MŁODA POLSKA 1. Chronologia epoki: od 1880 r. rozpoczyna się w Europie i Polsce krytyka idei oraz haseł pozytywistycznych.

Przyjmuje się umownie, że nowa epoka w dziejach kultury europejskiej rozpoczyna się od 1891 (głównie w Polsce), a kooczy w 1918. 2. Nazwy epoki: a) Młoda Polska - określenie wprowadzone przez Artura Górskiego w 1898 r. w cyklu art. opublikowanych w "Krakowskim Życiu" pod takim samym tytułem. Określenie eksponowało ostry podział na "starych i młodych" - zwolenników haseł poprzedniej epoki i zwolenników z zasadniczego przewartościowania wszystkich obowiązujących dotychczas norm. b) Neoromantyzm - termin podkreślał podobieostwo kultury modernizmu do kultury romantycznej. Podobieostwo to dot.: podstaw filizof, upodobao estetycznych, sytuacji polit. W lit. polskiej ożyło zainteresowanie twórczością Mickiewicza i Słowackiego. W Mickiewiczu widziano inspiratora myśli polit. a także wyznawcę poglądów demokratycznych, Słowackiego ceniono jako twórcę nowych wartości estetycznych, wirtuoza słowa. c) Modernizm - określenie uzywane bardzo często dla nazwania całej epoki, w lit. polskiej termin rozpowszechniony przez K. Bykę; słowo pochodzi z j. fr. gdzie moderne oznacza współczesny i nowoczesny. d) Fin de Siecle - termin pochodzi z j. fr. i oznacza "koniec wieku". Nazwa ta kojarzyła się współczesnym z poglądem, że tradycyjna kultura europejska przeżywa kryzys i chyli się ku upadkowi. Z przekonaniem tym łączono często pojawienie się postaw schyłkowych - dekadenckich. Stąd koeljnym określeniem epoki będzie nazwa dekadentyzmu. e) Dekadentyzm - termin ten traktowano jako pewien stan emocjonalny, wynikający z przekonania o nieuchronności dokonujących się przeobrażeo prowadzących do katastrofy. Zgodnie z tym przekonaniem w rozwój cywilizacyjny wpisana jest nieuchronnie zagłada i katastrofa. W związku z tym byt człowieka odczuwano jako tragiczny, a postawę dekadencką cechowało: apatia, niechęd do działania, brak buntu, aprobata perwersji, manifestowanie poczucia przesytu i znudzenia. f) Symbolizm - autorem pojęcia był Moris M. Materine, belgijski pisarz wg. którego rzeczywistośd w której żyjemy składa się z ducha i jego cienia, tj. materii poznawanej za pomocą zmysłów. Celem sztuki jest poszukiwanie sposobu przedstawienia metafizycznego rdzenia bytu, artysta unikał opisu mało znacznącej rzeczywistości materialnej. Symbolizm - kierunek artystyczny rozwijający się od 1885 r. jako bunt przeciw sztuce realistycznej, naturalistycznej i impresjonistycznej; polega na ukazywaniu wew. przeżyd człowieka, świata wierzeo i baśni. Przedstawiciele: Paul Gauguin, Arnold Bochlin, Jacek Molczewski. Secesja - kierunek w sztuce europ. schyłku XIX w. i początku XX w. opozycyjny do stylu eklektycznego i akademizmu. Cechy secesji: dekoracyjnośd, bogata ornamentyka, motywy roślinne zwłaszcza kwiatowe, płynna i miękka linia; secesja jest również kierunkiem architektonicznym i stylem w sztuce użytkowej i rzemiośle artystycznym, np. meble secesyjne. Ośrodki secesji: Paryż, Wiedeo, Monachium, Berlin, Barcelona. Przedstawiciele malarstwa: Gustav Klimt, Stanisław Wyspiaoski, Józef Menhoffer, Art Noureau. Impresjonizm - kierunek w malarstwie zapoczątkowany przez artystów francuskich: Claude Monet, Auguste Renouir, Edgar Degas, Edward Monet. Cechy: swobodna kompozycja, gra światła, subiektywne widzenia świata, przekształcenie motywów przestrzennych w kolorową płaszczyznę, rezygnacja z 3-wymiarowości. Przedstawiciele: A. Gerymski, J. Pankiewicz. Ekspresjonizm - kierunek w sztuce początku XX w. wyrastający z mistyczno-metafiz. filozofii i lit. a także inspiracji psychologią Zygmunta Freuda. Cechy: zerwanie z realizmem, nawiązanie do sztuk prymitywnych, inspiracja gotykiem, jaskrawe kolory, skośne linie i ostre kontrasty. Przedstawiciele: Vincent can Gogh, Henri von de Toluse-Louterec, Tadeusz Kulisewicz.

nienarzucania im żadnych zdao. krzyk i przekleostwo. Górski . która odsłania to co jest poza zmysłami. uprawianie sztuki lub kontempletowanie jego dzieł. iż sztuka odtwarza to co jest wiecznym.Systemy filozof. Porównuje się do rzeźbiarza. którego idee zostały w pełni odkryte i docenione przez epokę modernizmu. Baudelaire . siły i tężyzny. Pojawia się przekonanie. Pojawia się porównanie artysty do księcia. Życie człowieka traktował jako strumieo przeżyd i postępów.Confiteor Utwór jest manifestem. Te siły Bergson nazywa elau vital. Sztuka to pragnienie przez poznanie tajemnic człowieka. Schopenhauer . niego istotą ludzkiej egzystencji jest popęd. Życie człowieka jest paspem udręk. Przesmycki . Powoduje to płacz. a nie ogółem. poznad świat. Staje się bezradny. Jego życie pełne zabiegów o potrzymanie egzystencji zawsze kooczy się śmiercią. wg. że badania i odkyrcia udowodniły że przez różne przeczucia. z bliska wydaje się byd brzydki. niezależnym ani od czasu.Wstęp do wyboru pism dramatycznych Artykuł jest pochwałą symbolizmu. Pokazuje że jako człowiek czuje się bezsilny . sztuki wczorajszej. Przesmycki ukazuje. Sztuka symboliczna jest wieczna. Przerwa Tetmajer . Przybyszewski twierdzi że arytsta był głuchy na takie aspekty jak: prawa społeczne. modernizmu: A. nie chce ona zastąpid naukę. Ponadto autor domaga się niezależności dla twórców. Artysta posiada szczególną moc twórczą. Świat. niego prawdziwe poznanie dokonuje się nie za sprawą. Świadomośd destrukcji świata skłania jednak do poszukiwania kultów oparcia. Za taką wartośd filozof uważał sztukę. do egzekwowania swoich wartości. że rzeczywistośd nie jest poznawalna. ale nigdy go nie osiągnie. Autor wygłasza swoje poglądy nt. krzykliwej oryginalności stylu. prawa etyczne. który wpadł w amok i gniew. Podmir lir. Niechęd do wszelkiego działania. Nie jest wolny ten. opierała się na bezinteresownej kontemplacji. Z.swoją teorię wyłożył w 2 dziełach o charakterze aforystycznym: "Tako rzeczę Zalatustra". Nie wierzę w nic. nie miała żadnego praktycznego celu. że należy zainteresowad się jednostką społeczną. Górski jest rzecznikiem zainteresowania się indywidualnością ludzką. czary są jedynie wyobrażeniem skrajnych mistyków romantycznych. a przede wszystkim duszą ludzką tj. sił. Jest on wartością nieprzemijającą. zauważa że schwytany ptak przebywa ze swoimi "oprawcami" bardzo niechętnie. która nie dopuszcza do głosu tego że wszelkie przejawy duszy są nierównomierne. Choroba sztuki wyrażała się w celowym dążeniu do przesadnego efektu. każdy kto kieruje się własnymi uczuciami i myślami jest wolny. jego możliwości są nieograniczone i nieprzewidziane. Nietze . wyjątkowe mają prawo do odrzucania wszelkich tradycyjnych wartości. Według niego nie podlegała ona wartościowaniu moralnemu. "Poza dobrem i złem". W rezultacie nieustającego ślepego działania niekontrowanego rozumem popędu towarzyszy na stałe człowiekowi poczucie niezadowolenia i niezaspokojenia. . gdyż w swoim życiu nie ma nic co mógłby realizowad. w tym chrześcijaoskich.. Przybyszewski . śmiercią. Intuicja pozwala poznawad rzeczywistośd bez zniekształceo (jest one wielowymiarowa). Rekonstruuje wszystkie jej przejawy. ani od przestrzeni. wew. A. że świat przestanie istnied wraz z koocem tego stulecia. przyroda nieustannie się rozwijają. jest nastawiony bardzo krytycznie. Sformuował on postulat moralności panów. Schopenhauera i dekadentystów wszystko na świecie podlega chorobie i rozkładowi. słaby i traci swój najlepszy czas. niewyjaśnionymi przez naukę: snami. tytuł zaczerpnięto z łaciny i oznacza "wyznaj". niezależnie od tego czy będą dobre czy złe. przeżyciami człowieka. jest jedynie wyobrażeniem poznającego umysłu. sztuka także podlega tej przypadłości.. S. wypływa z ich wew.to rzeczywistośd narzuca mu styl życia.Albatros Podmiot lir.Evvira l'arte! Wiersz pokazuje byt artysty.Młoda Polska Autor uważał. podkreśla miejsce sztuki w życiu i odwołanie od osób. zajmuje się sprawami tajemniczymi. Schopenhauer znalazł jednak 3 sposoby złagodzenia owej męki: wyzbycia się porządao i potrzeb. Poglądy te zostały sformowane aforystycznie. Nitze stawiał na: kult życia. K. Człowiek dąży do osiągnięcia szczęścia. Ponieważ wg. męki. Jego pesymistyczna koncepcja życia szła w parze z przekonaniem. którego to spostrzeżenia jednostki silne psych. co tłumaczy się jako "pęd życiowy". zaufania jego intuicji twórzej i zdolnościom. nazwy i formułki. lecz intuicji. Bergson . Artysta jest człowiekiem i darem od samego Boga. Zasobniczy punkt pojmowania przez niego estetyki stanowi tezę. które nie interesują się sztuką. który nie jest podporządkowany żadnemu konkretnemu celowi i na dodatek nie może byd nigdy zaspokojony. natomiast piękny z daleka. ów rozwój jest samorzutny i twórzczy. ale nie dotyka go też radośd. utalentowane. Mistycyzm musiał zatem kontunuuowad swoje dzieło w lit. podmior lir. Dzięki temu nie czuje on bólu. Jest nieodłączny od istot organicznych. który góruje nad zwykłym światem. kogo działanie hamuje konwencje narzucone przez wychowanie lub opinię ogółu. hipnozą. czyli uczieczka w stan "nirwany". współczucie dla innych cierpijących. Zostaje nazwany nawet skrzydlatym kaleką. Koniec wieku XIX To manifestacja postaw dekadenckich. Wg. wiarę w życie. H.filozof niemiecki tworzący w okresie romantyzmu. dawały możliwośd indywidualnej interpretacji czytelnikowi (wykorzystali je faszyści i Hitler).wg. a tytuł oznacza "niech żyje sztuka". C. F.

 ¯¾© ¾½¾f° ¾½¾ ½ ¾f °f¯ f€n° –  °f   f¾f°f­½¾¯f­°fn° n © n¾¿n¯f f° ©  ¯ ¯  ° f¾n°©f© n¾  ©f °½ n¾n  f¾n° © °ff¾n° ©¯½ ¾©°¾n° ©  ½ –f°fff°  ½ on­ f ¿ff  ± f¿° 9 ¾fn  9ff–° °  n° fn .n ¾   n ¾©f  ° ¾n  ½ ¾n­OO ½n OO ½n©° ¾  n° –ff ¯¯ .

n¾ n ¾©  fn©°¿o  –ff°f¯ °f ¯¿°° ­f¾nff ½­°°f¯f°f ¾ n ¾©f© ¾°  ° ¯ fn °n°¯¾ ¯¾n  © ¯¿ f¾n°¯ °½ ¯  ¾ n ¾©° ¿ ¾ n ¾© 9f J ± . °€€  - f  ¯½ ¾©°¯  ° ¯ff¾ f½n f°½ f¾€f°n¾n .°fn¯  °  fn °f 9 ¾fn  ¯ff¾f ¾f¯ f°¾­fJ¾½f±¾  €.

f .°  .°  –¾  °  –f –f¾  f  .

n ¾  °f¯½n©f –f¿f­f ¾  °   °f¿ff ½ ¾f­n ° ¯½ ¾ °°n  ½­f¾n°  –°fn©f ¯f¿n 9 ¾fn    ¯¾  9f° n  ¾½ ¾©°¯  ° ¾n ½n OO f¾f© n¯¾n° ¯ f€ €€ ff °¾½fn©½¾n– –¯°f   f .

n  f°  f¯ ¯ °f f°  ¾½¯°n °¾½fn©f– ¯ ©f¾f  ¾¿° ° ¾  °f¾ 9 ¾fn  I°n °nf°–  °° @¾   n @f ¾¾ n               .

¾ ¯€€ ¯ °¯   n½ °f  €€° ¯ n n ¾ ¯f°¯  – ¾f­½ ­°   n °° ½  ½ ¯ °¯ J– ° –¾   © –¾ °n©© ¾½½ ° © ¾½ ½ f°f ° ¯° ° ¯n °f  f  ° ¯  o°– f¾½©° J fn ° ¾f© n –¿ ½ – f­f°f° °f° –¯ ¯½½ f¾°f¾f­  n­ ½nn ° f  °f° f¾½© °f .

­   ¾ –°nf¾n¿nf f °– –° ¾ –°  –n ½ ­°  f  –½¯f°  –¾ °n©f¾ ±n¾¿¯ n Rn n­ f© ¾½f¾½ ¯  ¯ n½ °f °ff­© °f ¾½¾ ­f–  °f ©¯  nf¾½ f±½ nn nf¾f° °f° ¾½­nn  f°°nn ½© nn  ½ff° ¾ ° ¯½ f° © –  ­  –½ ¾¯¾n°f°n ½n©fnf¾­f½f ½ °f° ¯   n¾¿o°  © ¾½°ff°f © ¾© °  f ° ¯½°f© n –¯¾­ f ¯¿o ¾n©¿ff¾­f°f© °f ½¾f°f ½fnf ff f¿o€€ff­¾ J ­–° –° ½  –f­f°ff¿nf°¯f° ¯ ½ f­f¾°f °  ¾° ©° ¯½fn© ° ¯f­ff ° –½fn° –n  9° f– n½ °f f f °¾¾¾°f¿ n  ½  –fn  ­f  ¾ff ½  –f ©½½f ­¿n .

­ f9¾f ff­  °f f°  ¾fo¾© °¾ ¾½­ n° f° –­ ¯ ¾© ¾ n° ¯f°  ¾f°f¾°  f°¿n    f½ ¾¾¯ ¾   ©   ½ nf¯n­ f 9°f f ¯f–f¾° f °¿n fn  ° °fnf°f¯f °n f± f€f°f© –°n© © °¿n¯   9 ¾¯n J¾½  ½¾¯ f¯fn°n ­© ¾½nf­ ¾¯ ¯ f ¾­f°fn© ¾½f¯¾­f¯ f¾¯ n°f© ¾ n°f f©¯© ¾¾½ff¯ f© ¯°n¯ ° ©f¿°°¯½ °f ¾°f¯ ½° ¿¯ n f½f–° ° ½ ½°f° f© ¯°nn­ f ½°fo ¿f ° nn °ff¾ ½o°f 9 ¾¯nf©   f f°f nf  °­ ½ ° ½ nnf nf¾ © °   f ° ¯¾f©°n¯¾¯f°n°n .¾n¯¯¾f­f ¯°°fo¾©   ­   9 ¾ ¾ . f¾ff­f¾n ¯  ° ½ ¾f ° – €   ©–°f°¿n¾   -   ¾©  ­­  ­fnnff  f€¾n°¯  @f nff¾f  9f   ¯­ ¯ €¯f­° ½¾f¯f°¿n½f° –  –¾½¾  °f© °¾¾° ½¾n f °f° ©  ¯f© ½f  nf°f ¾ nf n©°nf¿n ¯n ¿n©f±¾n - ¾ff­°f nf ¾­° fn 9–  ¾f­ ¾€¯f° f€¾n°  ff­¯¿o°  f° ©° ½ fn©n °%¾f© €f¾¿n %    –¾° – ° –½f  ½°f°  °© ¾° f¾½f  n°n© °n©f½ff½°ffo n¾¿o  ° ¾f­n ±%© ¾°  ¯ff% f ½ f° ¾f°° ¾©f© ©© ¾¾f¯°n © –¯¿n ¾ ° –f°n° ° ½  f°  ¾°  ­ n° ¾–f°n°n ½­fn  ¾­ @ ¾­ –¾°°ff ff n ­¯fn¾©f ½ n Rn n­ fff­©f¾¯ ±½ o½¾½ f  © ¾­f¾°¯nnf¯ ¯¿f¯© ¾° - © ¾° ° – f­f° f¯© ° °n© °fn° ½ nf°  ½°–­     ¾ .

°€  D© ¾¯f°€ ¾ ¯ ­fn ½°­fn°°fnf °f© f¾ °n½°½©¯f°f½ ° – ¾ ¾f°   ¾f ffn© ¾ n°¯ ° f °¯f° nf¾ f° ½ ¾ °  °¾© ¾¾ © ©½ ©f ° f °   – n     n­ –­f¾f¾© ½– ° ¾nf©¾ © f°  ½¾nf –­¾ – ¾  ½ ©f ¾ ¾ ° °¯ ° 9 ¾ ¾   f¾f ­–­n°ff f¾½ ©f ½ff¾½­ n° ½ff n° °f€¯­  .

 f f   f¾ 9 ¯ fff ¾nf°½f½ f ¾¯ ½fnf¯  f ° n°  ¾f f© ¾ o   °f¯f¾ ½° f f ¾f© °ff°°f ¾ f¯f  f© ¾ f ° ¾­f fn¾©°f© ½¾nf¾ 9©ff¾½°f°  f¾ ¾nf –© °f ­¯¿f ¯ ¾f½¾f f¾n –° ¯nn   9 f@ ¯f©  f f " J ¾½f©  f¾ f­°fnf ° n© ¾f  ¾°f¿n ° ½ ¯©f© n ½ ¯ ½  ¿f¯ ©¾n ¾ n ­f°  ¾  ° °  ¾© ¾¾ ¾f© ¾n­  ¯ f ¯ ¾f¯ – –f  ° n OO @¯f°€ ¾fn©f½¾f f °nn 9©ff¾½ °f°  ¿f½ ¾f° ¾° of±n ¯ –¾ nf  -  °n  - no ¾  – f­f°f   – f°f¾nf¿n 9 ¯ © ¾°f¾f° f n° – ¾¯n°  ¯f°nn¯–­  ffo 9°© ¾   ff ½f ­f¯–°  9 © ½­fn ½  ±¾ 9f©   ©fn­ n© ¾ ¾°  n¾¿o°fnf¯¾nf  ¯° n© °  f °  f– f ¿o  .