Vous êtes sur la page 1sur 8

1.

Presokratycy
Obowiązuje znajomość i rozumienie fragmentów Heraklita (omówiony tekst na zajęciach)
oraz Parmenidesa i Pitagorasa (cytaty w Realem). Pytania pomocnicze:
1. Co wyraża metafora łuku i liry i u jakiego filozofa występuje? Kilka cech bytu Parmenidesa.
2. Dwie „drogi” Parmenidesa? Co należy rozumieć przez „trzecią drogę”?
3. Pierwsza zasada u Pitagorejczyków.
4. Co to są akousmata?
5. Harmonia przeciwieństw według Heraklita.

2. Platon, Fedon
1. W jakim sensie filozofia to „ćwiczenie się w śmierci” (melete thanatou)?
2. Co jest nie tak z poznaniem zmysłowym?
3. Argumenty za nieśmiertelnością duszy (z anamnezy, następstwa przeciwieństw,
pokrewieństwa duszy z ideami, z duszy jako zasady życia)
4. Pojęcia anamnezy i metempsychozy oraz ich rola w Fedonie
5. Cechy idei
6. Relacje między ideami a rzeczami podpadającymi pod zmysły (partycypacja,
naśladownictwo, przyczynowość, uobecnianie )
7. Koncepcja duszy jako harmonii (strun liry) i jej krytyka
8. Na czym polega „drugi rejs” („drugie żeglowanie”)?

3. Platon, Fajdros
1. Krytyka pisma – argumenty za wyższością żywego dialogu
2. „Właściwości” Sokratesa, które można wyczytać z Fajdrosa (np. ironia sokratejska,
daimonion)
3. Tematy trzech mów o miłości w Fajdrosie
4. Definicja i charakter „złej” miłości; dwie zasadnicze siły w człowieku
5. Alegoria zaprzęgu – trójpodział duszy
6. „Miejsce nadniebne” i geneza cielesności człowieka
7. Dialektyka jako sposób na „skrócenie wyroku”, metoda uogólnienia i podziału
8. Dlaczego dobry mówca jest skazany na bycie filozofem (miłośnikiem mądrości)? Czy
mowa Sokratesa spełnia warunki nałożone na dobrego mówcę?

4. Platon, List VII


1. Cztery stopnie reprezentacji (poznania) – na przykładzie (342, s. 52 i nast.)
2. Dlaczego wiedza (episteme), „ujęcie umysłowe” (nous) są lepsze i jak do nich
dochodzimy?

Page 1 of 8
3. Ogólny pomysł Platona na rozwiązanie kwestii politycznych
4. Czy filozofia to tylko teoria? A jeśli nie, to co? Dlaczego Dionizjusz Młodszy był
pseudofilozofem?

5. Platon, Państwo, ks. VI


1. „Podział odcinka” – cztery typy poznania i ich przedmioty
2. Idea Dobra a Słońce – analogia epistemologiczna i ontologiczna
3. Analogia między strukturą klasową a trójpodziałem duszy
4. Dlaczego rządzić powinni filozofowie – cechy dobrego filozofa
5. Metafora sternika
6. Cel dialektyki

6. Platon, Państwo, ks. VII


1. Alegoria jaskini i znaczenia poszczególnych elementów
2. Interpretacja kolejnych kroków: wyzwolenie, obrót, wyjście, postępowanie na powierzchni,
powrót do jaskini

7. Platon, Timajos
1.Dwie dziedziny rzeczywistości i różnice między nimi (28a)
2. Ogólny mechanizm powstania świata fizycznego. Czy świat ma przyczynę? (28 30); rola
demiurga, idei, elementów
3. Rola piękna i dobra w powstaniu świata (29a, 29d 30a)
4. Argumenty za jedynością świata (za tym że świat jest tylko jeden)
5. Dlaczego wywód Timajosa jest tylko „prawdopodobny” (29b c, 30b)
6. Powstanie duszy świata (35a 37a)
7. Czas i wieczność w Timajosie (37c 38d)
8. Utworzenie dusz nieśmiertelnych (41d 42a)
9. Utworzenie śmiertelnych części duszy (69a71d)
10. Konieczność a rozum. 3 rodzaje rzeczywistości. Opis chory, elementy pierwsze (rozdz.
VIII, 47e 53b)

8. Platon, Gorgiasz
1. Dialektyka w akcji: jak Sokrates dochodzi do definicji retoryki („cząstka schlebiania”,
która jest jak „kucharstwo w duszy”)
2. Dwa „paradoksy” moralne Sokratesa
3. Argumentacja za tym, że gorzej jest wyrządzać krzywdy niż ich doznawać
4. Sprawiedliwość jako medycyna duszy

Page 2 of 8
5. Opozycja między prawem i naturą (nomos / physis), geneza moralności i prawa
6. Kallikles – pochwała siły i niepowściągliwości („bujnego, szerokiego życia bez hamulca”)
7. Metafora dziurawej beczki i porównanie do sita
8. Bezużyteczność filozofii według Kalliklesa

9. Platon, Uczta (gr. 3 i 4)


1. zagadnienia wskazane przez Realego (t. II, r. IV, p.2 s.259 265).

10. Arystoteles, Metafizyka


1. zagadnienia omówione na ćwiczeniach dot. kategorii
2. 10 kategorii z przykładami
3. Rozróżnienie między substancją pierwszą („to, o czym się orzeka”, np. ten konkretny,
jednostkowy człowiek) a substancją drugą („to, co się orzeka”, człowiek ogólny,
powszechnik)
4. Cztery typy przyczyn: sprawcza, celowa, formalna, materialna

11. Met., ks. IV:


1. Arystotelesowskie rozumienie filozofii pierwszej; sens formuły „byt jako byt”
2. Co to znaczy, że byt pojmuje się (orzeka się) różnorako?
3. Dlaczego substancja jest podstawowym sensem bytu?

12. ks. VI
1. Arystotelesowski podział nauk. Trzy nauki teoretyczne i ich przedmioty (rozdz. 1)

13. ks. VII


1. Różne kandydatury na substancje – cegiełki rzeczywistości
2. Dlaczego substancja jest pierwotna definicyjnie i poznawczo? (rozdz. 1)
3. Substancja rozumiana jako podmiot. Jaki argument można by wysunąć na rzecz tezy, że
materia jest substancją? (rozdz. 3, s. 180 181) Kontrargument? (s. 181)
4. Co to jest istota? (rozdz. 4)
5. Dlaczego według Arystotelesa uniwersalia (powszechniki, „ogóły”) nie mogą być
substancjami? (rozdz. 13, s. 212 213)

14. Arystoteles, Metafizyka, ks. IX


1. pojęcie możności w opozycji do aktu (realizacji)
2. możność bierna i czynna
3. możność związana z rozumem a możność naturalna

Page 3 of 8
4. Odpowiedź na paradoks megarejczyków
5. akt jako ruch zawierający swój kres (r. 6, 1048b20 35)

15. Arystoteles, Metafizyka, ks. XII


1. Jakie rodzaje zmian wyróżnia Arystoteles i co je łączy (tzn. jak można ogólnie zdefiniować
zmianę)?
2. Dlaczego musi istnieć jakaś wieczna substancja? Rola wieczności ruchu i czasu w
argumentacji Arystotelesa (rozdz. 6).
3. W jaki sposób niezmienny, będący zawsze w akcie Nieruchomy Poruszyciel porusza?
(rozdz. 7). Innymi słowy, za jakiego rodzaju przyczynę uznaje go Arystoteles?
4. czym myśli Nieruchomy Poruszyciel? (rozdz. 9)

16. Arystoteles, O duszy, ks. II


1. Definicja duszy i znaczenia poszczególnych składników definicji
2. Pojęcie aktu pierwszego i drugiego, przykład wiedzy (episteme) i „roztrząsania” (theoria)
3. Dwa typy możności (pierwsza i druga) na przykładach
4. „Eksperymenty myślowe” o siekierze i oku – co pokazują
5. Trzy władze duszy; władza wegetatywna i jej funkcje; władza zmysłowa i konsekwencje jej
posiadania; analogia między władzami duszy a figurami geometrycznymi
6. Mechanizm percepcji (spostrzeżenie jako „upodobnienie” do przedmiotu i akt(ualizacja)
władzy zmysłowej, postrzeganie zmysłowe jako przyjmowanie formy bez materii,
porównanie do wosku i sygnetu, bierność poznania zmysłowego)
7. Różnice między percepcją a myśleniem
8. Co to jest właściwy, wspólny i przypadłościowy przedmiot zmysłowy?

17. Arystoteles, O duszy, ks. III


1. Lista „wspólnych” przedmiotów zmysłowych
2. Czy można postrzegać słodycz za pomocą wzroku? Jeśli tak, to w jakim sensie?
3. Różnica między myśleniem a postrzeganiem, między postrzeganiem a wyobraźnią,
między wyobraźnią a mniemaniem
4. Co jest „przedmiotem myślowym”?
5. W jakim sensie rozum musi być (w punkcie wyjścia) czysty, „niezmieszany” (amiges)?
6. Sens formuły: „nie jest w akcie żadną z istniejących rzeczywistości, zanim ją pomyśli” i
porównania rozumu (możnościowego, „materialnego”) do tabliczki woskowej. Co to
znaczy, że rozum może ujmować cokolwiek i dzięki czemu ma taką właściwość?
7. Dwa rozumy – możnościowy i sprawczy („czynny”); funkcja intelektu sprawczego
8. Co jest warunkiem fałszu?

Page 4 of 8
18. Arystoteles, Etyka Nikomachejska, ks. I i X
1. Arystotelesowskie rozumienie najwyższego dobra (w opozycji do Platona – krytyka
Dobra samego w sobie)
2. Dlaczego przyjemność i „dobra zewnętrzne”, takie jak zaszczyty i bogactwo szczęścia
nie dają?
3. Czy sama arete (cnota, dzielność, doskonałość) wystarczy do szczęścia i dlaczego?
4. Arystotelesowskie pojęcie „właściwej funkcji” (ergon) człowieka i definicja szczęścia jako
działania zgodnego z najlepszym rodzajem arete
5. Czy „dobra zewnętrzne” są konieczne do szczęścia?
6. Podział na cnoty etyczne i dianoetyczne (intelektualne)
7. Koncepcja szczęścia w ks. X jako kontemplacji (theoria) czyli realizacji cnoty
dianoetycznej mądrości (sophia)

19. Arystoteles, Etyka Nikomachejska, ks. II


1. Czy cnoty są wrodzone?
2. Co jest oznaką trwałej dyspozycji, „wprawy”, nawyku (heksis)? Stosunek Arystotelesa do
przyjemności
3. Arystotelesowskie rozumienie cnoty (dzielności) etycznej
4. Przykłady poszczególnych cnót jako „wypośrodkowań” (por. tabelka)
5. Czy „środek” jest dla każdego taki sam i co w związku z tym?

20. Epikur, List do Menojkeusa, Główne myśli


1. zagadnienia z Realego (t. III, cz. 2, sekcja 1, „Epikur i założenie «Ogrodu»”, zwłaszcza
rozdz. 4 „Etyka epikurejska”)
2. Tetrapharmakon, „poczwórne lekarstwo” – jak pozbyć się lęku przed (1) bogami, (2)
śmiercią, (3) brakiem szczęścia, (4) cierpieniem?
3. Cierpienie jest albo …, albo …
4. Co jest „celem i początkiem życia szczęśliwego”? Dwa typy przyjemności – kinetyczne i
katastematyczne (statyczne). Które z nich stanowią najwyższe dobro?
5. Dlaczego „najwyższe dobro można łatwo osiągnąć”? Jakie typy pragnień wyróżnia
Epikur i które z nich należy zaspokajać?

21. Sekstus Empiryk, Zarysy Pirrońskie, ks. I


1. zagadnienia wskazane u Realego (t. IV, cz. 1, sekcja 4, „Odrodzenie się pirronizmu i
sceptycyzmu” + t. III, cz. 4, „Sceptycyzm i eklektyzm od początków do końca ery
pogańskiej”)

Page 5 of 8
2. Trzy najogólniejsze filozofie i ich charakter
3. Cztery nazwy sceptycyzmu i ich sensy
4. Podstawowe rozróżnienie: rzeczy jawne (phainomena) kontra niejawne / umysłowe
(adela / noumena)
5. Etapy i cel sceptycyzmu: równowaga / równosilność (isostheneia), zawieszenie sądu
(epoche), „niezakłócony spokój” (ataraksia)
6. Porównanie sceptyka do malarza Apellesa i metafora cienia (12.28 29, s. 20)
7. Co to znaczy „dogmatyzować”? Czy dogmatyzuję, mówiąc, że odczuwam gorąco lub
słodycz? Dlaczego?
8. Czy dogmatyzuję i popadam w sprzeczność, wypowiadając sceptycką formułę „o nic
więcej” / „nie więcej” (ouden mallon). Sens tej formuły
9. Dlaczego sceptykowi mniej doskwierają „dopusty”, np. zimno?
10. Tzw. tropy, „hamulce” sceptyckie – klasyfikacja. Proszę rozpisać z wybranymi
przykładami.
11. Co robi nietoperz, gdy dotknie liścia platana i żmija, gdy dotknę jej gałązką buku?
(14.58)?

22. Filon Aleksandryjski, O stworzeniu świata, s. 33 58, 74 81


1. Gdyby Filon był małżeństwem, to czego z czym?
2. Alegoryczne odczytywanie Pisma na przykładzie [s. 74 ]
3. Argumenty Filona za stworzeniem świata
4. Różnice między Timajosem Platona a biblijnym opisem stworzenia świata w interpretacji
Filona, koncepcja idei, świata umysłowego u Filona, pojęcie Logosu; metafora architekta
5. Status i rola materii
6. W jakim czasie Bóg stworzył świat? Jak rozumieć „sześć dni”? Dlaczego 6 jest
doskonałą liczbą? Neopitagorejska symbolika liczb. Np. różne znaczenia czwórki; czemu
zwierzęta zostały stworzone w piątym dniu? [Mogą Państwo pominąć alegorię siódemki]
7. Stworzenie człowieka, co to znaczy „na obraz i podobieństwo” – umysł (nous) jako
„dusza duszy”, „władca” duszy, „bóg” człowieka
8. „Trzeźwe pijaństwo” i nawiązania do Fajdrosa

23. Plotyn
1. Koncepcja piękna w traktacie I.6 Plotyna. (lub: Dlaczego Plotyn nie sprowadza piękna do
symetrii?)
2. Nazwij i scharakteryzuj trzy hipostazy z Ennead Plotyna.
3. W jaki sposób Plotyn usiłuje opisywać Jedno?

Page 6 of 8
24. Epiktet
1. Objaśnienie różnicy między tym co zależne i niezależne od nas (np co to znaczy, że
zdrowie jest od nas niezależne). 2. Trzy topoi (dyscyplina przyzwolenia, pragnienia i
działania)
3. Stoicka teoria emocji, koncepcja eupatheiai
4. Czy stoik ma jakieś obowiązki? Z czego wynikają?
5. Dlaczego stoik powinien wyrażać zgodę na bieg wydarzeń (koncepcja logosu, opatrznosci,
świata jako porządku itd)

25. Marek Aureliusz:


1. jak należy rozumieć stoicki postulat życia zgodnego z naturą?
2. jak należałoby zinterpretować określenie "filozofia jako ćwiczenie duchowe" w
odniesieniu do Rozmyślań?
3. koncepcja obowiązku

26. Justyn Męczennik


1. Do jakich wspólnych wartości odwołuje się Justyn na początku Apologii?
2. Dlaczego chrześcijanie są sprzymierzeńcami uczciwości? (Apologia, n. 12)
3. Legitymizacja chrześcijaństwa przez Stary Testament (Apologia, n. 30 31). „Duch
proroczy”
4. Zniesienie Starego Testamentu przez Nowy (Dialog)
5. Usprawiedliwienie przez Logos (na przykładzie „barbarzyńców” i filozofów), czyli przez
rozum i Chrystusa (Apologia, m.in. n. 46)
6. Obecność Logosu w świecie (Dodatek)
7. Różnice między platonizmem a chrześcijaństwem (Dialog, n. 3 6)
8. W jaki sposób wyznawcy judaizmu krytykowali chrześcijan? (Dialog, n. 8 i 10)

27. Teofil:
1. Stworzenie materii, creatio ex nihilo

28. ORYGENES, O zasadach ks.1


1. rozdz.I – niecielesność i prostota Boga
2. akapity 1-4: Bóg był zawsze Ojcem dlatego Syn jest odwieczny, świat jest zmienny i ma
właściwie konieczność upadku;
3. rozdz. IV-VI – elementy „systemu” Orygenesa:

Page 7 of 8
4. IV- świat jest odwieczny, bo Ojciec jest zawsze Ojcem, a Syn jest zawsze Mądrością, zaś
w Mądrości zawsze jest zawarte stworzenie (w pewien sposób); Bóg był zawsze
stworzycielem i opiekunem – preegzystencja (pewna sprzeczność z tezą o stworzeniu w
czasie obecnego świata; można to wyjaśnić wielością światów w czasie)
5. V – upadek złych duchów, ich status jest wynikiem ich działań, bo Bóg nie stwarza zła;
upadek diabła w Biblii
6. VI – hipotetyczność – metodologia; kres świata będzie podobny do początku (możliwość
apokatastazy); niezniszczalność materii (!) – pozostaje materia duchowa;
(zróżnicowanie duchów widać w rozdziałach VII i VIII)

29. ks.2
1. rozdz. I – struktura świata jako wynik Opatrzności (nawet zło przyczynia się do dobra);
wielość światów w czasie (akapit 3); stworzenie z niczego (akapity 4-5);
2. rozdz. II – konieczność natury cielesnej (!); (choć zarazem – została stworzona w czasie)
3. rozdz. III – materia duchowa, wielość światów w czasie, ale brak determinizmu; Chrystus
cierpiał tylko w jednym świecie

Page 8 of 8