienia; lately czy recently także obejmują okres od nieodległej przeszłości do
teraz; always jest prawdziwe wtedy i dzisiaj. W podobny sposób działają inne podobne
przysłówki, np. so far (dotychczas):

Have you ever read such a good book as this one?


We have never seen anything more interesting than that.
The re have been many accidents in this area recently.

Present Perfect I Past Simple 63


She has alwavs wanted to be a ~Im star.
I have been to Paris twice so far.

Do tej kategorii należą również teraźniejsze okoliczniki czasu, takie jak today, this week,
this month, this year. Choć mówią one o czasie wydarzenia się czynności, nie zamykają go
w przeszłości, lecz pozwalają mu trwać od różnych punktów w przeszłości do ehwili obecnej:

I haven't seen my teacher today.


She has been to the cinema ~ve times this month.

Ciekawym przypadkiem są zdania w czasie przeszłym niezawierające żadnego


określenia czasu, lecz jedynie stwierdzające fakt wystąpienia czynności. Można zadać
pytanie, czy zdania takie wiążą się bardziej z przeszłością, czy teraźniejszością. Np.

Piotr miał wypadek.


Teresa wydoiła krowę.

Jeżeli mówiący nie podaje w zdaniu żadnych innych dodatkowych informacji, wynika
z tego, że chce powiedzieć jedynie o wypadku jako czymś nowym dla słuchacza. Skoro
tak, to znaczy, że wypadek ów miał miejsce tak niedawno, że nie wszyscy o tym jeszcze
wiedzą i jest to dla nich nowa informacja. Piotr prawdopodobnie jest jeszcze w szpitalu
albo cierpi w domu (i nie ma go teraz z tego powodu w pracy lub szkole). Może to być
doskonała odpowiedź np. na pytanie: Gdzie jest Piotr? (Where is Peter?). Poprawna
odpowiedź powinna oczywiście zawierać czas PP: Peter has had an accident. Podobnie
jest w zdaniu Teresa wydoiła krowę. Od razu kojarzy się nam ono z ostatnim dojeniem,
tym najbliższym chwili mówienia i wciąż z nią związanym poprzez nieodłączny skutek
tego rodzaju czynności, jakim jest świeże mleko dla Zenka. To zdanie byłoby doskonałą
odpowiedzią na pytanie spragnionego męża, czy po powrocie z pracy na polu może się
czegoś napić. Wtedy moglibyśmy pocieszyć go stwierdzeniem: Oh yes, your wije has
milked the cow, co jednocześnie mieściłoby w sobie dwie informacje: fakt wydojenia
krowy przez Teresę i teraźniejszą dostępność mleka. Język polski, niemający takiego
spojrzenia na czasowość, nie jest w stanie jednocześnie przekazać tych dwóch rodzajów
informacji.
Odmiennym przypadkiem są zdania, w których okolicznikiem czasu jest jakaś inna
czynność wyrażona w czasie PtS. Jeśli jedna czynność towarzyszyła drugiej podanej w PtS,
to także ona musi być automatycznie w tym samym czasie. Skoro bowiem ta druga nie
ma związku z chwilą obecną, ta pierwsza - mająca miejsce w tym samym przecież czasie
- także nie może mieć takiego związku, np.

When we went to school, we read all the plays by Shakespeare.


When Teresa hod time, she milked the cow.

64 Opowieść o angielskich czasach


Bez pierwszych części tych zdań, tj. When we went to school I When Teresa had time,
te drugie prawdopodobnie byłyby wyrażone czasem PP: We have read all the plays by
Shakespeare I She has milked the cow, gdyż czytanie i dojenie miałyby wówczas miejsce
w czasie gdzieś między jakąś przeszłością, np. nabyciem przez nas umiejętności czytania
lub ostatnim dojeniem, a chwilą mówienia. Skoro jednak część pierwsza jest ograniczona
do okresu, kiedy chodziliśmy do szkoły lub kiedy Teresa miała trochę czasu, podobnie
ograniczona musi być druga czynność - czytanie wszystkich sztuk Szekspira i dojenie
krowy. Kiedy miało miejsce czytanie? Ano wtedy, gdy chodziliśmy do szkoły, do której
teraz już nie chodzimy. A ldedy - dojenie? Zapewne wtedy, gdy Teresa miała wolną
chwilę, której teraz już nie ma, bo obok dojenia krów dźwiga na swoich barkach wiele
innych obowiązków.

Dwa sposoby wiązania przeszłosci z terazniejszoscią

Podsumowując, należy stwierdzić, że czas ten odpowiada polskiemu czasowi


przeszłemu i teraźniejszemu jednocześnie, ponieważ łączy przeszłość z chwilą
obecną na dwa różne sposoby: traktuje o (i) czynnościach rozpoczętych
i zakończonych w przeszłości, a z chwilą mówienia związanych teraźniejszym
skutkiem (wtedy dla Polaka staje się czasem przeszłym); dotyczy (2) czynności
rozpoczętych w przeszłości i wciąż trwających w chwili mówienia {wtedy staje
się polskim czasem teraźniejszym). Zobaczmy to na następujących przykładach:

(a) I have been here. (byłem - polski czas przeszły, gdyż czynność jest zakończona, i to wystarczy, by
Polak oddał ją czasem przeszłym; jednak dla Anglika jest ona w jakiś sposób związana z chwilą mówienia,
np. zna on teraz to miejsce, i dlatego użyje w tym przypadku czasu przeszło-teraźniejszego, czyli Present
Perfect, dokonanego ze skutkiem na teraz)

(b) I have been here for an hour. (jest em - polski czas teraźniejszy, gdyż czynność wciąż jest w toku,
i to wystarczy, by Polak oddał ją czasem teraźniejszym, bez zwracania uwagi na to, że ma ona swój
początek w przeszłości, wyraźnie tutaj pokazany okolicznikiem for an hour; dla Anglika czynność jest
jednak w toku od godziny, co jest dla niego teraźniejszością związaną z przeszłością i wymaga czasu
przeszło-teraźniejszego, czyli Present Perfect, teraźniejszego dokonanego mającego początek w przeszłości)

Porównajmy je z kolejnymi dwoma zdaniami w dwóch innych czasach:

(c) I am he re. (jestem - angielski i polski czas teraźniejszy, gdyż czynność jest w toku teraz;
w tym przypadku obydwa języki patrzą na czasowość tak samo)

(d) I was here an hour ago I when Teresa milked her cow. (byłem - angielski i polski czas
przeszły, gdyż czynność jest zamknięta w przeszłości z powodu przeszłego okolicznika czasu: an hour ago I
when Teresa milked her cow; także w tym przypadku obydwa języki patrzą na czasowość tak samo)

Present Perfect I Past Simple 65


Chwila zastanowienia nad tymi czterema przykładami wystarczająco jasno ukazuje
różnice w punkcie widzenia omawianych tu polskich i angielskich czasów. Ten sam
angielski czas (PP) w dwóch różnych kontekstach staje się albo polskim czasem przeszłym,
albo polskim czasem teraźniejszym, jeśli tylko istnieje logiczny i niczym nienaruszony (np.
obecnością przeszłych okoliczników czasu czy dowolnych innych odniesień do przeszłości)
związek między tym, co było, a tym, co jest [porównanie przykładów (a) i (b)]. Jeśli nie
ma takiego logicznego związku [ przykład (c)] lub jeśli jest on naruszany odniesieniami do
przeszłości (przy kład (d)], angielska teraźniejszość i angielska przeszłość stają się doldadnie
takie same jak polska teraźniejszość i polska przeszłość i w obydwu językach używamy
wtedy kolejno czasu teraźniejszego lub przeszłego.
A zatem nasz rodzimy czas teraźniejszy może odpowiadać dwóm czasom angielskim,
w zależności od tego, czy dana czynność dzieje się tylko teraz (angielski PS), czy też dzieje się
teraz od kiedyś (angielski PP). Podobnie zachowuje się nasz ojczysty czas przeszły: gdy dana
czynność przeszła wiąże się z chwilą teraźniejszą, utożsamia się z angielskim PP; innym
razem, gdy taka czynność przeszła jest w jakiś sposób ograniczona do przeszłości i w niej
zamknięta, znajduje sprzymierzeńca w angielskim czasie PtS. Jest to cały sekret jednego
z najtrudniejszych angielskich czasów i klucz do zrozumienia jego tajemnicy. Mamy
nadzieję, że poniższy wykres przyczyni się do lepszego uświadomienia Ci tych zależności:

PRZESZŁOŚĆ TERAŹNIEJSZOŚĆ

+
polski czas przeszły -------! :
She has milked the cow.

polski czas teraźniejszy She has been here for 25 minutes.

Powyższy rysunek doskonale ilustruje związek przeszłości z teraźniejszością:


w pierwszym przypadku (She has m ilked the cow) są one połączone nie samą czynnością
dojenia (która trwała przez jakiś czas, po czym się skończyła - pierwsza, górna linia ciągła
wykresu), lecz skutkiem tej czynności (linia przerywana), trwającym i aktualnym aż do
chwili obecnej w postaci wydojonego i wciąż osiągalnego mleka, dzięki czemu mamy
tutaj aspekt perfect. Polak pomija ten skutek na chwilę obecną, a na podstawie faktu, że
czynność dojenia już się zakończyła, zalicza to wydarzenie do zwykłej przeszłości, bo nie
ma innej możliwości. Natomiast w drugim przykładzie (She has been here for 25 minutes)
elementem wiążącym te dwa odniesienia czasowe jest sama czynność jako taka, która
jest jednocześnie teraźniejsza (ona wciąż tu jest), jak i przeszła (zaczęła tutaj być 25 minut
temu i była tu w każdej kolejnej minucie aż do teraz, i być może jeszcze przez jakiś czas tu
pozostanie; dolna linia wykresu biegnie nieprzerwanie do chwili obecnej i może nawet
wyjść poza nią, do przyszłości). Dla Polaka jest to zwykła teraźniejszość, dla Anglika -
teraźniejszość typu perfect, gdyż ma ona początek w przeszłości i coś już się w związku
z tą czynnością dokonało - minęło 25 minut jej trwania I wykonywania.

66 Opowieść o angielskich czasach


W podsumowaniu tego wątku proponujemy, byś zwrócił uwagę na użycie czasu PP
z czasownikami go i be, co w bardzo wymowny sposób potwierdza prawdę o tym czasie:
że zawsze w jakiś sposób wiąże się on z chwilą mówienia. Przy okazji zapoznasz się z dość
nietypowym dla Polaka przyimkiem towarzyszącym czasownikowi be w czasie PP:

My mother has gone to the library. (i jest teraz w drodze do biblioteki lub w samej bibliotece; ma za
sobą pójście [has gone] do tego miejsca, więc musi tam być i nie mogła jeszcze powrócić)

My mother has been to the library. (tym razem mama ma za sobą nie tylko samo pójście [has gone],
jak wyżej, lecz także całe bycie [has been], z czego wypływa jedyny logiczny wniosek, że zdążyła już wróc i ć
i ponownie jest w domu, i to z nową książką do czytania; zauważ, że w przypadku zakończenia pobytu w danym
miejscu właściwy jest przyimek to, a nie in)

My mother has been in the library for half an hour. (zauważ, jak przyimek in oraz obecność
okolicznika czasu [for half an hour] zmieniają sens zdania: mama nie ma jeszcze za sobą całego bycia
w bibliotece, więc wciąż nie powróciła do domu, nadal jest w bibliotece; rola czasu PP w tym przypadku to
podkreślenie faktu, że z tego wciąż aktualnego bycia w tym miejscu ma za sobą pół godziny)

My mother is in the fibrary. (brak okolicznika czasu wiążącego przeszłość z teraźniejszością sprawia, że
angielski sięga dokładnie po ten sam czas co polski - zwykły teraźniejszy, oczywiście ze standardowym przyimkiem in)

Zanim pozwolimy Ci trochę poćwiczyć, pomóż nam rozwiązać małą zagadkę. Które
z poniższych dwóch zdań jest poprawne?

(a) I have been here for an hour.


(b) I am here for an hour.

Zapewne skłaniasz się do zdania (a) jako poprawnego, a (b) uznałbyś za błąd na
podstawie faktu, że skoro czynność trwa od godziny do chwili obecnej, to tym samym
wiąże przeszłość z teraźniejszością, a takie połączenia Anglicy oddają czasem PP, o czym
tak dużo pisaliśmy powyżej. Jeśli tak sądzisz, Twoje rozumowanie jest jak najbardziej
poprawne, ale pomyśl, czy nie ma innej możliwej interpretacji okolicznika for an hour
- takiej, która odpowiadałaby aspektowi simple, w którym w zdaniu (b) wys tępuje
czasownik be? Jeśli nawet po namyśle nie będziesz mógł znaleźć uzasadnienia dla I am
here fo r an hour , zajrzyj na koniec tego rozdziału, gdzie znajdziesz stosowne wyjaśnienie.
A w międzyczasie spróbuj wykonać dwa poniższe ćwiczenia.

Present Perfect I Past Simple 67


Ćwiczenie 19. Wstaw czasowniki w nawiasach w czasie PP lub PtS, zależnie od tego,
czy dana czynność wiąże się z chwilą obecną, czy też z nią zrywa. Decyzję powinieneś
podjąć na podstawie kontekstu poszczególnych zdań.

Przykład:

I don't have the book any mare. I (return) it to the library. I (do) it two days ago.
I have returned it to the library. I did it two days ago.

1. The musician (make) 12 CDs. He (record) his [atest CD last spring.

2. I (find) a wallet. lt (be) in the street in front of aur school. Probably one of the students
(lose) it.

3. We (be) here for about three hours. We (come) in at 8 a.m.

4. When I (be) at school, we (not, have) the Internet, and so we (look) for information in
libraries. My children are luckier: I (buy) them laptops, and they can surf the Internet
at any time.

5. Same children from Africa (never, see) real snow. We (see) it somany times in aur lives
that it is not attractive to us at all. Last winter (bring) us mare snow than usual.

6. I (be) barn in 1995, so I (be) alive for 21 years. I (see) quite a lot in my short life.

7. Many years ago, computers (be) very big, and they (need) a lot of electricity. Fortunately,
they (improve) the technology, and naw we can carry them around.

8. I (not, be) to the cinema this year yet, but my friend (already, be) twice. He even (go) to
see the [atest film with Tom Cruise in it when it (be) on at the loca[ cinema. lt's a pity
I (not, go) with him.

9. There (be) mare road accidents this month than in the two months before, when the
weather (be) much worse, and drivers (drive) mare carefully.

10. The politician (visit) many places around the world, and (meet) the prime ministers of
most European countries. However, he (not, meet) the US president yet. He (not, meet)
him when he (come) to Poland three years ago because he (be) ill then. What a pity!

68 Opowieść o angielskich czasach


Ćwiczenie 20. Odpowiedz na poniższe pytania w czasie PP lub PtS. Możesz skorzystać
z czasowników podanych w nawiasach lub użyć własnych.

Przykład:

Is Jane's new boyfriend handsome?


I don't know. I haven't seen him yet.
Yes, he is. I saw him last week, and he looked great.

1. Is dinner ready, Mum? Yes, it is. (just cook, finish an hour ago)

2. Is the [atest film by Martin Scorsese any good? I don't know. (not see yet, not have the
time)

3. Do you like London? (never be)

4. What do you think of this project? lt's good. (already read it, do it at the weekend)

5. Where are the red flowers? (throw them away, not like them at all)

6. Can I get my car back? (not repair it yet, not have the spare parts, they arrive only an
hour ago)

7. How is your aunt Jane? I don't know. (not visit her this week, be very busy recently)

8. Is Peter playing in the match next week? No, he isn't. (break his arm, it happen when
he be on the school trip)

9. Why is the girl crying? (lose her doli, her mother give it to her for her last birthday)

10. Why is he borrowing money from you? (spend all his money, spend it on new CDs)

11. Is your mother worried about anything? Yes, she is. (our dog die, a car kill it just in front
of the house)

12. Why are they going out? (do their job, do everything for today)

13. Why are you so weak? (just come back from hospital, go in there last week)

Present Perfect I Past Simple 69


14. Is it you r uncle in the picture? {see him years ago, leave fo r America then, not be back
since then)

15. Why is everyone so happy? (find a solution to the problem, find it by accident)

For/Since

Częstymi towarzyszami czasu PP sąfor oraz since. W skazują one,jak długo dana czynność
jest wykonywana, z tym że f or bardziej interesuje sama długość tego okresu, natomiast
since skupia się na tym, kiedy ten okres si~ rozpaczał:

I have had my new car for two years.


I have had my new car since 25 Ma y 2014.
I have had my new car since I bought it (on 25 May 2014 I two years ago).

Jak widać
z przy kładów, punkt początkowy danej czynności może być wyrażony
przesz łą datą
lub inną czynnością, która wówczas miała m iejsce i zaraz się skończy ła
(zakup samochodu), dając początek tej pierwszej (jego posiadan iu do chwili obecnej).
Jest to najczęstszy mode l używania czasu PP i since. Czynność przed since zawsze
będzie trwała do chwili obecnej i dlatego zawsze będzie wyrażona czasem PP (lub jego
bliskim krewnym, czasem Present Perfect Continuous, o którym powiemy w następnym
rozdziale). Czynność po sin ce zwykle sięgnie natomiast po czas PtS, ponieważ nie będzie
trwała do chwili obecnej, czego potwierdzeniem jest możliwość podania po czasowniku
w czasie PtS przeszłego okolicznika czasu (w naszym przykładzie jest nim 25 May 2014 I
two years ago). Zobaczmy ld lka kolejnych ilustracji tego częstego schem at u:

I have liked Peter since I met him.


This book has been my favourite since I bought it.
My parents have known each other since they got married.

Mamy nadzieję, że rozumiesz, dlaczego powyższy układ czasów jest tald, a nie inny:
wszystkie trzy czynności przed since (wyrażone czasownikami like, be, know) trwają do
tej pory, natomiastwszystlde trzy czynności po since (wyrażone czasownikami meet, buy,
get) pojawiły się w przeszłości i zaraz zakończy ły, dając początek trwającym do chwili
obecnej czynnościom lubienia, bycia i znania. Niczym nasiona wrzucone w urodzajną
ziemię, żyły krótko i szybko obumarły, dając początek nowej roślinie , która dzięld nim
rośnie do dzisiaj .
Można sobie jedn ak wyobrazić sytuacje, w których obydwie czynności będą biegły
równolegle aż do chwili obecnej, i wtedy w obydwu częściach zdania, po obydwu stronach
since, użyjemy oczywiście czasu PP, ponieważ - co często podkreślamy - angielsld jest
bardzo logiczny i rządzony aspektami:

70 Opowieść o angielskich czasach


I have driven to work since I have had a car.

W powyższym zdaniu do chwili obecnej trwa zarówno czynność posiadania


samochodu, jak i jeżdżenia nim do pracy. A jak wyglądałyby trzy wcześniejsze zdania,
gdybyśmy chcieli użyć w nich czasu PP po obydwu stronach since? Musielibyśmy
odpowiednio zmienić czasowniki na takie, które pozwolą czynności biec nieprzerwanie
do chwili obecnej. Czy wiesz, jak m ogłoby to wyglądać? Zatrzymaj się w tym miejscu,
pomyśl przez chwilę i zapisz gdzieś swoje propozycje, po czym porównaj je z tymi poniżej.
Twoje konteksty nie muszą być takie same jak nasze, ale nie mogą zamykać czynności
występującej po since w przeszłości, lecz koniecznie muszą łączyć ją z teraźniejszością -
z chwilą mówienia:

I have liked Peter since I have known him.


This book has been my favourite since I have had it.
My parents have known each other since they have been married.

Na koniec tej części naszych uwag warto się zatrzymać na chwilę przy następujących
wzorach zdaniowych, które do wyrażania podobnych myśli będą korzystały z różnych
czasów, zawsze jednak zgodnie z zasadami angielskich aspektów nimi rządzących.
Powinno to pomóc w ich wzajemnym ułożeniu się w Twoim umyśle. Porównaj:

ft is a year since I (last) went to the cinema.


I haven't been to the cinema for a year.
I (last) went to the cinema a year ago.
The last time I went to the cinema was a year ago.

Czy rozumiesz, dlaczego tylko jedno z powyższych zdań zawiera czas PP, chociaż
wszystkie mówią o tym samym? Powodem jest fakt, że tylko jedno z nich {to drugie,
przeczące) wiąże przeszłość z chwilą obecną {mówiąc o niebyciu przeze mnie w kinie od
roku do dzisiaj), podczas gdy trzy pozostałe mówią o czynności sprzed roku i nie interesują
się jej związkiem z teraźnie j szością.
Przejdź teraz do poniższych ćwiczeń i sprawdź, jak powyższa teoria sprawdza się
w praktyce.

Present Perfect I Past Simple 71


Ćwiczenie 21. Połącz poniższe zdania, używając czasów PP lub PtS. W każdym
przypadku użyj zarówno since, jak i for.

Przykład:

Peter attends our college. He became a student a year ago.


Peter has attended our college since he became a student a year ago.
Peter has attended our college fur. a year.

1. My father works for the sa me company. He got the job some 15 years ago.

2. My sister plays the piano. She learnt to play two years ago.

3. My brother has his own room. He got it only a week ago.

4. We know our English teacher well. He started teaching us six months ago.

5. My mother drives a car. She passed her driving test last week.

6. I saw my friend at school yesterday. I didn't see her later.

7. lhree years ago, we went on holiday. We didn't go on holiday after that.

8. lhe woman is a widow. Her husband died two years ago.

9. lhe politician is dead. He died two years ago. {ciekawy przypadek; jeśli nie wiesz dlaczego,
zajrzyj do Klucza)

10. She likes ltalian cuisine. She t ried it while on holiday there some ten years ago.

Ćwiczenie 22. Odpowiedz zgodnie z prawdą lub logiką na poniższe pytania, w każdym
przypadku używając czasów PP i PtS. Pamiętaj, by aobierać właściwe czasowniki.

Przykład:

How long have you known your parents?


I have known them since I was bom I for 15 years.
I have known them since we have been together in this world.

72 Opowieść o angielskich czasach


1. How long have you known your best friend?

2. How long have you been single?

3. How long has your mother been a mother?

4. How long ha s your mother been married?

5. How long have you had this book on English tenses?

6. How long have you liked English?

7. How long ha s Poland been part of the European Union?

8. How long haven't you been on holiday?

9. How long have you had your younger brother?

10. How long hasn't your father bought any flowers for your mother?

Ostrzeżenie

Przestrzegamy przed zbyt pochopnym decydowaniem się na czas PP tylko n a podstawie


obecności w zdaniu s łów, które zazwyczaj są z tym czasem kojarzone. Jako przykładem
posłużymy się never i for:

I have never been to a McDonald's.


I spent my last holiday in the USA, but I never visited a McDonald's.

Obydwa zdania zawierają przysłówek never, ale czasy w każdym przypadku są inne.
Powodem tej różnicy jest obecność lub brak związku odnośnej aktywności z chwilą
obecną. W pierwszym zdaniu never obejmuje okres od początku życia mówiącego aż
do chwili obecnej, przez co wiąże przeszłość z teraźniejszością. Drugie never jest jednak
innego charakteru, ponieważ nie obejmuje tego samego okresu co zdanie wcześniejsze,
trwającego do chwili obecnej; jest ono zamknięte, ograniczone do przeszłości z powodu
pierwszej części zdania. To drugie never miało bowiem m iejsce w czasie moich last holiday,

Present Perfect I Past Simple 73


które skończy ły się
w zesz łym roku i zerwały związek z chwilą obecną, a wraz z nimi
uczynił to przysłówek never, odnoszący się tylko i wyłącznie do okresu moich ostatnich
wakacji.
To samo dotyczy omawianego przed chwilą fo r. Może ono oznaczać zarówno
okres trwający od kiedyś do chwili obecnej, jak i okres trwający przez określony czas
w przeszłości i w tej przeszłości zakończony:

We have been here for an hour. (ostatnia godzina; wciąż tu jesteśmy)


We were here for an hour (yesterday). (byliśmy tu przez godzinę, np. wczoraj)

Z tego samego powodu (zerwania kontaktu z teraźniejszością) czasu PP nigdy nie


używamy też w odniesieniu do osób już nieżyjących, nawet jeśli pozostawiły po sobie cenne
rzeczy, z których korzystamy my sami lub inni. Z powodu związku z teraźniejszością czas
PP zakłada bowiem możliwość ponownego dokonania przez podmiot danej czynności,
co dla osób nieżyjących jest niemożliwe. Widać to doskonale już w samej budowie tego
czasu: somebody has dane something (ktoś ma coś zrobione). Porównaj poniższe wersje:

Elvis Presley recorded a lot of great hits. (PtS; nagrał, gdy żył- wersja poprawna)
Elvis Presley has recorded a lot of great hits. (PP; ma nagrane - wersja niepo prawna, gdyż zmarły
Presley niczego teraz nie ma)

Shakespeare wrote tragedies and comedies. (PtS; napisał, gdy żył - wersja poprawna)
Shakespeare has written tragedies and comedies. (PP; ma napisane - wersja niepoprawna, gdyż
zmarły Shakespeare niczego teraz nie ma)

Zbigniew Cybulski acted in a few Polish ~lms. (PtS; zagrał, gdy żył - wersja poprawna)
Zbigniew Cybulski has acted in a few Polish ~lms. (PP; ma zagrane - wersja niepoprawna, gdyż
z marły Cybulski niczego teraz nie ma)

My sister acted in a crime story. (PtS; zagrała, gdy żyła lub była jeszcze aktywna zawodowo}
My sister has acted in a crime story. (PP; ma zagrane - jeśli moja siostra wciąż żyje i jest aktywna
zawodowo jako aktorka)

Pamiętaj też
o konsekwencjach wypływających z aspektu perfect, zwłaszcza wtedy,
gdy czynność nie została zakończona przed chwilą, lecz wydarza się co pewien czas
w szeroko pojętej teraźniejszości. Gdy masz na myśli jej zakończenie w danym momencie,
bezwzględnie musisz stosować aspekt typu perfect, np.

Whenever I get up, my sister has le~, and I can never kiss her goodbye.

Gdy wstaję (zaczynam tę czynność), mojej siostry już nie ma w domu, bo zawsze udaje
się jej zdążyć wyjść do szkoły, zanim ja - zmęczony nocnym studiowaniem angielskich

74 Opowieść o angielskich czasach


czasów - jestem na nogach, gotów do jej pożegnania. Błąd w postaci użycia czasu typu
simple wprowadziłby dużo zamieszania:

Whenever I get up my sister tttwe, and I can never kiss her goodbye.

Wypływałby z tego wniosek, że gdy ja ws taję, siostra dopiero zaczyna wychodzić


do szkoły,
a więc jest jeszcze wtedy w domu - wychodzi po moim wstaniu; skoro tak,
zupełnie niezrozumiałe byłoby, dlaczego nie mogę jej pocałować na pożegnanie. Dla
zwrócenia uwagi na nieprawidłowość wyboru czasu czasownik leaves został w tym zdani u
przekreślony. Porównajmy:

(a) When I come back home from school, my mother cooks dinner.
(b) When I come back home from school, my mother has cooked dinner.
(c) When I come back home from school, my mother is cooking dinner.

W zdaniu (a) moja mama zaczyna gotować obiad, dopiero gdy wracam ze szkoły,
może dlatego, że wcześniej jest zajęta czymś innym; w zdaniu (b) mama ma sporo wolnego
czasu i gotuje obiad na tyle wcześnie, że gdy ja wracam ze szkoły, jest już gotowy i czeka
na mnie na kuchence; w zdaniu (c) mama wciąż ma trochę wolnego czasu, ale ma go
nieco mniej niż w zdaniu (b), choć nieco więcej niż w zdaniu (a). Dlaczego? Bo ma czas
rozpocząć gotowanie przed moim powrotem ze szkoły, ale nie na tyle wcześnie, by
je dokończyć, nim ja pojawię się w domu. W którym zdaniu czekasz zatem na obiad
najdłużej, a w którym najkrócej? Która mama podoba Ci się najbardziej?

Where have you been?

A teraz kilka słów na temat często używanego wzoru kombinacji czasowych, który
nie jest niczym trudnym, mimo to potrafi zmylić polskiego ucznia. Przedstawimy go
w formie dialogu:

A: Where have you been?


B: I have been to the theatre.
A: What did you see?
B: I saw I Jt was the /atest production by an English playwright whose name I don't
remember.

Pytając kogoś o
miejsce jego pobytu do chwili obecnej, użyjemy oczywiście czasu PP.
Odpowiedź naszego rozmówcy z natury rzeczy również musi zawierać ten czas, gdyż
nie było go w obecnym miejscu do teraz i dopiero przed chwilą się pojawił. Natomiast
szczegóły dotyczące tego pobytu (w rodzaju rzeczy, kt óre robił czy widział, osób mu
towarzyszących czy też powodów, dla których tam się znalazł) wyrazimy już w czasie

Present Perfect I Past Simple 75


PtS, niezwiązanym z chwilą mówienia. Fakt, że nasz rozmówca widział taką
czy inną
sztukę, poszedł tam z Piotrem lub Barbarą czy też zrobił to dlatego, że się nudził,nie ma
bowiem żadnego związku z chwilą obecną - było prawdziwe tak długo, jak długo on tam
był i korzystał z tych rzeczy lub w nich uczestniczył. Natomiast jego nieobecność w dom u
do chwili obecnej z powodu wyprawy do teatru naturalnie wiąże się z teraźniejszością,
gdyż był on nieobecny przez cały czas aż do teraz. Czas poświęcony na drogę powrotną
jest oczywiście wliczany do pobytu w danym miejscu.
Gdy zobaczysz kogoś po pewnym okresie nieobecności, śmiało możesz więc zapytać:

Where have you been? - na co pytany powinien odpowiedzieć koniecznie w czasie PP:
I have been a way with my friends.

O wszelkie dodatkowe szczegóły, które mogą Cię ciekawić, musisz już pytać w PtS:

What did you do ?


What did you see?
Why did you go there without me?

Why didn't you tell me?

Logicznie rozumując, odpowiedzi z konieczności powinny paść w tym samym czasie:

I talked to my friends.
I saw a car accident.
I wanted to spend some time a/one.
I didn't see you.

This I ft is the... time somebody has dane something

Zanim pożegnamy się z tym rozdziałem, pragniemy zasygnalizować jeszcze jedną


kwestię, która sprawia polskiemu uczniowi nieco ldopotu, a mianowicie występowanie
czasu PP w zdaniach typu:

This is the f1rst time I have flown. (To jest pierwszy raz, kiedy lecę.)
/sn't it the fourth time we have met? (Czyż to nie czwarty raz, kiedy się spotykamy?)
lt isn't the f1rst time Teresa has milked a cow. (To nie pierwszy raz Teresa doi krowę.)

Problem bierze się stąd, że polski użytkownik języka, stosując ten sam tok rozumowania
co w języku polskim, w żadnym wypadku nie byłby skłonny użyć tutaj czasu PP, ponieważ
sytuacja jest wyraźnie teraźniejsza i - jak się z pozoru może wydawać - tylko teraźniejsza.
Tak jednak nie jest, o czym się za chwilę przekonamy.

76 Opowieść o angielskich czasach


Pomoże nam w tym następujące pytanie: Skąd wiemy, że w tej chwili lecimy po raz
pierwszy, drugi lub trzeci? Albo skąd wiemy, który to raz wżyciu spotykamy daną osobę?
By móc to stwierdzić, musimy się zastanowić, czy już kiedyś to robiliśmy. A jeśli tak, ile
razy do tej pory mieliśmy już okazję lecieć samolotem, widzieć się z daną osobą czy też doić
krowę? Dopiero po tych wyliczeniach jesteśmy w stanie ogłosić, który to już raz jesteśmy
ponownie w samolocie itd. Zauważ, że próbując ustalić ten fakt, myślami musimy się
cofnąć do przeszłości, a następnie prześledzić czas od jakiegoś punktu w przeszłości do
chwili obecnej. W ten sposób dochodzi do powiązania teraźniejszości z przeszłością,
co - jak zapewne już wiesz - pociąga za sobą użycie czasu odpowiadającego takiemu
powiązaniu: PP. To jest właśnie powód, dla którego zdania zaczynające się od This/ It is the
fi rst I second I third time ... zawsze będą korzystały z czasu PP, pomimo faktu, że traktują
o czynności teraźniejszej. Jal<Że głęboko logiczne i przemyślane są angielskie aspekty!
Pomocne mogą się okazać parafrazy tych samych znaczeń, bardziej odkrywające
powód użycia czasu w aspekcie perfect:

This is the first time I have ~own =I have never flown before.
lsn't it the fourth time we havemet? = Haven't we met three times before?
Jt isn't the first time Teresa has milked a cow. She has done it on many occasions
before.

Zwróć uwagę na relacje między first ifou rth w pierwszych zdaniach oraz never, three
oraz on many occasions w ich parafrazach. Zawiera się w tym bowiem duch angielskiego
traktowania zdań tego typu - łączenie w umyśle mówiącego przeszłości z teraźniejszością
w celu ustalenia, ile razy dana czynność miała okazję wydarzyć się do tej pory, do
chwili obecnej.

Ćwiczenie 23. Napisz, który raz wykonujesz czynność opisaną w poniższych zdaniach.
Czy wiesz, jakiego czasu powinieneś użyć?

Przykład:

You are watching a comedy on TV. You have never seen sucha fu n ny comedy before.
This is the first time I have seen sucha funny comedy.

I. You have lost your glasses aga in. lt has happened once before.

2. She has never read sucha good gram mar book.

3. Your father's car has broken down. This has happened twice before.

Present Perfect I Past Simple 77


4. You're listening to a new CD. You have heard such good music only three times before.

5. Your teacher has forgotten to mark your papers. This is not the first time.

6. The nurse has fallen asleep while on duty. You want to know if it has happened before.

7. Your grandma has been taken to hospital. lt has happened nine times before.

Rozdział ten kończymy solidną dawką kolejnych ćwiczeń, w których pojawia się także
czas PS. Dlaczego? Ponieważ - jak zapewne zauważyłeś - częściowo dzieli on pole z czasem
PP, przy czym różnica między nimi jest taka, że PS opisuje teraźniej szość w żaden sposób
niezwiązaną z przeszłością , natomiast PP preferuje przypadki, w których taki związek
występuje, np.

Peter Green is the president of our company.


Peter Green has been the president of our company for half a year.

Ćwiczenie 24. Dla czasowników w nawiasach wybierz czas PP, PtS lub PS.

1. A lot of things „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (happen) since I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (get) married. One of them


is that I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (get) fatter.
2. A lot of things „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (happen) every day. For example, yesterday three children
„ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (go) missing not far away from where I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (live).

3. My friend Roy „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (move) to Warsaw in October. He „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (live) there


since then, which means he „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (live) there since he „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (move) in.
4. They „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „ {be) to Poland many times so far. They „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {be) there when
Poland „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {join) the European Union. They „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {want) to see the
process from the Polish perspective.
5. They „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {be) in Poland for two months now. They „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {be) here for
two months last year, too. They must like our country.
6. They are not in the country at the moment. They „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ (go) to Croatia on
holiday. They „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {be) there for two weeks. They won't be back until two
weeks from now, so come back then, if you want to talk to them in person.
7. My father „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (know) my mother very well. He „„„„„„„„„„. (know) her for
29 years. They „ „ „ . „ „ „ „ „ „ „ {meet) in 1985.
8. We „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „ {just, come) back from school. We „„„„„„„„„„. (not, do) anything
yet. We „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (not, have) the time.
9. Don't ask where he „.„„„„„„„„„ {be) last night. He won't tell you.

78 Opowieść o angielskich czasach


10. Don't ask where he ..................... (be). He won't tell you. He never „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (tell)
people where he „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „ (be), even if they „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ (not, see) him for a while,
and „ „ „ „ „ „ „ .. „ „ . (ask) him about it.
11. We „ „ „ „ „ .. „ „ „ ... (come) back from school in the afternoon. Then, we „ „ „ „ „ . „ „ „ „ ..

(play) a little, and after that we „ „ „ .. „ . „ „ „ .. „ (do) our homework.


12. I „ .. „ „ . „ „ „ „ . „ . (see) our teacher yesterday, and he „ .. „ „ „ „ „ „ .. „ . (tell) me about it.
That's how I .. „ ... „ „ „ „ ... „ . (learn) the secret.
13. „ „ „ .. „ . „ „ „ „ „ (they, ever, be) to a real tempie?
14. I „ „ „ . „ „ „ „ „ „ .. (never, have) a daughter because I „ „ „ .... „ . „ „ „ „ (never, have) a wife.
I „ „ .. „ „ „ ....... „ (not, get) married when I was younger, and then I „ „ „ .. „ . „ „ „ „ .. (be) too
busy making a career. Now it's too late for anything.
15. We „ „ „ „ . „ „ „ .. „ „ (go) to the mountains last winter, but we „ . „ . „ „ „ .. „ „ „ . (never, see)
a bear. They „ „ „ „ .. „ „ „ „ „ . (be) all asleep. Our kids „ „ „ „ ... „ „ „ „ .. (never, see) a bear, and
that's why we .. „ „ „ „ „ . „ „ „ „ (want) to show them one, but we . „ „ „ „ „ . „ . „ „ „ (have) no
luck.
16. When I was ill, I „ „ „ .. „ . „ „ „ „ „ (take) five aspirins a day. Some think that .... „ „ „ „ ... „ „ „
„ „ „ ..... „ „ „ „ „ (be x2) too much, but I „ „ „ .. „ . „ „ „ „ „ (not, have) any bad reactions then,

and .. „ ... „ „ „ „ . „ „ . (not, have) any since.


17. " „ .. „ „ . „ „ „ „ . „ . (you, feel) dizzy yesterday?" "I certainly . „ „ „ .. „ . „ . „ „ „ (do). I .. „ „ „ „ „ „ . „ „ „

(not, usually, drink) so much wine."


18. Nothing special . „ „ . „ „ „ „ . „ „ „ (happen) this month, and nothing special .... „ „ „ „ ... „ „ „
(happen) in January, either.
19. The kid „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (lose) the key, and can't get into the house. He .. „ „ „ „ „ „ „ „ „ .
(lose) three keys this month.
20. My friend „ „ „ „ „ .. „ „ „ „ . (just, move) to Warsaw. lt's the third time he „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (move)
in his life.
21. Freddy Mercury, of Queen, „„„„„„„„„„. (sing) like an angel. He „ „ „ .. „ „ „ „ „ . „ (be)
really a great singer.
22. The teacher „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (leave) just after the concert. No one „ „ „ „ „ „ „ „ .. „ . (see)
where he „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ (go) from there. And no one „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (see) him ever since.
23. We „ „ „ „ .. „ .. „ „ „ . (come) back from school at five, so we usually „ „ „ .. „ „ ... „ . „ . (not, have)
much time left to play. That's what our typical day is like. Quite boring, we would say.
24. She . „ „ „ „ . „ „ „ „ „ . (already, hear) about it, and „ . „ „ „ .. „ . „ „ „ . (know) all the facts. Her
brother . „ „ „ „ „ „ .. „ „ „ (tell) her yesterday.
25. We „ „ . „ . „ „ „ „ „ . „ (see) the Great Wall when we .. „ „ „ .. „ . „ „ „ „ (be) in China last spring.
lt's wonderful because there are somany people in the world who „ . „ „ „ .. „ „ „ „ .. (never,
(see) it, and probably never will.
26. Pope John Paul li .. „ „ „ „ „ . „ „ „ „ (visit) Poland many times. Not many popes .... „ „ „ „ „ . „ „ „
(travel) as much as he „ „ „ „ .. „ „ „ „ „ . (do).

Present Perfect I Past Simple 79


27. l'm not going to school today. I „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „ (not, do) my homework. I know it's not the
first time I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (not, do) it, but I can't help it. I need some time for myself, too.
28. She „„„„„„„„„„. (never, go) to school if she „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (not, do) her homework.
29. John always „„„„„„„„„„. (do) his homework just after dinner, and that's what he
„„„„„„„„„„. (do) yesterday.
30. Bob is not here. He .„„„„„„„„„„ (go) to the shop. He „„„„„„„„„.„ (need) some
ketchup.
31. Bob „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (go) to the shop, and now he is back. He „ „ „ . „ „ „ „ „ „ „ (be) to the
shops, and „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ (have) everything he „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (need) now.
32. We „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (give) him our last penny. We have no money left.
33. She „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (not, read) the book. She is ill. lt isn't the first time she „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .
(fall) ill. lt „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (happen) many times before. She „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (be) allergic to
pollen, which flowers „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (produce) a lot of at this time of year.
34. She „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ (not, read) the book when she „„„.„„„„„„„ (be) ill. She was too
weak to do it.
35. My neighbour „ „ „ „ „ „ „ . „ „ „ (be) to lraq at least three times. His son „„„„„„„„„„.

(marry) an lraqi girl, and he „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (visit) him every other year.


36. We „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (come) about 30 minutes ago, so we „„„„„„„„„„. (be) here for about
30 minutes.
37. lhe writer „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (write) a new book. lt's fantastic. He „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (write) a lot
of interesting books so far. Only his first book „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (be) less popular because
people „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (not, know) his talent for writing then.
38. We „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (make) a trip to London on holiday. We „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (see) so much.
We „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (never, see) more on any other trip since then.
39. lhey „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (go) straight home after the concert last night. lhey „„„„„„„„„„.

(not, stop) on the way.


40. She „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (not, see) him for three months. Where „„„„„„„„„„. (he, be) so
long? Will they ever meet again?
41. lhe teacher „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (come). He is waiting in the room.
42. He „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (go) to Madrid last May. He „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (take) lots of pictures of the
Spanish monuments.
43. Oh no! lhe cat „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (eat) my lunch. lt's the fifth time it „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (do) that.
l'm really fed up.
44. I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (go) to Glasgow on a school trip in February. lt „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (be) cold.
45. We „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (sell) our old car, and „„„„„„„„„„. (not, have) one at the moment.
46. You can wash up now. Everybody „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (eat) their lunch, and „„„„„„„„„„. (go)
out of the kitchen.
47. lhe police „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (push) the door open without knocking. lhey „„„„„„„„„„.

(want) the man alive.

80 Opowieść o angielskich czasach


48. My son ..... „ „ . „ „ .. „ „ . (always, leave) home at 7.30. He „ „ „ „ . „ . „ . „ „ .. (leave) at 7.30 this

morning, too. He ... „ „ „ „ „ .. „ „ „ (never, be) late for school. He „ „ „ „ .. „ . „ „ „ „ (always, be)
on time since he (become) a student.
49. I ... „ . „ . „ .......... (not, hear) from him since he „ „ .. „ . „ ...... „ .. (leave) for London. lt means
I „ „ . „ „ . „ „ „ „ . „ (not, hear) from him since he .. „ ...... „ . „ ... „ . (be) in England. lt's the first
time he „ „ . „ „ . „ „ „ „ „ . (not, write) or „ . „ . „ ............. (give) me a call forso long.
SO. "Where „ .. „ „ „ „ . „ „ „ „ (she, be) so long?"
"She „ ...... „ ...... „ . „ (be) out to a cafe."
• „ „ „ „ „ „ . „ „ „ „ (anyone, invite) her, or „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (she, go) on her own?"

"Her boyfriend „ „ „ „ „ „ . „ . „ . „ (ask) her out this time. lt is the first time he „ „ „ . „ „ „ „ „ „ „
(do) it. Let's hope it won't be the last."

Ćwiczenie 25. Podaj parafrazę poniższyc h zdań, używając czasów PP, PtS lub PS.
Symbol „x2" oznacza, że powinie neś to zrobić w dwóch różnych czasach. Możesz
używać since i for. Niekiedy będziesz musiał zmienić czasownik na inny.

Przykład:

The last time she milked her cow was five hours ago.
She hasn't milked her cow for f1ve hours.

We have been in this room for ten minutes. (x2; w jednym przypadku zmień czasownik)
We are in this room. I We walked in to this room ten minutes ago.

1. The last time I saw my neighbour was a week ago.

2. The last time our football team played so well was in 2005.

3. lt was some time ago that I read about it.

4. We haven't been to the opera for three years. (użyj 90)

5. I have had this book for a month now. (x2; w jednym przypadku zm i eń czasownik)

6. My parents last went on holiday when I was seven. (użyj be)

7. I haven't had such a good time since I left kindergarten.

8. There's a message from someone for you. (zmień czasownik i zacznij od: Someone„.)

Present Perfect I Past Simple 81


9. We have known each other for ages. (x2; w jednym z czasów zm i eń czasownik)

10. She hasn't had any problems with her car for two years now.

11. She got the shoes on her tenth birthday. (zmień czasownik)

12. I can swim, but the last time I swam was 15 years ago.

13. My mother has been an accountant for many years. (x2; w jednym przypadku zmi eń czasownik)

14. Some of my friends are in Germany. (x2; w jednym przypadku zmień czasownik i dodaj okolicznik
czasu)

15. lhey have had the same computer for five years. (x2; użyj buyw dwóch różnych czasach)

Ćwiczenie 26. Podaj dowolne pytania w PP, PtS lub PS pasujące do poniższych
odpowiedzi.

1. .•••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••..................................................••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••.„

For five years.


2. ..........................„„.„„„„„„„„„„„„„.......................................................„ .......„ .......„ .......„ ••••••••••••••••••„„„„„„„„„„„„„„„„.„

Five years ago.


3. .•••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••..................................................••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••.„

Since I was five.


4. ....................„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„ ••••••••••••••••••••••••••••••••••••• „ •• „„ •• „„ •• „„ •••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••• „„

No more than five.


5. ...............................................................................................................................................„

When I was five.


6. ....................................................................„.„„•••••••••••••••••••• „ •••„ •••„ •••„ •••„ ••„„•••••••••••••••••••••••••••••• „

Not yet.
7. .•.•.•.•...•..••••••••••••••••••••.•••.•••.....................................................................................................„

Yes, many times.


8. ................„••••••• „••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••• „„••„„••„„••„„••••••••••••••••••••••••••••••••••••• „

No, never.

82 Opowieść o angielskich czasach


9. ···············································································································································-
A student.
10. .....................................................................„ ••• „ ••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••• _

Abroad.
11. ···············································································································································-
In 2005.
12. ···············································································································································-
For as long as I remem ber.
13. ···············································································································································-
My brother.
14. .............................................................„„ •• „„ •• „„ •• „„ •••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••• _

No, it's the first time.


15. ···············································································································································-
He never does.

Ćwiczenie 27. Opowiedz w pięciu zdaniach historię jakiejś należącej do Ciebie rzeczy,
np. telefonu, gitary, plecaka, używając czasów PP, PtS i PS. Zauważ, że ćwiczen ie to
możesz wykonać wiele razy, odnosząc je do różnych rzeczy lu b osób z Twojego życia.

Przykład:

I have a great mountain bike. I have had it for a year I since I was nine. My father qave it to me
on my last birthday. I like it a lot. lt's the ~rst time I have ever had something of my own.

Present Perfect I Past Simple 83


A teraz komentarz do zagadki ze strony 67.

Zdanie I am herefor an hour może być i jest błędem tylko wtedy, gdy okolicznikfor
an hour dotyczy czasu rozpoczętego godzinę temu i trwającego do chwili obecnej, gdyż
aspekt simple (w tym przypadku am) nigdy nie wyraża czynności trwających od kiedyś
do teraz. Zgodnie z tym aspektem zdanie to może mieć dopiero swój początek, a nie jakiś
czas trwania za sobą. Zupełnie poprawne jest jednak odniesienie tego okolicznika (for
an hour) do przyszłości i czynności, która w tej chwili wcale nie ma za sobą już godziny
trwania, lecz właśnie się zaczyna. W takim przypadku jedyny poprawny aspekt to simple.
Porównaj:

(a) I have been he re for an hour. {Jestem tutaj od godziny, tj. rozpocząłem swój pobyt w tym miejscu
godzinę temu i wciąż tu jestem; być może właśnie kończę ten pobyt, a być może zostanę tu jeszcze przez
jakiś czas)

(b) I am here for an hour. (Jestem tutaj na godzinę, tj. właśnie rozpocząłem swój pobyt w tym miejscu,
gdzie zamierzam być od teraz przez najbliższą godzinę, po czym opuszczę to miejsce)
Present Perfect I
Present Perfect Continuous 4.
o omówieniu relacji Present Perfect do Past Simple oraz Present Simple stosowne teraz
P będzie zajęcie sięjego relacją do spokrewnionego z nim czasu Present Perfect Conti-
nuous. Jak zwykle nadamy czasom pewne skróty, by oszczędzić nieco miejsca, które lepiej
poświęcić sprawom zasadniczym. Jak można się domyślić, odpowiednie skróty w tym
przypadku to PP oraz PPC.
Dla przypomnienia spójrzmy jeszcze raz na wykres ilustrujący zasady użycia czasu PP
i jego dwojaki związek z teraźniejszością poprzez:

(1) teraźniejszy skutek już zakończonej czynności (polski czas przeszły);


(2) czynność trwającą od pewnego czasu do teraz {polski czas teraźniejszy):

PRZESZŁOŚĆ TERAŹNIEJSZOŚĆ

polski czas przeszły -------~


t She has milked the cow.
~
polski czas teraźniejszy ' She has been here for 25 minutes.

Present Perfect a Present Perfect Continuous

Czas PPC, jako bardzo bliski krewny PP, z konieczności musi pozostać wierny tej struk-
turze, lecz jednocześnie musi znaleźć miejsce dla siebie, i to takie, które nie będzie ko-
lidowało z bardziej zadomowionym w niej czasem PP. Zacznijmy od pary przykładów
związanych z dojeniem krowy:

(a) Teresa has milked the co ws. (wydoiła - polski czas przeszły)
(b) Teresa has been milking the co ws for 20 minutes. (doi - polski czas teraźniejszy)

Co różni te zdania? Na pierwszy rzut oka widać, że zdanie (a) mówi o czynności już
zakończonej, o wydojonych krowach będących w posiadaniu Teresy. Chodzi w nim
o skutek jej działalności, którym jest wykonana praca dojenia w celu pozyskania mleka.
Potwierdza to dosłowne tłumaczenie tego zdania: Teresa ma wydojone krowy. Natomiast
zdanie (b) swym kontekstem określającym {mamy tu na myśli okolicznik czasu for 20
minutes) wyraźnie daje do zrozumienia, że czynność dojenia jeszcze się nie skończyła,
że wciąż trwa. Wspomniane w zdaniu określenie 20 minutes nie może przecież odnosić
się do żadnych innych minut, jak tylko do tych ostatnich, a więc tych , które biegną
przez ostatnie 20 minut i prawdopodobnie zwiększą się jeszcze o kilka kolejnych, zanim
wszystkie krowy zostaną wydojone. Gdyby bowiem chodziło o jakiekolwiek inne 20
minutes, np. te sprzed paru godzin czy dni, wówczas czynność dojenia nie miałaby żadnego
związku z teraźniejszością, co nie pozwoliłoby nam na użycie ani czasu PP, ani PPC, gdyż
obydwa wymagają powiązania z teraźniejszością. Bardzo dobrze odzwierciedlają to już
same nazwy tych czasów: Present Perfect {teraźniejszy dokonany - czyli dokonany ze
skutkiem na teraz) oraz Present Perfect Continuous {teraźniejszy dokonany, ale dodatkowo
ciągły - czyli dokonany nie ze skutkiem n a t eraz, lecz dokonany czasem trwania
czynności do t eraz - czasem, kt óry minął do chwili obecnej i który albo właśnie się
kończy, albo będzie trwał nadal).

Ćwiczenie 28. Rozwiń poniższe gru py słów w pełne zdania w czasie PPC.

Przykład:

Mother, take, sleeping pills, a month


Mather has been takinq sleeping pills for a month.

1. Peter, read a book, one hour

2. Teresa, milk her cows, 5 o'clock

3. Grandma, kn it gloves, spring

4. The girl, eat less chocolate, visit her doctor

5. The ch ildren, sort out their books, come back from school

6. The singer, sing, two hours

7. Bob, have dreams about a girl, all night

86 Opowieść o angielskich czasach


Ćwiczenie 29. Do każdego z powyższych zdań utworzonych przez Ciebie w czasie
PPC dodaj zdanie w czasie PP, wprowadzając stosowne zmiany: zamiast okolicznika
czasu podaj jakieś efekty odnośnych czynności.

Przykład:

Mother has been taking sleeping pills for a month.


She has token thirty of them by now.

Spróbujmy zaadaptować nasz wykres, ilustrujący cechy czasu PP, do naszych obecnych
potrzeb, tak by znaleźć w nim miejsce dla nowego gościa:

PRZESZŁOŚĆ TERAŹNIEJSZOŚĆ

ł
pp !
(1)
--------t
!'
(2) PPC /PP
'

Jak widzisz, czas PP musi teraz podzielić strefę wpływów i zrobić miejsce dla kolegi
z tego samego podwórka. W ciąż zachowuje dla siebie czynności zakończone w przeszłości
i związane z teraźniejszością tylko przez wciąż aktualny skutek. Musi jednak nieco ustąpić
w swym drugim dotychczasowym zastosowaniu: dotyczącym czynności rozpoczi;tych
w przeszłości i trwajacych do chwili obecnej. Jak widzisz z wykresu, ustępstwo to nie jest
jednak zupełne: PP wciąż zatrzymuje dla siebie pewne przywileje, inne jednak musi oddać
czasowi PPC. Jak można zatem je tutaj pogodzić, by istniały obok siebie i nie przeszkadzały
sobie wzajemnie? Czy jest na to jakiś sposób, czy też - jak to często w życiu bywa - skazane
są one na wieczne konflikty?
Powtórzmy: czas PP (1) wciąż pozostaje jedyny dla czynności już zakończonych
(pierwszy ciągły odcinek górnej linii wykresu} i powiązanych z chwilą obecną poprzez
wciąż aktualny skutek (górna linia przerywana), a także (2) częściowo zajmuje się
czynnościami rozpoczętymi w przeszłości i trwającymi do chwili obecnej, ale czyni to
tylko w odniesieniu do tych czasowników, które nie występują w formie ciągłej (np. want,
like, be, know, understand) , z którego to powodu czas PPC, wymagający, jak wiemy, takiej
właśnie formy, nie może w takim przypadku wystąpić osobiście, lecz musi oddać pole
swojemu krewnemu. Gdy dany czasownik ma formę ciągłą, bardziej właściwym czasem
opisującym czynności trwające od przeszłości do teraźniejszości b ędzie oczywiście PPC.

Present Perfect I Present Perfect Continuous 87


Popatrzmy na kilka kolejnych przykładów, z których wszystkie spełniają jeden warunek:
w każdym przypadku czynność trwa od kiedyś do chwili obecnej:

She has been clearing the bathroom for an hour.


We have been talking about family problems since frve.
Students have been doing the exam since they walked in.

Gdy jednak w zdaniach tego typu znajdą się czasowniki niemające formy ciągłej (np.
want, like, be), z konieczności musimy się zadowolić aspektem perfect, który wyrazi to
samo co aspekt continuous, gdyż zakres jego działalności jest znacznie szerszy od formy
ciągłej w aspekcie perfect:

Teresa has known Zenek for frve years.


We have been very busy for four hours.
Jane has had a driving licence since she passed her exam.

Jest to prawdziwe do tego stopnia, że nawet ten sam czasownik w bardzo podobnym
kontekście
w jednym zdaniu może się realizować jako czas ciągły (gdy będzie przez nas
postrzegany jako dynamiczny) lub czas zwykły (gdy będziemy go traktowali w sposób
statyczny, bardziej jako stan niż czynność w działaniu). Doskonale ilustruje to np.
czasownik stand:

Peter has been standing here for two hours.


The monument has stood here for two years.

Różnica widoczna w użyciu czasów PPC oraz PP w tym przypadku wcale nie jest
wynikiem zastosowania innego okolicznika czasu, lecz innego postrzegania stania. Gdy
człowiek stoi w pewnym miejscu, wykonuje jakąś czynność (mógłby przecież usiąść,
spacerować albo w ogóle pójść sobie gdzie indziej). Gdy stoi jakiś budynek czy pomnik,
nie wykonuje on żadnej czynności , lecz po prostu jest w tym miejscu i nic nie może
zrobić, by tam nie być, gdyż i tak nic nie robi, żeby tam stać. Innymi słowy, czasownik
stand w pewnych przypadkach powinien być traktowany jako czasownik dynamiczny
i otrzymywać dowolną formę, w tym ciągłą (is I has been standing), a w innych - jako
czasownik statyczny, dla którego forma ciągła byłaby bardzo nienaturalna. Z tego
właśnie powodu dla nieżywotnego podmiotu zdania (np. monument, house, tree) bardziej
odpowiedni będzie zwykły PP, natomiast dla podmiotu żywotnego (np. Peter, cow, dog),
który ma wpływ na to, co robi i czego nie robi - bardziej stosowny będzie ciągły PPC.
Mamy nadzieję, że po tych wyjaśnieniach dwa pierwsze przyldady (te o dojeniu krowy)
stają się zupełnie jasne i wiemy już, dlaczego zdanie Teresa has milked the cows mówi
o czymś zakończonym, natomiast zdanie Teresa has been milking the cowsfor 20 minutes
- o czynności wciąż trwającej.
Zilustrujmy to samo sytuacją, z którą uczniowie i studenci stykają się na co dzień:

88 Opowieść o angielskich czasach


Peter has been reading the book for two weeks.
He has read 250 pages.

