MŁODA POLSKA 1. Chronologia epoki: od 1880 r. rozpoczyna się w Europie i Polsce krytyka idei oraz haseł pozytywistycznych.

Przyjmuje się umownie, że nowa epoka w dziejach kultury europejskiej rozpoczyna się od 1891 (głównie w Polsce), a kooczy w 1918. 2. Nazwy epoki: a) Młoda Polska - określenie wprowadzone przez Artura Górskiego w 1898 r. w cyklu art. opublikowanych w "Krakowskim Życiu" pod takim samym tytułem. Określenie eksponowało ostry podział na "starych i młodych" - zwolenników haseł poprzedniej epoki i zwolenników z zasadniczego przewartościowania wszystkich obowiązujących dotychczas norm. b) Neoromantyzm - termin podkreślał podobieostwo kultury modernizmu do kultury romantycznej. Podobieostwo to dot.: podstaw filizof, upodobao estetycznych, sytuacji polit. W lit. polskiej ożyło zainteresowanie twórczością Mickiewicza i Słowackiego. W Mickiewiczu widziano inspiratora myśli polit. a także wyznawcę poglądów demokratycznych, Słowackiego ceniono jako twórcę nowych wartości estetycznych, wirtuoza słowa. c) Modernizm - określenie uzywane bardzo często dla nazwania całej epoki, w lit. polskiej termin rozpowszechniony przez K. Bykę; słowo pochodzi z j. fr. gdzie moderne oznacza współczesny i nowoczesny. d) Fin de Siecle - termin pochodzi z j. fr. i oznacza "koniec wieku". Nazwa ta kojarzyła się współczesnym z poglądem, że tradycyjna kultura europejska przeżywa kryzys i chyli się ku upadkowi. Z przekonaniem tym łączono często pojawienie się postaw schyłkowych - dekadenckich. Stąd koeljnym określeniem epoki będzie nazwa dekadentyzmu. e) Dekadentyzm - termin ten traktowano jako pewien stan emocjonalny, wynikający z przekonania o nieuchronności dokonujących się przeobrażeo prowadzących do katastrofy. Zgodnie z tym przekonaniem w rozwój cywilizacyjny wpisana jest nieuchronnie zagłada i katastrofa. W związku z tym byt człowieka odczuwano jako tragiczny, a postawę dekadencką cechowało: apatia, niechęd do działania, brak buntu, aprobata perwersji, manifestowanie poczucia przesytu i znudzenia. f) Symbolizm - autorem pojęcia był Moris M. Materine, belgijski pisarz wg. którego rzeczywistośd w której żyjemy składa się z ducha i jego cienia, tj. materii poznawanej za pomocą zmysłów. Celem sztuki jest poszukiwanie sposobu przedstawienia metafizycznego rdzenia bytu, artysta unikał opisu mało znacznącej rzeczywistości materialnej. Symbolizm - kierunek artystyczny rozwijający się od 1885 r. jako bunt przeciw sztuce realistycznej, naturalistycznej i impresjonistycznej; polega na ukazywaniu wew. przeżyd człowieka, świata wierzeo i baśni. Przedstawiciele: Paul Gauguin, Arnold Bochlin, Jacek Molczewski. Secesja - kierunek w sztuce europ. schyłku XIX w. i początku XX w. opozycyjny do stylu eklektycznego i akademizmu. Cechy secesji: dekoracyjnośd, bogata ornamentyka, motywy roślinne zwłaszcza kwiatowe, płynna i miękka linia; secesja jest również kierunkiem architektonicznym i stylem w sztuce użytkowej i rzemiośle artystycznym, np. meble secesyjne. Ośrodki secesji: Paryż, Wiedeo, Monachium, Berlin, Barcelona. Przedstawiciele malarstwa: Gustav Klimt, Stanisław Wyspiaoski, Józef Menhoffer, Art Noureau. Impresjonizm - kierunek w malarstwie zapoczątkowany przez artystów francuskich: Claude Monet, Auguste Renouir, Edgar Degas, Edward Monet. Cechy: swobodna kompozycja, gra światła, subiektywne widzenia świata, przekształcenie motywów przestrzennych w kolorową płaszczyznę, rezygnacja z 3-wymiarowości. Przedstawiciele: A. Gerymski, J. Pankiewicz. Ekspresjonizm - kierunek w sztuce początku XX w. wyrastający z mistyczno-metafiz. filozofii i lit. a także inspiracji psychologią Zygmunta Freuda. Cechy: zerwanie z realizmem, nawiązanie do sztuk prymitywnych, inspiracja gotykiem, jaskrawe kolory, skośne linie i ostre kontrasty. Przedstawiciele: Vincent can Gogh, Henri von de Toluse-Louterec, Tadeusz Kulisewicz.

