Vous êtes sur la page 1sur 3

Mityczny obraz swiata

Mity powstawały jako wyjaśnienie pewnych zjawisk, ludzie obserwowali otaczający ich świat i próbowali go
jakoś sobie tłumaczyć. Mity wynikały z obserwacji i przemyśleń, za ich pomocą starożytni oswajali rzeczywistość,
nadawali jej imiona, personifikowali naturalne zjawiska, bo to dawało im kontrolę nad naturą. Bogowie
mitologiczni bywali okrutni, ale nadanie im cech ludzkość pozwalało się z nimi kontaktować, a także
przewidywać ich reakcje. Oczywiście, dziś już nie wierzymy w mitologiczne opowieści, które gniewem bogów
tłumaczyły wybuchy wulkanów, sztormy czy burze. Tym niemniej mity nadal mają dla nas wartość, z jednej
strony jako świadectwo przeszłości, obraz dawnej kultury, z której się wywodzimy, z drugiej jako skarbnica
prawd o człowieku, o jego naturze i pozycji w świecie. Wiemy już, dlaczego zmieniają się pory roku, wschody i
zachody słońca s dla nas zjawiskiem astronomicznym, a nie wynikiem aktywności boga Heliosa, jednocześnie
musimy przyznać, że jeśli chodzi o ludzkie pragnienia i zachowania, od czasów starożytnych zmieniło się
niewiele. Młodość nadal szuka wrażeń i dąży do poznania, tego, co jeszcze nie odkryte, matki nadal kochają
swoje dzieci, ludzie dążą do władzy, wszyscy pragną miłości i uznania. I o tym właśnie jest mitologia, o człowieku
zanurzonym w świecie, który pragnie poznać. Co więcej, człowiek chce przekroczyć jego granice. Karty mitologii
pełne są historii o zstępowaniu do zaświatów, a nawet próbach pokonania śmierci, przechytrzenia jej. Ludzie
chcieli być lepsi od bogów, wynosili się ponad nich i a to spotykała ich kara.

Wydaje się ,z ę jednym z najcenniejszych zjawisk, jakie zdołali uchwycić starożytni w swojej mitologii jest fakt
niedoskonałej natury człowieka, jego wiecznego upadania, ponoszenia klęsk. Bohaterowie mitologiczni
nieustannie popełniają błędy, kierują się namiętnościami, są pyszni, dumni, zazdrośni, podstępni i okrutni. Taka
jest natura ludzka, a przynajmniej jej ciemna strona. Ale w greckiej religii taka jest także natura bogów. Bogowie
również nie są doskonali, bowiem doskonałość nie może istnieć w czystej postaci. Afrodyta może być doskonale
piękna, jednak i ona bywa próżna i mściwa, wplątuje się w liczne romanse, zazdrości kochanków a nawet urody.
Nawet sam Zeus popełnia błędy, nawet on daje się oszukać na banalna sztuczkę Prometeusz. W greckiej
mitologii bogowie są potężniejsi od ludzi, mają dar wiecznej młodości i posiadają nadzwyczajne moce, ale i oni
nie są nieograniczeni w swej woli i działaniu. Ogranicza ich przede wszystkim wola innych bogów. Wyroki
jednego z olimpijczyków nie mogą być odwołane przez drugiego, nawet jeśli jest potężniejszy. Świetnie obrazuje
to mit o Tejrezjaszu - dziwnej postaci, która urodziła się kobietą, ale potem zmieniła płeć i stała się mężczyzną.
Tejrezjasz został wzięty jako sędzia do sporu Hery i Zeusa. Jego wyrok nie przypadł do gustu pięknej bogini, toteż
ukarała go, pozbawiając wzroku. Zeus, który z wyroku był bardzo zadowolony, nie mógł cofnąć tego, co uczyniła
Hera, mógł jedynie nagrodzić sędziego darem jasnowidzenia. Tak to Tejresjasz został ślepym wieszczem,
obdarowanym ponadto życiem siedem razy dłuższym niż zwykli śmiertelnicy.

Mityczn obraz człowieka

1. Prometeusz ulepił człowieka z gliny i łez, a duszę stworzył ze skradzionych ze słonecznego rydwanu
iskier

2. Człowiek początkowo był słaby i bezradny wobec sił natury.

3. Ukradł z nieba zarzewie ognia, podarował je ludziom i powiedział im, jak go używać.
4. Heros opiekował się ludźmi oraz uczył ich rzemiosła i sztuki.

5. Pokazał, jak wznosić kamienne i drewniane budowle i konstruować statki.

6. Podarował ludziom wiedzę na temat rozróżniania pór roku, astrologii, matematyki, pisma,
oswajania zwierząt, zielarstwa, wyrabiania leków, wróżenia.

7. Dzeusowi przeszkadzało to, że ludzie stawali się coraz silniejsi.

8. Dzeus wysłał na ziemię Pandorę, podarowawszy jej przedmiot, przez który ludzi zaczęły dotykać
klęski i nieszczęścia.

9. Prometeusz chciał zemścić się na królu bogów, zaproponował złożenie ofiary. Dzeus mógł wybrać z
której części zwierzny chce mieć ofiarę.

10. Nie dostał tego czego się spodziewał. Ukarał Prometeusza, kazał przywiązać go do skały, z dala od
ludzi. Codziennie rano przylatywał wygłodniały orzeł i wydziobywał mu wątrobę, która odrastała.

11. Ludzie zostali sami i nie potrafili sobie poradzić. Zaczęły dotykać ich klęski i stawali się coraz
bardziej źli.

Mityczne i filozoficzne ujęcie zła

Filozofia

Zło to jedna z dwóch podstawowych kategorii moralnych, przeciwieństwo dobra.

W filozofii teistycznej zło to stan nieistnienia, nieobecności lub zakłócenia dobra rozumianego jako stan, w jakim
bóg (osobowy absolut) chce, aby rzeczy się znajdowały.

Mitologia

Zło przychodziło więc na świat wraz z bogami, którzy nie mieli doskonałej natury. Tak więc mit o powstaniu
świata mówi, że jak zło pochodzi od bóstw złych, tak dobro od dobrych (dobrym herosem był np. Prometeusz).
Dobro i zło są odwieczne w konstrukcji świata, wyłaniają się z Chaosu wraz z bóstwami.

W mitologii zło i dobro od początku istnieją w świecie. Tkwią zarówno w naturze boskiej, jak i ludzkiej. W historii
obserwujemy tryumf zła nad dobrem. Żyjemy teraz w złym wieku żelaznym, a do raju wieku złotego nie ma
powrotu. Zło i dobro nie leżą w mocy człowieka, lecz powstają na skutek niezrozumiałego działania różnych
bóstw i demonów.

Antropologia orficko-platońska

Oba światy – świat idei i świat materialny są według Platona odseparowane i nawzajem się nie przenikają.
Jedynymi odstępstwami od tej reguły jest ludzka dusza i Demiurg – boski budowniczy świata. Aby odpowiedzieć
na pytanie, jak możliwe jest poznanie prawdziwego bytu, jak możliwe jest przejście od świata rzeczy do świata
idei, należy zbadać naturę narzędzia, którym wiedzę o ideach zdobywamy, a więc umysłu, czy też mówiąc
słowami Platona – duszy. Schemat platońskiej koncepcji duszy przedstawić można następująco[7]:
dusza jest nieśmiertelna (To bowiem, co się zawsze porusza, jest nieśmiertelne), ona jest motorem
napędzającym ciało;

dusza, zanim przyoblekła się w ciało i zamieszkała w nim niczym „ślimak w skorupie”, przebywała w świecie idei;

dusza, zstępując w ciało, zapomina o wszystkim, czego nauczyła się w świecie idei;

dusza, chcąc zdobyć wiedzę musi odtworzyć to, czego doświadczała w świecie idei.

Według Platona ludzi od reszty świata materialnego odróżnia to, że mają duszę, która pochodzi wprost ze świata
idei. Podobnie jak idee jest więc ona wieczna, niestworzona i niezniszczalna. Dusza, należąc do świata idei może
poznawać idee. Inną cechą duszy jest zdolność do poruszania się samej z siebie. Z ideą nieśmiertelności duszy
wiąże się idea jej preegzystencji: istniała ona przed narodzeniem i została uwięziona w ciele, które jest jej
grobem. Jej celem jest zatem odrzucenie ciała przez śmierć i powrót do świata idei. Platon dzielił duszę na trzy
części: na boski rozum oraz należące częściowo do świata postrzeżeń szlachetniejsza popędliwość i niższa
pożądliwość.

Świat materialny jest bezrozumny, ale zdaniem Platona w przyrodzie istnieje harmonia i ład. Jest to zrozumiałe
jedynie, gdy przyjmiemy celowość świata, a zatem jego stworzenie. Istotą, która zbudowała świat materialny,
jest właśnie Demiurg. Z jednej strony wzorował się on na ideach, co powoduje pewne zbliżanie się rzeczy
materialnych do doskonałości. Z drugiej strony zbudował świat z odwiecznie istniejącej materii, czy też
bezrozumnego tworzywa (dechomenon) co powoduje, że odbicie idei jest niedoskonałe.

Arystoteles

Arystoteles stwierdził, że dużo rozsądniejsze jest przyjęcie, że ludzie rodzą się z niezapisanym umysłem, który
zapełnia się myślami na skutek codziennych doświadczeń życiowych. Myśli jednak żyją później własnym życiem i
część ludzkich rozumowań ulega rozmaitym wypaczeniom i dziwactwom.

Przyjmując to założenie Arystoteles doszedł do wniosku, że aby uporządkować ludzkie myśli i wykazać które z
nich są adekwatne do rzeczywistości, a które nie, należy stworzyć naukę o samym myśleniu jako takim. Naukę tę
nazwał logiką.