Vous êtes sur la page 1sur 8

WYKŁAD 3 Procesy globalizacji (trzy fale). Technologia a globalizacja.

Mikro- i makroekonomiczne
skutki globalizacji.

D. Globalizacja. Procesy globalizacji (trzy fale). Technologia a globalizacja. Mikro-


i makroekonomiczne skutki globalizacji.
1. Globalizacja - pojęcie
a. Pojawiło się w latach 1960 (w publicystyce niemieckiej i anglo-saskiej)
b. Pierwsze koncepcje akademickie/teoretyczne, które możnaby określić mianem
koncepcji globalizacyjnych (bądź uzasadniających procesy globalizacyjne)
pochodzą z XIX wieku
c. Teorie klasycznej ekonomii dowodzące siły wolnego handlu
d. Tradycja filozofii niemieckiej (w szczególności koncepcja historiozoficzna K.
Marksa)
e. Badania historyczne z tamtego okresu dotyczące postępów cywilizacji
europejskiej
f. Koncepcja westernizacji i racjonalizacji świata (Max Weber)
g. Marshall McLuhan – pojęcie globalnej wioski
h. Nowe teorie wymiany międzynarodowej
i. Immanuel Wallerstein – koncepcja systemu światowego
j. Francuska szkoła Annales – badania nad procesami integracji gospodarki
europejskiej po średniowieczu
k. Teorie wzrostu gospodarczego i modernizacji
2. Globalizacja
a. Proces zmian w gospodarce (wywołanych czynnikami politycznymi,
technologicznymi, a także spontanicznych); proces formowania się globalnego
ładu/bezładu politycznego; proces „kompresji” świata; proces formowania się
„globalnego społeczeństwa”; proces zmian w technologii transportu, transferu
informacji i wiedzy
b. G. Gospodarcza: proces znoszenia barier handlowych, wzrostu przepływu
czynników produkcji i specjalizacji gospodarek, formowania się globalnych
rynków wymiany dóbr i rynków finansowych. Proces spadku znaczenia
gospodarek narodowych na rzecz gospodarki globalnej, od której gospodarki
narodowe są coraz bardziej zależne
c. G. Społeczna: formowanie się globalnego społeczeństwa pod wpływem
oddziaływania masmediów, kompresji świata, procesów unifikacji kulturowej
etc. Pytaniem pozostaje w jakiej relacji pozostaje ów proces z istnieniem lub
zanikiem kultur narodowych i lokalnych

1
więcej materiałów i notatek na www.wkuwanko.pl
WYKŁAD 3 Procesy globalizacji (trzy fale). Technologia a globalizacja. Mikro- i makroekonomiczne
skutki globalizacji.

d. G.Polityczna: proces formowania się polityki (i struktur decyzyjnych za nią


odpowiedzialnych) na poziomie globalnym, wywołany możliwościami, które
daje międzynarodowa współpraca, zagrożeniami, które mogą wynikać z jej
braku (a obecnie są zdecydowanie ponadlokalne) i doświadczeniami
historycznymi. Proces utraty znaczenia politycznego przez państwa narodowe
3. 3 fale globalizacji

a. I fala globalizacji – XIX wiek, 1870-1914 (wzrost wolumenu wymiany


międzynarodowej, liberalizaca wymiany)
i. Westernizacja
ii.Pax Britannica
iii. Laissez-faire
b. Kevin O’Rourke i Jeffrey Williamson (I fala globalizacji jako zjawisko
ekonomiczne)
i. procesy konwergencji ekonomicznej zapoczątkowane na skutek
ograniczania przez kolejne państwa rozmiarów protekcjonizmu
gospodarczego (dziewiętnastowieczna ekonomia atlantycka)
1. Co to jest protekcjonizm?
2. Czy protekcjonizm szkodził?
3. Rola Anglii i polityki laisse-faire
4. Co to jest konwergencja
5. Przejawy konwergencji ekonomicznej
6. postępująca konwergencja cen czynników produkcji, a w
konsekwencji cen produktów konsumpcyjnych
7. wyrównywanie się standardów życia w krajach objętych
globalizacją
c. II fala globalizacji, 1950-1970 (uformowanie się międzynarodowych
organizacji gospodarczych i politycznych, kariera korporacji transnarodowych)
i. Bretton Woods
ii.Dolar amerykański
iii. Pax Americana
iv. GATT i WTO
d. Zjawiska ekonomiczne – II fala globalizacji (wg Tapinos i Delaunay):
i. (już w I fali) większe tempo wzrostu wymiany międzynarodowej niż
produktu narodowego (co oznacza, że gospodarki narodowe stają się

2
więcej materiałów i notatek na www.wkuwanko.pl
WYKŁAD 3 Procesy globalizacji (trzy fale). Technologia a globalizacja. Mikro- i makroekonomiczne
skutki globalizacji.

w coraz większym stopniu elementami ponadnarodowego systemu


gospodarczego)
ii.rozproszenie między różne państwa procesu produkcji
iii. powstawanie regionalnych ugrupowań gospodarczych jako
silniejszych aktorów rywalizujących w globalnej gospodarce
e. III fala globalizacji, od lat 1980. (uformowanie się międzynarodowych rynków
finansowych, globalizacja finansów międzynarodowych)
f. III fala globalizacji jako zjawisko ekonomiczne
i. rozwój handlu wewnątrz-branżowego, dla którego granice przestają
być ograniczeniem
ii.rozwój gospodarek zoroientowanych na handel międzynarodowy
iii. wzrost udziału w handlu międzynarodowym krajów nowo
uprzemysłowionych, w których jest tania siła robocza
4. Zmiany technologiczne
– Przełomy technologiczne jako bodźce do przyspieszenia procesów globalizacji
• I fala: Nowe techniki transportu (kolej, statki napędzane silnikami);
nowe technologie wytwarzania (I i II globalizacja); nowe „technologie”
finansowe (upowszechnienie spółek akcyjnych i innych form
finansowania wielkich inwestycji, zwłaszcza infrastrukturalnych –
koleje)
• II fala: nowe sposoby organizacji przedsiębiorstw (korporacje
transnarodowe); nowe technologie transportu (doświadczenie II
wonny światowej: kontenerowce, transport lotniczy); upowszechnienie
masmediów – radio i telewizja
• III fala: rozwój technologii komunikacyjnych i komputerowych oraz
powiązanych z nimi nowych „technologii” rynków finansowych
– Zmiana metod produkcji
• Spadek kosztu transportu i przekazu informacji
• Możliwość łatwego przemieszczania się czynników produkcji
• rozbicie łańcucha wytwórczego pomiędzy różne kraje
• Zmiany strukturalne na rynku pracy (o globalnym zasięgu)

5. Globalizacja w XIX wieku – cechy polityczne:

3
więcej materiałów i notatek na www.wkuwanko.pl
WYKŁAD 3 Procesy globalizacji (trzy fale). Technologia a globalizacja. Mikro- i makroekonomiczne
skutki globalizacji.

– Porządek polityczny
• Dominująca rola Europy, a w Europie Anglii
• Stabilna sytuacja na kontynencie
• Wzrost znaczenia nowych potęg (Niemcy, USA), prowadzący do
powolnej destabilizacji porządku wywodzącego się z Kongresu
Wiedeńskiego
• Angielska polityka promocji leseferyzmu
– Upadek systemu kolonialnego w Ameryce Południowej
– Zupełna polityczna i gospodarcza nieobecność Azji w systemie światowym (aż
do wojny rosyjsko-japońskiej)

6. Odwrót globalizacji (1914-1945)

Załamanie budżetów wskutek wysokich kosztów wojny


Niemiecka hiperinflacja
Spadek poziomu handlu międzynarodowego
Rozpad starego systemu politycznego
Odrodzenie nacjonalizmów
Konflikty graniczne/nowe państwa w Europie
Liga Narodów
Wielki Kryzys i Wielka Depresja
Załamanie giełdowe
Załamanie produkcji i PKB
Skala załamania w krajach rozwiniętych sięgała od 8% spadku PKB (w por. do roku 1929) w
Japonii do ca 40% w USA i Kanadzie
Bezrobocie i niezadowolenie społeczne
Wzrost znaczenia populizmów
Rozwiązanie demokratyczne (USA)
Rozwiązanie totalitarne (Niemcy)
Programy przeciwdziałania depresji

7. Globalizacja w II poł. XX wieku – II fala – cechy polityczne:


• Bretton Woods (lipiec 1944) – instytucje finansowe o międzynarodowym/światowym
zasięgu
– MFW

4
więcej materiałów i notatek na www.wkuwanko.pl
WYKŁAD 3 Procesy globalizacji (trzy fale). Technologia a globalizacja. Mikro- i makroekonomiczne
skutki globalizacji.

• Stabilizacja kursów walutowych w oparciu o dolara


• Pomoc w wypadku problemów związanych z bilansem płatniczym,
stabilizacją kursu…
– Bank Światowy (Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju)
• Wspieranie i finansowanie działań rozwojowych państw
• Pomoc w powojennej odbudowie
• GATT (1947)
– Układ mający prowadzić do poprawy międzynarodowych stosunków
gospodarczych przez znoszenie barier w handlu
• Szybkie załamanie się współpracy Wschód-Zachód (rosyjska strefa wpływów poza
oddziaływaniem globalizacji)
• Przewaga technologiczna, militarna i ekonomiczna USA
– Pax Americana
– Luka technologiczna USA-reszta świata
– Pościg Japonii i Europy
• Zmiany organizacyjne w przemyśle
– Rewolucja menadzerska
• Menadżer
• Funkcjonalna struktura przedsiębiorstwa – działy
– Firmy o globalnym zasięgu
• Nowy ład polityczny
– Zimna wojna
– Proces integracji europejskiej
– Japonia
– Wzrost znaczenia krajów posiadających złoża ropy naftowej
– Wielcy nieobecni: Indie i Chiny
– Proces dekolonizacji – podział na I, II i III świat
• Prawdziwa globalizacja swym zasięgiem obejmuje przede wsystkim I
świat
Załamanie – kryzys naftowy
• Problemy ekonomiczne
– Załamanie systemu z Bretton Woods, deprecjacja dolara i próba dostosowania
cen ropy (OPEC)
– Embargo OPEC wobec USA po wybuchu wojny Jom Kipur w 1973.
– Wzrost cen ropy z 2USD/baryłka (1970) do ok. 40 (1973)

5
więcej materiałów i notatek na www.wkuwanko.pl
WYKŁAD 3 Procesy globalizacji (trzy fale). Technologia a globalizacja. Mikro- i makroekonomiczne
skutki globalizacji.

– Załamanie na rynku akcji (1973)


– Stagflacja
– Kryzys 1973-1989
• Kryzys polityczny
– Rok 1968 na Zachodzie i Wschodzie
– Wietnam i kryzys przywództwa
– Afganistan i siła Rosji
– Rewolucja w Iranie
8. III fala globalizacji
– Powstawanie (i rozwój) regionalnych ugrupowań politycznych (jak Unia
Europejska), by zwiększyć oddziaływanie państw je tworzących w warunkach
globalizacji
– Kryzys państwa narodowego i welfare-state
• Państwo traci zdolność do wpływania na wiele sfer dla niego
zarezerwowanych (podatki, iwestycje, przepływ kapitału)
• Koszty utrzymywania welfare-state mogą wpływać na konkurencyjność
w warunkach globalnych
• Powstają ponadpaństwowe ugrupowania polityczne
– Kryzys wpływów organizacji międzynarodowych (ONZ, Bank Światowy, MFW)
– Koniec systemu dwubiegunowego
– Pogłębianie się nierówności zamożności między państwami
– Dekolonizacja
– Wzrost znaczenia niektórych regionów 3 świata (kraje surowcowe i nowe
kraje uprzemysłowione – surowce i tania siła robocza)

9. Innowacje i postęp techniczny a globalizacja

i) Znaczenie dla wzrostu gospodarczego: innowacje jako źródło napędu postępu


technicznego. Znalazło to także wyraz w teorii ekonomii. Innowacje wg.
Schumpetera. Teoria wzrostu gospodarczego Roberta Solowa (lata 50-te)
przyjmowała innowacje jako czynnik egzogeniczny, endogeniczna teoria wzrostu
Paula Romera (lata 80-te) polega na włączeniu innowacji do modelu. Rola badań
naukowych, zacieranie się granic między badaniami podstawowymi i

6
więcej materiałów i notatek na www.wkuwanko.pl
WYKŁAD 3 Procesy globalizacji (trzy fale). Technologia a globalizacja. Mikro- i makroekonomiczne
skutki globalizacji.

stosowanymi. Ramy instytucjonalne: uczelnie, korporacje, finansowanie


państwowe.
ii) Innowacje w trakcie pierwszej rewolucji przemysłowej:
(1) Model przedsiębiorcy innowatora (wynalazki powiązane z tworzeniem
przedsiębiorstw, „indywidualnie” dokonywane.
(2) Pierwsze próby państwowego wspierania rozwoju (dofinansowywanie lub
nagradzanie prac badawczych w konkretnych dziedzinach – Admiralicja i
zegary)
(3) Ochrona własnych wynalazków (początki idei patentu)
iii) Druga Rewolucja Przemysłowa
(1) Instytucjonalizacja procesu innowacji – nowa rola uniwersytetu (Niemcy,
USA). Bliskie relacje akademia-przemysł
(2) Państwo jako promotor wynalazczości
(3) „Przemysł innowacji” - zorganizowane wytwarzanie nowych innowacji.
iv) Po II wojnie światowej
(1) Wielki wzrost nakładów na badania i zaangażowania sektora prywatnego.
Przykładem mogą być zmiany liczby badaczy zatrudnionych w samym sektorze
prywatnym w US:
1921 20 tys.
1940 80 tys.
1960 800 tys.
1970 1 500 tys.

v) Postęp techniczny a organizacja produkcji: spadek znaczenia tradycyjnych


zawodów robotniczych; praca biurowa i jej znaczenie (przetwarzanie danych),
mechanizacja a potem elektronizacja pracy biurowej; wzrost znaczenia pracy
opartej na wiedzy; utrzymywanie się wielkiego znaczenia pomocniczych prostych
prac; szybkie zmiany spowodowane postępem technicznym—spadek znaczenia
tradycyjnego zatrudnienia na całe życie, wzrost zatrudnienia kontraktowego i
dorywczego, wymaganie mobilności od siły roboczej; bezrobocie technologiczne.

10. Globalizacja a nowoczesność, kapitalizm i modernizacja

• To nowoczesność stworzyła warunki dla globalizacji

7
więcej materiałów i notatek na www.wkuwanko.pl
WYKŁAD 3 Procesy globalizacji (trzy fale). Technologia a globalizacja. Mikro- i makroekonomiczne
skutki globalizacji.

– Idea globalnego społeczeństwa (poczynając do kantowskiej idei


globalnego pokoju i wizji uniwersalnych praw moralnych)
– Postęp technologiczny (poczynając od rewolucji przemysłowych)
– Europejskie przekonanie o poczuciu misji
• Modernizacja na ogół przebiega jako westernizacja tworząc warunki do postępów
procesu globalizacji
• To kapitalizm okazał się doskonałym środowiskiem dla rozwoju procesów
globalizacyjnych. Odwrót kapitalizmu często oznaczał odwrót globalizacji
– Koncepcja korzyści komparatywnych
– Koncepcja gospodarki świata (Wallerstein) i wyjaśnienie znaczenia
kapitalizmu

8
więcej materiałów i notatek na www.wkuwanko.pl