siły i tężyzny. Górski jest rzecznikiem zainteresowania się indywidualnością ludzką. Nie wierzę w nic.. które nie interesują się sztuką. Intuicja pozwala poznawad rzeczywistośd bez zniekształceo (jest one wielowymiarowa). którego idee zostały w pełni odkryte i docenione przez epokę modernizmu. Te siły Bergson nazywa elau vital. niego prawdziwe poznanie dokonuje się nie za sprawą. prawa etyczne. kogo działanie hamuje konwencje narzucone przez wychowanie lub opinię ogółu. opierała się na bezinteresownej kontemplacji. S. Niechęd do wszelkiego działania. Nitze stawiał na: kult życia. Przybyszewski . ale nigdy go nie osiągnie. krzykliwej oryginalności stylu.Systemy filozof. Ponieważ wg. co tłumaczy się jako "pęd życiowy". H. jest jedynie wyobrażeniem poznającego umysłu. Życie człowieka jest paspem udręk. śmiercią. że należy zainteresowad się jednostką społeczną. Pojawia się przekonanie. Jest nieodłączny od istot organicznych. dawały możliwośd indywidualnej interpretacji czytelnikowi (wykorzystali je faszyści i Hitler). a przede wszystkim duszą ludzką tj. gdyż w swoim życiu nie ma nic co mógłby realizowad. Koniec wieku XIX To manifestacja postaw dekadenckich. . Przerwa Tetmajer . nie miała żadnego praktycznego celu. niewyjaśnionymi przez naukę: snami. nie chce ona zastąpid naukę. z bliska wydaje się byd brzydki. Sztuka symboliczna jest wieczna.Albatros Podmiot lir. Choroba sztuki wyrażała się w celowym dążeniu do przesadnego efektu. w tym chrześcijaoskich. która nie dopuszcza do głosu tego że wszelkie przejawy duszy są nierównomierne. Zostaje nazwany nawet skrzydlatym kaleką. Świadomośd destrukcji świata skłania jednak do poszukiwania kultów oparcia. który nie jest podporządkowany żadnemu konkretnemu celowi i na dodatek nie może byd nigdy zaspokojony. słaby i traci swój najlepszy czas. W rezultacie nieustającego ślepego działania niekontrowanego rozumem popędu towarzyszy na stałe człowiekowi poczucie niezadowolenia i niezaspokojenia. Artysta posiada szczególną moc twórczą. którego to spostrzeżenia jednostki silne psych. który wpadł w amok i gniew. że świat przestanie istnied wraz z koocem tego stulecia. męki. Baudelaire . czary są jedynie wyobrażeniem skrajnych mistyków romantycznych. zaufania jego intuicji twórzej i zdolnościom. Zasobniczy punkt pojmowania przez niego estetyki stanowi tezę. sił. Artysta jest człowiekiem i darem od samego Boga. nienarzucania im żadnych zdao. wypływa z ich wew. Ponadto autor domaga się niezależności dla twórców. ani od przestrzeni. C. Przesmycki . nazwy i formułki. Z. Przybyszewski twierdzi że arytsta był głuchy na takie aspekty jak: prawa społeczne. wiarę w życie. hipnozą. Pokazuje że jako człowiek czuje się bezsilny . poznad