Pierwsze zdanie mówi o tym, że Piotr od dwóch tygodni zajęty jest czytaniem
pewnej ważnej i może nawet ciekawej książki. Skoro robi to od dwóch tygodni do tej
pory, to pewnie jeszcze nie skończył, choć - dodajmy - możliwa jest także sytuacja, że
właśnie ją skończył lub właśnie kończy. Nawet jeśli szczęśliwie udało mu się właśnie
skończyć czytanie tej książki, to i tak robił to do chwili obecnej, więc istnieje ciągłość
między początkiem tej czynności gdzieś w przeszłości a chwilą obecną, a to w zupełności
wystarcza, by użyć tego i tylko tego czasu. To, o czym tutaj mówimy, widać na naszym
wykresie w ciągłej linii biegnącej nieprzerwanie do danego punktu w teraźniejszości.
Gdy zwracamy się jednak ku namacalnym efektom czytania, czyli stronom już
przeczytanym, nie mamy innego wyboru, jak tylko użyć czasu PP, który specjalizuje
się w informowaniu o tym, co ktoś w tej chwili ma z tego, co wcześniej zrobił. I tak
np. Piotr ma przeczytanych 250 stron, które czytał kolejno, począwszy od strony i,
a skończywszy na stronie 250. Użycie w tym zdaniu czasu PPC (He has been reading 250
pages) czyni je cokolwiek absurdalnym, gdyż wówczas Piotr od pewnego czasu do teraz
musiałby jednocześnie czytać 250 stron, co z pewnością jest mało prawdopodobne, nawet
jeśli weźmiemy pod uwagę największych geniuszy.
Zwróćmy jeszcze uwagę na to, że czynność wyrażona czasem PPC może - lecz nie
musi - trwać nieprzerwanie. Przywołując naszą specjalistkę od dojenia krów, równie
poprawnie możemy powiedzieć:

She has been milking the cow for ten minutes.


She has been milking the cow for ten years.

W pierwszym przypadku robi to oczywiście bez przerwy od dziesięciu minut, natomiast


w tym drugim na pewno nie zamęcza dojeniem ani siebie, ani krowy od dziesięciu lat
bezustannie aż do dnia dzisiejszego. Chcemy przez to jedynie powiedzieć, że zajmuje się
ona tą czynnością przez ten długi okres, a że robi to codziennie (znawcy tematu wiedzą,
że przy dobrej krowie nawet dwa, trzy razy dziennie), najlepszy wydaje się czas ciągły.
Gdyby jednak ktoś koniecznie chciał użyć w tym drugim zdaniu czasu PP, z pewnością nie
popełniłby błędu. W iele zależy od tego, jak często dana czynność występuje w podanym
okresie: im częściej ma ona miejsce, tym bardziej jest prawdopodobne, że będzie to PPC;
im rzadziej jest wykonywana, tym większe szanse ma czas PP. Nikt oczywiście nikomu
nie wskaże, gdzie leży granica między wys tarczająco częstym wykonywaniem danej
czynności, by usprawiedliwiało to użycie PPC, a na tyle rzadkim, by bardziej właściwy był
PP, gdyż jest to niewątpliwie subiektywne odczucie każdego mówiącego, podyktowane
w dużej mierze tym, co chce się przez taką wypowiedź podkreślić - bardziej czynność
wykonywaną przez wskazany czas (PPC) czy też stan w tym czasie trwający (PP).
Taka sama dwuznaczność może wystąpić nawet wtedy, gdy okoliczniki czasu są
dokładnie takie same:

Present Perfect I Present Perfect Continuous 89


The Nowa ks have lived in Marlborough for 15 years. (i dlatego np. znają wszystkie ulice)
The Nowaks have been living in Marlborough for 15 years. (zamiast mieszkać gdzie indziej)

Użycie okolicznika czasu 15 years z czasami PP i PPC sugeruje, że czynność mieszkania


w danej miejscowości jest kontynuowana do chwili obecnej. Czas PP nadaje tej czynności
bardziej stały charakter i podkreśla ewentualne jej skutki (na przykład to, że Nowakowie
znają wszystkie ulice tego miasta). PPC położy natomiast nacisk na samą czynność jako
taką, co może sugerować tymczasowość mieszkania w Marlborough.
Z tego punktu widzenia nasze obydwa poprzednie przykłady (te o dojeniu krowy od
dziesięciu minut i lat) słusznie oddaliśmy czasem ciągłym. Jednak dla drugiego zdania,
zawierającego dłuższy okolicznik czasu (ten years), n ie można wykluczyć czasu PP, jeśli
chcielibyśmy np. podkreś lić nie samą czynność, lecz jakieś jej efekty, jak przykładowo
w zdaniu o Nowakach mieszkających w Marlborough od 15 lat. W przypadku dojenia krów
takim efektem mogłoby np. być odpowiednie podej ście do krowy, którego nie można się
nauczyć z książek ani obserwacji, lecz trzeba je sobie wypracować latami ciężkiej pracy.
Niekiedy nie ma też większej różnicy, czy użyjemy jednego, czy drugiego czasu, gdyż
z pewnymi czasownikami (live, work, teach,Jeel) obydwa wyrażą te same znaczenia, np.

She has been working I has worked for the same company for 20 years.
I have been feeling I have felt very happy since I have been reading this book.
The same teacher has been teaching I has taught us English since we started school.

Sytuacja taka dotyczy jednak tylko nielicznych czasowników - tych, które można
zinterpretować
zarówno jako czasowniki dynamiczne, akcji, działania (wtedy zwycięża
czas PPC), jaki czasowniki stanu, niewyrażające żadnej aktywnej i dynamicznej czynności,
lecz jedynie trwanie niezmiennego stanu (PP). Zależnie od punktu widzenia czasowniki
takie jak live, work, teach,feel można traktować bowiem jako aktywną czynność, którą
ktoś może wykonywać lub nie (np. She has been workingfor this company for years), lub
jako stan w dużym stopniu niezależny od woli podmiotu (She has worked for this company
for years) .
Innymi słowy, zdanie w czasie PPC podkreś li wpływ podmiotu na daną czynność,
np. to, że ktoś pracuje dlatego, że tego chce, lub dlatego, że praca w tym miejscu i na
tym stanowisku mu się podoba, natom iast ta sama treść wyrażona w czasie PP skieruje
uwagę na to, że ktoś pracuje w danym miejscu dlatego, że gdzieś pracować trzeba, trzeba
mieć umowę o pracę i osiągać jakieś dochody, by utrzymać rodzinę, niezależnie od tego,
czy komuś to się podoba, czy nie. W ostatnich latach native speakers częściej sięgają
w takich przypadkach po czas PPC, oddający więcej władzy nad odnośnymi czynnościami
w ręce ludzi je wy konujących. Czy rosnące bezrobocie i związane z tym podejmowanie
jakiejkolwiek pracy nie wpłynie na zmianę tej tendencji? Czas pokaże.

90 Opowieść o angielskich czasach


PPC w przeczeniach

Pewną ciekawostką są zdania przeczące, które korzystają z czasu PPC naprawdę bardzo
rzadko. Dlaczego nie częściej? Jak wiemy, czas PPC - jak każdy czas typu continuous -
podkreśla czynność jako taką, czyli jej trwanie. Można zatem słusznie zapytać, jaki sens
ma podkreślanie trwania czynności, której w ogóle nie było. Przyznamy, niewielki
lub - właściwie - żaden. Poprzyjmy to nas tępującą parą zdań, z których jedno jest wy-
raźnie chybione:

I haven't eaten anything since breakfast.


/ #ia11en't been eating anything since breakfast.

Który z czasów jest bardziej stosowny w omawianym przypadku? Z pewnością ten


użyty w pierwszym zdaniu. Mówiąc, że nie jedliśmy nic od śniadania, mamy bowiem na
myśli to, że w okresie od śniadania do chwili mówienia nie wystąpiła czynność jedzenia
czegokolwiek. Takiej czynności po prostu nie było, więc nie ma sensu podkreślać trwania
czegoś, co w ogóle nie miało miejsca. Zresztą gdyby nawet udało nam się w tym czasie coś
zjeść, to i tak nie wypełniłoby to całego czasu od momentu porannego posiłku do dowolnej
pory dnia znacznie później, co jest dodatkowym argumentem za nieużywaniem w takim
przypadku czasu ciągłego (continuous).
Czas PPC może się n atomiast pojawić w zdaniu przeczącym np. wtedy, gdy występuje
w nim krótki odcinek czasowy, w którym dana czynność rzeczywiście jest nieprzerwanie
niewykonywana, np.

Have you been saying anything?


No, I haven't been saying anything. I have been eating.

Ćwiczenie 30. Przeczytaj zdania w czasie PP i odpowiedz na pytania, używając PPC


i PP.

Przykład:

They have built five new schools in the area. How long have they been building them?
I don't know how long they have been building them. I only know they have built ~ve of them
the re.

1. His parents have planted a few youn g trees in the garden. How long have they been
planting them?

2. The boy has read all the books he has borrowed. Since when has he been read in g them?

Present Perfect I Present Perfect Continuous 91


3. My sister has eaten a kilo of strawberries. How long has she been eating them?

4. They have just painted all the rooms. Since when have they been painting them?

5. Mather has baked two delicious cakes for Dad's party. How long has she been baking
them?

6. The writer has written another bestseller. Since when has he been writing bestsellers?

7. The family have drunk all the wine from the cellar. How long have they been drinking it?

Ćwiczenie 31. Wszystkie poniższe zdania mow1ą zarówno o czasie posw1ęconym


na wykonanie pewnych czynności, jak i o osiągniętych efektach. Wykorzystaj słowa
z nawiasów i ułóż zdania w czasie PPC i PP, podając najpierw czas trwania czynności,
a następnie jej efekty. Kolejność fraz w nawiasach nie zawsze musi sugerować
kolejność czasów, więc bądź czujny.

Przykład:

I am reading a book. (two days I fifty pages)


I have been readinq a book for two days, and I have read fifty pages.

1. The little girl is eating chocolate. (ten minutes I ten pieces)

2. The students are doing grammar exercises. (five exercises I twenty minutes)

3. The actor performs at a theatre in Warsaw. (years I in about eleven plays)

4. Grandpa is telling his grandchildren bedtime stories. (9 p.m. I two stories)

5. The famous footballer plays for the national team. (in mare than thirty matches I 1999)

6. My friends are drinking beer in the front garden. (all afternoon I six beers each)

7. My brother plays tennis very well. (two international tournaments I was eleven)

92 Opowieść o angielskich czasach


Ćwiczenie 32. Pomyśl o sytuacjach z Twojego codziennego życia i ułóż podobne zdania
w tych dwóch czasach. By Ci w tym pomóc, podajemy pewne wyrażenia inspirujące,
ale postaraj się znaleźć własne. Jeśli skorzystasz z naszych, dodatkowo stwórz tyle
samo własnych zdań.

Przykład:

peel potatoes
My mother has been peeling potatoes for twenty minutes, and she has peeled a lot.

1. repair cars
2. sell tickets
3. buy CDs
4. examine patients
5. interview candidates
6. visit interesting places
7. spend money

PPC dla czynnosci zakoficzonych

Jak wspomnieliśmy wcześniej, czynność wyrażona czasem PPC nie zawsze musi trwać
do chwili obecnej - w tej chwili może właśnie się kończyć lub nawet być już zakończona.
Ten ost atni przypadek okazuje się niekiedy trudny dla Polaków. Zilustrujmy go na
wykresie i w kilku przykładach.

teraźnie j sza chwila mówienia

koniec czynności ••••• : w


'

'
wci ąż widoczne ślady jej niedawnego trwania

My mother is tired. She has been doing the shopping.


My father is angry. He has been arguing with his colleague.
The girl's lips are brown. She has been eating chocolate.

Co ciekawe i godne odnotowania, jeśli dana czynność się zakończyła, w zdaniu nie
wys tępuje żaden okolicznik czasu, tak bardzo lubiany przez PPC w innych przypadkach.

Present Perfect I Present Perfect Continuous 93


Jak należy to traktować z punktu widzenia aspektu perfect continuous? Czyż zgodnie
z nim czynność nie powinna trwać aż do chwili obecnej? Czyż mama wciąż nie powinna
jeszcze robić zakupów, tata kłócić się z kolegą z pracy, a dziewczynka jeść czekolady?
Żadne z nich już tego nie robi, a mimo to o odnośnych czynnościach mówimy w czasie
PPC. Wyjaśnieniem tego zjawiska jest fakt, że chociaż czynność jako taka już się
skończyła, wciąż utrzymują się ślady jej niedawnego wykonywania - ślady
stanowiące przedłużenie danej czynności, tak jak gdyby ona sama w dalszym ciągu była
jeszcze w toku. ślady te traktowane są jako kontynuacje odnośnych czynności, gdyż są
nierozerwalnie z nimi związane.
I tak mama wciąż jest zmęczona, czym przedłuża czynność robienia zakupów do chwili,
gdy zupełnie odpocznie. Gdy to nastąpi, nie będziemy już mogli powiedzieć: She has been
doing the shopping, lecz co najwyżej: She has dane the shopping, mając na myśli efekty jej
starań w postaci pełnej lodówki. Tata nie rozmawia już ze swoim kolegą, ale dlaczego jest
nadal zdenerwowany? Czyż nie dlatego, że jeszcze przed chwilą prowadził z nim spór
i wciąż nie może się uspokoić? Dopóki do jego serca i umysłu nie powróci pokój, czynność
spierania się z kolegą zostanie przedłużona, bo właśnie z powodu tej czynności tata jest
w tak złym stanie emocjonalnym. A dziewczynka z brudną buzią? Czyż jadła czekoladę po
to, by się wybrudzić i teraz będzie chciała zachować ten niezwykły makijaż jak najdłużej?
Na pewno nie! Jej usta noszą ślady czekolady tylko dlatego, że czynność jej spożywania
jeszcze niedawno była w toku i dziecko nie zdążyło się umyć; być może nawet nie wie, że
ma kolorowe usta. Tak długo, jak długo będzie nosiło ślady słodkiej uczty, tak długo będzie
trwała czynność jedzenia czekolady w postaci niezamierzonego śladu po jej niedawnym
zakończeniu.
Porównajmy obydwa zastosowania czasu PPC i dołóżmy do nich czas PC, tak by
wychwycić wszystkie istotne różnice aspektu perfect continuous jako takiego oraz
w kontraście do continuous:

My mother is tired. She has been doing the shopping. (PPC podkreśla zakończenie trwania
czynności, teraz objawiającej się śladami w postaci zmęczenia; to te ślady łączą tę zakończoną już czynność z
chwilą obecną)

My mother has been doing the shopping for two hours. (PPC podkreśla trwanie czynności od
dwóch godzin do teraz; to te dwie godziny łączą tę rozpoczętą w przeszłości czynność z ch wilą obecną)
My mother is doing the shopping. (czas PC, nie PPC, ponieważ w zdaniu nie ma niczego, co łączyłoby tę
trwającą teraz czynność z przeszłością; pozostaje tylko aspekt continuous, bez dodatku perfect)

Siad a skutek
Bardzo wymowną ilustracją różnicy między obydwoma czasami Present Perfect w przy-
padku czynności już zakończonych jest następująca para zdań:

Don't sit on the chair. I have painted it.


Don't sit on the chair. I have been painting it.

94 Opowieść o angielskich czasach


Czy wiesz, w jakich okolicznościach użyjesz każdego z nich? Obydwa zdania mówią
o zakończonej czynności malowania i obydwa zabraniają siadania na krzesło; co więcej,
każde z nich podaje ten sam powód, ale czyni to w innym czasie. Jeśli już wyczuwasz, jakie
jest tego wyjaśnienie, należą Ci się gratulacje. Jeśli nie, nie przejmuj się zbytnio. Czytaj
dalej, a wszystko stanie się jasne.
Pierwsze zdanie, z czasem PP, koncentruje się na zakończonej czynności malowania
w postaci jej skutku w chwili obecnej (krzesło jest odmalowane). Drugie z nich, z czasem
PPC, kładzie natomiast nacisk na samą czynność malowania jako taką, ale pomija
ewentualne tego skutki, chociaż tak jak w przypadku PP krzesło jest po malowaniu.
Jakie są tego powody? Dlaczego w obydwu przypadkach niewskazane jest siadanie na to
krzesło? Kiedy nie należy siadać na takie krzesło, które ktoś haspainted, a kiedy na takie,
które ktoś has been painting? Pomocą w rozwiązaniu tego dylematu będzie też pytanie,
które z tych krzeseł jest bardziej niebezpieczne dla naszych spodni, a dla którego krzesła
bardziej niebezpieczne są nasze być może bardzo brudne spodnie. Czy już rozumiesz? By
to ułatwić, wzbogaćmy nasze przykłady o spodnie:

(a) Don't sit on the chair in your dirty jeans. I have painted it.
(b) Don't sit on the chair in your new jeans. I have been painting it.

Mamy nadzieję, że teraz wszystko jest już jasne. Zdanie (a), z czasem PP, kładzie nacisk
na skutek, rezultat malowania, zapewne w postaci świeżego, czystego, odnowionego
krzesła, które właściciel chciałby zachować czyste jak najdłużej; stąd jego troska, by
ktoś w brudnych jeansach nie zabrudził krzesła zbyt szybko. W zdaniu (b) martwimy
się natomiast o nowe jeansy gościa, który przyszedł w odwiedziny i nie wie o dopiero
co zakończonej czynności malowania, zapewne dlatego, że nie widzi, by w tej chwili
gospodarz cokolwiek malował. Nie zdaje sobie zatem sprawy, że farba na ładnie
wyglądającym krześle wciąż jest mokra i łatwo może się przykleić do jego nowych spodni.
Ten ślad w postaci świeżej, mokrej jeszcze farby jest przedłużeniem czynności malowania
i dlatego stosownym czasem jest PPC. Zapytajmy po polsku: Dlaczego nie należy siadać
na tym krześle w nowych jeansach? Czy dlatego , że ktoś je malował, czy dlatego, że ktoś
je pomalował? A dlaczego nie powinniśmy tego czynić, je śli nasze spodnie są brudne?
Dlatego, że ktoś to krzesło malował, czy dlatego, że je pomalował? Właściwe odpowiedzi
zaznaczyliśmy w pytaniach podkreśleniem odpowiedniej formy polskiego czasownika -
niedokonanej 1ub dokonanej. Mamy nadzieję, że widzisz to tak samo i zgadzasz się z nami.
Czym zatem różni się ślad (PPC) od skutku (PP) danej czynności? Różnica między
nimi jest taka, że ślad jest:

przypadkowy (nie o niego chodziło wykonawcy czynności) ;


zwy kle niepożądany 1ub obojętny (ale nie można mu zapobiec) ;
tymczasowy (na szczęście po pewnym czasie znika samorzutnie lub z naszą mal'! pomoc'!) .

Porównajmy trzy kolejne zdania w tym „śladowym" użyciu czasu PPC i zauważmy,
jak obecne tam ślady (podkreślone w każdym zdaniu) spełniają trzy powyższe warunki,

Present Perfect I Present Perfect Continuous 95


czym uzasadniają użycie w tych kontekstach czasu w aspekcie perfect continuous, a n ie
zwyldym perfect:

Barbara smells terrible. She has been eating gar/ie. (na szczęście zapach czosnku w końcu się ulotni)
Her clothes are wet. She has been walking in the rai n. (ubrania wyschną same lub na słońcu)
Why are you SO happy? Have you been drinking? {u niektórych alkohol pozostawia taki ślad)

Podsumowując nasze rozważania na ten temat, chcemy raz jeszcze podkreślić, że po


czas PPC powinieneś sięgać wtedy i tylko wtedy, gdy interesuje Cię czynność
jako taka, jej trwanie. Gdy bardziej chodzi Ci o skutek, r ezultat dane j czynności,
odpowiednim wyborem będzie PP. Poprzyjmy to następną parą zdań:

The boy has been lying to the teacher all the time.
Th e boy has lied to the teacher aga in.

Pierwsze zdanie skupia się na czasie oldamywania nauczyciela przez chłopca, na trwaniu
tej czynności przez cały czas ich kontaktów w szkole, co w idoczne jest w okoliczniku
all the time. Zdanie drugie bardziej interesuje się natomiast skutkiem jednego kolejnego
ldamstwa tego ldamczucha - tym, że nauczyciel jest w tej chwili w błędzie i nie zna prawdy
na dany temat, np. że pies wcale nie zjadł książki ucznia i na pewno nie to jest powodem,
dla którego nie odrobił on pracy domowej , czego sygnałem jest przysłówek again . A tak
przy okazji - w jakim czasie nasz nieszczery bohater powinien wyrazić swe kłamstwo
o powodzie nieodrobienia pracy domowej, jeśli nie chce kłamać jeszcze bardziej, niż to
czyni? Oczywiście w PP: Sorry Sir, but my dog has eaten my English book, and that's why
I haven't dane my homeworkfor today. Czy również Ty wyraziłbyś to w ten sposób?
Tradycyjnie rozdział ten kończymy ćwiczeniami, do których zapraszamy wszystkich
pragnących poznać te czasy jeszcze bliżej. Każde ćwiczen ie jest bowiem nie tylko
sprawdzeniem zrozumienia danego tematu, lecz także jego dalszym pogłębieniem.

Ćwiczenie 33. Przeczytaj poniższe zdania i pomyśl o czynnościac h, które mogły


doprowadzić do opisanego stanu. Czy wiesz, w jakim czasie powinieneś o tym
powiedzieć? Możesz podać więcej niż tylko jedną poprawną odpowiedź.

Przykład:

The girl's cheeks are red.


She has been walking in the cold. I She has been ta/king to her boyfriend.

1. The boy is out of breath.

2. My hair is wet.

96 Opowieść o angielskich czasach


3. 1he teacher's hands are covered in chalk.

4. My friend smells of cigarette smoke.

5. 1here's a sweet smell coming from the kitchen.

6. 1he printer is stili warm.

7. 1he bathroom is in a mess.

8. My book is not where I have left it.

9. My mother is too tired to do anything tonight.

10. I need to stretch my legs.

Ćwiczenie 34. Przeczytaj poniższe zdania i pomyśl o czynności, która doprowadziła


do opisanego stanu. Tym razem możesz używać czasu PP {gdy zinterpretujesz nasze
zdania jako skutek) albo PPC (gdy odbierzesz je jako ślad), albo jednocześnie obydwu
z nich, oczywiście podając odmienne wyjaśnienia. Powinno być ciekawie.

Przykład:

I can't move my finger.


I have broken it. (skutek)
I have been writing tao long. (ślad)

1. I can't find my gloves.


2. My car is covered in mud.
3. You can have some sausage for breakfast.
4. My father is standing in front of the school. I won der why.
5. 1he car isn't working.
6. Our teacher looks very sad today.
7. 1he bath in the bathroom is wet.
8. 1he man can't drive at all.
9. 1he children are very quiet today.
10. 1he curtains in my room look fresh again.

Present Perfect I Present Perfect Continuous 97


Ćwiczenie 35. Dla czasowników w nawiasach wybierz czas PP lub PPC.

1. My husband „ „ „ „ „ .. „ „ „ „ . (not, come) back yet. He „„„„„.„„„„„ (work) longer since


May.
2. She „ „ „ . „ „ „ . „ „ „ . (try) to understand the difference between PP and PPC for many weeks
now.
3. Ann „„.„.„.„„„„„ (write) to Bob twice, but „„.„.„„„„„.„ (not, receive) a reply yet.
4. "What „ „ „ „ „ „ . „ „ „ „ (you, do) all day?"
"l'm afraid I „ „ „ „ „ „ . „ „ „ „ (not, do) much. I „ . „ . „ „ „ „ „ . „ „ (on ly, ta ke) t he dog out:
5. You look tired. Whe re „.„.„„.„.„.„„ (you, be)? What . „ „ . „ . „ . „ „ „ „ . (you, do)?
6. Where is my cake? 1left it on the tab le a minute ago, and someone „ . „ „ „ „ „ „ „ „ „ (eat) it.
7. Just look at my cake. I left a big piece a minute ago, and now there's only a little left.
Someone „ „ „ „ „ „ . „ . „ „ . (eat) it.
8. Dick „ . „ „ „ . „ „ . „ . „ . (pa int) landscapes since he left Warsaw. He „ . „ . „ „ „ „ „ „ „ . (pa int) ten.
9. How long „ „ „ „ „ „ . „ „ . „ . (you, have) that car? My wife „„„.„.„.„„.„. (be) crazy about
getting something like t hat for years.
10. She „.„„„„„.„„.„ (listen) to music for an hour. She „.„„„„„.„„„. (not, finish) yet.
11. Farmers „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „ (wait) for ra in since t he beginning of May. lt „ . „ „ „ „ „ „ „ „ „ (not,
rain) here for at least three months.
12. He „ „ „ . „ „ „ „ „ „ „ (not, be) here since Christmas. I wonder where he „„„„„„„„„„. (live)
since t hen.
13. We „ „ „ „ „ „ . „ . „ „ . (learn) English fo r three years, but some of us „„„„.„„„„„„ (not,
learn) it yet.
14. How long „ „ „ „ „ „ . „ „ „ „ (you, wa it) for them? How many hours „„„„„„„„„„. (pass)
since you „ „ „ „ „ „ . „ . „ „ . (be) here?
15. Thanks, l'm not hungry. I „ . „ „ . „ . „ . „ „ „ . (have) my breakfast.
16. What „ . „ „ „ „ „ . „ „ . „ (you, do) all day? „„„.„.„„.„.„. (you, just, sleep)?
17. She . „ „ . „ . „ . „ „ „ . „ (wo rk) so hard t his week that she „.„„„„.„„„„. (not, have) the time
to go to the hairdresser's.
18. We . „ . „ „ . „ . „ . „ „ „ (do) the new book since last February, and we „.„.„„„„.„.„. (do) 76
pa ges.
19. Do you know where she „„„„„„„.„.„. (be) and what she „„„.„„.„.„„„ (do) so long?
20. The girl „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „ (look) for her doli since breakfast, but „ „ „ . „ . „ „ „ „ „ . (not, find) it
yet.
21. I „ „ „ „ . „ . „ „ „ „ . (watch) my new Sony TV for two hours now. I „ „ . „ „ „ „ „ . „ . „ (have) it
since May.
2 2. We „ . „ „ „ „ . „ . „ „ „ (eat) a lot ever sin ce we arrived here. We „ „ „ „ „ „ . „ „ . „ . (eat) all t here
was in the fr idge.

98 Opowieść o angielskich czasach


23. The thief is out of breath. He ..................... (run) away from the police. He .................... .
(steal) something again.
24. I can't recognise your room. What ..................... (you, do) to it?
25. Why is your room in such a mess? What ..................... (you, do)?
26. We ca n't invite you to our place this weekend. We ..................... (pa int) the living room.
27. Our living room looks so great because we ..................... (paint) it at last.
28. There's no milk left in the fridge. Someone ..................... (drink) all of it.
29. I think there's some milk on your shirt . ..................... (you, drink) any?
30. We ..................... (wait) for her since she ..................... (have) lunch in the cafe. She
..................... (have) three cheese sandwiches and ..................... (drink) three cups of
tea. How much more can she eat?

Ćwiczenie 36. Wyciągnij wnioski z poniższych sytuacji i zapisz je w czasie PP lub PPC.
Wykorzystaj nasze podpowiedzi w nawiasach. Oznaczenie x2" informuje o dwóch 11

możliwych czasach w danym kontekście.

Przykłady:

The girl walked into the room ten minutes ago. She is stili there. (wait)
The girl has been waiting in the room for ten minutes.

The doctor started to examine patients two hours ago. Ten patients areno longer waiting.
(examine x2)
The doctor has been examininq patients for two hours, and has examined ten of them.

I. The doctor started to examine the patient five minutes ago. The patient is stili in.
(examine)

2. The girl is in the room. She is smoking a third cigarette. She walked in 15 minutes ago.
(smoke x2)

3. She couldn't cook very well. Now she's one of the best cooks here. (learn to cook)

4. She started learning cooking last year. She stili can not cook. (learn cooking I not learn
to cook)

5. My parents are running a hotel. They opened it in 2005. (run)

6. This is my parents' first business ever. (zacznij od: This is... i użyj run)

Present Perfect I Present Perfect Continuous 99


7. My son's clothes are all over his bedroom because he doesn't mind the mess. (leave)

8. The children are watching their second cartoon. They started at 5 and it's 6 p.m. now.
(watch x2)

9. I can't open the front door to my flat. I don 't have the key with me. (forget)

10. My daughter can't open the door again. She doesn't have the key. She started losing
keys when she was five. This is the sixth time. (lose x2)

11. I am reading a report. I started two days ago, and I am only at page 10. (read x2)

12. I can't find anything in my room now because of my mother's tidy nature. (tidy)

13. My room looks great thanks to my hardworking mother. (tidy)

14. Everyone leaving the party looks so happy. They say it's because of Bob. (tell jokes)

15. My parents are inviting friends and relatives to my wedding. They started two weeks
ago. They still have 25 invitations to send. (invite I not send yet)

100 Opowieść o angielskich czasach


Czasy terazniejsze.
Powt6rzenie 5.
poprzednich rozdziałach zakończyliśmy analizę czasów te raźniejszych. Proponu-
W jemy teraz ćwiczenia podsumowujące je wszystkie. Mamy nadzieję, że nie dziwi
Cię fakt, że w poleceniu do poniższych ćwiczeń znalazł się również skrót czasu Past Sim-
ple. Omawialiśmy go w rozdziale 3, przy okazji czasu PP, z którym tworzy on naturalny
kontrast, i dlatego powinien się znaleźć także w rozdziale poświęconym teraźniejszości.
Powróci on jeszcze w naszych rozważaniach nad angielską przeszłością, gdzie jest jego
właściwe miejsce i gdzie zobaczymy go w kolejnych kontrastach czasowych.

Ćwiczenie 37. Dla czasowników w nawiasach wybierz odpowiedni czas teraźniejszy -


PS, PC, PP, PPC, PtS.

1. Music live streaming ..................... (revolutionise) the music industry, providing easy
access to music worldwide. More and more people ..................... (listen) to music
online.
2. When I get up, my parents ..................... (have x2) breakfast. They never wait for me
to have breakfast with them.
3. This is the third time she ..................... (say) anything since she ..................... (fali) ill.
She ..................... (get) better and will soon speak again. She ..................... (get) this
type of health problem from time to time, but usually ..................... (recover) from it.
4. My book ..................... (disappear). Do you know who ..................... (take x2) it?
5. Someone ..................... (use) my glasses. I ..................... (leave) them on the desk, but
now they are on the bed.
6. We (like) our teacher since we ..................... (start) coming to this school, and since he
..................... (teach) us. He ..................... (be x2) so nice to us.
7. The shop assistant ..................... (weigh x2) the oranges because she .................... .
(want) to know how much they ..................... (weigh).
8. The doctor ..................... (examine) patients for six hours, and ..................... (examine)
15 of them. I ..................... (think) he ..................... (work x2) too much today. He
..................... (feel x2) really tired.
9. She „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ (not, see) her father since he „ „ „ „ .. „ . „ „ „ „ (leave) for lta ly.
Fortunately, he „ . „ „ „ „ „ „ ...... (come) back next month.
10. What time „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (the performance, start) on Friday? „„„„„„„„„„. (you, buy)
the tickets?
11. They say you „„„„„„„„„„. (have) a party this Friday. What time „„„„„„„„„„. (it,
start)?
12. Whenever I visit my friend, his wife „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (always, do) something around the
house. She „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (be) so hardworking. She „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (always, be) like that,
ever since I „ „ „ „ „ „ „ .. „ „ . (get) to know her.
13. Mary „ „ ....... „ . „ „ . „ (go) to bed and „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (sleep). She „„„„„„„„„„. (sleep) for
about one hour. You can't talk to her right now.
14. Mary „ . „ „ „ „ . „ ..... „ (go) to bed because she „ „ „ „ „ „ „ . „ „ „ (be) tired. She wanted to be
fresh for the next day's work.
15. I „ . „ „ „ „ „ . „ „ „ . (not, understand) why sucha clever boy as Peter „ . „ „ „ „ „ „ „ „ „ (be) so
stupid about it. Something „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „ (come) over him.
16. „„„„„„.„„„„ (you, know) why some people „„.„„„„„„.„. (be) so naive?
17. Brenda „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ (get) a job last month, but she „ . „ . „ „ „ „ „ „ „ . (not, think) she
will keep it. She „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „ (think) of changing it, and that's why she „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „
(start) looking for a new one.
18. "I „ . „ „ „ .. „ . „ „ „ . (not, see) you for hours. Where „ . „ . „ „ .. „ „ „ „ . (you, be)?"
"I „ . „ „ „ .. „ . „ „ „ . (be) to the dentist."
"Why „ . „ ..... „ „ „ „ ... (you, go) there? „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (your tooth, hurt)?"
19. John „ „ „ ....... „ „ „ „ (drink) again and .. „ „ „ .. „ .. „ „ „ . (smell) of vodka. He can't drive the
car now. lf you „ . „ ... „ . „ „ „ .. „ (not, believe) me, smell him, and you will understand
what I „ „ .. „ „ „ .. „ . „ „ (mean).
20. Look, my little son . „ . „ „ . „ „ „ „ . „ . (smell) the beer which I „ „ „ „ „ .. „ . „ „ .. (buy) the other
day. I hope he won't like it.
21. (you, do) the shopping for today? We
. . „ „ „ „ „ ... „ „ „ „ . „ . „ . „ „ .. „ „ „ (need) a lot of things
for the pienie we „ „ „ . „ „ „ „ „ „ „ (have) tomorrow.
22. She „ „ „ ........ „ . „ „ (buy) a new computer. She „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (buy) it at a sale in Warsaw.
She „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (pay) only PLN 1500. lt „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (be) a real bargain.
23. Cement sales „„„„„„„„„„. (go x2) up because people „„„„„„„„„„. (build) more and
more houses.
24. This is not the first time she „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (forget) to tell us about the test. She
„ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (forget) three times already.

25. The windows are wet. Someone „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (clean) them. They „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (not, get)
dry yet.
26. The windows are clean at last. Someone „ „ „ „ „ „ . „ „ „ „ (clean) them.
27. She „„.„.„„„„„.„ (know) Peter since he „ „ . „ „ „ „ „ „ . „ . (become) our club member. He
„„„„„„.„„„„ (be) with us for three years now.

102 Opowieść o angielskich czasach


28. Why „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (you, feel) her blouse? „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (you, thin k) it's made oflinen?
(zwróć uwagę na znaczenie fee/)

29. Whenever my sister „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (go) to the shops, she „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (feel) all the
clothes around. Shop assistants „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (not, like) it very much.
30. My brother „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (always, smoke) in my room. I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (tell) him so
many times not to do it, but he „ „ „ „ „ „ „ . „ „ „ (not, listen) to me. He (not, respect) me
as I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (be) younger than him.
31 . " „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . ( s he, have) a d nvmg
. . l'1cence.7"
"Yes, she „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (drive) since she „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (graduate) from secondary
school."
32. My son „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (have) a birthday party on Friday. lt „„„„„„„„„„. (start) at
5 o'clock, and you are all invited.
33. She „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (come) to school very early. Whenever I come in, she „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .
(always, sit) at her desk.
34. He „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (be) a bit lazy today, but that's because of today's weather.
35. My si ster „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (study) at college for two years, but „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (drop) out in
her final year. She „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (not, work) hard enough.
36. I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (ask) the plumber to come and fix it last week, but he „„„„„„„„„„.

(not, turn up) yet. I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (see) him again about it tomorrow.


37. "Where „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (she, be) so long?"
"She „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (be) to her favourite pizza place:'
"Who „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (she, go) with? l'm sure she „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (not, be) there alone."
38. Taking photographs „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (become) much easier thanks to the digital camera.
We „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „ (buy) one, too.
39. We „„„„„„„„„„. (invite) them to the party, but we „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (not, think) they
„„„„„„„„„„. (come). They „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (never, come) to our parties.
40. She „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (not, go) to the cinema on Friday. She „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (see) the film
already. She „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (see) it with her parents in London. She „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (go)
out to see every film that „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (come) out, so it's hard to surprise her with
a new film which she „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (not, see) yet.
41. His hair is wet. He „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (wash) it again. He „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ (always, wash)
it when I wa nt to go out with him somewhere. l'm really fed up.
42. He „„„„„„„„„„. (look) at me in a strange way. lt „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (look) as if he
„„„„„„„„„„. (not, know) me, but I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (meet) him twice.
43. Is it the first t ime she „„„„„„„„„„. (leave) without saying a word, or „„„„„„„„„„.

(it, happen) before?


44. Mary „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (watch) TV for three hours, and „„„„„„„„„„. (become) very tired.
She can't concentrate on anything now.
45. The students „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (write) their examination papers since they „„„„„„„„„„.

(walk) in. The exam „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (start) at 9.

Czasy teraźniejsze. Powtórzenie 103


46. " „ . „ . „ . „ ... „ . „ „ {he, still, work) on his book?"

"Yes, but he „ „ . „ . „ „ „ „ „ „ . {not, do) much so far. He „„„„„„„.„.„. {be) busy with other
things lately~
47. I „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ {not, be) able to say anything since he „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ {be) here.
I „ „ „ „ . „ „ . „ . „ „ {not, know) why, but he . „ „ „ „ . „ „ „ „ . „ {be) exceptionally irritating today.
Is he ever going to leave?
48. The toy is much too big. lt „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {not, fit) into the box.
49. The band „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „ {play) for two hours, but we aren't tired. We .. „ . „ „ „ „ „ „ „ „
{enjoy) the show because we „ „ „ .. „ „ . „ „ „ „ {enjoy) this type of music.
SO. "Where „„.„„„„„„„„ {they, be) for so long? We „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {wait) for them. We
„„„.„.„„„„„. {wait) for them since we „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „ {be) here."
"They „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ {go) to the shop round the corner. They should be back any minute

no w.
"Why „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {they, go) there? „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {they, need) anything from the shop?"
Sl. My mother . „ ........ „ . „ ..... {paint) pictures for 20 years now. She „ „ . „ ...... „ . „ . „ {paint)
20 pictures so far, which means she „ „ „ . „ . „ ......... {paint) one picture a year. She
„ „ ....... „ „ . „ ... {think) of painting a masterpiece now.

S2. I can only use the bathroom when everybody else „ „ ... „ . „ . „ ...... {do) it. No one
{stay) in there as long as I ........ „ ... „ .... „ {do).
„ „ „ ..... „ ... „ ...

S3. This is not the first time she „ „ ... „ ....... „ . „ {disappoint) her family. She „ .... „ . „ .. „ .... „

{always, do x2) it. lt's so annoying.


S4. Father .... „ ... „ . „ . „ .... {repair x2) the car. We ..... „ . „ . „ „ .... „ {go) on a pienie at the
weekend. „ . „ . „ „ ....... „ .. {you, come) with us, Martha?
SS. She „ . „ „ . „ .. „ „ „ „ . {be) busy since she „ . „ „ „ „ . „ . „ „ „ {return) from her business trip.
She „ „ „ . „ .. „ „ . „ „ . {work x2) on a report on her visit.
S6. The soup „ „ . „ .. „ . „ „ „ . „ {taste) awful. Someone .... „ „ „ „ „ . „ „ „ {put) too much salt in it.
I .. „ „ „ . „ . „ . „ „ „ {not, eat) it.
S7. She „ . „ „ . „ .. „ . „ „ „ {not, understand) why her husband „„„„.„.„„.„„ {be) so selfish. He
„ „ „ . „ .. „ „ „ „ „ {never, act) like that before.

S8. The kid is so dirty. He . „ „ .. „ „ „ „ „ . „ . {play) football. He „„.„„„„„.„.„ {need) a good


wash now.
S9. She „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ {eat) much too much recently, and „„„„„„„„„„. {put x3) on weight.
60. He is afraid of dogs, and won't come close to one because a dog „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {bite)
him when he „ „ . „ „ „ „ „ „ „ „ {be) a boy. Since then, he „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „ {be) afraid of those
friendly creatures.
61. Brenda „ . „ „ „ „ „ „ „ „ „ {be) made red undant last week, so she „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {not, have) a job
now. She „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „ {look) for one since it „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ {happen), but „ „ . „ „ „ „ „ „ „ „
{not, fi nd) anything yet.

104 Opowieść o angielskich czasach


62. The police „ „ .. „ „ „ „ „ . „ „ (catch) two thieves already. lhey .. „ „ „ „ „ „ .. „ „ . (arrest) them
yesterday, but „ „ „ „ . „ . „ „ . „ .. (stili, look) for one. Some witnesses „ „ „ .... „ „ „ „ „ . (see)
three of them at the scene of the cri me, you know.
63. The boy „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (have) nightmares these days. His mother „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ (take)
him to the doctor tomorrow.
64. I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (taste) it already, and now Jane „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (taste) it. lt „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „
(taste) like ginger. „ „ „ . „ „ „ „ „ „ „ (you, not, believe) me?
65. I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (elear) out this cupboard this afternoon. Look what I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (find).
66. John „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „ (look x2) at his watch aga in. He „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (wa it) for his girlfriend
for a long time, but she „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (not, come) yet.
67. She .....„ ... „ ..... . . „ (not, know) what she's going to do about it. She „ .. „ ..... „ ....... .

(think). She .„ ....... „ ... „ . „ . (not, decide) yet.


68. lt's time to visit our grandma. She .. „ ... „ .... „ . „ ... (be) in hospital for three weeks, but
we ....... „ ...... „ . „ . (never, visit) her.
69. She ..... ..„ „ .... „ . „ . (live) alone since she „ ... „ .. „ ........ „ (divorce) her husband. He
.. „ „ . „ ....... „ ... (leave) her just after the wedding, and they „ .. „ .... „ . „ ...... (never, meet)

aga in.
70. You 'd better not talk to Bob now. He's angry. He „ „ „ .... „ . „ . „ ... (talk) to his boss, who
. . „ ... „ ....... „ ... (refu se) to give him a pay rise. lt's not the first time his boss „ „ „ . „ . „ . „ ..... .

(do) something like that to him.


71. Centuries ago, people „ „ „ „ . „ „ „ „ „ .. (never, leave) their villages. lhey „ „ „ .... „ „ „ „ „ .
(always, stay) where they „ „ „ „ . „ „ „ „ . „ . (live) all their lives. Today, people „ „ „ .... „ „ „ „ „ .
(move) around a lot.
72. We „„„„„„.„.„„. (know) about the rules since we „ . „ „ „ .. „ . „ „ „ . (work) here. We
.. „ „ „ „ „ „ . „ „ „ (learn) about them on the first day, and „„„„.„.„„„.„ (stili, obey) them.
73. Our dad „ . „ . „ „ . „ . „ „ „ . (come) from Sweden tomorrow. The piane „ „ „ „ „ ... „ „ „ „ (land)
at 2 p.m. We „ . „ „ . „ .. „ . „ „ „ (get) impatient. We . „ „ .. „ „ „ „ „ . „ . (not, see) him for a while,
and he „ . „ „ „ „ . „ . „ „ „ (not, see) us. The last time we . „ „ .. „ „ „ „ „ . „ . (talk) face to face
.. „ „ „ „ „ „ . „ „ „ (be) six months ago.

74. I „ „ .. „ . „ „ „ . „ . „ (not, fit x2) the lock on the window because it „ „ „ .. „ „ „ „ „ . „ (not, fit).
lt's the wrong size.
75. Since when . „ „ „ „ „ . „ „ „ „ . (the baby, ery)? Since Mother „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (leave) to do
the shopping, or since Father „ „ „ . „ „ „ „ „ „ „ (come) home from work? „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .
(anyone, look) after him?
76. When Dad comes home, I „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „ (do) my homework, and „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ (sleep)
for at least an hour. He „ „ „ „ . „ . „ „ „ „ . (work) long hours, and „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (not, get)
home until 11 p.m.
77. Her husband „ „ „ „ „ „ . „ „ „ „ (be) really friendly these days. She „„„„„„„„„„. (always,
want) him to be like that.

Czasy teraźniejsze. Powtórzenie 105


78. He is so sad because his dog „ .. „ „ „ „ „ „ .. „ . {die). lhey „ „ „ „ „ „ „ „ .. „ . {have) it for 12
years. lt „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {be) sucha good dog that they „ „ . „ „ „ „ „ „ „ „ {not, wa nt) to have
another. lhey „ „ . „ „ „ „ „ . „ . „ {not, believe) any other dog will come close to that one.
79. lhey „ . „ „ . „ . „ „ . „ „ . {promise) him a pay rise. He „ . „ . „ „ „ „ . „ „ „ {work) in the company
for ten years now, so he „ . „ „ „ „ „ „ . „ „ . {deserve x2) it.
80. Whatever his wife does, he is never satisfied. He . „ . „ „ . „ . „ „ „ „ . {always, complain).
81. No matter how late he . „ „ . „ . „ „ „ „ „ „ {come) home at night, his wife never „ . „ „ „ „ . „ . „ „ „
{ask) him where he . „ . „ . „ „ . „ . „ . „ . {be).
82. Someone „.„„„„„.„„.„ {touch) my computer. lhe keyboard is dirty.
83. lhis is the sixth time we „ . „ ... „ „ „ „ „ . „ {do) a Present Tenses Test. lhe last time we
„ . „ „ . „ „ „ „ „ . „ {do) one . „ „ „ „ „ . „ „ „ „ . {be) last week. Most of us „ „ . „ . „ „ „ „ „ „ . {fail) it

then, and that's why we „ „ „ „ „ „ . „ . „ „ . {sit) in this classroom aga in, waiting for the test
to start.
84. When the kids come back home from school, their mother „ . „ . „ „ „ „ „ . „ „ {cook) dinner,
and „ . „ „ „ „ „ „ „ . „ . {wait) for them in the door. lhey can eat it right away. lt's nice to
have such a good mother.
85. lt isn't the first time we „ „ „ . „ . „ „ „ „ . „ {have) to give him a helping hand. We
„.„.„„„„„„.„ {do) it on a number ofoccasions before. So far, we „ . „ . „ „ „ „ „ . „ „ {support)
him and his family at least five times, when they „ „ „ „ „ „ „ . „ „ „ {need) money or food.
We . „ „ . „ . „ „ „ „ . „ . {do) it for about two years now, but we „ . „ . „ „ „ „ „ . „ „ {not, complain).
We like helping people.
86. My sister „ „ . „ „ . „ „ „ „ . „ {go) to her room and „ „ „ „ . „ . „ „ „ „ . {study). She „ . „ „ „ „ „ . „ „ „ .
{study) for about two hours now. She „ „ „ „ „ „ „ . „ „ „ {have) an exam on Monday.
11
87. 1 „ . „ . „ „ „ „ „ . „ „ {look) for you all morning. Where . „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ {you, be)?"
11
1 „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ {be) to the cinema to see the latest film by Spielberg."
li „„„„„.„„„„„ ( you, l'k
1 e ) 1't7"

88. She „ „ „ „ „ „ . „ . „ . „ {not, talk) to her friend since she „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {leave) college last
night, and „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ {go) home. She „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {not, know) where her friend
„ „ . „ „ „ „ „ „ „ „ {go), or what she „ „ „ „ „ . „ . „ „ „ . {do) later. lhat's why she can't say

anything.
89. When I „ „ „ „ „ „ „ . „ „ „ {have) a big supper, I sometimes can't get to sleep, so
I „ „ „ „ „ . „ . „ „ „ . {try) to avoid doing it. I „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ {be) able to resist the temptation
of eating a lot just before going to bed since I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {make) the resolution.
90. Brenda „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ {live) alone in a big house since she „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {divorce) her
husband, and sometimes „ „ „ „ „ „ . „ . „ „ . {feel) scared. lhat's why she „ . „ „ „ „ „ „ . „ „ .
{think) of getting married aga in. She „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {start) looking for a good candidate.
She „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ {date x2) different men, and so far she . „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ {date) five,
but she . „ „ „ „ „ . „ „ „ „ . {not, think) any of them will make a good husband, so she
„ „ . „ „ „ „ „ „ „ „ {stili, date).

91. I . „ . „ „ „ „ „ . „ „ „ {open) the book on page 16, but now it's open on page 25. Someone
„.„.„„„„„.„„ {read) it.

106 Opowieść o angielskich czasach


92. Don't be angry with your daughter. She „ .... „ „ . „ „ ... „ . (be) a bit impolite only because
she can't wait to get her presents. „ „ . „ . „ „ „ „ „ „ . (you, not, remember) your behaviour
when you „ „ „ „ . „ „ . „ . „ „ (be) a kid?
93. Most of us „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „ (graduate) from our secondary school a few months ago, and
„ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ (apply) to get into college. We „ „ „ „ „ „ „ . „ „ „ (be) good friends ever since

we „ „ „ „ „ „ . „ . „ „ . (attend) it.
94. My brother „ „ „ „ „ „ „ . „ „ „ (leave) for London, where they .. „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (offer) him
a well-paid job as a plumber. He „ „ „ „ „ „ . „ „ „ „ (be) there for three months now. He says
he . „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ (enjoy) his stay, but „ .. „ „ „ „ „ „ „ „ . (come) back to Poland next month.
We „ „ . „ . „ „ „ „ „ „ . (redecorate x2) his room to make him happy when he comes back.
95. Why „„„„„„„„„.„ (she, feel) the dress? „„„„„„„„.„„ (she, want) to know if it
„„„„„„„.„„„ (feel) soft before buying it?
96. "Where „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „ (she, be) so long? We „ „ „ „ „ „ . „ „ „ „ (look) for her for hours:'
"She „ „ „ „ . „ . „ „ „ „ . (be) out with her best friend."
" „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (she, tell) her mother she would not get back until midnight?"

97. Some criminals confess their crimes when the feeling of guilt . „ .. „ .. „ .. „ „ „ .. (grow) so
strong they can no longer bear it. lt's a pity all people . „ . „ . „ ...... „ .... (not, do) it.
98. The children „ ...... „ ... „ ...... (play) in the garden all alone sin ce their mother „ „ „ . „ . „ . „ ..... .
(leave) for work. No one „ . „ ......... „ ... „ (look) after them because the mother is not
married. Her husband „ ...... „ . „ „ ...... (divorce) her when the kids .. „ „ . „ ....... „ „ . (be)
born because he .... „ ...... „ . „ .... (not, like) children. They .... „ . „ . „ „ .... „ . (become) a single
parent family then.
99. People who .... „ ... „ . „ . „ „ .. (wait) for someone to come „ „ „ .... „ . „ . „ ... (get) impatient.
After they ... „ . „ ......... „ .. (wait) for about an hou r, they „ „ . „ „ . „ .. „ „ . „ (give up) and
.. „ ... „ ....... „ ... (start) doing something else. Usually, they just ... „ . „ ........... „ (go) home.

100. The problem of drug addiction „ .. „ ....... „ . „ „ . (grow x2). More and more schoolchildren
.. „ ... „ ....... „ ... (be) affected.

Ćwiczenie 38. Wszystkie poniższe zdania zawierają po jednym błędzie. Wypatrz go


i popraw. Jeśli nie potrafisz, zajrzyj do Klucza, ale najpierw postaraj się zrobić to sam.

1. The new perfume is smelling like spring flowers. Where did you get it?

2. My brother is a football fan since he was seven. Our dad took us to a football match then.

3. This is the first time I am reading sucha good book. lt reads very well.

4. Peter sees his girlfriend tonight. He hasn't seen her for two weeks, since she went on
holiday.

Czasy teraźniejsze. Powtórzenie 107


5. My brother has been in love with a girl since he has seen her at a bus stop. I don't
understa nd how anyone can fali in love with someone they don't know well enough.

6. Did you see Mary's new haircut? lt looks really great.

7. The coffee is tasting bitter. Someone has forgotten to put some sugar in it.

8. I am waiting much too long for them. That's enough. I am leaving.

9. He hasn't said a single word since he walked in. What is he thinking about all th is time?

10. Michael Jackson has never visited my hometown. What a pity! I like his music so
much.

11. The boy's clothes are dirty. He has played football.

12. How long do you know your neighbour? Since he moved in?

13. Peter is in Warsaw for two weeks. He has arrived yesterday, and is going to stay with
us all this time. We hope to take him to all the places of interest here.

14. My si ster is a college student for a year. She became one last summer.

15. lt has been raining for two hours, and it didn't stop yet.

16. My mother looks exhausted. She has cleaned the windows since 8 a.m.

17. More and more Polish students spend their holidays in an English-speaking country to
improve English and earn a bit of money. lt didn't happen so often before.

18. Peter is in Warsaw for two weeks. He has seen so much, and he is leaving tomorrow.

19. lt's the first t ime I am eating sucha delicious cake. I have never tried anything that tasty.

20. lt's a week since I have seen my husband. I am missing him so much.

108 Opowieść o angielskich czasach


Ćwiczenie 39. Wpisz brakujące elementy zdań, używając czasów z poprzednich
ćwiczeń i kierując się własnymi skojarzeniami. Często będziesz mógł to zrobić na kilka
różnych sposobów.

1. lt's not the first time I ....................... „.......... lt ............................... a few times before.
2. Brenda has had „...... „.............. „...... „.... since she ............. „....... „............. „........ „............ „.
3. She has been wearing the same ....... „................................... for .............. „........ „............ „.
4. Some people have never ............................. „........ „............ „...................... „........ „............ „.
5. Fifty years ago, girls never .......... „........................................................................................ .
6. 1his is the second time we ......... „......... in the forest. We ........ „............. only on ce before.
7. She doesn't know much aboutJapanese culture because she ........................................... .
8. Sorry about my wet hands. I ....... „........................................................................................ .
9. How long has she ....................... „...................... „...................... „...................................... „ ?
10. Since when .................. you ................. this girl? ................. you ever ................ her family?
11. . ........................................ she got married, her life ................ „...................... for the better.
12. My parents ........................ in the garden.1hey .......................... since 8 a.m. this morning.
13. 1he Warsaw train ................... from platform 1. lt ....................... in two minutes, so you'd
better hurry.
14. How long have you ..... „...... „....... cooking? Do you think you will ever learn to do it well?
15. Yourtowel ....... „... „ so soft. Mine ............ 1think that's because it's nota quality product.
16. You can borrow my car for tonight. I ..... „.... „...... „.............. „....... „............. „........ „............ „.
17. Money .... „....... „........ „.... „...... „...................... „.. on trees, so be careful while spending it.
18. Unfortunately, cars ................ „........ faster and faster these days, so the number of
accidents ............................................................................................................................... .
19. My friend can't write. He .„ ...................... „...................... „................ his arm in two places.
20. 1he water in the tap is cold . ....... „...................................................... the water heater off?

Ćwiczenie 40. W logiczny sposób opisz dowolną sytuację, w której przynajmniej raz
będziesz miał okazję użyć wszystkich pięciu dotychczas omówionych czasów. Możesz
powracać do tego ćwiczenia wiele razy i za każdym razem robić je inaczej. Pamiętaj
o tym tak długo, jak długo czasy teraźniejsze będą dla Ciebie pewną zagadką.

Przykład:

Whenever my mother eats too much, she puts on weight. Last year, she Q!!1 on five kilos.
She is eating too much again. In fact, she has been eating too much for at least a month,
and has already put on two kilos. She never learns from her mistakes, just like me.

Czasy teraźniejsze. Powtórzenie 109


Ćwiczenie 41. Poniżej znajdziesz kilka zdań, które pokazują różnorodne zastosowania
czasu PC. Przeanalizuj je, zastanów się, jaką funkcję pełni w nich ten czas, a następnie
stwórz podobne zdania oparte na własnych skojarzeniach.

1. "Where's Jenny?"
"She is playing the piano upstairs."
2. Jen ny never remem bers to eat or drink when she is playi ng the piano.
3. Thanks for inviting us, but we can't come to the party because Jenny is performing in
the school play on Friday, and after that we are going to the parents' evening.
4. Jen ny is playing a lot these days. She is preparing for the school concert.
5. lt's a really interesting story. One day, Jenny is playing the piano in her room upstairs,
and suddenly she hears this strange sound coming from under the keyboard. She
looks down, and who does she see? Her cat. And what ~the cat doing? Miaowing to
the music she is playing.
6. More and more people are asking Jenny to play at their parties. She is becoming
popular.

