MŁODA POLSKA 1. Chronologia epoki: od 1880 r. rozpoczyna się w Europie i Polsce krytyka idei oraz haseł pozytywistycznych.

Przyjmuje się umownie, że nowa epoka w dziejach kultury europejskiej rozpoczyna się od 1891 (głównie w Polsce), a kooczy w 1918. 2. Nazwy epoki: a) Młoda Polska - określenie wprowadzone przez Artura Górskiego w 1898 r. w cyklu art. opublikowanych w "Krakowskim Życiu" pod takim samym tytułem. Określenie eksponowało ostry podział na "starych i młodych" - zwolenników haseł poprzedniej epoki i zwolenników z zasadniczego przewartościowania wszystkich obowiązujących dotychczas norm. b) Neoromantyzm - termin podkreślał podobieostwo kultury modernizmu do kultury romantycznej. Podobieostwo to dot.: podstaw filizof, upodobao estetycznych, sytuacji polit. W lit. polskiej ożyło zainteresowanie twórczością Mickiewicza i Słowackiego. W Mickiewiczu widziano inspiratora myśli polit. a także wyznawcę poglądów demokratycznych, Słowackiego ceniono jako twórcę nowych wartości estetycznych, wirtuoza słowa. c) Modernizm - określenie uzywane bardzo często dla nazwania całej epoki, w lit. polskiej termin rozpowszechniony przez K. Bykę; słowo pochodzi z j. fr. gdzie moderne oznacza współczesny i nowoczesny. d) Fin de Siecle - termin pochodzi z j. fr. i oznacza "koniec wieku". Nazwa ta kojarzyła się współczesnym z poglądem, że tradycyjna kultura europejska przeżywa kryzys i chyli się ku upadkowi. Z przekonaniem tym łączono często pojawienie się postaw schyłkowych - dekadenckich. Stąd koeljnym określeniem epoki będzie nazwa dekadentyzmu. e) Dekadentyzm - termin ten traktowano jako pewien stan emocjonalny, wynikający z przekonania o nieuchronności dokonujących się przeobrażeo prowadzących do katastrofy. Zgodnie z tym przekonaniem w rozwój cywilizacyjny wpisana jest nieuchronnie zagłada i katastrofa. W związku z tym byt człowieka odczuwano jako tragiczny, a postawę dekadencką cechowało: apatia, niechęd do działania, brak buntu, aprobata perwersji, manifestowanie poczucia przesytu i znudzenia. f) Symbolizm - autorem pojęcia był Moris M. Materine, belgijski pisarz wg. którego rzeczywistośd w której żyjemy składa się z ducha i jego cienia, tj. materii poznawanej za pomocą zmysłów. Celem sztuki jest poszukiwanie sposobu przedstawienia metafizycznego rdzenia bytu, artysta unikał opisu mało znacznącej rzeczywistości materialnej. Symbolizm - kierunek artystyczny rozwijający się od 1885 r. jako bunt przeciw sztuce realistycznej, naturalistycznej i impresjonistycznej; polega na ukazywaniu wew. przeżyd człowieka, świata wierzeo i baśni. Przedstawiciele: Paul Gauguin, Arnold Bochlin, Jacek Molczewski. Secesja - kierunek w sztuce europ. schyłku XIX w. i początku XX w. opozycyjny do stylu eklektycznego i akademizmu. Cechy secesji: dekoracyjnośd, bogata ornamentyka, motywy roślinne zwłaszcza kwiatowe, płynna i miękka linia; secesja jest również kierunkiem architektonicznym i stylem w sztuce użytkowej i rzemiośle artystycznym, np. meble secesyjne. Ośrodki secesji: Paryż, Wiedeo, Monachium, Berlin, Barcelona. Przedstawiciele malarstwa: Gustav Klimt, Stanisław Wyspiaoski, Józef Menhoffer, Art Noureau. Impresjonizm - kierunek w malarstwie zapoczątkowany przez artystów francuskich: Claude Monet, Auguste Renouir, Edgar Degas, Edward Monet. Cechy: swobodna kompozycja, gra światła, subiektywne widzenia świata, przekształcenie motywów przestrzennych w kolorową płaszczyznę, rezygnacja z 3-wymiarowości. Przedstawiciele: A. Gerymski, J. Pankiewicz. Ekspresjonizm - kierunek w sztuce początku XX w. wyrastający z mistyczno-metafiz. filozofii i lit. a także inspiracji psychologią Zygmunta Freuda. Cechy: zerwanie z realizmem, nawiązanie do sztuk prymitywnych, inspiracja gotykiem, jaskrawe kolory, skośne linie i ostre kontrasty. Przedstawiciele: Vincent can Gogh, Henri von de Toluse-Louterec, Tadeusz Kulisewicz.

lecz intuicji. . Według niego nie podlegała ona wartościowaniu moralnemu. wew. Schopenhauera i dekadentystów wszystko na świecie podlega chorobie i rozkładowi. sił. Niechęd do wszelkiego działania. Przesmycki . Dzięki temu nie czuje on bólu. Za taką wartośd filozof uważał sztukę. Górski .to rzeczywistośd narzuca mu styl życia. wyjątkowe mają prawo do odrzucania wszelkich tradycyjnych wartości. Te siły Bergson nazywa elau vital. przyroda nieustannie się rozwijają. Autor wygłasza swoje poglądy nt. Sztuka to pragnienie przez poznanie tajemnic człowieka. w tym chrześcijaoskich. a nie ogółem. jego możliwości są nieograniczone i nieprzewidziane. zauważa że schwytany ptak przebywa ze swoimi "oprawcami" bardzo niechętnie. "Poza dobrem i złem". niezależnym ani od czasu. Przybyszewski . Baudelaire .Systemy filozof. Nie wierzę w nic. zaufania jego intuicji twórzej i zdolnościom. Człowiek dąży do osiągnięcia szczęścia. Staje się bezradny. Świat. Przybyszewski twierdzi że arytsta był głuchy na takie aspekty jak: prawa społeczne. Jego życie pełne zabiegów o potrzymanie egzystencji zawsze kooczy się śmiercią. z bliska wydaje się byd brzydki. wiarę w życie. krzykliwej oryginalności stylu. Choroba sztuki wyrażała się w celowym dążeniu do przesadnego efektu. czary są jedynie wyobrażeniem skrajnych mistyków romantycznych.swoją teorię wyłożył w 2 dziełach o charakterze aforystycznym: "Tako rzeczę Zalatustra". niewyjaśnionymi przez naukę: snami. nie miała żadnego praktycznego celu. jest jedynie wyobrażeniem poznającego umysłu. Jego pesymistyczna koncepcja życia szła w parze z przekonaniem. A.Albatros Podmiot lir.Młoda Polska Autor uważał. Nietze . które nie interesują się sztuką. sztuka także podlega tej przypadłości. zajmuje się sprawami tajemniczymi. który wpadł w amok i gniew. Sztuka symboliczna jest wieczna. która odsłania to co jest poza zmysłami. Z. Życie człowieka traktował jako strumieo przeżyd i postępów. Poglądy te zostały sformowane aforystycznie. Zasobniczy punkt pojmowania przez niego estetyki stanowi tezę. niego prawdziwe poznanie dokonuje się nie za sprawą. a tytuł oznacza "niech żyje sztuka". ale nie dotyka go też radośd. Schopenhauer . Powoduje to płacz. utalentowane. Porównuje się do rzeźbiarza. co tłumaczy się jako "pęd życiowy". iż sztuka odtwarza to co jest wiecznym. Świadomośd destrukcji świata skłania jednak do poszukiwania kultów oparcia. K. kogo działanie hamuje konwencje narzucone przez wychowanie lub opinię ogółu. Górski jest rzecznikiem zainteresowania się indywidualnością ludzką. F. ale nigdy go nie osiągnie.Evvira l'arte! Wiersz pokazuje byt artysty. W rezultacie nieustającego ślepego działania niekontrowanego rozumem popędu towarzyszy na stałe człowiekowi poczucie niezadowolenia i niezaspokojenia. hipnozą. męki.. Wg. Pojawia się przekonanie. śmiercią. Życie człowieka jest paspem udręk. natomiast piękny z daleka.filozof niemiecki tworzący w okresie romantyzmu. podmior lir. wypływa z ich wew. czyli uczieczka w stan "nirwany".wg. że należy zainteresowad się jednostką społeczną. przeżyciami człowieka. siły i tężyzny. że badania i odkyrcia udowodniły że przez różne przeczucia. Przesmycki ukazuje. niego istotą ludzkiej egzystencji jest popęd.Wstęp do wyboru pism dramatycznych Artykuł jest pochwałą symbolizmu. modernizmu: A. C. gdyż w swoim życiu nie ma nic co mógłby realizowad. krzyk i przekleostwo. Intuicja pozwala poznawad rzeczywistośd bez zniekształceo (jest one wielowymiarowa). do egzekwowania swoich wartości. współczucie dla innych cierpijących. opierała się na bezinteresownej kontemplacji. Nie jest wolny ten. H. każdy kto kieruje się własnymi uczuciami i myślami jest wolny. ów rozwój jest samorzutny i twórzczy. Bergson . którego idee zostały w pełni odkryte i docenione przez epokę modernizmu. Pokazuje że jako człowiek czuje się bezsilny . jest nastawiony bardzo krytycznie. Przerwa Tetmajer . że świat przestanie istnied wraz z koocem tego stulecia. poznad świat. Artysta posiada szczególną moc twórczą. Schopenhauer znalazł jednak 3 sposoby złagodzenia owej męki: wyzbycia się porządao i potrzeb. sztuki wczorajszej. Rekonstruuje wszystkie jej przejawy. ani od przestrzeni. tytuł zaczerpnięto z łaciny i oznacza "wyznaj". Ponadto autor domaga się niezależności dla twórców. Koniec wieku XIX To manifestacja postaw dekadenckich. Jest on wartością nieprzemijającą. słaby i traci swój najlepszy czas. Ponieważ wg. uprawianie sztuki lub kontempletowanie jego dzieł. a przede wszystkim duszą ludzką tj. wg. Sformuował on postulat moralności panów. nazwy i formułki. Podmir lir. nie chce ona zastąpid naukę. który góruje nad zwykłym światem. dawały możliwośd indywidualnej interpretacji czytelnikowi (wykorzystali je faszyści i Hitler). Zostaje nazwany nawet skrzydlatym kaleką.Confiteor Utwór jest manifestem. nienarzucania im żadnych zdao. który nie jest podporządkowany żadnemu konkretnemu celowi i na dodatek nie może byd nigdy zaspokojony. Pojawia się porównanie artysty do księcia. Mistycyzm musiał zatem kontunuuowad swoje dzieło w lit. że rzeczywistośd nie jest poznawalna. Artysta jest człowiekiem i darem od samego Boga. którego to spostrzeżenia jednostki silne psych.. prawa etyczne. niezależnie od tego czy będą dobre czy złe. S. Jest nieodłączny od istot organicznych. Nitze stawiał na: kult życia. podkreśla miejsce sztuki w życiu i odwołanie od osób. która nie dopuszcza do głosu tego że wszelkie przejawy duszy są nierównomierne.

n ¾   n ¾©f  ° ¾n  ½ ¾n­OO ½n OO ½n©° ¾  n° –ff ¯¯ .  ¯¾© ¾½¾f° ¾½¾ ½ ¾f °f¯ f€n° –  °f   f¾f°f­½¾¯f­°fn° n © n¾¿n¯f f° ©  ¯ ¯  ° f¾n°©f© n¾  ©f °½ n¾n  f¾n° © °ff¾n° ©¯½ ¾©°¾n° ©  ½ –f°fff°  ½ on­ f ¿ff  ± f¿° 9 ¾fn  9ff–° °  n° fn .

°€€  - f  ¯½ ¾©°¯  ° ¯ff¾ f½n f°½ f¾€f°n¾n .°fn¯  °  fn °f 9 ¾fn  ¯ff¾f ¾f¯ f°¾­fJ¾½f±¾  €. n¾ n ¾©  fn©°¿o  –ff°f¯ °f ¯¿°° ­f¾nff ½­°°f¯f°f ¾ n ¾©f© ¾°  ° ¯ fn °n°¯¾ ¯¾n  © ¯¿ f¾n°¯ °½ ¯  ¾ n ¾©° ¿ ¾ n ¾© 9f J ± .

°  .°  –¾  °  –f –f¾  f  .f .

n ¾  °f¯½n©f –f¿f­f ¾  °   °f¿ff ½ ¾f­n ° ¯½ ¾ °°n  ½­f¾n°  –°fn©f ¯f¿n 9 ¾fn    ¯¾  9f° n  ¾½ ¾©°¯  ° ¾n ½n OO f¾f© n¯¾n° ¯ f€ €€ ff °¾½fn©½¾n– –¯°f   f .

n  f°  f¯ ¯ °f f°  ¾½¯°n °¾½fn©f– ¯ ©f¾f  ¾¿° ° ¾  °f¾ 9 ¾fn  I°n °nf°–  °° @¾   n @f ¾¾ n               .

¾ ¯€€ ¯ °¯   n½ °f  €€° ¯ n n ¾ ¯f°¯  – ¾f­½ ­°   n °° ½  ½ ¯ °¯ J– ° –¾   © –¾ °n©© ¾½½ ° © ¾½ ½ f°f ° ¯° ° ¯n °f  f  ° ¯  o°– f¾½©° J fn ° ¾f© n –¿ ½ – f­f°f° °f° –¯ ¯½½ f¾°f¾f­  n­ ½nn ° f  °f° f¾½© °f .

­   ¾ –°nf¾n¿nf f °– –° ¾ –°  –n ½ ­°  f  –½¯f°  –¾ °n©f¾ ±n¾¿¯ n Rn n­ f© ¾½f¾½ ¯  ¯ n½ °f °ff­© °f ¾½¾ ­f–  °f ©¯  nf¾½ f±½ nn nf¾f° °f° ¾½­nn  f°°nn ½© nn  ½ff° ¾ ° ¯½ f° © –  ­  –½ ¾¯¾n°f°n ½n©fnf¾­f½f ½ °f° ¯   n¾¿o°  © ¾½°ff°f © ¾© °  f ° ¯½°f© n –¯¾­ f ¯¿o ¾n©¿ff¾­f°f© °f ½¾f°f ½fnf ff f¿o€€ff­¾ J ­–° –° ½  –f­f°ff¿nf°¯f° ¯ ½ f­f¾°f °  ¾° ©° ¯½fn© ° ¯f­ff ° –½fn° –n  9° f– n½ °f f f °¾¾¾°f¿ n  ½  –fn  ­f  ¾ff ½  –f ©½½f ­¿n .

­ f9¾f ff­  °f f°  ¾fo¾© °¾ ¾½­ n° f° –­ ¯ ¾© ¾ n° ¯f°  ¾f°f¾°  f°¿n    f½ ¾¾¯ ¾   ©   ½ nf¯n­ f 9°f f ¯f–f¾° f °¿n fn  ° °fnf°f¯f °n f± f€f°f© –°n© © °¿n¯   9 ¾¯n J¾½  ½¾¯ f¯fn°n ­© ¾½nf­ ¾¯ ¯ f ¾­f°fn© ¾½f¯¾­f¯ f¾¯ n°f© ¾ n°f f©¯© ¾¾½ff¯ f© ¯°n¯ ° ©f¿°°¯½ °f ¾°f¯ ½° ¿¯ n f½f–° ° ½ ½°f° f© ¯°nn­ f ½°fo ¿f ° nn °ff¾ ½o°f 9 ¾¯nf©   f f°f nf  °­ ½ ° ½ nnf nf¾ © °   f ° ¯¾f©°n¯¾¯f°n°n . f¾ff­f¾n ¯  ° ½ ¾f ° – €   ©–°f°¿n¾   -   ¾©  ­­  ­fnnff  f€¾n°¯  @f nff¾f  9f   ¯­ ¯ €¯f­° ½¾f¯f°¿n½f° –  –¾½¾  °f© °¾¾° ½¾n f °f° ©  ¯f© ½f  nf°f ¾ nf n©°nf¿n ¯n ¿n©f±¾n - ¾ff­°f nf ¾­° fn 9–  ¾f­ ¾€¯f° f€¾n°  ff­¯¿o°  f° ©° ½ fn©n °%¾f© €f¾¿n %    –¾° – ° –½f  ½°f°  °© ¾° f¾½f  n°n© °n©f½ff½°ffo n¾¿o  ° ¾f­n ±%© ¾°  ¯ff% f ½ f° ¾f°° ¾©f© ©© ¾¾f¯°n © –¯¿n ¾ ° –f°n° ° ½  f°  ¾°  ­ n° ¾–f°n°n ½­fn  ¾­ @ ¾­ –¾°°ff ff n ­¯fn¾©f ½ n Rn n­ fff­©f¾¯ ±½ o½¾½ f  © ¾­f¾°¯nnf¯ ¯¿f¯© ¾° - © ¾° ° – f­f° f¯© ° °n© °fn° ½ nf°  ½°–­     ¾ .¾n¯¯¾f­f ¯°°fo¾©   ­   9 ¾ ¾ .

°€  D© ¾¯f°€ ¾ ¯ ­fn ½°­fn°°fnf °f© f¾ °n½°½©¯f°f½ ° – ¾ ¾f°   ¾f ffn© ¾ n°¯ ° f °¯f° nf¾ f° ½ ¾ °  °¾© ¾¾ © ©½ ©f ° f °   – n     n­ –­f¾f¾© ½– ° ¾nf©¾ © f°  ½¾nf –­¾ – ¾  ½ ©f ¾ ¾ ° °¯ ° 9 ¾ ¾   f¾f ­–­n°ff f¾½ ©f ½ff¾½­ n° ½ff n° °f€¯­  .

 f f   f¾ 9 ¯ fff ¾nf°½f½ f ¾¯ ½fnf¯  f ° n°  ¾f f© ¾ o   °f¯f¾ ½° f f ¾f© °ff°°f ¾ f¯f  f© ¾ f ° ¾­f fn¾©°f© ½¾nf¾ 9©ff¾½°f°  f¾ ¾nf –© °f ­¯¿f ¯ ¾f½¾f f¾n –° ¯nn   9 f@ ¯f©  f f " J ¾½f©  f¾ f­°fnf ° n© ¾f  ¾°f¿n ° ½ ¯©f© n ½ ¯ ½  ¿f¯ ©¾n ¾ n ­f°  ¾  ° °  ¾© ¾¾ ¾f© ¾n­  ¯ f ¯ ¾f¯ – –f  ° n OO @¯f°€ ¾fn©f½¾f f °nn 9©ff¾½ °f°  ¿f½ ¾f° ¾° of±n ¯ –¾ nf  -  °n  - no ¾  – f­f°f   – f°f¾nf¿n 9 ¯ © ¾°f¾f° f n° – ¾¯n°  ¯f°nn¯–­  ffo 9°© ¾   ff ½f ­f¯–°  9 © ½­fn ½  ±¾ 9f©   ©fn­ n© ¾ ¾°  n¾¿o°fnf¯¾nf  ¯° n© °  f °  f– f ¿o  .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful