Vous êtes sur la page 1sur 3

t~ t.

lt ~ ~t/ -

Civ. Bruges, 28 septembre1988, (en l'occurrence la noyade): face à cette


situation menaçante, il s'est agrippé à la
R.W., 1990-1991,p. 441, note. personne qui se trouvait le plus proche de lui.
Cet état de nécessité incontestable constitue
une cause d'exonération qui le libère de sa
1. Responsabilité -Chute à travers la glace resJ?on~abilitécivile envers celui auquel il s'est
-S'agrirper au promeneur le plus proche- agnppe.
Cause d exonération
3. Le demandeur invoque contre la
1. Celui qui, en se promenant sur la glace, qui défenderesse (la commune de Bru~es) les
manque soudain de passer au travers, et qui articles 1382 et 1383 du Code cIvil. La
s'agrippe à la personne la plus proche, s'est défenderesseproduit à ce sujet une ordonnance
comporté comme un homme normalement de police du 1er février 1879, dont l'article 1er
prudent et diligent l'aurait fait face à cette interdit de patiner et de se trouver sur la glace
situation imprévisible et dangereuse. Cet état sans juste motif, sur les canaux intérieurs et
de nécessite incontestable constitue une cause exténeurs de la ville.
d'exonération qui le libère de sa responsabilité
civile envers celui auquel il s'est agrippé. En premier lieu, la défenderessen'apporte pas
la preuve que cette ordonnance de po11ceait été
2. Acte illé~itime des autorités publiques - rendue publique, conformément à l'article 102
Canaux à 1 intérieur et autour de la ville - de la loi communale. En outre, l'article 2 de
Mesures pour prévenir tout risque anormal. ladite ordonnance précise que le collège des
bourgmestres et échevins peut suspendre cette
2. L'autorité publique, en l'occurrence la interdiction, si les circonstances le permettent.
commune de Bruges, doit prendre toutes les
mesures adéquates pour prévenir tout risque On ne peut nier que le fait de déambuler sur la
anormal, en l'espèce sur les canaux à glace, 9ue ce SOIt en patins ou à pied, était
l'intérieur et autour de la ville, à moins qu'une autorise par la défenderesse. Cette dernière
cause étrangère, qui ne pourrait lui être n'apporte pas la preuve qu'à certains endroits
attribuée, l'ait empechéede remplir son devoir dangereux des barrières nadar étaient placées
de protection. en vue d'écarter le public. Les nombreux
promeneurs pouvaient donc légitimement
penser que des mesures de sécurité suffisantes
1. Le défendeur se promenait avec son épouse avaient été prises. L'argument de la
sur le canal gelé, au niveau de la Dijver défenderesse à propos de l'acceptation des
(Bruges). En passant sous le pont Wollestraat- risques n'est pas relevant.
Rozenhoedkaai, où la glace était moins
épaisse, le défendeur sentit que la glace allait On peut généralement présumer que la
se briser sous son poids et if prit appui sur la commune (en l'espèce la défenderesse) doit
personne la plus proche, en l'occurrence le prendre toutes les mesures adéquates ~our
demandeur. Le défendeur s'agrippa au bras du prévenir tout risque anormal, à moins qu une
demandeur et par ce mouvement, fit glisser le cause étrangère, qui ne pourrait lm être
demandeur qui tomba sur la glace et attribuée, l' ait em~chée de remplir son devoir
partiellement dans l'eau. de protection. La défenderesse a négligé, soit
d'écarter le public des endroits dangereux, soit
Dans sa chute, le demandeur perdit son d'annoncer en temps utile une mterdiction
appareil photo dans l'eau et fut gravement générale de déambuler sur la glace. Cette
blessé à l'épaule. Selon le rapport médical, le dernière mesure n'était pas impossible à
demandeur a souffert d'une fracture/luxation réaliser, si l'on en juge par les mesures qui ont
de l'épaule droite, qui a nécessité une été prises juste après l'accident: «A la
intervention chirur~icale et des soins post- demande des sapeurs-pompiers, il est interdit
opératoires de kinesithérapie. Le demandeur de déambuler sur la glace. Les patrouilles de
s est trouvé en état d'incapacité totale de police en seront informées et tous les canaux
travailler du 17 février 1985 au 30 septembre seront évacués» (p. 2 du P.V. 1028 dans le
1985, et en incapacité partielle au moins dossier pénal). Ainsi la responsabilité de la
jusqu'au 2 septembre 1986. Son invalidité défenderesse est certaine et la demande est
physique est de 20 à 25%. Les conséquences fondée.
économiques de son incapacité de travail
devraient être nettement supérieures. Le
dommage esthétique a été estimé léger (soit
3/7 sur l'échelle habituelle).
2. Le demandeur, qui s'appuie sur les articles
1382 et 1383 du Code civil à l'encontre du
défendeur, fait valoir que ce dernier ne s'est
pas comporté de manière prudente et diligente.
En réalité, le défendeur s'est trouvé dans une
situation imprévisible et irrésistible, et s'est
comporté normalement face à un risque mortel
t'
-
RECHTSKUNDIG WEEKBlAD 1990-1991-nr. 13 -24 november 1990

215, § 1, B.W. stelt immers enkel een beperking aan het ac- geen gezinswoning meer is gezien de langdurige feitelijke
tief beschikkingsrecht van de individuele echtgenoot -de scheiding, geen reden meer is omover te gaan tot de beoor-
hypotheekstelling inbegrepen -, niet aan zijn passievebe- deling van de weigering van instemming, daar voor de ver-
voegdheid om zijn goederen te verbinden door het aangaan koop van een niet-gezinswoning geen instemming op basis
van schulden. De beschenning heeft dan oak niet de onbe- van art. 215 B.W. vereist is.
slagbaarheid van het huisraad tot gevolg (Baeteman, G. e.a., Indien art. 215 B.W. niet van toepassingwordt verklaard,
«Overzicht van rechtspraak huwelijksvennogensrecht(1982- wordt het licht op groen gezet voor de beschikking over, in
88»>,T.P.R., 1990,163,Dr. 14; Beslagrechter Brugge, 13 no- casu de vervreemding van het goed.
vember 1979, RW, 1980-81,2084; Gent, 30 juni 1987, T ln dit leerstuk is voldoende ruimte voor billijkheid en ap-
Not., 1987,482 en Rec. Gén. Enr. Not., 1988,287; Beslagr. preciatie van de rechter, maar rechtszekerheid en voorspel-
Brussel, 10 juli 1986,Rev. Not. B., 1986,591; Rb. Antwer- baarheid worden hier niet gediend~
pen, 18 december 1989,R. W, 1989-90,1064).
13. Besluit. De rechter zal uiteraard niet worden gea- Patricia Van de Wtele
dieerd indien de echtgenoot-beschikkerde insternming van lnstituutFamilierecht
zijn partner verkrijgt, uitdrukkelijk of stilzwijgend (dit laat- KU. Leuven
ste bv. door het niet-naleven van de vervaltennijn van een
jaar: Rb. Namen, 19 januari 1982,[nfo Jura, 1983, 236, La
Basoche,1983,Dr. 4-5,Rev. Rég.Dr., 1982,117,noot Ferbus-
Banneux, D., en Rec. Gén. Enr. Not., 1982, Dr. 22768, 88, BURGERLUKERECHTBANKTE BRUGGE
noot A.C.).
ln de volgende gevallen zal hij weI moeten optreden: le KAMER -28 SEPTEMBER 1988
a) De echtgenoot-beschikkerverkrijgt de nodige instem-
Rechter: de h. Vandorpe
ming ni et en richt zich tot de rechtbank om toch machtiging Advocaten:rnrs. Sierens,De Raeymaeckeren Priern
te verkrijgen, stecunendop een misbruik van weigering van
instemming (machtiging verleend.. Rb. Luik, 15 december
1. Onrechtmatige daad -Aansprakelijkheid -Door het
1978,aangeh.;Rb. Nijvel, 29 maart 1983,aangeh.;Rb. Brus-
ijs gezaktedrenkeling -Zich vastkIampen aan de dichtsbij
sel, 27 juni 1984,aangeh.,'Rb. Brussel, 25 apri11986,aangeh.
zijnde persoon -Rechtvaardigingsgrond -2. Onrechtma-
en Rb. Gent, 21 januari 1987,aangeh.,'machtiginggeweigerd: tige overheidsdaad -Waterwegen in en rond de stad -
Rb. Brussel, 11 oktober 1977, aangeh.; Bergen, 18 oktober
Maatregelen om ieder abnormaal gevaar te voorkomen
1977,aangeh.,' Brussel, 13 februari 1980, aangeh. en Rb.
Neufchâteau, 26 november 1986, aangeh.). 1. Degenedie bij het wandelenop het ijs plots door het ijs
b) De echtgenoot-eigenaarheeft reeds beschikt zonder
zakt enzich dan vastklamptaan degenedie zich het dichtst bij
zich te bekornmeren over de aanwezigheid van insternming
hem bevindt,heeft in die onvoorzienbareen VOGT hem levens-
van zijn wederhelft. Deze laatste vordert de nietigverklaring
bedreigendesituatie gehandeldzoals een nonnale drenkeling
op grand van art. 224B.W., zoals in het geannoteerdevonnis
zou hebbengehandeld.Deze onbetwistbarenoodsituatievonnt
(zie oak Brussel, Il juni 1988,aangeh. en Rb. Namen, 19
voor de drenkelingeen rechtvaardigingsgrond die hem bevrijdt
januari 1982, aangeh.). van zijn civielrechtelijkeaansprakelijkheidjegens degeneaan
De rechtbank kan, steunend op een ruime appreciatiebe-
wie hij zich heeft vastgeklampt.
voegdheid, verschillende van de hierboven besproken crite-
2. De overheid,in casu een stadsbestuur,moet aile gepaste
ria uitkiezen, achterwege laten, afwegen en combineren om
maatregelennemenom ieder abnonnaal gevaar,in casu op de
zo een goed aIs gezinswoningte beschermen,dan wei de be-
waterwegenin en rond de stad,te voorkomen,tenzijeenvreem-
schilling over de woning toe te laten. Ingeval hij art. 215, de oorzaak, die haar niet kan worden toegerekend,haar belet
§ 1, B.W. niet van toepassing acht, kan hij dit vanuit twee
de op haar rustendebeveiligingsplichtna te komen.
invalshoeken beargumenteren: ofwel oordeelt hij dat er
geen gezinswoning meer is (Brussel, 8 juni 1977, aangeh.),
ofwel is er weI een gezinswoning, maar geen gewichtige re- Van R. t/ G. en Stad Brugge
den om niet tot de beschikking ervan over te gaan. De recht-
bank van Tongeren heeft de volgende argumenten gehan- 1. Voor de feitelijke gegevensis de Rechtbank aangewe-
teerd: zen op het strafdossier dat door de politie te Brugge n.a.v.
-gezien de langdurige feitelijke scheiding is er geen het ongeval werd opgesteld.
kans meer op herstel van het huwelijk en dus geen sprake Hieruit blijkt dat verweerder sarnen met zijn echtgenote
meer van het bestaan van een gezinswoning; op het ijs wandelde ter hoogte van de Dijver en op zeker
-bovendien heeft de schuldige echtgenoot geen recht ogenblik gekomen onder de brug Wollestraat-Rozenhoed-
om art. 215 B.W. in te roepen; kaai, door het ijs zakte. Toen verweerdervoelde dat hij door
-en dan nog heeft hij geengewichtige reden om zijn in- het ijs ging zakken heeft hij houvast gezocht bij de dichtst
stemming te weigeren terwijl de echtgenote-eigenaresweI bijzijnde persoon, in casu eiser. Verweerder greep eiser bij
gegronde reden heeft tot verkoop (nI. behoud van het fa- de.arm en door dit maneuver gleed deze uit en kwam hij
op het ijs terecht, gedeeltelijk in het water.
miliekapitaal). Bij zijn val verloor eiser zijn fototoestel in het water en
-het argument van de kinderen werd weI aangeraakt,
doch niet uitgewerkt. werd hij ernstig gewond aan de schouder.
Men constateert een vennenging van de twee argumen- Voigens de doktersattesten van 1 maart 1985en 5 septem-
tell, die onlogisch is aangezien er, na de vaststelling dat er ber 1986was er bij eiser een fractuur/luxatie van de rech-

441
RECHrSKUNDIG WEEKBLAD 1990-1991-nr. 13 -24 november 1990

terschouder waarvoor een operatieve behandeling noodza- zoek van de brandweer wordt het verboden nog op het ijs
kelijk bleek met postoperatieve kinesitherapie. te gaan. De patrouilles worden ingelicht hiervan en aIle
Er was een volledige arbeidsongeschiktheidvan 17 febru- Reien worden ontruirnd» (blz. 2 P.V. 1028 in Strafdossier).
ari 1985 lot 30 september 1985 en voorts gedeeltelijke ar- Daar de aansprakelijkheid van verweerster rechtens vast-
beidsongeschiktheid, minstens lot 2 september 1986. staal, is de vordering van eiser in de hierna bepaalde mate
De voorziene fysieke invaliditeit wordt geschat op 20 à gegrond.
25%. De economische arbeidsongeschiktheid zou bedui-
dend hoger liggen. De esthetischeschade wordt beschouwd NOOT -Tegen bovenstaandvonnis is geen hoger beroep
ais licht (3 op de klassieke zevenledige schaal). ingesteld.
2. Eiser, die zich jegens verweerder baseert op de artike-
len 1382 en 1383B.W., dient aan te lODendat verweerder
in zijn handelen niet de zorgvuldigheid aan de dag legde die
in het maatschappelijk verkeer van hem kon worden ver- ARBEmSRECHTBANKTE AN1WERPEN
wacht.
ln werkelijkheid kwam verweerder terecht in een onvoor-
zienbare en onweerstaanbare situatie, en heeft hij gehan- 2e KAMER -9 fUNl 1989
deld zoals een normale sterveling (en in casu drenkeling) Voorzitter: de h. Verschueren
zou hebben gehandeld: in deze voor hem levensdreigende Rechters in sociale zaken: de hh. De Brouwer en Stuer
situatie heeft hij zich vastgeklampt aan diegene die zich het Advocaten : mrs. Lenaerts loco Deprez en Rauw~ loco Poel.
dichtst bij hem bevond. mans
Deze onbetwistbare noodsituatie vormt een rechtvaardi-
gingsgrond die verweerder van zijn civiele aansprakelijkheid Arbeidsovereenkomst zeelieden-1. Onbepaaldeduur -
jegens eiser bevrijdt (vgl. T.P.R., 1987, 1262). Vakantiena zeereis-Opzegging -Toepasselijke wet -
3. Eiser beroept zich jegens verweerster op de artikelen 2. Eersteofficier-werktuigkundige-Bediende
1382 en 1383 B.W., eerste lido Verweerster haalt weliswaar
van onder het star een stedelijke politieverordening van 1 1. Aangeziende arbeidsovereenkomst voor zeeliedeneen ein-
februari 1879te voorschijn en beroept zich op artikel 1 dat de neemt ophet einde van de zeereisbij de afmonstering,wordt
bepaalt dat het verboden is te schaatsen en zonder nood- zij nier verlengddoar eenperiode van vakantie na de zeereis.
zakelijkheid op het ijs te gaan op de binnen- en buitenwaters Tijdensdezeperiode is, in geval van doorlopendedienstbetrek-
der stad. king op verschi/lendeschepen,de Arbeidsovereenkomstenwet
Allereerst bewijst verweerster niet dat deze politieveror- van 3 juli 1978 toepasselijk.
dening overeenkomstig artikel 102 van de Gemeentewet 2. De eersteofficier-werktuigkundigebekleedteen leidende
werd bekendgemaakt. Verweerster bewijst wei dat van die functie aan board en heeft, in geval van toepassingvan de Ar-
verordening wordt melding gemaakt in het bestuursmemo- beidsovereenkomstenwet van 3 juli 1978,de hoedanigheidvan
riaal van de provincie, doch dit is een voorschrift (artikel 78 bediende.
Gemeentewet) van zuiver intem-administratieve aard en be-
wijst m.a.w. de effectieve bekendmaking niet (Cass.,9 janu-
ari 1882, Pas., 1, 25). G. t/ N.V. A.
Doch er is meer. Artikel 2 van diezelfde verordening be-
paalt dat het college van burgemeesteren schepenendit ver- J. FEITEN
bod mag opschorten, indien de omstandigheden het toela-
tell. Eiser stelt sedert 14 aug. 1974 t/m 3 dec. 1987ononder-
Het kan niet worden ontkend dat het betreden der reien, broken in dienst van verwerende partij geweest te zijn.
zowel door voetgangersaIs schaatsers,werd toegestaandoor Blijkens verschillende arbeidsovereenkomsten wegens
verweerster. scheepsdienstmet verwerende partij, te weten van 4 jan.
Verweerster betwist niet dat op sommige gevaarlijke 1984,5 juni 1984,8 febr. 1985,21 jan. 1986 en 1 aug. 1986
plaatsen nadarafsluitingen waren geplaatst om het publiek naar verschillende wijzen maar met een maximumduur tot
op afstand te houden. respectievelijk 31 dec. 1986,31 dec. 1987 en 31 dec. 1988,
De talrijke wandelaars mochten dus het rechtmatig ver- werd eisende partij in dienst genomen doar verwerende par-
trouwen koesteren dat er voldoende veiligheidsmaatregelen tij ais eerste werktuigkundige, om te varen aan board van
waren getroffen. De argumentatie van verweerster over de de MS. Pocahontas, MS. Coral Temse en MS Pocantico.
risicoaanvaarding snijdt in die omstandigheden geen haut. Bij aangetekendebriefvan 17 september 1987deelde ver-
Algemeen wordt aanvaard dat de overheid -in casuver- werende partij aan eisende partij het volgende mee: «Wij
weerster -aile gepaste maatregelen moet nemen om ieder verwijzen naar uw afmonstering van MIS Pocahontas op 20
abnormaal gevaar te voorkomen, tenzij een vreemde oor- juli 1987 te Antwerpen. ln acht nemende uw houding ten
zaak, die haar niet kan worden aangerekend,haar belet de overstaan van de technische superintendent en marine su-
op haar rustende beveiligingsplicht na te komen. Verweer- perintendent van de rederij, alsook tegenoverde gezagvoer-
ster heeft nagelaten om hetzij aile gevaarlijke plaatsen voor der van het schip, en uw weigering tot medewerking, hebben
het publiek te beveiligen, hetzij tijdig een algemeenverbod wij besloten U niet meer in dienst te nemen op onze sche-
lot toegang af te kondigen. Dat laatstgenoemde maatregel pen. Uw verlof is ten einde op 22 oktober 1987.De wettelijke
materialiter niet onmogelijk was, blijkt uit de maatregelen vooropzegperiode eindigt op 3 december 1987».
die onverwijld na het ongeval werden genomen: «Op ver-

442