Ćwiczenie 42. Odpowiedz na poniższą ofertę w czasach teraźniejszych, które


sugerujemy. Za każdym razem używaj czasownika smoke. Czy wiesz, jakie to będą
czasy?

A cigarette?

1. Podziękuj w czasie, z którego będzie wynikało, że nie jesteś palaczem.


2. Podziękuj w czasie, z którego będz ie wynikało, że chociaż jesteś palaczem, teraz nie
masz ochoty na papierosa.
3. Podziękuj w czasie, z którego będzie wynikało, że właśnie wypaliłeś papierosa.
4. Podziękuj w czasie, z którego będzie wynikało, że palisz już tak długo, że masz ochotę
przestać .

5. Podziękuj w czasach, z których będzie wynikało, że nie palisz od chwili wypalenia


ostatniego papierosa tydzień wcześniej, że próbujesz rzucić palenie i że nie chcesz
powrotu do tego nałogu .

Ćwiczenie 43. Teraz wybierz trunek i korzystaj z ducha naszych pięciu instrukcj i do
ćwiczenia powyżej.

Same vodka I wine I juice?


Past Simple I
Past Continuous 6.
niniejszym rozdziale naszymi bohaterami będą kolejne dwa czasy angielskie sto-
W jące wobec siebie w wyraźnym kontraście - Past Simple, który skrótowo będziemy
nazywali PtS, oraz czas Past Continuous, który otrzyma roboczy skrót PtC. Pierwszy z nich
był już przedmiotem naszych rozważań przy okazji kontrastu przeszłości związanej i nie-
związanej z teraźniejszością. Obecnie interesować nas będzie jego relacja do bliższego mu
czasu, bo tal<Że niezwiązanego z chwilą mówienia.

Początek i trwanie czh)nnosci

Tym razem istniejący kontrast będzie w linii prostej wynikał z różnicy między aspektami,
do których należą te dwa czasy, simple i continuous, co możemy określić jako różnicę między
początkiem danej czynności (jak pamiętamy, jest to równoznaczne ze zwykłym faktem
jej wystąpienia) a jej trwaniem w określonym momencie przeszłym. Używając na-
szego podstawowego przykładu, możemy wstępnie przedstawić to następująco:

(a) Teresa milked her cow at 5.23 yesterday.


(b) Teresa was milking hercow at 5.23 yesterday.

Czas PtS skupia się na zwykłym fakcie wystąpienia, czyli rozpoczęcia się czynności
w danym momencie przeszłym, podczas gdy PtC koncentruje się na jej trwaniu w tym
momencie, z czego wypływa oczywisty wniosek, że czynność ta musiała mieć swój
początek jakiś czas wcześniej. W naszych przykładach dojenie krowy zaczynamy zatem
albo dokładnie o godzinie 5.23 (a), a lbo jakiś czas przed tą godziną, tak by z jej wybiciem
być już w toku tej jał<Że poży tecznej czynności (b ). Z pewnością dostrzegasz analogię do
omawianych już czasów teraźniejszych PS i PC, co jest czymś naturalnym w przypadku
aspektowego podejścia do systemu angielskich czasów. Takie analogie będą się jeszcze
nieraz same nasuwały każdemu uważnemu czytelnikowi.
Dla tych odznaczających się pamięcią wzrokową przedstawiamy te relacje na
poniższym wykresie. Jak poprzednio, linia przerywana oznacza jedynie możliwość, lecz
nie konieczność kontynuowania czynności poza podany moment czasowy:
5.23



------·-----------
was :
milked

milking

Za każdym razem gdy stoimy przed wyborem jednego z tych dwóch czasów, musimy
zatem rozstrzygnąć, czy mówimy o czymś, co w danym momencie przeszłym było już
w toku, czy też o czymś, co w tym momencie miało dopiero swój początek. Pamiętaj, że
zawsze wtedy, gdy interesuje Cię zwykły fakt wystąpienia danej czynności, powinieneś
sięgać po czasy typu simple, co w naszym przypadku oznacza wybór PtS. Dla lepszego
zrozumienia tego zagadnienia proponujemy następujące dwa przykłady w formie pytań:

(a) What did you do when you saw the ~re?


(b) What were you doing when you saw the ~re?

W zdaniu (a) interesuje nas to , jaka czynność rozpoczęła się w reakcji na zauważenie
pożaru, np. czy nasz rozmówca wezwał pomoc, czy też zareagował w jakiś inny sposób.
Pytanie (b) natomiast ujmuje to zupełnie inaczej: nie interesuje nas, co nasz rozmówca
zrobił po zauważeniu pożaru, jak na niego zareagował i czy w jakiś sposób pomógł, czy
też nie; ciekawi nas jedynie to, co takiego robił w momencie, gdy zauważył pożar, być
może dlatego, że o coś go podejrzewamy, gdyż np. znajdował się wtedy w naszym pokoju,
gdzie raczej nie powinno go być.

Ćwiczenie 44. Podani niżej uczniowie byli wczoraj w klasie w chwili, gdy o godzinie
9.45 wszedł do niej nauczyciel. Opisz wykonywane przez nich czynności. Zapewne
wiesz, jakiego będziesz potrzebował czasu.

Przykład:

When the teacher wa lked in, Peter (sit at the desk).


Peter was sitting at the desk.

1. John (talk to his friend)

2. john's friend (listen to him)

3. Two students (rub the board clean)

4. Barbara (wait for the teacher)

112 Opowieść o angielskich czasach


5. Elisa (read a love story)

6. Carla (think about her holiday)

7. Jane and Rob (look at each other). They (think) about their date the following day.

Ćwiczenie 45. Na widok nauczyciela ci sami uczniowie zrobili I zaczęli robić pewne
nowe rzeczy. Napisz, co zrobili. Czy wiesz, jakiego czasu potrzebujesz tym razem?

Przykład:

When the teacher walked in, Peter (stand up).


Peter stood up.

1. John (stop talking to his friend)

2. John's friend (stop listening to him)

3. Two students (go back to their desks)

4. Barbara (be happy to see the teacher)

5. Elisa (hide her love story under the desk)

6. Carla (think about the lesson)

7. Jane and Rob (look at the teacher). They(stop) thinking about their date the following day.

Ćwiczenie 46. Połączymy teraz obydwa powyższe ćwiczenia w jedno, tworząc


pary zdań opisujące te czynności, które w chwili wejścia nauczyciela były w trakcie
wykonywania, oraz te, które miały wtedy swój początek jako real<cja na pojawienie się
nauczyciela w klasie.

Przykład:

Peter (sit at the desk I stand up)


Peter was sitting at the desk. When the teacher walked in, he stood up.

Past Simple I Past Continuous 113


1. John (talk to his friend I stop talking to him)

2. John's friend (listen to him I stop listening to him)

3. Two students (rub the board clean I go back to their desks)

4. Barbara (wait for the teacher I be happy to see him)

5. Elisa (read a love story I hide her love story under the desk)

6. Carla {think about her holiday I think about the lesson)

7. Jane and Rob (look at each other and think about their date I look at the teacher and
stop thinking about their date)

Ćwiczenie 47. Pomyśl o przeszł5ch sytuacjach z Twojego życia. Gdy gdzieś wchodziłeś,
na pewno zastawałeś różne oso y w trakcie wykonywania pewnych czynności. Na Twój
widok osoby te jakoś reagowały. Napisz pięć zdań opisujących to, zgodnie z poniższym
przykładem.

Przykład:

When I come into the kitchen yesterday morning, my mother was havinq breakfast. She said
hello to me, and o(fered me a cup of tea.

Te same czasy w zdaniu głównym i podrzędnym

Innym ciekawym przypadkiem jest zestawienie tych samych dwóch czasów w obydwu
częściach zdania: albo PtS, albo PtC. Kiedy taka sytuacja może mieć miejsce? Ano wtedy,
gdy czynności pozostają wobec siebie w takiej relacji, że albo obydwie biegną równole-
gle do siebie (wtedy dwukrotnie pojawi się czas PtC), albo obydwie zaczynają się w tym
samym momencie (wówczas jedynym wyjściem jest dwukrotne użycie czasu PtS ). Na
początek przyjrzyjmy się dwukrotnemu użyciu czasu PtC:

114 Opowieść o angielskich czasach


While the kids were playing on the ~oor, the parents were lying on the bed.
When Teresa was milking the cow, Zenek was looking at her.

W każdym przypadku mamy dwie czynności równoległe wobec siebie pod względem
czasu trwania: dzieci zajęte były zabawą na podłodze, podczas gdy rodzice zasłużenie
odpoczywali na kanapie. A mąż naszej bohaterki, Zenek? Zenek albo jest strasznym
leniem (i nie chce pomagać żonie Teresie), albo jest tak bardzo w niej zakochany, że nie
może odmówić sobie przyjemności patrzenia na nią nawet wtedy, gdy wykonuje ona
swoje obowiązki w gospodarstwie. Skoro tak, obydwie czynności oddamy tym samym
czasem ciągłym. Dlaczego n ie inaczej? Powodem jest to , że obydwie czynności biegną
jednocześnie obok siebie i żadna z nich nie jest na ty le krótka, by wystąpić w trakcie drugiej
albo by przerwać ją w trakcie jej trwania, gdyż obydwie są na ty le długie , że mogą jedynie
biec obok siebie. Uciekając się do terminologii naszych wykresów, możemy stwierdzić, że
żadna z nich nie jest na tyle krótka, by być kropką w relacji do linii, lecz obydwie muszą
być przedstawione dwoma oddzielnymi liniami:

was milking

was looki ng

Drugi z dwóch ciekawych przypadków, o których przed chwilą wspomnieliśmy, dotyczy


dwukrotnego użycia czasu PtS. W jakich sytuacjach skorzystamy z tego rozwiązania?
Zawsze wtedy, gdy obydwie wspomniane czynności będą miały wspólny początek. Nie
należy tego rozumieć zbyt dosłownie: wspólny początek nie oznacza potrzeby stosowania
stopera, który co do sekundy odmierzy czas i da sygnał do rozpoczęcia np. dojenia krowy
razem z dowolną inną czynnością, np. powrotem męża do domu. Czynności takie z reguły
będą pozostawały wobec siebie w relacji skutku i przyczyny: jedna z nich da początek
tej drugiej. Logika podpowiada natomiast, że przyczyna zwykle poprzedza skutek, i tak
też będzie w naszym przypadku - wystąpienie jednej czynności zainicjuje tę drugą, która
rozpocznie się w reakcji na tę pierwszą. Spójrzmy na kilka przykładów:

{a) When Zenek carne home, Te resa milked her cow.


(b) When the accident happened, people gat out of their cars.
(c) When Peter saw the f1re, he dialled 998.

W każdym przypadku wystąpienie jednej czynności (tej w zdaniu podrzędnym)


zainicjowało czynność ze zdania głównego:

(a) Teresa zaczęła dojenie krowy wraz z powrotem męża do domu, czyli zaraz po jego
powrocie (być może zwolnił ją z obowiązku opiekowania się dzieckiem i dopiero
wtedy mogła się zająć czymś innym, a może po prostu Teresa chciała zrobić mu
przyjemność w postaci szklanki świeżego i ciep łego m leka prosto od krowy);

Past Simple I Past Continuous 115


(b) ludzie wysiedli z samochodów dopiero po tym, gdy wydarzył się wypadek, w reakcji
na wypadek, żeby być może pomóc albo tylko popatrzeć na czyjeś nieszczęście, ciesząc
się, że nie spotkało to ich, ale kogoś innego;

(c) Piotr zadzwonił na numer straży pożarnej dopiero po zauważeniu pożaru, ale
z pewnością zaraz po jego dostrzeżeniu, najszybciej jak tylko mógł.

Gdybyśmy chcieli przedstawić to samo na wykresie, w każdym przypadku wyglądałby


on tak samo:
czynność ze zda nia podrzędnego (rozpoczynającego się od when„.)

~ czynność ze zdania głównego

Gdybyśmy w zdaniu głównym każdego z tych trzech przypadków zastosowali czas PtC,
w dwóch z nich otrzymalibyśmy równie poprawne zdania, lecz w jednym stworzylibyśmy
śmieszną sytuację, która raczej nie mogłaby się zdarzyć naprawdę. Czy wiesz dlaczego?
Zdania (a) i (b) mogą poprawnie funkcjonować w każdym z omawianych tu czasów,
gdyż w chwili powrotu Zenka do domu jego żona równie dobrze mogła być już w trakcie
dojenia, jak i dopiero je rozpocząć. Podobnie z pasażerami samochodu: mogli wysiąść
z auta, by przyjrzeć się wypadkowi, lub być już w trakcie wysiadania, np. gdzieś na
parkingu, żeby coś zjeść. A zatem:

W hen Zenek came home, Teresa milked her cow. (zaczęła dojenie)
W hen Zenek came home, Teresa was milking her cow. (była w trakcie dojenia)

When the accident happened, people got out of their cars. (zaczęli wysiadać w reakcji na wypadek)
When the accident happened, people were getting out of their cars. (byli w trakcie wysiadania
z zupełnie innego powodu)

Natomiast w zdaniu (c) efekt byłby dość komiczny:


When Peter saw the frre, he dialled 998.
When Peter saw the frre, he was dialling 998.

Drugie zdanie jednoznacznie stwierdza, że Piotr był już w trakcie wykręcania numeru
straży pożarnej, choć jeszcze nie wiedział, że cokolwiek się pali! Choć takie reakcje
z pewnością znacznie usprawniłyby akcje ratunkowe, są jedynie pobożnym życzeniem
lub wynikiem błędu gramatycznego.

116 Opowieść o angielskich czasach


Dwa ostrzeżenia

Na koniec pragniemy podać jeszcze dwie uwagi w formie ostrzeżeń.


I. Nie utożsamiaj angielskiego czasu PtC z polską formą niedokonaną czasownika (np.
doił, wysiadał , wykręcał); choć relacja taka rzeczywiście istnieje, jest ona jednostronna,
tzn. wszystkie przypadki angielskiego czasu PtC istotnie odpowiadają polskiej formie
niedokonanej (co widać z każdego przykładu przytoczonego w tym rozdziale), lecz nie
każda polska niedokonana forma czasownikowa jest równoznaczna z angielskim czasem
PtC. Spójrzmy na kilka przyldadów:

(a) Stała na peronie i machała chusteczką.


(b) Wykładowca mówił o problemie bezrobocia.
(c) Gdy byliśmy we Francji, codziennie piliśmy wino.
(d) Wczoraj słuchałem radia.

Niedoświadczony polski uczeń ma nieodpartą pokusę stosowania w takich przypadkach


czasu PtC, bo skoro piliśmy , to chyba were drinking, skoro stała, to przecież na pewno was
standing itd. Nie jest to jednak prawidłowe rozumowanie, a powodem jest to, że angielski
czas PtC może być użyty tylko wtedy, gdy są kropka i linia, czyli gdy jakaś czynność
jest w toku w danym mome ncie przeszłym .
Czy w powyższych przykładach mamy jakiekolwiek momenty przeszłe, w których
podane czynności były w toku? Z pewnością nie ! Czy nie chodzi w n ich raczej o zwykły
fakt zaistnienia wspomnianych czynności ? Na pewno tak! Mówiący ch ce po prostu
powiedzieć, że ktoś wykonał czynność stania na peronie i machania chusteczką, w trakcie
czego nie wydarzyło się nic innego, na co chciałby zwrócić naszą uwagę (np. nie wybuchła
w tedy bomba); ktoś inny przedstawił w swym wykładzie problem bezrobocia i gdy
mówił, nie stało się nic innego godnego uwagi, o czym należałoby przy okazji wspomnieć
(np. grupa bezrobotnych nie wbiegła do sali). Dlatego dwa pierwsze przyldady mogą być
poprawnie oddane tylko czasem PtS:

She stood on the platform, and waved her handkerchief


Th e lecturer talked about the problem of unemployment.

Natomiast gdyby czynności te zostały przerwane jakimś wydarzeniem, czas PtC byłby
najlepszym rozwiązaniem:

She was standing on the platform, and waving her handkerchief when a bomb
exploded. (Stała na peronie i machała chusteczką, gdy wybuchła bomba.)

The lecturer was talking about the problem of unemployment when a group of
unemployed people ran into the room. (Wykładowca mówił o problemie bezrobocia,
gdy grupa bezrobotnych wbiegła do sali.)

Past Simple I Past Continuous 117


2. Zdania (c) i (d) dodatkowo zwracają uwagę na jeszcze jeden logiczny wniosek :
skoro dana czynność musi być w toku w danym momencie przeszłym, wynika z tego,
że wypełnia go ona całkowicie, co widać w naszych wszystkich dotychczasowych
przyldadach, np.

Teresa was milking the cow at 5.23 I when Zenek ca me home.

Bez względu na to, który okolicznik wybierzemy, jest on całkowicie wypełniony


czynnością dojenia krowy. Godzina 5. 23 trwa przecież tylko 60 sekund, które łatwo można
wypełnić dowolną czynnością, a szczególnie dojeniem krowy, co na pewno zajmuje więcej
niż jedną minutę. Podobnie z momentem powrotu do domu: otwieramy drzwi i od razu
jesteśmy wewnątrz, zas tając domowników w trakcie przeróżnych zajęć (dojenia krowy
czy picia mleka), które z powodzeniem mogą całkowicie wypełnić czas poświęcony na
otwieranie drzwi. Czy jednak codzienne picie wina w czasie dwutygodniowego pobytu we
Francji może zupełnie wypełnić całe dnie? Czy nie chodzi raczej o powtarzanie tej czynności
każdego dnia, a nie o wypełnianie nią całych dni? A gdy ktoś stwierdza, że wczoraj słuchał
radia, to czy chce przez to powiedzieć, że spędził na tej czynności cały dzień, czy chodzi mu
raczej o to , że wczoraj taka czynność miała miejsce obok wielu innych, które udało mu się
jeszcze zrobić? Każdy przyzna, że bardziej realne jest to drugie. Gdyby jednak prawdą było
to pierwsze, moglibyśmy i powinniśmy zasygnalizować to czasem PtC. Przypadki takie są
jednak nader rzadkie i dlatego należy być ostrożnym przy używaniu czasu PtC w zdaniach,
w których okoliczniki czasu są dość długie. Wybór PtC zawsze będzie wtedy oznaczał
trwanie tej czynności przez cały wspomniany okres.
W naszych dwóch kolejnych zdaniach najlepiej uciec się zatem do zwyldego PtS:

When we were in France, we drank wine every day.


Yesterday, I listened to the radio.

W każdym ze zdań pragniemy bowiem powiedzieć tylko i wyłącznie to, że odpowiednie


czynności miały wtedy miejsce (że w czasie pobytu we Francji codziennie piliśmy wino,
a le nie wypełnialiśmy tą czynnością całych dni; że wczoraj słuchaliśmy radia, ale
niekoniecznie robiliśmy to przez cały dzień). Zapewne nie chcemy stworzyć u słuchacza
lub czytelnika wrażenia, że jesteśmy nałogowymi alkoholikami i całe dnie spędzamy
n a piciu wina lub że nasze życie jest tak puste i monotonne, że słuchanie radia to jedyna
czynność wypełniająca cały nasz czas.
Niniejszy rozdział kończymy kolejnymi ćwi czeniami kontrastujący mi omawia ne
w nim czasy. Zwracamy uwagę, że w razie niepewności co do właściwej formy pomoc
można znaleźć w Kluczu.

118 Opowieść o angielskich czasach


Ćwiczenie 48. Dla czasowników w nawiasach wybierz czas PtS lub PtC. Niekiedy
możliwe są dwa rozwiązania, a czasami pokusa popełnienia błędu jest tak silna,
że postanowiliśmy Cię ostrzec. Pamiętaj, że Klucz to ostateczność. Sprawdź swoje
odpowiedzi dopiero po wykonaniu ćwiczenia. Nie zaglądaj do niego zbyt szybko.

1. When a cat ..................... {run) out in front of me, I {stop) the car, and fortunately
..................... (not, hit) it, even though I ..................... (go) very fast indeed.
2. He ..................... {take) the book when I ..................... {not, look). That's why
I ..................... {not, see) it.
3. She ..................... (hurt) her ankle when she ......... „ .......... (play) tennis.
She .............. ....... (stay) on the ground until an ambu lance ..................... (arrive).
4. When my sister .. ................... (look) out of the window, she ...... „ ............. (see) our
mother, who ....... „ ......... „ . {work) in the garden. (2x)
5. When I ... „ ............... . (enter) the bathroom, the water ............... „ .... {overflow) from
the bath, so I ..................... {turn) it off.
6. I ..................... (call) the police when I ..................... (hear) a strange sound.
They ........... .......... {say) they ..................... {send) a police car right away.
7. When I ..................... {enter) the room, the orchestra ..................... (play) my favourite
piece. {x2) (bo jeden z czasowników może być użyty w obydwu czasach - pomyśl który)
8. I ..................... (think) of Betty when someone ..................... (call) out my na me, but
it ..................... (not, be) Betty.
9. She ..................... (have) a bath when the postman ..................... {arrive).
He ..................... (ring) the bell, ..................... (wait) for a moment, and then just
..................... (walk) away.
10. I ..................... {listen) to the rad io when I ..................... (have) an idea. I .................... .
(decide) to make my own music.
11. When she ..................... {come), we ..................... (have) dinner. (x2)
12. When I ..................... {see) them, they ..................... (play) football. They .................... .
{not, stop) even for a minute.
13. When I ..................... (go) to the kindergarten, we ..................... (have) fruit for
a morn ing snack every day.
14. When he ..................... (knock) at the door, I ..................... (open) it immediately
because I ..................... {not, do) anything then.
15. When she ..... ................ (call), I ...... „ ............. {watch) TV, so I „ ....... „ .......... (not,
answer) her call.
16. When the telephone ..................... (ring), I ...... „ ............. {turn) off the TV.
17. She .............. ....... (have) dinner when her husband ............... „ .... {come). {x2) (w którym
układzie jest ona lepszą żoną?)

18. When the lights „ ................... (go) out, we ......... „ .......... (read) a book. We ........ „ .......... .
{wait) for them to come back on, but they ..................... (not).

Past Simple I Past Continuous 119


19. The car „„„„„ .. „„„ ... (go) very fast when a dog „„.„„„„„.„.„ (run) onto the road.
As you can guess, the dog „.„.„„„„„„„. (die).
20. When we „„„„„„„„„„. (hear) t he noise, we „„„„„„„„„„. (look) out of the window.
{x2) (zmieniają się powody wyglądania przez okno, prawda?)

Ćwiczenie 49. Dokończ rozpoczęte zdania w dowolny sposób, używając czasów PtS
i PtC. Symbol „x2" jak zawsze oznacza, że powinieneś uczynić to w obydwu tych
czasach.

Przykład:

When I returned home from school yesterday, my sister„. (x2)


„.was he/ping Mather.
„.went upstairs to her room.

1. When I opened the door, the librarian .„ .... „„„ .. „„ .. „.. „.... „„„ ... „„.„ .. „.... „„„ .... „...... (x2)
2. While the baby was sleeping, the babysitter .„„„„ .. „.... „„„ ... „„.„ .. „.... „.„„ ... „.. „.. „.. (x2)
3. When we we re at school, we „.„ .... „„„.. „„ .. „.. „.... „„„ .... „.. „.. „.... „„„.. „„ .. „.. „.... „.. „... „...
4. When we were at school, we „... „„„ .. „„.„„„„ ... „„„ .... „.. „.. „.... „„„ .. „„ ...... „.... „.„„ .. (not)
5. When I was eleven, my family „„„.„„„„.„„„„„„„.„„„„.„„.„„„„.. „„„„ .. „„„„„„ .. „„„„„„„
6. My dad ran out of petrol when he .„„„„.„„„„„„„.„„„„.. „.„„„„„.„„„„„„„„„„„.„„„„„„„.
7. My mum cut herself when she „„.„„„„„„ .. „„„„„„„„„„„ .. „„„„ .. „.„„„„„.„„„„.„„„.„ (x2)
8. The old woman fell and broke her leg as she „„„ .. „„„„.„„.„„„„ .. „„„„ .. „„„„„„ .. „„„„„„„
9. At 6 p.m. last night, the priest „„„„„„„„„.„„„„.„„.„„„„.. „„„„.„„„„„„„.„„„„„„„„„. (x2)
10. What „„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„ (x2) when the burglar alarm went off?

Ćwiczenie 50. Poniżej znajdziesz czasowniki z dopełnieniami lub okolicznikami,


opisujące jedno wydarzenie z życia pewnej she. Stwórz odpowiednie konteksty,
używając czasów PtS i PtC. Nie zakładaj, że układ czasów zawsze będzie taki sam jak
w przykładzie. Wczuj się w każdy kontekst, jaki stworzysz. Poradzisz sobie?

Przykład:

leave home I hear a strange sound


When she was leavinq home, she heard a strange sound.

1. hear a strange sound I turn back and go in side

2. be inside I hear the sound again I it come from the bathroom

120 Opowieść o angielskich czasach


3. walk up to the bathroom door I open it

4. open the door I see water which I run from the tap

5. try to turn off the tap I the water stili run

6. not know what to do I so she call her husband who I work in the garden

7. her husband leave his work and come in I she still try to stop the water

8. he try to stop it too I but the water still run

9. they not know what to do I so they call a professional plumber

10. the plumber not come immediately I because he try to stop water running
in another house

Past Simple I Past Continuous 121


, I
Past Simple I
Past Perfect 7.
zas Past Simple (do którego tak jak poprzednio będziemy się odwoływać skrótowo
C jako do PtS, nadając jego konkurentowi skrót PtP) staje się przedmiotem naszych
wyjaśnień już po raz trzeci: najpierw widzieliśmy go w kontraście do Present Perfect (roz-
dział 3), potem przyjrzeliśmy się jego współpracy z Past Continuous (rozdział 6), a obecnie
przyszła pora na zbadanie jego relacji z jeszcze jednym, już ostatnim czasem, z którym
utrzymuje on bliższe stosunki - Past Perfect. Ponieważ czas PtS jako taki jest nam już
doskonale znany, przejdźmy od razu do tego drugiego, który pojawia się w naszych roz-
ważaniach po raz pierwszy.
Jak wynika z nazwy, czas Past Perfect to czas przeszły dokonany, a nazwa ta - jak
wszystkie nazwy angielskich czasów - jest wielce wymowna: czas przeszły dokonany
to taki, który dokonał się w przeszłości ze skutkiem widocznym już w przeszłości
(zauważ kontrast do Present Perfect - teraźniejszy dokonany to taki, który dokonał się
w teraźniejszości ze skutkiem widocznym w teraźniejszości). Porównaj:

She has eaten too much, and is suffering now.


She had eaten too much, and was suffering then.

The students have spent all their money, so they can't buy anything now.
The students had spent all their money, so they couldn't buy anything the n.

Możemy zatem powiedzieć, że Past Perfect wyraża czynności, które doprowadziły


do jakiegośskutku w przeszłości, natomiast Present Perfect wyraża czynności, które
doprowadziły do jakiegoś skutku w teraźniejszości. Innymi słowy, czas przeszły dokonany
(PtP) okazuje się pełnym odpowiednikiem czasu teraźniejszego dokonanego (PP), a jedyna
różnica to moment pojawienia się skutku: wtedy lub teraz.
Skoro skutki czynności wyrażanych przez czas PtP były widoczne w przesz łości,
oznacza to, że sam proces wykonania tych czynności musiał mieć miejsce jeszcze
wcześniej, gdyż zanim cokolwiek stanie się faktem, najpierw musi zostać wykonane.
I tak oto dochodzimy do pojęcia zaprzeszłości: przeszłości uprzedniej, wcześniejszej od
innej przeszłości, co nie jest - a ściślej mówiąc, nie było - zupełnie obce także językowi
polskiemu. Każdy, kto czyta powieści Kraszewskiego (np. Starq baśń) lub dowolnych
innych autorów, osadzone gdzieś hen w naszej historii, albo uważnie słucha swojej babci
czy dziadka, musiał się kiedyś spotkać z wypowiedziami w rodzaju:

Mąź wrócił do domu, ale źona była juź wyszła.


Przyjechali po mleko, lecz Teresa była jeszcze nie wydoiła żadnej krowy.
Gdybyś był powiedział o tym wcześniej, zrobiłbym to dla ciebie.

Gdybyśmy w naszym ojczystym języku (byli) nie zrezygnowali z tego rodzaju


mówienia o przeszłości - o tej występującej przed inną przeszłością - rozdział ten byłby
bardzo krótki. A tak, będziemy musieli się trochę natrudzić, zanim opiszemy wszystkie
istotne elementy związane z takim widzeniem przeszłości. Przejdźmy zatem do rzeczy,
aby jak najszybciej mieć za sobą kolejny rozdział, kolejny kontrast i kolejny czas.

Dwa punkty w przeszłosci

Zacznijmy od zdania o dojeniu krowy i wykresu, który w prosty sposób, bo tylko za po-
mocą dwóch kropek, pokazuje, o co w tym wszystkim chodzi:

Teresa had. milked all the cows when Zenek carne


. home.
. .
... ...
.
ZAP.RZESZLOŚĆ
.
PRZESZLOSĆ TERAŹNIEJSZOŚĆ

.
• •
Co zastał mąż Zenek po powrocie do domu? Żonę Teresę odpoczywającą przy piecu,
świeże mleko czekające na niego na stole i wesołe, bo wydojone krowy w oborze. Dzięki
czemu wszystko to było moż liwe? Ano dzięki bardzo pracowitej żonie Teresie, która jeszcze
przed jego powrotem zdążyła wydoić wszystkie krowy {choć mieli ich sporo w oborze),
a gdy mąż Zenek powrócił do domu, czynność dojenia była tylko wspomnieniem {na
szczęście efekt dojenia - m leko - wciąż był dostępny). Wyraźnie widać to na powyższym
wykresie, tak bardzo rozdzielającym od siebie obydwie czynności, że gdy wystąpiła ta
druga {powrót męża do domu), ta pierwsza (dojenie) należała już do przeszłości, która
z teraźniejszego punktu widzenia staje się zaprzeszłością. We współczesnym języku
polskim nasze trzy początkowe przyldady zostaną oddane zwykłym czasem przeszłym,
choć staropolszczyzna ujęłaby to dokładnie tak samo, jak czyni to angielski:

The husband returned home, but his wife had a/ready le~. (Mąź wrócił do domu, lecz
jego źona była juź wyszła I juź wyszła .)

124 Opowieść o angielskich czasach


They came to get the milk, but Teresa had not milked any of the cows yet. (Przyjechali
po mleko, lecz Teresa jeszcze była nie wydoiła I nie wydoiła żadnej krowy.)

lf you had told me about it earlier, I would have done it for you. (Gdybyś hl
powiedział I powiedział mi o tym wcześniej, zrobiłbym to dla ciebie.)

Gdy nie ma takiej zależności wys tąpienia jednej czynności przed drugą, nie używaj
czasu zaprzeszłego, gdyż stworzysz zamieszanie w umyśle słuchacza lub czytelnika. Czas
PtP jest bowiem pożądany wtedy i tylko wtedy, gdy opowiadasz o kilku czynnościach,
z których przynajmniej jedna wystąpiła na tyle wcześnie, że w chwili pojawienia się
kolejnej po tej pierwszej nie było już śladu, np.

When the traveller arrived at the station, the train had le#.

Nasz podróżnik nie pojechał tym pociągiem, ponieważ gdy pojawił się na dworcu,
pociągu już nie było - pociąg był już odjechał, niestety bez niego, ponieważ miało to
miejsce na tyle wcześnie, że w chwili jego przybycia pociąg był już w biegu, gdzieś na
trasie, a nie na dworcu, w oczekiwaniu na pasażerów. Gdyby nasz bohater przybył nieco
wcześniej i zastał pociąg wciąż na peronie, po czym odjechałby nim do celu swej podróży,
układ czasów byłby inny, a mianowicie:

When the traveller arrived at the station, the tra in le#.

Mamy tu dwa czasy PtS, czyli przedstawicieli aspektu simple, podkreślającego - jak
wiemy - początek czynności. Chodzi tu o to, że początek czynności ruszania pociągu
(left) nastąpił dopiero wtedy, gdy pasażer pojawił się na dworcu, po czym śpiesznie wsiadł
do pociągu, który wkrótce potem odjechał lub zaczął odjeżdżać. Obydwie czynności
miały miejsce mniej więcej w tym samym czasie, ale logika podpowiada, że skoro pociąg
odjechał (zaczął odjeżdżać) dopiero wtedy, gdy przybył nasz podróżny, jego pojawienie
się na dworcu musiało nastąpić najpierw, po czym pociąg zaraz ruszył w drogę do celu.
Możemy wyobrazić sobie jeszcze jedną możliwość - że pociąg był już w biegu, ale wciąż
na dworcu, w zasięgu wzroku spóźnionego pasażera, czyli:

When the traveller arrived at the station, the train was leaving.

Jak w tym przypadku mają się do siebie obydwie czynności - przybycie pasażera na
dworzec i odjazd pociągu? Zobaczmy to w podsumowaniu wszystkich trzech wariantów,
które dotychczas zaprezentowaliśmy, i przekonajmy się, który z nich jest najbardziej
godny polecenia dla pasażera:

(a) When the traveller arrived at the station, the tra in had le#.
(b) When the traveller arrived at the station, the train le#.
(c) When the traveller arrived at the station, the tra in was leaving.

Past Simple I Past Perfect 125


W zdaniu {a) pociąg był odjechał, zanim podróżny zjawił się na peronie, co zapewne
było dla niego sporym rozczarowaniem; odradzamy ten styl korzystania z pociągów.
Zdanie (b) daje podróżnemu szansę udania się w drogę zgodnie z planem, ponieważ
pociąg jeszcze był nie odjechał i nic nie stało na przeszkodzie, by do niego wsiąść; jest to
zdecydowanie najlepsza pora pojawiania się na dworcu, jeśli ktoś zamierza podróżować
tym środkiem transportu. Przypadek {c) jest niejednoznaczny: czy nasz bohater wsiadł,
czy nie wsiadł do tego pociągu? Na pewno nie zdążył tego uczynić, gdy pociąg stał i czekał
na peronie - ta opcja zawiera się w zdaniu (b ). Gdy tam bowiem przybył, pociąg był
już w ruchu, chociaż wciąż znajdował się w obrębie dworca, no i w zasięgu wzroku
podróżnika, co na pewno dawało mu jakąś nadzieję. Ale nadzieję na co? Ano na to,
że dogoni ten jadący już pociąg i wsiądzie do niego w biegu, co jest dość ryzykowne
i może się zakończyć tragedią, jak w przypadku pewnego wybitnego polskiego aktora,
który właśnie w ten sposób zginął na dworcu we Wrocławiu. Mamy nadzieję, że nasz
bohater tego nie próbował i zdanie {c) na zawsze pozostanie teoretycznym rozważaniem,
pomocnym jedynie w zrozumieniu angielskich czasów, a nie - przyczyny tragedii. Czy
widzisz, jak pięknie współpracują ze sobą angielskie aspekty i rządzone przez nie czasy?

Ćwiczenie 51. Poniżej znajdziesz niedokończony opis tego, co w swoim domu zastał
pechowiec, którego dom (był) został wcześniej okradziony. Dokończ ten opis,
używając czasu PtP. Czasownik podkreślony w zdaniu 10 potrzebuje innego czasu.
Czy wiesz którego?

Przykład:

When I arrived home, I realised same burglars had broken into it. The burglars:

1. ......................................................................................................... (break) down


the door.
2. . ............................................................. (scatter) my pa pers and photos all over the floor.
3. . .................................................................................................. (lock) my dog in the cellar.
4. ................................................................................................. (tear) my favourite slippers.
5. . ...................................................................„........ (smash) the window in the living room.
6. . ................................................................................................................. (steal) my laptop.
7. .............................................. (eat) the cake I ....................... „.(buy) for my wife's birthday.
8. . ................................................................... „...... (leave) the house,so I didn't see anyone.
9. . ........................................................................... (take) almost everything from my study.
10. ........................................ (not, do) anything to my cat. lt ................... (still, sleep) on the
sofa where I ................... (leave) it in the morning.

W powyższym ćwiczeniu wszystkie czynności dokonane przez włamywaczy miały


miejsce przed przybyciem właściciela do domu i odkryciem faktu włamania, dlatego
musisz je wyrazić czasem uprzednim, wcześniejszym od arrived i realised {a więc PtP).

126 Opowieść o angielskich czasach


Jedynym wyjątkiem jest podkreślona czynność ze zdania 10, której wykonawcą nie byli
włamywacze, lecz kot właściciela, wciąż obecny w domu w chwili przybycia swego pana.
Mógł on zatem wtedy coś robić lub zrobić - być w toku wykonywania jakiejś czynności
(PtC) lub ją zacząć (PtS). Inaczej rzecz się ma w ćwiczeniu poniżej, w którym opowiesz
o działaniach, jakie pokrzywdzony podjął po odkryciu włamania i jego skutków, czyli po
czynności wyrażonej czasownikiem saw.

Ćwiczenie 52. Ten sam pechowiec szybko podjął działania zmierzające do ustalenia
sprawców. Używając czasów PtS, PtP lub PtC, opisz jego działania. Czynności, które
miały miejsce przed saw, muszą być wyrażone czasem PtP; te, które wystąpiły po
saw, otrzymają czas PtS; natomiast te, które były w trakcie w czasie saw, nie będą
szczęśliwe, jeśli nie oddasz ich czasem PtC (lub PtS, jeśli trafisz na czasownik
niemający formy ciągłej).

Przykład:

When I saw all this, I:


1. {call) the police immediately.

2. {not, call) for an ambulance as they {not, hurt) anyone simply because there {not, be)
anyone in the house except the cat.

3. {examine) all the rooms carefully to see what else they {take) and what else {be) missing.

4. (remem ber) the same thing (happen) to my grandparents years before.

5. {try) to keep calm and not to panie, even though I {notice) my hands (shake).

6. {open) the drawer where I (put) my documents. lhey (not, be) there, the burglars {take)
them as well.

7. {walk) in to the bathroom. lhe taps {be) on, and the water {run), so I {turn) them off.

8. (look) under the carpet where my wife (hide) her most valuable possessions. All of
them (d isappear), which means somebody {tell) the burglars where to look for things,
and they {know) all about our hiding places.

Past Simple I Past Perfect 127


9. {sit) down and {have) a glass of red wine, which I {buy) the day before, and {plan) to use
to celebrate something really important.

10. {decide) not to call my wife, who {work) at the time. I {not, wa nt) her to worry too early.

Wspomniany tutaj kontrast między dwoma punktami w przeszłości nie zawsze musi
jednak wymagać dwóch różnych czynności. Wystarczy, że jeden z nich jest wymieniony,
a drugi - w jakiś sposób ukryty w zdaniu, np. pod okolicznikiem czasowym by that time
(do tego czasu ):

By that time, she had already graduated from university.

Wyrażenie okolicznikowe by that time daje nam to drugie odniesienie do przeszłości,


bez którego czas PtP nie ma racji bytu, gdyż - jak pamiętamy - jego użycie zakłada ,
że mowa jest o dwóch różnych, odległych od siebie momentach przeszłych. By that
time oznacza, że coś dokonało się przed tym czasem i gdy nastał wspomniany punkt
w przeszłości, to coś należało już do przeszłości, a z perspektywy chwili mówienia - do
zaprzeszłości. Wszystkie takie przypadki możemy zresztą z łatwością rozwinąć w pełne
zdania z własnym czasownikiem, co pozwala lepiej zrozumieć podobne struktury:

By the time she was thirty, she had a/ready graduated from university.
By the time I got to the bookshop, all the copies of the book had sold out.

Czyli najpierw ukończyła studia, a potem 30. rok życia; gdy miała już pełne 30 lat,
zakończenie studiów od jakiegoś czasu należało do przeszłości. Najpierw księgarze
sprzedali wszystkie egzemplarze pewnej książki, a potem niektórzy zapragnęli ją nabyć
dla siebie, ale było już za późno; gdy dotarli do księgarni, sprzedaż tego konkretnego
tytułu od jakiegoś czasu należała już do przeszłości.

TrzbJ lub więcej punktów w przeszłosci

A teraz jeszcze dwie praktyczne uwagi. Pierwsza z nich dotyczy zdań zawierających więcej
niż dwa czasowniki. Ustalenie kolejności wystąpienia dwóch czynności z pewnością nie
stanowi wielkiego problemu dla nikogo, gdyż sprowadza się do odpowiedzi na pytanie,
co było najpierw, a co później. Pokazaliśmy to na wykresie na początku tego rozdziału.
Teraz powtórzymy ten wykres, ale umieścimy na nim kolejno dwie, a następnie trzy
czynności we wszelkich możliwych kombinacjach:

128 Opowieść o angielskich czasach


ZAPRZESZŁOŚĆ PRZESZŁOŚĆ TERAŹNIEJSZOŚĆ
Past Perfect PastSimple

1) •
.
I


2) •• •
li
3) •
7
'
4) • • •
1) Najbardziej typowy przypadek to dwie czynności, z których jedna uprzedza drugą
w czasie, co w efekcie daje nam prosty układ czasu PtS i PtP:

When he come back home, she had milked the cow.

2) Mniej typowy przypadek to trzy czynności, z których dwie występują wspólnie


najpierw, a po nich tylko jedna, co prowadzi do uldadu dwukrotnego użycia czasu PtP
i jednokrotnego PtS:

She said she had not milked the cow because she had spent the time listening to music.

Gdy Zenek powrócił z pracy, tym razem nie zastał ciepłego m leka na stole, gdyż Teresa
byłanie wydoiła na czas krowy, ponieważ była spędziła ten czas na słuchaniu muzyki.
Wierzymy, że był to jednorazowy, nigdy więcej niepowtórzony incydent.

3) Dość typowy przypadek to trzy czynności, z których znowu dwie występują wspólnie,
lecz tym razem po pojedynczej czynności je poprzedzającej, co prowadzi do jednokrotnego
użycia czasu PtP i dwukrotnego użycia czasu PtS:

When I met him, he told me that he had bought another cow.

Gdy nas spotkał, powiedział nam, czego dokonał, zanim nas spotkał i zanim nam
o tym powiedział: że był kupił jeszcze jedną krowę, być może dlatego, że rodzina
uległa w międzyczasie powiększeniu i potrzebowała więcej mleka, niż może dać tylko
jedna krowa. Ponieważ mówienie miało miejsce w czasie spotkania, obydwa odno śne
czasowniki (meet oraz tell) są w tym samym czasie PtS, wyprzedzonym jedynie przez
zakup krowy (buy).

4) No i przypadek najtrudniejszy, wcale nie taki rzadki - trzy czynności, z których żadne
dwie nie zajmują na osi czasowej tego samego punktu, lecz każda znalazła swe własne,

Past Simple I Past Perfect 129


wygodne miejsce, nam pozostawiając cały problem dopasowania czynności do dwóch
czasów przeszłych , jako że inne w żadnym wypadku nie przyjdą nam z pomocą, gdyż to
teren dla nich obcy. Co teraz począć? Musimy sobie jakoś poradzić z tym przypadkiem.
Rozważmy następujące polskie zdanie:

Chciałem go ostrzec, że dałem mu złą ta bletkę, ale on już ją zjadł.

Mamy tu trzy czynności występujące kolejno po sobie:

(1) wydanie złej tabletki;


(2) jej spożycie;
(J) chęć ostrzeżenia.

Problemem nie jest zapewne ani czynność (1), ani czynność (J): leżą one po
przeciwległych stronach komunikacyjnej barykady, więc otrzymają kolejno czas PtP oraz
PtS. Cała trudność tkwi zatem w czynności (2) - spożycia tabletki, co miało miejsce między
jej wydaniem a spóźnioną próbą ostrzeżenia (stąd znak zapytania na wykresie). W takich
przypadkach należy się kierować zdrowym rozsądkiem, który w języku angielskim -
w przeciwieństwie do wielu innych języków, w tym polskiego - zazwyczaj prowadzi do
właściwych wniosków. Zadajmy pytanie: Gdy chcieliśmy ostrzec chorego o wydaniu złej
tabletki, na co było już za późno? Co należało już do przesz łości tak bardzo, że nie można
już było tego odwrócić? Za późno było, by po pierwsze n ie wydać tego niewłaściwego
leku (został przecież wydany wcześniej), a po drugie za późno było i na to, by go nie
spożyć, gdyż zos tał on wcześniej połknięty przez chorego, zapewne w nadziei szybkiego
powrotu do zdrowia. Obydwie czynności poprzedzające chęć os trzeżenia należą więc do
zaprzeszłości , gdyż żadnej z nich nie można j uż było zatrzymać ani zapobiec - na każdą
z nich było już za późno. I taki właśnie będzie najczęstszy układ tego typu zdań, nawet
jeśli liczba czasowników będzie większa od trzech. A zatem:

I wanted to warn him that I had given him the wrong pili, but he had a/ready taken it.

Czynnosci następujące kolejno po sobie

Jeżeli kilka czynności następuje kolejno po sobie w relacji skutku i przyczyny i jedna wy-
nika z drugiej jako normalna kolej rzeczy, dla każdej z nich z reguły używamy czasu PtS,
chyba że bardzo zależy nam na podkreś leniu faktu zakończenia jednej czynności przed
rozpoczęciem kolejnej. Popatrzmy na kilka przyldadów:

The cow mooed when it saw Teresa with a red bucket.


The woman put the key in the lock, turned it twice, and opened the door.
When I shut the door, I opened the window.

130 Opowieść o angielskich czasach


Każda uprzednia z powyższych czynności w logiczny sposób prowadziła do kolejnej,
która - choć późniejsza w czasie od swej poprzedniczki - była jej naturalnym następstwem,
zamierzonym lub logicznym efektem tego, co ją poprzedzało. Krowa najpierw musi
zobaczyć swą panią, by następnie wydać radosne moona jej widok; nie można jednocześnie
włożyć klucza do zamka, przekręcić go i otworzyć drzwi - trzeba te operacje wykonywać
po kolei; jeśli chce się uniknąć przeciągu, najpierw zamyka s ię drzwi, a dopiero potem
otwiera okno. Między tymi wszystkimi czynnościami panuje logiczna relacja skutku
i przyczyny, która sprawia, że wszystkie one będą potrzebowały czasu PtS.
Wspomniana chęć podkreślenia faktu zakończenia jednej czynności przed rozpoczęciem
drugiej powinna być ostrożnie realizowana, by zamiast pożądanej emfazy nie stworzyć
czegoś bardzo nienaturalnego, a tak by się stało w dwóch pierwszych z naszych ostatnich
przykładów (tylko trzeci z nich mógłby ewentualnie skutecznie zaistnieć z taką emfazą}:

The cow mooed when it (had seen???) Teresa with a red bucket.
The woman (had put???) the key in the lock, turned it twice, and opened the door.
When I had shut the door, I opened the window.

Rozdzielenie ciągu powyższych czynności w dwóch pierwszych zdaniach jest po prostu


chybione: niepotrzebnie oddala od siebie to, co przecież wystąpiło niemal jednocześnie
w łańcuchu kolejnych zdarzeń. W tej nowej wersji krowa najpierw zobaczyła swoją
panią, potem nastąpiła przerwa, a następnie zwierzę uświadomiło sobie (jednak dopiero
wtedy, gdy Teresa już odeszła i w ogóle jej tam nie było}, że z tej okazji należy głośno
zamuczeć. Kobieta najpierw włożyła lducz do zamka, potem odeszła na jakiś czas (może
zrobić zakupy), by w końcu powrócić i dokończyć otwieranie drzwi. Widzimy, że wnioski
z tego płynące nie wydają się usprawiedliwiać takiego podejścia.
Jedynie ostatnie zdanie może poddać się naszym zabiegom. Możemy przecież najpierw
doldadnie zamknąć drzwi, a następnie, po sprawdzeniu, czy na pewno są dobrze zamknięte
i nic nam nie grozi w przypadku otworzenia okna, zdecydować się na to drugie. Jeśli jednak
robimy to automatycznie tylko po to, by uniknąć przeciągu, nie potrzeba nam do tego czasu
PtP. Innymi słowy, czas PtP przydatny jest wtedy, gdy mówimy o kilku czynnościach,
z których część wyprzedziła pozostałe tak bardzo, że gdy wydarzyły się te późniejsze (zwylde
wyrażone czasem PtS}, te wcześniejsze należały już do przeszłości i nie można było niczego
w związku z nimi zrobić, np. porozmawiać z kimś, jak w poniższym przyldadzie:

When Zenek ran out of the house to say how much he loved Teresa, she was no longer
the re: she had le~ to milk the cows.

Gdyby Teresa wciąż była przed domem, wszystkie czynności, które miały w tedy
miejsce, wolałyby dla siebie czas PtS, pomimo faktu, że nie wszystkie działy się w tej
samej chwili, lecz następowały po sobie. Wszystkie byłyby jednak połączone zwi'!zlciem
przyczynowo-skutkowym i odbywałyby się w jednym kontekście czasowym, np.

Past Simple I Past Perfect 131


When Zenek ran out of the house to say how much he loved Teresa, she was stili there,
so he hugged her and said she was the greatest love of his life, much greater than all
the cows they had bought and had in the stable.

Czy rozumiesz, dlaczego tylko buy oddajemy czasem perfekcyjnym? Ponieważ tylko
ten czasownik odrywa się od omawianego w powyższym zdaniu p rzeszłego kontekstu
czasowego i biegnie wstecz do zaprzeszłości - do dni zakupu krów, które kiedyś oni byli
kupili, a potem musieli regularnie doić.

Ćwiczenie 53. Przeczytaj poniższe zdania i ustal kolejność czynności, po czym napisz
jedno zdanie zawierające je wszystkie. Będą Ci do tego potrzebne czasy PtS i PtP.
Pamiętaj - wystąpienie jednej czynności przed drugą nie zawsze jest wystarczającym
usprawiedliwieniem użycia czasu PtP. Dwa zdania wymagają tylko jednego z tych
dwóch czasów, więc bądź ostrożny.

Przykład:

lhey made a reservation. lhey went to the restaurant. lhey didn't have to stand.
When they went to the restaurant, they didn't have to stand because they had made
a reservation.

1. lhe boy lost his key. He couldn't open the door. He asked his neighbour for help.

2. lhe man broke his leg badly. His leg was in plaster for six months.

3. lhey visited China in 2011. lhey liked the country very much. lhey never saw it before.

4. We arrived at about 11 p.m. We couldn't talk to them that night. lhey went to bed.

5. My mother switched off the engine of her car. She walked into the house with the
shopping.

6. We wanted to li sten to some music. Nobody brought any CDs. We just talked about life.

7. lhe new assistant arrived. We didn't know her. She didn't work in any of our offices before.

8. My brother left his job at the garage. He worked there for five years. He had problems
with the boss.

132 Opowieść o angielskich czasach


9. We could hear loud noises next door. We called the police. They arrived in no time at all.

10. I didn't recognise my uncle Henry. I didn 't see him for a while, and besides he grew a beard.

Ćwiczenie 54. Odpowiedz na poniższe pytania, używając czasów PtP i/lub PtS. Nie
sądź, że każde zdanie musi zawierać obydwa czasy. Wnikaj w sens wypowiedzi
i dobieraj stosowne aspekty - perfect lub simple. Dwa zdania potrzebują tylko czasu
PtS, a jedno - tylko PtP.

Przykład:

When did he buy a new car? (save enough money I have enough to buy one)
When he had saved enough money and had enough to buy one.

1. Who was it on the phone? (my friend call I find a solution to our problem)

2. What did you do after the party? (get into the car I drive to my grandma's I not visit
her for weeks)

3. Why did n't they tell the truth? (be afraid I be too many people around)

4. Did you buy the ring in London? (not buy anything I forget my credit card I not have
enough cash with me)

5. How did you spend the weekend? (ask Brenda out I have a wonderful time together)

6. Why didn't you stay at the hotel? (not book a room I not beany vacancies)

7. Did you have to refuse his invitation? (not want to I make some other arrangements I
not want to change them)

8. Did you sleep well? (sleep very well I not sleep at all the night before I my sister have
a party)

9. Why did the teacher shout at you? (oversleep I be late for school I not do my homework)

10. She looked really great, didn 't she? (she put on a new dress I have her hair done at the
hairdresser's)

Past Simple I Past Perfect 133


Thot I ft was the... time somebody hod dane something

Analogicznie do czasu PP, czas PtP również występuje w zdaniach zawierających liczeb-
niki porządkowe, w tym przypadku rozpoczynających się od That I It was„. Mówiliśmy
o tym przy okazji czasu Present Perfect. Przypomnijmy tamte przykłady:

This is the fi rst time I have flown . (To jest pierwszy raz, kiedy Jece.)
/sn't it the fourth time we have met? (Czyż to nie czwarty raz, kiedy się spotykamy?)
lt isn't the first time Teresa has milked a cow. She has dane it on many occasions
before. (To nie pierwszy raz Teresa doi krowę. Robiła to przy wielu okazjach wcześniej.)

Mamy nadzieję, że wyprzedzasz nasze myśli i już wiesz (zważywszy, że omawiamy


PtP), co chcemy powiedzieć: że jeśli zdania tego typu będą się zaczynać odit I That was„.,
jedynym możliwym czasem będzie zaprzeszły PtP. Dlaczego koniecznie on? Ponieważ tok
myślenia mieszkańca Wysp Brytyjskich jest - na szczęście - ciągle taki sam: skoro kiedyś
w przeszłości coś stało się po raz pierwszy, drugi czy trzeci, to był to ten pierwszy, drugi czy
trzeci raz tylko i wyłącznie dlatego, że dana czynność wcześniej (a więc w zaprzeszłości)
albo w ogóle (była) nie wystąpiła, albo (by ła) wys tąpiła tylko raz lub dowo lną inną liczbę
razy, zawsze mniejszą o jedno wystąpienie od tego, o którym traktuje nasze zdanie,
i zawsze wcześniej niż It I That was„. Trzy powyższe przykłady, odniesione do przeszłości,
z otwartymi ramionami powitałyby u siebie tylko angielski czas zaprzeszły. Zobaczmy:

That was the first time I had flown. (To był pierwszy raz, kiedy leciałem.)
Wasn't it the fou rth time we had met? (Czyż to nie był czwarty raz, kiedy się spotkaliśmy?)
lt wasn't the first time Teresa had milked a cow. She had dane it on many occasions
before. (To nie pierwszy raz Teresa doiła krowę. Robiła to przy wielu okazjach
wcześniej.)

Spójrzmy na inne przykłady i zobaczmy, że tę samą treść możemy wyrazić także w inny
sposób, tym razem bardziej oczywisty i zrozumiały dla Polaka, gdyż niewymagający
zagłębiania się w tok myś lenia Anglika:

lt was the first time we had tried the new dish = We had never tried it before.
lt was the third time she had said she didn't love me= She had said that twice before.
Wasn't it the fifth. time he had let us down?= Hadn't he let us down four times
before?

Podobnie jak uczyniliśmy to w rozdziale na temat czasu Present Perfect w tego typu
zdaniach, zwracamy uwagę na relacje między podkreślonymi wyrazami w powyższych
przykładach - first/ never, third/ twice orazfifth!four. Są one bardzo pomocne dla „poczucia"
wyłączności czasu PtP w każdym z tych zdań.

134 Opowieść o angielskich czasach


Ćwiczenie 55. Napisz, który raz wykonywałeś czynność opisaną w poniższych
zdaniach. Siedem zdań zostało powtórzonych z ćwiczenia 23, by pokazać tę samą
logikę, przy czym jedyna różnica to punkt odniesienia {teraz, is lub wtedy, was). Trzy
konteksty są zupełnie świeże.

Przykład:

You were watching a comedy. You had never seen such a fu nny comedy before.
That was the first time I hod seen such a funny comedy.

1. You lost your glasses again. lt had happened once before.

2. She never read such a good book as that one.

3. Your father's car broke down. lt had happened twice before.

4. You were listening to a new CD. You had heard such good music only three times before.

5. Your teacher forgot to mark your pa pers. That was not the first time.

6. The nurse fell a sleep while on duty. You wanted to know if it had happened before.

7. Your grandma was taken to hospital. lt had happened nine times before.

8. The police stopped your dad for speeding. They had stopped him many times before.

9. Peter overslept and missed his bus to school. He had already done it once that week.

10. His wife bought a new hat. She had bought twenty hats before that one.

Past Perfect nie zawsze obowiązkowy

Jeśli w zdaniu są obecne spójniki before lub after, użycie czasu Past Perfect staje się nie-
obowiązkowe (choć wciąż możliwe), gdyż samo znaczenie tych spójników wystarczająco
dokładnie podaje wzajemną relację czasową obydwu czynności:

The woman (hod) cleoned the house before the guests orrived.
After students (hod) le~ the room, the cleaner storted cleaning it.

