Język polski

MŁODA POLSKA 1. Chronologia epoki: od 1880 r. rozpoczyna się w Europie i Polsce krytyka idei oraz haseł pozytywistycznych.

Przyjmuje się umownie, że nowa epoka w dziejach kultury europejskiej rozpoczyna się od 1891 (głównie w Polsce), a kooczy w 1918. 2. Nazwy epoki: a) Młoda Polska - określenie wprowadzone przez Artura Górskiego w 1898 r. w cyklu art. opublikowanych w "Krakowskim Życiu" pod takim samym tytułem. Określenie eksponowało ostry podział na "starych i młodych" - zwolenników haseł poprzedniej epoki i zwolenników z zasadniczego przewartościowania wszystkich obowiązujących dotychczas norm. b) Neoromantyzm - termin podkreślał podobieostwo kultury modernizmu do kultury romantycznej. Podobieostwo to dot.: podstaw filizof, upodobao estetycznych, sytuacji polit. W lit. polskiej ożyło zainteresowanie twórczością Mickiewicza i Słowackiego. W Mickiewiczu widziano inspiratora myśli polit. a także wyznawcę poglądów demokratycznych, Słowackiego ceniono jako twórcę nowych wartości estetycznych, wirtuoza słowa. c) Modernizm - określenie uzywane bardzo często dla nazwania całej epoki, w lit. polskiej termin rozpowszechniony przez K. Bykę; słowo pochodzi z j. fr. gdzie moderne oznacza współczesny i nowoczesny. d) Fin de Siecle - termin pochodzi z j. fr. i oznacza "koniec wieku". Nazwa ta kojarzyła się współczesnym z poglądem, że tradycyjna kultura europejska przeżywa kryzys i chyli się ku upadkowi. Z przekonaniem tym łączono często pojawienie się postaw schyłkowych - dekadenckich. Stąd koeljnym określeniem epoki będzie nazwa dekadentyzmu. e) Dekadentyzm - termin ten traktowano jako pewien stan emocjonalny, wynikający z przekonania o nieuchronności dokonujących się przeobrażeo prowadzących do katastrofy. Zgodnie z tym przekonaniem w rozwój cywilizacyjny wpisana jest nieuchronnie zagłada i katastrofa. W związku z tym byt człowieka odczuwano jako tragiczny, a postawę dekadencką cechowało: apatia, niechęd do działania, brak buntu, aprobata perwersji, manifestowanie poczucia przesytu i znudzenia. f) Symbolizm - autorem pojęcia był Moris M. Materine, belgijski pisarz wg. którego rzeczywistośd w której żyjemy składa się z ducha i jego cienia, tj. materii poznawanej za pomocą zmysłów. Celem sztuki jest poszukiwanie sposobu przedstawienia metafizycznego rdzenia bytu, artysta unikał opisu mało znacznącej rzeczywistości materialnej. Symbolizm - kierunek artystyczny rozwijający się od 1885 r. jako bunt przeciw sztuce realistycznej, naturalistycznej i impresjonistycznej; polega na ukazywaniu wew. przeżyd człowieka, świata wierzeo i baśni. Przedstawiciele: Paul Gauguin, Arnold Bochlin, Jacek Molczewski. Secesja - kierunek w sztuce europ. schyłku XIX w. i początku XX w. opozycyjny do stylu eklektycznego i akademizmu. Cechy secesji: dekoracyjnośd, bogata ornamentyka, motywy roślinne zwłaszcza kwiatowe, płynna i miękka linia; secesja jest również kierunkiem architektonicznym i stylem w sztuce użytkowej i rzemiośle artystycznym, np. meble secesyjne. Ośrodki secesji: Paryż, Wiedeo, Monachium, Berlin, Barcelona. Przedstawiciele malarstwa: Gustav Klimt, Stanisław Wyspiaoski, Józef Menhoffer, Art Noureau. Impresjonizm - kierunek w malarstwie zapoczątkowany przez artystów francuskich: Claude Monet, Auguste Renouir, Edgar Degas, Edward Monet. Cechy: swobodna kompozycja, gra światła, subiektywne widzenia świata, przekształcenie motywów przestrzennych w kolorową płaszczyznę, rezygnacja z 3-wymiarowości. Przedstawiciele: A. Gerymski, J. Pankiewicz. Ekspresjonizm - kierunek w sztuce początku XX w. wyrastający z mistyczno-metafiz. filozofii i lit. a także inspiracji psychologią Zygmunta Freuda. Cechy: zerwanie z realizmem, nawiązanie do sztuk prymitywnych, inspiracja gotykiem, jaskrawe kolory, skośne linie i ostre kontrasty. Przedstawiciele: Vincent can Gogh, Henri von de Toluse-Louterec, Tadeusz Kulisewicz.

sił. Sztuka symboliczna jest wieczna. każdy kto kieruje się własnymi uczuciami i myślami jest wolny. Porównuje się do rzeźbiarza. Przesmycki ukazuje. Rekonstruuje wszystkie jej przejawy. przeżyciami człowieka. Życie człowieka traktował jako strumieo przeżyd i postępów. ani od przestrzeni. wyjątkowe mają prawo do odrzucania wszelkich tradycyjnych wartości. Przybyszewski twierdzi że arytsta był głuchy na takie aspekty jak: prawa społeczne. lecz intuicji. nie chce ona zastąpid naukę. wew. Bergson . a nie ogółem. krzyk i przekleostwo. H. niewyjaśnionymi przez naukę: snami. modernizmu: A. ale nie dotyka go też radośd. Za taką wartośd filozof uważał sztukę. Schopenhauer znalazł jednak 3 sposoby złagodzenia owej męki: wyzbycia się porządao i potrzeb. niego istotą ludzkiej egzystencji jest popęd. Wg. który góruje nad zwykłym światem. Górski jest rzecznikiem zainteresowania się indywidualnością ludzką. Dzięki temu nie czuje on bólu. poznad świat. tytuł zaczerpnięto z łaciny i oznacza "wyznaj".Wstęp do wyboru pism dramatycznych Artykuł jest pochwałą symbolizmu. krzykliwej oryginalności stylu.Evvira l'arte! Wiersz pokazuje byt artysty. Górski . który nie jest podporządkowany żadnemu konkretnemu celowi i na dodatek nie może byd nigdy zaspokojony. Pojawia się przekonanie. Jest on wartością nieprzemijającą. . Z. Przesmycki . zauważa że schwytany ptak przebywa ze swoimi "oprawcami" bardzo niechętnie. uprawianie sztuki lub kontempletowanie jego dzieł. którego idee zostały w pełni odkryte i docenione przez epokę modernizmu. natomiast piękny z daleka. Intuicja pozwala poznawad rzeczywistośd bez zniekształceo (jest one wielowymiarowa).Systemy filozof. F. Niechęd do wszelkiego działania. jego możliwości są nieograniczone i nieprzewidziane. Świadomośd destrukcji świata skłania jednak do poszukiwania kultów oparcia. Nitze stawiał na: kult życia. w tym chrześcijaoskich. że należy zainteresowad się jednostką społeczną. Artysta posiada szczególną moc twórczą. Sformuował on postulat moralności panów.Albatros Podmiot lir. Powoduje to płacz. z bliska wydaje się byd brzydki. Życie człowieka jest paspem udręk. siły i tężyzny. Te siły Bergson nazywa elau vital.to rzeczywistośd narzuca mu styl życia. Zasobniczy punkt pojmowania przez niego estetyki stanowi tezę. zaufania jego intuicji twórzej i zdolnościom. nazwy i formułki. nienarzucania im żadnych zdao. podmior lir. Jego pesymistyczna koncepcja życia szła w parze z przekonaniem. ale nigdy go nie osiągnie. Artysta jest człowiekiem i darem od samego Boga. iż sztuka odtwarza to co jest wiecznym. Nie jest wolny ten. słaby i traci swój najlepszy czas. a tytuł oznacza "niech żyje sztuka". dawały możliwośd indywidualnej interpretacji czytelnikowi (wykorzystali je faszyści i Hitler). Autor wygłasza swoje poglądy nt. co tłumaczy się jako "pęd życiowy". jest jedynie wyobrażeniem poznającego umysłu. Jest nieodłączny od istot organicznych. kogo działanie hamuje konwencje narzucone przez wychowanie lub opinię ogółu. nie miała żadnego praktycznego celu. niego prawdziwe poznanie dokonuje się nie za sprawą.. Nietze . który wpadł w amok i gniew. Schopenhauera i dekadentystów wszystko na świecie podlega chorobie i rozkładowi. Mistycyzm musiał zatem kontunuuowad swoje dzieło w lit. że badania i odkyrcia udowodniły że przez różne przeczucia. Przerwa Tetmajer . wg. którego to spostrzeżenia jednostki silne psych.wg. że rzeczywistośd nie jest poznawalna. która nie dopuszcza do głosu tego że wszelkie przejawy duszy są nierównomierne. podkreśla miejsce sztuki w życiu i odwołanie od osób. czyli uczieczka w stan "nirwany". jest nastawiony bardzo krytycznie.Młoda Polska Autor uważał. Staje się bezradny. C. Przybyszewski . Koniec wieku XIX To manifestacja postaw dekadenckich. Nie wierzę w nic. Sztuka to pragnienie przez poznanie tajemnic człowieka. A. czary są jedynie wyobrażeniem skrajnych mistyków romantycznych. Schopenhauer . niezależnie od tego czy będą dobre czy złe. Zostaje nazwany nawet skrzydlatym kaleką. Choroba sztuki wyrażała się w celowym dążeniu do przesadnego efektu.Confiteor Utwór jest manifestem. hipnozą. "Poza dobrem i złem". męki. ów rozwój jest samorzutny i twórzczy. niezależnym ani od czasu. wypływa z ich wew. Według niego nie podlegała ona wartościowaniu moralnemu. że świat przestanie istnied wraz z koocem tego stulecia. która odsłania to co jest poza zmysłami. Jego życie pełne zabiegów o potrzymanie egzystencji zawsze kooczy się śmiercią. W rezultacie nieustającego ślepego działania niekontrowanego rozumem popędu towarzyszy na stałe człowiekowi poczucie niezadowolenia i niezaspokojenia. Ponieważ wg.filozof niemiecki tworzący w okresie romantyzmu.swoją teorię wyłożył w 2 dziełach o charakterze aforystycznym: "Tako rzeczę Zalatustra". opierała się na bezinteresownej kontemplacji. sztuka także podlega tej przypadłości. współczucie dla innych cierpijących. gdyż w swoim życiu nie ma nic co mógłby realizowad. Baudelaire . Podmir lir. Człowiek dąży do osiągnięcia szczęścia. sztuki wczorajszej.. utalentowane. wiarę w życie. zajmuje się sprawami tajemniczymi. K. Poglądy te zostały sformowane aforystycznie. prawa etyczne. Pojawia się porównanie artysty do księcia. a przede wszystkim duszą ludzką tj. Ponadto autor domaga się niezależności dla twórców. przyroda nieustannie się rozwijają. S. Świat. Pokazuje że jako człowiek czuje się bezsilny . które nie interesują się sztuką. do egzekwowania swoich wartości. śmiercią.

n ¾   n ¾©f  ° ¾n  ½ ¾n­OO ½n OO ½n©° ¾  n° –ff ¯¯ .  ¯¾© ¾½¾f° ¾½¾ ½ ¾f °f¯ f€n° –  °f   f¾f°f­½¾¯f­°fn° n © n¾¿n¯f f° ©  ¯ ¯  ° f¾n°©f© n¾  ©f °½ n¾n  f¾n° © °ff¾n° ©¯½ ¾©°¾n° ©  ½ –f°fff°  ½ on­ f ¿ff  ± f¿° 9 ¾fn  9ff–° °  n° fn .

°€€  - f  ¯½ ¾©°¯  ° ¯ff¾ f½n f°½ f¾€f°n¾n . n¾ n ¾©  fn©°¿o  –ff°f¯ °f ¯¿°° ­f¾nff ½­°°f¯f°f ¾ n ¾©f© ¾°  ° ¯ fn °n°¯¾ ¯¾n  © ¯¿ f¾n°¯ °½ ¯  ¾ n ¾©° ¿ ¾ n ¾© 9f J ± .°fn¯  °  fn °f 9 ¾fn  ¯ff¾f ¾f¯ f°¾­fJ¾½f±¾  €.

°  .°  –¾  °  –f –f¾  f  .f .

n ¾  °f¯½n©f –f¿f­f ¾  °   °f¿ff ½ ¾f­n ° ¯½ ¾ °°n  ½­f¾n°  –°fn©f ¯f¿n 9 ¾fn    ¯¾  9f° n  ¾½ ¾©°¯  ° ¾n ½n OO f¾f© n¯¾n° ¯ f€ €€ ff °¾½fn©½¾n– –¯°f   f .

n  f°  f¯ ¯ °f f°  ¾½¯°n °¾½fn©f– ¯ ©f¾f  ¾¿° ° ¾  °f¾ 9 ¾fn  I°n °nf°–  °° @¾   n @f ¾¾ n               .

¾ ¯€€ ¯ °¯   n½ °f  €€° ¯ n n ¾ ¯f°¯  – ¾f­½ ­°   n °° ½  ½ ¯ °¯ J– ° –¾   © –¾ °n©© ¾½½ ° © ¾½ ½ f°f ° ¯° ° ¯n °f  f  ° ¯  o°– f¾½©° J fn ° ¾f© n –¿ ½ – f­f°f° °f° –¯ ¯½½ f¾°f¾f­  n­ ½nn ° f  °f° f¾½© °f .

­   ¾ –°nf¾n¿nf f °– –° ¾ –°  –n ½ ­°  f  –½¯f°  –¾ °n©f¾ ±n¾¿¯ n Rn n­ f© ¾½f¾½ ¯  ¯ n½ °f °ff­© °f ¾½¾ ­f–  °f ©¯  nf¾½ f±½ nn nf¾f° °f° ¾½­nn  f°°nn ½© nn  ½ff° ¾ ° ¯½ f° © –  ­  –½ ¾¯¾n°f°n ½n©fnf¾­f½f ½ °f° ¯   n¾¿o°  © ¾½°ff°f © ¾© °  f ° ¯½°f© n –¯¾­ f ¯¿o ¾n©¿ff¾­f°f© °f ½¾f°f ½fnf ff f¿o€€ff­¾ J ­–° –° ½  –f­f°ff¿nf°¯f° ¯ ½ f­f¾°f °  ¾° ©° ¯½fn© ° ¯f­ff ° –½fn° –n  9° f– n½ °f f f °¾¾¾°f¿ n  ½  –fn  ­f  ¾ff ½  –f ©½½f ­¿n .

 f¾ff­f¾n ¯  ° ½ ¾f ° – €   ©–°f°¿n¾   -   ¾©  ­­  ­fnnff  f€¾n°¯  @f nff¾f  9f   ¯­ ¯ €¯f­° ½¾f¯f°¿n½f° –  –¾½¾  °f© °¾¾° ½¾n f °f° ©  ¯f© ½f  nf°f ¾ nf n©°nf¿n ¯n ¿n©f±¾n - ¾ff­°f nf ¾­° fn 9–  ¾f­ ¾€¯f° f€¾n°  ff­¯¿o°  f° ©° ½ fn©n °%¾f© €f¾¿n %    –¾° – ° –½f  ½°f°  °© ¾° f¾½f  n°n© °n©f½ff½°ffo n¾¿o  ° ¾f­n ±%© ¾°  ¯ff% f ½ f° ¾f°° ¾©f© ©© ¾¾f¯°n © –¯¿n ¾ ° –f°n° ° ½  f°  ¾°  ­ n° ¾–f°n°n ½­fn  ¾­ @ ¾­ –¾°°ff ff n ­¯fn¾©f ½ n Rn n­ fff­©f¾¯ ±½ o½¾½ f  © ¾­f¾°¯nnf¯ ¯¿f¯© ¾° - © ¾° ° – f­f° f¯© ° °n© °fn° ½ nf°  ½°–­     ¾ .­ f9¾f ff­  °f f°  ¾fo¾© °¾ ¾½­ n° f° –­ ¯ ¾© ¾ n° ¯f°  ¾f°f¾°  f°¿n    f½ ¾¾¯ ¾   ©   ½ nf¯n­ f 9°f f ¯f–f¾° f °¿n fn  ° °fnf°f¯f °n f± f€f°f© –°n© © °¿n¯   9 ¾¯n J¾½  ½¾¯ f¯fn°n ­© ¾½nf­ ¾¯ ¯ f ¾­f°fn© ¾½f¯¾­f¯ f¾¯ n°f© ¾ n°f f©¯© ¾¾½ff¯ f© ¯°n¯ ° ©f¿°°¯½ °f ¾°f¯ ½° ¿¯ n f½f–° ° ½ ½°f° f© ¯°nn­ f ½°fo ¿f ° nn °ff¾ ½o°f 9 ¾¯nf©   f f°f nf  °­ ½ ° ½ nnf nf¾ © °   f ° ¯¾f©°n¯¾¯f°n°n .¾n¯¯¾f­f ¯°°fo¾©   ­   9 ¾ ¾ .

°€  D© ¾¯f°€ ¾ ¯ ­fn ½°­fn°°fnf °f© f¾ °n½°½©¯f°f½ ° – ¾ ¾f°   ¾f ffn© ¾ n°¯ ° f °¯f° nf¾ f° ½ ¾ °  °¾© ¾¾ © ©½ ©f ° f °   – n     n­ –­f¾f¾© ½– ° ¾nf©¾ © f°  ½¾nf –­¾ – ¾  ½ ©f ¾ ¾ ° °¯ ° 9 ¾ ¾   f¾f ­–­n°ff f¾½ ©f ½ff¾½­ n° ½ff n° °f€¯­  .

 f f   f¾ 9 ¯ fff ¾nf°½f½ f ¾¯ ½fnf¯  f ° n°  ¾f f© ¾ o   °f¯f¾ ½° f f ¾f© °ff°°f ¾ f¯f  f© ¾ f ° ¾­f fn¾©°f© ½¾nf¾ 9©ff¾½°f°  f¾ ¾nf –© °f ­¯¿f ¯ ¾f½¾f f¾n –° ¯nn   9 f@ ¯f©  f f " J ¾½f©  f¾ f­°fnf ° n© ¾f  ¾°f¿n ° ½ ¯©f© n ½ ¯ ½  ¿f¯ ©¾n ¾ n ­f°  ¾  ° °  ¾© ¾¾ ¾f© ¾n­  ¯ f ¯ ¾f¯ – –f  ° n OO @¯f°€ ¾fn©f½¾f f °nn 9©ff¾½ °f°  ¿f½ ¾f° ¾° of±n ¯ –¾ nf  -  °n  - no ¾  – f­f°f   – f°f¾nf¿n 9 ¯ © ¾°f¾f° f n° – ¾¯n°  ¯f°nn¯–­  ffo 9°© ¾   ff ½f ­f¯–°  9 © ½­fn ½  ±¾ 9f©   ©fn­ n© ¾ ¾°  n¾¿o°fnf¯¾nf  ¯° n© °  f °  f– f ¿o  .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful