Vous êtes sur la page 1sur 14

N° 125

JUIN 2017

LE 47mm SUR MARK VI,


ou l’histoire de l’éléphant et de la puce

DE 47mm OP MARK VI,


of de geschiedenis van de olifant en de mug

Driemaandelijks tijdschrift - magazine trimestriel vzw / asbl “TANK MUSEUM”,


www.belgian-tankmuseum.be
LE 47mm SUR MARK VI,
4 OU L’HISTOIRE
DE L’ÉLÉPHANT ET DE LA PUCE

DE 47mm OP MARK VI,


5 OF DE GESCHIEDENIS
VAN DE OLIFANT EN DE MUG

LA PHOTO DE COUVERTURE
Mark VI armé du canon de 47mm affecté au 3e Chasseurs Ardennais à Vielsalm.
(Collection : Tank Museum)

DE OMSLAGFOTO
Mark VI uitgerust met een kanon 47mm toegewezen aan het 3de Ardeense
Jagers te Vielsalm.
(Verzameling : Tank Museum)

2 TANK MUSEUM
LE 47mm SUR MARK VI,
OU L’HISTOIRE
DE L’ÉLÉPHANT ET DE LA PUCE

DE 47mm OP MARK VI,


OF DE GESCHIEDENIS
VAN DE OLIFANT EN DE MUG
Pierre MULLER

TANK MUSEUM 3
LE 47mm SUR MARK VI,
OU L’HISTOIRE
TANK
DE L’ÉLÉPHANT ET DE LA PUCE
MUSEUM
NEWS Par Pierre MULLER
125
Au début des années 1930, la création par l’Armée belge de troupes
mobiles destinées à la défense des frontières orientales du royaume
provoque un besoin urgent d’artillerie antichar mobile. A l’époque, la
Fonderie Royale des Canons, située dans la région liégeoise, met au
point un excellent canon antichar de 47mm. Durant la même période,
des officiers remarquent la chenillette Mark VI, une création de la firme
anglaise Vickers-Carden-Loyd. De l’union de ces deux matériels naît
l’un des engins les plus atypiques ayant servi au sein des forces armées
belges : le C.47 sur Vickers-Carden-Loyd Mark VI, appelé communément
Mark VI. Ces véhicules comptent parmi les premiers canons antichars
automoteurs à entrer en service dans une armée européenne.

LA GENÈSE
D’UN CANON ANTICHAR AUTOMOTEUR
Dès 1924, l’Etat-Major Général de nationale demandant à la firme anglaise
l’Armée demande que la question le prix de ses chenillettes montre
de la mobilité de l’artillerie que, dès leur achat, l’Armée belge
d’accompagnement d’infanterie soit envisageait de créer un canon antichar
étudiée. Cette requête aboutit à la automoteur à partir du canon de
mise au point par la Fonderie Royale 47mm et de ce châssis Vickers-Carden-
des Canons d’un mortier de 76mm Loyd (2). En 1931, des études allant
et d’un canon de 47mm destinés à dans ce sens (3) sont réalisées sans
accompagner les fantassins lors de tous qu’un prototype ne soit construit.
leurs déplacements. En 1930, l’étude
du canon de 47mm est sur le point Les véhicules anglais, quelque peu
d’être terminée quand l’Armée belge modifiés (4), sont alors testés en 1931
décide d’acheter six exemplaires de la et 1932 afin de voir s’ils sont aptes à
chenillette Vickers-Carden-Loyd Mark tracter les mortiers F.R.C. de 76mm et les
VI. Les officiers belges de la Commission canons antichars F.R.C. de 47mm. Les
permanente de Motorisation ont pièces d’artillerie étaient alors montées
déjà pu observer cet engin en 1929 sur une remorque spéciale. Cependant,
lors de manœuvres sur la plaine de les tests ne sont pas couronnés de
Salisbury en Angleterre, mais aussi succès, la mobilité générale du véhicule
en France, à Vincennes et à Satory. étant jugée insatisfaisante. Son moteur
La chenillette Mark VI connaît alors un Ford T à 4 cylindres de 20 cv (à 1000
succès important à l’exportation (1). tours/min) à essence lui autorise une
Un document émanant de la Défense vitesse sur route de 35km/h, mais

1. De nombreux pays comme la Pologne, la Tchécoslovaquie, l’URSS, ou encore le Japon achètent


des exemplaires de ces chenillettes et/ou leur licence afin d’en équiper leur armée ou de
développer des engins sur base de ce châssis.
2. BRUXELLES, Centre de documentation du Musée de l’Armée, Moscou, n° 3284 : Capitaine-
Commandant TELLIER, Demande de prix pour le matériel Carden-Loyd, Bruxelles, 10 novembre
1930.
3. BRUXELLES, Centre de documentation du Musée de l’Armée, Moscou, n° 3284 : Général-Major
NUYTEN, Note concernant l’étude par la F.R.C. d’un C.47 sur châssis Carden-Loyd, Bruxelles,
11 août 1931.
4. Au niveau de la protection de l’équipage et du train de roulement notamment.

4 TANK MUSEUM
DE 47mm OP MARK VI,
OF DE GESCHIEDENIS
VAN DE OLIFANT EN DE MUG TANK
MUSEUM
Door Pierre MULLER NEWS

125
De oprichting door het Belgische leger aan het begin van de jaren 1930
van mobiele troepen bestemd voor de verdediging van de oostelijke
grenzen van het koninkrijk veroorzaakt een dringende behoefte aan
mobiele antitank artillerie. In die periode zal de Fonderie Royale des
Canons, gelegen in de Luikse regio, een uitstekend antitank kanon van
47mm op punt stellen. Gedurende dezelfde periode trekt de lichte tank
Mark VI, een constructie van de Engelse firma Vickers-Carden-Loyd
de aandacht van enkele officieren. Door de samenvoeging van deze
twee materielen ontstaat één van de meest atypische voertuigen die
ooit in de schoot van het Belgische leger gediend hebben : de C.47 op
Vickers-Carden-Loyd Mark VI, gemeenzaam genoemd Mark VI. Deze
voertuigen zullen bij de eerste zelfrijdende antitank kanonnen horen
die in dienst genomen worden in een Europees leger.

HET ONTSTAAN VAN EEN


ZELFRIJDEND ANTITANK KANON
Vanaf 1924 vraagt de Algemene belangrijk export succes (1). Een
Legerstaf dat het mobiliteitssprobleem document afkomstig van de Nationale
van de artillerie die de infanterie Defensie toont aan dat, vanaf hun
begeleidt, onderzocht wordt. Dit aankoop, het Belgische leger van plan
verzoek resulteert in de op puntstelling was een zelfrijdend antitank kanon te
door de Fonderie Royale des Canons bouwen op basis van het kanon 47mm
van een mortier 76mm en een en het onderstel van de Vickers-
kanon van 47mm bestemd om de Carden-Loyd (2). In 1931, zijn studies
infanteristen te begeleiden tijdens al in die richting (3) gemaakt zonder dat
hun verplaatsingen. In 1930 staat de een prototype gebouwd werd.
studie van het kanon 47mm in zijn
eindfase, wanneer het Belgische leger De Engelse voertuigen, lichtjes
beslist om zes exemplaren van de gewijzigd (4), worden vervolgens
lichte tank Vickers-Carden-Loyd getest in 1931 en 1932 teneinde na
Mark VI aan te kopen. De Belgische te gaan of ze de mortieren F.R.C. van
officieren van de Permanente 76mm en de antitank kanonnen F.R.C.
Motorisatiecommissie hebben dit tuig van 47mm kunnen trekken. De artillerie
reeds kunnen bestuderen in 1929 stukken waren toen nog gemonteerd
tijdens de manœuvers op de vlakte op een aangepaste aanhangwagen.
van Salisbury in Engeland, maar ook De tests worden echter niet met
in Frankrijk, te Vincennes en Satory. succes bekroond, de algemene
De lichte tank Mark VI is dan een mobiliteit van het voertuig wordt als

1. Verschillende landen zoals Polen, Tsjecho-Slovakije, de UdSSR, alsook Japan kochten


exemplaren van deze lichte tank en/of een licentie ten einde hun leger ermee uit te rusten of
tuigen te ontwikkelen op basis van dit onderstel.
2. BRUSSEL, Documentatiecentrum van het Legermuseum, Moskou, n°3284 : Kapitein-Commandant
TELLIER, Prijsaanvraag voor het materieel Carden-Loyd, Brussel, 10 november 1930.
3. BRUSSEL, Documentatiecentrum van het Legermuseum, Moskou, n° 3284 : Generaal-Majoor
NUYTEN, Nota betreffende de studie door de F.R.C. van een C.47 op onderstel Carden-Loyd,
Brussel, 11 augustus 1931.
4. Onder andere op het niveau van de bescherming van de bemanning en het rijdend onderstel.