Past Simple I Past Perfect 135


Unti/, before, by the time

A teraz proponujemy zatrzymać się przez chwilę nad trzema wyrażeniami, które niekiedy
mogą być problemem dla niewprawnego jeszcze użytkownika języka angielskiego. Cho-
dzi nam o until, before i by the time. Zaczniemy od tego pierwszego.
Until to słowo nie za bardzo lubiane przez polskich uczniów, ponieważ sprawia
kłopot albo w związ ku z formą przeczącą, albo z czasami, jakich używa. Na szczęście
jego użycie jest dość proste w zdaniach twierdzących, i to właśnie od nich rozpoczniemy
nasze rozważania. Znaczy ono po prostu aż (do), dopóki nie i mówi o sytuacji lub stanie
trwającym do określonego punktu:

Teresa stayed on at the vet's until it was elear what the matter was with her cow.
(Teresa pozostała u weterynarza, aż było jasne I dopóki nie było jasne, co dolega jej
krowie.)

Zenek waited for his wife until she returned from the vet's. (Zenek czekał na żonę, aż
wróciła I dopóki nie wróciła od weterynarza.)

Problemy mogą się zacząć w tedy, gdy until trzeba użyć w znaczeniu polskiego dopiero.
W tym znaczeniu słowo to koniecznie wymaga użycia w zdani u party kuły przeczącej not,
no i czasy, jakich wtedy wymaga, na pierwszy rzut oka mogą nie być dla Ciebie oczywiste.
Najpierw spróbujmy zrozumieć, co takiego dzieje się z until w obecności not. Przeróbmy
powyższe zdanie o Teresie:

Teresa didn't go home until it was elear what the matter was with her cow.

Są możliwe dwa tłumaczenia tego zdania na język polski - jedno jest dosłowne i niezbyt
naturalne dla Polaka, drugie brzmi zupełnie normalnie, ale pomija angielską partykułę not:

Teresa nie poszła do domu, dopóki nie było jasne, co dolega jej krowie.
Teresa poszła do domu, dopiero gdy było jasne, co dolega jej krowie.

Większość Polaków całkiem słusznie za bardziej naturalne z pewnością uzna drugie


zdanie (to z dopiero). W języku angielskim nie ma jednego słowa odpowiadającego
polskiemu dopiero - trzeba je złożyć z dwóch elementów: not... until, przy czym not
występuje przy czasowniku, a until łączy zdanie gł ówne z podrzędnym. Dotyczy to
nie tylko zdań przeszłych, lecz każdego przypadku, gdy będzie nam potrzebny spójnik
dopiero. Obecność formy przeczącej nie ma na celu sugerowania, że ktoś czegoś nie robi,
lecz podkreślenie faktu, że robi to dopiero po nastaniu określonego czasu:

Your TV set will not be ready until Monday. („.będzie gotowy dopiero w poniedziałek)
He will not return until the evening. (On wróci dopiero wieczorem)

136 Opowieść o angielskich czasach


Teresa will not go to the disco until she ha s enough free time. (... pójdzie, dopiero gdy... )

Gdy czynność już trwa i chcemy powiedzieć, jak długo będzie jeszcze trwała, stosujemy
until bez przeczenia:

Teresa will be mi/king her cow until her husband gets back.
I will be here until pve. Then, l'll leave.
She waited for him until it was obvious he wouldn't turn up.

Gdy już w iemy wszystko, co należy, o tym spójniku w związku z potrzebą lub brakiem
potrzeby użycia not, spróbujmy się zmierzyć z trudnością wynikającą ze stosowania z nim
czasów. Na pewnym forum internetowym ktoś zadał następujące pytanie dotyczące
użycia czasów z before, gdzie występuje ten sam problem:

We weren't I hadn't been allowed to touch anything in the room before the police had
taken I took photos and pngerprints. Ma być weren't" i „had taken° dlaczego?
0 1

Dla wyrazistości wytłuściliśmy w powyższym przyldadzie kluczowe słowa. Dorzućmy


do tego dwa inne zdania, tak samo skonstruowane, lecz ze spójnikiem until, gdyż działa
tu ta sama zasada:

Teresa didn't go to the disco until she had milked all her cows.
He didn't understand how to milk ten cows in pve minutes until he had read
the manuał.

Niektórych może dziwić czas zaprzeszły w tych zdaniach, gdyż wydaje się, że powinno
być odwrotnie: najpierw nie pozwolono niczego dotykać, a potem policja zdjęła odciski
palców; najpierw Teresa nie szła na dyskotekę, a potem wydoiła krowy; najpierw Zenek
czegoś nie rozum iał, a potem przeczytał instrukcję i wszystko stało się jasne. Z takiego
punktu w idzenia - ko lejności tych zdarzeń - na pewno tak jest: najpierw ktoś czegoś
nie robił, a dopiero potem wydarzyła się ta druga czynność, która jest jednak wyrażona
czasem zaprzeszłym, jak gdyby miała miejsce wcześniej.
Kolejność zdarzeń nie jest jednak jedynym możliwym punktem w idzenia. Aspektu
perfectmożemyużywaćnietylkopoto, bypokazaćzwykłąkolejnośćczynności,
lecz taicie po to, by - zgodnie z duchem tego aspektu - podkreślić zakończenie
j ednej czynności przed nastaniem innej. Podmioty zdań przeczących nie robiły
wspomnianych czynności (nie dotykały przedmiot ów, nie poszły na dyskote kę, nie
rozumiały mechan izmu dojarki), dopóki najpierw całkowicie nie zostały zakończone
trzy inne wydarzenia (zdjęcie odcisków przez policję, wydojenie wszystkich krów,
przeczytanie instrukcji). Innymi słowy, podmioty mogły wykonać (i rzeczywiście

Past Simple I Past Perfect 137


wy konały) czynności wyrażone w aspekcie simp le dopiero wtedy, gdy najpierw do końca
zostały wykonane czynności wyrażone w aspekcie perfect, i właśnie o to chodzi w tych
zdaniach. Z tego punktu widzenia czasowniki take, milk i read rzeczywiście wystąpiły
wcześniej i otworzyły drogę dla czasowników allow, go i understand. Zobaczmy, jak
pięknie jest to potwierdzone przez użycie w języku polskim spójnika dopiero:

Pozwolono [później] nam dotykać czegokolwiek, dopiero gdy policja (była) zdjęła
[ najpierw]
Teresa poszła [ później] na dyskotekę, dopiero gdy (była) wydoiła [ najpierw]
Zrozumiał [ później], jak wydoić dziesięć krów w pięć minut, dopiero gdy (był)
przeczytał [ najpierw]

Widzimy wyraźnie, że w każdym przypadku czynności wyrażone wytłuszczonymi


czasownikami (angielsld aspekt perfect) miały miejsce przed czynnościami ze zdań
głównych, co potwierdza słuszność użycia tego aspektu w wersjach angielskich.
Powodem dziwnego na pierwszy rzut oka układu czasów jest brak w języku angielsldm
odpowiednika polsldego dopiero, które dla oddania tej idei w angielskim wymaga not
oraz until I before. Gdy zrozumiesz, a następnie poczujesz, że pomimo obecności not nie
chodzi o to, że pierwsza czynność nie została wykonana, lecz że nie była wykonywana
tylko do pewnego momentu, po czym (tj. po uprzednim wystąpieniu czynności ze
zdania podrzędnego) także ona została wykonana przez podmiot , wszystko powinno
się stać zupełnie jasne, np. to, że chwilowo nikomu nie pozwolono niczego dotykać, ale
ostatecznie, po sfot ografowaniu śladów i zdjęciu odcisków palców, taka zgoda została
udzielona i każdy bez problemu mógł dotykać wszystldego, czego pragnął.
Pamiętaj, że zawsze masz pełną swobodę używania czasów w różnych aspektach,
a jedynym ograniczeniem jest logika. Obecność not nigdy nie zmusza nikogo do używania
najpierw aspektusimple, a potem perfect. Wszystko zależy od relacji między czynnościami
w zdaniu. Zobaczmy kilka przykładów:

(a) She didn't go home until the vet had examined the cow.
(b) She didn't go home until it was elear what the matter was with her cow.

Zdanie (a) wyraźnie różnicuje w czasie obydwie czynności: właścicielka krowy poszła
do dom u dopiero po tym, gdy wetezynarz zakończył badanie zwierzęcia; nie zrobiła tego
ani na początku badania, ani w jego trakcie, gdyż chciała się dowiedzieć, co dolega krowie.
W zdaniu (b) sytuacja jest inna, gdyż inny jest drugi czasownik (was zamiast examine).
Tym razem obydwie czynności (didn't go i was) były równoległe w czasie i dlatego
wyrażone są tym samym aspektem: żadna z nich nie uprzedza drugiej, gdyż Teresa poszła
do domu wtedy, gdy było jasne, co dolega jej krowie, np. zwykłe przeziębienie. Pójście do
domu było równoczesne z jasnością co do stanu krowy. Możemy połączyć wszystkie trzy
czynności w jednym zdaniu, co być może pomoże w zauważeniu tych relacji:

138 Opowieść o angielskich czasach


She didn't go home until the vet had examined the cow, and it was elear what the
matterwas.

Czy widzisz, że tylko jedna z tych czynności uprzedza w czasie dwie pozostałe? Dlatego
ta jedna (had examined) zasługuje na aspekt perfekcyjny, natomiast dwie pozostałe (didn't
go i dwukrotne was), późniejsze w stosunku do badania krowy, lecz równoległe wobec
siebie, będą najszczęśliwsze w aspekcie simple.
Pokażemy to jeszcze na innych przyldadach. Trzy pierwsze są identyczne jak te
powyżej, więc nie dodajemy do nich żadnych komentarzy:

He didn't buy any more food until his family had eaten everything from the fridge.
He didn't buy any more food until the fridge was empty.
He didn't buy any more food until his family had eaten everything, and the fridge
was empty.

You're not going to the cinema until you have done your homework. (najpierw hornework)
You must stay in until your condition improves I has improved. (zacznie J skończy się
poprawiać)

Foreigners were not allowed to work legally until they had been in the country for six
months. (najpierw musiało minąć pełne sześć miesięcy ich pobytu)
I stayed at the party until the guests (had) le~. (jeśli wszyscy goście wyszli od razu, bo było ich
niewielu - le~, a jeśli z powodu znacznej ich liczby rozciągnęło się to w czasie i trzeba było czekać na zakończenie
wychodzenia - hod leM
We didn't go out I waited until it had stopped raining. (najpierw przestało padać)
The taxi moved off before the passenger had closed the door. (zanim najpierw zakończyła
się czynność zamknięcia drzwi przez pasażera, taksówka ruszyła i być może pasażer wypadł - aspekty użyte
niezgodnie z kolejnością zdarzeń dla podkreślenia niezakończenia zamykania drzwi przed ruszeniem taksówki
z miejsca)

Mamy nadzieję, że możemy już pozostawić spójniki until i before i przejść do wyrażenia
by the time (that), któremu poświęcimy znacznie mniej miejsca, ponieważ zasady
jego użycia w linii prostej wynikają zarówno z angielskich aspektów, jak i z tego, co
stwierdziliśmy powyżej odnośnie do until i before. Najpierw częściej występujący układ
- z czasem PtS w zdaniu podrzędnym:

By the time he carne home, she...

{a) was in the stable. (była wtedy w oborze, równolegle do carne)


(b) was milking a cow. (już była w toku dojenia, równolegle do carne)
(c) had milked all the COWS. ([była] wydoiła krowy wcześniej, przed carne)
(d) had been milking cows for an hour. (była w trakcie dojenia od godziny przed carne)

Past Simple I Past Perfect 139


A teraz odwrotna sytuacja - z czasem PtP w zdaniu podrzędnym , wszystko zgodnie
z logiką i aspektami:

By the time she had milked the cow, her husband...

(a) was back at home. (gdy skończyła dojenie, on był [zaczął być] w domu)
(b) was waiting for her in the do or. (gdy skończyła dojenie, był w trakcie czekania)
(c) had read the manual about how to use the new mi/ker. (gdy skończyła dojenie, on skończył
czytanie - obydwie czynności w aspekcie perfect)
(d) had been reading the manual for an hour. (gdy skończyła dojenie, on miał za sobą godzinę
czytania)

Możemy j uż pozwolić Ci odpocząć od naszych komentarzy i pozostawić Cię


z ćwiczeniami. Przypominamy, że cichym towarzyszem i - miejmy nadzieję -
pomocnikiem może być Klucz na końcu książki.

Ćwiczenie 56. Połącz poniższe zdania, używając until, before, by the time oraz czasów
PtS i/lub PtP. W nawiasach podpowiadamy, jakich spójników możesz użyć. Niektóre
użycia until oraz before będą wymagały ooecnościw zdaniu partykuły not, inne nie.
Bądź zatem uważny.

Przykład:

He didn't say a word. He waited for her to leave first. He wanted to feel safe. {until)
He didn't say a word until she hod le~ ond he ful.! safe.

1. She didn't return the book to the library. She wanted to read it first. {before)

2. The boy went to the mountains only after he had learnt to ski. {until)

3. The teacher waited for his students to do the tests, and then he collected them. {until)

4. The doctor didn't leave the surgery. Fi rst, he wanted to examine the patient and
prescribe him some medicine. {until)

5. The nurse opened the door. The doctor was no longer inside. He left before that. {by
the time)

6. My mother made a cake and went to bed. Then, my dad turned up from work. {by the
time)

140 Opowieść o angielskich czasach


7. The police stayed at the scene of the accident, waiting for the ambu lance to take the
injured driver to hospital. (until} (spróbuj wyrazić tę samą treść za pomocą leave zamiast stay)

8. He had his breakfast, and then he left for work. (until}

9. The cook cooked dinner, but the children went out to play before that, and were not
in. (by the time}

10. The exam was over. The students did all the tasks. They were happy to leave. (by the
time}

11. Sheila went to the police. First, she checked all the facts. She was sure she was right.
(until}

12. Little Johnny understood the problem. His teacher explained it to him. (until}

13. The hostages didn't move. They waited for the attackers to disappear. They wa nted it
to be safe around. (until}

14. My si ster did n't like skiing at first. Then, she tried it, and realised it was a lot of fun.
(until}

15. We arrived at about midnight. We didn't see anyone. They went to bed at 10 p.m. (by
the time}

Ćwiczenie 57. Dla czasowników w nawiasach wybierz czas PtS lub PtP.

1. We . „ .... „ „ „ ...... „ (not, see} him because when we „ „ ... „ . „ .... „ „ . (get} there he
„ . „ . „ „ „ . „ ... „ . (leave}.
2. We „ „ „ . „ .. „ „ „ „ „ (not, discuss} it with him because when we . „ „ „ „...... „ . „ . (turn up),
he . „ . „ . „ . „ . „ „ . „ . (not, want} to talk. He „ „ . „ „ . „ . „ . „ . „ (just, leave}.
3. By the time she „ „ „ . „ ... „ . „ „ „ (come}, I „ .. „ „ „ . „ . „ . „ „ (do} all of my homework, and
(be) ready to help her.
„ ... „ . „ . „ . „ .. „ .

4. Was it the second or third time he „„„„„„„„„„. (not, do} his homework?
5. I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (not, want} to taste it because it .„.„„„„„.„.„. (look} bad. Someone
„ „ .. „ „ „ „ „ „ „ . (put} too much pepper on it.

Past Simple I Past Perfect 141


6. She „ .... „ „ „ „ „ .. „ . (get) up so late that everybody „ „ . „ „ „ „ „ .. „ „ (already, go) out. She
.. „ „ „ „ „ ... „ „ „ (not, expect) it.
7. She „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (not, leave) her room until everybody „„„„„„„„„„. (have) their
breakfast and „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (be) out.
8. She „„„„„„„„„„. (oversleep). Everybody „„„„„„„„„„. (be) surprised that she
„„„„„„„„„„. (not, hear) the alarm clock.
9. My uncle, who „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (lend) me some money a month ago, „„„„„„„„„„. (come)
yesterday and „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (ask) me to return it.
10. I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (be) very surprised at what she „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (do), but I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .
(not, say) anything. lt wasn't the first time she „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (disappoint) everyone in
the family, but I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (want) to give her one more chance.
11. By the time she „ . „ . „ „ „ ... „ „ „ (disappear), everybody „ „ „ . „ . „ . „ „ .... (be) able to see
her, so it .... „ „ . „ . „ . „ „ „ (be) elear who . „ . „.. „ „ „ „ „ „ . (break) the mirror.
12. She „ . „ „ . „ „ .. „ . „ „ (smoke) a lot, but du ring her stay in England she ..... „ ....... „ „ ... (give)
up smoking; it „ .. „ „ . „ ... „ .. „ . (be) quite difficult to do it. She „ „ „ .. „ ... „ .. „ „ (try) many
times before, but all in vain.
13. We (not, talk) to Bob because when we „ . „ „ . „ . „ „ . „ . „ (get) there, he
„ .. „ . „ . „ . „ „ . „ .

.... „ „ . „ . „ . „ „ „ (already, go) to bed and . „ . „ „ „ „ „ . „ „ „ (be) asleep.


14. When my sister „ . „ „ . „ . „ . „ ... „ (be) born, I . „ . „ „ .... „ . „ „ „ (be) alive for six years.
I „ . „ . „ „ „ . „ .... „ (be) quite happy as an only child, but then that time „ „ . „ ... „ . „ . „ . „ (be)
over. However, I „ „ „ .. „ „ . „ . „ ... (find) another reason to be happy: I . „ . „...... „ „ . „ .. (have)
a sister.
15. When I „ . „ „ „ „ „ . „ „ „ . (open) the fridge, I . „ . „ . „ „ „ „ „ „ „ (notice) there „ „ „ „ . „ „ „ . „ . „ (be)
hardly anything left in it. My kids „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ (eat) everything I . „ „ „ „ „ . „ „ „ „ . (have)
in it. I „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ (have) to do some more shopping.
16. Mr Burton, who „ .. „ „ „ „ . „ „ „ „ (die) two months ago, „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (not, be) very nice.
That's why few people „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ (come) to his funeral. He „ „ „ . „ „ . „ „ . „ „ (never, say)
a friendly word to anyone.
17. John „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (come) so late because he „„„.„.„„„„„. (meet) his friend on the
way. He „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (tell) him all his news.
18. When we „ „ „ „ „ „ . „ . „ „ . (get) home, Mother „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (already, cook) dinner,
and everybody „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ (eat) it. There was nothing left for us. As a result, we
„ „ „ „ „ „ .. „ „ „ . (have) to eat out, which is quite expensive in Warsaw.

19. By the time we „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (arrive), they . „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ (sell) all the tickets. Luckily, we
„„„„„„„„„„. (manage) to get two from a man who „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (book) some tickets
in advance, but „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (not, be) able to attend because his wife „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .
(fali) ill.
20. When he „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (show) me the knife, he „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (say) he „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „
(find) it in the street. lt wasn't the first t ime he „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (find) a valuable thing.

142 Opowieść o angielskich czasach


21. I „„„ .. „.„„„„„ (run) very fast, but when I „„.„„„„„.„„. (get) to the shop, it „„„.„„„„„„ ..
{already, close), so I .„„„„„.„„„„. {turn) round and „„„„„„„.„„„ (go) to another shop.
However, when I „.„„„„„„„„„ (get) there, it „„„„„„„„„„. {be) closed, too. Bad luck!
Both shops „.„.„„„„.„„„ {close) before I „.„„„„„.„„„. {be) able to get there and do
my shopping.
22. By the time he .„.„.„„.„.„„„ {be) ready, we „„„„„.„„„„„ (park) the car.
23. By the time she „„„.„.„.„„.„. (explain) what she „.„.„„„„„„.„ (mea n), we .„.„.„.„„„„„.
(fali) asleep, so we only „„„„„„.„.„„. (hear) half of what she „„„„„.„.„„.„ (have) to
say. (uważaj na aspekty explain i fali)
24. When she „„.„.„.„„„„„ (see) him there, she „„.„.„.„„„„„ {realise) something bad
„„.„.„.„„„„„ (happen). He „„„„„„.„.„„. {never, visit x2) her himself.
25. Madge .„„.„.„.„„.„„ {be) alone in the house because her husband „„„„„„„„„.„
(leave), so she „„.„.„„.„„„„ (be) afraid.
26. When they „„„„ ... „„„„„ (meet), both of them „„„„„„.„„„„ {write) a few novels and
plays, and „.„.„„„„„„.„ {become) famous novelists.
27. By the time the cock „„„.„„„„„.„. (crow), the hen „.„„„„„.„.„„ (lay) two eggs and,
naturally, „„.„„.„„„„.„ (be) very pleased with herself.
28. When the cock „„„„„„„„„„. (be) up, the hen „„„„.„„„„„„ (not, lay) any eggs, which
„„„„„„.„„„„ (make) him a bit angry, especially that it „.„.„„„„„„.„ (not, be) the first
time the hen „.„„„„„.„„.„ (let) the cock down.
29. By the time the cock „„„„.„„„„„„ {crow) three times, the hens „„„„„.„.„„„. (be) up.
30. By the time the cock .„„„„„.„„„„. {crow) three times, the hens „„.„„„„„„„„ (get) up
and „„„„„„„.„„„ (be) up, ready to start a new day.

Ćwiczenie 58. Dokończ rozpoczęte zdania w czasie PtS i/lub PtP. Zależnie od liczby
czasowników w dalszej części zdania użyj jednego lub obydwu z nich, być może po
kilka razy. Zauważ, że do tego typu ćwiczeń możesz wracać wielokrotnie i zawsze
robić je inaczej.

Przykład:

By the time I got up, everyone„.


By the time I g.Q! up, everyone had had their breakfast, and there was no one in.

1. My mother did not leave the kitchen until she I we „„„„.„„„„„„.„„„„„.„„„„.„„.„„„„„„.


2. By the time the kids were ready for lunch, the cooks „„„.„„„„„„„„„„„„„„„„.„„„„„„„.„.
3. By the time the kids had had their lunch, the play leaders „„„.„„„„„„„„„„„„.„„.„„„„„„.
4. She didn'topen the envelope until the postman „„„„„„„„„„„.„.„ and she „„„„„„„„„„„„„.
5. By the time the sun rose, most soldiers .„„„„.„„.„„„„ and „.„„.„„„„„„. out in the open.
6. The land lady didn't clean the stairs before the removal men „„„„„„„„„„„„„„„.„„„„„.„.

Past Simple I Past Perfect 143


7. He was not allowed to look up before all the children „ „ „ „ „ „ „ „ .. „ „ „ „ . „ „ .. „ „ „ „ . „ „ „ „ . „ „ ..
8. The woman was afraid to drive in the win ter until all the snow ... „ „ „ „ .. „ „ . „ „ „ ... „ „ „ „ . „ „ .
and the streets . „ .. „ „ .. „ .. „ „ .. „ .. „ „ „ „ .. „ .. „ „ .. „ .. „ „ „ „ .. „ „ „ „ .. „ „ . „ . „ „ ...... „ „ .. „ „ .. „ „ „ .... „ „ „ .. „
9. By the time the student „ „ „ „ „ „ „ „ ... „ „ „ „ „ „ . „ „ „ „ ... „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .. „ „ „ „ „ „ . „ „ „ „ ... „ „ „ „ . „ „ .
10. Before the police arrived, the robbers „ „ „ . „ .. „ „ „ „ .. „ „ „ „ .. „ „ „ . and „ „ „ .. „ ... „ „ „ ... „ „ „ „ .. „ „

Alternatywa dla Past Simple - used to I would

Czas Past Simple w niektórych wypadkach może być skutecznie zastąpiony dwoma wy-
rażeniami: u sed to oraz would. Są to formy pokrewne, ponieważ podobnie do Past Simple
zrywają związek przeszłości z teraźniejszością. W noszą też jednak coś dodatkowego, czego
brakuje czasowiSimple. Tym czymś jest podkreślenie faktu, że opisane czynności były czę­
sto wykonywane w przeszłości, ale zostały zaniechane, a szanse na ich powrót SC} naprawdę
znikome. W języku polskim staramy się to wyrazić dodaniem słowa kiedyś, co dokładnie
odpowiada duchowi angielskich wyrażeń used to oraz would. Zobaczmy:

Teresa used to I would milk cows with her hands, but now she's got a mi/king machine.
Zenek used to I would ride to work by bike, but now he drives a black BMW.
Their chi/dren used to I would drink a lot of milk, but now they prefer stronger drinks.

Jak widzisz na podstawie drugiego członu każdego z przykładów, czynności z części


pierwszej były kiedyś czymś normalnym w rodzinie Teresy i Zenka, ale w wyniku zmian
w ich życiu bezpowrotnie odeszły do historii. Kto zechce powrócić bowiem do ręcznego
dojenia krowy, jeśli raz zakosztuje wygody używania urządzenia mechanicznego?
Kto ponownie przesiądzie się na mały rower z lat młodości po choćby krótkim okresie
jeżdżenia samochodem marki BMW? Ile osób po osiągnięciu dojrzałości i zasmakowaniu
w pełnej gamie napojów chciałoby ponownie powrócić do codziennego spożywania mleka
i tylko mleka? Te wszystkie informacje możemy zawrzeć w naszej wypowiedzi, jeśli
zdecydujemy się na użycie u sed to lub would.
Wspólne dla tych wyrażeń jest to, że nie używamy ich do opisania jednorazowych
czynności, które miały miejsce w jakimś konkretnym czasie w przeszłości. Nie podajemy
więc obok nich jednorazowych okoliczników czasu ani szczegółów na temat tego, jak
długo dana czynność trwała czy też ile razy się wydarzyła, ponieważ przy użyciu u sed to
lub would możemy mówić tylko o powtarzających się czynnościach, które ktoś kiedyś
często wykonywał, a teraz zaprzestał i raczej nigdy więcej do nich nie powróci. Unikaj
zatem wprowadzania used to lub would do poniższych zdań oraz im podobnych:

She used to I would milk cows five years ago I in 2005.


They used to I would drit1e into town twice last month.
The boy used to I would do his homework for an hour.

144 Opowieść o angielskich czasach


Chodzi o to, że czynność musi s ię wielokrotnie powtarzać, być norma i czymś
regularnym w okresie zamkniętym w przeszłości, a okoliczniki podkreślone w powyższych
zdaniach na to nie pozwalają. Możesz wprowadzić jedynie takie okoliczniki czasu, które
dają szansę na powtarzanie się danej czynności, przy czym wou Id zdecydowanie bardziej
preferuje nakreślenie ram czasowych niż wyrażenie u sed to, które równie dobrze czuje się
w kontekstach pozbawionych jakiegokolwiek odniesienia do czasu, jak i w kontekstach
z takim odniesieniem, np.

I used to visit my grandparents. (a nie: Iwottltf visit my grandparents)


I used to visit my grandparents. I would spend hours ta/king to them. (usedto zakreśla pewne
ramy czasowe, w które would może następnie wejść w drugim zdaniu}
In those days, people used to I would dress differently.
A hundred years ago, they didn't use to I wouldn't watch TV.
When she was eleven, she used to I would get back home before 10 p.m. She didn't
use to I wouldn't stay out until midnight.

Na koniec chcemy zwrócić uwagę na fakt, że chociaż wou Id jest dość wiernym
towarzyszem used to, nie zawsze jest gotowe stanąć u jego boku, ponieważ nie lubi
czasowników stanu. Jeśli zapomniałeś, co to takiego, przypominamy, że czasownik stanu
nie ma formy ciągłej. Zawsze gdy zechcesz powiedzieć coś z udziałem takiego czasownika,
sięgnij po u sed to lub zwykły Past Simple, który jest dobrą alternatywą zarówno dla used
to, jak i would, i to w każdym przypadku, nie tylko przy okazji czasowników stanu,
gdyż te dwa wyrażenia nigdy nie są obowiązkowe, a stanowią jedynie okazję do bardziej
precyzyjnego konstruowania wypowiedzi. Zauważ:

Their chi/dren used to live I wot:Jlti li11e I lived in the country, but naw they live in the city.
Teresa used to know I woulti kiiow I knew many boys.
She used to have I woulti h1ne I had somany cows that she couldn't milk them
herself

Jesteś
gotowy sprawdzić się w działaniu? Oto ćwiczenia poświęcone tylko temu
tematowi.

Ćwiczenie 59. Zareaguj na poniższe zdania, wyciągając logiczne wnioski. Wykorzystaj


wyrażenie used to.

Przykład:

Our teacher doesn't smoke cigarettes any more. He ...


used to smoke.

Past Simple I Past Perfect 145


1. lhis building is no longer a cinema. lt „„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„.
2. I have sold my car, and don't have one at the moment. I „„„„„„„„„.„„„„„„„„„„„„„„„„„„.
3. My grandfather doesn't do competitive sports since he's too old for that. He „„„„„„„„„.

4. My mother drinks a lot of coffee these days. In the past, she preferred tea, however.
She „„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„. (x2; użyj tea i coffee jako dopełni eń,
co oznacza, że raz będzie Ci potrzebne twierdzenie, a raz - przeczenie, prawda?)
5. John has had his hair cut at last. He „„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„.„„„„„„„„„„„„.„„„„„„

6. lhere aren't enough children in Polish schools, so they're closing them down.
lhere .„„ .. „„„„.„„ ... „.„„.„„„„.„„ ... „ .. „„„„„„„„„ .. „„„ .. „„„„ .. „„„„„.„.„„„„„„„„„„„„„„„„
7. I have changed my opinion about English tenses, and now I think they are quite easy.
1 „ .. „„„ .. „„„„ .. „„ .. „ .. „„„„„„ .. „„ .. „ .. „„„„„„ .. „„ .. „„„ .. „„„ .... „„„„„ .. „.„„.„„„„ .. „„„„„„„ .. „.

8. Grandpa's eyesight is failing now, so he doesn't read as much as before.


He „„„„„„ .. „„ .. „.„„.„„„„ .. „„ .. „ .. „„„„„„.„„ ... „„„„„„„„ .. „„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„ .. „„„ ..
9. My uncle has got married, and is no longer single. He „„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„.„„„„„„„

10. My mother has given birth to a baby, so I have a sibling at last. I „„„„„„„„„.„„„„„„„„„„.

(x2 - twierdzenie i przeczenie; czy wiesz, jakich czasowników użyć w tym celu? Może be i have?)

Ćwiczenie60. Wprowadź do poniższych zdań used to i would lub tylko jedno z nich, jeśli
uważasz, że to drugie nie odpowiada kontekstowi. Dwukrotnie nie będzie pasowało
żadne z nich, więc bądź czujny. W Kluczu te dwa zdania zostały wytłuszczone.

Przykład:

When I was a child, my family went to the mountains every winter.


When I was a child, my family used to I would go to the mountains every winter.

1. When I was a kid, we spent most of the time playing out in the garden.

2. In the past, people had more time to talk to one another.

3. lhirty years ago, families had more children than nowadays.

4. Whenever there was Women's Day, Father bought a flower for Mum and myself.

146 Opowieść o angielskich czasach


5. Some time ago, people bought food coming only from their own country.

6. Did our parents download music from the Internet as much as we do?

7. My parents visited me twice when I was at a youth camp by the lake.

8. Years ago, girls didn't wear trousers.

9. One day, our dog ran ou t of the yard, and we never saw him aga in.

10. Our parents read us bedtime stories. lhey didn 't put us in front of the TV.
(uwzględnij obydwa zdania)

Ćwiczenie 61. Pomyśl o życiu dwieście lat temu, gdy ludzie nie mieli tylu udogodnień
co obecnie. Powiedz o czynnościach lub stanach, które kiedyś były codziennością,
ale dzisiaj - z powodu postępu i zmian cywilizacyjnych - należą bezpowrotnie do
przeszłości. Dla ułatwienia podajemy tematy, które mógłbyś poruszyć. Niech Twoje
sytuacje mają po dwa zdania, tak jak w przyldadzie.

Przykład:

travelling.
Two hundred years ago, people didn't use to travel fast. lt would take them days to getto
a destination a few hundred kilometres away.

1. going on holiday 6. spending time with families


2. going to bed 7. being busy
3. reading 8. com mun icating
4. getting married 9. having children
5. working far away from home 10. going to school

Past Simple I Past Perfect 147


Ćwiczenie 62. Czy możesz zrobić to samo co w poprzednim ćwiczeniu, ale tym
razem w odniesieniu do swego własnego życia? Pomyśl o trwałych zmianach, jakie
w nim zaszły. Stwórz dowolną liczbę takich kontekstów, ale nie mniej niż trzy.
Zgoda?

Przykład:

When I was younger, we used to spend all our holidays in the mountains. We would trek over
mountains and through the forests that covered them.
Past Perfect I
Past Perfect Continuous 8.
en rozdział należy do tych krótszych w naszej książce, a to dlatego, że omawiane
T w nim czasy, które - jak łatwo się domyślić - opatrzymy skrótami PtP oraz PtPC,
pozostają wobec siebie w dokładnie takiej samej relacji jak czasy Present Perfect i Present
Perfect Continuous, ponieważ są przedstawicielami tych samych aspektów: perfect i per-
fect continuous. Jak już kilkakrotnie powtarzaliśmy, systemowe, aspektowe traktowanie
angielskiej czasowości miało przynieść nam wiele korzyści, które też cały czas odnosimy.

Analogia do Present Perfect i Present Perfect Continuous

Jedyną różnicą między tymi czasami jest punkt odniesienia na osi czasowej, która teraz
ustawiona zostaje w przeszłości. By Ci to bardziej przybliżyć i uzmysłowić, użyjemy do-
kładnie tych samych przykładów, które proponowaliśmy w rozdziale 4 , traktującym
o czasach dokonanych typu present. Najpierw pokażemy je na stosownym wykresie,
w relacji do siebie i dobrze nam już znanego czasu Past Simple:

ZAPRZESZŁOŚĆ PRZESZŁOŚĆ TERAŹNIEJSZOŚĆ

'•
Past Perfect '
PastSimple
I


Past Perfect Continuous

Jak widzisz, czas PtPC zachowuje się zgodnie ze swoim aspektem: bardziej interesuje się
czynnością jako taką i jej trwaniem (w tym przypadku trwaniem do innej czynności
przeszłej lub momentu przeszłego), a nie faktem jej wystąpienia czy osiągniętymi
efektami. I właśnie w tym tkwi cała różnica: PtPC mówi o czynności trwającej przez
określony czas przed nastaniem innego momentu przeszłego lub innej czynności przeszłej.
Drugi czas z tej pary (PtP) skupia się oczywiście na czynności całkowicie zakończonej przed
danym momentem przeszłym oraz jej ewentualnymi skutkami.
Zacznijmy od dwóch przykładów, którymi otworzyliśmy rozdział poświęcony czasom
PP i PPC. Przytaczamy je z dodatkowym okolicznikiem na końcu zdania dla podkreślenia
ich związku z chwilą obecną:

Teresa has milked the cows (by now).


Teresa has been milking the cows for 20 minutes (by now).

Jak stwierdziliśmy, jedyną różnicą między tymi dwiema parami czasów (present i past)
jest punkt odniesienia: w przypadku czasów typu present domyślnie jest nim chwila
mówienia, umiejscowiona w teraźniejszości, co pokazujemy w zdaniu przez wyrażenie
by naw; w przypadku czasów typu past jest nim dowolna chwila przeszła, którą musimy
jakoś w zdaniu zasygnalizować, co niniejszym czynimy:

When her husband ca me, Teresa had milked the cows.


When her husband ca me, Teresa had been milking he cows for 20 minutes.

Tutaj punktem odniesienia jest moment przeszły - powrót męża Teresy do domu.
Wszystko, co zaczęło się i zakończyło przed jego powrotem, musi być wyrażone czasem
PtP, natomiast wszelkie czynności, które zaczęły się, zanim Zenek wrócił do domu,
ale nie zdążyły się do tego czasu całkowicie zakończyć, wybiorą czas PtPC, zazwyczaj
z podaniem informacji, jak długo do tego momentu trwały.

Ćwiczenie 63. Powiedz, jak długo wykonywane były pon iższe czyn nośc i, zanim
wydarzyły się te, o których traktują nasze zdania.

Przykład:

The man was cold and angry. (wait for the bus for two hours)
He had been waiting for the bus for two hours.

1. They were bored to death. (talk about work a ll afternoon)

2. Peter d id n't want to eat another egg sandwich. (eat egg sandwiches for weeks)

3. The girl wanted to leave t he dentist's chair as soon as possible. (sit in it for two hours)

4. Jane was nervous. (wa it for her boyfriend's call since morn in g)

5. We were fed up, and wanted to do someth ing different. (watch TV since we got up)

150 Opowieść o angielskich czasach


6. When she walked in, they were talking about her. (talk about her for much too long)

7. The boy had a rash all over his body. (eat the same food for months)

Doldadnie te same uwagi co w rozdziale 4 dotyczą zarówno czasowników mających


formę ciągłą, np. tych poniżej:

She had been clearing the bathroom for an hour by the time it started raining.
We had been talking about family problems since 5, and then we had a late supper.
Students had been doing the exam since they walked in, a~er which they gave the
papers in.

jak i niewystępujących w aspekcie ciągłym. Przejmie je wtedy na siebie czas PtP:

Teresa had known Zenek for five years before she finally decided to marry him.
We had been very busy for four hours when we 9.fil. the message.
Teresa had had a cow for at least fi~een years by the time she bought a horse.

W trzech ostatnich przypadkach uży liśmy czasu PtP, gdyż stosowne czasowniki
w żaden sposób nie dają się w tych kontekstach namówić do przyjęcia formy ciągłej, co
jest jedyną przeszkodą w wyrażeniu ich czasem PtPC. We wszystkich sześciu ostatnich
zdaniach poszerzyliśmy też ich konteksty, by stworzyć odpowiednie warunki dla
zaprzeszłości, co raczej nie powinno nikogo dziwić - potrzebujemy bowiem jakiegoś
punktu przeszłego, przed którym jedna czynność się skończyła (PtP), a inna trwała przez
pewien czas aż do tego punktu (PtPC), przy czym mogła ona wtedy dobiec końca lub trwać
dalej, poza ten punkt.
Umieśćmy teraz obydwa aspekty w tym samym kontekście, by jeszcze wyraźniej
zauważyć różnicę między nimi:

Peter had been reading the book for two weeks before taking the exam.
He had read 250 pages before taking the exam.

Najpierw Piotr czytał książkę przez dwa tygodnie, a następnie zdecydował się przystąpić
do egzaminu. Nie wiemy, czy przeczytał całą, gdyż zdanie w aspekcie ciągłym mówi tylko
o czynności jako takiej, bez odnoszenia się do jej ewentualnych skutków, o czym traktuje
zdanie następne, które dla odmiany w ogóle nie interesuje się czynnością jako taką, lecz
jedynie osiągniętym rezultatem: przeczytaniem 250 stron. Każdy aspekt przekazuje zatem
inną informację: perfect continuous informuje o czasie poświęconym na przygotowanie
się do egzaminu, natomiast zwykły perfect podkreśla dokonania, osiągnięcia naszego
studenta uzyskane przed przystąpieniem do egzaminu. Innymi słowy, ten pierwszy
mówi, że z chwilą przystąpienia do egzaminu Piotr miał za soba dwa tygodnie czytania,

Past Perfect I Past Perfect Continuous 151


a ten drugi - że miał przeczytane 250 stron. Miejmy nadzieję, że wystarczyło to naszemu
bohaterowi do zdania egzaminu.

Ćwiczenie 64. Dokończ poniższe zdania, dodając stosowne zakończenia w czasie PtP
i PtS. Wzoruj się na przykładzie.

Przykład:

Peter had been reading the book for a week, and ...
had read all of it. Then, he retu med the book to the library.

1. The big man had been drinking beer since he walked in, and ............................................. .
2. My aunt had been visiting European countries for ages, and ............... „ ............................ .

3. The singer had been making records since she started hercareer, and „ ....................... „ ... .

4. The writer had been writing books all his life, and ............................................................. .
5. Jason had been trying to pass the driving licence exam for three months, and ............... .

6. Farmers had been planting trees since lunch, and .............................................................. .


7. The bricklayer had been laying bricks since he got up, and ................................................ .
8. Our teacher had been asking questions since the lesson started, and .............................. .
9. The businessman had been staying at different hotels for many years, and ................ .

10. My brother had been smoking cigarettes since his 20th birthday, and .............................. .

Podobnie jak w przypadku PPC, dodajmy, że czynność wyrażona czasem PtPC może,
lecz nie musi trwać non stop:

I had been milking the cow for ten minutes before it started to rai n.
I had been milking the cow for ten years with my hands before buying a mi/king
machine.

Niekiedy obydwa czasy będą równie poprawne, gdyż niektóre czasowniki (te same
co poprzednio, czyli te dające się zinterpretować zarówno jako czasowniki stanu, jak
i dynamiczne) bez większej różnicy skorzystają zamiennie z któregokolwiek z tych
dwóch czasów, niekiedy z inaczej rozłożonymi akcentami, jak np. w pierwszych dwóch
przyldadach poniżej:

They had lived in Prague for flfreen years before moving away. (i dlatego znali wszystkie ulice)
They had been living in Prague for flfreen years before moving away. (zamiast mieszkać
gdzie indziej)

152 Opowieść o angielskich czasach


She had been working I had worked for the same company for twe nty years before
retiring.
I had been feeling I had fett very happy reading the book which he later borrowed
from me.
The teacher had been teaching I had taught us English for years before he le~ for
America.

Czas ciągły PtPC również będzie rzadki w zdaniach przeczących:

I hadn't eaten anything since breakfast.


I l1atl11't be1m eati119 anything since breakfast.
I hadn't been saying anything. I hod been eating.

Niektóre czasowniki traktowane dynamicznie będą miały aspekt ciągły, a traktowane


statycznie - w takim aspekcie raczej nie wystąpią:

Peter had been standing here for two hours before going back home.
The monument had stood here for two years before it was demolished.

Każdego, kto chciałby się zapoznać z uzasadnieniem poszczególnych przypadków,


odsyłamy do rozdziału na temat kontrastu między czasami PP i PPC, skąd pochodzi pięć
powyższych przykładów.

PtPC dla czynnosci zakonczonych

W spólne dla aspektu perfect continuous są także przypadki, w których czynność przeszła,
trwająca przez jakiś czas wcześniej, skończyła si~ przed danym momentem przeszłym, ale
ślady jej trwania, wykonywania wciąż pozostawały widoczn e, czym przedłużały tę czyn-
ność do momentu, aż całkowicie zniknęły. Zdania tego typu nie potrzebują żadnych oko-
liczników w rodzajufor five m inu tes, które łączyłyby odnośne czynności z chwilą przeszłą,
gdyż połączeniem tym są wciąż utrzymujące się ślady trwania takich czynności w niedale-
kiej przeszłości - tak niedalekiej, że wciąż coś po nich pozostaje, a właściwie pozostawało.

przeszła chwila mówienia

koniec czynności ..••• : V

----1„~J-
'. ... ·--:·
:.. '
:
l :..
wciąż widoczne ślady niedaw nego t rwania czynności

Past Perfect I Past Perfect Continuous 153


My mother ~ tired. She hod been doing the shopping.
My father was angry. He hod been orguing with his colleague.
The girl's lips ~brown. She hod been eoting chocolate.

Ćwiczenie 65. Powiedz, jakie czynności doprowadziły do powstania śladów


w przeszłości, o których traktują nasze zdania. Zauważ, że w takich przypadkach
okoliczniki czasu nie są niezbędne, ale oczywiście mogą się pojawić, jak np. w zdaniu 5.

Przykład:

The man's face was covered in sweat. {work hard with his hands)
He had been workinq hard with his hands.

1. My husband was angry. (argue with our neighbour about his dog)

2. The man in the street looked very happy. (drink)

3. My mother's hands smelled a bit strange. {chop onions for supper)

4. The kid had a terrible headache. {listen to death metal)

5. The patient couldn't stand up or walk. (lie in bed for six months)

6. The doorman didn't know who had just walked in. {not look)

7. Mather told me to put on my wellingtons. {rai n)

Ćwiczenie 66. Użyj stosownych czasów (PtP lub PtPC) do wyjaśnie nia poniższych
zdarzeń, wykorzystując
w tym celu nasze podpowiedzi z naw iasów. Zauważ, że układ
czasów w poszczególnych zdaniach nie zawsze musi być typowy.

Przykład:

The man bought a new car. (save for two years I save enough money)
He had bee n saving for two years, and had saved enough money.

1. Mother laid the table for dinner. (cook for an hour I prepare a whole turkey)

154 Opowieść o angielskich czasach


2. Peterdidn't go to bed until midnight. (revise for his exam I rev ise all the English tenses)

3. My si ster threw out her leather jacket yesterday. (wear it since she was ten)

4. The musicians decided to have a break. (play five pieces I play for one solid hour)

5. The workers unloaded the last truck, and went home. (unload three trucks I werk non
stop)

6. Bob pain ted hi s flat again. (pa int for two weeks I paint all the rooms and the kitchen)

7. The fisherman caught a huge fish at last. (try to catch one for hours I catch only small
on es)

8. No one could use the room up stairs. (the kids play there I not put away their toys)

9. I waited for an hour for the engine to cool down before touching it. (my son use the car)

10. The couple announced their engagement last night. (go out for years I everyone expect it)

Past Perfect Continuous a Past Continuous

Obecnie pozostaje nam do rozstrzygnięcia tylko jedna wątpliwość, która może i powinna
nasunąć się uważnemu czytelnikowi, a brzmi ona następująco: Skoro czas PtPC trak-
tuje o czynności trwającej do danego momentu przeszłego (i często także poza niego), to
jaka jest różnica między nim a czasem PtC, który także mówi o czynnościach trwających
w pewnym momencie przesz łym? Nawet ich wykresy są bardzo podobne:

Past:continuous

Past Perfect Continuous


---~~~~--'-~~~~~ .......l'---------
t
Z pewnością są podobne, lecz nie identyczne. Zauważmy, że linia czasuPtPC rozpoczyna
się od kropki,
która wyznacza początek danej czynności, podczas gdy linia czasu PtC takiej

Past Perfect I Past Perfect Continuous 155


kropki nie ma. Co się z tym wiąże? Nieco inne traktowanie tej samej czynności przez
każdy z omawianych czasów. Czas PtC skupia całą uwagę wyłącznie na tym, co było
w toku w określonym momencie przeszłym:

(a) When the boss opened the door, his assistant was drinking milk.

Czas PtPC z kolei przenosi środek ciężkości na to, co działo się przed tym momentem -
na trwanie tej czynności, zanim nastąpił podany w zdaniu moment przeszły, bez względu
na to, czy ta czynność wciąż jeszcze była wtedy w toku, czy też już się zakończyła, ale
pozostawiła po sobie jakieś ślady, np. w postaci m lecznych ust:

(b) When the boss opened the door, his assistant hod been drinking milk for flve
minutes.
(c) When the boss opened the door, his assistant hod been drinking milk, and her lips
were milky.

Tym, co te czynności łączy, jest picie m leka przez asystentkę w momencie wejścia
szefa: w zdaniu (a), was drinking, jest to główne i jedyne przesłanie całej wypowiedzi,
a w zdaniu (b), had be en drinking, to, że asystentka piła wtedy mleko, schodzi na dalszy
plan, a na pierwszy wysuwa się trwanie tej czynności od pięciu minut. Graficzną tego
reprezentacją na wykresie są odnośne strzałki, które wskazują to, co ważne dla każdego
aspektu. Natomiast w zdaniu {c) szukamy usprawiedliwienia dla mlecznych ust
asystentki, które były takie z powodu jakiejś czynności wykonywanej przez nią tuż przed
otworzeniem drzwi przez szefa. W chwili wkroczenia szefa do pokoju czynność ta nie była
już w toku, ale była wykonywana na tyle krótko przed jego wejściem, że asystentka nie
zdążyła usunąć śladów picia m leka, a tym samym nie zdążyła się oderwać od czynności
jako takiej {nie od jej efektów). A kiedy na pierwszy plan wysuwa się czynność, a nie jej
rezultaty, jak pamiętamy, oznacza to pierwszeństwo dla aspektu ciągłego. Jak widać,
historia mleka nie kończy się na jego wydojeniu.
Zauważmy ten sam fakt na nieco trudniejszym przykładzie, w którym także nie ma
okolicznika czasu w rodzaju for jive minu tes, w wyniku czego czynność wyrażona czasem
PtPC nie trwała już w danym momencie przeszłym, lecz tylko przed nim:

1looked out of the window. lt was snowing.


1looked out of the window. lt hod been snowing.

W pierwszym zdaniu śnieg wciąż jeszcze padał w chwili wyglądania przez okno,
natomiast w zdaniu drugim czynność padania śniegu już się zakończyła, ale wciąż
widoczne były ślady czynności padania w postaci nowego śnieżnego puchu. Spójrzmy
na stosowne polskie tłumaczenia, które także próbują oddać te jakże istotne różnice:

Wyjrzałem przez okno. Padał śnieg.


Wyjrzałem przez okno. Napadało śniegu.

156 Opowieść o angielskich czasach


Ćwiczenie 67. Zdecyduj, który czas ciągły jest lepszy w poniższych sytuacjach -
PtC czy PtPC. W jednym przypadku możliwe są obydwa. Czy wiesz w Którym? Dla
ułatwienia dodamy, że znajduje się on w drugiej części ćwiczenia.

Przykłady:

The man was cold and angry. (wait for the bus for two hours)
He had bee n waiting for the bus for two hours.

The man didn't hear my question. (wear his earphones and listen to music)
He was wearing his earphones and listening to music.

1. We were all bo red to death. (sit in the room all afternoon)

2. I couldn't ask her about anything then. {speak on the phone)

3. 1he student was well prepared for the exam. {study a lot)

4. I didn't understand what the speaker was saying. {speak too fast)

5. 1he child didn't look interested in the sweets I had bought for him. (play with his toys)

6. 1he man's hands were too dirty to touch my books. {repair the car)

7. My grandma could afford to buy anything she wanted to. (get a good pension)

8. When my best friend got married, he had a lot of money in his bank account. {save for
years)

9. 1he bathroom floor was all wet. {water drip from the tap)

10. I strained my muscles, and could n't wa lk. (ride my bike too long)

Past Perfect I Past Perfect Continuous 157


Uwaga

Na koniec przydatna uwaga na temat obydwu czasów z tego rozdziału: zarówno PtP,
jak i PtPC, jako czasy typu past perfect, czyli zaprzeszłe, nie powinny być używane sa-
modzielnie w odniesieniu do przeszłości. Możesz ich używać tylko w relacji do innego
czasu przeszłego lub przeszłego punktu w czasie. Z pewnością rozumiesz zatem, dlaczego
poniższe zdania są przekreś lone:

By powyższe zdania nabrały sensu, musiałbyś wstawić je w szerszy kontekst


wprowadzający jakie ś odniesienia do przeszłości lub same zdania wyposażyć w przeszłe
odnośniki, np.

Teresa had milked all the cows by the time she went to bed.
She had been milking her cows for years, and wanted to have a break.

Po tych uwagach zostawiamy Cię z kolejnymi ćwiczeniami, ostatnimi z cyklu ćwiczeń


poświęconych przeszłości. W związku z pewnym podobieństwem czasów PtC, PtP, PtS
oraz PtPC tym razem do wyboru są aż cztery czasy przeszłe. Następny rozdział poświęcimy
utrwaleniu wszystkich czasów przeszłych w połączeniu z dwoma teraźniejszymi, które
w n aturalny sposób wchodzą na teren zajmowany przez pasty, po czym rozpoczniemy
omawianie przyszłości, w której kryją się kolejne ciekawe czasy i punkty widzenia. Mamy
nadziej ę spotkać tam także Ciebie.

Ćwiczenie 68. Dla czasowników w nawiasach wybierz czas PtS, PtP, PtPC lub PtC.

1. Finally, I ..................... (get) the job I ..................... (dream) about all my life.
2. We ..................... (see) John and Brenda in the park yesterday. They ..................... (talk).
3. The man ..................... (have) a lot of problems with the car, so finally he .................... .
(take) it for repa irs.
4. I „ .. „ . „ . „ „ „ „ „ . (not, be) frightened when I „ „ „ . „ „ „ . „ „ „ . (see) the crash. I ..... „ „ .. „ „ „ „ „
(see) at least twenty before.
5. I „ „ „ .. „ . „ „ „ „ „ (think) what I saw „ „ „ „ „ „ .... „ „ . (be) blood, but he said he „ „ „ „ „ „ „ „ . „ ..
(paint) the garden fence.
6. The burglar „ „ „ . „ „ „ „ „ „ .. (enter) the house unnoticed. The watchman .... „ „ „ „ „ „ „ „ .
(watch) TV.
7. Susan ..................... (type) when we ..................... (come). She ..................... (say) she
..................... (type) since breakfast, and ..................... (type) almost everything.

158 Opowieść o angielskich czasach


8. Susan .. „ . „ „ „ „ „ .. „ „ (do) all the household chores when Bob „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (come)
back, so naturally she „ . „ „ „ „ „ . „ „ „ . (rest). lhe only thing she „ „ „ . „ . „ „ „ „ . „ (not, be)
able to do was to repair the washing machine. She . „ . „ . „ „ „ „ „ . „ . (leave) it for her
husband to do.
9. He ......... „ „ . „ ..... (not, see) his wife when he finally . „ . „ . „... „ . „ .... (reach) his place as
she „ „ „ .... „ . „ ...... (leave). She . „ .... „ . „ . „ ... „ . (wait) for him for two hours, but couldn't
wait any longer.
10. We „ . „ „ „ „ „ . „ . „ „ (not, enjoy) the concert last night. We „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (expect) to see
and hear something really great, but the performers „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (disappoint) us
completely.
11. When Brenda „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ (come) back from school, her mother „ „ „ „ „ „ „ . „ „ „ (cook).
12. When Brenda „ „ „ „ „ „ . „ „ „ „ (come) back from school, her mother „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (cook)
for half an hour, but „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „ (not, finish) yet. lhe girl „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „ (help) her a bit,
and dinner „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (be) ready when her father „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (arrive) from work.
13. When Brenda „ . „ „ „ . „ . „ „ . „ . (come) back from school, her mother . „ . „ . „ . „...... „ . (cook)
dinner. She . „ .... „ „ „ „ ... „ . (wait) for her to look after her younger brother. He was such
a lively kid that she could hardly do anything when he „ „ „ . „ . „ „ „ ..... (play). She just
„ . „ . „ „ „ . „ .. „ „ (have) to devote all her time to him.

14. lhe teacher „ „ „ „ . „ . „ „ . „ „ (know) Tom .„.„.„.„„„„„. (lie) to her again. He ... „ „ . „ .. „ „ „ . „
(lie) to her for a few months.
15. lhe teacher „ „ „ . „ . „ „ . „ . „ . (know) Tom .... „ „ . „ . „ .. „ „ . (lie) to her all the time. He

„ . „ „ . „ . „ „ ... „ . (lie) to her at least five times.


16. I opened my diary and noticed that somebody „ .... „ „ . „ . „ . „ „ (write) in it.
17. I opened my diary and noticed that somebody „ „ „ „ „ . „ „ „ . „ . (write) something in it.
18. lhe student . „ „ . „ . „ . „ „ „ . „ (work) on his essay forso long that he .„„.„„„.„.„„. (get)
tired and „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „ (fali) a sleep.
19. She said she „ . „ „ „ „ „ . „ „ „ . (work) and couldn't accompa ny me to the station. She

„„„„„„.„„.„. (explain) I „ „ „ . „ „ „ „ . „ „ . (not, tell) her I would like her to come with me,
and that's why she „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „ (not, be) prepared to do it.
20. lt „ „ „ . „ . „ „ . „ „ „ (snow) earlier in the day, and the children .„„„„„„„.„.„ (want) to
make a snowman.
21. He „ „ „ . „ „ „ „ „ . „ . (get) a fine because he „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (park) the car on the pedestrian
crossing, and „ „ . „ „ „ „ „ „ „ „ (leave) it there for one day. lt wasn't the first time he
„ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (do) it.

22. When we „ „ . „ „ „ „ „ „ „ „ (arrive), a number of people „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ (gather) outside, and


the police . „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ (seal) off the office building. lhey „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (say) a woman
„ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (jump) out of the window, and „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (get) killed.

23. In 2005, I „ „ . „ „ „ „ „ „ „ „ (know) the Wilsons for ten years. We „„„„„„„„„„. (go) to the
same sports club.
24. Bill „ „ . „ „ „ „ „ . „ . „ (finally, learn) to cook, and „„„„„.„„„„„ (be) very proud of himself.