świat. przeżyciami człowieka. zajmuje się sprawami tajemniczymi. wg. tytuł zaczerpnięto z łaciny i oznacza "wyznaj". Pojawia się porównanie artysty do księcia. Schopenhauer . Nie jest wolny ten. Według niego nie podlegała ona wartościowaniu moralnemu. Sztuka to pragnienie przez poznanie tajemnic człowieka. Schopenhauer znalazł jednak 3 sposoby złagodzenia owej męki: wyzbycia się porządao i potrzeb. utalentowane. A. podmior lir. jego możliwości są nieograniczone i nieprzewidziane. Autor wygłasza swoje poglądy nt. Życie człowieka traktował jako strumieo przeżyd i postępów. Jego życie pełne zabiegów o potrzymanie egzystencji zawsze kooczy się śmiercią.to rzeczywistośd narzuca mu styl życia. Staje się bezradny. F. niezależnym ani od czasu.Młoda Polska Autor uważał. każdy kto kieruje się własnymi uczuciami i myślami jest wolny. lecz intuicji.filozof niemiecki tworzący w okresie romantyzmu. wyjątkowe mają prawo do odrzucania wszelkich tradycyjnych wartości. Dzięki temu nie czuje on bólu.Confiteor Utwór jest manifestem. wew. uprawianie sztuki lub kontempletowanie jego dzieł. Rekonstruuje wszystkie jej przejawy. Świat. Powoduje to płacz. Jest on wartością nieprzemijającą. modernizmu: A. Porównuje się do rzeźbiarza. ów rozwój jest samorzutny i twórzczy. "Poza dobrem i złem". do egzekwowania swoich wartości.wg. jest nastawiony bardzo krytycznie. przyroda nieustannie się rozwijają. Mistycyzm musiał zatem kontunuuowad swoje dzieło w lit. niego istotą ludzkiej egzystencji jest popęd. Poglądy te zostały sformowane aforystycznie. współczucie dla innych cierpijących. natomiast piękny z daleka. Podmir lir. a nie ogółem. czyli uczieczka w stan "nirwany". Górski . że badania i odkyrcia udowodniły że przez różne przeczucia.Wstęp do wyboru pism dramatycznych Artykuł jest pochwałą symbolizmu. ale nie dotyka go też radośd. sztuki wczorajszej. zauważa że schwytany ptak przebywa ze swoimi "oprawcami" bardzo niechętnie. który góruje nad zwykłym światem. że rzeczywistośd nie jest poznawalna. niezależnie od tego czy będą dobre czy złe. Sformuował on postulat moralności panów. Bergson . Za taką wartośd filozof uważał sztukę. sztuka także podlega tej przypadłości. Wg. podkreśla miejsce sztuki w życiu i odwołanie od osób. Schopenhauera i dekadentystów wszystko na świecie podlega chorobie i rozkładowi. iż sztuka odtwarza to co jest wiecznym. która odsłania to co jest poza zmysłami. a tytuł oznacza "niech żyje sztuka"..Evvira l'arte! Wiersz pokazuje byt artysty. Przesmycki ukazuje. krzyk i przekleostwo. K. Nietze .swoją teorię wyłożył w 2 dziełach o charakterze aforystycznym: "Tako rzeczę Zalatustra". Jego pesymistyczna koncepcja życia szła w parze z przekonaniem. Człowiek dąży do osiągnięcia szczęścia.

n ¾   n ¾©f  ° ¾n  ½ ¾n­OO ½n OO ½n©° ¾  n° –ff ¯¯ .  ¯¾© ¾½¾f° ¾½¾ ½ ¾f °f¯ f€n° –  °f   f¾f°f­½¾¯f­°fn° n © n¾¿n¯f f° ©  ¯ ¯  ° f¾n°©f© n¾  ©f °½ n¾n  f¾n° © °ff¾n° ©¯½ ¾©°¾n° ©  ½ –f°fff°  ½ on­ f ¿ff  ± f¿° 9 ¾fn  9ff–° °  n° fn .

n¾ n ¾©  fn©°¿o  –ff°f¯ °f ¯¿°° ­f¾nff ½­°°f¯f°f ¾ n ¾©f© ¾°  ° ¯ fn °n°¯¾ ¯¾n  © ¯¿ f¾n°¯ °½ ¯  ¾ n ¾©° ¿ ¾ n ¾© 9f J ± .°fn¯  °  fn °f 9 ¾fn  ¯ff¾f ¾f¯ f°¾­fJ¾½f±¾  €. °€€  - f  ¯½ ¾©°¯  ° ¯ff¾ f½n f°½ f¾€f°n¾n .

°  –¾  °  –f –f¾  f  .f .°  .

n ¾  °f¯½n©f –f¿f­f ¾  °   °f¿ff ½ ¾f­n ° ¯½ ¾ °°n  ½­f¾n°  –°fn©f ¯f¿n 9 ¾fn    ¯¾  9f° n  ¾½ ¾©°¯  ° ¾n ½n OO f¾f© n¯¾n° ¯ f€ €€ ff °¾½fn©½¾n– –¯°f   f .

n  f°  f¯ ¯ °f f°  ¾½¯°n °¾½fn©f– ¯ ©f¾f  ¾¿° ° ¾  °f¾ 9 ¾fn  I°n °nf°–  °° @¾   n @f ¾¾ n               .

¾ ¯€€ ¯ °¯   n½ °f  €€° ¯ n n ¾ ¯f°¯  – ¾f­½ ­°   n °° ½  ½ ¯ °¯ J– ° –¾   © –¾ °n©© ¾½½ ° © ¾½ ½ f°f ° ¯° ° ¯n °f  f  ° ¯  o°– f¾½©° J fn ° ¾f© n –¿ ½ – f­f°f° °f° –¯ ¯½½ f¾°f¾f­  n­ ½nn ° f  °f° f¾½© °f .

­   ¾ –°nf¾n¿nf f °– –° ¾ –°  –n ½ ­°  f  –½¯f°  –¾ °n©f¾ ±n¾¿¯ n Rn n­ f© ¾½f¾½ ¯  ¯ n½ °f °ff­© °f ¾½¾ ­f–  °f ©¯  nf¾½ f±½ nn nf¾f° °f° ¾½­nn  f°°nn ½© nn  ½ff° ¾ ° ¯½ f° © –  ­  –½ ¾¯¾n°f°n ½n©fnf¾­f½f ½ °f° ¯   n¾¿o°  © ¾½°ff°f © ¾© °  f ° ¯½°f© n –¯¾­ f ¯¿o ¾n©¿ff¾­f°f© °f ½¾f°f ½fnf ff f¿o€€ff­¾ J ­–° –° ½  –f­f°ff¿nf°¯f° ¯ ½ f­f¾°f °  ¾° ©° ¯½fn© ° ¯f­ff ° –½fn° –n  9° f– n½ °f f f °¾¾¾°f¿ n  ½  –fn  ­f  ¾ff ½  –f ©½½f ­¿n .