TANK MUSEUM 5
celle-ci descend à environ 9km/h en tout- Essai de traction du canon de 47mm à Beverloo en
1932.
terrain. En outre, le petit engin peut franchir (Collection : Tank Museum)
$
une coupure franche de 1,2m et traverser un
gué de 0,6m de profondeur. Il est également
Trektest kanon 47mm te Beverlo in 1932.
capable de franchir des barbelés hauts d’un (Verzameling : Tank Museum)
mètre. $

Le 11 octobre 1933, la création des unités de une deuxième vie (bien que, dès son achat,
Chasseurs Ardennais et de Cyclistes-Frontière sa transformation en chasseur de chars avait
est entérinée par le conseil des ministres. Ce déjà été évoquée).
dernier veut le doter de moyens antichars
mobiles. Or, la version tractée du canon de Le véhicule n° 0483 est alors modifié par la
47mm est assez longue à mettre en batterie. Fonderie Royale des Canons pour servir de
Un rapport d’utilisation du C.47 daté de 1932 porte-canon. Après des tests relativement
montre bien qu’en dépit des excellentes concluants, il est décidé d’armer les cinq
performances balistiques de l’arme, ce autres exemplaires achetés par l’Armée belge.
défaut fait courir à la pièce le risque d’être C’est chose faite à la fin de l’année 1933. Le
rapidement repérée et attaquée par Chasseur de chars Mark VI est né.
l’adversaire. En outre, le rapport met
également en avant le manque de protection
pour les servants si le canon se trouve trop
près des forces adverses (5) . Ces défauts,
handicapants pour des unités devant réagir
rapidement à une attaque adverse, peuvent
être en partie corrigés par le montage du
canon sur un châssis légèrement blindé et
motorisé comme le Mark VI. De plus, l’engin
étant amené à intervenir sur un terrain
particulièrement difficile (en l’occurrence
l’Ardenne), les chenilles lui confèrent un
avantage évident sur les tracteurs à roues.
C’est tout naturellement que le Mark VI, jugé
insatisfaisant comme tracteur, trouve alors

5. BRUXELLES, Centre de documentation du Musée de l’Armée, Moscou, n° 3284 : Capitaine DEBEUR , Rapport
d’examen du canon antichar de 47 mm, Liège, 5 avril 1932.

6 TANK MUSEUM
onvoldoende beoordeeld. Zijn Ford T 4-cylinder vijandelijke strijdkrachten staat (5). Deze
benzinemotor van 20 pk (bij 1000 toeren/ tekortkomingen die nadelig zijn voor
min) laat een snelheid van 35km/u op de eenheden die snel moeten reageren op
weg toe, maar deze vermindert tot ongeveer een vijandelijke aanval, kunnen gedeeltelijk
9km/u in alle terrein. Daarnaast kan dit opgeheven worden door de montage van
kleine tuig een kloof van 1,2m overschrijden het kanon op een licht gepantserd onderstel
en een doorwaadbare plaats van 0,6m diepte dat gemotoriseerd is zoals de Mark VI.
doorrijden. Het is eveneens in staat om een Komt daarbij dat het tuig verondersteld
prikkeldraad versperring van één meter wordt, ingezet te worden in een meestal
hoog te doorschrijden. moeilijk terrein (in dit geval de Ardennen),
en de rupsaandrijving een duidelijk
Op 11 october 1933 wordt de oprichting voordeel verschaft ten opzichte van wiel
van eenheden Ardeense Jagers en aangedreven trekkers. Het is zoals een
Grenswielrijders onderschreven door de natuurlijke evolutie dat de Mark VI, die als
ministerraad. Deze laatste wil hen uitrusten trekker onbevredigend beoordeeld werd,
met mobiele antitank middelen. Nu is de een tweede leven vindt (alhoewel reeds
getrokken versie van het kanon 47mm vanaf zijn aankoop, zijn omvorming tot
tamelijk lang om in batterij te plaatsen. Een tankjager in overweging genomen werd).
gebruikersrapport van het C.47 daterend
van 1932 toont duidelijk aan dat, ondanks Voertuig n° 0483 wordt vervolgens door
de uitstekende ballistische prestaties van de Fonderie Royale des Canons aangepast
het wapen, dit nadeel het risico vergroot om als kanondrager te dienen. Na relatief
dat het vlug ontdekt en aangevallen overtuigende testen, wordt besloten om
wordt door de tegenstander. Daarenboven de vijf andere exemplaren die het
maakt het rapport eveneens het gebrek Belgische leger aangekocht had, eveneens
aan bescherming voor de bedienaars te bewapenen. Alles is klaar einde 1933. De
duidelijk indien het kanon te dicht bij de tankjager Mark VI is geboren.

$
Mark VI voor hun bewapening. Merk tuig met Trektest kanon 47mm op speciale aanhangwagen. Het
$

nummerplaat « 0483 » op, dat het eerste voertuig zal gebeurt in 1932 te Beverlo.
zijn dat bewapend zal worden. (Verzameling : Tank Museum)
(Verzameling : Tank Museum)
$
Mark VI avant leur armement. Remarquons l’engin Essai de traction du canon de 47mm sur remorque
$

immatriculé « 0483 » qui sera le premier véhicule à spéciale. La scène se déroule en 1932 à Beverloo.
être armé. (Collection : Tank Museum)
(Collection : Tank Museum)

5. BRUSSEL, Documentatiecentrum van het Legermuseum, Moskou, n° 3284 : Kapitein DEBEUR, Onderzoeksrap-
port van het 47mm antitankkanon, Luik, 5 april 1932.

TANK MUSEUM 7
DESCRIPTION TECHNIQUE
Le véhicule créé par la Fonderie Royale des Outre le poids exagéré de l’armement, la
Canons est armé du canon antichar C.47/L30. protection pose aussi problème. Malgré la
Le choix de ce canon n’est guère étonnant. protection offerte par le bouclier rabattable en
Capable de tirer aussi bien des obus de acier spécial de 5mm d’épaisseur positionné
rupture que des obus explosifs, il peut vers l’avant, le blindage (4 à 9 mm) est trop
engager n’importe quelle cible présente sur faible pour protéger efficacement le véhicule
le champ de bataille, y compris les blindés les et ses servants du feu de la plupart des
plus modernes. Il emporte dans des coffres armes d’infanterie de l’époque. De plus, sa
à munitions situés à droite et à gauche de disposition n’est pas optimale. L’équipage
la caisse, 27 projectiles de rupture et 27 peut facilement être mis hors combat par
obus explosifs. Pour chaque section de deux des tirs d’armes légères provenant des flancs
véhicules, une camionnette transporte 312 ou de l’arrière. Même si l’habitacle ouvert
obus supplémentaires, dont la moitié sont permet une évacuation rapide de l’équipage
des obus antichars. Toutefois, le petit engin et des gaz émis lors des tirs, il rend le
ne disposant pas d’armement secondaire, les blindé vulnérable aux lancers de grenade.
équipages ne peuvent compter que sur leurs Toutefois, la petite taille du véhicule, long
revolvers Browning (produits par la FN) pour de 3,2m et haut d’à peine 1,6m permet de
assurer leur défense rapprochée. le dissimuler assez facilement aux vues de
l’ennemi. Notons tout de même que cet
La firme Vickers-Carden-Loyd avait déjà avantage peut être perdu lors du tir, car le
essayé avec succès de monter un canon canon de 47mm F.R.C. produit une lueur
Vickers de 40mm sur le châssis Mark VI. telle qu’il peut facilement être repéré par
Cependant, lors du tir, la vitesse initiale du l’adversaire.
projectile de C.47 belge était bien plus élevée
que celle du canon de 40mm testé (450m/sec Tous ces défauts montrent vite que cet engin
pour 350m/sec), mêlée à d’autres facteurs, ne peut être qu’un véhicule de transition
cela lui donne un plus grand recul à l’arme. et non une arme appelée à être produite
Celui-ci met le châssis à rude épreuve. La en grande quantité. C’est pourquoi, dès
firme anglaise émet donc une certaine 1933, l’Armée belge étudie d’autres pistes
réserve en déclarant aux ingénieurs belges permettant la conception d’une arme
que, monter un C.47 sur un Mark VI, c’est antichar mobile. Une fois de plus, c’est de
un peu comme « Mettre un éléphant sur une la firme Vickers-Carden-Loyd que vient
puce » (6). la solution. Cette dernière a mis au point
quelque temps auparavant un châssis
Comme le soulignent les ingénieurs anglais, nommé « Light Dragon » plus performant
la mobilité du petit engin est fortement que celui du Mark VI. Affichant une mobilité
altérée par le poids de l’armement. Lors du nettement supérieure, ce nouveau châssis
tir, la suspension doit être soutenue par deux plus long et plus large, donne un espace
béquilles rétractables déployées à l’arrière plus grand à l’équipage (et par conséquent
du véhicule. En outre, de nombreuses plus de place pour servir le canon de
manœuvres sont nécessaires avant d’ouvrir le 47mm). Il est vite repéré par les militaires
feu. En effet, le tube du canon, fixé non pas belges (dès 1933) qui le testent pour
dans une tourelle, mais à même le véhicule, a éventuellement acquérir sa licence de
un débattement insuffisant en azimut (environ fabrication. Le véhicule donnant satisfaction
10°). Le poids de la pièce pose également lors des essais, la licence de fabrication du
des problèmes d’équilibre au véhicule. Celui- Light Dragon ou T.13 est dès lors acquise.
ci possède un train de roulement assez court Toutefois, l’arrivée du T.13 armé du canon
(seul un mètre de chenilles est en contact avec de quat’ sept’ ne va pas sonner le glas des
le sol), il a donc tendance à osciller lorsqu’il six Mark VI, qui resteront en service jusque
roule en tout-terrain ou sur route. mai 1940.

6. Cette remarque provenant de la firme Vickers-Carden-Loyd est relatée dans un rapport du Major Tellier,
Chef de service aux Fabrications Militaires. Le rapport retrace son voyage d’étude en Angleterre auprès
de la société Vickers-Carden-Loyd. Il ne mentionne cependant pas le nom de l’auteur de cette citation.
BRUXELLES, Centre de documentation du Musée de l’Armée, Moscou, n° 3284 : Major TELLIER, Compte-rendu
secret de mission en Grande-Bretagne, Bruxelles, 15 juin 1933.

8 TANK MUSEUM
TECHNISCHE BESCHRIJVING
Het voertuig ontworpen door de Fonderie dan die van het geteste 40mm kanon
Royale des Canons is bewapend met een (450m/sec tegenover 350m/sec), en mede
antitank kanon C.47/L30. De keuze van dit door andere factoren had dit een grotere
kanon is verre van verwonderlijk. In staat terugslag van het wapen tot gevolg. Dit stelde
om zowel doorborende als ontploffende het onderstel zwaar op de proef. De Engelse
obussen af te schieten, kan het om het even firma maakte dan ook enig voorbehoud door
welk doelwit op het slagveld aanvallen, de de Belgische ingenieurs mede te delen dat
modernste pantservoertuigen inbegrepen. door een C.47 op een Mark VI te monteren,
Het voertuig kan in zijn munitierekken links dit zowat te vergelijken is met « Een olifant
en rechts van de romp 27 doorborende op een mug zetten » (6).
projectielen en 27 ontploffende obussen
meenemen. Voor elke sectie van twee Zoals de Engelse ingenieurs benadrukten,
voertuigen vervoert een lichte vrachtwagen is de mobiliteit van het kleine tuig zwaar
312 bijkomende obussen, waarvan de aangetast door het gewicht van de
helft antitank obussen zijn. Het kleine tuig bewapening. Tijdens het vuren moet de
beschikt evenwel niet over bijkomende ophanging ondersteund worden door twee
bewapening en de bemanningen kunnen dus optrekbare steunen gemonteerd aan de
enkel terugvallen op hun Browning revolvers achterzijde van het voertuig. Daarenboven
(geproduceerd door FN) voor hun nabije zijn verschillende handelingen noodzakelijk
verdediging. alvorens het vuur te openen. Inderdaad
heeft de loop van het kanon, die niet vast
De firma Vickers-Carden-Loyd had reeds staat in een toren maar aan het voertuig zelf
met succes een Vickers 40mm kanon bevestigd is, onvoldoende speling in azimut
gemonteerd op het onderstel van de Mark (ongeveer 10°). Het gewicht van het stuk
VI. De aanvangssnelheid van het Belgische veroorzaakt ook evenwichtsproblemen voor
projectiel C.47 was echter merkbaar hoger het voertuig. Dit laatste bezit een relatief
kort rijdend onderstel (slechts één meter
rupsketting is in contact met de bodem)
en het heeft dan ook de neiging om te
schommelen wanneer het over alle terrein of
op de weg rijdt.

Buiten het overdreven gewicht van de


bewapening, stelt de bescherming ook
problemen. Ondanks de bescherming
geboden door het afklapbare schild in
speciaal staal van 5mm dikte gemonteerd
aan de voorkant, is de pantsering (4 tot 9
mm) te zwak om efficient het voertuig en zijn
bemanning te beschermen tegen het vuur
van het merendeel van de infanteriewapens
$
Kleine familie foto van twee types zelfrijdende in gebruik in die periode. Bovendien is de
antitank voertuigen deel uitmakend van het Belgische plaatsing niet optimaal. De bemanning kan
legr in de jaren 1930 : het C.47 op Mark VI en het
C.47 op Vickers-Carden-Loyd T.13
gemakkelijk buiten gevecht gesteld worden
(Verzameling : Tank Museum) door schoten van lichte wapens komende
van de flanken of de achterkant. Zelfs
$
Petite photo de famille des deux types d’automoteurs indien het bovenaan open bemannings-
antichars équipant l’Armée belge durant les années compartiment een snelle evacuatie van de
1930 : le C.47 sur Mark VI et le C.47 sur Vickers-
Carden-Loyd T.13.
bemanning en de schootsgassen toelaat,
(Collection : Tank Museum) is het pantservoertuig kwetsbaar voor

6. Deze opmerking komende van de firma Vickers-Carden-Loyd wordt vermeld in een rapport van Majoor Tellier,
Chef van de dienst Fabrications Militaires. Het rapport beschrijft zijn studiereis in Engeland bij de firma
Vickers-Carden-Loyd. Het vermeldt echter niet de naam van de man die deze woorden uitgesproken heeft.
BRUSSEL, Documentatiecentrum van het Legermuseum, Moskou, n° 3284 : Majoor TELLIER, Geheim verslag
over de zending in Groot-Brittanië, Brussel, 15 juni 1933.

TANK MUSEUM 9
LE MARK VI EN SERVICE
Malgré les défauts de l’engin, les six Pendant ce temps, le chef d’engin amorce
exemplaires de Mark VI armés sont livrés les projectiles et charge le canon. Ajoutons
aux Chasseurs Ardennais en février 1934. à cela que l’équipage doit être attentif à ne
Ils sont destinés à l’accompagnement de pas être trop proche des fantassins adverses
l’infanterie. Dans la défensive, ils doivent qui risqueraient de les mettre K.O. dans un
être employés de manière isolée, alors combat rapproché.
que, lors de combat offensifs, ils peuvent
être groupés par deux. Cette tactique Devenus obsolètes avec l’arrivée des T.13
sera également employée pour les autres et ne devant plus être produits, il est décidé
chasseurs de chars de l’Armée belge, à savoir de désarmer les Mark VI afin de récupérer
les T.13. leurs précieux canons. Cependant, l’Etat-
Major Général de l’Armée décide finalement
Outre les défauts déjà mentionnés ci- en décembre 1937 de ne pas les dépouiller
dessus, les soldats découvrent que le service de leur armement et de les transférer au
de la bouche à feu est assez fastidieux bataillon de Cyclistes-Frontière de Visé
pour un équipage de deux hommes. En lorsque les Chasseurs Ardennais disposeront
effet, pour pouvoir faire feu, le chauffeur- de leur dotation complète de T.13. Ce
pointeur déploie les béquilles nécessaires sera chose faite en 1938. Usés et parfois
au soutien du châssis lors du tir. Ensuite, il incapables de se déplacer, ils sont enterrés
doit seulement pointer le canon, en espérant comme position fixe le long de la Meuse en
que l’objectif n’ait pas changé de position ! Vivegnis et Lixhe.

$ $
Mark VI du 2e Régiment de Cyclistes-Frontière Mark VI van het 2de Regiment Frontwielrijders
endommagé lors des combats de mai 1940. beschadigd tijdens de gevechten van mei 1940.
(Collection : Tank Museum) (Verzameling : Tank Museum)

10 TANK MUSEUM
granaatwerpers. Echter, de kleine omvang Vickers-Carden-Loyd die met een oplossing
van het voertuig, 3,2m lang en nauwelijks komt. Deze laatste heeft enige tijd voordien
1,6m hoog, laat toe om het tamelijk een onderstel genaamd « Light Dragon » op
gemakkelijk te onttrekken aan het zicht punt gesteld dat veel performanter is dan
van de vijand. We noteren nochtans dat dit dit van de Mark VI. Met een veel grotere
voordeel kan verloren gaan tijdens het vuren, mobiliteit, heeft dit veel langere en bredere
daar het kanon 47mm F.R.C. zulk een gloed onderstel een veel grotere ruimte voor de
produceert dat het gemakkelijk kan ontdekt bemanning (en daardoor meer plaats om
worden door de tegenstander. het kanon 47mm te bedienen). Het wordt
vlug opgemerkt door Belgische militairen
Al deze tekortkomingen tonen snel aan dat (vanaf 1933) die het testen om eventueel
dit tuig slechts een overgangsvoertuig kan een productielicentie te verkrijgen. Het
zijn en geen wapen dat geroepen is om in voertuig voldoet tijdens de testen en de
grote hoeveelheden geproduceerd te worden. productielicentie voor de Light Dragon of T.13
Daarom bestudeert het Belgische leger vanaf wordt verworven. Echter de komst van de
1933 andere pistes die toelaten om tot de T.13 bewapend met de vier’ zeven’ betekent
ontwikkeling van een mobiel antitankwapen niet de doodsteek voor de zes Mark VI, die in
te komen. Eens te meer is het de firma dienst zullen blijven tot mei 1940.

DE MARK VI IN DIENST
Ondanks de tekortkomingen van het tuig om de infanterie te begeleiden. In het
zullen de zes exemplaren van de bewapende defensief moeten ze geïsoleerd gebruikt
Mark VI in februari 1934 geleverd worden worden terwijl ze tijdens offensieve
aan de Ardeense Jagers. Ze zijn bestemd gevechten per twee gegroepeerd kunnen

$
Foto daterend van 1935 met twee exemplaren van de Mark VI deel uitmakend van de Ardeense Jagers.
(Verzameling : Tank Museum)

$
Photographie datée de 1935 présentant deux exemplaires de Mark VI équipant les Chasseurs Ardennais.
(Collection : Tank Museum)

TANK MUSEUM 11
Les 10 et 11 mai 1940, les Mark VI cyclistes, ils seront abandonnés (certains
tireront quelques salves sur les troupes auraient été précipités dans le canal Albert)
allemandes. Détruits ou incapables de suivre dans leurs positions enterrées ou au cours
le mouvement de retraite effectué par les du repli de leurs servants.

CONCLUSION
Bien que le Mark VI soit loin d’être un place une doctrine d’emploi inédite pour
engin parfait, il est le premier essai fait par ces véhicules dont le seul point fort est
l’Armée belge pour obtenir un engin antichar l’armement. Sans surprise, celle-ci est assez
d’accompagnement d’infanterie à peu de rigide en raison du manque de protection et
frais. Il faut dire que le danger représenté de la mobilité discutable du véhicule. Avec
par l’arme blindée devient de plus en plus l’arrivée du T.13, bien plus performant,
préoccupant pour les états-majors. Dans les petits chasseurs de chars prennent
les années 1930, les chenillettes antichars le statut de véhicules expérimentaux. La
comme le Mark VI sont des armes de tactique d’emploi de ces derniers sera
« pauvres ». Avant elles, les seuls blindés « recyclée » pour leurs successeurs. Les
chenillés mis en service dans l’Armée Mark VI combattront toutefois en 1940, mais
belge sont des Renault FT 17. Le haut sans grand succès.
commandement belge doit donc mettre en

QUELQUES RÉFÉRENCES UTILES :


BRUXELLES, Centre de documentation du Musée de l'Armée, Moscou, n° 2046.
BRUXELLES, Centre de documentation du Musée de l'Armée, Moscou, n° 3284.
BRUXELLES, Centre de documentation du Musée de l'Armée, Moscou, n° 1161.
GEORGES R., Chronique du 2e régiment de Chasseurs ardennais du 10 mars 1933 au
10 mai 1940, Pirmez, Bruxelles, 1988.
MAZY G., « T.13 », dans Tank Museum News, n° 21, 1988, p. 27-31.
SIMON E., « Les blindés belges en mai 1940. De belgische pantsers in mei 1940 »,
dans Tank Museum News, n° 86, 2007.

12 TANK MUSEUM
worden. Deze tactiek zal eveneens gebruikt er beslist om de Mark VI te ontwapenen
worden door de andere tankjagers van het teneinde hun waardevolle kanonnen te
Belgische leger, zijnde de T.13. recupereren. Nochtans beslist de Legerstaf
uiteindelijk in december 1937 om ze niet
Buiten de bovenvermelde tekortkomingen, te ontdoen van hun bewapening en ze toe
ontdekken de soldaten dat de dienst aan te wijzen aan het bataljon Grenswielrijders
het kanon tamelijk vervelend is voor een van Visé (Wezet) wanneer de Ardeense
tweekoppige bemanning. Inderdaad om te Jagers over hun volledige dotatie T.13
kunnen schieten moet de chauffeur-schutter zullen beschikken. Dit zal gebeuren in 1938.
de steunen noodzakelijk om het onderstel Versleten en soms in de onmogelijkheid om
te ondersteunen tijdens het schieten, zich te verplaatsen, zullen ze ingegraven
ontplooien. Vervolgens kan hij pas het worden als vast verdedigingspunt langsheen
kanon richten en hopen dat het objectief de Maas te Vivegnis en Lixhe.
ondertussen niet van positie veranderd is !
Ondertussen moet de voertuigcommandant Op 10 en 11 mei 1940, zullen de Mark VI
de projectielen klaarmaken en het kanon enkele salvos afvuren op de Duitse troepen.
laden. Daar moeten we aan toevoegen dat Vernietigd of in de onmogelijkheid om de
de bemanning moet oppassen om niet te terugtrekkende beweging uitgevoerd door de
kort bij de vijandelijke infanteristen te staan, Wielrijders te volgen, zullen ze achtergelaten
die hen zouden kunnen uitschakelen in een worden (enkele zouden overijld in het Albert
nabij gevecht. kanaal geduwd zijn) in hun ingegraven
posities of tijdens de terugtrekking van hun
Verouderd beschouwd met de aankomst bedienaars.
van de T.13 en niet meer gemaakt, wordt

BESLUIT
Alhoewel de Mark VI verre van een perfect dus een onuitgegeven gebruiksdoctrine
tuig was, is het de eerste poging van het opstellen voor deze voertuigen waarvan het
Belgische leger om met weinig kosten een enige sterke punt de bewapening was. Het
antitank tuig te verwerven dat in staat was was niet verrassend dat deze tamelijk star
de infanterie te begeleiden. Het is zo dat het was wegens het gebrek aan bescherming
gevaar uitgaande van een pantserwapen en de twijfelachtige mobiliteit van het
de legerstaven meer en meer verontrust voertuig. Met de komst van de T.13, met
heeft. In de jaren 1930 waren de lichte veel betere prestaties, krijgen de Mark VI
antitank rupsvoertuigen zoals de Mark VI de het statuut van experimentele voertuigen.
wapens van de « armen ». Voordien waren De gebruikstactiek van deze laatsten werd
de enige gepantserde rupsvoertuigen in « gerecycleerd » voor hun opvolgers. Ze
dienst van het Belgische leger de Renault zullen evenwel vechten in 1940, maar
FT 17. Het Belgische opperbevel moest zonder veel succes.

ENKELE NUTTIGE REFERENTIES :


BRUSSEL, Documentatiecentrum van het Legermuseum, Moskou, n° 2046.
BRUSSEL, Documentatiecentrum van het Legermuseum, Moskou, n° 3284.
BRUSSEL, Documentatiecentrum van het Legermuseum, Moskou, n° 1161.
GEORGES R., Chronique du 2e régiment de Chasseurs ardennais du 10 mars 1933 au
10 mai 1940, Pirmez, Bruxelles, 1988.
MAZY G., « T.13 », in Tank Museum News, n°21, 1988, blz. 27-31.
SIMON E., « Les blindés belges en mai 1940. De Belgische pantsers in mei 1940 », in
Tank Museum News, n° 86, 2007.

TANK MUSEUM 13