Past Perfect I Past Perfect Continuous 159


25. The driver „ . „ „ „ „ „ . „ „ „ . (hit) another car which . „ „ .. „ „ „ „ „ . „ . (be) in front of him.
Probably, he . „ . „ .. „ „ . „ „ . „ . (drive) for too long and „ „ „ .. „ „ „ „ „ . „ (be) too tired to see
what „ „ „ „ . „ . „ „ . „ „ (happen) on the road.
26. Ann „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „ (run) a distance of 5 km since morning and, understandably,
„ „ „ . „ „ „ „ „ „ „ (not, want) to run again.

27. Ann „„.„„„„„.„„. (study) since morning, and „„„„„„„„„.„ (be) very tired.
28. Nobody was surprised when they „ . „ „ „ „ „ „ „ „ „ (announce) that Peter „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .
(drop) out of school. He . „ . „ „ „ „ „ . „ „ „ (neglect) his schoolwork all the time, and
„ „ „ . „ „ „ „ „ „ „ (have) it coming. No one . „ „ „ „ „ . „ „ „ „ . (pity) him.

29. Bill „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (learn) to cook for such a long time, but he couldn't make an
omelette.
30. By Friday, Bill . „ ....... „ ......... (take and pass) his A-level exams, and was free to go
fishing with his uncle. They ....... „ „ . „ . „ . „ . (have) a great day out. His friends, who
„ „ ... „ .. „ ... „ ... (not, take) their exams with him, . „ .... „ . „ . „ ... „ . (have) to go to school on

that day.

Ćwiczenie 69. Do poniższych sytuacji dodaj własne zdania jako ich uzupełnienie.
Możesz to zrobić w czasach PtP, PtPC oraz PtC. Czasowniki w nawiasach potraktuj jako
podpowiedź, a do połowy zdań spróbuj dodatkowo znaleźć jeszcze inny czasownik
w jednym z tych trzech czasów.

Przykłady:

The woman didn't recognise the handbag. (see)


She had never seen it before.
ft wasn't the one she had lost.
She was looking at it, but didn't see it well against the light.

1. My neighbour couldn't remember my na me. (forget)

2. The man sitting next to me on the piane wasn't as afraid as I was. (fly)

3. The Indian family were impressed by what they saw in the UK. (see)

4. I didn't want to interfere with their conversation. (talk)

5. The sunlight blinded the kid, so he could see nothing at all. (sit)

6. The car was covered in mud and grass. (drive)

160 Opowieść o angielskich czasach


7. There were lots of tomatoes in the basket. (pick x2)

8. Some young people were walking down the street towards the park. (ra ise money)

9. The rescue workers were very happy. (rescue)

10. The rescue workers were too tired to answer any questions. (work)

11. The child's money box was completely empty. (spend)

12. He refused to answer my question. (have)

13. Fortunately, no one died in the fire, thanks to the firefighters. (lead)

14. Bob wanted to thank the surgeon for saving his leg. (break)

15. Bob couldn't talk to the surgeon then. (operate)

Ćwiczenie 70. Odpowiedz w dowolny logiczny sposób na poniższe pytania, używając


czasu PtP lub PtPC. Nasze propozycje możesz znaleźć w Kluczu, ale nie zaglądaj do
niego zbyt wcześnie.

Przykłady:

Why did you leave your books all over the floor?
I had been studyinq all evening, and was too tired to put them away.
How did you get a ticket for the football match?
I had asked my friend to help me get one.

1. How did you learn about the change in the date of the exam?

2. Why was your hair wet when I called in?

3. Why wasn't there anyone inside at 6 p.m.?

4. What were the police doing in your neighbour's house last night?

Past Perfect I Past Perfect Continuous 161


5. How did she manage to build sucha big house? She is a teacher.

6. Why was the room empty when the couple returned home from the theatre?

7. Why did you say she wasn't ready for marriage then?

8. Why did you shout at a man you had never met before?

9. Why were you so surprised when she said she didn't like rock music?

10. Why were you looking at them as if you were angry with them?

162 Opowieść o angielskich czasach


Czasy przeszłe.
Powt6rzenie 9.
Z
akończyliśmy omawianie wszystkich czasów przeszłych, a więc pora na ćwiczenia
podsumowujące. Tym razem obok czterech czasów typowo przeszłych będziemy go-
ścili też dwa czasy teraźniejsze - PP oraz PPC - gdyż jak zapewne się domyślasz, również
one mają swoją działkę w tym obszarze czasowym: wyrażają czynności przeszłe, które
wiążą się z chwilą teraźniejszą.

Past Perfect I Past Continuous I Past Simple


dla niespełnionych oczekiwan

Do poprawnego wyboru czasu w niektórych zdaniach poniższego ćwiczenia potrzebna Ci


będzie jeszcze jedna informacja, której dotąd nie podaliśmy, a teraz jest ku temu odpo-
wiedni moment. Dotyczy onaczasownikówtyputhink. hope. mean. expect. plan. intend, to
znaczy takich, które wyrażają nasze plany, chęci i zamiary. Gdy takie plany się spełniają,
do stwierdzenia tego faktu używamy regularnych czasów - takich samych jak w przy-
padku każdego innego czasownika w danym kontekście. Gdy jednak coś przeszkodziło
w ich realizacji i nie stały się one rzeczywistością, o fakcie tym możemy powiedzieć przy
użyciu aż trzech różnych czasów (Past Perfect, Past Continuous oraz Past Simple), z których
wszystkie są poprawne:

We had expected I were expecting I expected them to greet us with ~awers, but
they didn't.
I had hoped I was hoping I hoped I would pass the exam, but unfortunately I failed.
He had meant I was meaning I meant to propose to her, but somebody else had
dane it before he was ready.

Moglibyśmy poprzestać na zwykłym podaniu tej informacji, ale omawiamy przecież


system gramatyczny, a w systemie nic nie dzieje się przypadkiem. Stawiamy więc
pytanie, dlaczego przy takich okazjach (i tylko wtedy) mamy do dyspozycji aż trzy
możliwości. Spróbujmy to zrozumieć, by nie musieć uczyć się niczego na pamięć. Każdy
z tych czasów ma w sobie coś, co idealnie pasuje do przekazania takiej właśnie treści - że
ktoś przez pewien czas nosił się z jakimś zamiarem, nadzieją itp., a potem nic z tego nie
wyszło.
Jak wiesz, Past Perfect specjalizuje się w czynnościach przeszłych występujących
przed jakimś innym punktem w przeszłości - inną czynnością przeszłą lub momentem
przeszłym. Wymaga zatem obecności w zdaniu aż dwóch odniesień do przeszłości. Czy
mamy je obydwa w powyższych przykładach? Oczywiście, że tak! Jest tam przeszły
moment, w którym okazało się, że to. czego byliśmy oczekiwaliśmy wcześniej, jednak
się nie spełniło: że pomimo naszego wcześniejszego oczekiwania, że ktoś powita nas
kwiatami, nikt później tego nie uczynił, więc nasze oczekiwanie okazuje się zaprzeszłe
w stosunku do niepowitania nas kwiatami; że pomimo wcześniejszej nadziei na
pozytywny wynik egzaminu potem okazało się, że było inaczej; że najpierw ktoś nosił
się z zamiarem oświadczenia się swojej wybrance, ale zabierał się do tego tak długo, że
później ktoś inny go uprzedził, z czego płynie wniosek, że po podjęciu decyzji należy jak
najszybciej przejść do etapu jej realizacji.
Past Continuous z kolei podkreśla trwanie czynności w danym momencie przeszłym,
czyli tylko przez pewien, zwykle krótki czas. Czy ta idea może się przydać w obecnie
omawianych kontekstach? Pasuje wręcz idealnie! W każdym z powyższych zdań podmiot
przez pewien czas czekał i miał nadzieję na spełnienie się jego planów, ale nadzieje te dość
szybko zostały przekreślone przez rzeczywistość. Stało się coś przeciwnego do oczekiwań,
a więc okres radości na spełnienie się zamiarów był tymczasowy, tak jak tymczasowa jest
każda czynność w aspekcie continuous.
A ostatni z tych czasów, Past Simple? Czy i on jest się w stanie obronić w naszych
przykładach? Zapewne tak, gdyż w przeciwnym razie nie byłoby go tutaj. Ten czas,
jak pamiętasz, mówi o przeszłości niezwiązanej z teraźniejszością - takiej, która
całkowicie zrywa z odniesieniem do chwili obecnej. W każdym z powyższych zdań stany
wyrażone czasownikami expect, hope, mean nie są aktualne - już nie trwają, skończyły
się, ponieważ stało się coś, co przerwało ich związek z chwilą obecną. Żaden normalny
człowiek nie ma nadziei na zdanie oblanego egzaminu, przynajmniej nie w tym samym
podejściu; nie liczy, że ktoś, kto nie wyszedł na jego spotkanie z kwiatami, jednak to
uczyni; nie spodziewa się, że oświadczy się kobiecie, której przed chwilą oświadczył się
ktoś inny i został przyjęty. To, co stało się później, skutecznie zrywa wszelki związek
z chwilą obecną i zamyka dane stany w przeszłości, z której nie można już nawiązać
łączności z teraźniejszością. Wszystko przepadło. Teraz pozostaje mieć tylko nadzieję na
zmianę sytuacji w przyszłości i drugą szansę od losu. Jeśli taka nastąpi, radzimy być lepiej
do niej przygotowanym, by nie powtórzył się scenariusz opisany w trzech powyższych
przykładach. Doświadczenie jest przecież najlepszym nauczycielem, czyż nie?
Tyle komentarzy w tym rozdziale. Mamy nadzieję, że po raz kolejny udało się nam
wy kazać, że system angielskiej czasowości jest niezwy kle logiczny i spójny, podległy
regułom aspektów, które niepodzielnie rządzą wszystkimi czasami. Nawet jeśli
dopuszczają w tym samym zdaniu kilka możliwości, wszystkie one z jakiegoś punktu
widzenia są bardzo stosowne do wyrażenia danej treści. W angielskich czasach nic nie
dzieje się z przypadku - i tak powinno być w każdej innej dziedzinie.

164 Opowieść o angielskich czasach


Ćwiczenie 71. Dla czasowników w nawiasach wybierz odpowiedni czas przeszły -
PtS, PtC, PtP, PtPC, PP, PPC. Oznaczenia typu „x2, x3" jak zawsze informują o liczbie
możliwych czasów.

1. After a few hours, I was the only person who ..................... {not, catch) any fish, and
I ..................... {feel} a bit disappointed.
2. By the time the doctor ..................... {arrive), five patients ..................... {wait) for him.
Three others ..................... {leave) as they couldn't wait so long. lt wasn't the first time
the doctor ..................... {be) late.
3. When she ..................... {turn) around, she ..................... {see) a shadow on the wali.
She ..................... {reali se) somebody ..................... {watch) her. She ..................... {see)
the shadow before, and ..................... {want) to make sure it ..................... {be} a fact.
4. The company ..................... {close) down its factory last month. lt ..................... {be)
part of the town for many years. Luckily, most of the workers ..................... {find) new
jobs already.
5. When the accident ..................... {happen), the man ..................... {rake) grass in his
garden. He ..................... {phone} for an ambu lance at once. lt was the second time he
..................... (have) to do it in his life.
6. By the time we ..................... {reach} the cinema, most people ..................... {already,
arrive} and ..................... {be) there. They ..................... {sit} in their seats, waiting for
the performance to begin.
7. By the time we ..................... {watch} the film, it ..................... {already, get) dark. We
..................... {be) afraid to walk back home, so we ..................... {take} a taxi. We
..................... {not, want} to take any risks as we ..................... {have) unpleasant
experiences while walking in the dark. We ..................... {be) mugged.
8. The woman ..................... {not, clean) the house until all the guests .................... .
{leave) and she ..................... {be} all alone. She ..................... {want) the rooms to be
empty while cleaning them.
9. Everyone ..................... {wonder) how the rumour ..................... {begin) to spread
around the village. The only logical conclusion ..................... {be) that one of the
policemen ..................... {let} the cat out of the bag.
10. When I ..................... {open) the window yesterday morning, there was water
everywhere. lt ..................... {rain) all night.
11. The concert ..................... {just, start) when it ..................... {begin) to rain.
The musicians ..................... {play) only for ten minutes.
12. William Shakespeare ..................... {write) a lot of plays, but I ..................... {read} only
"Romeo and Juliet".
13. I ..................... {be) a student for many years, just like you. Now I am a teacher, and
don't have to do homework any more.

Czasy przeszłe. Pow tórzenie 165


14. I .... „ „ „ „ „ „ „ „ . (just, see) Mary. She „ . „ „ „ „ . „ . „ „ „ (talk) on the phone when
I „ . „ . „ „ „ „ . „ . „ . (walk) in. l'm sure she . „ . „ . „ „ „ „ . „ . „ (not, see) me at all. She „ „ . „ „ „ „ „ . „ . „
(stand) with her back to me.
15. Peter „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „ (not, turn) up in the pub since he „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (be) in prison. He
„„„.„„„„„„„ (be) arrested six months ago. When he comes out, however, he will hang
out here all the time.
16. When the lights finally „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (come) on, we „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (read) a book. We
„ „ „ . „ . „ „ „ „ „ . (wait) for the electricity to return for so long we „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (a lmost,

lose) hope of ever getting it back aga in.


17. lt was the third time I „ „ „ „ „ „ . „ . „ . „ (see) the same film. I „„„„„„„„„„. (see) it twice
before, but I „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „ (enjoy) it anyway.
18. He „„„„„„„„.„„ (realise) he „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „ (meet) the man before, but unfortunately
„„„.„.„„„„„. (not, remember) his name, so he „ „ „ „ „ „ . „ „ „ „ (ask) him what it
„ „ „ . „ „ „ „ „ „ „ (be).

19. Although we „ .. „ ....... „ „ .... (talk) about getting married for a long time, it was a surprise
when he . „ ....... „ ...... „ . (ask) me to marry him. We „ . „ . „ „ .... „ . „ .. (go) out for years, so
it „ ......... „ ... „ ... (be) time to make serious decisions.
20. My neigh bour „ ...... „ „ . „ ...... (live x2) abroad since he „ „ ..... „ . „ .. „ ... (emigrate) in 2006.
He „ . „ ......... „ ..... (take) his wife with him, but his children . „ ... „ . „ „ ..... „ . (not, go).
21. When Mary ....... „ „ . „ . „ . „ . (get) back, her mother . „ .... „ . „ ...... „ . (leave). She „ .... „ . „ .. „ .... „

(wait) for her to come back from school to stay with her grandmother.
22. The witness . „ ....... „ „ . „ . „ . (not, arrive) until the court . „ . „ „ .... „ „ ..... (pass) the sentence,
so it ...... „ . „ „ ........ (be) too late to change anything. They „ ....... „ „ . „ ..... (notify) the
prosecutor about the trial date much too late for him to bring the witness to court
on time.
23. lt's two weeks since he „ „ „ . „ . „ .. „ „ „ . (apply) for the job, but he „ „ . „ „ „ „ „ „ .. „ (not,
receive) a reply yet. He . „ .. „ „ „ „ „ „ . „ . (wait) for two weeks, and is still waiting.
24. By the time the ambulance „ „ „ „ . „ „ „ . „ . „ (arrive), the driver „ . „ . „ „ „ .. „ „ „ . (lose) lots
of blood. They „ „ „ „ . „ . „ „ „ . „ (wait) for it for one hour. Something must be done to
improve the ambulance service.
25. She (walk) down the road when she . „ „ „ „ „ . „ „ „ . „ (see) her teacher. He
„ „ „ „ „ „ . „ .. „ „

(teach) her biology for three years, and she .... „ „ „ „ „ . „ . „ . (like) him a lot,
„ „ „ . „ .. „ „ „ „ „

so she „ „ „ „ . „ „ „ . „ . „ (have) a nice chat with him. They „ „ „ „ . „ „ „ .. „ „ (talk) for two
hours.
26. When I „ „ „ „ „ „ . „ .. „ „ (visit) the town where I „ „ „ .. „ . „ „ . „ „ . (be) born, it „ „ . „ „ „ „ „ .... „

(not, be) the same. lt „ . „ „ „ „ . „ . „ „ „ (change) a lot.


27. Thewoman was reallytired. She „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „ (work) allday. However, she „ „ . „ „ „ „ „ „ „ „
(not, do) much. She „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „ (think) about her sick baby all the time.
28. lt's ages since we „ „ „ „ „ „ . „ „ „ „ (go) to the theatre, which means we „„„„„„„„„„.

(not, be) to the theatre for a long time.

166 Opowieść o angielskich czasach


29. lt „„„„„„„„„„. (rain) for two hours. lt „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (start) at lunchtime, and
„„„„„„„„„„. (not, stop) yet. Will the sun ever shine again?
30. We „„„„„„„„„„. (see) our teacher in the street yesterday, but we don't think he
„„„„„„„„„„. (see) us. He „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (look) the other way.
31. "What „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (you, do) when you „„„„„„„„„„. (hear) the fire alarm?"
11
"I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (ring) the fire brigade.
32. "What „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (you, do) when you „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (hear) the fire alarm?"
"I „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ (sit) at my desk in the office. I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (get) really frightened,
I can tell you."
33. "What „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (you, do) when you „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (hear) the fire alarm?"
"Lots of things. I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (answer) about a dozen calls, and „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (write)
a report on last month's sales. I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (think) of reading some important
papers when the alarm „ „ „ „ „ „ „ . „ „ „ (go) off, and everyone „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (have) to
evacuate the building."
34. "How long „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (you, work) when you „ . „ „ „ „ „ „ „ „ „ (hear) the fi re alarm?"
"I „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ (work) for an hour only. We „ „ „ . „ „ „ „ „ „ „ (just, start) the day shift:'
35. The police „„„„„„„„„„. (not, arrest) the thief until it „ . „ „ „ „ „ „ „ „ „ (be) elear that he
„„„„„„„„„„. (really, steal) the money and „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (be) guilty.
36. When the alarm „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (go) off, I „ . „ „ „ „ „ „ „ „ „ (switch) it off. I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .
(know) nothing „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (happen x2) because it wasn't the first time it
„ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (go) off for no rea son. lt „ „ „ . „ „ „ „ „ „ „ (happen) at least twice before.

37. He „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (buy) his own car last month only because he „ „ „ . „ „ „ „ „ „ „ (do)
overtime for half a year, and „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (earn) enough money. In other words, he
„ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (save}, and finally „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (save) enough.

38. When we „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (move) in, nobody „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (live) in the house.


lt „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (be) empty. lt „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (be) empty for a year.
39. Susan „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (look) really great at yesterday's bali. She „„„„„„„„„„. (wear)
a dress which I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (never, see) before.
40. We „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (be) here at college for five months. We „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (become)
students at the beginning of October. We „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (wait) for it forso long! We
„ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (always, want) to be college students.

41. We „„„„„„„„„„. (not, have) a long meeting with Brenda last night. After we
„„„„„„„„„„. (have) our coffee, she „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (leave). She „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (say) she
„ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (make) some other arrangements, and „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (have) to get away.

42. Polly was upset yesterday. Her eyes were red. l'm sure she „ „ „ „ „ „ . „ „ „ „ (ery). Perhaps
she „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (have) some bad news. However, she „ „ .. „ „ „ „ „ „ „ . (refuse) to say
what „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (really, happen).
43. When we „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (hear) a shot, we „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (throw) ourselves on the floor,
and „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (not, move) until the gangsters „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (disa ppear). Then, we
„ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (rise) and „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (look) around. There „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (be) no one in

sight. At last, we „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (be) safe.

Czasy przeszłe. Powtórzenie 167


44. When we .. „„„„„„.„„„ {meet) our old school friend, we „„„ .. „„„„„„. (have) a beer,
and „.„.„.„„„„„„ {chat) for a few hours. lt was so nice to remem ber the days we
„„.„„„„„„„„ {spend) at school together.
45. The secretary „„.„.„„„„„.„ {not, have) to make another coffee for her boss. When
he „„„„„„.„.„„. (have x2) the first one, his mobile „„„.„.„„.„.„. (ring) and someone
„.„.„„„„„.„„ {ask) him out immediately. They „.„.„„„„„.„„ {want) him to meet them
in town.
46. When he „.„.„„„„„.„„ (go) bankrupt, he „„„.„.„„.„.„. (have) a huge debt. He
„.„.„„„„„.„„ {borrow) money for years.
47. "What „.„.„„„„„.„„ (she, do) when the burglar „„„.„.„.„„.„. {break) in?"
"She „„„.„.„„„„„. {watch) TV."
"What „.„.„„„„„.„„ (she, do)?"
"S he „„„„„„„„„„. {call) for help."
48. We „.„„.„.„„.„„. {try) to pass the past tenses test for a few weeks now. I think we
„.„.„„„„„.„„ {try) at least three times.
49. The woman .„„„„„.„„„„. (lie) in bed when she „„„.„.„„.„.„. (hear) a sound coming
from the kitchen. She „.„„„„„.„„„. (know) her husband „„„„„.„.„„„. (leave) and
she „„„„„„.„.„„. (be) alone in the house, so she „„„„„.„„„„„ (get) frightened and
„.„„.„„„„„.„ (not, go) to see what „„„.„„„„„ .. „ (happen x2).
50. The teacher „.„.„„„„„.„„ (not, collect) the examination papers until all the students
„„„„„„„„„.„ {write) their essays. They „„.„„„„„.„.„ {work) on them for two ho urs
and, understandably, „„„„„„.„.„„. (be) tired. Everyone was happy to go home.
51. By the time the man „.„.„„„„„.„„ (park) the car, the woman „„„„„.„„„„„ {do) the
shopping, and „„„„.„„„„„„ {wait) for him by the door.
52. When we „.„„„„„.„„.„ (learn) they „.„„„„„.„„„. (have) a problem, we „.„„„„„.„.„„
(phone) them to offer help, wh ich they „„„.„.„.„„.„. (appreciate) a lot. They
„.„.„„„„„„.„ {say) they „.„„„„„.„„.„ {expect) us to call them.
53. He „„„„„.„„„„„ {not, know) the police „„„„„„„.„„„ {arrest) his son because he
„„.„„„„„„„„ {be) abroad for a long time.
54. He was sad when he „.„„„„„„.„.„ (hear) his aunt „„„„.„.„„„„. (die). He „.„„„„„„.„„.
{always, like) her so much.
55. The girl was really frightened when the bus driver suddenly „„„.„„„„„.„. {brake) hard.
She „„„„„„„„„„. (have) three car accidents before, and „„„„„„„„„„. {not, want) to
be involved in another one.
56. I „„.„.„„„„„.„ {expect x3) free drinks at the hotel, but I was totally wrong. On the last
day, when 1„„„.„„„„„.„. (give) the keys back, they „„„„„„„„„„. {tell) me 1„.„„„„„.„„„.
(have) to pay for all the drinks I „„„„„„„„„„. (have) in the bar. lnfuriating!
57. The girl „.„„„„„.„„„. (get) frightened when someone „„„„„„„„„„. (knock) on the
window late at night. Her grandma .„.„.„„.„.„.„. {read x2) bedtime ghost stories to
her when she was a baby, so her imagination „.„„.„.„.„„„. {be) quite vivid.

168 Opowieść o angielskich czasach


58. lt's ages since we ..................... (have) a really good pizza. We ..................... (not, have)
one for ten years, I think.
59. She ..................... (not, reveal) the secret to us until we ..................... (promise) we
wouldn't tell anybody. Then, she ..................... (be) sure we could be trusted.
60. Peter ..................... (not, smoke) for two years now. He ..................... (give) up smoking
when he „ „ „ „ „ .. „ „ . „ .. (be) on holiday in the UK. You can imagine it wasn't easy for him
to do because he „ „ „ ........ „ ..... (smoke) for fifteen years, and smoking .. „ .. „ „ ..... „ „ „
(become) second nature to him.
61. When we ....... „ „ „ „ ...... (go) out, it „ „ „ ... „ . „ „ ..... (not, rain). The rain .. „ .. „ „ ..... „ „ „
(stop) fortunately. Because it ...... „ „ .. „ . „ .... (rain), however, the ground was wet, and
we „ „ „ ... „ „ „ ...... (have) to be careful while walking.
62. By the time the kids ..... „ . „ ........... (be) ready for bed, their mother ...... „ „ .......... .
(do) the washing-up and „ . „ ...... „ . „ ..... (wait) for them in the bathroom. Then, she
..................... (put) them to bed and .......... „ ......... (go) to do the ironing, which she
„ ................... (not, do) yet.

63. When she .... „ ......... „ . „ . (come) back from work, her husband „ ................... (peel)
potatoes. She ...... „ . „ .......... (give) him a hand, and dinner was ready in no time at all.
64. The child ......... „ . „ ....... (feel) sick after he „ . „ ............ „ .. (eat) the pudding, so his
mother ......... „ . „ ....... (take) him to the doctor immediately.
65. By the time he ........... „ . „ ..... (come), I „ ......... „ ........ (manage) to repair the car and
„ ......... „ ........ (wash) it. When I finished, we ...... „ . „ .......... (drive) into town. We
........... „ ........ (not, be) there for a few weeks.

66. My wife ..................... (attend x2) a cooking course for six months, but wasn't satisfied
and quit.
67. When the alarm ..................... (go) off, most of the staff ..................... (sit) at their
desks. Everybody ..................... (stand) up and ..................... (leave) the room. They
..................... (be) instructed on what to do in such cases.
68. The teacher ..................... (not, say) anything until the students ... „ ................ (explain)
the situation to her.
69. By the time the baby ..................... (be) born, the parents ..................... (expect) it
for nine months. They ..................... (be) so happy to have their own child at last,
especially as the doctors ..................... (suspect) the woman might never be able to
get pregnant.
70. We „ .... „ „ „ „ „ .. „ . (go) to the cinema with them although we „ . „ „ „ .. „ ... „ „ . (see) the
film already, but they ... „ . „ „ „ „ . „ „ .. (not), and .... „ „ .. „ ... „ . „ . (want) to see it very much.
lt wasn't the first time we „ „ .... „ . „ .... „ „ (see) the same film twice.
71. My family „ ... „ „ ....... „ „ . (live) in eastern Poland when the enemy ... „ . „ . „ .... „ „ „ (invade)
the country. They „ „ „ „ . „ „ . „ ..... (never, see) real war before.
72. The lecture „ „ ...... „ „ „ „ ... (just, start) when we „ „ ...... „ . „ .... „ (arrive), so we
(be) only ten minutes late, which means the lecturer „ ........ „ „ . „ . „ . (talk)
„ .... „ . „ „ „ ... „ .

for only ten minutes, and probably „ „ „ . „ „ . „ „ .. „ . (not, say) anything important yet.

Czasy przeszłe. Powtórzenie 169


73. In the Middle Ages, people never „„„„.„„„„„„ {imagine) that space trave l might be
possible one day.
74. When George „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {meet) his school friends, with whom he . „ „ „ „ „ „ „ „ „ „
{go) to school for years, they „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {have) a long talk about the old days. All of
them greatly „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ {appreciate) the time they „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „ {spend) at school
together.
75. The girl „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {ery) since she „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (lose) her doll. Will she ever stop?
76. Karen „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {do) her homework when her parents „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {get) back
from the shops, so they had some tea together. She „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {work) on it for
about three hours and, understandably, „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {get) tired enough to rest for
a while. Her parents „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ {buy) delicious cakes for them to enjoy with a cup
of ginger tea.
77. Mary „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {spend x3) lots of money on sweets, but now she doesn't buy
any at all. She „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {suffer) from diabetes for two years now, and can only
eat diabetic chocolate. She „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {not, try) real chocolate since the disease
„ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {start).

78. We „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {expect x3) to be shown the most interesting sights of the city, but
they just „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {say) the tour guide „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {fali) iii, and „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .
{not, be) available. We „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {wait) for the trip so long that the news carne as
a shock to most of us. We „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {not, give) up, however. We „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {go)
sightseeing on our own.
79. The Ukrainian driver who „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {cause) that terrible accident „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .
{talk) on his mobile then. He . „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ {know) that using mobiles while driving is
not allowed in Poland because customs officers „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {inform) him about it on
the Polish border. Foreign drivers „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {cause) 57 accidents on Polish roads
this year.
80. lt's about three months sin ce she „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „ {leave) for ltaly to work there. Nobody
„„„„„„„„„„. {see) her while she „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „ (work) there. Many Poles „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .
{stay and work) there for years now, and they don't want to come back.
81. The woman „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {not, milk) the cows until her husband „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {have)
his din ner. He needed her around to tell her about what he „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {go) through
at work that day.
82. Jill „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {hear) a strange sound when she was alone in the house one day.
However, she „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {not, react) at all. She „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {hear) some noises
a few times before, and her husband „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ {advise) her not to pay any
attention. She „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (go) on doing what she „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {do) before.
83. When the teacher „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ {walk) in, nobody „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {smoke) in the
classroom. But some kids „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {smoke) there because the room „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .
{be) full of cigarette smoke. All of them „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {leave) just in time not to be
caughtred-handed.
84. By the time the students „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {do) the tests, the teacher „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {get)
impatient, and „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {want) to go home.

170 Opowieść o angielskich czasach


85. When the ambulance arrived, the victim „ „ „ .. „ „ „ „ „ „ . (lie) on the road. 1he doctor
„ „ „ „ „ .. „ „ „ „ . (be) quite young and inexperienced. lt was the first time he „ „ „ . „ „ „ „ „ „ „

(have) to help a road accident casualty. He „ „ „ . „ „ „ „ „ „ „ (try) to resuscitate the victim,


but there was nothing he could do: the man „ „ „ „ „ „ „ „ „ ... (already, die).
86. By the time I „ „ . „ . „ „ „ „ . „ „ (be) readywith mywriting materials, the teacher „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „
(read) the task we were to do, and I „ „ . „ „ „ „ . „ „ . „ (not, know) what to write about. So
I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (ask) him to repeat it for me, which he „ . „ „ . „ „ „ „ . „ „ (do).
87. We „ „ „ „ „ „ . „ . „ „ . (not, understand) what the writing on the wali „ „ „ . „ . „ . „ „ . „ . (mean)
until a wise man „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ (explain) it to us. He „ „ „ „ „ . „ . „ „ . „ (say) the inscriptions
„ „ „ „ „ „ . „ „ . „ . (be) made a long time before, and „ „ „ . „ „ . „ . „ „ „ (be) in Hebrew.

88. "What „ „ „ . „ „ „ „ „ . „ . (you, do) when you „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ (see) the accident?"


"I „ „ . „ . „ „ „ „ „ . „ (walk) down the street."
"What „ „ „ . „ „ „ „ „ . „ . (you, do) then?"
"I „ „ „ . „ . „ „ . „ . „ . (run) up to the woman. She „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (try) to say something.
I „ „ „ „ „ . „ „ . „ „ . (try) to understand what she „ . „ . „ . „ „ „ „ . „ . (say), but I „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „
(not, understand) a lot. All that „ „ „ . „ . „ „ „ . „ „ (be) elear to me „ „ . „ „ . „ „ „ „ „ . (be) that she
„ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (want) me to hold her hand, which I „ „ . „ „ „ „ „ . „ . „ (do)."

89. When I wanted to talk to my friend the other day, she . „ . „ „ „ „ „ . „ . „ . (say) she
. „ „ „ „ „ . „ . „ „ „ (get) cross with me for what I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (do) to her, and stili

. „ „ „ „ „ . „ . „ „ „ (not, forget) it. 1here „ . „ . „ „ „ „ . „ . „ . (be) nothing I could do about it, so

I „ . „ . „ „ . „ „ „ „ „ (give) up.
90. 1hey couldn't do anything to help us. All the people working in the office „ . „ „ „ „ „ . „ „ . „
(leave) and there „ „ . „ „ . „ . „ „ „ „ (be) no one around.1he only person who „ . „ „ . „ „ „ „ . „ „
(not, go) home yet was the cleaning woman.
91. As a student, Lisa „ „ „ . „ . „ „ . „ . „ . (eat x3) junk food almost every day. Now that she
„ . „ . „ „ „ „ „ „ . „ (get) married, she won 't even look at it. Nor will her husband.

92. lt was the first time she „ „ „ „ „ . „ . „ . „ „ (have) breakfast alone. She „ „ „ . „ „ „ „ . „ „ .
(always, have x2) it with her parents, but they „ „ „ . „ „ „ „ „ . „ . (leave) early in the morning
that day because they „ . „ „ . „ „ „ „ „ . „ (need) to meet someone in town. However, she
„ . „ „ . „ . „ „ „ . „ . (enjoy) it alone as much as she „ . „ . „ . „ . „ „ . „ „ (do) with them.

93. I reali sed I „ . „ „ . „ . „ . „ „ . „ (already, meet) the man I „ „ . „ . „ . „ „ . „ . „ (talk) to, but his name
was too strange to remember, so I „ „ . „ . „ . „ „ . „ . „ (forget) it. 1hat's why I „ . „ „ . „ „ „ „ „ . „
(avoid) using it while talking to him.
94. By the time they „ „ „ . „ . „ . „ „ „ „ (get) married, they „ „ „ „ „ „ „ . „ . „ . (talk) abo ut it forso
long that everyone „ „ „ „ „ „ . „ . „ . „ (learn) about their plans, and „ „ „ „ . „ „ „ . „ . „ (know)
them well enough not to be surprised.
95. Our teacher . „ . „ „ „ „ . „ „ . „ . (teach) us since we „ . „ . „ . „ . „ „ . „ „ (become) college students.
We „ . „ . „ . „ „ . „ „ . „ (get) used to him, and can't imagine being taught by anyone else.
96. By the time Mary . „ „ „ „ . „ „ „ „ „ . (call) all her friends, it . „ „ „ „ „ . „ . „ „ „ (get x2) late. She
„„„„„„„„„„. (spend) so much time talking to them, and „ „ „ „ „ . „ . „ „ . „ (do) it for so
long that she . „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ (be) extremely tired and . „ . „ . „ „ „ „ „ „ „ (fali) asleep in no
time at all. When her father looked into her room, she „ „ „ . „ . „ „ „ „ „ . (sleep) like a log.

Czasy przeszłe. Powtórzenie 171


97. He „ „ „ „ .. „ . „ „ „ „ (not, answer) the question until it „„„„.„„„„„„ (become) elear to
him what the questioner „ . „ „ . „ . „ . „ „ „ . (mean).
98. lt's a long time since they „ ..... „ .... „ ...... (move) in, but they „ „ . „ „ . „ . „ . „ . „ (not, pay) us
a visit yet.
99. He (drink) orange juice when he . „ . „ . „.... „ „ . „ . (see) his old friend. They
„ . „ ... „ . „ . „ „ ...

... „ . „ „ .. „ „ . „ „ (have) a beer, and then .... „ „ . „ ... „ . „ .. (chat) for a while.
100. Before dying, Mr Williams had one wish: he „ „ ... „ . „ . „ .... „ (want) to see the house
where he ... „ . „ . „ „ .. „ „ .. (be) born, but it „ . „ „ . „ . „ .... „ „ (be) no longer there. They
... „ . „ „ .... „ . „ „ (pull) it down and . „ . „ . „ ... „ . „ . „ . (build) something else in its place. He

... „ . „ „ .... „ . „ „ (be) really disappointed.

Ćwiczenie 72. Wszystkie poniższe zdania zawierają po jednym błędzie. Wypatrz


go i popraw. W razie problemów powróć do wcześniejszych rozdziałów na temat
omówionych już czasów - PtS, PtC, PtP, PtPC, PP, PPC.

1. The man had planned his holiday since Christmas, but still didn't know where to go.
2. The typist typed all the letters when she left the office. She didn't like taking work
home.
3. When the boy crossed the street, he tripped and fell over. Fortunately, no cars were
coming.
4. When he was making breakfast, he was spilling his coffee and burning his fingers.
5. By the time she was up, her si ster got up, and was cleaning her teeth in the bathroom.
6. They hadn 't suspected anything was wrong until they discovered the hidden letter.
7. Last week, my cousin Jane used to go to Warsaw to do some shopping.
8. lt is no more than a few days since Brenda has sold her car. She doesn't have one at
the moment.
9. When an expensive vase had fallen on the floor, it smashed to pieces. What a waste!
10. After he was waiting for the bus for half an hour, it started raining, and he didn't have
an umbrella.
11. When the last student arrived, the teacher told the students how to solve the
problem. As a result, the latecomer didn't know the instructions, and had to ask the
teacher to repeat them for him.
12. Did he used to get back home after midnight when he was younger?
13. Unfortunately, we didn't see the beginning because when we walked in, the film started.
14. lt was the second time the boy used so much water to wash his hands.
15. Our next door neighbour would know everyone in the block, but we didn't.
16. I have done this book since I got it a few weeks ago. So far, I have done the present
and the past.

172 Opowieść o angielskich czasach


17. lt's a long time since we has eaten out together. lt's time for us to plan something at last.
18. The child didn't smile until he had been sure the person standing in the dark was his
mother.
19. By the time the taxi arrived, the woman packed everything and was waiting by the phone.
20. I had been hoping he would keep his promise and help me with the work, but as usual
he didn't.

Ćwiczenie 73. Dokończ rozpoczęte zdania w dowolny, ale logiczny sposób. Możesz
używać tych samych czasów co w poprzednich ćwiczeniach.

1. The little girl didn't open the door until the noise . „ „ „ „ „ .. „ „ „ „ .. „ „ „ „ „ „ .. „ „ „ „ .. „ „ „ „ „ . „ .
2. When Jane got up, her parents ... „ .. „ .. „ .... „ ... „ .. „ ... „ .... „ .. „ .. „ „ .. „ .. „ .... „ .. „ .. „ „ . „ ... „ .... „ .. „ .

3. My father has been away since he „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „


4. Some fifty years ago, a girl wouldn't „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „
5. lt was the first time we „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ . „ „ „ .. „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ .

6. By the time the guests had taken off their coats, the waiters . „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „ „ „ „ .
7. My si ster said she wasn't ready yet because she „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „
8. I told her what I „ „ „ „ „ . . „ „ „ „ ... „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .. „ „ „ „ . „ „ . „ „ „ „ .. „ „ „ „ .. „ „ „ „ „ „ .. „ „ „ „ . „ „ ... „ „ .

9. Our grandparents didn't use to „„„„„„„„„„„„„„.„„.„„„„„„„„„.„„„„„„„.„„„„ „„„„„„„.

10. Our teacher was surprised to see us at school so early because he . „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ „ .

11. The girl couldn't believe her eyes when she ... „ „ „ „ „ „ .. „ „ „ „ . „ „ „ „ ... „ .. „ „ „ „ .. „ „ „ „ .. „ .... „ „
12. Everyone around knew the boy quite well. He „ . „ „ „ „ „ „ ... „ „ „ „ ... „ „ „ „ „ ... „ „ „ „ .. „ „ „ „ „ „ ...
13. The kids wanted to play football, but the one who had the football .. „ „ „ „ .. „ „ „ „ .. „ .. „ „ „

14. In the past, parents used to „ „ „ . „ . „ „ „ „ .. „ .. „ „ „ „ .. „ „ „ „ „ „ .. „ „ „ „ ... „ „ „ „ „ ... „ „ „ „ .. „ „ „ „ „ „ ...


15. Before emails became so common, people would „ . „ . „ .. „ „ „ „ . „ ... „ „ .. „ . „ „ . „ „ .. „ „ „ „ .. „ . „ „

16. lt's about a week since they „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „


17. lt was great news about our London aunt coming to visit us. We „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .

18. The prisoner didn 't know what he . „ . „ „ ... „ „ „ „ „ „ . „ „ ... „ .. „ „ „ „ „ „ .. „ „ .. „ .. „ „ „ „ „ „ . „ „ ... „ . „ „
19. The kids were very dirty indeed. They . „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „„ „ . „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „
20. When I got back home, I found the book I was going to return to the library stili in my
bag. I ....................................................................................................................................... .

Czasy przeszłe. Powtórzenie 173


Ćwiczenie 74. Odpowiedz na poniższe pytania, najlepiej w sposób kojarzący Ci się
z Twoimi doświadczeniami. Używaj czasów zasugerowanych w pytaniach, czyli tych
samych co w każdym innym ćwiczeniu z tego rozdziału.

1. What did you do when you saw your father I mother?

2. What did they do when they saw you?

3. What were you doing when you saw them?

4. What were they doing when they saw you?

5. Had they done anything when they saw you? What had they done?

6. Had you done anything when you saw them? What had you done?

7. What did you do yesterday morning after you had been sleeping for a few hours?

8. How long had a man been driving when he got to his destination if it was a five-hour
journey?

9. How many kilometres had he done by then if the distance was 250 km?

10. What had happened in your family by the time you were born?

11. How long had your parents been waiting for your birth?

12. How long had they been waiting for your brother's or sister's birth?

13. Did you wait patiently last night until your friend had done the ir homework? How
long had they been doing it? What did you do later?

14. Was your heart beating fast when you were trying to do something in the past? What
were you trying to do? Why had you decided to do it? How long had you been thinking
about doing it?

174 Opowieść o angielskich czasach


15. What did you drink or eat when you had had your morning shower?

16. What were you doing when I called you?

17. How long had you been having a shower when you walked out of the bathroom?

18. What did a cat or a dog do when they saw you walking down the street one day?

19. Where did you use to spend your summer holidays when you were in primary school?

20. How long had someone you know been working when they retired? How old were
they then? Had they achieved anything in their professional life? What did they do
first once they had retired?

Ćwiczenie 75. W logiczny sposób opisz od trzech do p1ęc1u sytuacji, w których


przynajmniej raz będziesz miał okazję użyć wszystkich czterech czasów typu past.
Możesz powracać do tego ćwiczenia wiele razy i za każdym razem robić je w zupełnie
nowy sposób.

Przykłady:

When the girl had read the book, she took it back to the library from which she
had borrowed it. She had been reading it for a week. When she walked into the
library, the librarian was talking on the phone, so she had to wait until the woman
had finished talking.

At 11 o'clock yesterday morning, I had my biology class. I wasn't having a break


then because it had just finished, and I had a new class. I had been having classes
since 8 a.m. and had had three already. As a result, I was a little tired, but that
didn't matter very much. I was waiting for my English lesson at 12 to learn
something new about English grammar.

Czasy przeszłe. Powtórzenie 175


Ćwiczenie 76. Przenieś się myślami sto lat wstecz i opisz ówczesne życie, używając
used to I didn't use z poniższymi wyrażeniami.

One hundred years ago, life was very different from how we know it today. People ...

1. watch TV
2. use shampoo or detergents
3. do hard physical work
4. wear the same clothes every day
5. wear make-up
6. do household jobs by hand
7. live together with their parents and grandparents
8. be thin
9. get a lot of exercise while working
10. care about things like fashion or fun

176 Opowieść o angielskich czasach


Ćwiczenie 77. Napisz dziesięć fałszywych zdań (niekoniecznie przeczących) zgodnie
z poniższymi instrukcjami. W wersji łatwiejszej Twoje zdania mogą być niezwiązane ze
sobą, w trudniejszej - powinny się układać w jakąś jedną fałszywą opow ieść z Twoich
snów. Spróbuj jednego i drugiego.

1. w czasie Past Simple


2. w czasie Past Continuous
3. w czasie Past Perfect
4. w czasie Past Perfect Continuous
5. w czasach Present Perfect i Past Simple
6. w czasach Present Perfect Continuous i Past Simple
7. z wyrażen i em used to
8. z wyrażen i em would
9. z wyraże niem used to w zdan iu, w którym would byłoby b łęd n e
10. z czasownikiem intend dla niespełnionych oczekiwań

Czasy przeszłe. Powtórzenie 177


, I
Future Simple I
be going to 10.
tak dotarliśmy do czasów przyszłych, których rozważanie rozpoczniemy od Future
I Simple (FS) w kontraście do czegoś, co trudno nazwać czasem - wyrażenia be going to.
Dowodem, iż nie jest ono czasem, jest fakt, że może występować w kilku różnych czasach
(w sumie czterech). Żaden czas nigdy nie pojawia się w innym czasie, gdyż wtedy sam
przestaje nim być. Be going to zachowuje się jednak inaczej:

She is going to milk her cow.


She was going to milk her cow, but changed her mind.
She has been going to milk her cow for some time now.
She had been going to milk her cow for an hour before she finally did it.

Opracowania poświęcone angielskim czasom nigdy nie pomijają jednak tego wyrażenia,
czego nie uczynimy także my, a to przede wszystkim dlatego, że ma ono swoją działkę
w systemie angielskiej czasowości, która sąsiaduje z czasem FS. A skoro jest działka obok
innej działki, trzeba też wytyczyć miedzę, aby między sąsiadami nie dochodziło do kłótni.
Zobaczmy zatem, którędy ta miedza przebiega.
W naszym rozdziale wyjątkowość tego wyrażenia podkreślona będzie nienadaniem
mu żadnego skrótu, lecz odwoływaniem się do niego poprzez jego elementy składowe.
Zajmiemy się dwoma kontrastami i jednym zastosowaniem czasu FS, dla którego
wyrażenie be going to nie wykształciło odpowiednika. Ten fakt nie powinien nikogo
dziwić, jako że mamy do czynienia nie z parą czasów, które zawsze pozos tają w jakiejś
relacji wobec siebie, lecz z jednym czasem i jednym wyrażeniem czasopodobnym. Nie
byłoby niczym dziwnym, gdyby w tym przypadku takich kontrastów nie było w ogóle.
Na szczęście są i wyglądają następująco:

1) czynności przyszłe, co do których decyzja zapada w chwili mówienia (FS}, w kontraście


do tych, o których decydujemy przed chwilą mówienia (be going to), np. I will milk
my cow I I am going to milk my cow;
2) czynności przyszłe, które przewidujemy na podstawie naszej wiedzy czy pragnień
(FS), w kontraście do tych, które przewidujemy na podstawie obecnie widocznych
symptomów lub zapowiedzi (be going to), np. She will have a baby I She is going to have
a baby;

3) czynności neutralne, będące normalną koleją rzeczy i poza czyjąkolwiek kontrolą (FS),
np. Nextmonth, my daughter will be twenty.

Przyszłosc postanowiona przed chwilą mówienia i w chwili


mówienia

Krótko mówiąc, cały kontrast sprowadza się tutaj do tego, kiedy podejmujemy decyzję
o wykonaniu takiej czy innej czynności. Jeśli robimy to dopiero wtedy, gdy ktoś nam coś
powie, zwróci na coś uwagę lub o coś poprosi, a my w reakcji na to decydujemy się na wyko-
nanie w przyszłości takiej czy innej czynności, potrzebujemy czasu FS (will), gdyż decyzja
co do wy konania danej czynności zapada w chwili mówienia. Zu pełnie inaczej rzecz się
ma z wyrażeniem be going to, które dla odmiany mówi o czynności zaplanowanej przed
chwilą mówienia, już obecnej w umyśle autora danej wypowiedzi, który od pewnego
czasu (nieważne, jak długiego) wie, że w przyszłości wykona taką lub inną czynność. To
właśnie z tego powodu wyrażenie to często tłumaczymy jako zamiar wy konania czynno-
ści przyszłej. Spróbujmy pokazać to na wykresie:

TERAŹNIEJSZOŚĆ PRZYSZŁOŚĆ
chwila mówienia

' ; Future Simple


'!
..
~-------------------------„ .:
be~going to ;
---:-------------------------~
. .
Dwie linie przerywane biegnące do punktu w przyszłości reprezentują decyzję
wykonania czynności przyszłej, której wykonanie w obydwu przypadkach zacznie się
gdzieś w przyszłości, pokazanej w czarnych punktach na osi czasu. Zwróć jednak uwagę
na różnicę widoczną w początkach decyzji, pokazaną na obydwu przerywanych
liniach - w przypadku czasu FS decyzja ta zaczyna się w chwili mówienia, bo wtedy
zapada, natomiast w przypadku wyrażenia be going to - jakiś czas przed tą chwilą, co
jest główną i jedyną różnicą między nimi z punktu widzenia momentu podjęcia decyzji.
Przejdźmy do przykładu z dojeniem krowy. Wyobraźmy sobie Zenka wracającego do
domu po ciężkim dniu pracy. Jego żona Teresa, która - jak wiemy - czasami bywa leniwa

180 Opowieść o angielskich czasach


i woli czytać, niż pracować, nie wydoiła jeszcze krowy i Zenek nie ma się czego napić,
a zdecydowanie woli mleko krowy wydojone przez swoją żonę od innych trunków, za
co z pewnością należy go pochwalić. Gdy więc zapyta o mleko, może otrzymać od żony
odpowiedź w dwóch różnych czasach:

(a) I will milk the cow in flve minutes.


(b) I am going to milk the cow in flve minutes.

Czym będzie się kierowała Teresa w doborze czasów {zakładamy oczywiście, że wie,
na czym polega różnica)? Która wersja pokaże ją jako dobrą żonę, która choć nie wydoiła
krowy przed powrotem męża, to jest gotowa zmienić swoje plany i niezwłocznie zrobić
to zaraz po jego powrocie do domu? Tym, którzy znają odpowiedź na te dwa pytania,
gratulujemy. Tym, którzy jej nie znają, polecamy lekturę następnego akapitu.
Zdanie (a) mówi o sytuacji, w której kobieta decyduje się wydoić krowę w chwili, gdy
powstał problem, gdy mąż zapytał o mleko, którego jeszcze nie było; skoro mąż zdradził
chęć napicia się mleka, żona niezwłocznie, bo już za pięć minut, jest gotowa wydoić dla
niego krowę. Z kolei w zdaniu (b) żona także przystąpi do dojenia krowy za pięć minut, ale
nie zrobi tego w wyniku zaistniałej sytuacji {wyrażonej przez męża chęci napicia się mleka),
lecz dlatego, że wcześniej miała już taki plan, tak właśnie postanowiła jakiś czas temu, być
może jeszcze rano, gdy planowała dzień, a powrót męża przypadkiem zbiegł się w czasie
z czynnością dojenia, która według planu żony i tak miała się odbyć pięć minut później.
W którym zdaniu Teresa okazuje się bardziej kochającą żoną i który czas moglibyśmy
jej w takich sytuacjach polecić na przyszłość, by jeszcze bardziej mogła się podobać
Zenkowi? Oczywiście ten pierwszy, który pozwala jej i nam wszystkim dostosować się
do powstających sytuacji, a nie tylko działać zgodnie ze sztywnym, uprzednio przyjętym
harmonogramem, bez zwracania uwagi na to, co dzieje się wokół nas i czego oczekują od
nas otaczający nas ludzie.
Zobaczmy ten sam kontrast w innej sytuacji. Oto ktoś zwraca nam uwagę na to, że coś
nie jest w porządku z naszymi butami, mieszkaniem czy samochodem:

Your shoes are dirty.


The window in your room is broken.
Your car needs washing.

Wtedy zwykle mówimy, co w tej materii zrobimy. Który z omawianych czasów


jest wówczas bardziej stosowny? Wszystko zależy od tego, czy wiedzieliśmy o tych
niedomaganiach i usterkach (i w związku z tym już coś zaplanowaliśmy), czy też
jest to dla nas informacja nowa i cokolwiek z tym zrobimy, będzie to decyzja podjęta
w chwili mówienia - po tym, gdy ktoś zwrócił na to naszą uwagę. Typowe odpowiedzi
z wyrażeniem be going to będą z reguły poprzedzone czymś w rodzaju I know, gdyż użycie
tego wyrażenia zakłada wcześniejsze podjęcie decyzji co do sposobu naprawienia stanu
rzeczy, a więc i wcześniejszą wiedzę na ten temat:

Future Simp/e I be going to 181


I know. I am going to clean them to night.
I know. I am going to repair it at the weekend.
I know. I am going to wash it on Saturday.

Gdyby natomiast była to dla nas nowa informacja, coś, o czym wcześniej nie mieliśmy
pojęcia, zareagowalibyśmy inaczej: zdziwieniem, może zażenowaniem, a być może
w dowolny inny sposób, typowy dla nas, ale na pewno zawsze wykorzystalibyśmy w tym
celu FS:

Really? I will clean them right a way.


What! Again! I will get that nasty kid one day.
You must be joking! But I will wash it for tomorrow. Don't worry.

Przy okazji chcielibyśmy zwrócić uwagę na współpracę omawianych t u czasów


z czasem Present Continuous oraz Present Simple, które - jak zapewne pamiętasz - także
mogą się odnosić do przyszłości. Jeśli niekiedy są problemy z wytyczeniem granic między
dwoma sąsiadami, o ile większe mogą powstać, gdy miedza musi jednocześnie rozdzielać
aż czterech różnych farmerów. Co jednak jest czasami trudne w życiu, wcale nie musi
być takie w gramatyce.
Przywołajmy tutaj wszystko to, czego dowiedzie liśmy się dotychczas o tych czterech
czasach:

i) czas FS traktuje o czynnościach przyszłych, co do których decyzja zapada w chwili


mówie nia;

2) wyrażenie be going to - o czynnościach przyszłych, co do których decyzja zapada przed


chwilą mówienia;

3) czas Present Continuous - o czynnościach przyszłych należących do niedalekiej


przyszłości, zaplanowanych przez podmiot zdania i b~dących już w fazie
przygotowań;

4) czas PS - o czynnościach przyszłych o s tałym charakterze, wynikaj ących z rozldadów


jazdy w komunikacji, harmonogramów pracy firm, sklepów i wszelkich instytucji,
zajęć w szkole, egzaminów na studiach , przedstawień w teatrze, seansów w kinie itp.

Jeśli
spojrzymy na dowolną czynność przyszłą w świetle powyższych uwag, z reguły
będziemy mogli odpowiednio poprowadzić linie podziału. Spróbujmy zrobić to na
poniższym przyldadzie:

(a) We will have a party on Friday.


(b) We are going to have a party on Friday.

182 Opowieść o angielskich czasach


(c) We are having a party on Friday.
(d) We have a party on Friday.

Każde ze zdań czymś się różni od pozostałych, ponieważ każdy z czasów także czymś
się różni. Gdyby bowiem miały oznaczać to samo, po co istniałyby różne czasy. Zdanie
(a) sugeruje, że właśnie zdecydowaliśmy się urządzić przyjęcie w piątek. Być może ktoś
nam to podpowiedział, a może właśnie dowiedzieliśmy się o zdanym egzaminie lub
sprzedaży dużej ilości wytwarzanego w naszym gospodarstwie mleka po bardzo korzystnej
cenie i postanowiliśmy to uczcić. Natomiast zdanie (b) informuje o naszych planach
i zamierzeniach powstałych nie w chwili mówienia, lecz przed nią: niezależnie od tego, co
się obecnie dzieje, co kto mówi i do czego zachęca, w piątek odbędzie się przyjęcie, gdyż tak
wcześniej zaplanowaliśmy. Czas Pr esent Continuous w zdaniu (c) nasuwa z kolei wniosek,
że chociaż samo przyjęcie wciąż należy do przyszłości, z jakiegoś punktu widzenia jest już
ono jednak w toku. Co zatem trwa już teraz i może uzasadnić użycie czasu PC? Będące
już w toku przygotowania, które w tym przypadku reprezentują samą czynność. Czas
ten zwykle wymaga obecności w zdaniu jakiegoś konkretnego i niezbyt odległego
okolicznika czasu, gdyż nikt n ie zaczyna przygotowań, jeśli wcześniej nie pojawi się
bliska data jakiegoś wydarzenia, do którego już teraz należy zacząć się przygotowywać.
Jeśli takiego okolicznika nie ma. korzystaj z wyrażenia be 9oin9 to , np.

I am going to spend I am spending a whole day at the seaside next week. (obydwa czasy
poprawne)
One day, I am going to spend a whole day at the seaside. (poprawne tylko be going to, ponieważ
okolicznik czasu one day nie jest konkretny ani bliski, więc przygotowań na pewno brak)

Ostatni przykład, (d), wyrażający tę samą treść przy użyciu czasu PS, jest najbardziej
dziwny. Stworzyliśmy go celowo, by jeszcze bardziej podkreślić fakt, że czas ten, odniesiony
do czynności przyszłych, traktuje o czymś stałym, narzuconym z zewnątrz i po podjęciu
decyzji przez osoby upoważnione raczej niepodlegającym niczyjej kontroli, nawet tych, którzy
wcześniej taką decyzję podjęli. Czy wyobrażamy sobie bowiem, by ludzie odpowiedzialni np.
za przygotowanie rozldadu jazdy pociągów po jego opracowaniu i podaniu do publicznej
wiadomości dowolnie zmieniali godziny przyjazdu lub odjazdu? A co stałoby się, gdyby
widzowie kupili bilety na sean s filmowy o określonej godzinie, stawili się w kinie kwadrans
przed seansem i dowiedzieli się, że film trwa już od godziny, ponieważ kierownik kina musiał
dzisiaj wyjść wcześniej do dom u i przyśpieszył projekcję?
Jak wpływa to na nasz przykład (d)? Jeśli autor tego zdania nie popełnił błędu (gdyż do
mówienia o przyjęciach najbardziej prawdopodobny wydaje się czas PC), to z pewnością
chodzi mu o to, że piątkowe przyjęcie odbędzie się wyniku realizacji jakiegoś planu,
ustalonego przez kogoś innego niż wypowiadający te słowa, np. przez kierownictwo
firmy, w której pracuje mówiący. Być może poszczególni pracownicy mają obowiązek
organizować takie przyjęcia dla klientów, by w ten sposób, w luźnej atmosferze, zawierać
korzystne kontrakty, przy czym każdy ma przydzielony czas, kiedy odpowiada za

Future Simp/e I be going to 183


zabawianie klientów. Jest to jedyne logiczne wyjaśnienie użycia w tym zdaniu czasu PS.
W ten sposób wyznaczyliśmy granice rozdzielające te cztery czasy. Widzimy, że
istnieje możliwość zgodnego ich mieszkania w oddzielnych sektorach, bez konfliktów.
Dobrze byłoby, gdyby ludzie żyli obok siebie równie pokojowo.
Podobne różnice będą powodem użycia jednego z tych trzech czasów w każdym innym
przypadku, np. przy okazji wypadu do kina:

He will go to the cinema at the weekend. {właśnie się zdecydował)


He is going to go1 to the cinema at the weekend. (zdecydował się wcześniej)
He is going to the cinema at the weekend. (prawdopodobnie ma już bilet)

Kończąc tę część naszego rozdziału, chcemy zasygnalizować, że większość źródeł


dotyczących angielskich czasów nadmiernie dzieli ich użycia na oddzielne kategorie,
jak np. w przypadku omawianego obecnie FS. Naszym zdaniem przypadki stosowania
go do wyrażania obietnic, gróźb, ostrzeżeń, próśb, przysiąg, gwarancji, ofert itp. nie są
innymi przypadkami jego zastosowania, lecz należą do omawianej obecnie kategorii,
gdyż wszystkie one mają wspólny mianownik - decyzja co do ich realizacji zapada
w chwili mówienia, co jest szczególną cechą czasu FS. Tw ierdzimy bowiem, że
w spójnym systemie, za jaki uważamy system angielskich czasów, n ie powinno się
pokazywać oddzielnie zastosowań poszczególnych elementów, jeśli mają one jakiś
wspólny mianownik. Tym wspólnym mianownikiem wszystkiego, co dotychczas
powiedzieliśmy o FS, jest moment podejmowania decyzji - chwila mówienia. Dlatego
czas FS pięknie wyrazi także następujące treści:

Don't ery. I will get you another ice-cream. (obietnica)


lf there's anything you don't understand, I will help you. (oferta pomocy)
Will you wait for me a minute? (prośba)
Jf you don't shut up at once, I will send you out. (groźba)

Podobnie rzecz się ma w przypadku be going to. Niektórzy dostrzegają w nim jeszcze
jedno zastosowanie - do wyrażania planów i ambicji, np. One day , I'm going to be a great
footballer. Czym jednak różni się to od właściwości tego wyrażenia, którą obecnie
omawiamy - podejmowania decyzji przed chwilą mówienia? Każdy plan i każda
ambicja z konieczności krąży po naszej głowie od jakiegoś czasu i nikt na pewno nie powziął
żadnego planu ani nie wytworzył w sobie żadnej ambicji pod wpływem chwilowego
impulsu, np. w następującej sytuacji:

Jf nobody wants to help you, I a1„ going to do it.


Jeślinikt nie chce ci pomóc, ja zamie1za111 to zrobić.

1 Czytelnikowi należy się informacja, że Anglicy często unikają łączenia wyrażenia be going to z czasownika-
mi come i go i zamiast tego używaj ą po prostu czasu Present Continuo us.

184 Opowieść o angielskich czasach


Obydwie wersje - angielska i polska - są zupełnie chybione. Dlaczego? Ponieważ
decyzja o udzieleniu komuś pomocy zapada w chwili mówienia, a do tego w ogóle nie
nadaje się wyrażenie be going to; jest to bowiem domena czasu FS. Powyższy przykład
stanowi mocny dowód na to, że plany i ambicje wyrażamy konstrukcją be going to nie
na podstawie jakiegoś oddzielnego jej zastosowania, lecz podstawowego - wyrażania
czynności przyszłych zaplanowanych w umyśle mówiącego wcześniej, a nie pod
wpływem chwili. Powyższy przy kład powinien zatem brzmieć następująco:

lf nobody wants to help you, I will (do it).

Zanim przejdziemy do drugiego kontrastu czasowego, może Ci się przydać uwaga, że


po stwierdzeniu za pomocą be going to zamiaru wy konania pewnej czynności wszelkie jej
szczegóły podajemy z reguły w czasie FS:

She is going to throw a big party at the weekend. lt will take place in their country
mansion.

A teraz stosowne ćwiczenia podsumowujące tę część naszego rozdziału.

Ćwiczenie 78. Oto informacje skłaniające Cię do podjęcia pewnych działań. Wyraź
decyzję, obietnicę, ofertę, groźbę, ostrzeżenie, prośbę, nadzieję itp. w związku
z poniższymi sytuacjami. Liczba możliwych rozwiązań zwykle jest większa niż jeden.
W każdym przypadku decydujesz się wykonać daną czynność w chwili mówienia,
prawda?

Przykład:

You learn about your friend's birthday next week.


I will get him a nice present.
I will send him a birthday card.
I will give him a call to wish him all the best tonight.

1. Your mother says there's no sugar in the house.

2. You see a child crying in the street.

3. Someone in the room with you says they are cold.

4. You see an elderly woman carrying a heavy shopping bag.

Future Simp/e I be going to 185


5. Your sister says she's too tired to do the washing-up tonight.

6. You see your teacher. You have something to tell him.

7. Your friend tells you someone is selling a car which is a real bargain.

8. You see a nice piece of meat at the butcher's.

9. The teacher says there's no more chalk in the classroom.

10. You hear the doorbell.

Ćwiczenie 79. Oto informacje skłaniające Cię do przekazania decyzji już powziętych
przez Ciebie lub innych. Twoje wypowiedzi mogą mieć formę twierdzenia, pytania lub
przeczenia. W każdym przypadku dana czynność została zaplanowana przed chwilą
mówienia, prawda?

Przykład:

Your uncle's company is too small for his needs.


He's going to expand it.

1. Your uncle needs more money for his company's expansion.

2. Your brother keeps disturbing you white you're doing homework. You can't tolerate it.

3. You like spending your holidays in hot climates.

4. Your friend loves biology a lot.

5. You want to know your sister's intentions toward her boyfriend.

6. Your dad loves football, and there is a football match on TV ton ight.

7. You know you can't afford your own flat for the next few years.

186 Opowieść o angielskich czasach


8. A farmer has bought more land.

9. Your room is dirty, but you're not doing anything about it.

10. Your old computer has been crashing for half a year now, but you can't buy a new one
right now.

Ćwiczenie 80. Dla czasowników w nawiasach wybierz czas FS lub wyrażenie be going
to. Pamiętaj, że wyboru dokonujesz z punktu widzenia chwili podjęcia decyzji.

1. "Why is he so happy?"
"He says he „ „ .. „ . „ „ „ „ „ „ (buy) himself a huge helping of chocolate cake. That's why."
2. l'm so pleased to see you. I „ . „ . „ . „ „ .... „ .. (order) something to drink for both of us.
We must celebrate.
3. "She doesn't have time to call him now."
"OK, I ..... „ ... „ ....... „ (do) it for her."
4. lt's 10 a.m., and she's stili in bed. She says she „ „ ...... „ . „ . „ „ . (not, get up) today.
5. They ... „ . „ „ . „ . „ „ „ . (stay) in London for at least a month. They „ . „ . „ „ „ „ „ . „ „ (see) all
the sights of interest there, I think.
6. Don't be so sad. We . „ . „ „ . „ . „ . „ . „ . (help) you, and everything „„„„„„.„„„„ (be) fine,
you „ „ . „ „ „ „ „ „ . „ . (see).
7. I „ „ . „ „ . „ „ „ „ . „ (get) married at last. The wedding „ „ „ . „ . „ . „ „ „ „ (take) place in a country
church in Scotland.
8. He promises he . „ „ . „ . „ . „ . „ „ „ (look) after the baby, but I don't think he „„„„.„.„.„.„.

( „ .).

9. "I think the telephone is ringing."


"OK, I „ „ „ „ „ „ . „ „ „ „ (answer) it."
10. "I „ „ „ . „ „ „ „ „ . „ . (sell) my car."
"What made you decide to do that at last?"
11. I'm so thirsty. I „ „ „ „ „ „ . „ „ „ „ (have) a cup of tea as soon as I get back home.
12. Hi Jane! We haven't seen each other for years. How long „„„„„„„„„„. (you, stay) in
town?
13. The disco fin ishes at about midnight. Too late for me to walk home.
My dad ..... „ ... „ ....... „ (pick me up).
14. I know the situation has been serious for weeks, but I . „ ...... „ ... „ .. „ . (not, do) anything
until I understand what's going on. I „ „ „ .... „ . „ ...... (wait), and I suggest you do the
same.
15. Is that a fact? lf so, we „ . „ . „ . „ „ ........ (see) to it first thing in the morning. And
I ....... „ „ . „ . „ . „ . (ask) Brenda to be there, too.

Future Simp/e I be going to 187


Ćwiczenie 81. Wybierz najlepszy czas dla poniższych kontekstów. Masz do dyspozycji
FS, PS, be going to oraz PC. Dwa ostatnie czasy często występują obok siebie zamiennie,
ale niekiedy nie jest to możliwe. Pamiętaj o tym.

1. I ..................... (see) Brenda at 6 p.m. We ..................... (go) to the cinema together.


We've got tickets in the first row.
2. Since you are stili a student, I ..................... (pay) the bill for both of us.
And I ..................... (not, agree) to anything else.
3. Your room looks terrible . ..................... (you, paint) the walls? I ..................... (help)
you if you like.
4. We don 't have to hurry at all. The library ..................... (not, open) until 9 a.m. We stili
have one hour left.
5. She ..................... (meet) her husband next week to discuss their children's future.
However, she ..................... (not, talk) to him about their marriage. Not after what he
has done to her.
6. Sorry, but I can't visit you at Easter. I ..................... (spend) it in Spain.
7. Sorry, but I forgot to call John and invite him to the party. I ..................... (call) him
now.
8. My aunt is coming today to help us with the wedding preparations. Her train
..................... (arrive) at 5 p.m., and I ..................... (meet) her at the station. We have
always been very close.
9. The Jacksons haven't decided where to go on holiday yet. They ..................... (probably
stay) at home.
10. One day, I ..................... (stay) at t he most expensive hotel in London.
11. We ..................... (sell) our old car at last. We ..................... (paint) it pink, and we do
hope that someone ..................... (buy) it from us.
12. ..................... (you, come) to the disco tonight? Please do. I ..................... (spend) the
whole evening with you, I prom ise.
13. lt's so late that if you don't give me a lift, I ..................... (miss) the beginning of the
play. lt ..................... (start) in 15 minutes, and it ..................... (take) at least half an
hour to walk there.
14. I know the car is not big enough for my family. I ..................... (look) for a bigger one
next year.
15. lf you think something can be done to help my wife fali a sleep fa ster, I .................... .
(do) it. Just tell me what.

188 Opowieść o angielskich czasach


Przewidywanie przyszłosci oparte na tym, co myslimy
lub co widzimy

Ten kontrast jest dość klarowny i nie powinien zająć nam zbyt dużo czasu. Oto kilka
przykładów, które pomogą Ci zrozumieć, o co w nim chodzi:

{a) /t is going to rain.


(b) She is going to have a baby.
{c) Peter is going to fali off his bike.
(d) The man is going to wash his car.

Każde z powyższych zdań możemy wypowiedzieć w powyższym czasie tylko wtedy,


gdy w chwili mówienia będziemy widzieli jaki eś fizyczne oznaki t ego, co
właśnie się stanie, gdyż wymaga tego użyte w każdym zdaniu wyrażenie be going to,
które w kontraście do czasu FS nie dotyczy przyszłości, której możemy się spodziewać na
podstawie tego, co myślimy i jak uważamy, lecz przyszłości, którą już prawie widzimy
i której już prawie możemy dotknąć. Posłuchajmy, co kryje się za be going to w każdym
z tych przykładów:

(a) widać gromadzące się na niebie czarne chmury, które zwiastują deszcz;

(b} kobieta, o której mowa, musi być w tej chwili w ciąży, co jednoznacznie wskazuje na
to, co się niebawem stanie;

(c) Piotr zapewne już się chwieje na rowerze, co wróży jego niechybny upadek, albo
widzimy przed nim pewną przeszkodę , na którą on za chwilę najedzie, co zakończy
jazdę upadkiem;

(d) obserwowany przez nas człowiek przygotowuje się do mycia samochodu, być może
niosąc wiadra z wodą w kierunku zaparkowanego pojazdu lub rozwijając gumowy wąż.

Na podkreślenie zasługuje tu budowa tych zdań, a ściśle mówiąc, elementy wyrażenia


be going to. Zauważ, że w każdym przypadku moglibyśmy dosłownie potraktować te
zdania i otrzymać coś, czego w języku polskim co prawda nie znamy, ale co pięknie
obrazuje to zastosowanie rozważanego tu wyrażenia - opisującego czynności przyszłe,
których symptomy są widoczne w chwili mówienia:

{a) Idzie padać.


(b) Ona idzie mieć dziecko.
(c) Piotr idzie spaść z roweru.
(d) Mężczyzna idzie myć swój samochód.

Future Simp/e I be going to 189


Choć niektóre wersje mogą brzmieć nieco humorystycznie, bardzo dobrze oddają
ducha swych angielskich odpowiedników, gdyż każdy podmiot zdania na naszych oczach
rzeczywiście idzie wykonać tę lub inną czynność, w przeciwnym razie wcale byśmy o tym
nie wiedzieli.
Gdyby powyższe cztery zdania wyrazić czasem FS, zmieniłby się kontekst tych
wypowiedzi. Postawmy zatem obydwa czasy obok siebie, a następnie spróbujmy wniknąć
w ich konteksty, by przekonać się, jakie będę tego konsekwencje:

{a) lt is going to rain. I lt will rain.


(b) She is going to have a baby. I She will have a baby.
(c) Peter is going to fali off his bike. I Peter will fali off his bike.
(d) The man is going to wash his car. I The man will wash his car.

(a) Będzie padać , gdyż widać chmury na niebie. I Będzie padać, bo taka jest kolej rzeczy:
deszcze były, są i na pewno jeszcze będą.

(b) Kobieta urodzi dziecko, ponieważ jest w tej chwili w ciąży. I Urodzi dziecko, ponieważ
jest kobietą, a kobiety - w przeciwieństwie do mężczyzn - zwykle rodzą kiedyś dzieci.

(c) Piotr spadnie z roweru, bo już się chwieje. I Piotr spadnie, bo jest niezdarny i nie nadaje
się do niczego: gdy wsadzimy go np. na rower, w iadomym efektem tego będzie jego
szybki upadek.

(d) Mężczyzna umyje samochód, bo widzimy jego przygotowania do tej czynności. I


Mężczyzna umyje samochód, gdyż robi to od czasu do czasu i pewnie znowu kiedyś to
powtórzy, być może w najbliższą sobotę, bo wtedy zwykle to robi.

Do tej kategorii należą też (wyodrębniane przez niektórych autorów) zastosowania


czasu FS dla takich czasowników jak think, wonder, suppose, believe, hope, expect,
wyrażeń be sure, be afraid czy przysłówków probably, perhaps, certainly. My zaliczamy
je do omawianego obecnie zastosowania FS, gdyż wszystkie one mają swoje korzenie
w przewidywaniach opartych na naszych myślach , przekonaniach , emocjach
czy pragnieniach - w przeciwieństwie do tego, co widzimy gołym okiem i co z tego
powodu jest polem do popisu dla be going to. Oto kilka przyldadów:

We hope the rain will soon fali and (will) put an end to this drought.
l'm sure pxing the tap won't be a problem for a plum ber.
You will certainly have no trouble selling your car - it's a jaguar.

A teraz stosowne ćwiczenia z tej części.

190 Opowieść o angielskich czasach


Ćwiczenie 82. Dla czasowników w nawiasach wybierz czas FS lub wyrażenie be going
to.Pamiętaj, że wyboru dokonujesz z punktu widzenia podstawy przewidywania.

1. Look! The branch on which he's standing is breaking. He ..................... (fali) off the tree.
2. I wouldn't let him climb the ladder. l'm sure he ..................... (fali} the first minute.
He's too young for that.
3. Do you think my wife ... „ . „ „ „ „ . „ „ „ (like} the present I got for he r? Please say she

4. The Pope is coming to Poland next week. There ..................... (be} hundreds of
journalists in the streets.
5. You're right, but then it ..................... (be} too late to do anything.
6. He's doing it so slowly. lt ..................... (take} him hours to finish. Let's do something
about it.
7. Do you see that man hid ing behind the wali? He ..................... (mug} that elderly lady
walking down the street.
8. lf you ..... „ .............. (faint}, you'd better go outside in the fresh air.
9. The milk ........ „ ......... „ (be} bad tomorrow if you leave it on the table.
10. They say t here ................... „ (be} another bus in the evening, but how can they be so
sure?

Ćwiczenie 83. Sformułuj przewidywania na podstawie przedstawionego materiału,


używając albo czasu FS, albo wyrażenia be going to, zależnie od podstawy przewidywania.

Przykład:

You are walking to school. lt takes 20 minutes to get there, bu t you have only 10 left.
I am qoinq to be late.
Your sister has Just got married, and you know she likes children.
She will have a baby soon.

1. A scientist is talking about the possibility of building cities on other planets.

2. You see some boys walking somewhere carrying a football.

3. Your girlfriend is lying in the sun, and is getting tanned, close to burning.

4. You want to predict the number of bus stops in your town in twenty years from now.

5. Your mother is buying some flour and eggs for your birthday cake.

Future Simp/e I be going to 191


6. A doctor is talking about the possibility of discovering a vaccine for AIDS in the future.

7. A teacher is telling students about the methods of learning fifty years from now.

8. The painters have brought a ladder and some paints into the room.

9. Be careful of that growling dog!

10. Don't be afraid of my dog.

Przyszłosc będąca normalną koleją rzeczy


To zastosowanie należy traktować jako najbardziej neutralne ze wszystkich. Potocznie
rzecz ujmując, moglibyśmy powiedzieć, że wyraża ono czynności przyszłe, które
staną się, bo stać się muszą, bo taka jest kolej rzeczy i nikt nie może tu niczego
zmienić. Nie ma podejmowania decyzji w chwili mówienia ani przed nią, ponieważ
czynność taka nie jest od nikogo zależna; nie ma też znaczenia, czy jakiekolwiek przy-
gotowania zostały już uruchomione, czy też nie. Liczy się to, że dana czynność po prostu
na pewno nastąpi, ponieważ nie może być inaczej. Oto kilka przykładowych zdań, które
pomogą nam naświetlić to niby proste, lecz nie do końca rozumiane użycie angielskiego
czasu FS:

(a) I will be twenty-five next year.


(b) One day, you will understand your parents were right.
(c) People will always follow their ideas and dreams.

Przeanalizujmy te przykłady, a przekonamy się, że wszystkie mają wspólny


mianownik, kwalifikujący je do tego trzeciego, neutralnego użycia czasu FS.

(a) I will be twenty-five next year. Skoro obecnie, w chwili mówienia, mam 24 lata, to
czego mogę się spodziewać w przyszłym roku, jeśli wiem, że z każdym przeżytym
rokiem ludzie starzeją się o kolejny rok? Chyba niczego innego, jak tylko tego, że będę
wtedy o rok starszy i zamiast 24 będę liczył 25 lat. Taka jest kolej rzeczy.

(b) One day , you will understand your parents were right. Dzieci często nie rozumieją
postępowania ani sposobu myślenia rodziców, a powodem jest przepaść pokoleniowa.
Gdy same stają się rodzicami, taki brak zrozumienia z reguły spotyka je ze strony
ich własnych dzieci, i tak historia ciągle się powtarza. Wiedząc o takiej kolei rzeczy,
wypowiadający nasze zdanie inform uje swojego rozmówcę - jeszcze zbyt młodego, by

192 Opowieść o angielskich czasach


zrozumieć rodziców - że pewnego dnia, gdy sam będzie odpowiednio starszy i bardziej
doświadczony, już jako rodzic, podzieli punkt widzenia swoich rodziców i spojrzy na
świat ich oczami.

(c) People will alwaysfollow theirideas and dreams. Ideały i marzenia od zawsze towarzyszą
ludzkości, dzięki czemu wielu odnajduje cel i motywację do życia. Jeśli uda im się
zrealizować swoje marzenia, znajdują spełnienie dla samych siebie i często poprawiają
jakość życia innych ludzi. Można zaryzykować stwierdzenie, że brak jakiegokolwiek
celu, jakiejkolwiek wizji, do spełnienia której się dąży, choćby osobistej i całkowicie
prywatnej, odbiera radość życia i czyni je pustawym. Śmiało można powiedzieć zatem,
że skoro ludzie odczuwają potrzebę dążenia do czegoś lepszego, bardziej idealnego od
tego, co już znają i posiadają, to tak będzie i w przyszłości , gdyż taki jest człowiek i taki
prawdopodobnie pozostanie.

Ćwiczenie 84. Dla czasowników w nawiasach wybierz czas FS lub wyrażenie be going
to.Pamiętaj, że wyboru dokonujesz między FS użytym do opisania normalnego biegu
rzeczy a wyrażeniem be going to w jego dwóch omówionych powyżej zastosowaniach.

1. The trees ..................... (bloom) again in the spring. Doesn't that make you happy?
2. Don't you think it's quite warm for this time of year. We ..................... (have) a lovely
autumn.
3. I feel terrible. I think I ..................... (be) sick.
4. The temperature tomorrow ..................... (rise) to 32 degrees Celsius in the east of
Poland.
5. Whenever you ask a kid something embarrassing, they ..................... (blush) and put
their head down.
6. Somany pages to read? lt ..................... (be) a tough job.
7. Even if you cut the grass, it ..................... (grow) aga in. That's why some people say
grass is eternal.
8. Boys ..................... (be) boys, and girls ..................... (be) girls. lt ..................... (never,
change); not even if we live a hundred years!
9. He's saving up because he ..................... (get) an electric lawn-mower.
10. Set the shutter speed correctly. lf a picture doesn't get enough light, it „„„„„„„„„„.

(come) out dark and blurred.


11. When the temperature falls below zero, all the plants in the garden ...... „ ............ .

(freeze).
12. The girl is holding a strange object in her hand. What .......... „ . . ....... (she, do)?
13. The dress is really nice, don't you t hink? I think I . „ „ ....... „ ... „ .. (give) it to my daughter
as a birthday present.

Future Simp/e I be going to 193


14. Many more people „ „ „ .... „ „ „ „ „ . (d ie) before we discover a cure for cancer.
15. After winter, wh ich people don't generally like very much, spring „ . „ „ „ „ „ „ „ „ „ (come),
and then the summer.

Will I would w znaczeniu chcie6

W tym miejscu chcielibyśmy przedstawić dość interesującą, naszym zdaniem, historię


znaczenia formy przeczącej w ill not (won't). Jest ona dzisiaj używana między innymi do
wyrażenia silnej niechęci, wręcz odmowy ze strony podmiotu (którym może być zarówno
osoba, jak i rzecz), np.

Whatever I say to him, he won't listen.


My old car won't start on frosty mornings.
My chi/dren won't tidy their own bedrooms.

W każdym takim przypadku znaczenie formy won't nie jest przyszłe , lecz
teraźniejsze ,
i sugeruje silną odmowę wy konania wspomnianej czynności (w przypadku
rzeczy, np. samochodu, odmowa ta wyraża się niepoddawaniem się przez samochód
naszym zabiegom zmierzającym do uruchomienia go). Dlaczego używamy w tym celu
właśnie will, a nie jakiegoś innego czasownika? Czy jest to przypadek? Z pewnością nie.
Czasownik will pochodzi od starogermańskiego słowa willan, które do dzisiaj przetrwało
w języku niemieckim w podobnej formie i w tym samym co niegdyś znaczeniu. Jest nim
czasownik wollen, którego znaczenie być może jest niektórym znane - chcieć. To samo
znaczenie miał on dawniej również w języku staroangielskim, jako willan. Gdy ktoś
mówił, że chce coś zrobić, z konieczności miał na myśli jakieś wydarzenie przyszłe, bo
na pewno nie można niczego chcieć dokonać np. wczoraj. Z tego powodu słowo willan było
w angielskim coraz częściej kojarzone z przyszłością, aż w końcu weszło w skład czasu
przyszłego i zaczęło się nim zajmować zawodowo. Na szczęście nie zapomniało całkowicie
o swoich korzeniach i od czasu do czasu przypomina sobie o starym znaczeniu chcieć , np.
w omawianych obecnie przy ldadach. Jego przeszłą formą jest oczywiście wou Id, używane
dokładnie w tym samym znaczeniu, lecz w odniesieniu do przeszłości. Nasze poprzednie
przyldady, odniesione do przeszłości, wyglądałyby zatem następująco:

Whatever I said to him, he wouldn't listen.


My old car wouldn't start on frosty mornings, so 'flnally I got a new one.
My chi/dren wouldn't tidy their own bedrooms when they we re younger.

Zauważ, że język polski do tego znaczenia również wykorzystuje czasownik chcieć:

Cokolwiek do niego mówię, on nie chce I nie chciał słuchać.


Mój stary samochód nie chce I nie chciał zapalać w mroźne poranki.
Moje dzieci nie chcą I nie chciały sprzątać swoich pokoi.

194 Opowieść o angielskich czasach


Dobrą ilustracją takiego użycia angielskiego won't I wouldn't jest piosenka zespołu
The Beatles, Yesterday. Słuchając treści, którą śpiewa John Lennon, można usłyszeć
następujący fragment:

Why she had to go, I don't know. She wouldn't say.

O co chodziło Johnowi w podkreślonej frazie? O to, że odchodząc, dziewczyna nie


chciała powiedzieć, dlaczego to czyni. Nie chciała podać powodów, choć na pewno była
o nie usilnie pytana i niewątpliwie zatrzymywana. Zwylde want (She didn't want to say)
nie miałoby tej siły odmowy. Oznaczałoby po prostu, że sama nie chciała podać powodów,
a że nikt też jej nie pytał, odeszła bez słowa. Pamiętaj o tym zastosowaniu won't I wouldn't
i sięgaj po nie, by stwierdzić, że ktoś, np. Ty sam, bardzo nie chce teraz lub bardzo nie
chciał w przeszłości czegoś zrobić.
Świadomość tego faktu ułatwia też zrozumienie wielu niby wyjątkowych konstrukcji
gramatycznych. Jedną z nich jest np. możliwość używania if i will obok siebie, co -
jak wiesz - nie jest czymś typowym w angielskiej gramatyce z powodu zasady okresów
warunkowych, które w zdaniach podrzędnych odnoszących się do przyszłości preferują
czasy teraźniejsze zamiast przyszłych. Niektóre źródła próbujące zmierzyć się z tym
zagadnieniem wyjaśniają to zjawisko jako wyjątek, co na szczęście nie jest prawdą.
Mówimy „na szczęście", ponieważ wyjątek niszczy system, a angielskie czasy, i nie
tylko, tworzą jeden spójny układ, w którym znalezienie wyjątku jest niezwykle trudne.
Oto wyjaśnienie tego problem u. Zgodnie ze starogermańskim znaczeniem czasownika
willan, czyli chcieć, will używamy dla teraźniejszości, a would - dla przeszłości.
W znaczeniu chcieć czasowniki te są zatem kolejno formami czasu Present Simple i Past
Simple. Jako takie mogą być używane w tych czasach dokładnie tak samo jak każdy inny
czasownik. Nic nie stoi zatem na przeszkodzie, by używać obydwu razem z if, chociażby
w następujących zdaniach:

(a) lf you will sit down and wait a moment, we will process your application
immediately.

(b) lf you would sit down and wait a moment, we will process your application
immediately.

Pierwsze will w zdaniu (a) ma znaczenie teraźniejsze i nawiązuje do chcieć Ueśli


zechce Pan(i) usiqść ... ), natomiast to drugie jest już tradycyjnym will odnoszącym się do
przyszłości. Zasada I okresu warunkowego nie zostaje więc naruszona, gdyż po spójniku
if występuje czas PS, zgodnie z regułami obowiązującymi dla tego okresu. W zdaniu (b)
natomiastwould, jako forma czasu przeszłego, ma na celu ugrzecznienie tego zaproszenia
czy prośby do zajęcia miejsca w fotelu (Gdyby zechciał(a) Pan(i) usiqść ... ). Dokładnie
tak samo używamy w prośbach czasowników modalnych can I could, kolejno dla
zasygnalizowania mniejszej lub większej dozy grzeczności.

Future Simp/e I be going to 195


W podobny sposób możesz używać will I would po spójniku if w każdym innym
przypadku, w którym będzie Ci zależało na podkreśleniu silnej chęci lub silnej niechęci
podmiotu do zrobienia czegoś:

lf he will give me his email address, I will send him all the information required.
Ueśli zechce dać mi... )

lf she would treat me with more respect, I would consider her application.
(Gdyby zechciała traktować mnie ... )

Czym różnią się powyższe zdania od zwykłych okresów warunkowych, którymi


równie dobrze moglibyśmy wyrazić te same treści? Czyli:

lf he gives me his email address, I will send him all the information required.
lf she treated me with more respect, I would be ready to consider her application.

Zdania podrzędne z will I would (tymi po if) sugerują, że odnośne osoby mogą nie
chcieć (will) lub nie chcą (would) uczynić wspomnianych rzeczy, natomiast te same
zdania w zwykłych okresach warunkowych uzależniają jedynie czynności ze zdania
głównego od spełnienia warunku ze zdania podrzędnego: jeśli on da mi swój adres
mailowy (a nic mi nie wiadomo, by nie chciał tego zrobić, więc zapewne da), prześlę mu
wszelkie konieczne informacje; gdyby ona traktowała mnie z większym szacunkiem (ale
tego nie robi, choć raczej nie dlatego, że nie chce, lecz dlatego, że być może została tak
wychowana i nie umie się inaczej odnosić do drugich), to rozważyłbym jej podanie. Jak
widzisz, występuje tu istotna różnica, o której warto wiedzieć, by bardziej świadomie
używać różnych angielskich form gramatycznych.
To samo znaczenie will I would (chcieć) pomoże Ci budować ładnie brzmiące prośby:

Will you wait for me a minute (please)?


Would you stay a bit longer and help me with that (please)?

Dodanie na końcu słówka please nie jest obowiązkowe, ale jego obecność uczyni prośbę
jeszcze bardziej grzeczną, choć i bez niego jest ona wystarczająco uprzejma, szczególnie
przy wykorzystaniu przeszłej formy would:

Zechciej I Zechcesz zaczekać na mnie chwilę?


Zechciałbyś zostać nieco dłużej i pomóc mi w tym?

Wiesz już naprawdę bardzo dużo o angielskiej przyszłości, w tym o nietypowym użyciu
will I would. Pamiętaj, że słowo will nie zawsze musi być sygnałem przyszłości; możesz
go także używać w dawnym znaczeniu chcieć, a wtedy jego występowanie obok if nie jest

196 Opowieść o angielskich czasach


niczym niezwykłym, gdyż wówczas will staje się takim samym czasownikiem jak każdy
inny i ma prawo pojawić się zarówno w czasie PS (jako will), jaki w czasie PtS (jako would) .
A teraz czas na utrwalenie naszych najnowszych odkryć w stosownym ćwiczeniu.

Ćwiczenie 85. W poniższych zdaniach znajdź sposób użycia will I would w pytaniach,
przeczeniach lub w towarzystwie spójnika if, zachowując treść oryginału.

Przykład:

My teacher refuses to give me his signature because I haven't handed in all the essays.
My teacher won't qive me his signature because I haven't handed in all the essays.

1. Can you tell me where I can find the boss, please?

2. My dog refuses to eat food given to him by a stranger.

3. My wife doesn't want to make breakfast for me.

4. I told him to leave his luggage here, but for some rea son he was unwilling to do it.

5. Fill in this form, and you'll get your refund immediately. lt's a normal procedure.

6. The driver was afraid to take more passengers on the bus than he was allowed to, so
he didn't.

7. Please, make a hot cup of tea for me. I beg you. l'm so cold.

8. What a stubborn kid! I tell him to make way for me, but he doesn't move an inc h.

9. I wanted to tell his mother about his bad behaviour, but she even didn't let me in.

10. lf he refuses to follow my instructions, I am afraid I won't be a ble to help him.

Future Simp/e I be going to 197


Shall

Mówiąco czasie FS, nie sposób nie wspomnieć o shall, kiedyś używanym w pierwszej
osobie liczby pojedynczej i mnogiej (z I oraz we) do wyrażania przyszłości, analogicznie
do will. Dzisiejsza codzienna angielszczyzna coraz bardziej odchodzi od tego zastosowa-
nia czasownika shall, wyznaczając mu jednocześnie dość spore terytorium, po którym
czasownik ten w dalszym ciągu może się swobodnie poruszać. Jego dzisiejszy zakres jest
zatem następujący:

(1) formułowanie ofert (zwykle z I lub we)

Shall /help you with your luggage? (Czy mam ci pomóc przy bagażu?)
Shall we get you anything from the shop? (Czy mamy coś ci kupić w sklepie?)

Istnieje również możliwość wykorzystania shall do oferowania pomocy osób trzecich;


należy jednak wówczas pamiętać, że osoby takie muszą być w jakimś stopniu od nas
zależne, a my sami musimy być pewni, że mamy prawo oferować ich usługi, np. dlatego,
że to ktoś z naszej rodziny i na pewno nie będzie miał nam tego za złe, np.

Shall my son do the shopping for you tonight? (Czy mój syn ma zrobić ci dzisiaj zakupy?)

(2) formułowanie sugestii (tylko z we)

Shall we stay a bit longer here? (A może byśmy zostali tutaj nieco dłużej?)

(3) pytanie o sugestie, instrukcje, rozkazy, zalecenia (tylko w pytaniach szczegółowych


z Ilub we)

Where shall / put your shopping? (Gdzie mam położyć twoje zakupy?)
What shall we say when they ask us? (Co mamy powiedzieć, gdy nas zapytają?)

W ten sposób kończymy rozdział poświęcony kontrastom między czasem FS


a wyrażeniem be going to, a także dodatkowym zastosowaniom will, would i shall. Mamy
nadzieję, że nasze ko men tarze pomogły Ci zrozumieć różnice dzielące te dwa czasy, które
generalnie nie są dostatecznie doceniane ani przez nauczycieli, ani przez uczniów. Polacy
zdecydowanie zbyt często używają czasu FS, gdyż sądzą, że jest to jedyny lub prawie
jedyny sposób mówienia o angielskiej przyszłości. Mamy nadzieję, że nasze uwagi
i ćwiczenia zawarte w tym rozdziale pozwolą Ci głębiej przeniknąć sferę angielskiej
przyszłości i pokażą jej wielowarstwowość oraz różne sposoby wyrażania myśli.

198 Opowieść o angielskich czasach


Ćwiczenie 86. Dla czasowników w nawiasach wybierz will lub shall.

1. „„„„„„„„„„. (you, buy) me something when you're in town this afternoon?


2. What „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (1, do) with the shopping when I do it for you? „ „ „ .. „ „ „ „ „ . „
(1, deliver) it to your place?
3. I have asked the mechanic to check the oil in my car, but he „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (not, do) it.
Very strange!
4. „„„„„„„„„„. (you, read) the letter for me, dear? I can't find my reading glasses.
5. „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (my husband, collect) your mail on his way back from work?

lt . „ „ „ „ „ . „ „ „ „ . (not, be) any trouble for him.


6. What colour „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „ (we, paint) the living-room? „„„„„„.„„„„ (you, help) us
when we start painting?
7. This TV set „ „ „ . „ . „ „ „ „ „ . (not, work). What „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (1, do) about it? „ „ „ „ „ „ . „ „ „ „
(1, change) it?
8. „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (you, shut up) at last? l'm trying to understand the difference between

will and shall.


9. „ ... „ „ „ „ „ „ . „ . (we, eat) out at the weekend? There's a new ltalian restauran t in Dolna

Street.
10. What „ „ . „ „ „ „ „ . „ „ . (1, do) if she . „ „ . „ „ „ „ „ . „ „ (not, marry) me? „ . „ „ . „ „ „ „ . „ „ (1, look)
for another girl, or . „ „ . „ „ „ „ . „ „ „ (1, wait) until she chan ges her mind?

Ćwiczenie 87. Oto sytuacje, na które musisz zareagować, używając wszystkich form
przedstawionych w tym rozdziale, a więc czasu FS, be going to, will, would, shall. Twoja
reakcja może być różna, tak jak różne będą formy gramatyczne, których będziesz
potrzebował. Poradzisz sobie?

Przykład:

You are staying at home with your family, and suddenly the phone starts ringing.
I will answer it. (twoja gotowość odebrania telefonu)
Will I Would you answer it, please? (twoja prośba, by zrobił to ktoś inny)
Shall I answer it? (twoje pytanie o instrukcję od innych)

1. There are no apples left, and you need some for a cake. You can't go out and buy any
yourself.

2. You see a little child that seems lost. She is crying and looking for her mum.

3. You saw a monkey locked up in a cage. You opened it for the anima[, but nothing
happened.

Future Simp/e I be going to 199


4. You need to borrow a car from your friend, but you are not sure if he will be willing to
do it for you. Show this in your request, and promise something in return for the car
you want to borrow.

5. Someone tells you there's a hole in your jeans, but you already know about it, and have
even made some plans to fix it.

6. You don't know where to put your neighbour's bag, which you have helped her to carry.

7. Whenever you ask a woman how old she is, they never mentio n their age.

8. There's a new recipe for a dish you have never tried before. You want your family to
have it tonight.

9. There's someone in your house to see your father, who is not back from work yet. Ask the
guest politely to take a seat and wait. Your father should be back in very soon.

10. You are watching a TV program me about animals, and they say a dog is a man's best
friend, so you decide to get one.

Ćwiczenie 88. Dokończ poniższe zdania w dowolny sposób, który będzie miał dla
Ciebie jakieś znaczenie.

1. My dog won't „ „ „ „ „ „ . „ „ ... „ . „ . „ „ „ „ „ . „ „ „ . „ „ „ .. „ „ „ „ .. „ „ „ „ „ . „ . „ „ „ .. „ „ „ „ „ „ . „ . „ „ „ „ .. „ „ .. „ „


2. Will you „ ... „ . „ „ . „ „ „ „ „ „ „ .. „ .. „ „ „ „ „ „ . „ „ ... „ .. „ .. „ „ „ „ . „ „ „ . „ „ „ „ „ „ „ .... „ „ „ „ „ .. „ „ „ „ „ „ „ „ .. „ „

3. Shall 1. „ „ „ „ . „ „... „ .. „ „ „ „ „ „ . „ „ ... „ .. „ „ „ „ „ „ .. „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .. „ „ .. „ „ .. „ „ „ „ .... „ „ „ „ „ .. „ „ „ „ .. „ .

4. She wouldn't „ . „ „ „ „ .. „ .. „ .. „ „ „ „ . „ „ ... „ .. „ „ „ „ „ „ .. „ „ .. „ „ . „ . „ „ „ „ .. „ „ .. „ „ „ „ „ „ „ .. „ „ „ „ „ „ „ „ „ .

5. Who shall we „ „ „ „ „ „ .. „ „ .. „ .. „ „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ . „ .. „ „ „ .... „ „ .. „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „ . „ „ „ . „ . „ „ .. „ „

6. lf you will „ .. „ . „ „ . „ „ „ „ .. „ „ .. „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .. „ „ „ .. „ „ „ „ „ „ „ . „ . „ „ .. „ „ .. „ „ „ „ .. „ „ „ „ „

7. Shall one of my brothers „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .


8. lf you would „ „ „ „ „ „ „ .. „ „ .. „ .. „ „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ . „ .. „ „ „ .... „ „ .. „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „ . „ „ „ . „ . „ „ .. „ „

9. Don't worry. We will .. „ „ .. „ .. „ „ „ „ „ „ .. „ „ .. „ .. „ „ „ „ „ „ .. „ „ .. „ „ . „ . „ „ „ .. „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ .. „ . „ „ „ „ „

10. l'm not going to „ „ . „ .. „ „ .. „ .. „ „ „ „ „ „ .. „ „ .. „ „ „ „ „ „ „ „ .. „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .. „ „ .. „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .

200 Opowieść o angielskich czasach


Future Simple I
Future Continuous 11.
R
ozważania
o przyszłości kontynuujemy z dwoma czasami, które dla uproszczenia
będą
kolejno nosiły skróty FS oraz FC. W związku z tymi czasami rozważymy nastę­
pujące trzy kwestie:

i) kontrast klasyczny, wynikający z aspektów tych czasów;


2) FC dla czynności rutynowych;
3) FC i FS w pytaniach.

Kontrast klasyczny, aspektowy

Na potrzeby tej części rozdziału różnicę między tymi dwoma czasami można sprowadzić
do tego, co bezpośrednio wynika z aspektów zawartych w ich nazwach: simple i canti-
nu ou s, czy li akcentowania rozpoczęcia czynności (co jak pamiętamy, jest jednoznaczne
ze zwykłym faktem jej wystąpienia) oraz trwania w danym momencie, który w tym
przypadku zawsze będzie leżał gdzieś w przyszłości. Ponieważ tworzymy systemowe
podejście do angielskich czasów, możemy się posłużyć tym samym wykresem, który
podaliśmy w przypadku innych czasów ciągłych, np. Past Simple i Past Continuous, gdyż
zasada jest dokładnie taka sama, a jedyna różnica to punkt odniesienia na osi czasu:
5.23

. „
will milk

will : be milking
-----·-----------

She will milk her cow at 5.23 tomorrow.


She will be milking her cow at 5.23 tomorrow.

Komentarze nasuwają się same: jutro o podanej godzinie czynność dojenia albo
się dopiero rozpocznie (jednocześnie będz ie miał wówczas miejsce fakt wystapienia
tej czynności, dla którego najważniejszy jest jej początek), albo będzie już w toku, co
oznacza oczywiście, że początek musi być gdzieś przedgodziną5.23. By nie popełnić błędu
w używaniu tych czasów, musisz zatem jedynie rozstrzygnąć, czy w danym momencie
czynność będzie już w toku, czy też dopiero będzie miała swój początek, np.

What will you do when she comes?


What will you be doing when she comes?

Albo chcemy się dowiedzieć, co ktoś zrobi, jak zareaguje na czyjeś przyjście, albo co
wtedy będzie już robił, na czym gość zastanie naszego rozmówcę.
Jak w innych podobnych kontrastach, tak i tu możemy wyobrazić sobie obydwie
czynności wyrażone w tych samych czasach, co będzie miało miejsce zawsze wtedy, gdy
obydwie jednocześnie będą chciały być albo kropkami, albo kreskami naszego wykresu:

At 5.23 tomorrow, the woman will milk her cow, and her husband will watch TV.
At 5.23 tomorrow, the woman will be milking her cow, and her husband will be
watching TV.

Zgodnie z podziałem ról przyjętym w tej rodzinie o godzinie 5. 23 oboje małżonkowie


albo rozpoczynają te dwie czynności, albo są już w trakcie ich wykonywania, i tak też
stanie się jutro.
Jeszcze tylko jedna rzecz wymaga tutaj podkreślenia: jak przystało na czas ciągły,
FC zawsze całkowicie wypełni podany w zdaniu okres czasu. Bądź zatem ostrożny przy
stosowaniu go w zdaniach z długimi okolicznikami czasu, dokładnie tak samo, jakmusiałeś
być ostrożny w przypadku czasu Past Continuous: czasy typu continuous rozciągają wtedy
swe czynności na cały podany okres, co nie zawsze jest intencją mówiącego i często tworzy
niezamierzone efekty. Wszystkie poniższe zdania znacznie lepiej czułyby się w zwykłym
FS niż w ciągłym FC, narzuconym siłą przez niedoświadczonego użytkownika języka:

Jane will be drinking wine tomorrow.


The wo man will be milking her cow next week.
My brother will be listening to the radio on Sunday.

Dlaczego? Ponieważ jest bardzo mało prawdopodobne, by podmioty powyższych zdań


całkowicie wypełniły odnośnymi czynnościami podane tam okoliczniki czasu (tomorrow,
next week, Sunday ). Bardziej prawdopodobne wersje powyższych zdań to:

Jane will drink wine tomorrow.


The wo man will milk her cow next week.
My brother will listen to the radio on Sunday.

202 Opowieść o angielskich czasach


Ćwiczenie 89. Powiedz, w trakcie jakiej czynności będziesz lub nie będziesz w pewnym
momencie przyszłym, używając czasu FC oraz podanych wyrażeń. Ostatnie dwa
punkty są celowo pozostawione Twojej inwencji.

Przykład:

At five p.m. tomorrow, I (eat a banana I not drink tea).


At ~ve p.m. tomorrow, I will be eating a banana. I won't be drinking tea.

1. Tomorrow afternoon, my parents (tidy the house I not watch TV)

2. When the clock strikes 12, children (not play outside I have a nap inside)

3. At 4 a.m., my family (stili sleep I not have breakfast yet)

4. The gardener (plant new flowers I not weed the garden) all afternoon tomorrow.

5. When you come, the shop assistant (serve a customer I not read a newspaper)

6. a sentence from you

7. a sentence from you

Ćwiczenie 90. Przenieś poniższe zdania - traktujące o czynnościach, w trakcie


wykonywania których byłeś w przeszłości, po czym zrobiłeś, tj. zacząłeś robić coś
innego - do dowolnego momentu w przyszłości. Użyj czasów FS lub FC.

Przykład:

At five p.m. yesterday, I was eating a banana. Then, I went out.


At ~ve p.m. tomorrow, I will be eating a banana. Then, I will go out.

1. Last night, my gran ny was knitting a scarf for me. Then, she had a cup of hot milk.

2. At 8.30 p.m. last night, my brother was playing with Lego bricks. Then, he went to the
bathroom.

3. This time last week, my mother was cooking dinner. Then, she called us to eat it together.

Future Simp/e I Future Continuous 203


4. My father was working in the garden all afternoon yesterday.1hen, he was very tired.

5. Last Tuesday, we were travelling to the seaside. When we got there, we ran out to the
beach to see the sea.

Ćwiczenie 91. Odpowiedz na poniższe pytania w czasie FS lub FC, dobierając jedno
z zasugerowanych wyrażeń czasownikowych - to, które uznasz za bardziej właściwe
dla danego kontekstu.

Przykłady:

What will your colleagues be doing when you arrive at work tomorrow? (sit at their desks
I say hello)
They will be sitting at their desks.

What will your colleagues do when you arrive at work tomorrow? (sit at their desks I say hello)
They will say hello.

1. What will your si ster do when she gets back home from her date? (put on her make-
up I have a shower)

2. What will you be doing at midnight? (try to fall asleep I talk to my teacher by phone)

3. What will Brenda be doing when her husband comes home from work? (make
breakfast for him I vacuum the flat)

4. What will Brenda say when she sees her husband in the doorway? (make you some
tea I wait for you outside)

5. What will the driver be doing when his boss walks out of the office to get to the
airport? (wait by the car I drive away)

6. Where will TV viewers be watching the game tonight? (watc h the game at home I
watch the game at the stadium)

7. Where will TV viewers not be watching the game tonight? (not watch the game at
home I not watch the game at the stadium)

204 Opowieść o angielskich czasach


Future Continuous dla czynnosci rutynowych

Jest jeszcze jedno użycie czasu FC, z pozoru zupełnie niepodobne do poprzedniego i niewy-
nikające z aspektu. Tak jednak nie jest - w spójnym systemie wszystkie elementy układu
muszą być logicznie powiązane, w przeciwnym razie dochodzi do zderzenia, bałaganu
i anarchii. W tym przypadku czas ten stosujemy, opisując czynności, które odbędą się
w przyszłości (i wcale nie będą w toku w żadnym jej punkcie), dlatego że wynika to
z wcześniej ustalonej procedury, zwyczaju, planu, rutyny. Popatrzmy na kilka
przykładów, a następnie spróbujmy je zrozumieć:

I will be meeting my brother tonight anyway, so I can tell him.


She will be going on holiday next week anyway, so she doesn't need the company car.
Give me the message. I will be seeing him on Tuesday anyway, so I will pass it on to him.

Przyjrzyj się uważnie kontekstom tych zdań - wszystkie mówią o czymś, co odbędzie
się nie dlatego, że ktoś teraz tego chce, lecz dlatego, że wynika to z jakichś wcześniejszych
ustaleń, planów czy rutyny. W tym celu do każdego zdania dodaliśmy słowo anyway (i tak,
tak czy inaczej), by zwrócić uwagę na tę cechę tego zastosowania. I to jest właśnie podstawa
tego użycia - dana czynność przyszła odbędzie się dlatego, że w dotychczasowym
życiu jednostek lub całych grup ludzi zdążyły się wykształtować już pewne
typowe zachowania, w wyniku czego podmiot zdania zrobi coś lub nie zrobi czegoś
w przyszłości właśnie dlatego, Że tak podpowiada dotychczasowe doświadczenie.
Ale jak to się ma do aspektu continuous? Przecież wszystko miało być wzajemnie
i logicznie powiązane! I tak rzeczywiście jest. Jak wiemy, aspekt continuous przeskakuje,
pomija moment rozpoczęcia czynności i podkreśla jej trwanie w dowolnym punkcie
przeszłym, teraźniejszym lub przyszłym. W obecnie omawianym przypadku (czynności
rutynowych) nie mamy jednak żadnego punktu, w trakcie którego dana czynność miałaby
być w toku, i bardziej chodzi o zwyldy fakt jej wystąpienia niż jej trwanie w dowolnym
momencie przyszłym. Zwykłe fakty wyrażamy jednak aspektem simple, i tak też jest
w przyszłości, w której zadaniem tym zajmuje się oczywiście czas FS. Czy jest więc jakieś
logiczne wyjaśnienie zastosowania w tym celu ciągłego FC?
W przypadku przyszłych czynności, których kolejne wystąpienie jest już utrwalonym
zwyczajem, procedurą, rutyną czy wcześniej powziętym planem lub decyzją, zadaniem
FC jest zablokowanie jakichkolwiek skojarzeń z jednorazowymi intencjami,
przewidywaniami czy też chęcią lub niechęcią do wykonania danej czynności
i skierowanie całej uwagi na samą czynność, która wydarzy się (lub nie) tylko
i wyłącznie dlatego, że tak każe sądzić dotychczasowe doświadczenie. Można
podziwiać angielski system czasowości za umieszczenie w aspekcie continuous aż tylu
informacji, a następnie przekazywanie ich odbiorcy - słuchaczowi lub czytelnikowi.
Wystąpienie odnośnych czynności wydaje się tak pewne, że Anglik czuje się
upoważniony do (1) zignorowania ich początku (który byłby wyrażony aspektem simple)
oraz do (2) bezpośredniego przejścia do dowolnego momentu w czasie ich przyszłego

Future Simp/e I Future Continuous 205


trwania, by od razu podkreślić samą czynność, która przecież i tak będzie miała miejsce.
Oczywistość wydarzenia się czynności wynika z faktu, że weszła już ona w rutynowy tok
zajęć danego podmiotu, miała miejsce wiele razy wcześniej w podobnych okolicznościach,
więc jej kolejne powtórzenie się jest tylko kwestią czasu. Ktoś i tak coś zrobi, gdyż weszło
to w jego regularny tok zajęć, a teraz pozostaje tylko realizacja wcześniej ustalonej
procedury, zwyczaju, rutyny. Porównajmy to użycie FC z dobrze już nam znanym FS,
także używanym do wyrażania przyszłych faktów:

(a) Many people will die in the world today.


(b) Many people will be dying in the world today.
Które zdanie na pierwszy rzut oka brzmi dziwnie i jaki jest tego powód? Mamy nadzieję,
że jest to dla Ciebie oczywiste. Tym dziwakiem jest oczywiście zdanie (b ), a powodem -
użyty w nim czas FC, który sugeruje, że śmierć wielu ludzi nastąpi dzisiaj w wyniku
wcześniejszych ustaleń, procedury, zwyczaju czy rutyny, co w normalnych warunkach
na szczęście jest nie do pomyślenia. W wyniku różnych losowych i biologicznych zdarzeń
wielu ludzi na świecie zakończy jednak dziś swoje życie, bo taka jest normalna kolej rzeczy
wśród śmiertelnych: dla każdego kiedyś nadchodzi ten ostatni dzień. Nie jest to jednak
zwyczaj ani procedura opracowana i wdrożona w życie przez człowieka , której kolejnych
odsłon w oczywisty sposób należałoby się spodziewać w przyszłości, lecz fakt biologiczny,
na który nikt z ludzi nie ma i nie powinien mieć wpływu. Właśnie dlatego właściwym
czasem jest ten w zdaniu (a) - FS.
Spójrzmy na trzy inne przy kłady, by „poczuć" to jeszcze lepiej. Jeśli członkowie klubu
szachowego umówili się na spotkania w każdą środę wieczorem, to czy w najbliższą
środę spotkają się dlatego, że tak sobie tym razem ustalili, czy dlatego, że taka jest ich
rutyna? A jeśli Zenek każdego ranka dostarcza m leko do mleczarni, to dlaczego uczyni
to znowu jutro - czy dlatego, że ktoś go o to poprosił, czy też dlatego, że niezależnie od
wszystkiego on (i tak) to zrobi, bo taki ma porządek dnia? Jeśli zauważyłeś, że Twoi
sąsiedzi kilkakrotnie zrobili coś o tej samej porze, np. od jakiegoś czasu wyprowadzają
psa na spacer około godziny 19, to następnego dnia prawdopodobnie zrobią to ponownie,
gdyż taki wydaje się ich zwyczaj. Właśnie w takich czynnościach dodatkowo specjalizuje
się nasz obecnie omawiany czas. Zatem:

Chess club members meet every Wednesday, so they will be meeting this Wednesday, too.
As usual, Zenek will be delivering milk to the dairy tomorrow morning.
My neighbours will be taking their dog for a walk at about 7 p.m.

Użycieto jest bardzo przydatne np. wtedy, gdy przy okazji wykonywania jaldejś
czynności jesteśmy gotowi zrobić coś dla kogoś i chcemy go zapewnić, że nie będzie
to dla nas stanowiło większego problemu, gdyż i tak udajemy się do jakiegoś miejsca
lub spotykamy z jakąś osobą, więc przy okazji możemy go tam podwieźć, coś dla niego
stamtąd przywieźć lub przekazać komuś jakieś informacje, np.

206 Opowieść o angielskich czasach


I can get you something from the shop because I will be going to the supermarket anyway.
I will be taking my chi/dren to school tomorrow morning, so I can take yours as well.

Jeśli wciąż odczuwasz niedosyt kontekstów, w których czas FC lubi występować w tym
rutynowym znaczeniu, wiele dodatkowych znajdziesz w poniższym ćwiczeniu, które
potraktuj jako przedłużenie naszych komentarzy o tym ciekawym użyciu tego czasu.

Ćwiczenie 92. Każda z poniższych sytuacji w oczywisty, rutynowy sposób sugeruje,


jaka czynność w związku z nią się odbędzie lub nie odbędzie w przyszłości, co - jak
wiesz - jest domeną czasu FC. Podaj te czynności, kierując się opisem danej sytuacji
i logiką.

Przykład:

You're going to a meeting with the boss, and your colleague has a message for him.
I will be meeting the boss today. I can pass on your message to him.

1. On weekdays, people go to work, and students go to school, but it's a public holiday
tomorrow.

2. There's a staff meeting on Friday, but the chief of my department is on a business trip
abroad.

3. Peter is a hardworking schoolboy who loves going to school, but today he's in bed with
a temperature.

4. The weather forecast says there will be a heatwave all next week, and you know there
are lots of lakes around.

5. lt's Sunday tomorrow, and many Polish people are regular churchgoers.

6. Mushroom season is coming when people usually sell mushrooms by the side of the
road.

7. A crime has just been committed, and the law requires policemen to talk to all the
neighbours.

Future Simp/e I Future Continuous 207


Future Continuous w pytaniach

Na koniec coś ciekawego, z czego wielu, niekiedy nawet bardzo zaawansowanych użyt­
kowników angielskiego nie zdaje sobie w pełni sprawy. FC jest, a przynajmniej powinien
być, znacznie częściej używany w pytaniach, niż czyni to większość obcokrajowców mó-
wiących językiem angielskim, w tym Polaków. By to dobrze zrozumieć, zastanówmy się,
co oznaczają poniższe pytania, wszystkie utworzone w czasie FS:

Will you lend me your book about mi/king cows?


Will you wait for the rest of the group on the corner?
Will you open the window? /t's getting hot in he re.

Czy powyższe pytania naprawdę są tylko pytaniami o czynności przyszłe? Jeśli


pamiętasz nasze uwagi z poprzedniego rozdziału, od razu przyznasz, że tak naprawdę
pytania te są prośbami i aż prosi się dodać do nich na końcuplease. Dzieje się tak dlatego, że
czasFS,szczegóhriew pytaniachogólnychzzaimkiemyou, jestzwyklerozumiany
jako prośba, z czego niejednokrotnie nie zdajemy sobie sprawy i nadużywamy tego czasu
- zamiast pytać, prosimy. Wyobraź sobie, że pytasz kogoś, czy odwiedzi Cię niebawem
(np. dlatego, że chcesz się do jego ewentualnej wizyty przygotować), i używasz czasu FS:

Will you visit me?

Zamiast zapytać o jego wizytę (czy Cię odwiedzi), poprosiłeś go, by to zrobił (Zechcesz
mnie odwiedz ić?). Jakie może być Twoje zdziwienie, gdy jakiś czas później osoba ta
rzeczywiście złoży Ci wizytę, przekonana, że to Tobie na tym zależało. Obdarzeni
wyobraźnią mogą łatwo wyobrazić sobie, jakie mogłoby powstać z tego zamieszanie.
A powodem uzyskania takiego znaczenia jest to, o czym wspominaliśmy w poprzednim
rozdziale - związek will ze starogermańskim znaczeniem willan, chcieć, bardzo typowy
w pytaniach ogólnych z zaimkiem you, które bez wyraźnego kontekstu narzucającego
inną interpretację zawsze i niezmiennie będą w angielskim kojarzone z prośbami.
Jeśli więc chcesz tylko i wyłącznie zapytać kogoś o planowane przez niego takie czy inne
czynności przyszłe, rób to raczej przy użyciu czasu FC, który jest zarówno jednoznaczny,
jak i bardziej grzeczny. Porównajmy:

Will you visit me? Zechcesz mnie odwiedzić? (prośba}


Will you be visiting me? Czy (i tak) mnie odwiedzisz? (zwykłe pytanie o czynność przyszłą)
How long will you stay here? (mniej grzeczne, a nawet wścibskie pytanie o czynność przyszłą)
How long will you be staying here? (jednoznaczne i grzeczne pytanie o czynność przyszłą)

Skąd bierze się to znaczenie czasu FC w powyższych pytaniach? Jest ono pochodną
jego rutynowego użycia, omówionego w poprzedniej części niniejszego rozdziału. Dzięki
elementowi zaplanowanego już działania, obecnemu w tym zastosowaniu tego czasu,

208 Opowieść o angielskich czasach


odwracamy uwagę rozmówcy od chwili obecnej. w której miałby on ewentualnie
decydować o czynności przyszłej, o którą pytamy. a zwracamy bardziej uwagę na to, co
on już zaplanował i wprowadził do swego osobistego kalendarza. W ten sposób naszym
pytaniem nie sugerujemy ani nie prosimy, by postanowił zrobić to lub tamto, lecz
skupiamy się jedynie na tym, co on i tak będzie robił, bo to coś od pewnego czasu jest
już częścią jego programu zajęć, rutyny czy zwyczaju, a my w tej chwili chcemy się tylko
o tym dowiedzieć, być może po to, by dopasować do tego nasze własne działania.
Na koniec zobaczmy, jak obydwa czasy potrafią ze sobą (w ręku wprawnego użytkownika)
doskonale współpracować, używając tych rzadszych ze swych znaczeń. Będzie to dialog,
jakich może przytrafić Ci się wiele. Warto wtedy rozumieć rządzące tu mechanizmy:

A: Will you be going to the post office today? (pytanie o zwykłą czynność przyszłą)
B: Yes, why? (okazuje się, że [i tak] idzie na pocztę, niezależnie od naszego pytania)
A: Will you send this /etter for me, plea se? (skoro tak, prośba, by przy okazji wysłał nasz list)

Użycie czasu FS od razu w pierwszym pytaniu zbyt wcześnie uczyniłoby z niego


prośbę, a my chcemy tylko zapytać, czy ktoś gdzieś idzie w ramach własnego toku zajęć
i ustalonej procedury, a dopiero wtedy, jeśli i tak idzie, możemy poprosić, by przy
okazji wyświadczył nam jakąś przysługę. Oczywiście jeśli chcesz od razu poprosić kogoś
o uczynienie czegoś dla Ciebie, stosuj FS już w pierwszym pytaniu. Ważne jest, byś zawsze
był świadomy znaczenia, jakie takim czy innym wyborem tworzysz. W przeciwnym
wypadku możesz uzyskać znaczenia przypadkowe, co może mieć poważne konsekwencje
praktyczne, niekiedy znacznie gorsze od gramatycznych.
Jeżeli powyższe uwagi są dla Ciebie jasne i zrozumiałe, pozostaje nam jedynie
stwierdzić, iż jestto wszystko, czego Ci potrzeba, by umiejętnie posługiwać się obydwoma
czasami, które towarzyszyły nam w tym rozdziale. W następnym raz jeszcze powrócimy
do Future Simple, by przyjrzeć się jego jeszcze innej relacji: wobec czasu Futu re Perfe ct.
A teraz stosowna porcja ćwiczeń.

Ćwiczenie 93. Poznaj czyjeś plany, zadając grzeczne pytania, które nie będą sugerowały
prośby. Na pewno wiesz, którego czasu potrzebujesz. Dlatego tym razem nie podajemy
żadnego przykładu.

1. You want to know your father's plans about his car for tonight.

2. As a hotel receptionist, you want to know the duration of a guest's stay at the hotel.

3. As a mother, you want to know your son's plans for tonight.

4. You want to know your cousin's plans about his next visit to your place.

Future Simp/e I Future Continuous 209


5. You want to learn if your teacher has another class immediately after yours.

6. You want to talk to someone du ring lunch, but you don't know if they are going out
for lunch.

7. As a parent whose child goes to the same school as your neighbours', you want to
know how they are going to transport their child to school the next morn ing.

Ćwiczenie 94. Do pon iższych sytuacji utwórz grzeczne pytania i prośby, używając
czasów FC oraz FS. Najpierw grzecznie zapytaj, czy ktoś i tak będzie wykonywał
stosowną czynność, a po uzysl<aniu odpowiedzi twierdzącej poproś, by przy okazji
zrobił coś dla Ciebie.

Przykład:

You want your si ster to post a letter for you.


Will you be qoinq into town?
Yes, why?
Will you post this letter for me?

1. You want your mother to buy you some orange juice at the shop.

2. Your friend has got a bike, which you would like to borrow for Friday.

3. Your aunt has got an interesting book which you'd like to read, too.

4. You have never been to the country, but your friend goes there every week.

5. As a passenger, you would like to walk for a few minutes around the station, but
your luggage is quite heavy. Another passenger is sitting next to you on the platform.

6. You're too lazy to walk into town, and you see your neighbour sitting in his car in
front of his house.

7. lt's time to cut the grass in your garden, but you don't have a lawn-mower. Your
neighbour has one.

210 Opowieść o angielskich czasach


Ćwiczenie 95. Dla czasowników w nawiasach wybierz czas FS lub FC.

1. lf I come in at eight tomorrow evening, „„ .. „„„„ ..... „ {you, have) dinner? I wouldn't
like to disturb you while you are eating.
2. lf you have any further questions, give me a ring, and I „„„„„„„„„„. {do) my best to
answer them.
3. Phone me again in two days' time, and I „„„„„„„„„„. {give) you my answer.
4. I have been invited to the President's palace, so I „„„„„„ .. „„„. {talk) to him or his
representative. Do you want me to mention your problem, too?
5. Don't come next week. We „„„„„ .. „„„ ... {stili, paint) our house.
6. You can leave the packet here. I „„„.„„„„„.„. {meet) John tomorrow anyway, so I can
deliver it to him.
7. " „„„„„„„„„„. {you, type) this letter, please?"
11
"Certainly, I „.„.„„„„„.„„ (do) it at once.
8. The mechan ic „„„„.„„„„„„ {repair) my car for a few days. The damage is pretty bad.
9. This time next month, we „„„.„„„„„„„ {enjoy) ourselves with another English test.
10. "Shall 1make you some coffee?"
"No, tha nk you. I „„„„„„„.„„„ {wait) for at least an hour at the airport, so 1„„„„„„.„„„„
11
{have) some then.
11. When you get up, your father „„„„„.„„„„„ (use) the bathroom. You „„„„„.„„„„„
{have) to wait.
12. We „„„.„„„„„.„. {expect) you there at 12 sharp.
13. What „„„.„„„„„.„. {you, do) when the match finishes? „„.„„„„„.„.„ {you, watch)
something else on TV?
14. They say it „„„„„„„„„„. {rain) all day tomorrow. Do you think that's possible?
15. Are you sure John „„„„„.„„„„„ {sleep) when we get there? lf so, we „„„„„.„„„„„
{wake) him up.
16. lf you do not change your rude behaviour, the girl „„„„„„„„„„. {leave) you.
17. "Josh! Just look at your dirty hand s."
"OK. I „„„„„„„„„„. {wash) them right away:'
18. When she is back, her mother „„„„„„„.„„„ {work) in the garden. She „„„„„.„„„„„
{not, talk) to her then.
19. This time next week, we „„„„„„„„„„. {read) another chapter of the book on English
tenses.
20. " „„„„„„.„„„„ {you, use) the car at the weekend?"
11
"I don't think SO. Why?
" .„„„„„.„„„„. (you, lend) it to me for a few hours. l'd like to take my girlfriend out to
11
the cinema. I „„„„„„„„„„. (be) careful and „„„„„„„„„„. (not, scratch) it or anything.

Future Simp/e I Future Continuous 211


Ćwiczenie 96. Który czas (FS czy FC) wydaje się lepszy w poniższych sytuacjach?
Spójrz na przykład i wykorzystaj czasowniki z nawiasów.

Przykład:

Someone wants to meet you at 10 a.m., but you start your maths lesson at 10. (have)
Sorry, I will have my maths lesson then.

1. Someone wants to meet you at 10 a.m., but you will be at school then, at your maths
class, which you start at 9.30 and finish at 10.15. (have)

2. Your boss is 65 years old and has been working for more than 30 years. (retire)

3. You hear a strange noise coming from the toilet. You offer to see what's going on.
(have a look)

4. Someone wants to call their friend about something well past midnight. (sleep)

5. You need a taxi driver's help with your luggage. (help)

6. Your colleague has had an accident at work and will be in hospital for two weeks.
(come to work)

7. You'd like to know a farmer's plans about milking cows because you'd like to see how
it is done.

212 Opowieść o angielskich czasach


Future Simple I
Future Perfect 12.
J
uż po raz trzeci kierujemy naszą uwagę ku czasowi FS, tym razem w celu wyjaśnienia
ostatniego kontrastu, w jakim pozostaje on do innych czasów. W tym rozdziale chcemy
przybliżyć jego relacje z czasem Fu tu re Perfect (FP), którego nazwę można oddać po polsku
jako przyszły dokonany, co Polakowi może wydawać się czymś dziwnym, ponieważ nasz
język patrzy na czasowość zupełnie inaczej niż angielski, do czego z pewnością zdążyłeś
się już przyzwyczaić.
Co cechu je nasz nowy czas? O tóż potrafi on traktować czynności przyszłe tak, jak
gdyby się już dokonały; wybiega naprzód do dowolnego m omentu przyszłego i patrzy
na czynność jeszcze niezakończoną (a czasami nawet jeszcze nierozpoczętą) tak, jak
gdyby widział ją już dokonaną. Możemy żartobliwie nazwać go czasem przyszło­
przeszłym: traktującym czynności przyszłe jako już należące do przeszłości. Z reguły
wymaga on zatem dwóch punktów przyszłych, co - jak zapewne zauważasz - czyni
go bardzo podobnym do innych czasów typu perfect i co nie jest niczym dziwnym,
gdyż - jak pamię tasz - w tej książce mówimy o systemie czasów angielskich , a skoro
o systemie, to jego reguły powinny być jasne i k larowne, a na dodatek takie same
we wszystkich odniesieniach czasowych: przesz łym, teraźniejszym i przyszłym.
I tak rzeczywiście jest, o czym łatwo możesz się przekonać na podstawie poniższych
przykładów i wykresów:

Teresa had milked all the cows when Zenek ca me.


Teresa will have milked all the cows when Zenek comes1 .

Najpierw przypomnimy wykres czasu Past Perfect, byś mógł się przekonać, jak wiele
wspólnego mają obydwa czasy typu perfect. Gdy wystąpiła przeszła czynność powrotu
Zenka do domu, dojenie krów przez Teresę było już od pewnego czasu zakończone.

1 Ob ecność czasu Present Sim ple zamiast spodziewanego Future Sim ple jest wynikiem zasady I Conditional. Jej
wyjaśnienie znajduje się w rozdziale 14.
Teresa had milked all the cows when Zenek come home.

PRZE~ZLOŚĆ TERAŹNIEJSZOŚĆ
(chwila mówienia)
.
V
• •
A teraz ten sam wykres dostosowany do naszych nowych potrzeb. Gdy wystąpi
przyszła czynność powrotu Zenka do domu, dojenie krów przez Teresę będzie już od
pewnego czasu zakończone:

Teresa will have milked all the cows when Zenek comes home.

PRZYSZŁOŚĆ
TERAŹNIEJSZOŚĆ
(chwila mówienia)

• •'
Mamy nadzieję, że oczywisty jest dla Ciebie fakt bliskiego pokrewieństwa wszystkich
czasów perfect: zawsze traktują one opisywane przez siebie czynności jako już dokonane
(pierwsza lewa kropka każ dego wykresu), zakończone przed wskazanym momentem,
który z kolei zawsze jest opisywany jakimś czasem typu simple. Przekonajmy się, że tak
rzeczywiście jest:

(a) When Zenek come, Teresa had milked the cow.


(b) When Zenek comes, Teresa has milked the cow.
(c) When Zenek comes, Teresa will have milked the cow.

W zdaniu (a) Teresa (była) wydoiła krowę, zanim jej mąż powrócił z pracy, czym
na pewno sprawiła mu wielką radość. Ze zdania (b) dowiadujemy się, że na szczęście
nie był to jedynie incydent w życiu Teresy, lecz że ma ona taki zwyczaj każdego dnia:
gdy mąż wraca do domu, mleko już czeka na niego na stole. Dlaczego? Wszystko dzięki
jego kochającej żonie, która zawsze zdąży wydoić krowę przed jego powrotem do domu.
Zdanie (c) zapowiada nam z kolei, że w przyszłości będzie podobnie: gdy Zenek powróci
do domu, krowa będzie już wydojona, co da mu aż dwa powody do radości: nie będzie
musiał doić jej sam, a poza tym od razu będzie się mógł cieszyć smakiem mleka. Taka
żona to prawdziwy skarb. O wiele większy niż w zdaniach, w których zamiast czasów
typu perfect użylibyśmy czasów typu simple. Popatrzmy:

214 Opowieść o angielskich czasach


(a) When Zenek come, Teresa milked the cow.
(b) When Zenek comes, Teresa milks the cow.
(c) When Zenek comes, Teresa will milk the cow.

Dlaczego taka żona to o wiele mniejszy powód do radości dla męża? Dlatego że nigdy
nie wydoiła, nie doi i nie wydoi krowy przed powrotem męża z pracy, lecz zawsze
czekała, czeka i będzie czekać na jego powrót, by dopiero wtedy przystąpić do czynności
dojenia. Jak pamiętamy, aspekt simple zawsze mówi o czynnościach rozpoczynających
się w danym momencie.
Nieco lepiej by to wyglądało, gdyby sytuacja ta mogła być opisana aspektem continuous:

(a) When Zenek come, Teresa was milking the cow.


(b) When Zenek comes, Teresa is milking the cow.
(c) When Zenek comes, Teresa will be milking the cow.

Dlaczego nieco lepiej? Ponieważ w takim przypadku w każdym odniesieniu czasowym


Teresa jest przynajmniej już w toku dojenia i czas oczekiwania na dokończenie tej czynności
jest w związku z tym trochę krótszy niż w wersji z aspektem simp le. W ciąż nie jest to jednak
tak idealna sytuacja jak w tedy, gdy czasownik milk wyrażaliśmy aspektem perfect.
Na szczęście to nie nasz problem. Skupmy się raczej na jak najlepszym zrozumieniu
idei czasu FP, w czym na pewno pomogą nam kolejne trzy przyldady:

(a) By the time he is back, she will have le~.


(b) At the end of the month, Susan will have been here for two weeks.
(c) By then, the people will have forgotten the na mes.

Czy widzisz, dlaczego w każdym z powyższych przyldadów występuje czas FP? Czy
potrafisz sam uzasadnić potrzebę użycia go w tych kontekstach? Mamy nadzieję, że tak.
Gdybyś jednak miał jakieś wątpliwości, oto stosowne wyjaśnienie. Zdanie (a}, jak każde
zawierające czas FP, ukazuje przyszłość z dwoma oddzielnymi punktami: momentem
jego powrotu do domu oraz momentem jej wyjścia. Skoro czynność wyjścia została
wyrażona czasem dokonanym, oznacza to, że nastąpi ona przed czynnością wyrażoną
czasem simple, w wyniku czego gdy on wróci, jej już nie będzie (najpierw ona wyjdzie,
potem on przyjdzie, lecz jej nie zastanie}.
Zdanie (b} sugeruje, że Zuzia albo już przyjechała do nas i jakiś czas z nami przebywa,
albo przyjedzie dwa tygodnie przed końcem bieżącego miesiąca , tak by pod jego koniec
mieć za sobą dwa tygodnie pobytu. Zwróć uwagę, że jeśli Zuzia jest z nami już jakiś czas
(np. tydzień}, a my będziemy chcieli powiedzieć o tym już dokonanym fakcie, uczynimy
to, także używając czasu z rodziny perfect, ale tym razem będzie to Present Perfect,
ponieważ będzie to czynność rozpoczęta w przeszłości i trwająca do chwili obecnej (Susan
has been herefor a week, co w bardziej dosłownym tłumaczeniu brzmiałoby następująco:
Zuzia ma [za sobq] tydzień bycia tutaj).

Future Simp/e I Future Perfect 215


W zdaniu (c) mamy ciekawą sytuację, która wystąpiła też w zdaniu (b), a że wtedy ją
pominęliśmy, teraz zajmiemy się nimi obiema, gdyż mają wiele wspólnego. W obydwu
zdaniach znajduje się tylko jeden czasownik (kolejno be orazforget), zawsze mówiliśmy
jednak, że potrzebujemy dwóch czynności, z których jedna wyprzedza drugą i w ten
sposób jedna z nich staje się dokonana w relacji do drugiej. Tutaj dwukrotnie jest tylko
jeden czasownik i tylko jedna czynność. Czy jest to jakiś wyjątek? Z pewnością nie. Bywają
sytuacje, w których drugi moment w zdaniu nie jest wyrażony inną czynnością, lecz
wyrażeniem przysłówkowym odnoszącym się do jakiegoś punktu na osi czasu (kolejno
At the end of the month oraz By then), które pełni taką samą funkcję jak czasownik -
wyznacza jakiś inny punkt odniesienia. Z łatwością moglibyśmy wymienić je na pełne
zdanie z czasownikiem, np .

At the end of the month (When this month comes to an end), Susan will have been
here for two weeks.
By then (By the time the police start the investigation), the people will have
forgotten the names.

Pozostaje nam tylko jeszcze dodać


do tych wyjaśnień ćwiczenia, które jak zwykle
stanowią przedłużenie naszych rozważań. Gdy wykonasz je wszystkie i zaprzyjaźnisz się
z kolejnym angielskim czasem, zapraszamy do następnego rozdziału, gdzie przyjrzymy
się relacji nowo poznanego czasu FP i jego najbliższego krewnego, czasu Future Perfect
Continuous.

Ćwiczenie 97. Wyobraź sobie siebie za jak i ś czas w przyszłości, np. gdy skończysz
szkołę, poślubisz kogoś lub przejdziesz na emeryturę_ (w naszych przykładach ten
przyszłymoment ukrywamy pod wyrażeniem by then). Co do tego czasu zdąży się
w Twoim życiu wydarzyć i wtedy będzie na leżało już do przeszłości? Opowiedz o tym,
używając naszych podpowiedzi, a pod koniec - także własnej wyobraźni. W każdym
przypadku będzie Ci oczywiście potrzebny FP.

Przykład:

By then, {be a student for five years)


By then, I will have been a student for five years.

1. By then, {graduate from seconda ry school) „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „


2. By then, {start my own business) „ „ . „ . „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „
3. By then, {get married) . „ „ „ „ „ „ .. „ „ .. „ .. „ „ „ „ „ „ .. „ „ .. „ „ „ „ „ „ „ „ .. „ „ „ „ „ . „ . „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „

4. By then, {see all fi lms by my favourite director) „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „


5. By then, {not, get divorced), I hope. „„„„„„„„„„„„„„„„„.„„„„„„„.„„„„„„„„„„„„„.

6. By then, {visit all the places of interest in Poland) „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „

216 Opowieść o angielskich czasach


7. By then, (sell my flat and buy a house) „ ... „ „ „ „ .. „ „ „ „ „ „ .. „ „ „ „ .. „ „ „ „ „ „ .. „ „ „ „ .. „ „ „ „ .
8. By then, (use your own ideas) „ „ „ . „ „ „ „ „ „ .. „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .
9. By then, (use your own ideas) „ „ „ . „ „ „ „ „ „ .. „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .. „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „ „ „ „ .
10. By then, (use your own ideas) „ „ „ . „ „ „ „ „ „ .. „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .. „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „ „ „ „ .

Ćwiczenie 98. Dla czasowników w nawiasach wybierz czas FS lub FP. Pamiętaj, że
ważne jest to, czy w danym momencie przyszłym czynność jest już zakończona, czy
dopiero się zaczyna.

1. By the year 2020, the number of people working in the cement factory „ „ „ .... „ „ „ „ „ .
(fali) by 500, and . „ . „ .. „ „ . „ „ . „ . (reach) the level of about 500 employees, which
. „ „ „ „ „ . „ . „ „ „ (be) much less than what it is today.

2. Sit down and fa sten your seat belt. We „ „ „ „ .. „ „ „ „ „ . (take) off in a few minutes.
3. l've spent $2000 on my son's education so far. Next year, I may have to spend another
$3000. In total, in 2022 my son's studies „ „ „ „ „ ... „ . „ „ . (cost) me about $5000.
4. lf you come at five, all the people „„„„„„„„„„. (leave). You „„„„„„„„„„. (not, see)
anyone here.
5. I don't think they „ „ . „ „ „ „ „ . „ „ . (become) famous by that time. They „„„„.„„„„„„

(stili, be) unknown to most people.


6. lt seems to me they „ „ „ . „ . „ „ „ „ „ . (get) married soon. However, I think they
„ „ „ „ „ „ „ . „ „ „ (get) divorced by the time they're twenty-five. They are stili children.

7. At 3 p.m., Robert „„.„„„„„.„„. (be) here for three hours. He carne in at noon.
8. They're having some guests now, so let's not visit them this week. We can always do
it next week because then the guests „ . „ ...... „ .. „ .. „ (leave), and things „ „ ...... „ . „ ..... .
(be) back to normal.
9. They . „ ....... „ . „ ... „ . (complete) the bridge by the end of the year, and it .. „ „ ..... „ „ ..... .
(be) made available to everyone.
10. I hope I „ ...... „ ... „ ...... (type) my report before you come. Then, we ..... „ „ . „ ....... „ (start)
working on yours.
11. By the end of the day, I . „ „ . „ . „ . „ „ ..... (sell) about 20 books. lf every customer buys
just one book, I . „ ....... „ ......... (serve) 20 of them and, presumably, ... „ . „ „ ...... „ . „ (be)
very tired.
12. Wake up nurse! The doctor „ . „ „ .. „ . „ . „ „ „ (turn up) in a few seconds. You're on duty.
13. Let's leave all those things t ill next year. By then, most of them „ „ „ .. „ „ „ „ „ „ . (become)
unimportant, and we „ „ „ . „ .. „ „ „ „ „ (not, have) to do anything about them.
14. By 2022, all my schoolmates „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „ (leave) school. Some of them „ „ „ .... „ „ „ „ „ .

(get) married and „ . „ . „ „ „ „ . „ „ „ (have) a baby or two.


15. When the lesson is over, I „ „ „ . „ .. „ „ „ „ „ (be) in the classroom for 45 minutes.

Future Simp/e I Future Perfect 217


Ćwiczenie 99. Zareaguj na poniższe prośby, u żywając czasu FS lub FP, za leżnie od
relacji danej czynności do punktu przyszłego. Zauważ, że posługując się umiejętnie
partykułą not, możesz reagować na dwa sposoby.

Przykłady:

Can you help me with my homework when I get back from school? (leave
for work)
Sorry, by then I will have left for work.
OK, with pleasure. I won't have left for work by then yet.

Can you help me with my homework when I get back from school? (be in)
Of course, no problem. I will stili be in.
Sorry, I won't be in then.

1. Can we go out and do some shopping for me at about 4 p.m., Mother? (cook dinner)

2. Can we go out and do some shopping for me at about 4 p.m., Mother? (have free time)

3. Can you drive me to the school disco tonight, Dad? (have enough cash for petrol)

4. Can you drive me to the school disco tonight, Dad? (drive back from work)

5. Will you come to the cinema on Friday night? (be free then)

6. Will you come to the cinema on Friday night? (prepare for the exam)

7. Could we drive to the seaside for a few days on Monday? (repa ir the car)

8. Could we drive to the seaside for a few days on Monday? (have my car back from the
ga rage)

9. Could you return the book to the library tomorrow? (know everything about it)

10. Could you return the book to the library tomorrow? (read it)

218 Opowieść o angielskich czasach


Ćwiczenie 100. Posługując się wyobraźnią, spróbuj podać czynności, z powodu
których przyszłość będzie taka, jal< opisują ją poniższe zdania. Zawsze podaj jakąś
czynność w czasie FP, a dodatkowo także w FS lub FC. Zauważ, jak wiele możliwości
otwiera się przed Tobą - nie ma tylko jednej poprawnej odpowiedzi.

Przykład:

In 2050, there will be no hospital in this street.


They will have pulled it down.
They will have moved it to another location.
All the patients will have died, and there will be no one to treat.

1. In 2050, my neighbour will have millions in his bank account.

2. In 2025, my sister will be working as an interpreter at the United Nations.

3. In 2022, my parents will be retired.

4. In ten years from now, I will have a driving licence.

5. I don't know how I will live on when I graduate from my beloved school.

6. When the girl walks out of the forest, she will sell bilberries to drivers passing by.

7. In a minute, I will be eating my second egg.

8. By the time the match is over, Bob's wife will be in bed.

Future Simp/e I Future Perfect 219


9. On Monday, I won't remember your phone number at all.

10. Next winter, we will be living in a new house, not in this old fiat.

Ćwiczenie 101. Dokończ dowolnie poniższe zdania dotyczące przyszłości, używają_c


czasów FS, FP lub FC (tylko jednego z nich, obydwu lub wszystkich trzech jednocześnie).

1. By the end of today, the pa inter „ „ . „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „ . „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „


2. By the time I get back home, I „ . „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .
3. By next Monday, the farmer „ „ „ „ „ „ .. „ „ „ . „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .
4. By 9 p.m., the workers ... „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .. „ . „ „ . „ „ „ „ „ „ „ .. „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ . „
5. When I get up tomorrow morn ing, my mother .. „ .. „ .... „ .. „ ........ „ .. „ ........ „ .. „ .... „ .. „ ... „ .... .

6. I won't hand in my essay to the teacher tomorrow because I .. „ .. „ ... „ ... „ „ „ .... „ .. „ .... „ ... „

7. At 7 p.m., all my family ........... „ .... „ ........... „ ... „ .... „ .. „ .... „ .. „ .. „ .... „ .. „ .... „ .. „ „ „ .... „ .. „ ... „ ... „

8. By the time I finish pac king, the taxi ........ „ .. „ .... „ .. „ ........ „ .. „ .... „ . „ ......... „ ........ „ . „ ..... „ .. „ .
9. When the doctor leaves the surgery, there will be no patients in the waiting room
because he „ .. „ .... „ „ „ .... „ .. „ .. „ „ .. „ „ „ .. „ „ „ „ .. „ „ .. „ „ „ .... „ .. „ „ ...... „ „ .. „ .. „ „ „ „ .. „ .. „ „ . „ ... „ .. „ „
10. By the time I need English for work, I ho pe I „ .. „ „ „ .... „ „ „ „ „ „ .. „ „ „ .... „ .. „ „ „ „ .. „ „ „ „ .. „ .. „ .

220 Opowieść o angielskich czasach


Future Perfect I
Future Perfect Continuous 13.
y analiza angielskich czasów została całkowicie zakończona, musimy jeszcze zba-
B dać stosunki panujące między niedawno poznanym czasem FP a jego formą ciągłą,
Fu tu re Perfect Continuous, którą skrócimy do postaci FPC. Będzie to najkrótszy rozdział
w naszej książce.
FPC wnosi do czasowości to, co każda inna forma ciągła: aspekt trwania. Ponieważ
jest to przy okazji czas dokonany, razem z aspektem trwania pojawia się również aspekt
dokonania, czyli krótko mówiąc, czas ten będzie podkreślał trwanie czynności do
jakiegoś momentu przyszłego. Aby pokazać pokrewieństwo między angielskimi
czasami, najpierw przypomnimy przykłady i wykres dla czasów Past Perfect i Past Perfect
Continuous:

(a) When her husband carne, she had milked the cows.
(b) When her husband carne, she had been milking the cows for twenty minutes.

ZAPRZESZŁOŚĆ PRZESZŁOŚĆ TERAŹNIEJSZOŚĆ


(chwila mówienia)

'
Past Perfect
(had milked}
'
Past Simple
(carne)


Past Perfect Continuous
--~~~~~~~~~~---1~---------

(had been milking)

Teraz zmieniamy nieco nasze przyldady i wprowadzamy stosowne zmiany do wykresu,


by przystosować go do obecnych potrzeb:

(a) When her husband comes, she will have milked the cows.
(b) When her husband comes, she will have been milking the cows for twenty minutes.
TERAŹNIEJSZOŚĆ PRZYSZŁOŚĆ
{chwila mówienia)

Future Perfect
(will hav e milked)
'
Futur e Simple
(comes)

• •
Future Perfect Continuous
--~~~~~~~~~~~
(will hav e been milking)
.....------------
Zdanie (a) skupia się na rezultacie zakończonej czynności dojenia przed powrotem
męża do domu, w wyniku czego mleko będzie gotowe do spożycia, a kobieta zajmie się
czymś innym 1ub będzie odpoczywać na tarasie; zdanie (b), wyrażone czasem w aspekcie
ciągłym dokonanym, mówi natomiast o wciąż trwającej czynności dojenia. Co zatem się
dokona, zakończy przed powrotem męża do domu, skoro czynność dojenia wciąż będzie
jeszcze wówczas w toku? Odpowiedź jest taka sama jak w innych podobnych kontekstach:
dokona się 20 minut czynności dojenia, przy czym dojenie to może w tym momencie
(przekroczenia przez męża progu domu) się zakończyć po 20 minutach trwania lub biec
dalej i zająć kolejne minuty. Zakończone 20 minut dojenia jest tym, co usprawiedliwia
użycie aspektu perfect, natomiast trwająca w tedy czynność dojenia uzasadnia użycie
aspektu continuous, niezależnie od tego, czy dojenie dobiegnie wówczas końca, czy też
będzie trwać dalej; tak czy inaczej, czynność dojenia łączy dwa odnośne punkty w czasie -
moment swego rozpoczęcia z jakimś innym przyszłym momentem, w naszym przypadku
powrotem męża do dom u.
Wszystko to, co wcześniej powiedzieliśmy o innych czasach typu perfect continuous
(a najwięcej miejsca poświęciliśmy czasowi Present Perfect Continuous), ma zastosowanie
także tutaj, ponieważ relacja między czasami FP i FPC jest dokładnie taka sama jak między
czasamiPresent Perfect i Present PerfectContinuous oraz Past Perfect i Past Perfect Continuous,
np. w odniesieniu do zdań przeczących , które z powodzeniem mogą występować z czasami
typu perfect, lecz stosunkowo rzadko z czasami typu perfect continuous.
W ten sposób kończymy analizę wszystkich angielskich czasów. Omówiliśmy to, co
najważniejsze do p ełnego zrozumienia mechanizmów rządzących systemem angielskiej
czasowości . Jest to bardzo ważny element na drodze każdego adepta zmierzającego do
opanowania języka angielskiego. Mamy nadzieję, że wszyscy, którzy dotarli aż dotąd
i czytają te słowa, nie tylko lepiej rozumieją, ale też „czują", o co chodzi w angielskich
czasach. Jak zwykle część tęzamykamy ćwiczeniami sprawdzającymi stopień zrozumienia
omawianego tu kontrastu.
Nasze opracowanie nie kończy się jednak na tym rozdziale. Mamy dla Ciebie jeszcze trzy
następne, do których także radzimy zajrzeć, choćby po to, by dowiedzieć się czegoś o dwóch
ciekawych i przydatnych zjawiskach gramatycznych dotyczących angielskiej przyszłości,
a następnie powtórzyć wszystkie dziewięć czasów obsługujących angielską przysz łość. Na
koniec, w ostatnim rozdziale, czeka na Ciebie coś jeszcze bardziej challenging.

222 Opowieść o angielskich czasach


Ćwiczenie 102. Powiedz, jak długo wybrane osoby będą wykonywać pewne czynności
z perspektywy końca obecnego roku. W każdym przypadku będzie Ci oczywiście
potrzebny FPC.

Przykład:

By the end of the year, my si ster (pa int for 15 years)


By the end of the year, my sister will have been painting for 15 years.

1. By the end of the year, I (learn English for two years)

2. By the end of the year, my mother (take the new medicine for six months)

3. By the end of the year, the doctor (try to heal the strange disease for two months)

4. By the end of the year, the farmer (wait for better crops for three years)

5. By the end of the year, my father (work as a taxi driver for five years)

6. By the end of the year, Jane (look for a good candidate to marry for years)

7. By the end of the year, drivers (u se the new motorway for three months)

Ćwiczenie 103. Przerób każde z powyższych zdań tak, by zamiast FPC użyć FP, czyli
tak, by zdanie mówiło o czynności zakończonej przed upływem tego roku. Pomoc
znajdziesz w nawiasach.

Przykład:

By the end of the year, my si ster (pa int 15 pictures)


By the end of the year, my sister will have painted 15 pictures.

1. By the end of the year, I (learn one thousand English words)

2. By the end of the year, my mother (take five packets of the new med icine)

3. By the end of the year, the doctor (heal the patient's strange disease)

Future Perfect I Future Perfect Continuous 223


4. By the end of the year, the farmer (reap bum per crops)

5. By the end of the year, my father (cover 100,000 km)

6. By the end of the year, Jane (find a good candida te to marry)

7. By the end of the year, drivers (wear down the new motorway)

Ćwiczenie 104. Dla czasowników w nawiasach wybierz czas FP lub FPC.

1. The boys .. „ . „ „ „ .. „ . „ „ . (dive) in the sea for four hours soon.


2. Don't worry, snow „ „ „ „ „ „ „ . „ „ „ (fali) by Christmas.
3. By five o'clock, five hours of my waiting here „„„„„„„„„„. (pass), which means
I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (wait) far too long.
4. On Saturday, I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (have) my new car for a month.
5. She „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (fali) asleep before everyone is back.
6. When the man finally gets to London, he „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (drive) for twelve ho urs. What
a drive!
7. By the end of the year, we „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (employ) two hundred people.
8. Next year, we „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (study) English for about four years. Some of us
„„„„„„„„„„. (learn) it quite well.
9. When you get up, the parents „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (go) out, and the house will be empty.
10. By the end of the decade, I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (know) them for twenty years.
11. By this time next week, I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (read) this book for a week, and „„„„„„„„„„.

(read) 150 pages.


12. She „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (leave) for work before the children get home from school.
13. We „„„„„„„„„„. (fly) for fourteen hours before we getto Paris.
14. Next month, I „ „ „ „ „ „ „ . „ „ „ (learn) Spanish for three years.
15. When the lesson is over, we „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (sit) in the classroom for forty-five minutes.

224 Opowieść o angielskich czasach


Ćwiczenie 105. Zadaj pytania do poniższych twierdzeń, używając jednocześnie
czasów FP i FPC. Po zadaniu pytań udziel logicznych odpowiedzi. Wykorzystaj własną
wyobraźnię.

Przykład:

lhey are going to complete the hospital next month. (how long I how many floors)
How long will thev have been building it by then?
How many ~oors will thev have built?

They will have been building it for frve years.


They will have built frve ~oors.

1. The farmer is going to finish planting new trees next week. (how long I how many trees)

2. The footballers will be leaving the hotel at the weekend. (how long I how many nights)

3. My grandpa is going to retire in July. (how long I how much money)

4. The customer is going to finish eating at about 5 p.m. (how long I how much food)

5. The car factory will be closing down at the end of the year. (how long I how many models)

Ćwiczenie 106. Posługując się wyobraźnią, podaj czas trwania stosownych czynności
do przyszłego momentu podanego w zdaniu. Zawsze będzie Ci potrzebny czas FPC,
a dodatkowo także FP lub FS. Liczby w nawiasach oznaczają liczbę możliwych czasów,
niekiedy wszystkie trzy. Zauważ, jak wiele masz możliwości.

Przykład:

At 8 p.m., doctors will be finishing the operation on the young boy. (3)
They will have been operatinq on him for an hour. They will have removed his appendix. They
will be tired.

1. In 2050, my neighbour will have millions of pounds in his bank account. (3)

2. In 2025, my sister will be working as an interpreter at the United Nations. (3)

3. In 2022, my parents will stili be working in the same company. (1)

Future Perfect I Future Perfect Continuous 225


4. In ten years from now, I will have a driving licence. (3)

5. I don't know how I will live on when I graduate from my beloved school. (2)

6. When the girl walks out of the forest, she will sell bilberries to drivers passing by. (2)

7. In a minute, I will be eating my second egg. (2)

8. By the time t he match is over, Bob's wife will be in bed. (2)

9. On Monday evening, the cellar will be half full of potatoes. (3)

10. Next winter, we will be living in a new house, not in this old flat. (2)

Ćwiczenie 107. Zgodnie z prawdą odpowiedz na poniższe pytania, używając czasów


FP i FPC. Nie podajemy tego ćwiczenia w Kluczu, ponieważ uważamy, że na pewno
tego nie potrzebujesz, prawda?

1. By the time you finish doing this book, how long will you have bee n doing it, and how
many exercises will you have done?
2. How long will you have been working, and how many things will you have done by
the end of today?
3. How long will you have been meeting someone, and how many times will you have
met by the end of the month?
4. By the end of July, how long will you have been using your printer I computer I car I
bike, and how many times will you have used it?
5. How long will you have been drinking water, and how much will you have drunk by
the end of the year?

Ćwiczenie 108. Zadaj komuś, kogo znasz, trzy pytania podobne do tych z powyższego
ćwiczenia i odpowiedz na nie w imieniu tej osoby.

226 Opowieść o angielskich czasach


Informacja dodatkowa
do czas6w przl:Jszłl:Jch 14.
o skutecznego używania czasów przyszłych niezbędna wydaje się praktyczna znajo-
D mość dwóch zjawisk gramatycznych. Ten rozdział ma na celu ich przedstawienie.

I okres warunkowy

I okres warunkowy wymaga, by w pewnych przypadkach zamiast jakiegoś czasu future


sięgnąć po któryś z czasów present. Nie wiedząc, czy znasz już tę zasadę, dołączamy po-
niższą informację.
Mówiąc o przyszłości, w pewnych ściśle określonych przypadkach powinniśmy
stosować czasy teraźniejsze zamiastprzyszłych. Chodzi o te konteksty, w których czynność
jednego zdania jest uzależniona od innej czynności lub nią uwarunkowana (stąd
nazwa - I okres warunkowy), np.

When she comes, I will tell her.


lf you are late, we will have dinner without you.
As soon as Robert is ready, they will leave.

Jak widać, w każdym powyższym przypadku wykonanie pewnej czynności zależy


od spełnienia jakiegoś warunku - powiem jej, dopiero gdy przyjdzie, a jeś li w ogóle nie
przyjdzie, to nie powiem jej wcale; zjemy z tobą obiad, tylko jeśli będziesz na czas, a jeśli
się spóźnisz, zjemy go bez ciebie; rodzina Roberta wyruszy na wakacje, gdy tylko będzie
on gotowy, ale w żadnym razie nie wcześniej, lecz dopiero po uprzednim przygotowaniu
się przez Roberta. Na tym właśnie polega zasada warunkowości, która w odniesieniu
do przyszłości wymaga nieco innego użycia czasów. Natomiast gdy takie wzajemne
uzależnienie czynności od siebie dotyczy teraźniejszości lub przeszłości, nie ma żadnego
wpływu na stosowane czasy. Do wyrażeń wywołujących to zjawisko gramatyczne należą
wszystkie te, które niosą ze sobą takie wzajemne uwarunkowanie. Najbardziej typowe
z nich to:

if (jeśli), unless, when, while, before, until I till, as soon as, a~er, by the time, as long as
Zasada ta dotyczy tylko części podrzędnej takich zdań, gdzie występuje jeden z tego
typu spójników. Zdania główne korzystają natomiast z normalnych czasów przyszłych.
Spójnik if należy do tej grupy tylko w znaczeniu jeśli; jego drugiego znaczenia - czy
(whether) - używamy w sposób zgodny z ogólnymi zasadami, gdyż w tym drugim
znaczeni u if nie zawiera w sobie żadnego uwarunkowania, uzależnienia jednej czynności
od drugiej. Należy jednak dodać, że spójnik if możesz łączyć z will tal<Że w znaczeniu jeśli,
co jest możliwe wtedy, gdy sięgasz po jego starogermańskie znaczenie willan, chcieć, które
w dzisiejszej angielszczyźnie może być przydatne w dwóch przypadkach - ugrzecznienia
naszej prośby i zasygnalizowania uporu podmiotu:

lf you will move a bit, I will show you the place. (jeśli zechcesz się przesunąć - grzeczna prośba)
lf you will eat chalk, don't be surprised you'll end up in hospital. (jeśli chcesz uparcie jeść kredę)

Ćwiczenie 109. Przy użyciu słowa z nawiasu połącz obydwa zdania przyszłe. Każde
z nich wymaga czasu teraźniejszego w podrzędnej części zdania. Postaraj się, by
Twoje zdania były logiczne, tzn. by właściwie wiązały przyczynę ze skutkiem.

Przykład :

She will run up to him. She'll recogn ise him. (as soon as)
She will run up to him as soon as she recognises him. (logiczne)
She will recognise him as soon as she !J:!..!1ł up to him. (nielogiczne, gdyż raczej nikt nie biegnie do
kogoś przed jego rozpoznaniem)

1. You'll show me how it works later. First, he'll leave. (after)

2. You'll show me how it works later. First, he'll leave. (until) (będziesz potrzebował not)

3. There will be some hope. People will pray. (as long as)

4. You won't be able to mend it. The button will come off. (when )

5. The tunnel will provide a new link. lt will be built. (if)

6. He will stay in hospital. He will get better. (until)

7. There will be a loud crash. The car will hit a tree. (as soon as)

8. I won't tell her anything myself. I hope she won't ask me. (unless)

228 Opowieść o angielskich czasach


9. We will receive same mare information. We'll do something then. {until) (będziesz
potrzebował not)

10. He will have to keep fit. He will get ald. {when)

11. She'll want me to go there. I will go. (if)

12. She'll go out. lt will stop raining. {as soon as)

13. She won't come in two minutes. She won't have dinner today. {u nless)

14. They won't go away. The performance will be over. {before)

15. We will learn the test results. We will leave then. {until) (będziesz potrzebował not}

Ćwiczenie 110. Zdania 1-5 pochodzą z poprzedniego ćwiczenia, lecz zostały ułożone
w sposób nielogiczny, natomiast zdania 6-10 są zupełnie nowe, ale również dotknięte
chorobą braku [ogiki. Czy możesz je poprawić?

1. lf the tunnel provides a new link, it will be built.


2. As soon as there is a crash, the car will hit a tree.
3. When he has to keep fit, he will get ald.
4. As soon as she goes out, it will stop raining.
5. We will leave until everything is ready.
6. lf the bottle is empty, I will drink everything to the last drop.
7. When the man gets unemployment benefits, he will lose his
job.
8. A girl or a boy rema ins single until they don't get married.
9. The patient will be taken to hospital as long as there is someone
to look after him at home.
10. Unless you pass the test first time, we will celebrate it with
a party for all your friends.

Pamiętaj o jeszcze jednej ważnej


rzeczy, często przeoczanej w książkach do gramatyki:
jeśli już dostrzeżesz potrzebęzastosowania zasady warunkowej, masz do dyspozycji
wszystkie czasy teraźniejsze, nie tylko Present Simple. Oto przykłady uwzględniające
wszystkie możliwe warianty czasowe:

Informacja dodatkowa do czasów przyszłych 229


{a) When she milks the cow, he will come up to look at her.
(b) When she is milking the cow, he will be looking at her.
(c) When she has milked all the cows, he will sell the milk.
(d) When she has been milking the cows for an hour, he will come and take over for her.

(a) Aspekt simple - początek czynności; gdy ona zacznie dojenie krowy, on podejdzie
bliżej i zacznie się jej przyglądać; chodzi tu o zwykłe fakty wystąpienia tych czynności
- o to, że rzeczy te w ogóle będą miały miejsce, a zawsze w tedy - jak pamiętamy
potrzebujemy aspektu simple.

(b} Aspekt con tinu au s - czynność w toku; podkreślamy trwanie czynności dojenia, której
- równie trwale - będzie towarzy szyła czynność przyglądania się Teresie przez Zenka;
ponieważ obydwie czynności będą biegły równolegle obok siebie, obydwie korzystają
z tego samego aspektu.

(c} Aspekt perfect - czynność dokonana, zakończona; kładziemy nacisk na zakończenie


czynności ze zdania podrzędnego przed rozpoczęciem tej ze zdania głównego; zauważ,
że do zdania dodaliśmy słowo all, by tym bardziej podkreślić koniec procesu dojenia,
który przed sprzedażą mleka musi być całkowicie zakończony w odniesieniu do
wszystkich krów; w przeciwnym razie Zenek nie miałby czego sprzedawać.

(d) Aspekt perfect continuous - czynność w toku od pewnego czasu; Zenek przyjdzie
i zastąpi swoją żonę dopiero wtedy, gdy ta najpierw sama trochę popracuje; dopiero
gdy będzie miała za sobą już godzinę dojenia. Zapewne w jego rodzinie nieważne jest
to, czy jest się kobie tą, czy mężczyzną - każdy musi na siebie zapracować.

Najtrudniejsze wydają się przypadki użycia w zdaniu podrzędnym aspektu perfect:


albo nie jest on stosowany w I warunkowym w ogóle, albo jest stosowany źle. Dlatego
zilustrujemy to zjawisko na jeszcze dwóch przykładach. Posłuchajmy, jakmama tłumaczy
pewne rzeczy swojemu dziecku:

I will give you another piece of cake when you (eat) this one.
Don't put out your tongue until the doctor (tell) you to.

Celowo pozostawiliśmy czasowniki w nawiasach bez konkretnej formy. Zastanów się,


który z nich wymaga aspektu perfect, a który - simp le. Potrzebujesz aspektu perfect, gdy
zależy Ci na podkreś leniu zakończenia jednej czynności przed nastaniem, rozpoczęciem
drugiej, a simple, gdy interesuje Cię zwykły fakt wystąpienia takiej czy innej czynności .
Mamy nadzieję, że dokonałbyś następujących wyborów:

(a) I will give you another piece of cake when you have eaten this one.
(b) Don't put out your tongue until the doctor tells you to.

230 Opowieść o angielskich czasach


W zdaniu (a) mama pragnie zwrócić dziecku uwagę na to, że da mu kolejny kawałek
ciasta dopiero wtedy, gdy do końca i całkowicie zje ten, który ma jeszcze na talerzu.
Zapewne wie z doświadczenia, że jej pociecha domaga się dużych porcji, które później,
niezjedzone, lądują w koszu na śmieci albo mama musi dojadać je sama i z tego powodu
często sięga po tabletki odchudzające.
Natomiast zdanie (b) traktuje o sytuacji, w której dziecko zbyt wcześnie wyciąga język
w czasie wizyty u lekarza, czym wprawia mamę w zakłopotanie - lekarz jest jeszcze
zajęty czymś innym (może myje ręce lub uzupełnia wpisy w karcie), a jej skarb już stoi
w drzwiach gabinetu z wyciągniętym językiem. Przed kolejną wizytą u lekarza mama
chce zatem przestrzec swojego milusińskiego, by tak szybko tego nie robił, lecz by czekał
na sygnał lekarza, że już jest gotowy do obejrzenia jego gardła. Mamie wcale nie zależy
na tym, by dziecko koniecznie pozwoliło lekarzowi podać ten sygnał (np. No, otwórzmy
buzię i zobaczmy, co tam jest) do końca, do ostatniej zgłoski polecenia. Chce jedynie, by
syn czekał na taki sygnał, na początek jego podania, i nie otwierał buzi zbyt wcześnie.
Wypływa z tego wniosek, że aspektu perfect będą wymagać czynności dłuższe, ale
tylko wtedy, gdy ich zakończenie przed czynnością ze zdania głównego będzie dla Ciebie
ważne. Jeśli interesuje Cię jedynie zwykły fakt wystąpienia jakiejś czynności lub jeśli
czynność jest krótka, a jej koniec niemal równoczesny z początkiem, wystarczy sięgnąć
po aspekt simple, np. w zdaniach:

lf the truck breaks down, no one will be oble to repair it. (chodzi o zwykły fakt zepsucia się
ciężarówki; nieważne, czy zepsuje się do końca, czy też dopiero zacznie się psuć, więc wyst arczy aspekt simple)

When you read I have read this, you will understand how serious the situation really
is. (możliwe obydwa aspekty, sim ple i perfect, zależnie od tego, jak długa jest treść do przeczytania: jeśli to
tylko kilka słów, początek czytania jednocześnie będzie jego końcem, do czego wystarczy aspekt simple; jeśli
natomiast treść jest dłuższa, początek czytania nie da czytelnikowi pełnego zrozumienia powagi sytuacji, więc
warto podkreślić potrzebę przeczytania treści do końca, co pięknie zrobi dla nas dokonana forma have read)

Zanim oddamy Ci głos, chcie libyśmy zauważyć, że zdania warunkowe rozdzielamy


przecinkiem tylko wtedy. gdy jako pierwsze występuje zdanie podrzędne, czyli to z if, as
soon as, w hen itd. Jeśli układ zdania jest odwrotny, przecinek jest niepotrzebny. Czyli:

When I have dane all the exercises from this book, I will know how to use English tenses.
I will know how to use English tenses when I have dane all the exercises from this book.

Na koniec tej części proponujemy ćwiczenie sprawdzające, jak radzisz sobie z I okresem
warunkowym jako takim, szczególnie w odniesieniu do st osowania aspektu perfect
w części podrzędnej, co niektórym wydaje się dość skomplikowane.

Informacja doda tkowa do czasów przyszły ch 231


Ćwiczenie 111. Dla czasowników w nawiasach wybierz czas PP lub PS. Pamiętaj, że
czynnikiem decydującym jest etap czynności, o który chodzi w zdaniu - jej początek
lub koniec.

1. We can't start repairing the pipe until the water ..................... (evaporate).
2. I can't do anything to help you before I ..................... (learn) all the details of your
problem.
3. When you ..................... (use) all the detergents in the bathroom, we will provide you
with some more.
4. Students won't sit the exam until they ..................... (study) the three books required
by the teacher.
5. When the snow ..................... (melt x3), there'll be a lot of water around. (możliwy jeszcze
inny czas poza PP i PS; zastanów się nad różnicami wynikającymi z ich użycia)

6. l'll phone you as soon as the piane ..................... (land). Passengers mustn't use
mobiles while stili on board.
7. Jane will have to get up early when she ..................... (get) a new job.
8. Peter will help you the moment he ..................... (be) through with his job.
9. We won't be able to do anything about it before he . „ .......... „ ...... (take x2) his stuff
from here. (pomyśl, dlaczego w tym kontekście poprawne są obydwa aspekt y)
10. By the time she ..................... (clean) all the windows, it'll be too late to phone them.

Czasy przyszłe w założeniach (assumptions)

Angielskie czasy przyszłe mają jeszcze jedno ciekawe zastosowanie, które na szczęście
nie jest nieznane także językowi polskiemu, chociaż w naszym języku nie jest ono tak
szerokie jak w angielskim, a t o z uwagi na brak czterech aspektów. Mamy tutaj na
myśli użycie wszystkich czterech czasów future do wyrażania założeń i przypuszczeń.
W tym bardziej zaawansowanym zastosowaniu, które polecamy wszystkim pragną­
cym brzmieć profesjonalnie, dwa czasy przyszłe nie odnoszą się do przyszłości, lecz do
teraźniejszości, a dwa kolejne - nawet do przeszłości. Tak, tak, nie ma tu pomyłki!
Dwa czasy typufu tu re, użyte w znaczeniu założeń, mogą dotyczyć nawet sytuacji
przeszłych, i tak:

Future Sim ple i Future Continuous = teraźniejszość


Future Perfect i Future Perfect Continuous = przeszłość

Zanim podamy jakiekolwiek przykłady, odnieśmy się do naszego własnego języka,


który - jak wspomnieliśmy - na szczęście nie stroni od takiego zastosowania przyszłości.
Gdybyś chciał dowiedzieć się czegoś np. na temat informatyki, ktoś w następujący sposób
mógłby Cię skierować do osoby znającej tę dziedzinę:

232 Opowieść o angielskich czasach


Zapytaj Janka. On bedzie wiedział.
lub: Roberta nie pytaj. On nie będzie wiedział.

Co w takich przypadkach rozumiemy pod czasownikiem posiłkowym będzie? Czy


mamy wówczas na myśli czynność przyszłą - to, że jeden z nich dopiero dowie się czegoś,
a następnie odpowie na nasze pytania, a ten drugi tego nie uczyni i dlatego niczego się
od niego nie dowiemy? Na pewno nie! Każdy Polak bez zastanowienia powie, że takie
użycie będzie dotyczy teraźniejszości, a jego rolą jest tylko i wyłącznie wskazanie, że autor
wypowiedzi zakłada, przypuszcza, że podmiot zdania już teraz posiada (lub nie posiada)
odpowiednią wiedzę na dany temat. Równie dobrze moglibyśmy wyrazić to samo słowem
pewnie i czasem teraźniejszym:

Zapytaj Janka. On pewnie wie.


lub: Roberta nie pytaj. On pewnie nie wie.

Mamy nadzieję, że teraz obszar ten nie jest już taki tajemniczy. Podamy jednak kilka
dodatkowych przykładów z naszego języka, pozostawiając je bez dalszych komentarzy:

Skoro ten dom ma numer 8, ten następny bedzie miał numer 9.


Ten starszy pan na zdjęciu to mój wujek, a ten chłopak obok niego to będzie jego syn,
chociaż nigdy go osobiście nie spotkałem.
Nie dzwoń do szefa. On nie będzie miał teraz czasu.

A teraz kilka słów na temat tego, jak działa to w angielskim, który ma aż cztery czasy
przyszłe i wszystkie mają to dodatkowe zastosowanie. Jak już stwierdziliśmy, czasy
pozbawione aspektu perfect odnoszą się wtedy do teraźniejszości, a te w perfekcie, jako
dokonane - do przeszłości, co wydaje się bardzo logiczne. Oto stosowne przykłady dla
każdego z nich:

{a) "There's somebody at the door."


"Thot will be the postman. He usually comes at 11 a.m."
(b) lt's no use going to them now. They will be having a meeting.
(c) lt's too late to call the office now. They will have left. They don't work overtime there.
(d) When I rang the bell, nobody answered. They will have been sleeping.

Czy potrzebujesz jakichś komentarzy? Jeśli tak, czytaj dalej. Dwa przyszłe czasy
nieperfekcyjne mówią o sytuacjach teraźniejszych, natomiast te dwa perfekcyjne -
o sytuacjach przeszłych.

(a) Skoro ktoś stoi przy drzwiach, ale nie widzimy dokładnie tej osoby, możemy jedynie
zakładać, że to listonosz, ponieważ mniej więcej o tej porze zjawia się on prawie
codziennie u naszych drzwi. W takim przypadku czas FS wyrazi teraźniejsze założenia
dla czasowników niemających formy ciągłej.

Informacja dodatkowa do czasów przyszłych 233


(b) Jeśli dany czasownik ma formę ciągłą, a czynność, co do której snujemy przypuszczenia,
naszym zdaniem powinna być w tej chwili w toku, właściwym czasem będzie oczywiście
FC. Podmiot zdania w tej chwili pewnie jest robiqcy daną czynność, w związku z czym
ktoś inny podejmuje takie lub inne działania.

(c) Z tym przykładem wchodzimy w sferę przeszłości, do wyrażenia której koniecznie


potrzebny Ci będzie aspekt perfect, ponieważ chcesz zwrócić uwagę na dokonaność
danej czynności: na to, że Twoim zdaniem czynność ta pewnie już się odbyła, a więc
nie warto sobie zawracać nią głowy albo może warto przestać się czymś martwić, bo
sprawa jest już zakończona i nawet trzymanie kciuków pewnie nic już nie pomoże: co
się stało, to się stało.

(d) W tym przypadku również pozostajemy w przeszłości, ale dodatkowo interesuje nas
trwanie tej czynności w jakimś momencie przeszłym, na co angielski konsekwentnie
rezerwuje aspekt perfect continuous. Gdy dzwoniliśmy do czyichś drzwi, nikt nie
reagował i nikt nas nie wpuścił. Trudno nam pogodzić się z myślą, że być może byliśmy
wówczas niechcianymi gośćmi, więc wolimy założyć, że gospodarze pewnie byli wtedy
w trakcie spania i dlatego nie otworzyli nam drzwi.

Jak wspomnieliśmy, ta forma wypowiedzi brzmi bardzo profesjonalnie i jest często


stosowana przez autorów publikacji naukowych i prelegentów, którzy chcąc odwołać się
do czegoś, co zakładają, że ma lub miało miejsce, stosują czasy przyszłe, np.

Regular readers will know that in our series we are discussing the problem of abortion
as seen by women, not men.
The reader will have read chapter I of our book, so he or she will remember that what we
are trying to prove here is that women should have more say on abortion than men.

Zachęcamy do zrozumienia, przećwiczenia i poczucia, a następnie profesjonalnego


używania czasów przyszłych w ten sposób. By Ci w tym pomóc, zamieszczamy poniżej
ćwiczenia zmierzające do uczynienia tego zarysu angielskiej czasowości czymś bliskim
(albo przynajmniej bliższym) Twemu sercu.

Ćwiczenie 112. Do każdego poniższego zdania wprowadź właściwy czas przyszły,


wyrażający założenie co do wystąpienia danej czynności. Uważaj na aspekty.

Przykład:

lt's almost midnight. I think they have gone to bed by now.


lt's almost midnight. They will have gone to bed by now.

234 Opowieść o angielskich czasach


1. 1he teacher is not in the room. I think he has left and gone to the canteen.

2. 1he teacher is stili in the room. lt seems he's marking our papers.

3. Are you looking for Dr Wilson? I think he's in the intensive care ward.

4. I called them a few times yesterday, but they didn't answer the phone. I thin k they
were listening to music with their headphones on, and didn't hear the phone ringing.
(dwa założenia)

5. Don't open the door to the room. I think they are praying now. Can't you hear the
whispers?

6. 1here's no one here to help us. lt seems everyone has done their job and left.

7. At this time of day, I think, the old man is having a nap on the couch. He's almost 88, you
see.

8. "What was that noise last night?"


11
1think our neighbours were having a party."

9. We can't find any documents in the safe. lt seems the manager has put them somewhere
else.

10. 1hat boy knows so much about English tenses. I think he has read this book already.

Ćwiczenie 113. W poniższych kontekstach spróbuj podać własne założenia co do


wystąpienia pewnych czynności. Uważaj na aspekty.

1. 1he fridge is full of delicious food. My mother ... „ „ „ „ „ „ „ . „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „ „ . „ „ „ .... „ . „ „ „ „ „ „

2. 1he piane is ready for take-off, but remains on the runway.1he pilot „ . „ . „ „ „ „ .. „ „ „ „ „ „ . „

3. Yesterday, there were lots of apples on the trees, but there are none today.1he farmer

Informacja dodatkowa do czasów przyszłych 235


4. Jane has been so sad recently. Her boyfriend „„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„.

5. I ran into him in the street the other day, but he wouldn't talk to me long.
He „ „ „ . „ „ ... „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ ... „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .. „ .. „ .. „ „ „ „ .. „ „ .. „ „ . „ . „ „ „ „ „ „ „ .. „ „ .. „ „ „ „ „ .. „ „ .. „ „

6. The teacher has asked him a very easy question, but he keeps silent.
He „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ (użyj kolejno know i understand w dwóch różnych czasach)

7. When I saw Brenda sitting on a park bench on Monday, her eyes were almost closed.
She „ .. „ „ „ „ „ „ „ „ .. „ „ .. „ .. „ „ „ „ „ „ .. „ „ .. „ .. „ „ „ „ „ „ .. „ „ .. „ „ „ „ „ „ „ „ .. „ „ „ „ „ .. „ „ „ „ „ .. „ „ „ „ „ .. „ „ „

236 Opowieść o angielskich czasach


Czasy przyszłe.
Powt6rzenie 15.
ak oto dotarliśmy do końca naszej Opow ieści o angielskich czasach. Przed sprawdze-
T niem działania ich wszystkich razem chcemy dać Ci szansę przećwiczenia samych
czasów przyszłych. Tym razem ich liczba będzie wyjątkowo duża, a to dlatego, że poza
czasami typowo przyszłymi na grunt tego przedziału czasowego wchodzą wszystkie czasy
teraźniejsze, co - jak zapewne pamiętasz - jest wynikiem zasady I okresu warunkowego,
o którym mówiliśmy w poprzednim rozdziale, oraz faktu, że dwa czasy teraźniejsze (PS,
PC) jako takie mogą być używane do wyrażenia pewnych wydarzeń przyszłych. Mamy
zatem do wyboru cztery czasy typuJutu re, wyrażenie be going to oraz cztery czasy present,
czyli w sumie aż dziewięć różnych czasów, których skróty znajdują się w poleceniu do
poniższego ćwiczenia.

Ćwiczenie 114. Dla czasowników w nawiasach wybierz odpowiedni czas - FS, FC, FP,
FPC, be going to, PS, PC, PP, PPC. Pamiętaj o I okresie warunkowym i użyciu czasów
przyszłych jako założeń.

1. "lhe windows are dirty:'


"Yes, I know that very well. I ..................... (clean) them later."
2. Don't phone Ann now. She ..................... (have x2) her job interview. She .................... .
(not, answer) your call.
3. Tom is a clever student. I think he ..................... (pass) all his exams with flying
colours. However, l'm not sure if he ..................... (throw) a party to celebrate it even
if he ..................... (do) so well. I don't know him that well.
4. "Let's have a party at the weekend."
"Good idea. We ..................... (invite) all our friends. But when they .................... .
(leave x2), we ..................... (have) to clean up the mess which they .................... .
(make)." (czy wiesz, jakie dwa aspekty są możliwe dla leave i od czego to zależy?)
5. " ..................... (you, do) any shopping tonight?n
"Yes, why?"
" ..................... (you, get) me a fresh roll with cheese?"
6. By the time she „ „ . „ „ „ „ „ . „ „ . (come) home from school in the afternoon, her mother
(cook) dinner. lf she „ . „ „ „ „ „ . „ „ „ . (help) her with it, they „ „ „ . „ . „ . „ „ „ „
.. „ „ „ „ „ ... „ „ „

(do) it before her father „ „ . „ „ „ „ „ . „ „ . (arrive) home from work.1hen, they „ „ „ „ „ „ . „ „ „ „


(have) the meal together.
7. "Can you give this message to John when you „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ (go) out?"
"Certainly. I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (meet) him at the club tonight. We „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (have)
meetings there every week."
8. 1here's no point in asking them about it. 1hey „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (forget x2) the names.
9. When the clock „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (strike) two, she „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (do) her homework for
three hours. I hope she „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (do) all of it, and „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (be) able to help
me with mine.
10. „„„„„„„„„„. (you, work X 4) tomorrow? (cztery możliwości; jeden czas byłby tutaj bardzo
nienaturalny; czy wiesz który?)
11
11. „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (we, start) the meeting?"

"J ust a minute. Peter hasn't arrived yet."


"So what „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (we, do)? „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (we, wait) until he „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (come)?"
12. Do you know that John and Brenda „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (get x2) married at last? 1he ceremony
„„„„„„.„„„„ (take) place in a big restaurant in the centre.
13. 1here is no sugar left. Mother „ . „ . „ . „ . „ „ . „ .. (use x2) everything, and . „ . „...... „ . „ „ ..
(not, buy x2) any new supplies. We „ „ . „ . „ „ . „ . „ . „ (have) to drink bitter tea.
14. 1his book says people . „ . „ . „ „ „ „ „ . „ . (live) longer in the future. I „ . „ „ . „ . „ . „ „ . „ (lend) it
to you when I „ . „ „ „ „ . „ „ . „ „ (read) it.
15. Everyone is angry with Peter for what he „ „ „ „ . „ „ . „ . „ .. (do), but l'm sure they
(soon, forget) all about it.
... „ . „ „ .... „ . „ „

16. By the time he „ „ „ . „ ... „ .. „ . „ (get) home, his wife „ . „ . „ „ . „ ...... „ (clean) the house for
two hours. She „ „ „ .. „ .. „ „ „ ... (do) the kitchen and the bathroom, but I don't think she
... „ . „ . „ . „ . „ „ „ (do) the living room. She . „ „ „ „ „ . „ „ . „ .. (stili, clea n) it. lf he . „ „ „ ..... „ „ .. „ .

(lend) her a hand, they „ „ ... „ ..... „ „ „ . (do) everything before the kids „ „ „ .... „ „ .... „ . (be)
back from school. 1hen, they . „ „ .. „ „ „ „ „ . „ . (have) some free time to rest and talk.
17. My sister and myself have birthdays on the same day. We were born on 22 March.
1his year, we „ „ „ „ „ „ . „ „ „ „ (have) our birthday together as well. We „ „ „ „ „ „ . „ „ „ „
(invite) more friends than usual, however, because it „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ (be) my sister's
18th birthday.
18. You „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ (notice x2) t hat I „ . „ „ . „ . „ „ „ „ „ (not, use) the word "advertisement"
in its full form now.
19. " „ „ . „ . „ „ „ „ „ . „ (1, ask) Peter to come here?"
"No, leave him alone. He .. „ „ „ „ „ „ . „ . „ . (work x2)."
20. 1he window „„„„„„„„„„. (not open), and I need fresh air. What „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „ (1, do)?
„„„„„„.„„„„ (1, go) out? (zauważ, że open to czasownik; nie potraktuj go jako przymiot nika i nie
używaj to be)

238 Opowieść o angielskich czasach


21. " „„„„ ... „„„„„ (you, drive) your wife to work as usual tomorrow?"
"Yes, why?"
" „.„„„„.„„„„. {you, take) mine as well? I „„„„„„„„„„. (pick) them both up from work
in the afternoon:'
22. John is on a business trip in Germany next week, so we can't send him to Africa.
He „„„„„.„„.„„. {stay) in Munich in the first week, and then he „„„.„.„„.„.„. (go)
to Berlin for talks about a new contract. lf he „„„.„.„.„„.„. {succeed) in signing
it, he „„„„.„„„„„„ (sign) fifteen different contracts in th is job so far, and his boss
„„„„„„.„„.„. (give) him a bonus.
23. Yes, it's true, I .„.„„„„„.„.„. (throw x 2) a party on Saturday for all my frie nds.
24. " „.„„„„„.„„.„ (you, leave) soon?"
"Yes, why?"
" .„„„„„.„.„„„ (you, give) me a lift back home? I „.„„.„.„.„„„. {tell) you something
really interesting while we „.„.„„„„„.„„ {drive):'
25. „„„„„„.„„.„. (you, book) a ticket for me for the opera tonight? Before I „„.„.„„„„„.„
{be) free, the ticket office „„.„.„„„„„.„ {close), and that's why I „.„„„„„„„„„ {ask)
you to do it.
26. By the time the film „„„„„.„„„„„ (be) over, we „„„.„.„„.„.„. {watch) it for two hours.
When it „„„„„„„„.„„ (come) to an end, we „.„.„„„„„.„„ {see) all the films by Roman
Polański, who is our favourite director.

27. lt's my aunt's birthday soon. What „„„.„„„„„.„. (1, get) her? „„„„„„„„„.„ {you,
suggest) something really nice for her?
28. The play at the theatre „„„„„.„„„„„ (start) at 5.30. We have only five minutes left
before the performance .„.„„.„„„„„„ (start), and it „„„.„.„„.„.„. {take) about 15
minutes to getto the place. We „„„„„„.„.„.„ (be) late. We „„.„.„„„„„.„ {arrive) at
the theatre when the show „„.„.„„„„„.„ (begin), too late to see the beginn ing, which
is usually the most important part of each play.
29. We .„.„„.„„„„„„ (not, leave) before we „„„.„„„„.„.„ (learn) all the details of your
plan . That's what we have come here for.
30. The kid is not here. His mother „„„„„.„„„„„ {call) him home for lunch. He „„„.„„„„„„„
(have x2) it in the dining room now, but should be back out later on.
31. Bob „.„„„„.„„„„. (get) a delicious piece of cake only after he „„„„„„„„„„. {eat) the
soup. When t he soup „„„„.„„.„„„. (be) no longer in the dish, his mother „„.„„.„„„„„.
(give) him the sweet dessert.
32. Peter „„„„„„„„„.„ (prepare) to leave for the airport at the moment. He „„„.„„„„„„„
(leave) for a long tour of Africa, and his taxi „„„„„„.„„„„ {come) in half an ho ur
because his flight „„„„„„„„„„. {take) off at 6.
33. My mother is cleaning the house, and I am reading. When she „.„„„„„„„„„ {clean) the
bathroom, which she usuallydoesatthe end, 1„„„„.„„„„„„ {read)and she „„.„„„„„„„„
{clean) fo r one hour. She .„.„„.„.„„„„. {clean) four rooms, and I „„„„„„„„„„. (read)
a hundred pages. We „„„„„„„„.„„ {both, be) very tired then.

Czasy przyszłe. Powtórzenie 239


34. Look! lhose nasty kids „.„„„ .. „.„„„. (hurt) that kitty. I think I „„.„„„ (stop) them.
35. Peter is here on holiday. Do you know how long he „„„„„„„„„„. (stay x2)?
36. The children are picking apples in the orchard. When they „„„„„„„„„„. (pick) all the
apples lying on the ground, they „„„„„„„„„„. (pick) them for at least three hours.
Hopefully, they „„„„„„„„„„. (pick) all of them because we don't want any apples to
be left on the ground in this cold weather.
37. By the time Mother „„„„„„„„„„. (iron) all the blouses, Father „„„„„„„„„„. (repair) the
car. lhen, they „„„„„„„„„„. (sit) at the table together. (zastanów się przy czasowniku iron -
początek prasowania czy koniec?)

38. „„„„„„„„„„. (you, use) the car tonight? lf not, l'd like to take it to town. But
„„„„„„„„„„. (you, wash) it first, please? lt looks really terrible.
39. „„„„„„„„„„. (my husband, give) you a lift back home? lt „„„„„„„„„„. (not, be)
a problem for him because he „„„„„„„„.„„ (take) our Jenny to the kindergarten
anyway, and your place is not far away from there.
40. The teacher „„„„„„„„„„. (not, leave) the room until all the students „„„„„.„„„„„
(write) their papers. lhen, he „„„„„„„„„„. (collect) them. When he „„„„„„„„„„. (do)
so, they „„„„„„„„„„. (work) on their pa pers for two hours, and he „„„„„„„„„„. (wait)
for them to finish them for two hours, too.
41. Hurry up. lf you „.. „„„„.„.„„. (not), they .... „„ ....... „„ .. (discuss) all the points on the
agenda of the meeting, and you „.„„„.„„.„„„ (have) no chan ce to presen t your point
of view at all.
11
42. 1 have decided to do something about my weight at last."
11
Rea lly? What „„.„„ .. „.„„.„ (you, do)?"
43. . .. „.„„ .... „.„„ (you, turn) the music down a bit? I „„„.„.„.„.„„. (try) to read something.
Or .„.„„.„.„.„.„. (1, leave) the room and find somewhere else to read?
44. 1„.„„ ... „„ .. „.„ (talk) to the boss aboutthe usual things tomorrow morning. „ .. „.„„„.„„„.
(1, mention) your problem to him, or „„„ .. „.„ .. „.„. (you, prefer) to discuss it with him
in private?
45. The manager seems to know about our situation. He „„„„„„.„„„„ (talk x2) to some
of the staff already, and they must've told him. He has called our boss to his office
now. lhey .„.„„„„„.„„„ (talk x2) about what to do in this situation. I hope they
.. „„„„„ ... „„„ (find) a solution to the problem before the meeting „.„.„„„„.„„„ (be)
over, and they .. „„„„„.„„„„ (leave) for home.
46. lf you say so, I „„„„„.„„„„„ (give) a party on Saturday for all your school friends. But
if they „„„„.„„„„„„ (not, leave) by the time I „„„„„„.„.„„. (do) all the housework,
and „„.„„„„„.„„. (be) ready for sleep, it „„.„„„„„ .. „„ (be) the last time I „„„„„„.„„„„
(give) a party at our place.
11
47. „„.„„.„„„„„. (you, drive) anywhere tonight?"
"Yes, why?"
11
.„„„„.„„„„„. (you, give) me a lift back home, or „„„.„„„„„.„. (1, take) a taxi? lf you
.. „„„„„ ... „„„ (do), I „„„„„„.„„„„ (be) grateful to you for a whole year.11

240 Opowieść o angielskich czasach


48. Don't you think it's too early to ask them about the date of the wedding? 1hey
„ „ . „ „ „ „ „ „ „ „ (not fix) it yet.

49. She „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (not, leave) the room until she „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (check) all the drawers.
50. Our teacher „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (retire) next month because he's 65 years old. What present
„ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (we, give) him? „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (you, suggest) something?

51. 1he train „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (leave) at 3.30. In this weather, I think it „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (take)


at least 25 minutes to getto the station, and it is 3.20 now. We . „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ (miss)
the train.
52. 1he baby next door has stopped crying. She „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „ (fali x2) asleep, so her
mother „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (read) now. She loves read ing.
53. My father „ „ „ „ „ . „ . „ „ „ . (repair) the tap in the bathroom at the moment, and my si ster
„ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (sort) out her CDs. When he „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (repa ir) it, he „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „

(do) it for about an hour, and my sister „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (sort) her records out for an
hour, too. I hope she „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ (sort) out all her CDs by that time beca use we
„ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (eat) out tonight, and I want everyone to be ready.

54. Have you seen all the advertisements in town? 1hey „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (open) a new
supermarket in Chelm at the end of the month. l'm sure many bargain hunters
„ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (turn) up on that day, hoping to find something really cheap.
I „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ (be) there, too, as I don't want to miss out on anything.
55. 1here are no potatoes for dinner tonight. 1hey „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (eat x2) the whole stock.
1hey „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (eat x2) them for a long time, and „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (not, notice x2) the
stocks are running low.
56. " „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (1, let) everyone know about the change in the date?"
"Plea se don't bother. I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (see) all of them at the meeting tonight anyway.
11
I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (do) it myself.
57. By the time she „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (read) the entire story, she „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (read) it for two
hours, and the tea in the cup „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (become) stone-cold. She „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .
(not, drink) any of it, l'm sure, because it „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (be) too cold to drink.
58. Everyone is talking about the recent scandals in politics. Soon, they „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .
(talk) about them for a week, and „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (make) dozens of TV programmes
about them.
59. By the time the woman „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (be) ready, the taxi-driver „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (arrive)
and „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (wait) for her in front of the house. When she „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (walk)
out, she „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (have) a square meal which she „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (eat) for at least
30 minutes. She always eats a lot before travelling anywhere.
60. She „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (spend) her holiday in Africa this year. She „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (leave)
tomorrow, and her piane „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (take) off at noon.1he taxi „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (come)
at 10 a.m. sharp because she wants to be there in good time. Knowing her, when it
„ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (come), she „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (wait) for it in the street with all her stuff.

Czasy przyszłe. Powtórzenie 241


61. " „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (you, see) John at work tomorrow? You work in the same building."

"Of course I will:'


" „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (you, give) him this memo from me. I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (not, see) him for

some time now, as I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {take) two weeks off:'


62. The kids „„„„„„„„„„. (play) exceptionally quietly today. That's because we
„ „ „ „ „ „ .. „ „ „ . {take x2) them to the zoo after lunch, which they simply adore.
63. The bathroom tap has got stuck. lt „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {not, turn) off. . „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ {we, call)
a plumber?
64. Hurry up. The film „ „ „ „ „ „ „ . „ „ „ {start) at 8 o'clock. When we „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {come), it
„„„„„„„„„„. {start), and I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {not, see) the beginn ing.
65. I have decided what desserts to get for the party. I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {buy) a lot of fruit and
vegetables. I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (go x2) shopping soon, and you could prepare some drinks
in the mea ntime. Try to make them by the time I „ „ „ „ „ „ . „ „ „ „ {do) the shopping, and
„ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {be) back. The party „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {start) in three hours.

66. No students „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (resit) the exam until the teacher „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (mark) their
papers, and it „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (be) known who „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (fail).
67. Don't worry. We „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (let) you know as soon as it „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (be) elear
which books have been translated into Polish. Then, we „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {send) you the
list by email. You „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (leave x2) your email with the secretary, I think. lf so, it
„ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {be x2) in our computer. But if you „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (not), „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {you,

do) it before you „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (leave) the premises?


68. By the time Mother „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (make) the cake, Father „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (read) his
favourite paper. Both of them „ „ „ „ „ „ „ . „ „ „ {do) it for so long by then that they
„ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (get) bored, and . „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ (think) of nothing else but an evening

walk.
69. There are a lot of cakes on t he table. The kids haven't eaten any of them yet because
they „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (eat) them when they „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (do) their homework. When
their father „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (get) back home from work, however, they „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (eat
x2) some; hopefully, they „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (not, eat) all of them as their dad would like
to try some, too.
70. „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (1, get) married, or „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ (you, think) it „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {be) better

if I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {remain) single?
71. „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {we, try) the new computer program? lf it „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (not, work)

correctly after we „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {u se) it for a month, we „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (return) it to the


shop. I think it's a good plan.
72. Are you serious? In that case, I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {stay) here till all of them „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {do)
their jobs. Then, I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {check) on the progress they „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (make x2).
73. By the time the singer „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {sing) the five pieces, the audience „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .
(listen) to her for about 25 minutes, as each song „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {take) about five
minutes to perform. When the performance „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {come) to an end, everyone
„ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (leave).

242 Opowieść o angielskich czasach


74. When all the traces of last night's damage from the storm „ „ „ „ „ „ „ .. „ „ . (disappear),
it „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „ (not, be) possible to claim for any damages. So I think I . „ . „ „ „ „ „ . „ „ „
(visit) the insurance company as soon as I „ „ . „ „ „ „ „ . „ . „ (get) some free time to let
them know about what „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „ (happen) here.
75. " „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (you, do) any shopping at the weekend?"
"Yes, of course, as usual:'
" „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (you, let) me come with you? I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (look) for new gloves.

I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (not, put) you to any trouble, don't worry."


76. Brenda „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (have x2) a big birthday party next weekend. She „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .
(invite x3) most of her friends. Her boyfriend is abroad at the moment, so he
„ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (not, come) to the party.

77. She „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (not, agree) to his plan until he „„„„„„„„„„. (convince) her that
what he „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (do) makes sense.
78. The college cook is sunbathing at the back of the college. She „ „ „ . „ . „ . „ „ „ „ (prepare
x2) all the food for the students, and is having a good time now.
79. When her husband „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (return) from work, she „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (read) the book
for three hours. However, she „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (not, read) all of it. She „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (stili,
read), so he „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (have) to make something to eat himself. She doesn't like to
be interrupted when she „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (read).
80. "You haven't watered the plants yet."
"I know, I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (wa ter) them la ter. By the time Mother „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (do) the
shopping, and „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (be) back home, I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (water) all of them, and
„ „ . „ „ „ „ „ „ „ „ (wait) for her at the door."

81. Ann says she „„„„„„„„„„. (be) a doctor when she „„„„„„„„„„. (grow) up.
11
82. "Let's spend this weekend together.
"Good idea. We „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (rent) some videos. When we „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (watc h) all of
them, I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (rent) some more."
83. Bob is no longer in the garage. He . „.. „ „ „ „ „ ... „ . (repair x2) the car, and ... „ „ .. „ „ . „ „ . „
(be x2) in the bathroom now. He „ „ . „ . „ . „ . „ „ . „ (not, go) out until he ... „ „ . „ .... „ . „ „
(wash) his hands properly. He likes being clean and tidy.
84. When she „ „ „ .... „ . „ .... „ (do) her homework, she „ „ . „ ... „ . „ . „ . „ (help) you with yours.
But please don't disturb her when she „ . „ . „ „ . „ . „ . „ .. (do) hers.
85. „ . „ . „ „ „ . „ .. „ „ (we, wait) until he „ . „ „ . „ . „ . „ ... „ (call) us, or „ „ „ . „ . „ . „ „ „ .. (we, give) him
a call first?
86. "You haven't watered the plants in the garden!"
"Really? I forgot. I „ „ „ . „ . „ . „ . „ „ . (water) them right now, then, before our parents
„ . „ . „ „ „ .. „ ... „ (do) all the work in the field, and . „ „ „ „ ... „ „ . „ .. (be) back for supper.

„ . „ . „ „ „ . „ .... „ (you, help) me carry the water, or „ „ . „ . „ . „ „ . „ . „ (1, do) everything myself?"

87. When she „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (come) back from the UK after she „ . „ „ „ „ . „ „ „ . „ (be) away
forso long, she „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (not, remember) most of her friends she went to school
with. She .. „ „ „ „ „ . „ . „ „ . (forget) their names and faces.

Czasy przyszłe. Powtórzenie 243


88. I can't meet you after work tonight. I „ . „ „ .. „ „ . „ „ . „ (see x3) a film with Bob, but I can
call you after that. What „ . „ . „ „ „ . „ . „ „ . (you, do) when I finish work?
89. By the time the doctor . „ „ „ „ „ . „ . „ „ „ (operate) on the patient, he „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (wait)
for the operation for a week, and his family „ „ „ „ „ „ . „ „ „ „ (visit) him seven times. lt's
a serious health problem, so the operation . „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ (take) a few hours.
90. Jane looks quite fat for a pregnant woman. She „„„„„„„„„„. (give) birth to a huge
baby or even twins.
91. lf you've got an appointment with Dr Wilson, take a seat, and we „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „ (call)
you in when he „ „ „ . „ . „ „ „ „ „ . (examine) the patient who's in his surgery now. When
he „ „ „ „ „ „ . „ „ „ „ (examine) you, he . „ „ „ „ „ . „ „ „ „ . (examine) fifteen patients today, after
which the receptionist „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (put) their cards away before she „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „
(call) it a day.
92. The wheel „ . „ „ „ „ „ . „ „ „ . (not, tum). Somebody „ „ „ . „ „ „ „ „ „ „ (use) it incorrectly.
93. Can't you walk a bit fa ster? Our train .. „ . „ „ .... „ . „ ... (leave) at 3.30. lf we . „ „ ....... „ ...... .
(not, get) there by then, it ..... „ ... „ ....... „ (leave) and we .. „ . „ . „ „ .... „ . „ (have) to wait for
another one, which „ .. „ ....... „ „ .... (not, get) in until three hours later.
94. The students are writing their exam papers now. I hope they „ ....... „ „ ... „ ... (do) well.
Some of them . „ ... „ . „ . „ „ ..... (hope) to getto university later, so they need good scores.
95. By the time Dad „ ....... „ .. „ ...... (paint) the bedrooms, Mummy „ ... „ .. „ .......... (clean)
the kitchen. She „ ...... „ . „ ........ (clean) it for as long as Dad . „ . „ . „ ...... „ .... (paint) the
bedrooms. Then, they ..... „ ... „ ....... „ (watch) TV together.
96. . „ „ ...... „ ... „ ... (1, put) the baby to sleep? When I .... „ . „ ......... „ . (do) so, and the baby
„ „ ....... „ ... „ ... (sleep), I „ „ ....... „ . „ ..... (join) you for a really nice supper.
97. " „ . „ . „ „ „ . „ .. „ „ (you, tell) me where I can find somewhere to read quietly?"

"You can use the library. Father „ . „ . „ „ „ „ „ „ . „ (leave x2), so I guess it's free."
98. Don't bother to phone Penny about it. I „ „ „ „ „ . „ . „ „ „ . (see) her at tonight's rehearsal,
so I „ . „ . „ „ „ . „ .. „ „ (tell) her.
99. When she „ „ . „ .. „ . „ „ „ . „ (do) her homework, she . „ „ „ „ „ . „ . „ „ „ (do) it for about three
hours. Then, she „ . „ . „ „ . „ .. „ „ „ (phone) her friend who „ „ „ „ . „ . „ „ „ . „ (ask) her to let her
know when the homework „ . „ . „ . „ „ „ . „ . „ (be) ready.
100. Our college (break x3) up for Easter this Thursday. Most students
„ „ . „ .. „ . „ „ „ . „

„„„.„.„„„„„. (go) home to spend it with their loved ones, which is the norm in our
country.

Ćwiczenie 115. Wszystkie poniższe zdania zawierają po jednym błędzie. Wypatrz


go i popraw. W razie problemów powróć do wcześniejszych rozdziałów na temat
omówionych czasów przyszłych i teraźn iejszych.

1. The student will apply for a good job when he will have graduated from university.
2. Will you be carrying the bag for me, plea se? lt's too heavy for someone like me.

244 Opowieść o angielskich czasach


3. I will hand in my essay when I check it for mistakes, and I am sure there are none.
4. You need to be at the station a few minutes before the departure. The train is leaving
at 5.45. Remember!
5. There are so many customers today that by the end of the day the bookshop will sell
all the copies of this book, and there will be none left.
6. More and more young Polish people leave Poland looking for better job opportunities
abroad.
7. Shall you park your car a bit further away from the gate, plea se?
8. In the year 2050, most people who are alive today are going to be dead.
9. Summers in Poland become drier and drier. In some parts of the country it doesn't
rain for months.
10. Will I help you with the printer? I know something about those devices.
11. Everyone goes to Bob's party in the country next weekend. What about you?
12. They will eat everything by the time you get back, so you won't even taste it. You'd
better hurry.
13. When the teacher walks in, his students will wait for his arrival, sitting quietly at their
desks.
14. By the time you finish this, you will have worked for two hours, and will be too tired
to watch TV.
15. I like the pattern of that blouse. I think l'm going to buy it. How much is it?

Ćwiczenie 116. Odpowiedz na poniższe pytania w sposób kojarzący Ci się z Twoimi


doświadczeniami. Pamiętaj, że odpowiedź z reguły podawana jest w tym samym
być dla Ciebie wystarczającą pomocą.
czasie co pytanie, co powinno

1. What will you do when the sun goes down?

2. What will you be doing then?

3. What will you have done by then?

4. How long will you have been doing it by then?

5. How long will your parents have been working by the time they retire?

Czasy przyszłe. Powtórzenie 245


6. How long will you have been studying by the time you graduate?

7. How many years will you have spent studying by then?

8. What will you say when somebody asks you how old you are?

9. How long will you have been sleeping when you get up tomorrow morning?

10. Where will many Polish people be going on holiday this summer?

Ćwiczenie 117. Dokończ rozpoczęte zdania w dowolny i logiczny sposób.

1. When the fi re brigade arrives at the scene of the fi re, the residents „ .. „ „ „ „ „ „ ... „ „ „ „ .. „

2. When the police arrive at the scene of the accident, the doctor „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .

3. By the end of the week, the mec hanie „ „ „ . „ „ „ „ „ „ .. „ ............... „ ........ „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „

4. This time tomorrow, all of us „ „ „ „ „ „ „ .... „ . „ „ .. „ ... „ . „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .. „ . „ .. „ .. „ „ „ „ „ „ „ „

5. By the time I have done this exercise, I „ .. „ ......... „ „ „ „ „ „ .. „ .. „ .. „ .. „ .. „ „ „ „ „ „ . „ .. „ .. „ .. „ . „ .... .

6. By the time dinner is ready, the cooks „ „ „ „ „ .. „ ... „ „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „ .. „ .. „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ ....

7. When shall 1 „ „ „ „ „ . „ .. „ .. „ „ „ „ „ „ „ .................. „ „ „ „ „ .......... „ „ „ „ „ ........... „ .. „ ..• „ „ „ „ „ ........... „

8. Will you be using „ .... „ .. „ „ „ „ „ „ .................... „ . „ „ ............. „ „ „ „ „ .................... „ „ „ „ „ .......... „ „

9. Will they be ready with the agenda by the time the manager „ „ .......... „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ ........ .

10. Everyone hopes the Polish football team „ . „ ..... „ „ . „ „ . „ „ „ .. „ „ . „ ..... „ „ „ „ .. „ „ „ .. „ „ . „ ..... „ „ . „ .

246 Opowieść o angielskich czasach


Ćwiczenie 118. W poniższych sytuacjach zareaguj, używając jakiegoś czasu przyszłego.

Przykład:

You see a child crying.


Don't ery! I will buy you an ice-cream. I I will take you to your mummy.

1. Someone is worried you won't be ready with your report on Monday. Make a promise
to prepare the report on time.

2. You have made a decision about where to go for your holiday. Announce it to your friends.

3. You want to ask your grandma to look after your child during the coming holiday.

4. You want to ask your cousin about their next visit to your place, but don 't suggest you
are inviting them.

5. Using two different tenses, talk about your activities at 8 o'clock tonight.

6. Say that after a six-hour drive you will be too exhausted to eat out.

7. You see a boy roller-skating in the park slowly losing his balance.

8. You learn a girl you know has just got married. You know she likes children. Make
a prediction about her and a baby.

9. Offer help to someone who is carrying two large bags and coming up to the lift.

10. Mention the duration of your work at the company by the end of the year.

Czasy przyszłe. Powtórzenie 247


Ćwiczenie 119. Podaj możliwe zakończenia poniższych zdań, używając wszystkich
czterech aspektów w czasach typu future.

Przykład:

By the time the farmer has picked all the strawberries, his wife ...
• will be back home.
• will be watchinq TV.
• will have milked the cows.
• will have been mi/king the cows for 20 minutes.

1. By the time the doctor has examined the first patient, the next patient ............................. .

2. By the time the bus arrives, the passengers ...................................................................... .

3. By the time the book comes out, the rea ders ................................................................... .

4. By the time the firemen have put out the fi re, the residents ........................................... .

Ćwiczenie 120. Wybierz dowolne jutrzejsze punkty na osi czasu i opisz swoje
czynności, używając wszystkich czasów przyszłych, czyli be going to, FS, FC, FP, FPC.

Przykład:

At 8 a. m. tomorrow, I am going to repair my car. After I get up, at about 7.30, I will have
a light breakfast. At 10 a.m., I will be repairing the car in my garage. At noon, I will have
been repairing it for four hours, but I don 't think I will have repa ired it by then. I will need
another two hours before it's ready.

248 Opowieść o angielskich czasach


Ćwiczenie 121. Używając czasownika use i rzeczownika mobile, stwórz pytania we
wszystkich czasach przyszłych, czyli be going to, FS, FC, FP, FPC. Zadbaj o to, by Twoje
pytania miały właściwe konteksty dla każdego z tych czasów, czyli okoliczniki lub
dodatkowe zdania.

Czasy przyszłe. Powtórzenie 249


, I
Czasy angielskie.
Powt6rzenie 16.
teraz stawiamy przed Tobą naprawdę duże wyzwanie - ćwiczenia obejmujące
A wszystkie angielskie czasy w zakresie omówionym w tej książce. Nie zostawiamy Cię
jednak zupełnie samego, lecz z Kluczem, do którego możesz sięgać w wątpliwych przypad-
kach. Jesteśmy świadomi, że nawet odpowiedzi z Klucza niekiedy mogą być niewystar-
czająco oczywiste dla Ciebie. W takich przypadkach radzimy ponownie przeanalizować
stosowne fragmenty naszej książki oraz zawarte w nich komentarze i przykłady.
W kilku zdaniach wystąp i zjawisko znane jako następstwo czasów, które być może
już znasz. Jeśli nie, może zdziwić Cię fakt, że niekiedy czasy w Kluczu będą inne od
oczekiwanych przez Ciebie. By nie narażać Cię na stres związany z niezrozumieniem
niektórych odpowiedzi, powiemy krótko, że zjawisko to polega na cofnięciu czasów
o jeden, jeśli przytaczane są czyjeś wypowiedzi, a czasownik wprowadzający w zdaniu
głównym jest w jakimś czasie przeszłym, np.

"/ want to see a man who has never seen a woman." {oryginalna wypowiedź)
He says he wants to see a man who has never seen a wo man. (brak następstwa czasów, ponieważ
czasownik wprowadzający w zdaniu głównym - says - jest w czasie teraźniejszym)

He said he wanted to see a man who hod never seen a wo man. (następstwo czasów, ponieważ
czasownik wprowadzający w zdaniu głównym - said - jest w czasie przeszłym)

Niektóre czasowniki wymagają też znajomości strony biernej. Zakładamy jednak,


że w tym przypadku nie musimy podawać nawet ogólnego opisu tego zjawiska
gramatycznego, gdyż każdy, kto próbuje ćwiczyć wszystkie angielskie czasy, will have
come across, and will know to zagadnienie, a zatem potrafi się nim posługiwać w stopniu
wystarczającym do pomyślnego wykonania poniższego ćwiczenia. (Mamy nadzieję,
że rozumiesz wymowę fragmentu ostatniego zdania, który podaliśmy po angielsku,
wykorzystując w nim zasadę użycia czasów przyszłych w założeniach. Wybacz! Pokusa
była zbyt silna).
Nie rób całego ćwiczenia od razu. Podziel je na mniejsze fragmenty, np. po 10-15
zdań, ponieważ w grę wchodzą wszystkie czasy, a niektóre konteksty są rozbudowane.
W przypadku jakiejkolwiek trudności czy nawet niepewności zajrzyj do odnośnych
rozdziałów i ćwiczeń i zbadaj dane zagadnienie raz jeszcze.
Dziękujemy, że zechciałeś poznawać angielskie czasy razem z nami. Pamiętaj, że
nikt nie „poczuje" do końca tego złożonego systemu po jednorazowym, choćby bardzo
dokładnym przerobieniu jakiejkolwiek książki na ten temat. Trzeba powracać do tych
myśli, ponieważ (1) za pierwszym razem wszystkiego nie zrozumiesz i będziesz musiał
pewne kwestie pozostawić do wyjaśnienia (nie wiń za to autora książki, bo tak właśnie
wygląda proces uczenia się); (2) powracając do tego samego zagadnienia po raz kolejny,
zawsze odkryjesz coś, co przegapiłeś poprzednim razem, tak jak słuchając ponownie
niektórych utworów muzycznych lub oglądając raz jeszcze jakiś film, odkrywamy rzeczy,
których nie dostrzegaliśmy wcześniej. Nie inaczej jest z angielską czasowością, która
ujmowana w całości, stawia przed adeptami jej poznania spore wyzwania. Ale to czyni
ją jeszcze bardziej atrakcyjną, czyż nie?

Ćwiczenie 122. Dla czasowników w nawiasach wybierz odpowiedni czas przeszły,


teraźniejszy lub przyszły.

1. He ..................... (know) her for a very long time before he finally ..................... (get)
married to her. They ..................... (never, have) any marital problems, and are stili very
happy.
2. I ..................... (read) in yesterday's paper that a boy ..................... (steal) a watch, and
..................... (sell) it, and that the police ..................... (look x2) for him everywhere,
but ..................... (not, find) him. I think before they ..................... (arrest) him, he
..................... (be) at large for at least a month.
3. When we ..................... (come) to see them last night, they ..................... (play) cards;
they ..................... (say) they ..................... (play) since six o'clock, and .................... .
(enjoy) it.
4. He ..................... (never, wear) glasses when he ..................... (play x2) football since
it might be dangerous. He ..................... (wear) contact lenses, which his doctor
..................... (recommend x2) for such activities!
5. l'm afraid the director cannot see you at present. He ..................... (see) a candidate
for the new play. They ..................... (talk) for half an hour now, so if you .................... .
(wait) here in the hall, you ..................... (be) the next one to be auditioned.
6. Come and look at what ..................... (happen) in the street: a woman .................... .
(rob) of her handbag, and ..................... (point) at a man who ..................... (chase)
a long the street by a policeman. I won der if he ..................... (catch).
7. I expect you ..................... (see) the headmaster in the normal course of events, so
you can tell him about it for me. I ..................... (leave) because my train .................... .
(leave) in ten minutes. See you!
8. I ..................... (go) to see him as soon as I ..................... (receive) the telegram yesterday,
but someone ..................... (already, tell) him everything because when I .................... .
(want) to break the news to him, he ..................... (say) he ..................... (already, know)
all about it, so my plan to be the first ..................... (not, work) out.

252 Opowieść o angielskich czasach


9. You . „ „ „ „ . „ . „ „ . „ . (cause x2) me nothing but trouble since I „ „ „ . „ „ „ „ „ „ „ (be) here,
which „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „ (mean) you . „ „ „ „ „ . „ „ „ „ . (do) it since I „ „ . „ „ „ . „ „ „ „ . (arrive).
I „ . „ „ „ „ „ . „ „ „ . (leave), never to return aga in.
10. We „ „ „ „ . „ . „ „ . „ „ (be) friends ever since they . „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ (come) to live here. The
people who „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (be x2) our neighbours before „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (not, say x3)
anything to us when they „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (see) us over the fence, so we .. „ „ „ „ „ „ „ „ „ .
(never, talk x3) to them. lt's so much different now.
11. That was the most spectacular view I ....... „ „ „ . „ . „ .. (ever, see). I just . „ . „ „ .. „ „ „ .. „ .
(stand) there watching in awe as if something unheard-of . „ . „ ....... „ „ „ .. (take) place
before my eyes.
12. I was afraid Brenda .. „ .... „ . „ „ . „ . „ (break) down when she ...... „ . „ „ .. „ „ .. (tell) about
the tragedy, but she „ . „ . „ . „ „ . „ ..... (not). She . „ ...... „ .. „ „ „ .. (say) she ... „ „ ..... „ . „ „ „ (get)
used to getting bad news already.
13. Don't let me down this time. I . „ „ . „ .... „ . „ „ .. (wait) outside, so be sure to come. lf you
.. „ ... „ . „ .... „ „ . (not), I „ ... „ .... „ ... „ . „ (never, talk) to you again.

14. Some students ..... „ ... „ ....... „ {smoke) in the room. When we . „ ... „ . „ ... „ .. „ . {get) in,
there was a lot of smoke there, but we „ „ . „ .. „ „ ... „ . „ {not, see) anybody. All of them
.. „ ... „ ....... „ ... (leave).

15. He „ . „ „ . „ .. „ . „ „ „ {spend) a lot of time in the pub these days . .„ .... „ „ „ „ „ . „ . {you, think)
he „ „ „ . „ .. „ „ „ . „ . (lose) his job? lf he „ . „ „ „ .. „ . „ „ . „ {lose) it, he . „ „ „ „ „ . „ . „ „ „ {not, look)
for a new one. Not by sitting in the pub all day!
16. Be careful! You „„.„„„„„.„.„ {fali) off the ladder.
17. In this photograph, I „ „ „ „ . „ . „ „ . „ „ {show) Peter how to skate. Now he .. „ „ „ „ „ .... „ „ .
{skate) much better than me.
18. Our grammar teacher „ . „ „ „ „ „ „ .. „ „ {be) with us for such a long time, and now he
.. „ „ „ „ „ „ . „ „ „ {leave) us for another school. „ „ . „ . „ „ . „ .... „ {we, visit) him and try to

persuade him to stay with us?


19. He was badly hurtwhen the roofofthe hut in which he „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {hide) „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .
{strike) by lightning. Fortunately, he „ . „ „ „ „ „ „ „ „ „ {stay) in hospital for a week only. We
. „ „ „ „ „ . „ „ „ „ . (visit) him twice there.

20. How can I concentrate if you „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {continually, interrupt) me with foolish


questions? „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (you, stop) talking for a change, please?
21. I am not sure who the house „ „ „ . „ „ „ „ „ „ „ {belong) to now, but a few years ago it
„ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {live) in by a strange chap who „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {move) in without asking for

anyone's permission.
22. I „ „ . „ „ „ „ „ . „ . „ {teach) English for severa[ years before I „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ {realise) why
certa in mistakes „ „ „ „ . „ „ . „ „ „ . {make). lt „ „ „ . „ „ „ „ „ „ „ {take) time to reali se such things.
23. I just . „ „ ....... „ . „ „ .. {come) in to say hello, but he . „ . „ . „ . „ . „ ...... {not, be) there any
longer. He . „.... „ „ . „ . „ . „ . {leave) before I . „ . „ . „ . „ „ ....... {get) there.

Czasy angielskie. Powtórzenie 253


24. You „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {see) your parents at Christmas, I suppose. Everyone spends
Christmas with their families.
25. The book I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {read) all morning suddenly „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (disappear).1 couldn't
find it anywhere. lt wasn't the first time I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (have) such an experience.
26. She „ „ „ „ „ „ „ „ .. „ . (wait) in silence for some time when suddenly she . „ ........... „ ..... (rise)
and ........ „ ... „ .. „ „ (run) out. No one knows what .. „ ...... „ ......... (make) her behave like that.
27. l'm not at all sure if the conference „ „ ..... „ ... „ ..... (hold) as promised. They may stili
change the date. They „ . „ ................ (do) so on a few occasions before.
28. The course ...... „ . „ ..... „ „ . {start) on 10 October. Everyone „ ....... „ ... „ ..... (get) excited.
In fact, people ... „ . „ . „ .... „ .... (get) excited since they „ ... „ .............. (hear) about the
project, which . „....... „ „ . „ .... (be) about six months ago.
29. I fett greatly relieved when I . „ „ . „ ..... „ ...... (hear) music coming from his room. lt
(mean) he ....... „ . „ „ ....... (return) from his villa in the country, and that
...... „ .............

the following day's performance ........... „ „ „ . „ . {take) place as planned.


30. Five workers „ „ . „ „ „ „ „ . „ „ . (leave) since we .. „ „ „ „ ... „ . „ „ . {be) here. They .. „ .. „ „ „ ....... „
(make) it so much easier for us. We won't have to dismiss too many.
31. Just give me a call when you need me. I .. „ . „ „ „ „ „ .... „ {come) as soon as your message
.. „ „ „ „ „ . „ „ „ „ {receive). Hopefully, by that time I „ „ „ „ „ „ „ . „ „ „ {see) to all the things

here so as not to leave anything undone. Then, l'll be all yours.


32. In 1985, the prize .. „ „ „ „ „ . „ . „ „ . (go) to Ann, who „ . „ „ „ „ „ . „ „ „ . (not, be) completely
unknown, as she „ „ „ „ . „ „ „ .. „ .. (come) to our club for three years, and „ „ „ „ . „ . „ „ „ „ .
(get) to be liked by everyone.
33. I „ „ „ .... „ „ „ „ ... {stay) at Susan's, but I „ „ .. „ „ „ „ „ . „ „ (look) for cheap accommodation of
my own . .. „ . „ „ „ „ „ . „ „ . {you, know) of any?
34. The book „ „ „ „ „ „ „ „ „ {be) missing for two days. lt „ „ „ „ „ „ „ . (go) missing two days ago.
35. lt's our wedding anniversary next June. We „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (have) a big party and
„„„„„„„„„„. (invite) lots of friends. We „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {be) married for fifteen years
then. lncidentally, on 5 June my husband „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {work) at the computer factory
for exactly ten years, and I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (learn) Spanish for five years. We „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .
(have) manyth ings to celebrate atthe same time. However, Idon't think we „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „
{receive) the visas for our trip to the USA. We „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {still, wait).
36. There's no way we can get through to them. They simply „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {not, listen x2) to
any arguments. They say they „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (continue) the strike till they „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ .
(get) what they „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (strive) for, whatever the cost.
37. When we arrived, she „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {cook) her favourite dish for some time, and
just then „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {taste) her soup. She „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (look) really funny with
a spoon in one hand and a fork in the other, trying to bring the thing to her mouth.
She „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (invite) me to join her for dinner, which I „ „ „ „ „ „ „ .. „ „ . {not, do) as
the dish she „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (prepare x2) „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (look) a bit suspicious; besides,
I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (have) my lunch already.
38. I .. „ .. „ ...... „ ..... (not, drink) any alcoholic beverages tonight beca use I .. „ .. „ „ .... „ ..... (drive).

254 Opowieść o angielskich czasach


39. Why „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (you, not, tell) me he „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (always, want) to go gliding?
I „ „ „ „ „ „ . „ „ „ „ (have) a glider since I „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ (be) a gliding instructor, and since
I „ . „ „ „ „ „ . „ „ „ . (give) gliding lessons. lt wouldn't be a problem for me. We could give it
a try any time, even tomorrow.
40. In 1961, the Russian cosmonaut Yury Gagarin was the first man to travel in space, which
„ „ . „ „ „ „ . „ . „ „ (be) something out of the ord inary as no humans „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (venture)

to do that before. A few years later, however, the American astronaut Neil Armstrong
„ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ {outdo) Gagarin, and actually „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {set) his foot on the moon,

which the Russian „ „ „ . „ „ „ „ „ „ „ (not, attempt). The world „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {go) crazy about
it since mankind „ „ „ „ . „ „ „ . „ „ . {dream) of conquering space since time im memoria I.
41. We „ . „ .... „ ...... „ .. {not, have) to exhaust all the items on the agenda today, for
I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {call) in at the office at least three times next week, so we can wrap
it up then. Peter „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (not, leave) by then, I hope, and „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (stili, be)
around to sign the papers.
42. The train „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {leave) in five minutes, so if you „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (not, hurry),
it „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (depart) before we come. lf so, we „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {have) to take the
next train, which means that when we „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (arrive) at our destination, Susan
„ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (not, await) us at the station. She „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (go) away, thinking we

„ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (not, come) at all.

43. My tooth „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (kill) me for two weeks before I finally „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . {decide) to go


to the dentist's. However, when I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (phone) his receptionist asking when the
dentist „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (can) see me, I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (tell) he „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (be) away, and
„ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (not, be) back until the next month. So I „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (go) to another one.

44. "„„„„„„„„„„. (my son, drive) you to the airport?"


"No, thank you. Peter promised he „ . „ „ . „ . „ „ . „ . „ (give) me a lift in his new car, which
he . „ . „ . „ „ . „ . „ . „ . {give) by his parents last week. He . „ . „ . „ „ „ „ „ „ „ {never, have) a car of
his own, so, for the time being, he „ . „ „ . „ . „ „ „ „ „ (drive) very carefully. lt „ „ „ „ „ „ „ . „ „ „
(not, last) long, however. Like most other drivers, soon he . „ . „ „ „ „ „ . „ . „ . (drive) as fast
as everyone else. Crazy world!"
45. . „ „ . „ „ „ „ „ „ . „ (you, use) your computer this afternoon? lf not, l'd like to bo rrow it for

a few hours. Mine . „ . „ . „ . „ „ . „ . „ . (break) down yesterday, and they „ . „ „ . „ . „ . „ . „ „ {work)


on it for at least another two days, which means that when I „ „ . „ „ . „ . „ . „ . „ (get) it back,
I „ . „ . „ . „ „ . „ . „ „ (not, have) it for three days. Oh, how I „ „ „ . „ . „ . „ „ „ „ (miss x2) it.
46. When we „ . „ „ „ . „ . „ . „ . „ {realise) that some plates „ „ „ „ „ „ . „ . „ „ . (be) missing for so
long, we „ „ „ . „ . „ . „ „ „ „ (ask) everyone we „ . „ „ „ „ . „ . „ . „ . (know) if they „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „
(know) anything about who „ . „ . „ . „ . „ . „ „ „ {have) our plates. We . „ . „ „ . „ . „ . „ „ „ {be) sure
somebody „ . „ . „ . „ „ . „ . „ „ {borrow) them, and simply „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ {forget) to give them
back on time.
47. There must be something wrong with the sauce she „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (cook) for so long.
She „ „ . „ . „ „ . „ . „ . „ (smell) it again. She „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „ {smell) it sin ce I „ „ „ „ „ „ „ . „ „ „
(come) in ten minutes ago. lt „ „ „ . „ . „ . „ „ . „ . (smell) either too sweet or too bitter. She
. „ „ . „ „ „ „ . „ „ „ (always, spoil) her sauces whenever we „ „ „ „ . „ . „ . „ „ „ (have) somebody

in. She's really hopeless at it.

Czasy angielskie. Powtórzenie 255


48. What „ „ . „ . „ „ „ „ „ ... (1, do) about Peter? He . „ „ „ „ „ „.. „ „ „ (go) through a difficult phase
in his life. His girlfriend . „ . „ . „ „ „ „ „ „ „ (walk) out on him, and „ „ „ „ „ „ „ . „ „ „ (go) out with
one of his best friends ever sin ce. He's so withdrawn. lf nothing „ „ „ . „ „ „ „ „ „ .. (change)
soon, by the time he „ „ „ „ „ „ „ „ . „ „ (find) a new girlfriend, he „ „ „ „ „ „ „ „ „ „ . (get) into
a pretty bad state of mind, and „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „ (need) a doctor's help.
49. They „ „ „ „ . „ „ „ „ „ „ (date) each other for six months before they „ „ . „ „ „ „ „ . „ . „ (get)
engaged a fortnight ago. They . „ „ . „ . „ . „ „ „ „ . (get x2) married next Saturday, and l'm
sure by the end of the year they „ „ . „ . „ . „ „ „ „ „ (have) their first baby.
SO. I knew the children „ „ „ . „ . „ „ . „ . „ . (play) in the room even though the room was
empty. All their toys „ „ „ . „ . „ „ . „ . „ . (lie) scattered around. lt wasn't the first time they
„ . „ . „ „ „ „ „ . „ „ (leave) it in such a mess.

Sl. lt was the first time we . „ . „ . „ „ . „ . „ . „ . (take) to a Spanish restaurant. I . „ „ . „ . „ „ „ „ . „ .


(never, like) eating out, and the visit there . „ . „ „ . „ . „ . „ „ „ (not, change) anything. On the
contrary, it „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ (prove) that all that t ime I „ „ . „ . „ „ . „ . „ . „ (be) right not wanting
to eat out. The food and the waiters there „ „ „ „ „ „ „ „ „ . „ (be) really nasty.
S2. When I saw a car by the side of the road, I „ „ „ . „ . „ . „ „ . „ . (stop) to ask if any help
„ . „ . „ „ „ „ „ . „ „ (need). The driver „ „ . „ „ „ „ „ . „ . „ (just, have) a puncture, and . „ „ . „ . „ „ „ „ „ „

(try) to change the wheel. When he „ „ „ „ „ „ . „ . „ „ . (unscrew) it, however, it „ „ . „ „ „ „ „ . „ „ .


(turn out) he . „ . „ „ „ „ „ . „ . „ . (not, take) the spare wheel with him. He „ . „ „ „ „ . „ . „ „ „ (say)
it „ . „ . „ . „ „ . „ . „ „ (be) in the garage, where he „ „ „ „ „ „ . „ . „ . „ (leave) it before driving off.
S3. lf you come too early, he . „ „ „ „ „ . „ „ „ „ . (not, get) up yet. He . „ . „ „ . „ . „ „ „ „ . (sleep).
He „ „ . „ „ „ „ „ . „ . „ (never, get) up until the sun „ . „ . „ „ „ „ „ . „ „ (rise), before his mother
„ . „ „ . „ „ „ „ „ . „ (do) the shopping, and before his father „ „ „ „ „ . „ „ „ „ „ (make) his breakfast,

which „ „ „ „ „ „ . „ . „ „ . (wait) for him on the kitchen table.


S4. More and more forests „ . „ „ „ „ „ „ . „ „ . (disappear)