 f¾ff­f¾n ¯  ° ½ ¾f ° – €   ©–°f°¿n¾   -   ¾©  ­­  ­fnnff  f€¾n°¯  @f nff¾f  9f   ¯­ ¯ €¯f­° ½¾f¯f°¿n½f° –  –¾½¾  °f© °¾¾° ½¾n f °f° ©  ¯f© ½f  nf°f ¾ nf n©°nf¿n ¯n ¿n©f±¾n - ¾ff­°f nf ¾­° fn 9–  ¾f­ ¾€¯f° f€¾n°  ff­¯¿o°  f° ©° ½ fn©n °%¾f© €f¾¿n %    –¾° – ° –½f  ½°f°  °© ¾° f¾½f  n°n© °n©f½ff½°ffo n¾¿o  ° ¾f­n ±%© ¾°  ¯ff% f ½ f° ¾f°° ¾©f© ©© ¾¾f¯°n © –¯¿n ¾ ° –f°n° ° ½  f°  ¾°  ­ n° ¾–f°n°n ½­fn  ¾­ @ ¾­ –¾°°ff ff n ­¯fn¾©f ½ n Rn n­ fff­©f¾¯ ±½ o½¾½ f  © ¾­f¾°¯nnf¯ ¯¿f¯© ¾° - © ¾° ° – f­f° f¯© ° °n© °fn° ½ nf°  ½°–­     ¾ .­ f9¾f ff­  °f f°  ¾fo¾© °¾ ¾½­ n° f° –­ ¯ ¾© ¾ n° ¯f°  ¾f°f¾°  f°¿n    f½ ¾¾¯ ¾   ©   ½ nf¯n­ f 9°f f ¯f–f¾° f °¿n fn  ° °fnf°f¯f °n f± f€f°f© –°n© © °¿n¯   9 ¾¯n J¾½  ½¾¯ f¯fn°n ­© ¾½nf­ ¾¯ ¯ f ¾­f°fn© ¾½f¯¾­f¯ f¾¯ n°f© ¾ n°f f©¯© ¾¾½ff¯ f© ¯°n¯ ° ©f¿°°¯½ °f ¾°f¯ ½° ¿¯ n f½f–° ° ½ ½°f° f© ¯°nn­ f ½°fo ¿f ° nn °ff¾ ½o°f 9 ¾¯nf©   f f°f nf  °­ ½ ° ½ nnf nf¾ © °   f ° ¯¾f©°n¯¾¯f°n°n .¾n¯¯¾f­f ¯°°fo¾©   ­   9 ¾ ¾ .

°€  D© ¾¯f°€ ¾ ¯ ­fn ½°­fn°°fnf °f© f¾ °n½°½©¯f°f½ ° – ¾ ¾f°   ¾f ffn© ¾ n°¯ ° f °¯f° nf¾ f° ½ ¾ °  °¾© ¾¾ © ©½ ©f ° f °   – n     n­ –­f¾f¾© ½– ° ¾nf©¾ © f°  ½¾nf –­¾ – ¾  ½ ©f ¾ ¾ ° °¯ ° 9 ¾ ¾   f¾f ­–­n°ff f¾½ ©f ½ff¾½­ n° ½ff n° °f€¯­  .

 f f   f¾ 9 ¯ fff ¾nf°½f½ f ¾¯ ½fnf¯  f ° n°  ¾f f© ¾ o   °f¯f¾ ½° f f ¾f© °ff°°f ¾ f¯f  f© ¾ f ° ¾­f fn¾©°f© ½¾nf¾ 9©ff¾½°f°  f¾ ¾nf –© °f ­¯¿f ¯ ¾f½¾f f¾n –° ¯nn   9 f@ ¯f©  f f " J ¾½f©  f¾ f­°fnf ° n© ¾f  ¾°f¿n ° ½ ¯©f© n ½ ¯ ½  ¿f¯ ©¾n ¾ n ­f°  ¾  ° °  ¾© ¾¾ ¾f© ¾n­  ¯ f ¯ ¾f¯ – –f  ° n OO @¯f°€ ¾fn©f½¾f f °nn 9©ff¾½ °f°  ¿f½ ¾f° ¾° of±n ¯ –¾ nf  -  °n  - no ¾  – f­f°f   – f°f¾nf¿n 9 ¯ © ¾°f¾f° f n° – ¾¯n°  ¯f°nn¯–­  ffo 9°© ¾   ff ½f ­f¯–°  9 © ½­fn ½  ±¾ 9f©   ©fn­ n© ¾ ¾°  n¾¿o°fnf¯¾nf  ¯° n© °  f °  f– f ¿o  .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful