Vous êtes sur la page 1sur 6

BIULETYN EUROPE DIRECT - POZNA Ochrona rodowiska

05/2009

Blisko 80% Europejczykw uznao, e zanieczyszczone rodowisko ma bezporedni wpyw na ich ycie tak pokazuj badania Eurobarometru. Wynika z niego e dla Europejczykw zmiany klimatyczne s najwikszym wyzwaniem, przed jakim stoi dzi wiat. Przedstawiony przez Komisj Europejsk pakiet ustaw klimatyczno-energetycznych ma szans przyczyni si do wiatowej walki o klimat. Jego zaoenia mona w skrcie okreli jako 3 x 20, czyli zwikszenie o 20% efektywnoci energetycznej caej Unii do 2020 roku, zwikszenie udziau energii ze rde odnawialnych do 20%, co najmniej o tyle samo ograniczenie emisji gazw cieplarnianych do roku 2020 w porwnaniu z rokiem 1990 oraz zwikszenie do 10% udziau energii ze rde odnawialnych w transporcie. Ochrona rodowiska nie od pocztku bya przedmiotem regulacji Traktatu ustanawiajcego Wsplnot Europejsk. Odpowiednie przepisy wprowadzane byy stopniowo, od 1986 roku, kiedy uchwalono Jednolity Akt Europejski. Prawo wsplnotowe w dziedzinie ochrony rodowiska dzielone jest na nastpujce zagadnienia : prawo horyzontalne, jako powietrza, gospodarowanie odpadami, jako wody, ochrona przyrody, ograniczenie zanieczyszcze przemysowych i zarzdzanie ryzykiem, chemikalia i genetycznie zmodyfikowane organizmy, ochrona przed haasem, bezpieczestwo nuklearne i ochrona przed promieniowaniem. Jak podaje na swoich stronach internetowych Komisja Europejska (DG rodowisko), na wsplnotowe prawo ochrony rodowiska skada si obecnie ponad 200 aktw prawnych. Podstawowe i najczciej wymieniane zasady oglne wsplnotowego prawa ochrony rodowiska wyraone w Traktacie Wsplnoty Europejskiej, to : - zasada integracji polityki ochrony rodowiska z politykami sektorowymi, ktra polega na uwzgldnianiu ochrony rodowiska przy ustalaniu i realizacji wszystkich polityk i dziaa Wsplnoty, - zasada prewencji, ktra polega na obowizku rozwaenia potencjalnych skutkw danego dziaania przed jego podjciem i wycignicia std odpowiednich wnioskw, - zasada przezornoci (ostronoci), ktra zwizana jest z zasad prewencji i nakazuje podjcie dziaa zapobiegawczych wtedy, kiedy nie zosta dowiedziony brak negatywnych oddziaywa na rodowisko, - zasada zanieczyszczajcy paci, ktra oznacza, e sprawca powinien ponie koszty usunicia skutkw spowodowanego przez siebie zanieczyszczenia, a w przypadku spowodowania zagroenia zanieczyszczenia koszty zapobieenia jego wystpieniu) - zasada wysokiego poziomu ochrony, ktra nakada na Komisj obowizek uwzgldniania wysokiego poziomu ochrony we wszystkich przedkadanych wnioskach legislacyjnych, dotyczcych m i. rodowiska, - zasada rektyfikacji (usuwania szkd u rda),ktra oznacza, e potencjalne szkody w rodowisku, w tym przede wszystkim zanieczyszczenia, powinny by usuwane na najwczeniejszym moliwym etapie (np. w pocztkowej fazie procesu produkcji, a nie po jego zakoczeniu). Promuje wic ona rozwizania polegajce np. na stosowaniu technologii czystszej produkcji (powodujcej mniej zanieczyszcze, mniej materiao- i energochonnej) zamiast technologii i rozwiza koca rury, polegajcych na neutralizowaniu lub usuwaniu istniejcych ju zanieczyszcze (rozwizaniami takimi s np. filtry, skadowiska odpadw itp.). Zasada preferuje ustalanie standardw emisyjnych dla szkodliwych substancji,
1|Strona

BIULETYN EUROPE DIRECT - POZNA

05/2009

- zasada kompleksowej ochrony polega na zintegrowanym podejciu do rodowiska, tj. nakazuje, aby ochrona jednego elementu rodowiska nie powodowaa pogorszenia stanu pozostaych elementw. Na przykad ustalenie ostrzejszych standardw ochrony powietrza nie moe powodowa, aby podmiot, ktry powoduje zanieczyszczenia powietrza, zmieni stosowan technologi w taki sposb, e zanieczyszczenia te bd wprowadzone do wody, lub wytwarzane w postaci odpadw, Dziaania w ochronie rodowiska s wyraone w wieloletnich programach dokumentach o charakterze wytycznych polityki i formalnie nie majcych mocy wicej. Stanowi one jednak podstaw ksztatowania ochrony rodowiska w Unii Europejskiej i podstaw do opracowywania dalszych aktw normatywnych. W chwili obecnej jest realizowany szsty program dziaania w ochronie rodowiska, obowizujcy w latach 2001-2010, ktry okrela cztery zagadnienia uznane za szczeglnie wane w polityce ekologicznej UE : 1. zmiany klimatyczne 2. przyrod i biornorodno, 3. rodowisko a zdrowie, 4. gospodarowanie zasobami naturalnymi i odpadami. Czonkostwo w UE zobowizuje pastwa do implementacji (wdroenia) wsplnotowego dorobku prawnego (acquis). W przypadku prawa pisanego implementacja ta skada si z transpozycji (przeniesienia norm wsplnotowych do krajowego porzdku prawnego), stosowania i przestrzegania tych norm. Wdroenie prawa wsplnotowego obejmuje wic nie tylko jego transpozycj, ale zapewnienie, e zostan podjte odpowiednie dziaania praktyczne zapewniajce jego zastosowanie w praktyce (np. osignite zostan wymagane dyrektywami standardy emisyjne lub jakoci rodowiska, wybudowana zostanie wymagana liczba oczyszczalni ciekw itp.). W przypadku przepisw z zakresu ochrony rodowiska praktyczne zastosowanie przepisw wymaga czsto znacznych nakadw finansowych i inwestycyjnych. Polska, w odniesieniu do praktycznego wdroenia niektrych wymaga uzyskaa (podobnie, jak inne przystpujce do UE kraje) okresy przejciowe, pozwalajce na odsunicie w czasie niektrych obowizkw. Na przykad zastosowanie dyrektywy nr 1999/31/WE w sprawie skadowania odpadw zostao odroczone do dnia 1 stycznia 2012 roku. Okres dotyczy tylko gminnych skadowisk odpadw i nie ma zastosowania do odpadw niebezpiecznych ani przemysowych, - zastosowanie dyrektywy nr 91/271/EWG dotyczcej oczyszczania ciekw komunalnych : w odniesieniu do wymogw dotyczcych systemw zbierania i oczyszczania ciekw komunalnych zostao odroczone do 31 grudnia 2015 roku a w odniesieniu do wymogw okrelonych t dyrektyw dla ciekw przemysowych ulgajcych biodegradacji do dnia 31 grudnia 2010 r., - zastosowanie dyrektywy nr 2001/80/WE w sprawie zanieczyszcze do powietrza z duych obiektw energetycznego spalania : dla dwutlenku siarki do 31 grudnia 2015 roku, dla tlenkw azotu do 31 grudnia 2017 roku. Dyrektywa nr 2003/4 wskazuje, ze dostp do informacji jest traktowany jako prawo podmiotowe czowieka. Dyrektywa ta szeroko definiuje pojcie informacji o rodowisku i precyzuje, do jakich informacji m. in. obywatel powinien mie dostp:
2|Strona

BIULETYN EUROPE DIRECT - POZNA

05/2009

- stanu elementw rodowiska, w tym powietrza, wody, powierzchni ziemi, krajobrazu, a take biornorodnoci i jej skadnikw, w tym GMO, a take wzajemnych oddziaywa pomidzy tymi elementami, - emisji oraz odpadw, ktre mog mie wpyw na rodowisko, - podejmowanych rodkw i dziaa mogcych wpywa na rodowisko lub podejmowanych w celu jego ochrony, - raportw na temat realizacji przepisw prawnych dotyczcych ochrony rodowiska, stanu ludzkiego zdrowia i bezpieczestwa. Jako wd Prawo wsplnotowe ju w pierwszym programie dziaania w ochronie rodowiska obejmujcym lata 1973-1976, okrelio standardy jakociowe dla wd sucych okrelonym celom. Regulacje dotycz : kpielisk, wd wymagajcych ochrony lub poprawy w celu zachowania ycia ryb, wd, w ktrych yj skorupiaki, wd powierzchniowych przeznaczonych do posykiwania wody pitnej w pastwach czonkowskich, wody przeznaczonej do spoycia przez ludzi. Gospodarowanie odpadami Podstawowe zasady gospodarki odpadami wsplnotowe podejcie do gospodarki odpadami oparte jest na trzech gwnych zasadach : - zapobieganie powstawaniu odpadw jest uwaane za kluczowy skadnik kadej strategii gospodarki odpadami. Zapobieganie ma polega nie tylko na ograniczeniu oglnej iloci wytwarzanych odpadw, ale take na redukcji stwarzanego przez nie zagroenia poprzez redukcj zawartoci niebezpiecznych substancji w produktach. Zapobieganie powstawaniu odpadw zwizane jest z wdraaniem nowych niskoodpadowych metod produkcji, a take ze zwikszaniem wiadomoci konsumentw, tak aby wybierali produkty bardziej przyjazne rodowisku i w ekologicznych opakowanych, - recykling i powtrne uycie. W przypadku, gdy nie mona zapobiec powstaniu odpadw, naley dy do odzyskania z nich jak najwikszej iloci materiaw nadajcych si do powtrnego uycia. Komisja Europejska zidentyfikowaa kilka specyficznych strumieni odpadw, na ktrych recykling zwraca szczegln uwag. Nale do nich odpady opakowaniowe, pojazdy wycofane z eksploatacji, baterie, zuyty sprzt elektrotechniczny i elektroniczny, - udoskonalenie metod unieszkodliwiania i monitoring. Tam, gdzie to moliwe, odpady, ktre nie mog by poddane recyklingowi lub powtrnemu uyciu, powinny zosta w bezpieczny sposb spalone, a dopiero w ostatecznoci skadowane. Obie te metody unieszkodliwiania musz by starannie monitorowane z uwagi na potencjaln moliwo spowodowania szkd w rodowisku. Oprcz trzech wymienionych wyej zasad (tzw. triady postpowania z odpadami) w UE podkrela si jeszcze istnienie zasady bliskoci. Oznacza ona, e odpady powinny by unieszkodliwiane jak najbliej miejsca swojego powstania, przy jednoczesnym zapewnieniu, ze unieszkodliwianie to nastpowa bdzie dziki uyciu najbardziej odpowiednich technologii gwarantujcych bezpieczestwo dla rodowiska i dla zdrowia ludzi. Kwestie skadowania odpadw uregulowane s w dyrektywie nr 1999/31/WE. Jej gwnym celem jest okrelenie rodkw, procedur i wskazwek gwarantujcych uniknicie lub zminimalizowanie szkodliwych oddziaywa na rodowisko zwizanych ze skadowaniem
3|Strona

BIULETYN EUROPE DIRECT - POZNA

05/2009

odpadw zwaszcza oddziaywa na wody powierzchniowe oraz na rodowisko globalne (chodzi tu m.in. o zapobieganie efektowi cieplarnianemu, do ktrego przyczynia si metan gaz wydzielajcy si ze skadowisk). Dyrektywa nakazuje dy do ograniczenia skadowania odpadw ulgajcych biodegradacji. W zwizku z tym pastwa czonkowskie zobowizane zostay do opracowania narodowych strategii redukcji skadowania tych odpadw strategie te powinny przewidywa rodki suce recyklingowi, kompostowaniu, produkcji biogazu oraz odzyskiwaniu energii i surowcw. Dyrektywa wyznacza kolejne etapy redukcji iloci skadowanych odpadw biodegradowalnych : - do 2006 roku byo to do 75% masy odpadw z 1995 roku, Do 2009 roku do 50% masy odpadw z 1995 roku, Do 2016 roku do 35% masy odpadw z 1995 roku. Miasta w duej mierze przyczyniaj si do przyspieszenia zmian klimatu, ale z drugiej strony, mog one odgrywa wan rol w szukaniu innowacyjnych rozwiza w dziedzinie zmniejszania emisji dwutlenku wgla, wzrostu zuycia energii odnawialnych, poprawie efektywnoci energii. W dzisiejszych czasach wiat coraz bardziej si urbanizuje. Wedug Organizacji Narodw Zjednoczonych, w 1950 roku tylko 29% mieszkacw mieszkao w miastach, jednak dzisiaj ju cyfra ta zblia si do 50%, a w 2050 przewiduje si, e dojdzie do 70%. W Unii Europejskiej 80% mieszkacw mieszka w miastach, ktre s odpowiedzialne za produkcj 70% emisji gazw cieplarnianych. Miasta wic mog gra du rol we wdraaniu efektywnych polityk dotyczcych zmian klimatu obejmujcych transport, wod, energi i odpady. W tej chwili wida ju dziaania miast w tym obszarze. Wadze Londynu ju na pocztku 2005 roku ogosiy, e bd rozwija pierwsz strategi dotyczc klimatu dla miasta o wymiarze wiatowym. Londyn byy pionierem, jeli chodzi o pobieranie opat za wjazd samochodw do Londynu w godzinach szczytu. Od wprowadzenia tej polityki, 70 000 mniej samochodw wjeda do Londynu, a ilo pasaerw w miejskiej komunikacji autobusowej wzrosa o 6%. Jednym z celw zielonych miast jest zmniejszenie konsumpcji energii. Jest wiadome, e budynki pochaniaj ponad 40% cakowitej konsumpcji energii Unii Europejskiej. Innym z celw miast jest lokalna produkcja energii znaczna cz energii produkowanej w duych elektrowniach jest tracona podczas transportu na due odlegoci. Miasta innowacyjne szukaj sposobw, jak produkowa energi, tak, gdzie jest ona konsumowana. Innowacyjne technologie rozwijaj si take w kierunku wykorzystania odpadw do produkcji energii. Niektre przedsibiorstwa rozwijaj w tej chwili technologie dotyczce produkcji energii odnawialnej, z odpadw gospodarstw domowych, co przyczyni si do zmniejszenia si wysypisk mieci, emisji gazw oraz wzrostu recyklingu. Ruch uliczny na terenach zurbanizowanych jest najwikszym rdem emisji dwutlenku wgla w Unii Europejskiej. Poprzez wzrost o 4,3 milionw samochodw rocznie na europejskich drogach, wzrost dwutlenku wgla pochodzcego z transportu, moe by w 2010 roku o 40% wyszy w porwnaniu z rokiem 1990. Czyste paliwo, oraz technologie hybrydowe dla autobusw i innych publicznych samochodw mog doprowadzi do dalszych redukcji emisji.

4|Strona

BIULETYN EUROPE DIRECT - POZNA

05/2009

Dofinansowanie projektw Miasta mog realizowa powysze projekty dziki dofinansowywaniu ich z programw europejskich: - w dziedzinie energii i transportu z programu, ktry jest czci programu dotyczcego Kompetencji i Innowacji (strona internetowa : http://ec.europa.eu./energy/intelligent/call_for_proposals/index_en.htm, - z programu Marco Polo (zmniejszenie ruchu na drogach, przy uyciu drg szynowych i statkw : http://ec.europa.eu/transport/marcopolo/home/home_en.htm, - z programw dotyczcych energii odnawialnych: http://ec.europa.eu/environment/jrec/energy_fund_en.htm - z programw dotyczcych ochrony rodowiska, dla organizacji pozarzdowych : http://ec.europa.eu/environment/ngos/index_en.htm Unia Europejska finansuje take badania naukowe oraz rozwj technologiczny na rzecz walki ze zmianami klimatu. Na programy te, w dziedzinie rodowiska, energii, transportu i przestrzeni kosmicznej i globalnego monitoringu rodowiska i bezpieczestwa, realizowane w ramach Sidmego Programu Ramowego, na lata 2007-2013 zostanie przeznaczonych 9 mld euro. Unia Europejska w latach 2007-2013 przeznaczy take 1,7 mld euro z programu LIFE+ na projekty dotyczce ochrony rodowiska. Life+ skada si z trzech komponentw : LIFE+ przyroda i rnorodno biologiczna (w ramach tego komponentu wspfinansowane bd projekty dotyczce najlepszych praktyk i projekty demonstracyjne suce wdraaniu dyrektywy ptasiej i dyrektywy siedliskowej oraz sieci Natura 2000. Ponadto wspfinansowane bd projekty innowacyjne i demonstracyjne suce realizacji celw okrelonych w komunikacie Komisji Zatrzymanie procesu utraty rnorodnoci biologicznej do roku 2010 i w przyszoci), LIFE+ polityka i zarzdzanie w zakresie rodowiska, LIFE+ informacja i komunikacja. Informacje na temat programu LIFE znajduj si na stronie : http://ec.europa.eu/life. Informacj na temat komponentw programu LIFE, skadania wnioskw mona znale na stronie :http://ec.eurpa.eu/environment/life/funding/lifeplus.htm. Take inne programy europejskie su dofinansowaniu programw zwizanych z ochron rodowiska. W Polsce rodki na ochron rodowiska mona pozyska w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i rodowisko (2007-2013). cznie na rodowisko z POIi bdzie wyasygnowanych 4,8 mld euro, na transport 19,4 mld euro, a na energetyk 1,7 mld euro. O Programie Operacyjnym Infrastruktura i rodowisko (2007-2013) mona znale informacje na stronie internetowej : http://www.mrr.gov.pl/ProgramyOperacyjne%2020072013/Infrastruktura%20i%20Srodowisko/Strony/poiis.aspx
5|Strona

BIULETYN EUROPE DIRECT - POZNA

05/2009

Take Regionalne Programy Operacyjne dofinansowuj dziaania zwizane z ochron rodowiska. Energie odnawialne Latem temperatura na Islandii przekracza ledwie 10 stopni Celsjusza. Jednak mieszkacy nie pac wysokich rachunkw, bowiem ponad 80% energii wykorzystywanej na wyspie stanowi energia geotermalna i wodna. Pakiet ustaw klimatyczno-energetycznych zmusi rwnie Polsk do rozwoju energetyki odnawialnej. Dzi udzia energii odnawialnej w krajowym bilansie energetycznym wynosi tylko 7,2%, a w 2020 roku powinien wynie ok. 15%. Dziki energiom odnawialnym farmom wiatrowym, biomasie w atmosferze znajdzie si okoo 600-900 mln ton dwutlenku mniej, zmniejszy si te zuycie paliw kopalnych o okoo 200300 mln ton. Jest to wielka szansa dla maych miejscowoci i wsi, w ktrych powstan setki farm wiatrowych i tysice biogazowi., gdzie pracowa bd specjalici powstan miejsca pracy. Wyliczono, i gdyby w Polsce powstao 2,5 tysica lokalnych biogazowi uzyskamy 3 tysice megawatw tyle, ile produkuje jedna nowoczesna elektrownia atomowa. W 2007 roku energia wiatrowa pokrywaa tylko 0,25% zuycia prdu w Polsce. Kiedy w Polsce najpopularniejszym sposobem pozyskiwania energii alternatywnej stanowiy elektrownie wodne. Przed wojn dziaao w kraju 10 tysicy maych siowni wodnych. Daway energi elektryczn, si dla mynw, tartakw. W latach 50. byo jeszcze czynnych 6330 tego rodzaju obiektw, ale nie pasoway do wielkich elektrowni wglowych. W 1985 roku dziaao ich tylko 600. My te moemy co zrobi w walce z globalnym ociepleniem zacznijmy od wymiany arwki na energooszczdn, sortowania mieci, docieplenia domu czy zakrcenie kranu w czasie mycia zbw. Sprawdmy te, czy nasz kran nie kapie (kapicy kran to ubytek 10 litrw wody na dob). Gaszc wiato w pokoju zyskujemy 200 z rocznie, wyczajc funkcj stand-by przy urzdzeniach, oszczdzamy 70 z na rok. Zakrcajmy te grzejniki, kiedy wietrzymy mieszkanie. Optymalna temperatura dla czowieka to 20 stopni Celsjusza. Obnienie temperatury w mieszkaniu o 2 stopni, to 10% oszczdnoci w kosztach ogrzewania. Kupmy kolektory soneczne. Mona je zainstalowa prawie w kadym gospodarstwie domowym. Ju 5 m kw. kolektora wystarczy do zaopatrzenia w ciep wod gospodarstwa skadajcego si z 4 osb. Cena kolektora wynosi okoo 700 z za metr kwadratowy. Moemy przenie proekologiczne zachowania na teren pracy (70% odpadw biurowych : papieru, tektury i plastiku, nadaje si do powtrnego uycia), a take zmieni nasze codzienne nawyki komunikacyjne korzysta z transportu publicznego. Walka z ociepleniem nie bdzie atwa jest to wyzwanie na miar XXI wieku. Opracowaa: Aleksandra Szaa Konsultant Europe Direct - Pozna

6|Strona