Vous êtes sur la page 1sur 160

Stowarzyszenie Sekcja Rowerzystw Miejskich

www.rowerowypoznan.pl

Aleksandra Kamierczak Radosaw Kulupa Ryszard Rakower

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania

Pozna, 2011 r.

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Spis treci
Spis treci..............................................................................................................................................2 Wstp....................................................................................................................................................4 I. Ruch rowerowy w Europie................................................................................................................6 II. Ruch rowerowy w Poznaniu. Stan obecny....................................................................................10 1. Udzia ruchu rowerowego w transporcie w miecie...................................................................10 2. Drogi rowerowe oraz pasy dla rowerw.....................................................................................11 3. Strefy uspokojonego ruchu.........................................................................................................13 4. Ruch rowerowy pod prd w ulicach jednokierunkowych..........................................................16 5. Ruch rowerowy na ulicach bez infrastruktury rowerowej..........................................................16 6. Parkingi rowerowe......................................................................................................................18 7. Przewz rowerw rodkami komunikacji miejskiej...................................................................21 8. Wypoyczalnie rowerw............................................................................................................22 III. Dokumenty warunkujce polityk rowerow Poznania...............................................................24 1. Uchwaa Rady Miejskiej Poznania w sprawie drg rowerowych (1991 r.)...............................24 2. Polityka transportowa Poznania (1999 r.)..................................................................................27 3. Program Rowerowy (2008 r.).....................................................................................................29 4. Studium uwarunkowa i kierunkw zagospodarowania przestrzennego (2008 r.)....................36 5. Polityka parkingowa (2008 r.)....................................................................................................41 6. Zarzdzenie w sprawie warunkw technicznych drg rowerowych (2010 r.)...........................43 IV. Instrumenty realizacji polityki rowerowej....................................................................................51 1. Struktury urzdowe ...................................................................................................................51 2. Wsppraca z organizacjami spoecznymi..................................................................................53 3. Budet miasta.............................................................................................................................58 4. Promocja ruchu rowerowego......................................................................................................60 5. Wnioski.......................................................................................................................................61 V. System komunikacji rowerowej.....................................................................................................63 1. Zakres badania............................................................................................................................63 2. Gwne trasy rowerowe..............................................................................................................68 Trasa nr 1 (Stary Rynek skrzyowanie ul. Mieszka I z Al. Solidarnoci)..............................68 Trasa nr 2 (Stary Rynek park Soacki)...................................................................................79 Trasa nr 3 (Stary Rynek skrzyowanie ul. Naramowickiej z ul. Serbsk).............................83 Trasa nr 4 (Stary Rynek skrzyowanie ul. Pianickiej z ul. Chartowo).................................88 Trasa nr 5 (Stary Rynek egrze) ...........................................................................................95 Trasa nr 6 (Stary Rynek skrzyowanie ul. Dolna Wilda z ul. Hetmask)..........................100 Trasa nr 7 (Stary Rynek skrzyowanie ul. Dbrowskiego z ul. eromskiego)....................103 Prdkoci ruchu rowerowego na badanych trasach................................................................108 Ocena jakoci badanych tras...................................................................................................110 3. Dostpno rowerowa Starego Miasta......................................................................................114 Udogodnienia infrastrukturalne...............................................................................................114 Udogodnienia organizacyjne i porednie................................................................................119 Rodzaje nawierzchni...............................................................................................................123 Bariery infrastrukturalne.........................................................................................................126 2

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Bariery organizacyjne ............................................................................................................129 VI. Spoeczny udzia w propagowaniu ruchu rowerowego..............................................................133 VII. Przykady dobrej praktyki.........................................................................................................137 1. Droga rowerowa w ul. Bukowskiej (od ul. Polskiej do ul. Przybyszewskiego)......................137 2. Drogi rowerowe w ul. Szeligowskiego (od wjazdu do sklepu Tesco do ptli Poznaskiego Szybkiego Tramwaju)...................................................................................................................139 3. Ulice jednokierunkowe z dopuszczonym ruchem rowerowym pod prd.................................140 VIII. Wypadki i kolizje z udziaem rowerzystw.............................................................................143 Podsumowanie..................................................................................................................................154 Bibliografia.......................................................................................................................................157 Streszczenie......................................................................................................................................158

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Wstp
Uchwalenie na pocztku 2008 r. przez Rad Miasta Poznania Programu Rowerowego na lata 2007-20151 dawao nadziej, e rozwj infrastruktury rowerowej w Poznaniu ulegnie przyspieszeniu, a jej jako poprawi si2. Niestety, z perspektywy ponad 3 lat realizacji programu, sytuacja komunikacji rowerowej w miecie wzbudza powany niepokj. Dostrzec bowiem mona nie tylko rozbienoci midzy postanowieniami wspomnianego Programu rowerowego czy Polityki transportowej3, a realnie prowadzonymi dziaaniami, ale w pewnych obszarach, takich jak: finansowanie budowy drg rowerowych czy prowadzenie konsultacji projektw infrastruktury rowerowej, daleko idcy regres. Celem niniejszego raportu jest analiza oraz ocena rzeczywistej polityki rowerowej prowadzonej przez wadze Poznania. Celem szczegowym jest przedstawienie sytuacji transportu rowerowego w miecie w ujciu systemowym, poprzez wskazanie spjnoci, bd brakw w spjnoci systemu udogodnie dla rowerzystw. W rozdziale pierwszym porwnano udzia ruchu rowerowego w podrach ogem w Poznaniu na tle wybranych miast europejskich. Rozdzia drugi zawiera opis oglnego stanu ruchu rowerowego w miecie. W rozdziale trzecim omwiono dokumenty warunkujce polityk rowerow Poznania, tj. dokumenty strategiczne prezentujce deklaratywny stosunek wadz miasta do rozwoju ruchu rowerowego. Rozdzia czwarty przedstawia jednostki zajmujce si ksztatowaniem i realizacj polityki rowerowej w Poznaniu oraz przebieg dotychczasowej wsppracy z organizacjami spoecznymi zajmujcymi si transportem rowerowym. W rozdziale pitym zaprezentowano natomiast wyniki wieloaspektowego studium systemu komunikacji rowerowej w Poznaniu, poprzedzonego empirycznymi badaniami terenowymi prowadzonymi w okresie od sierpnia do padziernika 2010 r. Badania dotycz obszaru rdmiecia, tj. promienia ok. 1 km od rodka miasta oraz siedmiu gwnych kierunkw komunikacji dzielnic
1 Uchwaa Rady Miasta Poznania nr XXX/296/V/2008 z dnia 15 stycznia 2008 r. 2 http://www.srm.eco.pl/files/raport_2008.pdf , s. 7. 3 Uchwaa Rady Miasta Poznania nr XXIII/269/III/99 z 18 listopada 1999 r.

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

z centrum (obszar o promieniu 3-4 km od rodka miasta). Zbadano i oceniono jako infrastruktury rowerowej oraz organizacji ruchu, a take ich zgodno z wymaganiami C.R.O.W. - spjnoci, bezporednioci, atrakcyjnoci, bezpieczestwa i wygody. Kolejny (szsty) rozdzia skupia si na kwestii spoecznego udziau w tworzeniu polityki rowerowej oraz w planowaniu rozwoju infrastruktury, omawiajc wybrane przykady inicjatyw, projektw i postulatw organizacji spoecznych dziaajcych na rzecz poprawy sytuacji rowerzystw w Poznaniu. W rozdziale sidmym przedstawiono przykady rozwiza dla ruchu rowerowego, ktre suy mog jako przykady dobrej praktyki, warte naladowania zarwno w Poznaniu, jak i w innych miastach. W raporcie przeanalizowano rwnie dane dotyczce wypadkw i kolizji z udziaem rowerzystw na terenie Poznania. Niniejszy dokument jest jednym z dziesiciu raportw opracowywanych przez oglnopolsk sie organizacji rowerowych Miasta dla Rowerw4 w ramach projektu Rowerowa sie spoecznego nadzoru polityki transportowej w polskich miastach5. Dziki uyciu jednolitej metodyki w raportach rowerowych dla wszystkich dziesiciu miast, wartoci dodan niniejszego raportu bdzie uzyskanie obiektywnej oceny kierunkw realnie prowadzonych polityk lokalnych wzgldem ruchu rowerowego w Polsce. Autorzy raportu wyraaj nadziej, e przyczyni si on do promocji ruchu rowerowego w Poznaniu i innych miastach Polski poprzez tworzenie odpowiedniej infrastruktury dla tej formy lokomocji.

4 http://www.miastadlarowerow.pl/ 5 Projekt realizowany przez stowarzyszenie Wrocawska Inicjatywa Rowerowa (http://rowery.eko.org.pl) przy wsparciu Europejskiego Funduszu Spoecznego

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

I. Ruch rowerowy w Europie


Aktualnie brak jest potwierdzonych danych statystycznych dotyczcych ruchu rowerowego zarwno w Polsce, jak rwnie na poziomie midzynarodowym czy europejskim. Szacunkowe dane na ten temat przedstawia holenderskie Ministerstwo Transportu i Gospodarki Wodnej6. Poniej przedstawiono procentowy udzia podry wykonywanych rowerem w podrach ogem wybranych pastw europejskich (ryc. 1). W tabeli nr 1 uszczegowiono te dane o opisy przedmiotowej sytuacji na poziomie krajowym.

Ryc. 1 Udzia ruchu rowerowego w wybranych pastwach Europy, rdo: Ministerie van Verkeer en Waterstaat, Fietsberaad Cycling in the Netherlands, 2009.

Wrd pastw europejskich Holandia jest niedocignionym liderem pod wzgldem udziau ruchu rowerowego w ogle wykonywanych podry. Jednak, jak wynika z przywoanych poniej danych, w Europie znane s przykady miast, w ktrych udzia ruchu rowerowego jest wyszy ni rednia dla Holandii.

Ministerie van Verkeer en Waterstaat, Fietsberaad Cycling in the Netherlands, 2009.

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Lp. 1. 2. 3. 4. 5.

Pastwo Holandia Dania Niemcy Austria Szwajcaria

rednia krajowa (w ostatnich latach) 26% 19% 10% 9% 9%

Sytuacja na terenie poszczeglnych pastw Miasta z najwyszym udziaem ruchu rowerowego: od 35% do 40%, z najniszym udziaem: od 15% do 20%. Wg T. Kopty7 ruch rowerowy w Amsterdamie wynosi 25%. W najwikszych miastach wystpuj zasadniczo niewielkie rnice poziomw ruchu rowerowego, przewanie na poziomie 20%. Wg T. Kopty7 w Kopenhadze udzia podry rowerem wynosi 32%. We wszystkich miastach o statusie landw udzia ruchu rowerowego jest wyszy od redniej krajowej, szczeglnie w Pnocnej Westfalii. W wikszoci miast: 20-30%; Fryburg 20%7 Liderami s miasta Graz (14%) i Salzburg (19%).

W wikszoci miast poziom ruch rowerowego jest wyszy od redniej krajowej, przykadowo: Berno (15%), Bazylea (17%), Winterthur (ok. 20%). 6. Belgia 8% W wielu miastach Prowincji Flandrii udzia ruchu rowerowego wynosi ok. 15%; liderem jest Brugia (ok. 20%). 7. Szwecja 7% W miastach ruch rowerowy wystpuje na poziomie 10%. Liderami s: Lund i Malm (20%) i Vsters (33%) 8. Wochy 5% Wystpuje kilka miast o znacznie wyszym od krajowego poziomie ruchu rowerowego: Parma (ponad 15%), Ferrara (ok. 30%), Florencja (ponad 20%). 9. Francja 5% Liderami s Strasburg (12%) i Awinion (10%). 10. Irlandia 3% Generalnie brak miast liderw pod wzgldem ruchu rowerowego; Dublin 5%. 11. Czechy 3% Kilka miast wyrniajcych si poziomem ruchu rowerowego na tle kraju: Ostrawa, Oumuniec i Czeskie Budziejowice od 5 do 10%, a Prociejw nawet 20%. 12. Wielka 2% Pojedyncze miasta ze szczeglnie wysokim poziomem ruchu rowerowego: Brytania York i Hull 11%, Oxford, a przede wszystkim Cambridge - blisko 20%. Tabela 1. Udzia ruchu rowerowego w ruchu ogem w wybranych pastwach i miastach europejskich, rdo: Ministerie van Verkeer en Waterstaat, Fietsberaad Cycling in the Netherlands, 2009.

W wikszo polskich miast (gmin) brak jest wykonania kompleksowych bada ruchu, co utrudnia prb okrelenia udziau ruchu rowerowego w podrach ogem i porwnania go sytuacj w innych krajach europejskich. Dane w tym zakresie, opublikowane przez Zesp ds. cieek Rowerowych przy Generalnej Dyrekcji Drg Krajowych i Autostrad7 wymagaj aktualizacji. Dane te przedstawiaj si nastpujco: Krakw: 1,5 % (2003), Pozna: 2,5 % (2000), Warszawa: 1,1% (2004), Rokietnica pod Poznaniem: 10% (2000).

Szacuje si, e w duych miastach Polski ruch rowerowy ksztatuje si na poziomie


7 T. Kopta, RAPORT WSTPNY Ruch rowerowy w Polsce na tle innych krajw UE Departament Studiw Wydzia Studiw w Krakowie Zesp ds. cieek Rowerowych Warszawa Krakw 2009 r.

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

1-3% podry, co nie wyglda imponujco na tle Europy. T. Kopta zwraca uwag, e zasadniczy wpyw na promocj ruchu rowerowego ma polityka transportowa na poziomie zarwno krajowym jak i regionalnym. Takie miasta jak Amsterdam, Barcelona, Brema, Kopenhaga, Edynburg, Ferrara, Graz oraz Strasburg stosuj system zacht, ktry preferuje korzystanie z komunikacji miejskiej oraz wykorzystanie rowerw, przy jednoczesnym wprowadzeniu restrykcji zwizanych z korzystaniem z samochodw w centrum miasta. Niektre miasta europejskie, tj.: Groningen, Houten (w Holandii) czy Strasburg (we Francji), prowadz promocj roweru m.in. poprzez zamknicie centrum dla ruchu samochodowego. W przypadku wielu innych miast gsta sie tras rowerowych pozwala na znacznie szybsze i atwiejsze poruszanie si rowerem ni samochodem. T. Kopta zwraca uwag, e dziaania podjte przez ww. miasta nie wpywaj ujemnie na ich rozwj ekonomiczny czy te dostpno centrw handlowych8. Zdaniem T. Kopty stosunkowo niski udzia roweru w podrach tj. od 5 do 10%, moe by osignity w wikszoci miast europejskich dziki przemylanej polityce transportowej, a udzia roweru w podrach rzdu 20 - 25% jest cakiem moliwy w miastach od 50 000 do 500 000 mieszkacw. W miastach duych takich jak: Krakw, d, Pozna, Warszawa, Wrocaw wyznaczenie i budowa sieci tras rowerowych powinny skutkowa zwikszeniem udziau rowerw w podrach do poziomu co najmniej 10%. W miastach mniejszych udzia ruchu rowerowego po wybudowaniu niezbdnej infrastruktury moe siga w perspektywie kilkunastu lat 20 - 50% podry, tak jak to zakada si w innych miastach europejskich.

8 T. Kopta, RAPORT WSTPNY Ruch rowerowy w Polsce na tle innych krajw UE, op. cit.

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Przykady dobrych praktyk w zakresie infrastruktury rowerowej w Europie

Fot. 1. Pas kierunkowy dla rowerw na jezdni, Berlin 2010 r. (fot. Ryszard Rakower)

Fot. 2. Przykad pasw rowerowych po obu stronach ulicy, Groningen (Holandia) 2010 r. (fot. Ryszard Rakower)

Fot. 3. Droga rowerowa w Berlinie, 2010 r. (fot. Ryszard Rakower)

Fot. 4. Skrzyowanie drogi rowerowej z ulic biegnc przy dworcu kolejowym, Groningen (Holandia) 2010 r. (fot. Ryszard Rakower)

Fot. 5. Droga rowerowa o dwch pasach ruchu, Groningen (Holandia) 2010 r. (fot. Ryszard Rakower)

Fot. 6. Ulica rowerowa, Groningen (Holandia) 2010 r. (fot. Ryszard Rakower)

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

II. Ruch rowerowy w Poznaniu. Stan obecny


1. Udzia ruchu rowerowego w transporcie w miecie Jak ju wspomniano w rozdziale poprzedzajcym, udzia ruchu rowerowego w podrach niepieszych wynosi w 2000 r., wedug przeprowadzonych wwczas Kompleksowych Bada Ruchu, ok. 2,5 %. Udzia ruchu rowerowego we wszystkich podrach na odlego powyej 0,5 km, wynosi natomiast 2,1%. Od tego czasu nie przeprowadzono w Poznaniu kolejnych bada ruchu pozwalajcych okreli aktualny odsetek podry odbywajcych si na rowerach. Przeprowadzone w minionych latach badania ankietowe wskazuj natomiast na bardzo duy potencja ruchu rowerowego, ktry napotyka jednak barier w postaci braku odpowiedniej infrastruktury dla tej formy lokomocji. Jak wynika z bada przeprowadzonych w 2002 r. przez BBS "Obserwator" dla Polskiego Klubu Ekologicznego/sieci "Miasta dla Rowerw", a 40,8% ankietowanych mieszkacw Poznania zadeklarowao, e bdzie dojeda rowerem do pracy lub do szkoy pod warunkiem zbudowania bezpiecznej i wygodnej drogi rowerowej9. Z kolei wedug bada ankietowych przeprowadzonych w 2009 r. przez J. abdzkiego, a 98% rodzicw zgodzioby si na dojazd dziecka do szkoy rowerem, gdyby powsta w szkole bezpieczny i monitorowany parking, a take drogi rowerowe lub ulice z uspokojonym ruchem midzy miejscem zamieszkania a szko. Na to samo pytanie twierdzco odpowiedziao 63,95% uczniw. Jako gwne przyczyny niewykorzystywania rowerw w celu dojazdu do szkoy ankietowani uczniowie wskazali brak bezpiecznego miejsca do pozostawienia roweru (58,68%), a w dalszej kolejnoci brak drg rowerowych (niemal 40%) oraz ruchliw, niebezpieczn drog (ponad 30%)10. Na duy, stumiony potencja ruchu rowerowego, wskazuj te badania przeprowadzone pod koniec 2009 r. na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu w Instytucie Geografii Spoeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej. Spord 423 ankietowanych mieszkacw Poznania tylko 32% wskazao, e nic nie przekonaoby ich do korzystania z roweru. Spord
9 Raport z bada ilociowych odnonie rowerzystw, http://www.rowery.org.pl/rowery2002.pdf, s. 56. 10 J. abdzki, Problemy ruchu rowerowego w Poznaniu, praca magisterska pod kierunkiem prof. dr hab. Henryka Rogackiego, Wydzia Nauk Geograficznych i Geologicznych UAM, Pozna 2009.

10

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

pozostaych respondentw a 69% wskazao, e do przesiadki na rower mogaby je skoni budowa drg rowerowych. Kolejnymi wskazanymi czynnikami, ktre mogyby zachci do korzystania z rowerw, s budowa parkingw rowerowych oraz tworzenie stref uspokojonego ruchu11.

2. Drogi rowerowe oraz pasy dla rowerw W poowie 2011 r. czna dugo drg rowerowych w Poznaniu (drg dla rowerw oraz drg dla rowerw i pieszych) wynosia 90,0 km. Ponadto wystpowao w Poznaniu 3,30 km ulic wyposaonych w jednokierunkowe pasy dla rowerw (w kierunku zgodnym z kierunkiem ruchu pozostaych pojazdw), 0,80 km kontrapasw rowerowych (tj. pasw jednokierunkowych przeznaczonych do jazdy pod prd ulicami jednokierunkowymi) oraz 1,25 km dwukierunkowych pasw dla rowerw12. Podkreli naley, e w myl znowelizowanego w 2011 r. Prawa o ruchu drogowym pasy dla rowerw, zdefiniowane odtd w ustawie, nie mog by uznawane za drogi dla rowerw. Zgodnie z art. 2 pkt 5 Prawa o ruchu drogowym droga dla rowerw musi bowiem by oddzielona od innych drg lub jezdni tej samej drogi konstrukcyjnie lub za pomoc urzdze bezpieczestwa ruchu drogowego. Publikowane dotd dane dotyczce cznej dugoci drg rowerowych w Poznaniu, do ktrych wliczano pasy dla rowerw, straciy zatem aktualno. Oczywicie, wczeniej publikowane dane nie uwzgldniay te zmian sieci drg rowerowych zaistniaych w ostatnim czasie. Analizujc czn dugo drg rowerowych w Poznaniu pamita naley, e nie stanowi ona waciwego miernika tego, czy mona uzna stolic Wielkopolski za miasto przyjazne rowerzystom. O warunkach ruchu rowerowego decyduje bowiem wystpowanie w miecie (albo brak) rnego rodzaju infrastruktury (m.in. ulic o ruchu uspokojonym, a take parkingw rowerowych). Niemal 90 km drg rowerowych oraz kilka kilometrw ulic z pasami dla rowerw moe z pozoru wydawa si liczb znaczc, jednake w praktyce wiele ruchliwych arterii o kluczowym znaczeniu dla ruchu rowerowego jest tego typu uatwie pozbawionych. Co wicej - w minionych latach zaprzepaszczono wiele okazji, by zbudowa drogi rowerowe przy okazji inwestycji drogowych. Sztandarowymi przykadami mog by budowa wiaduktw nad autostrad oraz
11 J. Gadziski, Ruch rowerowy konkurencja dla samochodw i komunikacji publicznej, http://www.srm.eco.pl/files/ konf2010_gadzinski.pdf 12 Obliczenia wasne na podstawie pomiarw dokonanych za pomoc odbiornika GPS Garmin 60Csx oraz programu MapSource; moliwy niewielki bd pomiaru (do ok. 3%).

11

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

przebudowa ul. Gogowskiej pomidzy ul. Ostatni a granic miasta. Niezmiernie istotna jest rwnie jako drg rowerowych i innych udogodnie dla rowerzystw, ktra zwykle pozostawia wiele do yczenia. Wanym wyznacznikiem jakoci drg rowerowych jest ich nawierzchnia. Spord 90 km poznaskich drg rowerowych odpowiedniego rodzaju nawierzchnia (tj. asfaltowa, ewentualnie inna o podobnym stopniu rwnoci, np. ywiczna) wystpowaa jedynie na ok. 56,5 km (62,8%). A 28,2 km drg rowerowych (31,3%) posiadao natomiast nawierzchni z kostki, a 5,3 km (5,9%) nawierzchni z pyt chodnikowych13.

Ryc. 2 Mapa drg i pasw rowerowych w Poznaniu, R. Rakower, J. Gadziski,

2011.

13 Obliczenia wasne na podstawie pomiarw dokonanych za pomoc odbiornika GPS Garmin 60Csx oraz programu MapSource; moliwy niewielki bd pomiaru (do ok. 3%).

12

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Porwnanie powyszych danych z danymi z kwietnia 2003 r. wskazuje, e procentowy udzia drg rowerowych z kostki lub pytek jest obecnie mniejszy ni przed 8 laty, ale nadal znaczcy. Wedug bada z 2003 r. w Poznaniu wystpowao ok. 23,6 km asfaltowych drg rowerowych (53,5%), 16,8 km drg rowerowych z kostki (38,2%) oraz 3,6 km drg rowerowych z o nawierzchni pyt chodnikowych (8,3%)14. Przez 8 lat przybyo zatem w Poznaniu 32,9 km asfaltowych drg rowerowych, ale zarazem a 11,4 km z kostki, tj. nawierzchni nieodpowiedniej dla tego rodzaju drg. Szczegowa analiza wszystkich wystpujcych w Poznaniu drg i pasw rowerowych wykraczaaby znacznie poza ramy niniejszego opracowania. W niniejszym raporcie poddano zatem takiej analizie drogi i pasy rowerowe wystpujce na siedmiu gwnych trasach prowadzcych do centrum Poznania, a take drogi i pasy rowerowe w centrum miasta. W dalszych rozwaaniach wskazano te m.in. przykady dobrej praktyki w zakresie budowy drg rowerowych w Poznaniu oraz perspektywy ich rozwoju.

3. Strefy uspokojonego ruchu Istotn rol w ukadzie komunikacyjnym wikszoci miast w Europie Zachodniej odgrywaj strefy uspokojonego ruchu (strefy "tempo 30" bd te obszary z dalej idcym ograniczeniem prdkoci, np. strefy zamieszkania). Przykadowo, w Monachium wystpuje a ok. 330 takich stref, ktre obejmuj a 80-85% dugoci sieci drogowej miasta15. W tego typu strefach nie istnieje potrzeba budowy drg rowerowych, a jedynie - w miar potrzeby - stosuje si rozwizania inynierskie, takie jak zmiany geometrii jezdni, przewenia itp., ktre wymuszaj przestrzeganie ogranicze prdkoci. W strefach uspokojonego ruchu na coraz wiksz skal zezwala si rwnie rowerzystom na jazd pod prd ulicami jednokierunkowymi. W Poznaniu strefy "tempo 30" wystpuj obecnie na niektrych obszarach peryferyjnych o zabudowie jednorodzinnej, a take w czci Starego Miasta (rejon Starego Rynku, Rybaki, w. Wojciech). W przeciwiestwie do miast w Europie Zachodniej, nie wiadomo przy tym nawet, jaki procent sieci drogowej strefy te obejmuj. Zarzd Drg Miejskich w Poznaniu nie dysponuje bowiem tego rodzaju danymi16.
14 M. Beim, Problemy ruchu rowerowego w Poznaniu, praca magisterska pod kierunkiem prof. dr hab. Waldemara Ratajczaka, Wydzia Nauk Geograficznych i Geologicznych UAM, Pozna 2003. 15 Tempo-30-Zonen, http://www.muenchen.de/Rathaus/kvr/strverkehr/verksicherheit/allgemein/117646/t30zonen.html 16 Pismo Zarzdu Drg Miejskich w Poznaniu z 10 sierpnia 2010 r., znak DIP-065-33/10, niepublikowane.

13

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

W niektrych czciach Poznania (m.in. na Pitkowie oraz na azarzu) spotyka si ponadto strefy "tempo 40". Rozwizanie takie, praktycznie nieznane w Europie Zachodniej, nie zapewnia naleytego poziomu bezpieczestwa pieszym i rowerzystom i nie moe by uwaane za form uspokojenia ruchu.
Fot. 7. Strefa "tempo 40" to rozwizanie praktycznie nieznane w Europie Zachodniej. Ul. Stryskiego w Poznaniu (fot. Ryszard Rakower)

Doda naley, e - odmiennie ni w Europie Zachodniej - wprowadzanie w Poznaniu stref "tempo 30" wizao si dotd niejednokrotnie jedynie z ustawieniem odpowiednich znakw, nie za z wprowadzeniem rozwiza wymuszajcych stosowanie si do ogranicze prdkoci, a tym samym poprawiajcym rozwizaniem bezpieczestwo ruchu.
Poznaniu w celu uspokojenia ruchu samochodw (fot. Ryszard Rakower)

niezmotoryzowanych Dominujcym

uczestnikw

wymuszajcym Fot. 8. Donice ustawione na jezdni ul. Pustej w

ograniczenie prdkoci s progi zwalniajce.

Do wyjtkw nale inne rozwizania, jak donice ustawione na jezdni. W 2010 r. wadze Poznania zapowiedziay przygotowanie projektu uspokojenia ruchu w centrum miasta, ktrego realizacja miaaby rozpocz si w 2011 r. Deklaracja ta pada po rowerowej debacie w redakcji "Gazety Wyborczej" z udziaem dr. in. Tadeusza Kopty z GDDKiA, ktry zwrci uwag na konieczno poprawy warunkw ruchu rowerowego przede wszystkim w centrum Poznania i to wanie poprzez uspokojenie ruchu. Zakres planowanych zmian podano do publicznej wiadomoci w lutym 2011 r. podczas posiedzenia Komisji Rewitalizacji Rady Miasta. ZDM zapowiedzia wwczas, e w I etapie uspokojenie ruchu nastpi w obszarze pomidzy Al. Niepodlegoci, ul. Soln, Al. Marcinkowskiego oraz ul. w. Marcin. Sporzdzony projekt przewidywa objcie go stref "tempo 30" (bez ulic bdcych granicami obszaru), wprowadzenie zwe przy wjazdach do strefy 14

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

(nazwanych "bramami do strefy") oraz zalegalizowanie ruchu rowerowego pod prd na wikszoci ulic jednokierunkowych za pomoc kontrapasw. W kolejnym etapie - do maja 2012 r. - uspokojenie ruchu miaoby nastpi (z wyczeniem niektrych waniejszych ulic) w caym obszarze midzy ulicami Garbary, Mae Garbary, Wolnica, Soln, al. Niepodlegoci i Krlowej Jadwigi, a do czerwca 2013 r. strefa miaaby siegn tzw. I ramy komunikacyjnej (a wic obj take m.in. rdk,
Ryc. 3 Podobszary planowanej stefy "tempo 30" oraz ulice wyczone ze strefy, rdo: prezentacja ZDM

Chwaliszewo i Grobl).

Wspomniany projekt uznany zosta zarwno przez organizacje spoeczne, jak i przez Rad Osiedla Stare Miasto, za niewystarczajcy. W toku konsultacji projektu podkrelono potrzeb wprowadzenia rozwiza takich, jak skrzyowania rwnorzdne, wyniesione skrzyowania i innych rozwiza powszechnie praktykowanych w strefach "tempo 30" w Europie Zachodniej. Na skutek spoecznych naciskw ZDM obieca uwzgldnienie czci uwag i opracowa now wersj projektu, zakadajc m.in. rwnorzdno skrzyowa, realizacj dwch wyniesionych skrzyowa oraz zamknicie dla ruchu samochodowego ul. Fredry od al. Niepodlegoci do ul. Kociuszki. Deklarowane wczeniej terminy realizacji strefy zostay jednak przesunite. Rwnie w 2010 r. opracowany zosta projekt nowej organizacji ruchu na Jeycach, zakadajcy objcie ich stref "tempo 30". Projekt ten opracowany zosta z myl o objciu Jeyc Stref Patnego Parkowania, jednake przy okazji przewidziano wprowadzenie strefy ograniczonej prdkoci, a take oznakowanie w niektrych ulicach kontrapasw dla rowerw. Realizacj tych zmian przewidziano rwnie w 2011 r. Niestety, do czasu uruchomienia Strefy Patnego Parkowania w maju 2011 r., ani w kolejnych miesicach, planowane udogodnienia dla rowerzystw nie powstay (realizacja kontrapasw zostaa przeoona na jesie 2011 r.). Wprowadzenie strefy "tempo 30" ograniczyo si zatem - przynajmniej w pierwszych miesicach - do ustawienia znakw. Nie zastosowano natomiast rozwiza technicznych wymuszajcych ograniczenie prdkoci. 15

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

4. Ruch rowerowy pod prd w ulicach jednokierunkowych Pod koniec 2010 r. na terenie Poznania wystpowao, wedug danych Zarzdu Drg Miejskich, 2266 ulic17. Z tego co najmniej ok. 250 ulic to w caoci lub w czci ulice jednokierunkowe, przy czym liczba tego typu ulic wzrasta. Najwicej ulic jednokierunkowych wystpuje w centrum Winogrady). Wzrastajca liczba ulic jednokierunkowych oraz usytuowanie wielu spord nich w obszarach o duym znaczeniu dla ruchu rowerowego sprawiaj, e stanowi one istotn barier dla uytkownikw rowerw.
Fot. 9. Ul. Masztalarska po zalegalizowaniu ruchu rowerowego pod prd, 2010 r. (fot. Aleksandra Kamierczak)

miasta

oraz

przylegych

dzielnicach

o zabudowie mieszkaniowej (Wilda, azarz, Jeyce,

Mimo, e w miastach w Europie Zachodniej legalizowanie ruchu rowerowego pod prd (za pomoc odpowiedniego oznakowania) jest powszechn praktyk, a rozwizanie takie nie tylko nie zwiksza, ale wrcz zmniejsza zagroenie kolizjami i wypadkami (wzajemna widoczno kierowcw i rowerzystw jadcych pod prd, moliwo ominicia innych, ruchliwych ulic), w Poznaniu wci naley do rzadkoci. W zwizku z tym, e wikszo poznaskich ulic jednokierunkowych, w ktrych zalegalizowano dotd ruch pod prd, pooona jest w centrum miasta, szersza analiza obecnej sytuacji w tym zakresie zawarta zostaa w rozdziale V, w czci powiconej dostpnoci tej czci miasta dla ruchu rowerowego. Problematyka ruchu rowerowego pod prd poruszona zostaa take w rozdziale VI, powiconym przykadom dobrej praktyki w zakresie rozwiza dla tej formy lokomocji.

5. Ruch rowerowy na ulicach bez infrastruktury rowerowej Analizujc warunki ruchu rowerowego w Poznaniu nie sposb pomin warunkw
17 http://zdm.poznan.pl/about.php

16

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

panujcych na ulicach nie wyposaonych w infrastruktur rowerow. Szczegowe omwienie problemw napotykanych przez rowerzystw w ruchu ulicznym, typowych take dla innych polskich miast, bez wtpienia znacznie wykraczaoby jednak poza ramy niniejszego opracowania. Std te ograniczono si jedynie do wskazania kilku wybranych problemw, charakterystycznych dla Poznania. Do tego rodzaju problemw naley bez wtpienia nierwny bruk wystpujcy na wielu ulicach Starego Miasta, jak i miejscami w innych czciach Poznania, zwaszcza na Wildzie. Stan tej nawierzchni i stopie jej rwnoci s niejednokrotnie nieporwnanie gorsze ni w innych miastach, w ktrych wystpuje bruk, np. we Wrocawiu w ulicach w pobliu Rynku. Powoduje to, e na wielu trasach korzystanie zwaszcza z dominujcych w miastach na Zachodzie i coraz popularniejszych take w Polsce rowerw miejskich jest niezwykle uciliwe, a wrcz zagraa bezpieczestwu uytkownikw. Co wicej - wyjtkowo nierwna nawierzchnia brukowa uoona zostaa w minionych latach w kolejnych ulicach na Starym Miecie, np. Stawnej. Istotnym problemem na wielu jezdniach posiadajcych nawierzchni asfaltow s natomiast zapadnite studzienki. Niejednokrotnie poruszanie si zbyt blisko prawej krawdzi jezdni stanowi moe tym samym powane zagroenie dla bezpieczestwa rowerzystw. Ze wzgldu na skal zjawiska, Sekcja Rowerzystw Miejskich zwrcia si w 2008 r. do Zarzdu Drg Miejskich o przeprowadzenie inwentaryzacji studzienek kanalizacyjnych, ktre stanowi szczeglne zagroenie dla bezpieczestwa uytkownikw jezdni oraz podjcie dziaa zmierzajcych do usunicia tego zagroenia18. W odpowiedzi ZDM odmwi dokonania takiego przegldu, powoujc si na ograniczenia finansowe19. Rowerzyci poruszajcy si po jezdni napotykaj te w Poznaniu szczeglne utrudnienia na niektrych skrzyowaniach z sygnalizacj wietln. W cigu minionych kilkunastu lat przed wieloma poznaskimi skrzyowaniami wbudowano bowiem w nawierzchni jezdni detektory nie wykrywajce rowerw. Oznacza to, e na takim skrzyowaniu zielone wiato nie zapali si, dopki z tego samego kierunku nie nadjedzie samochd. Takie rozwizanie nie tylko dyskryminuje rowerzystw, ale te powoduje, e w przypadku maego natenia ruchu samochodw (np. w godzinach wieczornych lub na mniej uczszczanych ulicach) mog oni nie doczeka si zielonego wiata.
18 M.in. pismo do ZDM z 9 padziernika 2008 r., http://www.rowerowypoznan.pl/index.php? option=com_content&task=view&id=646&Itemid=36 19 Pismo ZDM z 17 padziernika 2008 r., znak UI.KD-7034-321/08, http://www.rowerowypoznan.pl/index.php? option=com_content&task=view&id=662&Itemid=33

17

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Mimo e od 2004 r. zgodnie z obowizujcymi przepisami stosowanie na jezdniach detektorw nie wykrywajcych rowerw jest zabronione20, ZDM nie zastosowa si do tyche przepisw. Dopiero pod koniec 2008 r., po kilku interwencjach Sekcji Rowerzystw Miejskich ZDM zadeklarowa, e problem zostanie rozwizany w 2009 r. Obserwacje przeprowadzone po upywie tego terminu wykazay jednak, e nadal zdarzaj si przypadki wadliwego dziaania detektorw na niektrych skrzyowaniach. Po kolejnej interwencji Sekcji Rowerzystw Miejskich Zarzd Drg Miejskich poinformowa, e w latach 2009-2010 przystosowa do wykrywania rowerw ptle detekcyjne w 82 miejscach i zadeklarowa, e bdzie reagowa na wszelkie biece zgoszenia o niedostatecznej detekcji rowerw. W przypadku nowych inwestycji stosowana jest natomiast detekcja pojazdw (w tym rowerw) za pomoc kamer21.

6. Parkingi rowerowe Pozna dysponuje, w porwnaniu z innymi duymi miastami, wci niewielk liczb publicznych parkingw rowerowych. Stojakw rowerowych przybywao przy tym dotd bardzo wolno. Najstarszy spord istniejcych wzorcowych parkingw znajduje si na ul. Kraszewskiego przy Rynku Jeyckim. Parking ten ufundowany zosta w 2004 r. przez przedstawiciela producenta stojakw, przy wsppracy Rady Osiedla Jeyce oraz Sekcji Rowerzystw Miejskich. Warto doda, e jest to jedyny w Poznaniu publiczny parking rowerowy skadajcy si ze stojakw typu skandynawskiego. Powstae w kolejnych latach parkingi rowerowe zostay wyposaane w stojaki typu "bramka".
Fot. 10. Stojaki rowerowe na ul. Kraszewskiego krtko po zamontowaniu (fot. Micha Beim)

20 Vide postanowienia rozdziau 3.3.4 zacznika nr 3 do rozporzdzenia Ministra Infrastruktury z dnia 3 lipca 2003 r. w sprawie szczegowych warunkw technicznych dla znakw i sygnaw drogowych oraz urzdze bezpieczestwa ruchu drogowego i warunkw ich umieszczania na drogach (Dz.U. Nr 220, poz. 2181); rozporzdzenie weszo w ycie 23 stycznia 2004 r. 21 Pismo ZDM z 15 grudnia 2010 r., znak RB-5511-14-354/10, http://www.srm.eco.pl/index.php? option=com_content&task=view&id=1178&Itemid=36

18

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Kolejny wzorcowy parking powsta w 2005 r. na Pl. Kolegiackim nieopodal budynku Urzdu Miasta. Pod koniec 2006 r. w centrum Poznania ustawiono kolejnych 5 tego typu parkingw: na ul. Pwiejskiej (przy Pl. Wiosny Ludw), Al. Marcinkowskiego (przed gmachem Muzeum Narodowego), ul. w. Marcin (przed Zamkiem), al. Niepodlegoci (przy gmachu Teatru Wielkiego) oraz na Pl. Ratajskiego (przy ul. Myskiej). Rwnie w 2006 r. wzorcowe stojaki pojawiy si przed budynkiem Zarzdu Drg Miejskich. W kolejnych latach nowych publicznych stojakw nie stawiano w Poznaniu wcale bd te przybywao ich bardzo niewiele. Przykadowo, w 2007 r. ZDM nie ustawi ani jednego nowego parkingu rowerowego. Z kolei w 2008 r. ZDM ustawi jedynie 2 wzorcowe stojaki. Pojawiy si one na wniosek Sekcji Rowerzystw Miejskich na parkingu buforowym Strefy Parkowania przy Dworcu Zachodnim. W 2008 r. nowe publiczne stojaki pojawiy si jedynie na kilku ptlach tramwajowych (na Ogrodach, na Grczynie i na Staroce) dziki staraniom MPK sp. z o.o. Warto doda, e to nie jedyne stojaki ustawione przez miejskiego przewonika. Ju w 2006 r. MPK ustawio stojaki przy ptli Poznaskiego Szybkiego Tramwaju. Z kolei w 2010 r. wyposaono w stojaki ptl tramwajow na Dbcu (z inicjatywy Rady Osiedla wierczewo). Ciekawostk jest rwnie funkcjonujcy od wielu lat parking rowerowy na ptli tramwajowej na Junikowie, ktry cieszy si spor popularnoci wrd mieszkacw poudniowo-zachodnich
Fot. 12. Stojaki przed Centrum Informacji Turystycznej na Starym Rynku, ufundowane przez Agor S.A. (fot. Ryszard Rakower)

przedmie Poznania.

Liczba stojakw w centrum miasta nieco zwikszya si w 2009 r. Nie bya to jednak inicjatywa wadz miasta czy te ZDM, lecz prywatnego fundatora. Parkingi rowerowe ufundowane przez Agor S.A. - wydawc "Gazety Wyborczej" pojawiy si m.in. na ul. 27 Grudnia przy

19

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

skrzyowaniu z ul. Ratajczaka i ul. w. Marcin u zbiegu z ul. Gwarn. Pojedyncze stojaki ustawiono te m.in. na Starym Rynku i na ul. Pwiejskiej od strony ul. Krakowskiej. Na pocztku 2010 r. nowe stojaki pojawiy si m.in. przy skrzyowaniu ulic Dziaowej i Wolnica. Z kolei latem 2010 r. wzorcowy parking powsta przy ul. Gronowej staraniem Zarzdu Geodezji i Katastru Miejskiego Geopoz. Nowych miejsc postojowych dla rowerw przybyo w centrum Poznania rwnie na przeomie listopada i grudnia 2010 r., kiedy to w wielu miejscach pojawiy si ozdobne stojaki rowerowe (cznie 32 stojaki). ZDM zamontowa je m.in. na Starym Rynku, po trzech stronach skrzyowania Al. Marcinkowskiego i ul. 23 Lutego oraz przy skrzyowaniu ulic Kociuszki i Fredry. Kolejne stojaki zamontowano w 2011 r. w kilkudziesiciu punktach w centrum miasta i na Jeycach, m.in. przed budynkami Teatru Nowego, Komendy
Fot. 13. Ozdobne stojaki ustawione pod koniec 2010 r. przy ul. 23 Lutego (fot. Ryszard Rakower)

Miejskiej Policji i przed nowym budynkiem Muzeum Narodowego.

Zakup nowych stojakw w latach 2010-2011 r. pozwoli nieco zmiejszy dystans dzielcy Pozna od innych polskich miast. Liczba stojakw rowerowych na ulicach Poznania wymaga jednak dalszego zwikszania. Wzorcowych stojakw brakuje w dalszym cigu take m.in. przed budynkami wielu miejskich instytucji. Ju w maju 2009 r. Sekcja Rowerzystw Miejskich zwrcia si do prezydenta Poznania o zamontowanie stojakw przed budynkami wszystkich budynkw Urzdu Miasta i miejskich jednostek organizacyjnych, a take o wymian niefunkcjonalnych stojakw przed budynkiem Urzdu Miasta przy ul. Libelta22. Odpowiedzi na to pismo udzieli Zarzd Drg Miejskich, pomimo e nie zarzdza wikszoci miejsc, ktrych dotyczy wniosek stowarzyszenia. ZDM stwierdzi, e stojaki rowerowe we wspomnianych miejscach "stopniowo bd ustawiane", nie podajc konkretnych terminw. ZDM doda, e pierwsze w Poznaniu stojaki w ksztacie odwrconej litery "U" (usunite po kilku latach) pojawiy si "na Placu Kolegiackim ju w 1992 roku i bya to w wczesnej Polsce zupena nowo, do chwili obecnej nie znajdujca jeszcze penego zrozumienia u wszystkich rowerzystw"23.
22 Pismo z 4 maja 2009 r., http://www.rowerowypoznan.pl/index.php? option=com_content&task=view&id=785&Itemid=33 23 Pismo ZDM z 20 maja 2009 r., znak RZ-R-5510/48/15975/09, http://www.rowerowypoznan.pl/index.php?

20

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Cennym uatwieniem dla rowerzystw jest te wprowadzona bezpatnego strzeonych Patnego ok. 10 lat temu moliwo na Strefy wok pozostawiania parkingach Parkowania, rowerw

buforowych usytuowanych

centrum Poznania. Przydatno tego uatwienia ogranicza odlego niektrych parkingw (np. przy ul. Puaskiego) od celw podry
Fot. 14. Rowery na parkingu buforowym SPP przy Dworcu Zachodnim (fot. Aleksandra Kamierczak)

rowerowych.

Tylko jeden z tyche parkingw (wspomniany ju parking przy Dworcu Zachodnim) jest przy tym wyposaony we wzorcowe stojaki rowerowe, a pozostae - jedynie w stojaki umoliwiajce przypicie przedniego koa.

7. Przewz rowerw rodkami komunikacji miejskiej Przewz rowerw rodkami transportu publicznego w Poznaniu jeszcze kilka lat temu by cakowicie zabroniony. Sytuacja w tym wzgldzie ulega zmianie w 2007 r., kiedy to przewz rowerw tramwajami i autobusami MPK sp. z o.o. dopuszczony zosta w bardzo ograniczonym zakresie. Zgodnie z 29 regulaminu przewozw na linie miejskie MPK sp. z o.o., stanowicego zacznik do zarzdzenia nr 275/2007/P prezydenta Poznania z dnia 18 kwietnia 2007 r.24, przewz rowerw by dopuszczony tylko w nastpujcych przypadkach losowych: 1) nage zaamanie pogody; 2) uszkodzenie roweru uniemoliwiajce jazd na nim. Regulamin wskazywa rwnie, e rower moe by przewoony tylko w oznakowanym piktogramem miejscu w pojedzie, w taki sposb, aby nie zagraa bezpieczestwu oraz nie mg zabrudzi odziey wsppasaerw i elementw wyposaenia pojazdu. Zabroniony by przy tym przewz roweru w zatoczonym pojedzie. Ponadto kierujcy pojazdem mia prawo nie wyrazi zgody na przewz roweru, jeli w jego ocenie wspomniane warunki nie zostay spenione. W myl regulaminu z 2007 r. przewz roweru podlega opacie za baga. W zwizku ze
option=com_content&task=view&id=858&Itemid=33 24 http://bip.city.poznan.pl/bip/public/bip/zarzadzenia.html?co=print&keyid=275/2007/P

21

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

zniesieniem w 2010 r. opat za przewz bagau25, od tego czasu przewz rowerw jest jednak bezpatny. W 2011 r. wprowadzony zosta zarzdzeniem nr 450/2011/P prezydenta Poznania z dnia 14 lipca 2011 r.26 regulamin przewozw okrelajcy warunki obsugi podrnych, odpraw oraz przewozu osb i rzeczy w lokalnym transporcie zbiorowym (komunikacji miejskiej) organizowanym przez Zarzd Transportu Miejskiego w Poznaniu. Problematyka przewozu rowerw uregulowana zostaa w 23 nowego regulaminu. W porwnaniu z regulaminem z 2007 r. regulamin z 2011 r. nie ogranicza ju moliwoci przewozu roweru do przypadkw losowych (zaamania pogody lub uszkodzenia roweru). Powielono natomiast pozostae postanowienia dotyczce przewozu rowerw (przewz tylko w miejscu oznakowanym piktogramem, zakaz przewozu roweru w zatoczonym pojedzie, moliwo niewyraenia zgody na przewz roweru przez kierujcego pojazdem, o ile w jego ocenie obowizujce warunki nie s spenione).

8. Wypoyczalnie rowerw Pod koniec 2006 r. uruchomiona zostaa przy ptli Poznaskiego Szybkiego Tramwaju przy Os. J. III Sobieskiego publiczna wypoyczalnia rowerw, prowadzona pocztkowo przez MPK sp. z o.o., a obecnie przez Zarzd Transportu Miejskiego. Pierwotnie wypoyczalnia dysponowaa 25 rowerami. Po oddaniu do uytku dworca autobusowego przy ptli PST, wypoyczalnia zostaa usytuowana w wydzielonym w tym celu pomieszczeniu w budynku dworca. Kilkakrotnie zwikszono te liczb rowerw. Z wypoyczalni korzysta mog bez dodatkowych opat posiadacze imiennych biletw sieciowych, ktrzy podpisz umow w ZTM i uiszcz opat rejestracyjn (w 2011 r. - 5 z). Pozostaym osobom rowery wypoyczane s w cenie 2 z/h. Gwnym mankamentem wypoyczalni, ograniczajcym jej popularno, jest lokalizacja na peryferiach Poznania oraz konieczno zwrotu rowerw w tym samym miejscu. W praktyce z oferty ZTM korzystaj gwnie osoby jedce rowerami w celach rekreacyjnych oraz dojedajce do pobliskiego kampusu uniwersyteckiego. Pod koniec 2010 r. ZTM zapowiedzia uruchomienie na terenie kampusu bezosbsugowych punktw, w ktrych mona by wypoycza i pozostawia
25 Uchwaa nr LXIX/953/V/2010 Rady Miasta Poznania z dnia 16 marca 2010 r. w/s wysokoci opat za przejazdy lokalnym transportem zbiorowym, http://bip.city.poznan.pl/bip/public/bip/uchwaly.html? co=print&uc_id_uchwaly=32982&p= 26 http://bip.um.poznan.pl/bip/public/bip/zarzadzenia.html?co=print&keyid=450/2011/P

22

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

rowery. Oprcz wypoyczalni prowadzonej przez ZTM dziaaj rwnie w Poznaniu wypoyczalnie niepubliczne. Od wielu lat moliwo wypoyczenia roweru oferuje MaltaSki sp. z o.o. - spka zarzdzajca m.in. stokiem narciarskim na poznaskiej Malcie. W minionych z o.o. W 2010 latach r. nad ta Jeziorem Maltaskim kolejn

uruchomiona zostaa te wypoyczalnia MaltaBike sp. spka uruchomia wypoyczalni w centrum Poznania - przy ul. Towarowej. W planach jest uruchomienie kolejnych punktw, w tym bezobsugowych. W 2010 r. (do 31 padziernika) z oferty wypoyczalni skorzystao ponad 6000 osb27.
Fot. 15. Wypoyczalnia MaltaBike przy ul. Towarowej (fot. Ryszard Rakower)

W okresie wiosenno-letnim uruchamiane s w Poznaniu rwnie sezonowe wypoyczalnie rowerw, prowadzone przez prywatne podmioty (m.in. przez spk Enea).

27 rdo: http://www.maltabike.pl/

23

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

III. Dokumenty warunkujce polityk rowerow Poznania


1. Uchwaa Rady Miejskiej Poznania w sprawie drg rowerowych (1991 r.) Pierwszym dokumentem ksztatujcym polityk miasta wobec rowerzystw po zmianach ustrojowych zapocztkowanych w 1989 r. bya uchwaa nr XXII/146/91 Rady Miejskiej Poznania z dnia 26 marca 1991 r. w sprawie drg rowerowych. Uchwaa ta w 1 zobowizywaa jednostki odpowiedzialne za tworzenie planu oglnego zagospodarowania przestrzennego do uwzgldnienia drg rowerowych jako istotnego jego elementu. W 2 uchway Rada Miejska zobowizaa natomiast Zarzd Miasta Poznania do podjcia szybkich i zdecydowanych dziaa dla rozpoczcia realizacji w moliwie krtkim czasie drg rowerowych w Poznaniu, wedug planu stanowicego zacznik do uchway. W zaczniku do uchway z dnia 26 marca 1991 r. wskazano, e pierwszy etap powinien uwzgldnia gwne kierunki potencjalnego ruchu rowerowego, to jest poczenie osiedli mieszkaniowych winogradzkich i ratajskich z centrum miasta. Dla zminimalizowania kosztw wykonania drg rowerowych winny one by prowadzone po trasach wymagajcych minimalnych adaptacji ulic lub chodnikw. Nastpnie wskazano konkretny przebieg drg (a waciwie: tras) rowerowych planowanych do realizacji. Wyliczenie tyche tras rozpoczyna trasa z Pitkowa i Winograd do centrum Poznania. Jako pocztek trasy wskazano skrzyowanie ul. Umultowskiej i ul. Kurpiskiego (obecnie Wiechowicza). Jej dalszy planowany przebieg to: ul. Umultowska - ul. Poabska - przejazd przez park na Os. Przyjani za ptl tramwajow - ul. Hercena - ul. Rylejewa - ul. Sowiaska - ul. Murawa. Jako kontynuacj wskazano przejazd przez Cytadel, a take 2 trasy otaczajce Cytadel (ul. Za Cytadel - ul. Armii Pozna oraz ul. Za Cytadel - ul. Szelgowska - ul. Armii Pozna - al. Niepodlegoci). W dalszej czci zacznika wskazano przebieg 2 tras rowerowych w centrum Poznania. Przebieg pierszej z nich to: ul. Ksicia Jzefa - ul. w. Wojciech - ul. Mae Garbary - ul. Wroniecka - ul. Kramarska - ul. Klasztorna - ul.Wona. Dalej trasa biec miaa ul. Ewangelick za star gazowni (wariant 1) albo ul. Mostow, ul.Grobla i znw ul. Mostow (wariant 2). Druga spord 24

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

wskazanych tras w centrum Poznania to cig ulic: Kociuszki - Krakowska - Kazimierza Wielkiego - Mostowa. Jako kontynuacj tej ostatniej trasy wskazano tras czc centrum Poznania z Ratajami: most w. Rocha - ul. Krnicka - chodnik przy torach tramwajowych - ul. Pianicka do skrzyowania z ul. Jednoci Sowiaskiej (obecnie ul. Chartowo). W uchwale przewidziano rwnie realizacj dwch tras turystycznych - nad Wart od mostu w. Rocha do Lubonia oraz od hotelu Polonez przez ul. Przepadek do parku nad Bogdank (poczenie gwnej drogi rowerowej z drog do Strzeszynka przez Soacz, Golcin). Mimo upywu niemal 20 lat od podjcia uchway, nadal nie zostaa ona w caoci wykonana, mimo e dziaania w tym kierunku miay by "szybkie i zdecydowane". W I poowie lat 90 powstaa w caoci pierwsza z wskazanych w uchwale tras przez centrum Poznania (od ul. Ks. Jzefa przez Wzgrze w. Wojciecha i okolice Starego Rynku oraz ul. Mostow do mostu w. Rocha. Nieznacznie zmieniono jedynie jej przebieg, prowadzc j ulicami Klasztorn, przez Pl. Kolegiacki, ul. Za Bramk, ul. Wszystkich witych i dalej ul. Mostow zamiast ulicami Won i Mostow lub ul. Fot. 16. Droga dla rowerw i pieszych wzdu Ewangelick.
trasy tramwajowej na Rataje, wykonana w I poowie lat 90. (fot. Ryszard Rakower)

Druga z wymienionych tras w centrum Poznania powstaa natomiast wwczas jedynie w czci, nie obejmujc ul. Kociuszki. Cech charakterystyczn wymienionych tras by generalnie niski standard i stosowanie nietypowych rozwiza, praktycznie niespotykanych w Europie Zachodniej (np. pasy dwukierunkowe dla rowerw). Standard ten jedynie w czci uleg poprawie w kolejnych latach. W I poowie lat 90. powstaa rwnie trasa rowerowa biegnca ul. Przepadek oraz przez park Wodziczki w stron Soacza. Trasa ta zaliczona zostaa w uchwale do tras turystycznych, jednake peni rwnie wan funkcj komunikacyjn. W tym samym okresie oznakowano te turystyczny szlak rowerowy wzdu Warty w stron Lubonia oraz wykonano na teje trasie drog dla rowerw i pieszych wzdu czci ul. Dolna Wilda.

25

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Realizacji doczekay si rwnie drogi rowerowe przy ul. Armii Pozna (czciowo w poowie lat 90.; kontynuacja w 2000 r.) oraz przy ul. Szelgowskiej (1998 r.). Ponadto w latach 2006-2007 powstay dwa nie czce si ze sob krtkie odcinki drg rowerowych na ul. Kociuszki midzy ul. Pwiejsk a ul. Ratajczaka. Oznakowany zosta te skrt rowerowy za hotelem Polonez, czcy ul. Ks. Jzefa z zalepionym zakoczeniem ul. Kociuszki. Dotd nie zrealizowano natomiast gwnej trasy czcej Pitkowo i Winogrady z centrum Poznania, w stron Cytadeli. krtkimi drogami rowerowymi, na ul. Kociuszki. Na potrzeby niniejszego raportu zbadano cz dugo tras przewidzianych w uchwale, ktre doczekay si realizacji oraz tych, ktrych dotd nie wykonano. Przy obliczeniach pominito szlak rowerowy wzu Warty, ktry peni jedynie funkcj rekreacyjn. Uwzgldniono wszake drog dla rowerw i pieszych przy ul. Dolna Wilda na odcinku pokrywajc si z tym szlakiem. Pominito rwnie ul. Za Cytadel - ulic o ruchu uspokojonym, w ktorej nie ma potrzeby realizacji drg czy te pasw dla rowerw oraz przejazd przez Cytadel, ktrego trasa nie zostaa sprecyzowana w uchwale. Dla celw obliczeniowych przyjto te obecny przebieg trasy rowerowej biegncej w okolicach Starego Rynku, pomijajc alternatywne warianty (ul. Wona i ul. Ewangelicka). Z uwzgldnieniem wspomnianych modyfikacji czna dugo tras rowerowych przewidzianych w uchwale wynosi 17,5 km. Z tego zrealizowano 12,8 km. Realizacji, mimo upywu niemal 20 lat, nie doczekay si natomiast trasy o cznej dugoci 4,7 km, z tego 1,7 km w ul. Kociuszki oraz 3 km w ul. Umultowskiej, ul. Poabskiej i dalej w stron Cytadeli. Wikszo tras zrealizowanych cechuje przy tym nadal bardzo niski standard. Reasumujc, podkresli naley, e uchwaa z 1991 r. wskazaa trasy rowerowe o bez wtpienia bardzo istotnym znaczeniu dla ruchu rowerowego w Poznaniu, zasugujce na realizacj w pierwszej kolejnoci. Niestety, postulat ich "szybkiej i zdecydowanej" realizacji nie zosta wzity 26 prowadzcej ulicami Umultowsk, Poabsk i dalej rowerowej na ul. Kociuszki (fot. Ryszard
Rakower) Fot. 17. Fragment niskiej jakoci drogi

Jakakolwiek infrastruktura rowerowa nie powstaa rwnie, poza wspomnianymi dwoma

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

pod uwag przez prezydenta Poznania (a wczeniej zarzd miasta), o czym dobitnie wiadczy niewykonanie znacznej ich czci do dnia dzisiejszego. Niska jako wykonania wielu tras wskazanych w uchwale powoduje ponadto, e wymagaj one niejednokrotnie gruntownej przebudowy.

2. Polityka transportowa Poznania (1999 r.) W dniu 18 listopada 1999 r. Rada Miasta Poznania podja uchwa nr XXIII/269/III/99 w sprawie przyjcia i wdraania polityki transportowej Poznania. Tekst Polityki transportowej rozpoczyna wskazanie jej celw, do ktrych zaliczono m.in. ksztatowanie zachowa komunikacyjnych mieszkacw, oddziaywanie na wybr rodka lokomocji, w tym zmniejszanie udziau samochodu osobowego w podrach, zwikszenie napenienia samochodu, promowanie komunikacji zbiorowej oraz ruchu niezmotoryzowanego: pieszego i rowerowego. W rozdziale pt. Cele w ramach poszczeglnych podsystemw gaziowych okrelono nastpnie m.in. cele rozwoju drg rowerowych, zaliczajc do nich: zapewnienie kademu chtnemu do korzystania z roweru warunkw poruszania si bezpiecznie w dogodnych warunkach rodowiskowych, uczynienie z roweru silnie konkurencyjnego rodka lokomocji, szczeglnie w stosunku do samochodu osobowego. O transporcie rowerowym wspomniano rwnie przy wskazaniu oglnych kierunkw i zasad rozwoju systemu transportowego. Wskazano mianowicie, e dla zrealizowania celw polityki transportowej oraz uksztatowania prawidowej struktury systemu transportowego bdzie dy si do zwikszenia (w stosunku do stanu istniejcego) udziau ruchu pieszego i rowerowego w podrach. Transportowi rowerowemu powicono rwnie rozdzia 2.4 Polityki transportowej pt. "Ukad rowerowy". Wskazano w nim, e stosunkowo niewielkie odlegoci podry oraz pasko powierzchni miasta, ekologiczne korzyci, istnienie dobrze zorganizowanych grup rowerzystw, reletywnie niskie koszty budowy oraz wymogi bezpieczestwa rowerzystw i pynnoci ruchu samochodowego, powinny otwiera przed ruchem rowerowym w Poznaniu szerok perspektyw rozwoju.

27

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

W myl postanowie przywoanego rozdziau Polityki transportowej proces budowy (lub wyznaczania) dalszych drg rowerowych powinien ulec znaczcemu przyspieszeniu, zapewniajc sukcesywn realizacj caoci ukadu w okresie 15 lat. Rozwj sieci powinien obejmowa zarwno cigi biegnce wzdu ulic komunikacyjnych, jak i cigi ekologiczne, prowadzone ulicami o ruchu uspokojonym, parkami, wzdu ciekw wodnych, itp. Dopenieniem sieci powinny by cigi turystyczne. Przebieg tras rowerowych - zwaszcza o znaczeniu oglnomiejskim powinien by ustalany w planach miejscowych. W kadym przypadku modernizacji lub budowy ulicy naley rozway zasadno budowy cieki rowerowej. Postulaty zawarte w przytoczonych postanowieniach Polityki transportowej oceni naley jako ze wszech miar suszne. Ich realizacja (podobnie jak realizacja postanowie przewidujcych rozwj transportu publicznego i popraw warunkw ruchu pieszego) pozostaa jednak w duej mierze w sferze deklaracji. Przyjmujc wspomnian uchwa Rada Miasta zobowizaa Zarzd Miasta do przygotowania w terminie do 31 grudnia 2000 r. programu realizacyjnego Polityki transportowej, w tym uszczegowionej polityki parkingowej wraz z inwestycyjnymi programami wieloletnimi w zakresie: transportu zbiorowego, w tym budowy modernizacji i odnowy torowisk tramwajowych oraz odnowy taboru komunikacji miejskiej, budowy i modernizacji drg i ulic wraz z systemem sterowania ruchem drogowym i pojazdami transportu zbiorowego systemu drg rowerowych. Programy takie nie zostay przygotowane w wyznaczonym terminie. Dopiero w styczniu 2008 r. Rada Miasta Poznania przyja Program rowerowy, ktremu powicona bdzie dalsza cz rozwaa. Opnienie w przygotowaniu programu rozwoju ruchu rowerowego wynioso zatem a 7 lat. O niewywizywaniu si wadz Poznania ze zobowiza zawartych w Polityce transportowej wiadczy te brak jakichkolwiek widokw na to, by cay ukad drg rowerowych by gotowy w terminie 15 lat od przyjcia Polityki, tj. przed kocem 2014 r. Co wicej - przy obecnym tempie rozwoju tras rowerowych nie ma widokw na realizacj w tym terminie choby jedynie wszystkich gwnych tras, o podstawowym znaczeniu dla ruchu rowerowego (ul. Grunwaldzka, ul. Gogowska, ul. Dbrowskiego i inne).

28

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

3. Program Rowerowy (2008 r.) Program Rowerowy Miasta Poznania na lata 2007-2015 r. przyjty zosta uchwa Rady Miasta Poznania XXX/296/V/2008 z dnia 15 stycznia 2008 r. Jak wskazano we wprowadzeniu do Programu, powsta on w celu usystematyzowania dziaa na rzecz rozwoju infrastruktury rowerowej na terenie miasta. Wprowadzenie do Programu przewiduje zarazem, e udzia ruchu rowerowego, wynoszcy ok. 2,0% 2,5% realizowanych podry niepieszych, powinien zosta zwikszony w wyniku wprowadzenia ustale Programu do ok. 4%. W Programie okrelono podstawowe wymagania techniczne dla drg rowerowych oraz przewidziano dziaania na rzecz poprawy w krtkim czasie i maym nakadem kosztw bezpieczestwa i warunkw ruchu ruchu oraz parkingw rowerowych).
Fot. 18. Liczba stojakw rowerowych na Pwiejska) (fot. Ryszard Rakower)

rowerowego (m.in. poprzez tworzenie stref uspokojonego ulicach Poznania jest wci zbyt maa (ul.

Odrbne rozdziay powicono turystycznym trasom rowerowym i promocji ruchu rowerowego. Program, liczcy cznie 53 strony, zawiera rwnie harmonogram rzeczowofinansowy. W rozdziale powiconym drogom rowerowym wskazano, e cennym uzupenieniem polskich przepisw s rowerowe materiay zagraniczne tumaczone na jzyk polski oraz rodzime opracowania wynikajce z dowiadcze realizacyjnych, wrd nich m.in. Postaw na rower, Podrcznik projektowania przyjaznej dla rowerw infrastruktury, C.R.O.W. oraz ZG PKE Miasta dla rowerw, Krakw 1999. Program przewiduje zarazem, e dla uszczegowienia rozwiza rowerowych, ktre nie wynikaj bezporednio z obowizujcych przepisw, wskazane jest opracowanie dla Poznania standardw infrastruktury rowerowej, ktre usystematyzowayby m.in.: zasady realizacji drg rowerowych przy okazji inwestycji drogowych, 29

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

rozwizania dotyczce nawierzchni drg rowerowych, organizacj ruchu rowerowego na skrzyowaniach, zasady realizacji parkingw rowerowych, zagospodarowanie drg rowerowych (pieszo-rowerowych) zieleni, oznakowanie informacyjne drg rowerowych.

Wedug Programu standardy powinny zosta opracowane i zalecone do stosowania decyzj Prezydenta Miasta Poznania. W Programie zaprezentowano natomiast podstawowe wymagania dla standardw drg rowerowych. Wskazujc wymagania dla standardw Program odwouje si do piciu wymogw C.R.O.W. - spjnoci, bezporednioci, atrakcyjnoci, bezpieczestwa i wygody. Wedug Programu pi wymogw powinno by spenione zawsze na poziomie: caej sieci rowerowej Miasta (gwne, zbiorcze i lokalne trasy rowerowe), poszczeglnych tras i ich odcinkw, konkretnych rozwiza technicznych (skrzyowa, przejazdw, kontrapasw itp.). Odnoszc si do kwestii nawierzchni tras rowerowych Program wskazuje natomiast, e ze wzgldu na warunki ruchu rowerowego, najkorzystniejsze jest wykonywanie nawierzchni tras rowerowych z asfaltu. Ten rodzaj nawierzchni powinien by stosowany na wszystkich wydzielonych drogach rowerowych. W przypadku wykonywania nawierzchni drg pieszo-rowerowych o rnym stopniu segregacji ruchu pieszego i rowerowego, i rnym nateniu kadego z rodzajw ruchu, oprcz nawierzchni bitumicznych moliwe jest przyjcie take innych materiaw nawierzchniowych, zapewniajcych jednak waciwy komfort ruchu rowerowego (w przypadku kostki betonowej musi to by kostka bezfazowa uoona na podbudowie betonowej, zapobiegajcej powstawaniu nierwnoci nawierzchni). Specjalna nawierzchnia tras rowerowych moe by stosowana w obszarach zabytkowych i na terenach zielonych, zawsze jednak musi by to nawierzchnia rwna, nie powodujca nadmiernych drga w czasie jazdy. Dopuszczalne jest stosowanie nawierzchni z betonu cementowego tam, gdzie wynika to z uwarunkowa konstrukcyjnych (np. mosty, tunele itp.). Okrelajc dalsze wymagania techniczne dla tras rowerowych Program wskazuje rwnie m.in., e: progi i uskoki wzdu i w poprzek trasy rowerowej s niedopuszczalne, kolor nawierzchni tras rowerowych to naturalny kolor asfaltu lub kolor czerwony, chyba, e inne uwarunkowania np. obszar zabytkowy wpyn na zastosowanie specjalnego rodzaju

30

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

nawierzchni, kolor czerwony naley stosowa na waniejszych przejazdach przejazdy rowerowych rowerowe widocznoci,

(ulice o duym nateniu i prdkoci ruchu samochodowego, o gorszych odlegociach

gwne trasy rowerowe), w obszarach duych konfliktw piesi rowerzyci, w przypadku rozwiza specjalnych w jezdni (luzy rowerowe), a w przypadku m.in. droga rowerowa przy ul. Gogowskiej na kostki betonowej na progach zwalniajcych,
pnoc od ul. Ostatniej (fot. Ryszard Rakower) Fot. 19. Nawierzchni barwy czerwonej posiada

wpusty kanalizacji deszczowej musz by zabezpieczane rusztem o przebiegu eberek prostopadym do kierunku jazdy przy uwzgldnieniu typowego toru ruchu rowerzystw. W kolejnym rozdziale, powiconym budowie systemu drg rowerowych, Program

przewiduje m.in., e: w przypadku remontw i budowy wszystkich ulic, na ktrych przewiduje si prdko ruchu od 50 km/h powinny by wykonane w miar moliwoci przestrzennych drogi rowerowe lub wyznaczone pasy dla rowerw, oprcz budowy nowych odcinkw drg rowerowych naley mie take na uwadze konieczno modernizacji odcinkw ju istniejcych. Nastpnie program wskazuje dziaania na rzecz poprawy w krtkim czasie i maym nakadem kosztw bezpieczestwa i warunkw ruchu rowerowego, do ktrych zalicza: wprowadzenie ruchu rowerowego na szerokie i mao wykorzystywane chodniki, wykonanie przy przejciach dla pieszych przejazdw dla rowerw wraz z obnieniem krawnikw, dopasowanie sygnalizacji wietlnej do warunkw ruchu rowerowego, wykonanie pasw dla rowerw przed skrzyowaniami i luz dla rozdziau ruchu rowerowego na skrzyowaniach (w miar moliwoci prawnych), wprowadzenie dwukierunkowego ruchu rowerowego w ulice jednokierunkowe, tam gdzie warunki na to pozwalaj, szerokie stosowanie strefy ograniczonej prdkoci do 30 km/h lub strefy zamieszkania, wraz

31

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

z odpowiednimi spowalniaczami ruchu, uwzgldnianie warunkw ruchu rowerowego przy kadym remoncie lub modernizacji ulic, nawet jeeli to dotyczy maego fragmentu ulicy. Program przewiduje nastpnie wprowadzenie strefy ograniczonej prdkoci do 30 km/h na obszarze zawartym pomidzy ulicami: Roosevelta, Bukowsk, Przybyszewskiego, eromskiego i torami kolejowymi na Pi od pnocy (z wyczeniem gwnych ulic). W Programie wskazano rwnie kilkadziesit planowanych lokalizacji parkingw rowerowych, wyposaonych w stojaki typu bramka. Przewidziane lokalizacje to przede wszystkim wybrane punkty w centrum Poznania oraz wzy przesiadkowe. Podana lista nie ma przy tym, jak wyranie zaznaczono, wyczerpujcego charakteru. Program Rowerowy przewiduje take rozbudow wypoyczalni rowerw przy Os. J. III Sobieskiego w Poznaniu oraz decentralizacj systemu wypoyczania rowerw. Oznacza to, e obok istniejcego, jedynego punktu poboru i oddawania rowerw wprowadzi naley kolejne punkty (termin realizacji: lata 2008-2010). Nastpnie wskazano, e w okresie objtym programem planuje si realizacj nadwarciaskiej turystycznej trasy rowerowej wraz z pen infrastruktur, obejmujc miejsca odpoczynku, tablice informacyjne, punkty widokowe itp. W Programie postanowiono rwnie, e w 2010 r., po uzupenieniu podstawowej sieci drg rowerowych, rozpocznie si realizacja programu promocji szkolnego ruchu rowerowego Rowerem do szkoy. Program Rowerowy zawiera harmonogram rzeczowo-finansowy, wskazujcy zadania do wykonania w pierwszej kolejnoci oraz zadania dodatkowe. Do pierwszej grupy zaliczono nastpujce przedsiwzicia, obejmujce przede wszystkim budow drg rowerowych:
Cakowita Koszt cakowity dugo [tys. z] [km] 4 5

Lp. 1

Nazwa ulicy, odcinek 2

Opis 3 Budowa podzielona na trzy etapy : I-midzy ul. Polsk a ul. Przybyszewskiego ( lata 2008-2009, dugoc odc. 1,3 km), IImidzy ul. Skrzatw Lenych a rondem w Przemierowie( zostanie wykonany w ramach przebudowy ul.Bukowskiej), III- midzy ul. Przybyszewskiego a ul. Roosevelta (dugo - 1 650 m). Projekt przewiduje nie tylko budow drogi rowerowej ale take modernizacj pnocnej strony jezdni i przebudow sygnalizacji wietlnej na skrzyowaniach.

1. Roosevelta do ronda w
Przemierowie)

Ul. Bukowska (od ul.

8,35

4 600

32

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011 Droga ta ma poczy istniejce i projektowane drogi rowerowe w ul. eromskiego, Bukowskiej i Grunwaldzkiej. Midzy ul. Bukowsk, a Rokietnick istnieje chodnik moliwy do zaadaptowania na drog pieszo-rowerow. Budowa tej trasy rowerowej spowoduje uruchomienie bardzo wanego poczenia midzy Malt, rdk, Ostrowem Tumskim, a Cytadel. Remont mostu bdzie moliwy po wyjanieniu spraw wasnociowych, a jego koszt po wycenie. Szlak rowerowy projektuje si prowadzi wzdu Traktu Krlewsko-Cesarskiego biegncego od kocioa witego Jana Jerozolimskiego na Malcie do kocioa Najwitszego Serca Pana i witego Floriana na Jeycach. W ramach rewitalizacji Traktu Krlewsko-Cesarskiego na terenie rdki i Ostrowa Tumskiego, planowana jest budowa dwupoziomowej cieki rowerowej nad Cybin oraz odpowiednio wkomponowanych w zabytkowy charakter terenu tras rowerowych w ul. Bydgoskiej przez rdk, Ostrwek, Most Biskupa Jordana w kierunku Katedry .czy si to z budowa parkingw rowerowych wraz z parkingiem Park&Ride wzdu ul. Bydgoskiej. Planowane jest objcie wikszoci ulic Stref30. Konieczno wprowadzenia drg rowerowych lub kontrapasw wynika nie tylko z centralnego pooenia obszaru, ale i z istniejcego tam ruchu jednokierunkowego. Planowana jest take przebudowa sygnalizacji wietlanej na skrzyowaniach. Odcinek midzy Rondem J. Nowaka Jezioraskiego a ul. Wojskow ujty w planach przebudowy skrzyowania Grunwaldzka/Wojskowa.

2. Ul. Przybyszewskiego
Ul. Marii Panny i remont mostu kolejowego nad Wart midzy ul. Marii Panny a ul. Garbary

1,45

870

3.

0,55

250

4.

Szlak rowerowy wzdu Traktu KrlewskoCesarskiego (od Malty przez rdk, Ostrw Tumski )

0,8

300

5. Pl.Wolnoci, ul. 27

Ul. Ratajczaka,

1,2

550

Grudnia, ul. Fredry Ul. Grunwaldzka (od

3,1 3 500 do ul. Szylinga) Ul. Towarowa, ul. Jedna z najwaniejszych drg spinajcych wschodni i Krlowej Jadwigi , ul. 2,8 1 700 7. Krzywoustego (do Jana zachodni cz miasta, dodatkowo przebiegajc obok dworcw PKP i PKS. Pawa II) Ul. Roosevelta (od. Ul. Droga ta zapewni bezpieczne poczenie pomidzy dworcem Bukowskiej do Mostu kolejowym a Stadionem Miejskim(poprzez drogi rowerowe w Dworcowego), ul. 0,5 250 8. Gogowska (od Mostu ul. Bukowskiej i Grunwaldzkiej) oraz poprzez planowane drogi w ul. Towarowej, Krlowej Jadwigi i Krzywoustego z zachodni Dworcowego do ul. czci miasta. Zachodniej) Opracowanie i wydanie Mapa zawiera bdzie informacje o walorach przyrodniczych i mapy terenw kulturowych terenu z elementami zagospodarowania 20 9. rekreacyjnych Miasta turystycznego. Wydana przez wydawnictwo komercyjne w wraz ze szlakami oparciu o materiay instytucji miejskich (Zarzd Drg Miejskich, rowerowymi Zarzd Zieleni Miejskiej itp.). Budowa parkingw Planowana budowa zakada powstanie parkingw (ze stojakami) 150 10. rowerowych dla rowerw w najbardziej strategicznych punktach miasta. Tabela 2. Zadania do wykonania w pierwszej kolejnoci, rdo: Program Rowerowy Miasta Poznania na lata 20072015.

6. ul. Smoluchowskiego

Do zada dodatkowych zaliczono natomiast nastpujce przedsiwzicia:

33

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011 Lp. 1 1. 2. 3. Nazwa ulicy, odcinek 2 Ul. Dbrowskiego (od. ul. eromskiego do ul. Kocielnej) Ul. Reymota i ul. Hetmaska Al. Niepodlegoci (od ul. Przepadek do Wieniawskiego) i ul. Wieniawskiego do ul. Fredry Ul. Warszawska (od Batyckiej), Wyszyskiego, Estkowskiego, Mae Garbary, Wolnica Solna Ul. ciegiennego i ul. Arciszewskiego Ul. Poabska - Umultowska Opis 3 Odcinek stanowi przeduenie szlaku rowerowego biegncego wzdu Traktu Krlewsko- Cesarskiego. Odcinek ten stanowi brakujcy element ringu rowerowego prowadzonego II Ram Komunikacyjn. Trasa czy szlaki rowerowe w ul. Armii Pozna, Ks. Jzefa i Przepadek z drog rowerow w ul. Fredry. Bdzie to gwna trasa czca wschodni cz miasta z obszarem rdmiejskim Przeduenie cieki rowerowej od ul. Hetmaskiej. Cakowita Koszt cakowity dugo [tys. z] [km] 4 5 0,65 2,0 1,05 400 1 200 630

4. 5. 6.

7,0 1,5 3,0 4,35 5,3

5 600 -

Droga zapewni skomunikowanie drg rowerowych miejskich z trasami turystycznymi. Ul.Witosa-JuraszwPlanowana droga stanowi bdzie szybki przejazd przez 7. Strzeszyska Podolany i moliwo dojazdu do Gminy Suchy Las. Ul. Dbrowskiego (od Poczenie miejskiego systemu drg rowerowych 8. Polskiej do granic miasta) z turystycznymi szlakami poza granicami miasta. Tabela 3. Zadania dodatkowe, rdo: Program Rowerowy Miasta Poznania na lata 2007-2015.

Analizowany dokument, mimo wielu mankamentw, zasuguje na stosunkowo wysok ocen, jako jednoznaczna deklaracja rozwoju infrastruktury rowerowej w Poznaniu. Program Rowerowy odwouje si do najlepszych wzorcw, sprawdzonych w Europie Zachodniej i prezentowanych w fachowej literaturze. Dokument zawiera te do szeroko zakrojony harmonogram inwestycji. Niestety, w wyniku uwag zgoszonych przez Zarzd Drg Miejskich pierwotny projekt Programu uleg niekorzystnym zmianom. I tak - zamiast jednoznacznego wymogu stosowania nawierzchni bitumicznej na trasach rowerowych, wprowadzono niekonkretne postanowienia dopuszczajce stosowanie w niektrych przypadkach nawierzchni z kostki betonowej. Stosowanie takiej nawierzchni na trasach rowerowych nie ma tymczasem nic wsplnego z dobr praktyk oraz kci si z oczekiwaniami uytkownikw rowerw i wskazaniami literatury powoanej w Programie. Krytycznie oceni naley take dodany do pierwotnej wersji Programu cel w postaci zwikszenia udziau ruchu rowerowego w podrach zaledwie do ok. 4%. To cel bardzo mao ambitny, zwaszcza na tle innych polskich miast (Gdask, Krakw, d) oraz wielu miast na Zachodzie, ktre podpisay niedawno Kart Brukselsk, deklarujc, e do 2020 r. zwiksz udzia 34

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

ruchu rowerowego w podrach miejskich do poziomu 15%. Upyw ponad 3 lat od przygotowania Programu pozwala te na ocen stopnia jego realizacji i perspektyw, e zostanie on zrealizowany w zakrelonym terminie. Niestety, ocena ta wypa musi bardzo krytycznie. Spord 10 wspomnianych zada, przewidzianych do realizacji w pierwszej kolejnoci, zbudowano jedynie w czci drog rowerow na ul. Bukowskiej (od ul. Polskiej do ul. Przybyszewskiego). W czasie prac nad niniejszym raportem dokoczona zostaa te przebudowa ul. Bukowskiej od ul. Prostej do granicy miasta, w ramach ktrej powstay drogi rowerowe. Do tej pory nie przeduono natomiast drogi rowerowej w tej ulicy w stron centrum Poznania (od ul. Przybyszewskiego do ul. Roosevelta). Doda naley, e na wniosek Sekcji Rowerzystw Miejskich ze stycznia 2010 r. o przeznaczenie wanie na ten cel rodkw przewidzianych w budecie miasta na budow drg rowerowych, ZDM nie udzieli jakiejkolwiek odpowiedzi28. Podczas rowerowej debaty zorganizowanej w marcu 2010 r. przez redakcj "Gazety Wyborczej" zastpca prezydenta Poznania Mirosaw Kruszyski obieca jednak, e wspomniana droga rowerowa powstanie w 2011 r. Nieoczekiwanie, pod koniec 2010 r. M. Kruszyski wycofa si ze zoonej obietnicy, odsuwajc realizacj drogi rowerowej przy ul. Bukowskiej (od ul. Przybyszewskiego w stron centrum Poznania) ad calendas graecas. Uzasadniajc swe stanowisko zastpca prezydenta Poznania wskaza, e "budowa drogi rowerowej w ulicy Bukowskiej (...) moe by realizowana wycznie w ramach przebudowy lub remontu jezdni i chodnikw", a "modernizacja opisywanej ulicy wraz z budow drogi rowerowej stanowi bardzo kosztowne zadanie inwestycyjne"29. Odnoszc si do tych argumentw podkreli naley, e zakres niezbdnych prac na odcinku od ul. Przybyszewskiego w stron centrum jest porwnywalny z zakresem prac wykonanych midzy ul. Polsk a ul. Przybyszewskiego. Budowa drogi rowerowej, powstaej tam w latach 20082009, nie wymagaa przebudowy jezdni, a jedynie chodnika. Nic nie stoi te na przeszkodzie, by drog t przedua etapami. W tej sytuacji cytowane stanowisko zastepcy prezydenta Poznania oznaczao niczym nieuzasadnione faktyczne zaniechanie najwaniejszej inwestycji wskazanej w Programie Rowerowym. Stanowisko wadz miasta w sprawie realizacji drogi rowerowej w ul. Bukowskiej ulego
28 Pismo do ZDM 8 stycznia 2010 r., http://www.rowerowypoznan.pl/index.php? option=com_content&task=view&id=1016&Itemid=36 29 Pismo zastpcy prezydenta Poznania z dnia 16 grudnia 2010 r., znak Or.V/0561-485/10

35

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

zmianie dziki poprawkom do projektu budetu na 2011 r., zgoszonym przez radnych. Poprawki te przewidyway przeznaczenie na wspomniany cel 2 000 000 z. Ostatecznie prezydent Poznania, odnoszc si do zgoszonych poprawek, owiadczy, e uwzgldnia je w ramach autopoprawki, z tym e realizacja inwestycji rozoona zostaa na 2 lata (500 000 z w 2011 r. i 1 500 000 z w 2012 r.). W poowie 2011 r. ZDM zapowiedzia wykonanie drogi rowerowej w ul. Bukowskiej wraz z dziaaniami na rzecz usprawnienia transportu publicznego w tej ulicy, ktre miayby zosta zrealizowane w 2012 r. Spord wspomnianych zada, uznanych za najwaniejsze, zrealizowano rwnie drog rowerow w ul. Przybyszewskiego. Powstaa ona jednak w raco niskim standardzie (m.in. otrzymaa nawierzchni z kostki betonowej), ktry pozostaje w sprzecznoci z celami i podstawowymi zaoeniami Programu. Ponadto powstay krtkie fragmenty drg rowerowych przy ul. Grunwaldzkiej (midzy ul. Wojskow a ul. Nieca) i przy ul. Matyi (dawniej Towarowej) od ul. Przemysowej do ul. Wierzbicice). Zwikszono rwnie liczb parkingw rowerowych, gwnie w centrum miasta oraz wydano map, o ktrej mowa w Programie. Poza wspomnianymi, gwnie czstkowymi dziaaniami, adne spord owych 10 zada nie zostao zrealizowane. Nie zrealizowano te dotd adnego z wymienionych w Programie 8 zada dodatkowych (w czci zrealizowano jedynie zadanie 7, tj. wykonano drog rowerow w ul. Witosa). Tak niewielki stopie zaawansowania realizacji Programu, mimo upywu niemal 3 lat od jego uchwalenia, sprawia, e perspektywa realizacji do 2015 r. choby znaczcej czci spord zaplanowanych przedsiwzi, staje si coraz mniej realna, zwaszcza w obliczu przeznaczania w budecie Poznania coraz mniejszych rodkw na budow drg rowerowych.

4. Studium uwarunkowa i kierunkw zagospodarowania przestrzennego (2008 r.) Studium uwarunkowa i kierunkw zagospodarowania przestrzennego miasta Poznania uchwalone zostao przez Rad Miasta Poznania uchwa nr XXII/276/III/99 z dnia 23 listopada 1999 r. Uchwa z dnia 18 stycznia 2008 r. nr XXXI/299/V/2008 Rada Miasta Poznania dokonaa natomiast kompleksowej zmiany Studium. Zacznik do tej uchway stanowi ujednolicony tekst Studium, skadajcy si z tomu I pt. "Uwarunkowania" oraz tomu II pt. "Kierunki". Postanowienia dotyczce transportu rowerowego zawarte zostay w punkcie 8.2 rozdziau III Studium w tomie II pt. "Kierunki". Studium przewiduje, e kady plan miejscowy oraz inne

36

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

opracowania projektowe, architektoniczne i komunikacyjne w obszarze miasta winny ustosunkowa si do problemu ruchu rowerowego i jego infrastruktury, z uwzgldnieniem segregacji ruchu rowerowego od pieszego. Analizowany rozdzia wskazuje hierarchi planowanych drg rowerowych, stosownie do ich funkcji penionych w ruchu miejskim: drogi rowerowe kategorii I (gwne) czce gwne zespoy mieszkaniowe z centrum miasta, oraz zapewniajce poczenia midzy gwnymi zespoami mieszkaniowymi, drogi rowerowe kategorii II (zbiorcze) obsugujce wiksze obszary miejskie, doprowadzajce ruch rowerowy do gwnych drg rowerowych, drogi rowerowe kategorii III obsugujce ruch rowerowy na maych odlegociach, stanowice uzupenienie sieci drg gwnych i zbiorczych, rowerowe szlaki turystyczne, midzynarodowe drogi rowerowe. Nastpnie wskazano, e okrelane w Studium przebiegi drg rowerowych naley traktowa jako wskazanie kierunku tras rowerowych, po terenach ulic i obszarw z nimi ssiadujcych. Szczegowe lokalizacje i parametry techniczne okrelone zostan na etapie sporzdzania planw miejscowych bd projektw budowlanych. Dalsze postanowienia wspomnianego rozdziau przewiduj, e: w projektach drg rowerowych przy ulicach gwnych ruchu przyspieszonego i gwnych oraz w strefach uspokojenia ruchu samochodowego, naley uwzgldnia zasady zwizane m.in. ze wzgldami bezpieczestwa, moliwociami technicznymi itp., okrelenie czy dana droga rowerowa zostanie zbudowana dokadnie po wyznaczonej trasie czy w sposb odmienny, uzalenia si od aktualnej sytuacji transportowej miasta, moliwoci terenowych i konsultacji spoecznych z rnymi uytkownikami ulicy, wyznaczone trasy drg rowerowych nie zawsze oznaczaj wydzielone drogi, trasy mog prowadzi jezdniami poprzez wyznaczenie drogi dla rowerw malowaniem, cigami pieszo rowerowymi, ciekami lenymi, parkowymi itp., system drg rowerowych winien by uzupeniony o sie parkingw rowerowych, zapewniajcych prawidowe przechowywanie rowerw, Studium wymienia z nazwy drogi rowerowe kategorii I i II oraz drogi rowerowe o znaczeniu turystycznym; pozostae drogi rowerowe pokazano wycznie na schemacie

37

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

graficznym, kwalifikujc je do kategorii III; sie drg rowerowych kategorii III naley uzupenia w miar potrzeb i moliwoci technicznych, nie wyklucza si drg rowerowych prowadzonych poza zdefiniowanymi przez Studium kierunkami. Wrd planowanych drg rowerowych I kategorii Studium wyrnia ringi rowerowe oraz drogi rowerowe promieniste. Wewntrzny ring rowerowy biec ma ulicami: Garbary, Wszystkich witych, Mostow, Kazimierza Wielkiego, Krakowsk, Kociuszki, Niezomnych, Al. Niepodlegoci, Al. Armii Pozna. Przebieg zewntrznego ringu rowerowego zaplanowano natomiast ulicami: Jana Pawa II, Zamenhofa, Hetmask, Gogowsk, Chociszewskiego, Jarochowskiego, Wyspiaskiego, Matejki, Szylinga, Kraszewskiego, Kocieln, Nad Wierzbakiem, Maopolsk, lsk, Wojska Polskiego, przez projektowany park w dolinie Wierzbaka, Winiarsk, w. Leonarda, Wyom, Hercena, Al. Pod Lipami, Naramowick, Szelgowsk, Garbary, Szypersk (Ring), Estkowskiego, przez Most Bolesawa Chrobrego, Kardynaa S. Wyszyskiego, Rondo rdka. Pozostae drogi rowerowe I kategorii miayby natomiast czy: azarz z Ratajami: (ulice Berwiskiego, Kanaowa, projektowany tunel od Kanaowej do Bergera, Bergera, Przemysowa, w. Jerzego, projektowana przeprawa przez Wart na Os. Piastowskie, Obrzyca), Pitkowo z centrum (UAM, ulice Szeligowskiego, Ks. Mieszka I, Al. Armii Pozna, wewntrzny ring rowerowy), Winiary z Dbin: (ulice: al. Solidarnoci, Witosa, Niestachowska, eromskiego, Przybyszewskiego, Reymonta, Arciszewskiego, Albaska, Nowa Arciszewskiego, Gogowska, Rakoniewicka, Czechosowacka), Ogrody ze wierczewem: (ulice: Polska, Bugarska, Taczanowskiego, Jugosowiaska, Promienista, Kuszyska, Pogodna, ciegiennego, Krzyowa, Dmowskiego), Radojewo z centrum: (ulice: Radojewo, Naramowicka, zewntrzny ring rowerowy), Antoninek ze rdk: (ulice: wiatopeka, Warszawska, zewntrzny ring rowerowy), Franowo z centrum: (Centrum Handlowe M1, ul. Pianicka, droga wzdu tramwaju, ul. Krnicka, ul. Mostowa, wewntrzny ring rowerowy),

38

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Ryc. 4 Mapa planowanych drg rowerowych w Studium uwarunkowa i kierunkw zagospodarowania przestrzennego miasta Poznania.

Pokrzywno z centrum: (ulice: Strzyowska, Dbicka, przeduenie Hetmaskiej przez Centrum Logistyczne, Fort IIa, Kurlandzka, Osiedla Ora Biaego i Osiedle Stare egrze, Pisudskiego, zewntrzny ring rowerowy),

Czapury z centrum: (ul. Starocka, zewntrzny ring rowerowy), Lubo z centrum: (ulice: Opolska, Nowa Opolska, odcinek wzdu linii kolejowej, 28 Czerwca 1956 r., Rynek Wildecki, Wierzbicice, wewntrzny ring rowerowy), Komorniki z centrum: (ulice: Sycowska, Opotki, droga serwisowa przy Gogowskiej, 39

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Mieleszyska, Gogowska, Most Dworcowy, Powstacw Wielkopolskich, wewntrzny ring rowerowy), Plewiska z centrum: (ulice: Grunwaldzka w Plewiskach, Grunwaldzka, Rumuska, Bugarska, Skrzewo Grunwaldzka, z centrum: Szylinga, (ulice: Kraszewskiego, Zwierzyniecka, Brzechwy, Mickiewicza, Bukowska, Dbrowskiego, Most Teatralny, Fredry, wewntrzny ring rowerowy), Zotowska, Szczeciska, Kraszewskiego, Zwierzyniecka, Mickiewicza, Dbrowskiego, Most Teatralny, Fredry, wewntrzny ring rowerowy), Krzyowniki z centrum: (ulice: Supska, Dbrowskiego, Most Teatralny, Fredry), Podolany z Winiarami: (ulice: Strzeszyska, Juraszw, Pitkowska, Winiarska, zewntrzny ring rowerowy), Naramowice ze rdk: (ulice: Lechicka, Most Lecha, Batycka, Hlonda, Bydgoska), Koziegowy z Winogradami: (ulice: Gdyska, Gwna, projektowana ulica i mosty nad Wart, Winogrady, Za Cytadel, Cytadela, wewntrzny ring rowerowy), Powysz list zamyka trasa rednicowa przez centrum Poznania (zewntrzny ring rowerowy, Al. Wielkopolska, Nowowiejskiego, Solna, Wolnica, Wroniecka, Kramarska, Klasztorna, Kozia, Pl. Kolegiacki, Za Bramk, Wszystkich witych, wewntrzny ring rowerowy). Studium wskazuje nastpnie ulice, w ktrych planuje si drogi rowerowe II kategorii (z rozbiciem na poszczeglne dzielnice), a take przebieg rowerowych szlakw turystycznych i midzynarodowych drg rowerowych. Oceniajc postanowienia Studium dotyczce transportu rowerowego stwierdzi naley, e przewiduj one stosunkowo gst sie tras rowerowych. Trasy te zaplanowano wzdu wikszoci gwnych arterii, prowadzcych do centrum Poznania, jak i czcych poszczeglne dzielnice. Zaplanowana w Studium sie tras rowerowych nie jest jednak pozbawiona istotnych luk. Podczas prac nad zmian Studium nie uwzgldniono wikszoci uwag Sekcji Rowerzystw Miejskich, w tym uwagi majcej na celu wskazanie w Studium, e docelowo 100% rde i celw podry na terenie miasta objtych by powinno systemem rowerowym, co oznaczaoby konieczno zapewnienia bezpiecznego i wygodnego dojazdu do kadego obiektu na terenie miasta30. Nie uwzgldniono rwnie uwag Stowarzyszenia majcych na celu uwzgldnienie
30 Uwagi Sekcji Rowerzystw Miejskich do projektu zmiany Studium uwarunkowa i kierunkw zagospodarowania przestrzennego miasta Poznania, http://www.srm.eco.pl/files/2006-07-26-studium.pdf

40

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

w Studium tras rowerowych m.in. w nastpujcych ulicach: ul. Krzywoustego (od Ronda Rataje), na mocie Krlowej Jadwigi oraz w ul. Krlowej Jadwigi (do ul. Strzeleckiej), ul. Garbary (od ul. Wszystkich witych do ul. Kazimierza Wielkiego), na caej dugoci projektowanej ul. Nowej Naramowickiej, na caej dugoci ul. Kociuszki, ul. Grunwaldzkiej od ul. Bugarskiej do ul. Rumuskiej. Pominicie wspomnianych tras rowerowych w Studium nie przekrela wprawdzie moliwoci ich realizacji, jednake moe skutkowa ich nieuwzgldnianiem w planach zagospodarowania przestrzennego, a take w projektach budowlanych. Bez wtpienia powoduje ono te niespjno planowanej sieci tras rowerowych.

5. Polityka parkingowa (2008 r.) Kolejnym obowizujcym od 2008 r. dokumentem okrelajcym polityk miasta wobec rowerzystw jest Polityka Parkingowa Miasta Poznania, przyjta uchwa nr XXXVIII/409/V/2008 Rady Miasta Poznania z dnia 10 czerwca 2008 r. W rozdziale 3 Polityki pt. Parkingi rowerowe wskazano, e rozwj komunikacji rowerowej wymaga nie tylko rozwoju systemu cieek, ale take zadbania o miejsca parkingowe dla rowerw. Nastpnie wskazano, e rowery parkujce w miejscach do tego nieprzeznaczonych utrudniaj ruch pieszych i dostp do przestrzeni publicznej. Stwierdzenie to zilustrowano wykonanym za granic zdjciem kilkudziesiciu rowerw zaparkowanych po obu stronach drogi dla pieszych biegncej przez skwer, w ssiedztwie placu zabaw. Wedug Polityki waciwie urzdzone miejsca do parkowania rowerw w pierwszym rzdzie powinny powstawa przy urzdach publicznych. Analizowany dokument wprowadza normatyw parkingowy dla obiektw uytecznoci publicznej w zakresie miejsc postojowych dla rowerw:

41

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011 Lp. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Rodzaj obiektu biura, urzdy zakady produkcyjne i rzemielnicze obiekty handlowe obiekty gastronomiczne teatry, kina miejsca zgromadze szpitale hotele bud. mieszk. wielorodzinne jednostka odniesienia centrum 1000 m2 pow. u. 100 zatrudnionych 1000 m pow. u. 100 miejsc 100 miejsc 100 miejsc 10 ek 10 ek 1 mieszkanie
2

obszar miasta poza centrum 15 15 20 15 5 5 2 Wg uznania Wg uznania Wg uznania 10 10 15 10 5 5 2 Wg uznania Wg uznania

10 bud. mieszk. jednorodzinne 1 dom Wg uznania Tabela 4. Normatyw parkingowy dla rowerw, rdo: Polityka Parkingowa Miasta Poznania

Odrbny

podrozdzia

powicono

integracji

transportu

rowerowego

transportu

publicznego. Sformuowano w nim nastpujce wnioski: 1. Naley wykona system schowkw dla rowerw w miejscach przesiadkowych, tj. dworcach autobusowych, ptlach tramwajowych, parkingach P&R i P&G, dworcach kolejowych, obiektach specjalnych tj. cmentarzach, obiektach sportowych itp., 2. Naley zapewni system rowerw publicznych. W koczcym opracowanie rozdziale pt. "Dziaania dorane i dugoterminowe" wyrniono "dziaania do podjcia natychmiast", "dziaania programowe" i "sukcesywne dziaania dugoterminowe". W pierwszej kategorii nie wskazano adnych dziaa dotyczcych parkowania rowerw. Do "dziaa programowych" zaliczono natomiast prowadzenie prac przygotowawczych w celu (...) ustalenia miejsc lokalizacji szafek dla rowerw np. przy trasie PST, a do "sukcesywnych dziaa dugoterminowych" budow szafek do przechowywania rowerw w pierwszej kolejnoci na przynajmniej jednym przystanku PST (20-30szt.). Analizujc postanowienia Polityki Parkingowej pozytywnie oceni naley przede wszystkim wprowadzenie normatywu parkingowego, przewidujcego tworzenie okrelonej liczby miejsc postojowych dla rowerw przy poszczeglnych obiektach. Nie uwzgldniono jednak uwag Sekcji Rowerzystw Miejskich do projektu tego dokumentu. Stowarzyszenie postulowao m.in., by: dla obiektw w centrum Poznania wymagana liczba miejsc postojowych bya wysza ni dla obiektw poza centrum, szafki rowerowe wskazane zostay jedynie jako uzupenienie systemu stojakw rowerowych, 42

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

ustalono konieczno tworzenia przyulicznych miejsc parkingowych dla rowerw w okrelonej liczbie rocznie31. Odrzucajc wniesione uwagi Urzd Miasta Poznania podnis m.in., nie baczc na

dowiadczenia miast w Europie Zachodniej, e poniewa poza Centrum lokalizacji w obrbie ktrych mog powsta parkingi rowerowe jest mniej, w zwizku z czym naley zadba o wiksz liczb miejsc postojowych dla rowerw, przy jednostkowym obiekcie. Odnoszc si do uwagi dotyczcej szafek rowerowych Urzd Miasta stwierdzi natomiast, e rozwizanie to rzeczywicie moe stanowi uzupenienie systemu parkingw rowerowych, a moe je po prostu zastpowa. O tej formie zadecyduj konkretne projekty i potrzeby w danej lokalizacji. Polityka Parkingowa wskazuje na kierunki rozwoju i nie przesdza jakie rozwizania powinny by stosowane zamiennie, a jakie uzupeniajco. Z kolei postulat realizacji co roku okrelonej liczby miejsc postojowych dla rowerw przy ulicach Poznania i wskazania tej liczby w Polityce Parkingowej, zbyty zosta stwierdzeniem, e majc na wzgldzie charakter cisej zabudowy rdmiejskiej trudno jest narzuca normy, czsto nie do spenienia, z uwagi na aranacj okolicznej przestrzeni oraz uwarunkowania finansowe i prawne32. Poza wspomnianym normatywem parkingowym uchwalona Polityka Parkingowa, mimo przedstawienia interesujcych pomysw (np. szafki rowerowe) nie zawiera zatem w istocie adnych konkretw dotyczcych rozwoju miejsc postojowych dla rowerw w Poznaniu.

6. Zarzdzenie w sprawie warunkw technicznych drg rowerowych (2010 r.) Pozna to jedno z ostatnich duych miast w Polsce nieposiadajcych zatwierdzonych standardw technicznych dla infrastruktury rowerowej. Pierwszy by Krakw, w ktrym w 2004 r. prezydent miasta wyda zarzdzenie w sprawie wprowadzenia do stosowania Standardw technicznych dla infrastruktury rowerowej Miasta Krakowa33. W nastpnych latach w lad za Krakowem podyy kolejne miasta.
31 Uwagi Sekcji Rowerzystw Miejskich do projektu Polityki Parkingowej Miasta Poznania, http://www.rowerowypoznan.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=515&Itemid=33 32 Pismo Urzdu Miasta Poznania z 24 kwietnia 2008 r., znak GKM.IV/5514-2-7/08, http://www.rowerowypoznan.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=532&Itemid=33 33 http://www.bip.krakow.pl/wladze/zarzadzenia/pliki/zp_2103_04.pdf

43

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Na potrzeb wprowadzenia standardw infrastruktury rowerowej w polskich miastach od dawna zwracali uwag specjalici zajmujcy si ruchem rowerowym, jak i organizacje reprezentujce interes uytkownikw rowerw. Obowizujce w Polsce prawo nie reguluje bowiem wielu podstawowych zagadnie zwizanych z projektowaniem tras rowerowych, bd te reguluje je w sposb niewystarczajcy. Sprawia to, e zgodnie z prawem mona zaprojektowa i zbudowa w Polsce zarwno dobrej jakoci trasy rowerowe, jak i buble. Niestety, to wanie trasy nie speniajce podstawowych wymaga jakociowych (np. wykonane z kostki) dominoway dotd lub stanowiy znaczc cz tras rowerowych budowanych w wielu miastach, w tym w Poznaniu. O zatwierdzenie w Poznaniu standardw, wzorowanych na krakowskich, od dawna zabiegay Sekcja Rowerzystw Miejskich i inne organizacje spoeczne. Jak ju wspomniano, opracowanie standardw uznaa za wskazane take Rada Miasta w Programie Rowerowym z 2008 r. Wiosn 2009 r. SRM przekazaa zastpcy prezydenta Poznania gotowy projekt standardw. W odpowiedzi na wspomniane dziaania podjto w Urzdzie odpowiada r. projekt Miasta na prace nad dokumentem majcym Po drg wspomniane pt. oczekiwania. techniczne

wielomiesicznych pracach zaprezentowano na pocztku 2010 dokumentu "Warunki rowerowych na terenie miasta Poznania". Okazao si wwczas, e projekt ten niewiele ma wsplnego ze standardami obowizujcymi w innych miastach. SRM i inne organizacje spoeczne wniosy do projektu tego dokumentu obszerne uwagi, wskazujc, e dokument zosta przygotowany wyjtkowo nieprofesjonalnie34. Na poszczeglne uwagi SRM nie otrzymaa jakiejkolwiek merytorycznej odpowiedzi. Sprzeciw wobec projektu sprawi jednak, e nie zosta on zatwierdzony na pocztku 2010 r., po przeprowadzonych konsultacjach. Nieoczekiwanie, bez dalszych konsultacji i bez rozgosu 9 lipca 2010 r. prezydent Poznania wyda zarzdzenie nr 392/2010/P w sprawie warunkw technicznych drg rowerowych na terenie
34 Projekt dokumentu oraz uwagi Sekcji Rowerzystw Miejskich do jego treci, wniesione 19 stycznia 2010 r.: http://www.rowerowypoznan.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=1020&Itemid=36 Fot. 20. Miejski projekt standardw peni w 2010 r. rol nietypowej marzanny podczas rowerowego powitania wiosny. (fot. Radosaw Borowicz)

44

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

miasta Poznania35. Zarzdzenie to wskazuje, e przy projektowaniu i remoncie drg rowerowych zaleca si stosowanie "Warunkw technicznych drg rowerowych na terenie miasta Poznania", ktre stanowi zacznik do zarzdzenia. "Warunki techniczne..." to 18-stronicowe opracowanie, rozpoczynajce si od wskazania aktw prawnych oraz definicji poj z zakresu infrastrutury rowerowej. W definicji pasa rowerowego wskazano m.in., e na jezdni moliwe jest wyznaczenie pasa jednokierunkowego zgodnie z kierunkiem ruchu na ssiednim pasie, pasa rowerowego dwukierunkowego (tylko na jezdni jednokierunkowej) i pasa rowerowego przeciwnie do kierunku ruchu na jezdni kontrapas na jezdni jednokierunkowej. Nastpnie opracowanie zaleca, aby w ulicach, na ktrych dopuszczalna prdko ruchu jest wiksza od 30 km/h, znajdoway si drogi rowerowe (tam gdzie jest to przestrzennie moliwe), a w obszarze midzy tymi ulicami wyznaczone byy strefy ograniczonej prdkoci do 30 km/h lub strefy zamieszkania. Jednake - wedug "Warunkw technicznych..." take w strefach ograniczonej prdkoci i strefach zamieszkania wskazana jest budowa drg rowerowych w przypadku, gdy due natenie ruchu samochodowego lub pieszego moe w sposb istotny utrudnia ruch rowerowy, a take gdy droga rowerowa jest fragmentem trasy rowerowej gwnej, zbiorczej lub midzynarodowej trasy turystycznej. "Warunki techniczne..." wskazuj rwnie hierarchi tras rowerowych (gwne, zbiorcze i lokalne), zalecajc aby drogi rowerowe gwne miay w miar moliwoci parametry wysze od minimalnych. Opracowanie wskazuje dalej nastepujce zasady planowania drg rowerowych: Drogi rowerowe powinny by realizowane po obu stronach jezdni. W ulicach jednojezdniowych moliwe jest wykonanie po obu stronach jezdni drg rowerowych jednokierunkowych (zalecane s jednak drogi rowerowe dwukierunkowe), natomiast w przypadku ulic dwujezdniowych, po obu stronach ulicy powinny by wykonane drogi rowerowe dwukierunkowe. Uzasadnionym odstpstwem od tej zasady moe by brak miejsca na wykonanie drogi rowerowej lub brak istotnych celw podry rowerowych po jednej ze stron ulicy. Podjcie decyzji o projektowaniu, a tym bardziej budowie drogi rowerowej po obu lub po jednej stronie jezdni musi by ponadto uzasadnione wielkoci ruchu rowerowego istniejcego lub prognozowanego, oraz kosztami budowy i utrzymania drogi rowerowej.
35 http://bip.city.poznan.pl/bip/public/bip/zarzadzenia.html?co=print&keyid=392/2010/P

45

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

W przypadku rezygnacji z budowy drogi rowerowej po jednej ze stron ulicy, naley rozway celowo pozostawienia rezerwy terenu umoliwiajcej wykonanie drogi rowerowej w przyszoci. W szerokich alejach dopuszcza si trasowanie jednej dwukierunkowej drogi rowerowej usytuowanej w pasie rozdziau. W rozdziale powiconym lokalizacji drogi rowerowej w przekroju ulicy opracowanie wskazuje m.in., co nastpuje: Droga rowerowa powinna by projektowana od strony jezdni (midzy jezdni a chodnikiem). Drogi dla pieszych i rowerzystw (pieszo-rowerowe) powinny by stosowane tylko wyjtkowo w przypadku braku moliwoci wykonania wydzielonej drogi rowerowej lub w przypadku gdy przewiduje si minimalny ruch pieszy. Pasy rowerowe w jezdni powinny by stosowane tylko wwczas, gdy nie ma innej moliwoci wykonania drogi rowerowej. Jeeli pas zieleni projektuje si midzy chodnikiem a drog rowerow, jego szeroko, nie moe by mniejsza ni 1,0 m. Pasy bezpieczestwa o szerokoci mniejszej ni 1,0 m powinny by zabrukowane. W postanowieniach dotyczcych minimalnej przestrzeni dla rowerzysty (skrajni) opracowanie powtarza natomiast obowizujce przepisy, zalegajc jedynie, by w miejscach gdzie jest to moliwe, odlego od krawdzi drogi rowerowej latarni, drzew, lica budynkw, ogrodze itp. bya nie mniejsza ni 0,5 m. Dokument powtarza te okrelone prawem minimalne szerokoci drg rowerowych, dodajc, e w przypadku drg pieszo-rowerowych o wsplnej powierzchni ruchu, pieszy jest sabszym uczestnik ruchu, dlatego tak drog pieszo-rowerow w obszarze zurbanizowanym naley traktowa jako chodnik, z ktrego rwnie korzystaj rowerzyci, a nie jako drog rowerow. Wskazano te, e minimalna szeroko chodnika, na ktrym mona dopuci ruch rowerowy, wynosi 2,0 m. Powtrzono rwnie przepis, w myl ktrego wysoko progw i uskokw na drodze rowerowej nie moe przekracza 1 cm, zalecajc jedynie, aby tam gdzie jest to moliwe, na drodze rowerowej nie stosowa adnych progw i uskokw.

46

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Ponadto wskazano m.in., e w przypadku gdy w skrajni drogi rowerowej lub pieszo-rowerowej znajduj si drzewa, supy lub inne przeszkody, ktre nie mog by usunite, powinny one by oznakowane zgodnie ze szczegowymi warunkami technicznymi dla urzdze bezpieczestwa ruchu i warunkami umieszczania ich na drogach.
Fot. 21. Sup sygnalizacji wietlnej na Wielkiego

Opracowanie nie precyzuje, w jakich to sytuacjach supy i inne przeszkody usytuowane niezgodnie skrzyowaniu ulic Kazimierza z prawem na drogach rowerowych "nie mog by i Garbary (fot. Ryszard Rakower) usunite". Omawiajc kwesti nawierzchni drg rowerowych "Warunki techniczne..." wskazuj, e droga rowerowa powinna mie nawierzchni asfaltow (lub inn o parametrach podobnych do asfaltu, np. nawierzchnie ywiczne), minimalizujc opory toczenia i drgania. Od tej reguy przewidziano jednak bardzo wiele moliwych odstpstw: w obszarach objtych ochron konserwatorsk, w obszarach o szczeglnych walorach estetycznych, w przypadku gdy droga rowerowa (pas rowerowy) wytyczona jest na istniejcej nawierzchni, w przypadku gdy budowa nawierzchni bitumicznej moe spowodowa uszkodzenie istniejcej dopuszcza nawierzchni krawdziach, na konstrukcjach mostowych. Nie sprecyzowano zarazem, jak konkretnie nawierzchni naleaoby stosowa np. we wspomnianych "obszarach o szczeglnych walorach estetycznych". Dodano te, e w przypadku drogi pieszo-rowerowej, gdy nie s spenione minimalne parametry przewidziane dla drogi 47 infrastruktury si wwczas z wykonanej podziemnej zastosowanie elementw
Fot. 22. Liczne wyjtki od zasady stosowania nawierzchni asfaltowej zapewniaj szerok moliwo dalszego stosowania na drogach rowerowych nawierzchni z kostki. Ul. Gdyska. (fot. Radosaw Borowicz)

betonowych lub kamiennych o bezfazowych

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

rowerowej (szeroko 1,5 m lub 2,0 m) i dla chodnika (szeroko 1,5 m), jej nawierzchnia powinna by charakterystyczna dla ruchu pieszego, nie precyzujc, jak nawierzchni naley traktowa jako "charakterystyczn dla ruchu pieszego". "Warunki techniczne..." poruszaj te kwestie: pochylenia drg rowerowych (powtarzajc obowizujace przepisy), wjazdw i wyjazdw z drg rowerowych (wskazano m.in., e na skrzyowaniach, w ktrych co najmniej w jednej z ulic znajduje si droga rowerowa, naley zapewni moliwoci przejazdw rowerowych we wszystkich kierunkach ruchu, w ktrych dozwolony jest ruch rowerowy; odstpstwo od tej zasady moliwe jest wwczas, gdy wprowadzenie takiego rozwizania stanowioby zagroenie dla bezpieczestwa ruchu drogowego lub miao niekorzystny wpyw na przepustowo drogi), ukw drg rowerowych (tam gdzie jest to moliwe, dugoci promieni ukw poziomych powinny wynosi nie mniej ni 20 m, a wyjtkowo ich dugo moe ksztatowa si w zakresie od 10 do 20 m), priorytetu nawierzchni (droga rowerowa, pieszo-rowerowa i chodnik z dopuszczonym ruchem rowerowym powinna mie priorytet w stosunku do zjazdw indywidualnych). Opracowanie okrela te wymagania dla sygnalizacji wietlnej, wskazujc, e co najmniej na gwnych kierunkach ruchu rowerowego, naley stosowa detektory rejestrujce rowerzystw (ptle indukcyjne, videodetekcja i inne). Niezalenie od zastosowanych detektorw jako uzupeniajce naley stosowa przyciski informujce take o przyjciu zgoszenia rowerzysty. "Warunki techniczne..." wspominaj te o oznakowaniu tras rowerowych. W tej czci dokumentu stwierdzomo m.in., e w przypadku specjalnego dopuszczenia ruchu rowerowego na chodniku stosuje si biae tablice prostoktne lub kwadratowe z symbolem roweru lub szlaku rowerowego, wraz z informacj o dopuszczeniu ruchu rowerowego i ewentualnie informacjami uzupeniajcymi. Tablica taka moe by stosowana cznie ze znakiem C-16, ale moe rwnie by stosowana samodzielnie. Ponadto opracowanie zaleca, aby w miejscach gdzie przejazdy dla rowerzystw s sabo czytelne dla kierowcw, nawierzchni przejazdw wykona w kolorze czerwonym, albo umieci na przejazdach dla rowerzystw symbol "rowery", ewentualnie ze strzak informujc o kierunku ruchu rowerowego, a take okrela zalecane wzory stojakw rowerowych. Analiza "Warunkw technicznych..." wskazuje, e zostay one jedynie nieznacznie 48

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

poprawione w porwnaniu z pierwsz wersj, poddan konsultacjom spoecznym. Nie wyeliminowano natomiast jego zasadniczych wad: 1. Opracowanie w duej mierze jedynie powtarza tre obowizujcych przepisw prawa, zamiast podwysza wynikajce z nich wymagania (np. kwestia progw i uskokw na drogach rowerowych). To wanie podwyszenie wymaga w porwnaniu z obowizujcym prawem decyduje tymczasem o sensie tworzenia takiego dokumentu. Nie oznaczaoby ono, oczywicie, braku moliwoci odstpstw w uzasadnionych przypadkach. 2. "Warunki techniczne..." dopuszczaj rozwizania sprzeczne z najlepsz praktyk, utrudniajce ruch rowerowy, a nawet zagraajce bezpieczestwu (np. lokalizowanie drg rowerowych midzy jezdniami ulic dwujezdniowych, stosowanie na jezdniach dwukierunkowych pasw dla rowerw). 3. Mimo deklaracji, e zasad powinno by stosowanie na drogach rowerowych nawierzchni asfaltowej, opracowanie dopuszcza od tej zasady tyle wyjtkw (i to niekonkretnie sformuowanych - np. "obszary o szczeglnych walorach estetycznych"), e umoliwia to w dalszym cigu stosowanie na szerok skal nawierzchni z kostki betonowej. 4. Zamiast konkretnych wymaga, opracowanie przewiduje gwnie zalecenia, ktre nie bd wice dla projektantw. Rwnie samo zarzdzenie prezydenta wskazuje (w przeciwiestwie np. do wspomnianego zarzdzenia prezydenta Krakowa), e dokument nie jest dla nikogo wicy, a jedynie zaleca si jego stosowanie. 5. Opracowanie dopuszcza rozwizania dyskryminujce rowerzystw (np. moliwo niezapewnienia na skrzyowaniach moliwoci przejazdu rowerem we wszystkich kierunkach z uwagi na niekorzystny wpyw na przepustowo drogi). 6. Opracowanie nie reguluje wielu istotnych kwestii, zawartych w tego typu dokumentach innych miastach (np. owietlenie i utrzymanie drg rowerowych). Nie porusza ono te wszystkich zagadnie, ktre powinny zosta w nim omwione zgodnie z Programem Rowerowym z 2008 r. (np. oznakowanie informacyjne tras rowerowych) albo reguluje je niezgodnie z Programem Rowerowym (np. Program wskazuje, e jakiekolwiek progi i uskoki na drogach rowerowych s niedopuszczalne, a "Warunki techniczne..." dopuszczaj 1-centymetrowe progi). Liczne wady opracowania sprawiaj, e pomimo poprawnego uregulowania niektrych kwestii (wzory stojakw rowerowych, prymat nawierzchni drg rowerowych), jego zatwierdzenie 49

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

nie niesie ze sob praktycznie adnej wartoci dodanej. Dokument ten nie gwarantuje poprawy jakoci infrastruktury rowerowej w porwnaniu z dotychczasow praktyk, a wrcz moe sugerowa stosowanie zych rozwiza. W tym stanie rzeczy jego przygotowanie i zatwierdzenie w takim brzmieniu naley, niestety, uzna za strat czasu i publicznych pienidzy przeznaczonych na ten cel.

50

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

IV. Instrumenty realizacji polityki rowerowej


1. Struktury urzdowe W strukturze Urzdu Miasta Poznania ani te innych miejskich jednostek organizacyjnych brak jest specjalnego stanowiska czy te wydziau odpowiedzialnego za realizacj polityki rowerowej i jej koordynacj w skali caego miasta. Nie wystpuje zatem w Poznaniu odpowiednik gdaskiego oficera rowerowego, skupiajcego kompetencje w tym zakresie, czy te Sekcji ds. Rozwoju Ruchu Rowerowego dziaajcej w Urzdzie Miejskim Wrocawia. Na podkrelenie zasuguje fakt, e przez wiele lat Pozna mia penomocnika Zarzdu Miasta ds. Drg Rowerowych, ktry powoany zosta w 1991 r. Jego powoanie zbiego si z podjciem przez Rad Miejsk wspomnianej uchway z dnia 26 marca 1991 r. w sprawie drg rowerowych. W pierwszych latach urzdowania penomocnik Zarzdu Miasta koordynowa m.in. dziaania zwizane z tworzeniem drg rowerowych wskazanych w uchwale. W kolejnych latach pozbawiony zosta jednak realnego wpywu na polityk rowerow miasta. Okoliczno, e Zarzd Miasta posiada penomocnika ds. drg rowerowych, bya za to wskazywana przez decydentw jako dowd zainteresowania rozwojem ruchu rowerowego i doceniania tej formy transportu. Penomocnikowi przekazywane byy te kierowane do prezydenta petycje dotyczce drg rowerowych. Powoany w 1991 r. penomocnik ostatecznie zakoczy swe dziaanie w 2002 r. wraz z kocem kadencji wadz samorzdowych. Brak odpowiednika gdaskiego oficera rowerowego czy te komrki dziaajcej w Urzdzie Miejskim Wrocawia sprawia, e kompetencje w zakresie polityki rowerowej Poznania rozproszone s pomidzy kilka jednostek organizacyjnych. Najwaniejsze miejskie jednostki zajmujce si ksztatowaniem i realizacj polityki rowerowej to: Wydzia Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Urzdu Miasta Poznania, Zarzd Drg Miejskich, Zarzd Zieleni Miejskiej, Zarzd Transportu Miejskiego, Miejska Pracownia Urbanistyczna.

51

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Do zada Wydziau Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Urzdu Miasta Poznania w zakresie transportu nale: wspudzia, w szczeglnoci z organizacjami pozarzdowymi i miejskimi jednostkami organizacyjnymi, w opracowywaniu programw zwizanych z polityk transportow Miasta i opiniowanie przyjtych na ich podstawie zada, inicjowanie i udzia w realizacji dziaa zmierzajcych do poprawy organizacji ukadu drogowego i transportu zbiorowego, wsppraca, w szczeglnoci i w miar potrzeb z Urzdem Marszakowskim, Starostwem Powiatowym oraz gminami ociennymi, w zakresie rozwoju infrastruktury transportowej oraz integracji transportu zbiorowego w aglomeracji poznaskiej, koordynacja dziaa zwizanych z owietleniem drg, wykonywanie czynnoci nadzorczych nad Zarzdem Drg Miejskich; wykonywanie czynnoci nadzorczych nad Zarzdem Transportu Miejskiego w Poznaniu36. Zarzd Drg Miejskich jest jednostk, przy pomocy ktrej Prezydent Miasta Poznania wykonuje obowizki zarzdcy drg miejskich. ZDM zarzdza drogami publicznymi w granicach miasta, jak rwnie zarzdza ruchem na tych drogach. W zarzdzie ZDM pozostaje zatem zdecydowana wikszo infrastruktury rowerowej w Poznaniu. Zarzd Zieleni Miejskiej odpowiada natomiast za drogi rowerowe na terenie poznaskich parkw. Powoany w 2008 r. Zarzd Transportu Miejskiego ma wpyw na realizacj infrastruktury rowerowej przy okazji inwestycji w infrastruktur dla transportu publicznego. ZTM prowadzi rwnie wypoyczalni rowerw na dworcu autobusowym przy Os. J. III Sobieskiego. Miejska Pracownia Urbanistyczna przygotowuje natomiast dokumenty planistyczne obejmujce rozwizania dla ruchu rowerowego (projekty zmiany Studium uwarunkowa i kierunkw zagospodarowania przestrzennego miasta Poznania oraz projekty miejscowych planw zagospodarowania przestrzennego). Zarzdzeniem nr 519/2009/P z 25 sierpnia 2009 r. prezydent Poznania powoa "Zesp Programowy do spraw realizacji zada zawartych w Programie Rowerowym Miasta Poznania na lata 2007 -2015 w ramach priorytetu <Dostpny Pozna>, bdcego elementem Planu Rozwoju Miasta Poznania na lata 2005-2010". W skad zespou powoanych zostao 11 osb - pracownicy
36 Regulamin organizacyjny Wydziau Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej z dnia 20 kwietnia 2009 r., http://bip.city.poznan.pl/bip/public/bip/organizacje.html?co=print&or_id=17&or_typ=W

52

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

wydziaw Urzdu Miasta oraz miejskich jednostek organizacyjnych. Zadania zespou okrela jego regulamin, stanowicy zacznik do zarzdzenia. W myl regulaminu do zada zespou nale w szczeglnoci: koordynacja prac pakietu projektw zawartych w Programie Rowerowym Miasta Poznania, opracowanie kompleksowego planu dziaania, sporzdzenie harmonogramu realizacji projektw, monitorowanie i kontrola realizacji projektw, wnioskowanie do Prezydenta Miasta Poznania o powoanie kierownikw projektw i zespow projektowych, ewaluacja projektw, rekomendowanie projektw Komitetowi Sterujcemu, prowadzenie sprawozdawczoci37. Kolejne zespoy zoone z miejskich urzdnikw powoane zostay zarzdzeniem prezydenta Poznania nr 34/2010/P z dnia 29 stycznia 2010 r. w sprawie powoania Zespow Projektowych dla projektw pn.: Rowery publiczne w obszarze Dworca Sobieskiego i kampusu Morasko, Turystyczna trasa przez forty w Poznaniu (ring rowerowy), Trasa nadwarciaska, Wydanie mapy rowerowej miasta Poznania. W skad kadego z zespow powoanych zostao od 3 do 8 osb, wskazanych w zarzdzeniu. Wikszo czonkw zespow to pracownicy miejskich jednostek organizacyjnych. Wyjtek to powoani do zespou ds. turystycznej trasy przez forty przedstawiciele Katedry Terenw Zieleni Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu i Poznaskiej Lokalnej Organizacji Turystycznej oraz przedstawiciele wspomnianej katedry i Nadlenictwa opuchwko powoani do zespou ds. trasy nadwarciaskiej38. Do udziau w pracach adnego z wymienionych zespow nie zaproszono przedstawicieli uytkownikw rowerw. Powoane zespoy nie zasigay te dotd w adnej sprawie opinii reprezentujcych uytkownikw rowerw organizacji spoecznych.

2. Wsppraca z organizacjami spoecznymi W cigu minionych kilkunastu lat wsppraca wadz miasta i miejskich jednostek odpowiedzialnych za infrastruktur rowerow z organizacjami spoecznymi zajmujcymi si transportem rowerowym nie bya zazwyczaj w aden sposb sformalizowana. Wiedza i dowiadczenie organizacji reprezentujcych uytkownikw rowerw nie byy z reguy wykorzystywane, bd te ich stanowisko uwzgldniane byo dopiero na skutek pism, demonstracji czy te publikacji w mass mediach. Pierwsz prb sformalizowania wsppracy wadz miasta z organizacjami zajmujcymi si
37 http://bip.city.poznan.pl/bip/public/bip/zarzadzenia.html?co=print&keyid=519/2009/P 38 http://bip.city.poznan.pl/bip/public/bip/zarzadzenia.html?co=print&keyid=34/2010/P

53

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

ruchem rowerowym byo powoanie wiosn 2001 r. Platformy Rowerowej - spoecznego zespou doradczego ds. drg rowerowych przy wiceprezydencie Poznania. W spotkaniach Platformy uczestniczyli pracownicy Wydziau Inyniera Miasta Urzdu Miasta Poznania, Zarzdu Drg Miejskich oraz przedstawiciele organizacji rowerowych i ekologicznych. W pierwszym roku dziaania spotkania Platformy odbyy si kilkakrotnie w okresie od maja do listopada. Powoujc zesp nie okrelono jednak, jakie konkretnie maj by jego cele, tryb dziaania i w jaki sposb wywiera ma wpyw na rzeczywisto. W przez konsekwencji spotkania o Platformy niektrych wybranej sprowadzay si w duej mierze do informowania miejskich urzdnikw zamierzeniach (obchody Dnia bez Samochodu, prezentacja wizualizacji projektu inwestycji drogowej) i dyskusji. Kolejne spotkania, prowadzone przez miejskich urzdnikw, nie koczyy si adnymi konkretnymi ustaleniami.
Fot. 23. II spotkanie Platformy Rowerowej, 7 czerwca 2001 r. (fot. Andrzej Kaleniewicz)

Dopiero podczas spotkania w dniu 14 listopada 2001 r., dziki determinacji uczestnikw, Platforma wyrazia stanowisko dotyczce budowy drg rowerowych w 2002 r. Zesp jednomylnie wyrazi oczekiwanie, by rodki przeznaczone na ten cel w budecie miasta zostay przeznaczone na budow drogi rowerowej w ul. Dbrowskiego. Po zajciu przez Platform wspomnianego stanowiska Urzd Miasta zaprzesta zwoywania kolejnych spotka zespou. Kolejne spotkanie odbyo si dopiero po ponad 7 miesicach w czerwcu 2002 r. Dwa spotkania w 2002 r. (w czerwcu i padzierniku) powicone byy gwnie realizacji budetu na drogi rowerowe. Uczestnicy spotkania protestowali m.in. przeciwko planom sfinansowania z tych rodkw drogi rowerowej przy ul. Hlonda, powstajcej w ramach kompleksowej inwestycji drogowej. Po wyborach samorzdowych w 2002 r. zesp przesta istnie. W kolejnych latach nie powrcono do formuy zespou zajmujcego si ruchem rowerowym; zapocztkowane zostay natomiast konsultacje projektw drg rowerowych z Sekcj Rowerzystw Miejskich - stowarzyszeniem skupiajcym uytkownikw rowerw. Poczwszy od 2004 r. a do koca 2008 r. Stowarzyszenie zaopiniowao cznie kilkadziesit koncepcji lub projektw inwestycji obejmujcych drogi rowerowe (w 2004 r. - 4, w 2005 r. - 7, w 2006 r. - 11, w 2007 r. - 10, w 2008 r. - 8). Procedura konsultacji nie zostaa w aden sposb

54

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

okrelona; utrwali si jednak zwyczaj, e sporzdzane projekty przekazywane byy Stowarzyszeniu przez projektantw lub ZDM celem zaopiniowania. W niektrych przypadkach wymg uzyskania przez projektanta opinii Sekcji Rowerzystw Miejskich by nawet wskazywany w specyfikacji istotnych warunkw zamwienia. Do kadego otrzymanego projektu Stowarzyszenie sporzdzao pisemn opini, wskazujc propozycje zmian wraz z uzasadnieniem. Opiniowaniem projektw rozwiza dla ruchu rowerowego zajmowali si zrzeszeni w stowarzyszeniu architekci, prawnicy, specjalici od gospodarki przestrzennej i budownictwa, a zarazem osoby na co dzie korzystajce z rowerw. Opiniowanie odbywao si nieodpatnie. Zalet wspomnianych konsultacji byo prowadzenie ich na wczesnym etapie, rwnolegle z innymi uzgodnieniami, m.in. z wacicielami infrastruktury podziemnej. Niewtpliwie uatwiao to wprowadzanie do projektw zmian proponowanych przez uytkownikw rowerw. Wad nieformalnych konsultacji byo natomiast nieobejmowanie nimi niektrych, nierzadko istotnych projektw, np. projektu infrastruktury rowerowej wzdu trasy tramwajowej na Rataje, powstaej w 2007 r. Po przekazaniu opinii projektantowi oraz (do wiadomoci) Zarzdowi Drg Miejskich Sekcja Rowerzystw Miejskich nie otrzymywaa te z reguy odpowiedzi z informacj o sposobie rozpatrzenia uwag. Mimo powyszych wad, a take nieuwzgldniania sporej czci uwag, prowadzone przez kilka lat konsultacje przyniosy wymierne efekty w postaci poprawy jakoci powstajcej infrastruktury z pierwotnymi rowerowej zaoeniami. w porwnaniu na Przykadowo,

drodze rowerowej przy ul. Lechickiej, powstaej w 2009 r. (od ul. Naramowickiej do mostu Lecha), zamiast planowanej nawierzchni z kostki uoono Ryszard Rakower) nawierzchni bitumiczn.
Fot. 24. Droga rowerowa przy ul. Lechickiej (fot.

Z kolei projekt drogi rowerowej przy Al. Solidarnoci (realizacja: 2007 r.) uzupeniono o cznik umoliwiajcy rowerzystom opuszczajcym ul. Poabsk ominicie kolejki samochodw oczekujcych na zielone wiato i pynny wjazd na drog rowerow. W niezrealizowanym dotd projekcie przebudowy ul. Koszaliskiej (od ul. Lutyckiej do wjazdu na osiedle Strzeszyn L) uwzgldniajc uwagi Stowarzyszenia przewidziano natomiast konsekwentne prowadzenie drg rowerowych po obu stronach ulicy. 55

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Dziki opiniowaniu projektw przez Sekcj Rowerzystw Miejskich Zarzd Drg Miejskich nieodpatnie uzyskiwa wiedz umoliwiajc lepsze wydatkowanie rodkw przeznaczonych na infrastruktur rowerow. Pod koniec 2008 r. ZDM postanowi jednak zerwa wspomnian kilkuletni wspprac, odmawiajc przesyania kolejnych projektw do konsultacji. Niewykluczone, e przyczynio si do tego skrytykowanie przez Stowarzyszenie niepoddanego konsultacjom projektu remontu ul. Szamarzewskiego, na ktrej zaplanowano wskie drogi rowerowe z kostki betonowej. Odmawiajc przekazywania kolejnych projektw do konsultacji, ZDM nie poda przyczyn zakoczenia wsppracy, wskazujc jedynie, e "projekty drogowe opiniowane s przez Rady Osiedli, ktre reprezentuj interesy wszystkich uczestnikw ruchu drogowego"39. Zakoczenie konsultacji projektw infrastruktury rowerowej z rowerzystami odbio si szerokim echem w mass mediach, co skonio wadze Poznania i ZDM do przywrcenia konsultacji, jednake w istotnie zmienionej formule. Nie zostaa uwzgldniona zgoszona przez Sekcj Rowerzystw Miejskich zastpcy prezydenta Poznania propozycja wydania zarzdzenia okrelajcego procedur pisemnych konsultacji z zainteresowanymi organizacjami spoecznymi. Dyrektor Zarzdu Drg Miejskich powoa natomiast wiosn 2009 r. Rowerowy Zesp Konsultacyjny. Do udziau w pracach RZK zaproszone zostay poznaskie organizacje rowerowe. RZK mia zbiera si raz w miesicu i opiniowa wwczas projekty przedstawiane przez pracownikw ZDM lub projektantw. W prace zespoy zaangaoway si m.in. stowarzyszenia My-Poznaniacy, Poznaska Masa
Fot. 25. Spotkanie Rowerowego Zespou Konsultacyjnego, 3 czerwca 2009 r. (fot. Ryszard Rakower)

Krytyczna,

Sekcja

Rowerzystw

Miejskich, Rowerownia i inne organizacje

spoeczne. Ju pierwszy opiniowany projekt pokaza, e RZK pomylany zosta jako zesp bez

realnego wpywu na ksztat infrastruktury rowerowej. Projektowi temu, dotyczcemu remontu ulic eromskiego i Przybyszewskiego, powicono a 3 spotkania. Przedstawiony projekt oceniony zosta przez rowerzystw, reprezentujcych rne organizacje spoeczne, bardzo krytycznie. Uwagi
39 M.in. pismo ZDM z 10 grudnia 2008 r., znak IB/2227/3059/08, http://www.rowerowypoznan.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=704&Itemid=33

56

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

dotyczyy m.in. tak zasadniczych kwestii, jak nawierzchnia z kostki, zaplanowanie drogi rowerowej na ul. Przybyszewskiego midzy jezdniami, zamiast od strony zabudowa, czy te przebieg drg rowerowych na skrzyowaniach, nieuchronnie prowadzcy do znacznych strat czasu. Mimo duego zaangaowania strony spoecznej i prb wypracowania porozumienia podczas kolejnych spotka RZK, niemal wszystkie uwagi do projektu zostay przez ZDM odrzucone. ZDM odmwi te przygotowania nowej wersji projektu, uwzgldniajcej potrzeby rowerzystw. Rwnie uwagi do kolejnych projektw przedstawianych uczestnikom spotka RZK byy odrzucane niemal w caoci. Co wicej - okazao si, e - wbrew pierwotnemu zaoeniu - nie wszystkie projekty s przedstawiane rowerzystom do zaopiniowania. Projekt kolejnego odcinka niskiej jakoci drg rowerowych z kostki na ul. Szamarzewskiego zosta przedstawiony zespoowi dopiero po interwencji Sekcji Rowerzystw Miejskich, ktra dowiedziaa si o nim z ogoszenia o przetargu. W trakcie opiniowania projektu przez RZK trwaa ju realizacja tych drg, a jednomylnie zgoszony przez zesp postulat uoenia na nich nawierzchni bitumicznej, zamiast nawierzchni z kostki, zosta odrzucony. Projekt drogi rowerowej przy ul. Wakowicza ZDM zdecydowa si natomiast przedstawi rowerzystom... po zakoczeniu budowy. Jesieni 2009 r. ZDM, bez podania przyczyny, odwoa dwa spotkania zespou sprawiajc, e faktycznie zbiera si on ju tylko raz na dwa miesice. Na pocztku stycznia 2010 r. ZDM poinformowa o likwidacji zespou. Likwidacja RZK zbiega si z wydaniem przez prezydenta Poznania zarzdzenia nr 837/2009/P z dnia 31 grudnia 2009 r. w sprawie sposobu opiniowania projektw zada drogowych realizowanych przez Zarzd Drg Miejskich w Poznaniu. Zarzdzenie to przewiduje umieszczanie planw sytuacyjnych projektw drogowych na stronie internetowej ZDM celem umoliwienia zainteresowanym mieszkacom zapoznania si z nimi i wniesienia uwag. Publikacja danego projektu nastpowa ma na okres 2 tygodni. Zarzdzenie przewiduje te zamieszczanie w Internecie poprawionych planw sytuacyjnych po rozpatrzeniu uwag40. Podobnie jak w okresie dziaalnoci RZK, rwnie w okresie obowizywania zarzdzenia z 31 grudnia 2009 r. regu stao si odrzucanie niemal wszystkich uwag do konsultowanych projektw, zgaszanych przez Sekcj Rowerzystw Miejskich lub inne organizacje zajmujce si problemami ruchu rowerowego (m.in. uwag do projektu przebudowy ul. Dymka41). Nadal konsultacje prowadzone s te w sposb wybirczy. Nie poddano im m.in.
40 http://bip.city.poznan.pl/bip/public/bip/zarzadzenia.html?co=print&keyid=837/2009/P 41 Pismo ZDM z 11 maja 2010 r., znak IB/2227/258/10, http://www.rowerowypoznan.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=1085&Itemid=36

57

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

sporzdzonego w lutym 2010 r. projektu drogi rowerowej w Antoninku, na ktrej zaprojektowano nawierzchni z kostki. Konsultacjami nie objto te projektw drogi rowerowej przy ul. Matyi (dawniej Towarowej) oraz w ul. Kracowej. Ponadto niejednokrotnie zdarza si, e na pisma z wnioskami o dokonanie zmian w projektach ZDM nie udziela odpowiedzi, mimo ustawowego obowizku udzielenia odpowiedzi bez zbdnej zwoki, nie pniej jednak ni w cigu miesica (art. 237 1 kpa w zw. z art. 244 1 kpa). Przykadowo, przez rok ZDM nie udzieli odpowiedzi na pismo Sekcji Rowerzystw Miejskich z 9 lipca 2010 r. dotyczce projektu organizacji ruchu i parkowania na obszarze Jeyc dla Strefy Patnego Parkowania42.

3. Budet miasta Pierwsze, niewielkie rodki na realizacj tras rowerowych Pozna przeznacza ju w I poowie lat 90. W kolejnych latach regu stao si jednak, e w budecie miasta nie przewidywano jakichkolwiek rodkw na ten cel. Poczwszy od 2002 r. rodki na budow drg rowerowych s uwzgldniane w budecie. Kwoty przeznaczane na ten cel w poszczeglnych latach ksztatoway si nastpujco:
Rok rodki na budow drg rowerowych w budecie Poznania 0 0 500 000 z 150 000 z 200 000 z 254 800 z w tym 150 000 z w ramach zada wasnych powiatu oraz 104 800 z w ramach zada wasnych gminy 658 871 z w tym 610 000 z w ramach zada wasnych powiatu oraz 48 871 z w ramach zada wasnych gminy na przygotowanie dokumentacji projektowej cigw pieszo-rowerowych 3 310 045 z 3 065 000 z 1 756 740 z 1 500 000 z Uwagi

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006

2007 2008 2009 2010

2011 1 000 000 z Tabela 5. Wydatki na budow drg rowerowych zaplanowane w budecie miasta Poznania w latach 2000-2011, rdo: uchway budetowe Rady Miasta Poznania, opracowanie wasne.

42 http://www.rowerowypoznan.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=1105&Itemid=36

58

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Jak wynika z powyszego zestawienia, poczwszy od 2002 r. przez kilka lat przeznaczano na budow drg rowerowych jedynie symboliczne kwoty. Zauwaalny, kilkukrotny wzrost wydatkw nastpi w 2007 r., kiedy to przewidziano na ten cel ponad 3 mln z. Niewiele nisze okazay si rodki na budow drg rowerowych w 2008 r. Od tego czasu ma miejsce daleko idcy regres, polegajcy na corocznym ograniczaniu wydatkw. Podkreli naley przy tym, e w projekcie budetu na 2010 r. prezydent Poznania przewidzia na budow drg rowerowych zaledwie 500 000 z. Dopiero na skutek poprawek radnych kwota ta zostaa podwyszona do 1 500 000 z. W projekcie budetu na 2011 r. prezydent ponownie zaproponowa ograniczenie rodkw na drogi rowerowe do 500 000 z, co oznaczaoby powrt do stanu z 2002 r. Ostatecznie, po czciowym uwzgldnieniu poprawek radnych, przeznaczona zostaa na ten cel kwota 1 000 000 z.
3,5 3 2,5 2 1,5 1 0,5 0

Wysoko w kolejnych rowerowych samym

rodkw na

przeznaczanych budow drg (nawet niska

latach

w Poznaniu nieproporcjonalnie

z uwzgldnieniem lat 2007-2008) jest tym w porwnaniu z korzyciami wicymi si z rozwojem infrastruktury rowerowej. Co wicej - rodki te w porwnaniu z sum rodkw przeznaczanych na transport, czy te tylko na same inwestycje drogowe, s
2007 2008 2009 2010 2011

Ryc. 5. Spadek wydatkw na budow drg rowerowych w Poznaniu, zaplanowanych w budecie miasta w latach 2007-2011 (w mln z); rdo: uchway budetowe Rady Miasta Poznania, opracowanie wasne.

nieproporcjonalnie niskie take w porwnaniu do obecnego procentowego udziau ruchu rowerowego w podrach.

Przykadowo, przewidziana w budecie Poznania na rok 2010 r. wysoko wydatkw majtkowych na drogi publiczne w ramach zada wasnych powiatu wyniosa 276 386 700 z, a w ramach zada wasnych gminy 24 845 000 z, tj. cznie 301 231 700 z. Kwota 1 500 000 z na budow drg rowerowych stanowia zatem zaledwie 0,49% tyche wydatkw. Nawet przy uwzgldnieniu, e budowa niektrych drg rowerowych nastpuje przy okazji innych inwestycji drogowych, wysoko nakadw na ten cel jest raco niska w porwnaniu z udziaem ruchu rowerowego w podrach, wynoszcym ok. 2-2,5%. Nie ulega wtpliwoci, e taki stan rzeczy pozostaje w jaskrawej sprzecznoci z celami okrelonymi w Polityce transportowej Poznania, jak 59

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

i w Programie Rowerowym Miasta Poznania na lata 2007-2015. rodki na budow drg rowerowych w kolejnych budetach Poznania s te znaczco nisze od rodkw przeznaczanych na ten cel w innych duych miastach (np. we Wrocawiu czy te w Gdasku). Nie zmienia tego fakt, e cz drg rowerowych powstaje w Poznaniu przy okazji innych inwestycji drogowych. Inne due miasta, ktre inwestuj w drogi rowerowe duo wysze kwoty ni Pozna, rwnie realizuj bowiem niektre z tych drg w ramach kompleksowych inwestycji, a nie z wydzielonej na ten cel czci budetu.

4. Promocja ruchu rowerowego Dziaania majce na celu promocj ruchu rowerowego prowadzone byy w minionych latach przez miejskie jednostki organizacyjne przede wszystkim z okazji Europejskiego Dnia bez Samochodu. Z tej okazji ju w 2001 r. odby si przejazd rowerowy ulicami miasta z udziaem dwch wiceprezydentw Poznania. W kolejnych latach obchody EDbS miay rny przebieg, Dnia bez Samochodu, 22 wrzenia 2001 r. Na zwykle jednak poczone byy z przejazdem Klepka, za nim wiceprezydent Maciej ulicami miasta lub festynem promujcym m.in. transport rowerowy. Przejazd rowerowy ulicami Poznania (z Malty na Pl. Wolnoci) odby si w ramach obchodw Europejskiego Tygodnia Moblinoci rwnie w 2009 r. Impreza zorganizowana zostaa przez Urzd Miasta Poznania przy wsppracy prywatnych sponsorw. Przejazd przycign ok. 300 uczestnikw, a zorganizowany na jego mecie festyn kolejne kilkaset osb, ktre ustawiy si do wsplnego zdjcia poznaskich rowerzystw.
Fot. 27. Rowerowy festyn na Pl. Wolnoci, 19 wrzenia 2009 r. (fot. Ryszard Rakower) Frankiewicz. Fot. 26. Przejazd rowerowy z okazji Europejskiego pierwszym planie wiceprezydent Poznania Pawe

W 2010 r. podobny przejazd nie zosta zorganizowany. Gwnym punktem programu zorganizowanych przez miasto obchodw Europejskiego Dnia bez Samochodu by natomiast 60

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

dwugodzinny maraton na... 200 rowerach stacjonarnych na Starym Rynku. Do waniejszych inicjatyw promujcych ruch rowerowy, podejmowanych przez miejskie instytucje, zaliczy naley ponadto wydanie w latach 2009 i 2010 przez Zarzd Drg Miejskich przewodnika rowerowego. Wydawnictwo to tylko w czci opisuje jednake miejskie trasy rowerowe o znaczeniu komunikacyjnym, a najwicej miejsca zajmuje w nim opis szlakw turystycznych i innych tras rekreacyjnych oraz atrakcji turystycznych, w tym pooonych poza granicami miasta. Odnoszc si do infrastruktury rowerowej w miecie przewodnik wskazuje natomiast, e Pozna posiada "dobrze rozwinit sie drg rowerowych" i "znakomit sie drg bezkolizyjnie wyprowadzajcych rowerzystw z miasta", co uzna naley za tez wysoce dyskusyjn. Miasto Pozna nie podjo si natomiast dotd realizacji programu "Rowerem do szkoy", ktra wedug Programu Rowerowego Miasta Poznania na lata 2007 2015 rozpocz miaa si w 2010 r. Istotn rol w propagowaniu ruchu rowerowego odgrywaj natomiast dziaania spoeczne, ktrym powicony zosta odrbny rozdzia niniejszego raportu. Oceniajc prowadzone dziaania promocyjne pamita naley wszake, i najlepsz promocj ruchu rowerowego jest tworzenie odpowiedniej infrastruktury dla tej formy lokomocji. Nawet z rozmachem zorganizowane akcje promocyjne nie przynios znaczcych efektw, jeli nie bdzie im towarzyszya odpowiednio szybka poprawa warunkw ruchu rowerowego w miecie.

5. Wnioski Podsumowujc t cz rozwaa, sformuowa mona nastpujce wnioski dotyczce instrumentw realizacji polityki rowerowej Poznania: Negatywnie oceni naley brak osoby lub komrki, ktra koordynowaaby ca polityk rowerow miasta, wzorem Gdaska, czy te Wrocawia. Wtpi naley, czy rol t skutecznie peni bd powoane niedawno przez prezydenta Poznania wieloosobowe zespoy. Na zdecydowanie krytyczn ocen zasuguje sposb prowadzenia konsultacji projektw infrastruktury rowerowej (niepoddawanie wielu projektw jakimkolwiek konsultacjom, odrzucanie niemal wszystkich uwag wnoszonych przez organizacje specjalizujce si w problematyce ruchu rowerowego). Obecna sytucja w tym wzgldzie jest duo gorsza ni

61

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

do 2008 r., co w wielu przypadkach skutkuje projektowaniem i budow tras rowerowych w oderwaniu od oczekiwa ich uytkownikw. Redukujc od kilku lat wydatki na drogi rowerowe Pozna zwiksza dystans dzielcy go od innych miast, ktre przyspieszaj rozwj infrastruktury rowerowej. Realizacja postanowie Polityki transportowej i Programu Rowerowego wymagaaby co najmniej przywrcenia wysokoci wydatkw z lat 2007-2008 i ich systematycznego zwikszania. Wskazane jest kontynuowanie i poszerzanie zakresu dziaa promujcych ruch rowerowy w Poznaniu, jednake powinny one i w parze z przyspieszeniem rozwoju dobrej jakoci infrastruktury rowerowej.

62

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

V. System komunikacji rowerowej


1. Zakres badania W raporcie poddano szczegowej analizie warunki ruchu rowerowego w centrum Poznania oraz na wybranych gwnych trasach prowadzcych do centrum miasta. Wyznaczenie tego obszaru oraz wybr tras do badania przebiegay w oparciu o ponisze zaoenia. 1.1. Wyznaczenie obszaru rdmiejskiego Obszar rdmiejski, bdcy przedmiotem badania, ma zgodnie z zaoeniami wyjciowymi obejmowa powierzchni wyznaczon przez promie o dugoci okoo 1-1,5 km, rysowany od rodka miasta. Za rodek miasta Poznania mona uzna Stary Rynek, ktry w wiadomoci mieszkacw jest jego centralnym placem. To tutaj kwitnie ycie kulturalne i towarzyskie. W promieniu okoo 1 km od Starego Rynku zlokalizowane jest cise centrum miasta okrelane w naukowej literaturze anglojzycznej jako city. Siedziby wadz rzdowych oraz samorzdowych, siedziby wyszych uczelni i orodkw naukowo-badawczych, banki i instytucje finansowe, placwki kulturalne i owiatowe, miejsca handlu i rozrywki, rdmiejskie tereny zielone wszystkie te elementy konstytuuj i nadaj badanemu obszarowi centrotwrczy charakter, ktry sam w sobie uzna mona za istotny generator ruchu. Uwzgldniajc promie 1-1,5 km od punktu centralnego stwierdzono, e charakterystycznymi obiektami liniowymi, mogcymi peni rol granic obszaru s gwne ulice rdmiejskie oraz rzeka Warta. S to nastpujce ulice: od pnocy Aleja Armii Pozna, od wschodu rzeka Warta, od poudnia ulice Krlowej Jadwigi, Matyi i Towarowa, od zachodu ulice Roosevelta i Kazimierza Puaskiego. Ten istotny teren rdmiejski uznano za obszar bada. 1.2. Wyznaczenie pozardmiejskich generatorw ruchu Analizy generatorw ruchu dokonano w oparciu o zdjcia lotnicze miasta. Analiza skada si z dwch etapw: badania gwnych pozardmiejskich generatorw ruchu, badania pozostaych pozardmiejskich generatorw ruchu. Za istotne generatory ruchu rowerowego uznano nastpujce rodzaje zabudowy: wielorodzinn, 63

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

usugow, biurow i przemysow, czyli wszystkie rodzaje zabudowy oprcz zabudowy jednorodzinnej. Zabudow wielorodzinn, jako najwiksze skupiska zamieszkania ludnoci, mona uzna za gwne rda podry, a zabudow usugow oraz biurow i przemysow za gwne cele podry rowerowych. Korzystajc ze zdjcia lotniczego miasta obrysowano wszystkie tereny zabudowy wielorodzinnej, usugowej, biurowej i przemysowej. Badania pozostaych pozardmiejskich generatorw ruchu, ze wzgldu na mniejsz istotno, dokonano w sposb bardziej uproszczony, zaznaczajc koami odpowiedniej wielkoci wszystkie tereny zabudowane. Naoenie wynikw obu bada, wraz z zaznaczeniem obszaru rdmiejskiego na plan miasta pozwolio uzyska map generatorw ruchu, w schematyczny sposb pokazujc ich istotno. 1.3. Wstpne wyznaczenie obszaru bada tras gwnych Obszar badania tras gwnych zgodnie z zaoeniami mia by wykrelony promieniem 3-4 km od rodka miasta. W przypadku Poznania za granic badanego obszaru uznano obszar ograniczony ulicami: Al. Solidarnoci, Serbska, Most Lecha, Batycka, Gdyska, Kracowa, Wiankowa, Chartowo, egrze, Hetmaska, Reymonta, Przybyszewskiego, eromskiego, Niestachowska, Witosa. Poszukiwane pocztki tras powinny lee w pobliu granicy wyznaczonego obszaru i umoliwia kontynuowanie podry midzy poszczeglnymi generatorami ruchu. 1.4. Wyznaczenie potencjalnej sieci gwnych tras rowerowych Kolejnym krokiem prowadzcym do zdefiniowania najistotniejszych komunikacyjnie tras miasta bya analiza gwnych korytarzy komunikacyjnych. Korzystajc ze zdjcia lotniczego, wyznaczono na mapie miasta sie gwnych korytarzy komunikacyjnych miasta, nadajcych si do poprowadzenia ruchu rowerowego. Oprcz istniejcych korytarzy ulicznych uwzgldniono moliwy przebieg tras rowerowych wszelkimi terenami niezabudowanymi. Kierowano si przy tym nastpujcymi zasadami: jak najprostszy przebieg w kierunku obszaru rdmiejskiego, jak najdusze trasy, zapewnienie dobrej obsugi komunikacyjnej rdmiecia (zagszczenie tras), moliwie rwnomierne pokrycie wszystkich gwnych kierunkw, uwzgldniajce lokalizacj zabudowy. 64

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Ryc. 6. Sie potencjalnych gwnych tras rowerowych w Poznaniu, podkad na podstawie OpenStreetMap.

65

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

1.5. Okrelenie istotnoci potencjalnych tras gwnych Aby okreli istotno potencjalnych gwnych tras rowerowych miasta, skonfrontowano wyniki analiz 2 i 4. Na map generatorw ruchu naoono sie potencjalnych gwnych tras rowerowych. Konfrontacja pokazaa, ktre z korytarzy przebiegaj przez obszary intensywnie zabudowane i zabudowane. Kryteria istotnoci komunikacyjnej tras stanowiy zasady z punktu 1.4 oraz dodatkowe: przebieg na jak najwikszym procencie trasy przez obszary istotnych generatorw ruchu, przebieg jak najbliej rodka obszarw generatorw, wybr danej trasy obnia potencjaln rang nieuwzgldnionych tras ssiednich. W wyniku analizy powstaa mapa przedstawiajca potencjaln sie gwnych tras rowerowych Poznania. Sie obejmuje jedynie trasy przebiegajce wewntrz oraz w kierunku zdefiniowanego wyej obszaru rdmiejskiego. 1.6. Wybr najistotniejszych potencjalnych tras gwnych W celu wyboru najwaniejszych tras spord zidentyfikowanych potencjalnych tras gwnych dokonano weryfikacji pod ktem posiadania przez nie infrastruktury lub udogodnie rowerowych. Badania dokonano, zaznaczajc na mapie potencjalnych gwnych tras rowerowych fragmenty tras posiadajce jakkolwiek infrastruktur rowerow, lub posiadajce udogodnienia dla ruchu rowerowego. Przy badaniu stosowano nastpujce zasady: jeli badana trasa pozbawiona jest infrastruktury lub udogodnie, zamiast niej rozpatruje si najblisze trasy ssiednie, mona dopasowywa przebieg tras docelowych, skadajc je z odcinkw rnych tras, w ten sposb, aby trasa docelowa przebiegaa na moliwie dugim odcinku w korytarzu z istniejc infrastruktur lub udogodnieniami bierze si pod uwag rang trasy w oficjalnych dokumentach planistycznych. Zgodnie z powyszymi zaoeniami wytypowano siedem gwnych tras rowerowych, ktre zostay poddane szczegowej analizie pod ktem ich jakoci. Przebieg wybranych tras prezentuje poniszy szkic.

66

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Ryc. 7. Trasy gwne wybrane do badania, podkad na podstawie OpenStreetMap.

67

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

2. Gwne trasy rowerowe Trasa nr 1 (Stary Rynek skrzyowanie ul. Mieszka I z Al. Solidarnoci) Pocztek badanej trasy stanowi ul. Wroniecka, umoliwiajca wylot ze Starego Rynku w stron pnocn. Podobnie jak pozostae ulice dobiegajce do Starego Rynku, ul. Wroniecka posiada na pocztkowym odcinku nierwn nawierzchni z bruku kamiennego.

Fot. 28. Ul. Wroniecka od strony Starego Rynku (fot. Aleksandra Kamierczak)

Fot. 29. Kontrapasy o przeciwnych kierunkach ruchu na ul. Wronieckiej (fot. Aleksandra Kamierczak)

Przed skrzyowaniem z ul. Kramarsk w poprzek drogi rowerowej ustawione s supki zabezpieczajce przed wjazdem samochodw. Odstpy midzy tymi supkami s rozmieszczone w odlegoci umoliwiajcej rowerzystom swobodny przejazd. Ul. jest ulic Wroniecka, za wyjtkiem wspomnianego pionowe powyej odcinka przed skrzyowaniem z ul. Kramarsk, jednokierunkow. Oznakowanie i poziome wskazuje jednak, e mona porusza si ni rowerem pod prd. Kontrapas na ul. Wronieckiej, wytyczony w 1993 r. midzy ul. Masztalarsk a ul. Stawn, by prawdopodobnie pierwszym w Polsce kontrapasem rowerowym. Na odcinku od ul. Masztalarskiej do ul. Kramarskiej kontrapas wymalowany zosta natomiast w 2004 r. Przykad ul. Wronieckiej jest o tyle interesujcy, e na Fot. 30. Pocztek kontrapasa w ul. wspomnianych jej odcinkach obowizuje ruch Wronieckiej prowadzcego w stron Starego Rynku od skrzyowania z ul. jednokierunkowy, ale w przeciwnych kierunkach.
Masztalarsk (fot. Aleksandra Kamierczak)

68

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Rowerzyci, korzystajc z kontrapasw, mog jednak pokona ca ulic - za kadym razem pocztkowy odcinek na zasadach oglnych, a dalszy pod prd. Na caej dugoci (poza wspomnianym krtkim odcinkiem graniczcym bezporednio ze Starym Rynkiem) ul. Wroniecka posiada nawierzchni z masy bitumicznej o stosunkowo niskim standardzie. Nawierzchnia jest popkana i miejscami zapadnita. Znaki drogowe poziome s czciowo niewidoczne i wymagaj odwieenia. Kontynuacj trasy rowerowej, po pokonaniu ul. Wronieckiej, stanowi droga pieszorowerowa przez skwer rabina Akivy Egera. Na granicy jezdni i tej drogi wystpuje zapadnicie nawierzchni. Droga biegnca przez wspomniany skwer posiada natomiast nawierzchni w nierwnej kostki betonowej. Jej oznakowanie stanowi znaki pionowe, jak i poziome, w tym strzaki wskazujce kierunki ruchu rowerw. Brak odpowiedniego zrnicowania rodzaju nawierzchni dla ruchu rowerowego i dla ruchu pieszego (np. nawierzchnia asfaltowa dla rowerzystw, a nawierzchnia z kostki lub pytek dla pieszych) oraz zrnicowania ich poziomu skutkuje czstym wchodzeniem pieszych na cz drogi przeznaczon dla rowerzystw.

Fot. 31. Droga pieszo-rowerowa biegnca przez skwer rabina Akivy Egera (fot. Aleksandra Kamierczak)

Fot. 32. Przejazd dla rowerzystw przez ul. Mae Garbary (fot. Aleksandra Kamierczak)

Wspomniana droga umoliwia dojazd do ul. Mae Garbary. Do gwnych utrudnie na skrzyowaniu z ul. Mae Garbary zaliczy naley wyjtkowo nieprzyjazn rowerzystom sygnalizacj wietln (uruchamianie wiata zielonego za pomoc przyciskw, konieczno pokonywania jezdni w dwch etapach oraz bardzo dugi czas oczekiwania na zielone wiato). Kolejne bariery rowerzyci napotykaj po pokonaniu jezdni ul. Mae Garbary. Stwierdzone nieprawidowoci to wymuszenie zakrtu o promieniu 90o, zbyt wysoki krawnik oraz pozostawiony na uku drogi rowerowej sup sygnalizacji wietlnej. Nawierzchnia drogi rowerowej wzdu ul. Mae Garbary (od wspomnianego przejazdu do ul. w. Wojciech) jest zniszczona, 69

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

miejscami zapadnita, uszkodzona i zaronita traw, bd pokryta piaskiem. Now nawierzchni posiada jedynie krtki, kocowy fragment drogi rowerowej w ul. Mae Garbary, wyremontowany w 2010 r. wraz z ul. w. Wojciech. Niestety, zamiast nawierzchni bitumicznej otrzyma on niskiej jakoci nawierzchni z kostki betonowej.

Fot. 33. Pocztkowy fragment drogi rowerowej w ul. Mae Garbary (fot. Aleksandra Kamierczak)

Fot. 34. Zniszczona nawierzchnia drogi rowerowej w ul. Mae Garbary (fot. Aleksandra Kamierczak)

Badana trasa biegnie nastpnie ul. w. Wojciech. Ulica ta jest ulic jednokierunkow o niewielkim nateniu ruchu, objt stref ograniczonej prdkoci "tempo 30", Po zachodniej stronie jezdni, na odcinku od ul. Mae Garbary do ul. Dziaowej, oznakowany jest dwukierunkowy pas dla rowerw. Rozwizanie takie, aczkolwiek zapewnia moliwo jazdy rowerem pod prd, jest wadliwe i mao bezpieczne. Rowerzyci jadcy w tym samym kierunku co samochody s bowiem wyprzedzani przez nie z prawej strony, a jednoczenie wymija musz rowerzystw jadcych tym samym pasem z przeciwnego kierunku, nierzadko ze spor prdkoci (wynikajc z uksztatowania terenu).

Fot. 35. Droga rowerowa z kostki u zbiegu ulic Mae Garbary i w. Wojciech (fot. Aleksandra Kamierczak)

Fot. 36. Dwukierunkowy pas dla rowerw na ul. w. Wojciech (fot. Aleksandra Kamierczak)

Doda naley, e dwukierunkowe pasy dla rowerw, wytyczone w kilku poznaskich 70

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

ulicach w I poowie lat 90, s niemal nieznane w Europie Zachodniej. Zamiast pasa dwukierunkowego wystarczyby w ul. w. Wojciech jednokierunkowy pas, przeznaczony tylko dla rowerzystw jadcych pod prd (kontrapas). Zarzd Drg Miejskich nie wykorzysta jednak okazji, jak stanowi przeprowadzony w 2010 r. remont ulicy, by zastpi dwukierunkowy pas dla rowerw wzorcowym kontrapasem. Zalet trasy rowerowej w ul. w. Wojciech po niedawnym remoncie jest natomiast wysoki standard nawierzchni rwnej, wykonanej z dobrej jakoci masy bitumicznej. Mankamentem s obnienia nawierzchni w miejscach wystpowania studzienek.

Fot. 37. Przejazd dla rowerzystw w poprzek jezdni, majcy suy rowerzystom opuszczajcym pas dwukierunkowy (fot. Aleksandra Kamierczak)

Fot. 38. Prg zwalniajcy na ul. w. Wojciech midzy ul. Dziaow a ul. Ks. Jzefa (fot. Aleksandra Kamierczak)

Dwukierunkowy pas dla rowerw koczy si przy progu zwalniajcym na wysokoci kocioa w. Jzefa. Dalej ruch rowerowy odbywa si ma zgodnie z zasadami Prawa o ruchu drogowym, tj. przy prawej krawdzi jezdni. W celu skierowania osb opuszczajcych pas dwukierunkowy na praw stron drogi, oznakowano w poprzek jezdni przejazd dla rowerzystw, rozpoczynajcy si... przy krawniku, kilka metrw za kocem pasa. Przejazd ten byby zbdny, gdyby na ul. w. Wojciech zamiast pasa dwukierunkowego wystpowa kontrapas. Na odcinku pomidzy wlotem ul. Dziaowej, a skrzyowaniem z ul. Ksicia Jzefa ul. w. Wojciech jest dwukierunkowa i obowizuje na niej ruch na zasadach oglnych. Dopiero tu przed skrzyowaniem z ul. Ksicia Jzefa rozpoczyna si jednokierunkowy pas dla rowerw, wyrniony czerwonym kolorem nawierzchni. Za skrzyowaniem z ul. w. Wojciech jednokierunkowy pas dla rowerw przeksztaca si w pas dwukierunkowy w ul. Ks. Jzefa. Rowerzyci jadcy w przeciwnym kierunku (w stron Starego Rynku) informowani s o koniecznoci zjechania na praw stron jezdni za pomoc strzaek.

71

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Fot. 39. Pas dla rowerw na skrzyowaniu ulic w. Wojciech i Ks. Jzefa (fot. Aleksandra Kamierczak)

Fot. 40. Strzaki dla rowerzystw na ul. Ks. Jzefa (fot. Aleksandra Kamierczak)

Przed skrzyowaniem z al. Niepodlegoci dwukierunkowy pas dla rowerw przeksztaca si w drog rowerow wydzielon z chodnika za pomoc oznakowania poziomego.

Fot. 41. Dwukierunkowy pas dla rowerw w ul. Ks. Jzefa. Widok od skrzyowania z al. Niepodlegoci (fot. Aleksandra Kamierczak)

Fot. 42. Przejazd dla rowerzystw przez ul. Kutrzeby (fot. Aleksandra Kamierczak)

Nastpnie trasa rowerowa przecina ul. Kutrzeby i prowadzi dwukierunkow drog rowerow wzdu al. Niepodlegoci w stron Cytadeli. Mimo fizycznego rozdzielenia ruchu pieszych i rowerzystw, w praktyce piesi korzystaj niemal wycznie z drogi rowerowej, ktra w przeciwiestwie do chodnika - nie biegnie tu przy jezdni i jest oddzielona od niej pasem zieleni. Nawierzchnia drogi rowerowej, wykonana z nierwnej kostki betonowej, nie spenia ponadto elementarnych wymaga jakociowych. Droga rowerowa koczy si kilkanacie metrw przed wiaduktem kolejowym. Tam badana trasa rowerowa przecina chodnik i kontynuowana jest w formie pasa dla rowerw na jezdni al. Niepodlegoci.

72

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Fot. 43. Droga rowerowa w al. Niepodlegoci, nagminnie wykorzystywana przez pieszych (fot. Ryszard Rakower)

Fot. 44. Niemal nieuywany chodnik wzdu jezdni al. Niepodlegoci (fot. Aleksandra Kamierczak)

Na tym odcinku wystpuj kolejne utrudnienia dla rowerzystw: wystajca ponad paszczyzn nawierzchni studzienka, nierwna, zniszczona nawierzchnia z pyt chodnikowych i wysoki prg na granicy chodnika i jezdni.

Fot. 45. Droga rowerowa w al. Niepodlegoci. Widok od strony wiaduktu kolejowego (fot. Aleksandra Kamierczak)

Fot. 46. Pas dla rowerw pod wiaduktem kolejowym (fot. Aleksandra Kamierczak)

Kolejna bariera dla rowerzystw wystpuje tu za wiaduktem uk pod ktem 90o, ktry zmuszeni s pokona, by wjecha na przejazd rowerowy przecinajcy al. Niepodlegoci i mc kontynuowa jazd w kierunku zachodnim. Aby przedosta si na drog pieszo-rowerow wytyczon w tym kierunku, rowerzyci musz te ponownie przejecha przez chodnik posiadajcy zniszczon nawierzchni z pytek. Znacznie wyszy standard prezentuje droga pieszo-rowerowa biegnca wzdu al. Armii Pozna, ktra od 2009 r. posiada ona rwn nawierzchni z masy bitumicznej.

73

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Fot. 47. Droga dla rowerw i pieszych wzdu al. Armii Pozna (fot. Aleksandra Kamierczak)

Fot. 48. Zniszczona nawierzchnia z pytek przy wjedzie na drog dla rowerw i pieszych wzdu al. Armii Pozna (fot. Aleksandra Kamierczak)

Pocztkowy fragment trasy wzdu al. Armii Pozna (do wjazdu na teren orodka sportowego) oznakowany zosta jako wsplna droga dla rowerw i pieszych. Na dalszym odcinku droga podzielona zostaa po remoncie nawierzchni, za pomoc oznakowania poziomego, na cz dla rowerw i cz dla pieszych. Po zmianie oznakowania przeniesiono awki usytuowane wzdu drogi tak, by znajdoway si przy jej czci przeznaczonej dla pieszych. Niestety, nie zachowano prymatu nawierzchni drogi przy wjedzie na teren orodka sportowego.

Fot. 49. Brak prymatu nawierzchni drogi dla rowerw i pieszych przy wjedzie na teren orodka sportowego (fot. Aleksandra Kamierczak)

Fot. 50. Midzy wjazdem na teren orodka sportowego a ul. Puaskiego (fot. Aleksandra Kamierczak)

Znaki informujce o ponownym poczeniu ruchu pieszych i rowerzystw ustawione zostay na rozwidleniu opisywanej drogi, na wysokoci ul. Puaskiego. Istotn niedogodnoci wystpujc na tym odcinku trasy jest usytuowanie w skrajni drogi dla rowerw i pieszych supw sygnalizacji wietlnej oraz znakw drogowych przed przejazdem przez al. Armii Pozna. Krytycznie naley take oceni rodzaj i stan nawierzchni przed przejazdem jest ona zniszczona, zapadnita

74

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

i zaronita traw.

Fot. 51. Rozwidlenie drogi rowerowej przed ul. Puaskiego (fot. Aleksandra Kamierczak)

Fot. 52. Supy przed przejazdem przez al. Armii Pozna (fot. Aleksandra Kamierczak)

Krytycznie oceni naley rwnie dziaanie sygnalizacji wietlnej dla rowerw na przejazdach przez al. Armii Pozna i ul. Winogrady. Wbrew obowizujcym przepisom zielone wiato dla rowerzystw nie zapala si tam automatycznie, a dopiero po wczeniu przyciskw. Na sygnalizatorach rowerowych umieszczono te naklejki informujce o koniecznoci wczania przyciskw, mimo e taki sposb dziaania sygnalizacji jest wadliwy i dyskryminuje rowerzystw. ZDM nie usun tych uchybie mimo kilkukrotnych interwencji Sekcji Rowerzystw Miejskich. Dodatkowe utrudnienie dla rowerzystw stanowi wysokie krawniki po pnocnej stronie przejazdu przez al. Armii Pozna. Po interwencji Sekcji Rowerzystw Miejskich ZDM obieca ich obnienie w 2011 r.

Fot. 53. Zniszczona nawierzchnia przed przejazdem przez al. Armii Pozna (fot. Aleksandra Kamierczak)

Fot. 54. Przycisk na sygnalizatorze rowerowym (fot. Aleksandra Kamierczak)

Nietypowym rozwizaniem na skrzyowaniu ulic Armii Pozna i Winogrady jest ty kolor nawierzchni bitumicznej drogi rowerowej. Taki sam kolor otrzymay pobocza oraz drogi rowerowe na ul. Winogrady. 75

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Po pokonaniu skrzyowania badana trasa biegnie wzdu ulic Armii Pozna i Ks. Mieszka I w stron Pitkowa. Dziki interwencjom Sekcji Rowerzystw Miejskich z drogi pieszo-rowerowej wzdu al. Armii Pozna usunite zostay pod koniec 2009 r. supy owietleniowe, ktre przeniesiono poza skrajni drogi. Nawierzchni w miejscach poprzedniej lokalizacji supw odpowiednio wyrwnano.

Fot. 55. Przejazd przez torowisko na skrzyowaniu z ul. Winogrady (fot. Aleksandra Kamierczak)

Fot. 56. Droga pieszo-rowerowa na zachd od skrzyowania z ul. Winogrady. Widoczny sup przesunity poza skrajni drogi (fot. Aleksandra Kamierczak)

Na odcinku od skrzyowania z ul. Winogrady do skrzyowania z ul. Sowiask droga posiada asfaltow nawierzchni, uoon w 2000 r. Stan tej nawierzchni jest dobry, nie liczc wystpujcych w kilku miejscach pkni. Przejazd przez skrzyowanie z ul. Sowiask umoliwia tunel ssiadujcy ze stacj Poznaskiego Szybkiego Tramwaju. Nawierzchnia drogi prowadzcej do tunelu, wykonana z kostki betonowej, wykazuje nierwnoci i miejscami jest zapadnita.

Fot. 57. Asfaltowy odcinek drogi pieszo-rowerowej wzdu ul. Ks. Mieszka I (fot. Aleksandra Kamierczak)

Fot. 58. Wjazd do tunelu przed skrzyowaniem z ul. Sowiask (fot. Aleksandra Kamierczak)

76

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Za pomoc znakw poziomych dokonano w tunelu segregacji ruchu pieszych i rowerzystw. Mankamentem przejazdu przez tunel s zbyt ostre uki na zakrtach przy wyjedzie w kierunku Os. Przyjani, a take brak segregacji ruchu pieszego i rowerowego na pochylniach prowadzcych do tunelu.

Fot. 59. Oznakowanie przed wjazdem do tunelu pod skrzyowaniem ul. Ksicia Mieszka I i ul. Sowiaskiej (fot. Aleksandra Kamierczak)

Fot. 60. Oznakowanie przy wjedzie do tunelu (fot. Aleksandra Kamierczak)

Konsekwencj nieprawidowo wyprofilowanych ukw po pnocnej stronie tunelu jest, oprcz niedogodnoci zwizanych z ich pokonaniem, take ograniczona widoczno, stanowica utrudnienie dla rowerzystw. Podkreli naley, e rozwizania infrastrukturalne na skrzyowaniu z ul. Sowiask pochodz z poowy lat 90., kiedy to nie uwzgldniono postulatu wytyczenia drogi rowerowej wzdu obecnej ul. Ks. Mieszka I. Wytyczenie badanej trasy nastpio dopiero w 2000 r. i sprowadzao si jedynie do odpowiedniego oznakowania zastanej infrastruktury, nie zaprojektowanej z myl o ruchu rowerowym.

Fot. 61. Pochylnia przy Os. Przyjani (fot. Aleksandra Kamierczak)

Fot. 62. le wyprofilowany uk na pnoc od skrzyowania z ul. Sowiask (fot. Aleksandra Kamierczak)

77

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Pomidzy skrzyowaniami ul. Ks. Mieszka I z ul. Sowiask oraz z Al. Solidarnoci badana trasa stanowi drog pieszo-rowerow oznakowan znakami pionowymi, jak i poziomymi (P-23 "rower" wraz ze strzakami kierunkowymi). Posiada ona nawierzchni bitumiczn o rnym standardzie na poszczeglnych odcinkach drogi. Miejscami jest ona nierwna, popkana i zaronita traw. Na innych fragmentach jej stan nie budzi natomiast zastrzee. Za istotny mankament trasy uzna naley brak segregacji ruchu pieszego i rowerowego, mimo duego ich natenia.

Fot. 63. Droga pieszo-rowerowa wzdu ul. Ks. Mieszka I na wysokoci Os. Przyjani (fot. Aleksandra Kamierczak)

Fot. 64. Zniszczona nawierzchnia drogi pieszorowerowej wzdu ul. Ks. Mieszka I (fot. Aleksandra Kamierczak)

Przy wjedzie na Os. Przyjani na badanej trasie znajduje si przejazd dla rowerzystw wyposaony w sygnalizacj wietln. Mimo wymaga wynikajcych z obowizujcych przepisw, zielone wiato dla rowerw na tym przejedzie nie zapala si automatycznie. Sam przejazd jest te nieprawidowo oznakowany - zamiast z dwch linii przerywanych skada si tylko z jednej linii.

Fot. 65. Nieprawidowe oznakowanie przejazdu dla rowerzystw przez drog osiedlow (fot. Aleksandra Kamierczak)

Fot. 66. Oznakowanie u zbiegu drg rowerowych w tunelu pod skrzyowaniem ul. Ks. Mieszka I i Al. Solidarnoci (fot. Aleksandra Kamierczak)

78

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Standard badanej trasy obnia si na wysokoci ul. Hercena. Od skrzyowania z t ulic droga dla rowerw i pieszych posiada nawierzchni z nierwnej kostki betonowej. Utrudnienie dla rowerzystw stanowi tez zbyt wysokie krawniki przy wjedzie na drog osiedlow ok. 100 m na poudnie od skrzyowania z Al. Solidarnoci. Pokonanie skrzyowania z Al. Solidarnoci umoliwia tunel ssiadujcy z kolejn stacj Poznaskiego Szybkiego Tramwaju. Rozwizania po poudniowej stronie tunelu s analogiczne jak na skrzyowaniu z ul. Sowiask. Po pnocnej stronie wystpuje natomiast skrzyowanie z drog pieszo-rowerow biegnc wzdu Al. Solidarnoci.

Trasa nr 2 (Stary Rynek park Soacki) Pierwszy odcinek trasy nr 2 pokrywa si z tras nr 1, tzn. wiedzie ulicami: Wronieck, Mae Garbary, w. Wojciech, Ksicia Jzefa, do skrzyowania ul. Ksicia Jzefa z al. Niepodlegoci. Dalsza cz trasy prowadzi ul. Przepadek, przez skrzyowanie z ul. Puaskiego, park Wodziczki, skrzyowanie ulic Nad Wierzbakiem i Maopolskiej, a nastpnie przez park Soacki do skrzyowania z ul. Niestachowsk.

Fot. 67. Przejazd dla rowerzystw na skrzyowaniu al. Niepodlegoci z ul. Przepadek (fot. Aleksandra Kamierczak)

Fot. 68. Wjazd z zjezdni na drog pieszo-rowerow na skrzyowaniu al. Niepodlegoci z ul. Przepadek (fot. Aleksandra Kamierczak)

Przejazdy dla rowerzystw pomidzy ul. Ksicia Jzefa, a ul. Przepadek zostay odpowiednio oznakowane znakami poziomymi P-23. Program sygnalizacji wietlnej zmusza jednak rowerzystw do pokonywania skrzyowania a w 4 etapach, co powoduje znaczce straty czasu. Dodatkowo nie na wszystkich przejazdach zielone wiato dla rowerw zapala si automatycznie. Krawniki przy przejazdach dla rowerzystw w niektrych miejscach zostay obnione, jednake w innych miejscach ich wysoko przekracza maksymaln wysoko dopuszczon przez

79

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

obowizujce przepisy, tj. 1 cm. Przy niektrych przejazdach uskoki zlikwidowano poprzez wylanie od strony jezdni masy bitumicznej.

Fot. 69. Wysoki krawnik na drodze pieszorowerowej przy ul. Przepadek (fot. Aleksandra Kamierczak)

Fot. 70. Zniszczona nawierzchnia drogi pieszorowerowej przy ul. Przepadek (fot. Aleksandra Kamierczak)

Za wspomnianym przejazdem kontynuacj trasy stanowi droga pieszo-rowerowa o nawierzchni z pyt chodnikowych, ktra biegnie po poudniowej stronie ul. Przepadek. Mankamentem trasy rowerowej na opisywanym odcinku jest bardzo niski standard nawierzchni pyty chodnikowe s uszkodzone bd zapadnite, pokryte piaskiem lub zaronite traw. Oznakowanie poziome jest nieczytelne i wymaga odwieenia. Brak segregacji ruchu rowerzystw i pieszych w przypadku opisywanej drogi nie ma natomiast istotnego znaczenia ze wzgldu na niewielkie natenie ruchu pieszego.

Fot. 71. Bariery infrastrukturalne przy ul. Przepadek od strony centrum - sup znaku drogowego i zwenie pod wiaduktem (fot. Aleksandra Kamierczak)

Fot. 72. Supy owietleniowe na drodze pieszorowerowej przy ul. Przepadek od strony ul. Puaskiego (fot. Aleksandra Kamierczak)

Skrajni drogi ograniczaj bariery pionowe w postaci supw owietleniowych. Jazd utrudniaj take, pozostawione mimo obnienia krawnikw, kilkucentymetrowe progi (ok. 3 cm).

80

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Nastpnie trasa rowerowa pokonuje na skrzyowaniu z ul. Puaskiego jezdni tej ulicy oraz torowisko tramwajowe. Krytycznie oceni naley dziaanie sygnalizacji wietlnej na skrzyowaniu z uwagi na brak automatycznego uruchamiania si zielonego wiata dla rowerw (wystpuje potrzeba wczania przyciskw zamieszczonych na sygnalizatorach) oraz dugi czas oczekiwania na zielone wiato.

Fot. 73. Droga dla rowerw i pieszych w parku Wodziczki (fot. Aleksandra Kamierczak)

Fot. 74. Przejazd dla rowerzystw przez al. Wielkopolsk (fot. Aleksandra Kamierczak)

Od skrzyowania z ul. Puaskiego w stron parku Wodziczki badan tras biegnie dwukierunkowa droga pieszo-rowerowa. Pocztkowy jej odcinek cignie si wzdu rzeki Bogdanki. Pomimo braku segregacji ruchu pieszego i rowerowego, naley ona do drg o wysokim standardzie. Nawierzchnia jest ciga gadka, wykonana z masy bitumicznej. Obiekty pionowe przy drodze (znaki drogowe, awki, kosze, itp.) znajduj si poza skrajni drogi. Przed kilku laty, podczas wymiany nawierzchni, zrwnano te z jej poziomem pokrywy studzienek. Na atrakcyjno opisywanego odcinka trasy dodatkowo wpywa fakt, e wiedzie on przez teren interesujcy pod wzgldem krajobrazowym i rekreacyjnym. Kontynuacj trasy rowerowej po przebyciu parku Wodziczki stanowi przejazd przez al. Wielkopolsk. Zosta on na pocztku 2010 r. wyposaony w sygnalizacj wietln. Mimo, e wymagaj tego obowizujce przepisy, brak jest jednak automatycznej detekcji rowerw, a naklejka umieszczona na supie sygnalizatora informuje o koniecznoci wczenia przez rowerzyst przycisku w celu uruchomienia zielonego wiata. Wysoko krawnikw przy przejedzie dla rowerzystw nie przekracza 1 cm. Droga wzdu al. Wielkopolskiej (w kierunku ul. Nad Wierzbakiem), do niedawna bdca wydzielon drog dla rowerw, oznakowana zostaa w 2010 r. znakami pionowymi C-13/C-16, oznaczajcymi drog dla rowerw i pieszych, na ktrej ruch rowerzystw i pieszych odbywa si po 81

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

caej powierzchni. Barier dla jej uytkownikw stanowi umieszczony w jej skrajni sygnalizator.

Fot. 75. Sup na drodze pieszo-rowerowej wzdu al. Wielkopolskiej (fot. Aleksandra Kamierczak)

Fot. 76. Przejazd przez ul. Nad Wierzbakiem. Widoczna droga dla rowerw i pieszych w parku Soackim (fot. Aleksandra Kamierczak)

Podobnie jak na poprzednim odcinku, take na drodze pieszo-rowerowej wzdu al. Wielkopolskiej brak odczuwalnych nierwnoci nawierzchni i ubytkw obniajcych komfort jazdy rowerem. Na skrzyowaniu z ul. Nad Wierzbakiem pozostawione zostay jednak progi o wysokoci powyej 1 cm. Pozytywnie oceni naley natomiast detekcj rowerw przy przejedzie przez ul. Nad Wierzbakiem za pomoc ptli indukcyjnej wbudowanej w nawierzchni. Na sygnalizatorach rowerowych umieszczono wprawdzie przyciski, jednak nie ma potrzeby ich wczania.

Fot. 77. Prg i uszkodzenie nawierzchni przy wjedzie z drogi dla rowerw i pieszych w parku Soackim na ul. Maopolsk (fot. Aleksandra Kamierczak)

Fot. 78. Tunel pod ul. Niestachowsk (fot. Aleksandra Kamierczak)

Gorzej od opisywanego poprzednio odcinka trasy prezentuje si jako drogi pieszorowerowej w parku Soackim. Nawierzchnia na caej dugoci drogi wykonana zostaa z masy bitumicznej, jednake jest ona czciowo zniszczona, a prby jej naprawy spowodoway wystpienie odczuwalnych w czasie jazdy nierwnoci. 82

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Droga pieszo-rowerowa w parku Soackim koczy si wylotem na ul. Maopolsk. Na granicy drg wystpuje prg, ktrego wysoko przekracza dozwolony przepisami poziom 1 cm. Ponadto na jezdni tu przed wjazdem na drog pieszo-rowerow obecne jest uszkodzenie nawierzchni zagraajce bezpieczestwu rowerzystw. Po pokonaniu krtkiego odcinka ul. Maopolskiej istnieje moliwo wjazdu na drogi pieszo-rowerowe po obu stronach ul. Niestachowskiej. Tunel pod ul. Niestachowsk umoliwia zarazem dojazd do pooonych na zachd od tej ulicy popularnych terenw rekreacyjnych.

Trasa nr 3 (Stary Rynek skrzyowanie ul. Naramowickiej z ul. Serbsk) Trasa rozpoczyna si wylotem ze Starego Rynku w kierunku wschodnim. Pocztkowy odcinek trasy stanowi ulice jednokierunkowe: Wielka, Szewska i Dominikaska, co uniemoliwia rowerzystom powrotny dojazd do Starego Rynku t sam tras. Na ulicach tych wystpuj bariery zarwno o charakterze infrastrukturalnym ul. Wielka i ul. Szewska posiadaj nierwn nawierzchni z kostki kamiennej (nawierzchnia ul. Dominikaskiej wykonana jest masy bitumicznej), jak rwnie bariery organizacyjne brak dopuszczenia ruchu rowerowego pod prd na jednokierunkowych odcinkach wszystkich trzech ulic. Po pokonaniu ul. Dominikaskiej na zasadach oglnych trasa rowerowa skrca w ul. Garbary. Ul. Dominikaska ma charakter podporzdkowany w stosunku do ul. Garbary. Ul. Garbary jest ulic dwukierunkow o kilku pasach ruchu (od 1 do 2 na rnej dugoci ulicy). Nawierzchnia ulicy na caej dugoci wykonana zostaa z masy bitumicznej, cigej, rwnej.

Fot. 79. Skrzyowanie ul. Garbary z ul. Dominikask (fot. Aleksandra Kamierczak)

Fot. 80. Ul. Garbary w godzinach szczytu (fot. Aleksandra Kamierczak)

Natenie ruchu samochodw na ul. Garbary jest bardzo wysokie. Na caej dugoci tej ulicy - a do skrzyowania z ul. Szelgowsk i al. Armii Pozna brak jest zarazem jakichkolwiek 83

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

uatwie dla ruchu rowerowego. Std te rowerzyci czsto wybieraj jazd po chodniku zamiast jazdy po jezdni.

Fot. 81. Odcinek ul. Garbary przed wiaduktem kolejowym. Rowerzyci jadcy chodnikiem stanowi powszechny widok. (fot. Aleksandra Kamierczak)

Fot. 82. Oznakowanie pionowe przed zjazdem dla rowerzystw z ul. Garbary na drog rowerow (fot. Aleksandra Kamierczak)

Za wiaduktem kolejowym znajduje si zjazd dla rowerzystw z jezdni ulicy Garbary na drog rowerow przecinajc chodnik znajdujcy si po prawej jej stronie. O pocztku drogi rowerowej informuj znak C-13 droga dla rowerw i tabliczka T-18 ze wskazanym kierunkiem ruchu. Informacja o zmianie kierunku jazdy jest czytelna i atwa do zaobserwowania. Bezpieczestwo jazdy obnia jednak uskok spowodowany przerw cigoci nawierzchni oraz rnic wysokoci pomidzy jezdni a drog rowerow.

Fot. 83. Zjazd dla rowerzystw z ul. Garbary na drog rowerow (fot. Aleksandra Kamierczak)

Fot. 84. Wysoki prg na zjedzie dla rowerzystw z ul. Garbary na drog rowerow (fot. Aleksandra Kamierczak)

Nawierzchnia wspomnianej drogi rowerowej wykonana zostaa z kostki betonowej barwy szarej z podunymi pasami w kolorze czerwonym. Wobec oznakowania drogi znakami C-13/C-16 z symbolami oddzielonymi kresk poziom, wystpujce zrnicowanie kolorw nawierzchni nie

84

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

ma znaczenia prawnego. Na drodze brak odczuwalnych nierwnoci i ubytkw dodatkowo obniajcych komfort jazdy. Z drogi rowerowej odchodzi wygodny zjazd na skrzyowanie ulicy Garbary z al. Armii Pozna i ul. Szelgowsk. Przez skrzyowanie prowadzi prawidowo oznakowany przejazd dla rowerzystw z sygnalizacj wietln dla rowerw. Niestety, wbrew obowizujcym przepisom zielone wiato dla rowerw nie zapala si automatycznie, a dopiero po wczeniu przyciskw (i to usytuowanych po lewej stronie drogi dla rowerw, mimo obowizujcego ruchu prawostronnego). Czas oczekiwania na zielone wiato dla pieszych i rowerzystw jest te znaczco duszy ni czas oczekiwania na przejazd dla samochodw. Za skrzyowaniem ul. Garbary z al. Armii Pozna i ul. Szelgowsk rozpoczyna si dwukierunkowa droga pieszo-rowerowa cignca si po jednej (wschodniej) stronie ul. Szelgowskiej, lewym brzegiem Warty, graniczca z Parkiem Szelgowskim. Droga oznakowana jest znakami pionowymi C-13/C-16, oznaczajcymi drog dla rowerw i pieszych, na ktrej ruch rowerzystw i pieszych odbywa si po caej powierzchni.

Fot. 85. Nawierzchnia drogi dla rowerw i pieszych wzdu ul. Szelgowskiej (fot. Aleksandra Kamierczak)

Fot. 86. Przecicie drogi dla rowerw i pieszych oraz drogi wewntrznej Parku Szelgowskiego (fot. Aleksandra Kamierczak)

Midzy skrzyowaniami z ul. Winogrady oraz z ul. Wilczak droga przecina wjazd do Parku Szelgowskiego. Tabliczka umieszczona pod znakiem B-1 zakaz ruchu pozwala rowerzystom na legalne poruszanie si rowerem po drodze wewntrznej parku. Od strony parku, na skrzyowaniu wspomnianiej drogi wewntrznej z drog rowerow, znajduje si zak drogowy A-7 ustp pierszestwa, ktry informuje o pierszestwie przejazdu dla rowerzystw. Gwnymi mankamentami trasy na opisywanym odcinku s nawierzchnia z kostki, brak fizycznej segregacji ruchu pieszego i rowerowego, a take brak moliwoci dojazdu do celw podry usytuowanych po przeciwnej stronie ul. Szelgowskiej. 85

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Fot. 87. Poczenie drogi pieszo-rowerowej z chodnikiem po poudniowo-wschodniej stronie skrzyowania z ul. Wilczak (fot. Aleksandra Kamierczak)

Fot. 88. Droga dla rowerw i pieszych wzdu ul. Naramowickiej (fot. Aleksandra Kamierczak)

Droga pieszo-rowerowa koczy si za Parkiem Szelgowskim, gdzie doprowadza do chodnika cigncego si wzdu ul. Szelgowskiej, nieopodal ul. Wilczak. Takie rozwizanie organizacyjne zmusza rowerzyst do wjazdu na drog dla pieszych w celu kontynuowania podry. Na skrzyowaniu z ul. Wilczak przy zmianie nawierzchni w 2010 r. obnione zostay krawniki. Ich wysoko dostosowano do poziomu wymaganego przez rozporzdzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2 marca 1999 r. w sprawie warunkw technicznych, jakim powinny odpowiada drogi publiczne i ich usytuowanie (Dz.U. Nr 43, poz. 430)., zgodnie z ktrym wysoko progw i uskokw na ciece rowerowej nie powinna tymczasem przekracza 1 cm. W sposb poprawny naniesione zostao take oznakowanie poziome.

Fot. 89. Przejazd przez pas do prawoskrtu na skrzyowaniu ul. Naramowickiej i ul. Serbskiej (fot. Aleksandra Kamierczak)

Fot. 90. Wysokie progi na przejedzie przez skrzyowanie ul. Naramowickiej i ul. Serbskiej (fot. Aleksandra Kamierczak)

Na pnoc od skrzyowania z ul. Wilczak droga pieszo-rowerowa jest kontynuowana po wschodniej stronie ul. Naramowickiej, o czym informuj znaki pionowe C-13/C-16 oraz poziome 86

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

P-23. Podobnie jak na poprzednim odcinku, take wzdu ul. Naramowickiej droga ta biegnie wycznie po jednej stronie jezdni. Nawierzchnia na tym odcinku trasy wykonana jest ze zrnicowanego materiau, w przewaajcej czci z masy bitumicznej. Wyczuwalne s nierwnoci spowodowane przez wypenienia ubytkw w nawierzchni asfaltem bez uycia rozcieacza. Ponadto znaki drogowe poziome s nieczytelne i wymagaj odwieenia. Ostatni fragment drogi pieszo-rowerowej wzdu ul. Naramowickiej posiada nawierzchni z kostki betonowej w szarym kolorze. Kocem omawianej trasy jest skrzyowanie ulic Naramowickiej i Serbskiej, na ktrym rowerzyci napotykaj bariery o charakterze zarwno infrastrukturalnym, jak i organizacyjnym. Niezgodna z obowizujcymi przepisami jest wysoko krawnikw przy przejazdach dla rowerzystw, ktra wynosi do kilku cm. Gwn barier organizacyjn jest natomiast konflikt z drog dla pieszych. Po zachodniej stronie skrzyowania ulic Naramowickiej i Serbskiej droga dla pieszych jest wyranie oddzielona od drogi rowerowej lini cig. Rowerzyci jadcy w kierunku pnocnym s jednak zmuszeni wjecha na chodnik, poniewa zielone wiato dla rowerw (wbrew obowizujcym przepisom) nie zapala si automatycznie, a wanie przy przejciu dla pieszych znajduj si przyciski uruchamiajce zielone wiato. Odwrotna sytuacja ma miejsce w przypadku poruszania si pieszych w kierunku pnoc-poudnie. Tym razem to oni zmuszeni s wej na powierzchni dla ruchu rowerowego, by uruchomi zielone wiato.

Fot. 91. Przejazd przez poudniow jezdni ul. Serbskiej (fot. Aleksandra Kamierczak)

Fot. 92. Brak automatycznego wczania si zielonego wiata dla rowerw zmusza do korzystania z przyciskw dla pieszych albo przejedania na czerwonym wietle. (fot. Aleksandra Kamierczak)

Jesieni 2010 r. na opisywanym skrzyowaniu wprowadzono natomiast pozytywn zmian w zakresie regulacji ruchu za pomoc sygnalizacji wietlnej. W okresie wykonywania pomiarw rowerowych na potrzeby niniejszego opracowania, czny czas oczekiwania na zielone wiato 87

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

wynis blisko 4 minuty (podobny czas odnotowano przy poruszaniu si w obu kierunkach przez skrzyowanie). Po modyfikacji wykonanej przez Zarzd Drg Miejskich czas oczekiwania na zielone wiato dla pieszych i rowerzystw jest porwnywalny z czasem oczekiwania na przejazd dla samochodw.

Trasa nr 4 (Stary Rynek skrzyowanie ul. Pianickiej z ul. Chartowo) Za pocztek badanej trasy przyjto wylot ze Starego Rynku w stron ul. Wodnej. Zarwno ul. Wodna, jak i kolejne ulice wchodzce w skad trasy - ul. Klasztorna i ul. Gobia - posiadaj nawierzchni nierwn nawierzchni z kostki kamiennej. Istotn barier dla ruchu rowerowego stanowi te fakt, e ul. Wodna jest ulic jednokierunkow. Uniemoliwia to powrt na Stary Rynek t sam tras, a rowerzyci zmuszeni s korzysta z innych pobliskich ulic (np. Koziej i witosawskiej).

Fot. 93. Stary Rynek - pocztek badanej trasy (fot. Ryszard Rakower)

Fot. 94. Ul. Klasztorna. Z prawej widoczne oznakowanie trasy rowerowej. (fot. Ryszard Rakower)

Ul. Klasztorna - dostpna, podobnie jak inne ulice w najbliszym ssiedztwie Starego Rynku - jedynie dla pojazdw upowanionych, w tym rowerw, jest wyposaona w tabliczki wskazujce przebieg trasy rowerowej. Na skrzyowaniu ulic Klasztornej i Gobiej oznakowanie to kieruje w stron Pl. Kolegiackiego. Ul. Gobia jest ulic wyczon z ruchu (za wyjtkiem rowerw), przy czym przed wjazdem samochodw zabezpieczaj j supki. Po pokonaniu Pl. Kolegiackiego (ruch na zasadach oglnych poudniow stron placu) trasa rowerowa skrca w ul. Za Bramk. Ulica ta, bdca ulic jednokierunkow, na pocztku lat 90. zostaa wyposaona w wski dwukierunkowy pas dla rowerw. Po interwencji Sekcji Rowerzystw Miejskich w 2004 r. oznakowanie zostao zmienione i obecnie dawny pas dwukierunkowy jest 88

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

pasem jednokierunkowym (kontrapasem). Pozostawiono natomiast zbdny znak C-13 "droga dla rowerw" przy wjedzie na kontrapas.

Fot. 95. Ul. Gobia od strony Pl. Kolegiackiego (fot. Ryszard Rakower)

Fot. 96. Kontrapas na ul. Za Bramk (fot. Ryszard Rakower)

Rwnie przed kilku laty zmieniona zostaa nawierzchnia ulicy. Nawierzchni bitumiczn zastpiono wwczas nierwnym brukiem. Po obu stronach jezdni uoono jednak, z myl o ruchu rowerowym, pasy nawierzchni z kostki betonowej, zapewniajcej mniejsze drgania i opory toczenia ni bruk. Ul. Za Bramk jest jedyn ulic w miecie, na ktrej zastosowano takie rozwizanie. Po zachodniej stronie jezdni wymalowano na teje nawierzchni oznakowanie kontrapasa. Ruch rowerowy w przeciwn stron odbywa powinien si natomiast na zasadach oglnych.

Fot. 97. Dwukierunkowy pas dla rowerw na ul. Wszystkich witych. Widoczny hydrant naruszajcy skrajni oraz nielegalnie zaparkowany samochd. (fot. Ryszard Rakower)

Fot. 98. Kto ma pierwszestwo na tym skrzyowaniu? Rowerzysta skrcajcy w prawo czy kierowca skrcajcy w lewo? (fot. Ryszard Rakower)

Z ul. Za Bramk badana trasa skrca w ul. Wszystkich witych. Na ulicy tej, bdcej rwnie ulica jednokierunkow, na caej jej dugoci oznakowany jest dwukierunkowy pas dla rowerw, ktry powsta w I poowie lat 90. Rozwizanie to zasuguje na krytyczn ocen, jako praktycznie niespotykane w Europie Zachodniej i niebezpieczne. Problemy wynikajce ze 89

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

stosowania pasw dwukierunkowych wyranie wida na skrzyowaniu ulic Wszystkich witych i Mostowej. Rowerzyci z lewego pasa zmuszeni s bowiem skrca w prawo, podczas gdy kierowcy samochodw z pasa usytuowanego po prawej stronie jezdni skrcaj w lewo. Powane wtpliwoci budzi moe, kto w takiej sytuacji ma pierwszestwo. Istotnym mankamentem dwukierunkowego pasa dla rowerw na ul. Wszystkich witych jest te jego notoryczne blokowanie przez nielegalnie zaparkowane samochody. Mimo wielu interwencji Policja ani Stra Miejska nie uporay si dotd z tym zjawiskiem. Doda naley, e nielegalne parkowanie stanowi dodatkowy argument przeciwko stosowaniu dwukierunkowych pasw dla rowerw. Rowerzysta jadcy pod prd omijajc zaparkowany samochd zachowuje bowiem kontakt wzrokowy z kierowcami samochodw jadcych z naprzeciwka. Rowerzysta jadcy lew stron jezdni w tym samym kierunku co samochody, zmuszony jest natomiast nagle zjecha na pas ruchu oglnego bez moliwoci cigej obserwacji nadjedajcych z tyu pojazdw. Kolejna stwierdzona nieprawidowo to hydrant naruszajcy skrajni - umieszczony tu przy krawdzi pasa dla rowerw. Pozytywnie oceni naley natomiast oznakowanie przejazdu dla rowerzystw przez ul. Garbary za pomoc czerwonej masy chemoutwardzalnej. Po pokonaniu ul. Wszystkich witych badana trasa skrca w ul. Mostow. Rwnie w tej ulicy wyznaczony jest (od skrzyowania z ul. Wszystkich witych do skrzyowania z ul. Dowbora-Munickiego) dwukierunkowy pas dla rowerw. Podobnie jak w przypadku ul. Wszystkich witych rozwizanie to zasuguje na krytyczn ocen. Potencjalne zagroenia dla rowerzystw jadcych w tym samym kierunku, co samochody, s nawet wiksze w ul. Mostowej ni w poprzedniej badanej ulicy, a to z uwagi na wieksze natenie ruchu i rozwijanie wikszych prdkoci przez samochody jadce ul. Mostow.

Fot. 99. Dwukierunkowy pas dla rowerw na ul. Mostowej (fot. Ryszard Rakower)

Fot. 100. Zakoczenie pasa w ul. Mostowej (fot. Ryszard Rakower)

90

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Na skrzyowaniu z ulicami Wierzbow i Dowbora-Munickiego pas dla rowerw dobiega koca. Przy wjedzie na skrzyowanie umieszczony jest sygnalizator rowerowy S-6. Podkrelenia wymaga, e w myl obowizujcych przepisw zielone wiato wywietlane przez tego rodzaju sygnalizator oznacza zezwolenie na wjazd na przejazd dla rowerzystw. Przy ul. Mostowej sygnalizator rowerowy peni jednak inn funkcj - steruje wjazdem na drog rowerow stanowic kontynuacj pasa. Nietypowe zastosowanie sygnalizatora S-6 wynika z nieuwzgldnienia w polskim prawie innych typw sygnalizatorw rowerowych (oglnych lub kierunkowych), powszechnie stosowanych w Europie Zachodniej. Dodac naley, e detekcja rowerw odbywa si za pomoc ptli indukcyjnych wbudowanych w nawierzchni pasa dla rowerw. Wspomniana bitumiczna droga rowerowa ma zaledwie ok. 20 m dugoci. Doprowadza ona do przejazdu przez jezdni ul. Dowbora-Munickiego, po ktrej odbywa si jedynie ruch tramwajw. Przy przejedzie przez ul. Dowbora-Munickiego zwracaj uwag nieprawidowo wyprofilowane (niewyokrglone) uki drogi rowerowej. Po pokonaniu przejazdu trasa rowerowa w ul. Mostowej przybiera form drogi dla rowerw i pieszych o nawierzchni z pyt chodnikowych. Odcinek ten zosta przebudowany w 2007 r. w zwizku z budow trasy tramwajowej na Rataje. Mimo istniejcych rezerw terenu i duego natenia ruchu pieszego, jak i rowerowego, nie wykonano wwczas wydzielonej drogi rowerowej i chodnika, lecz wsplny cig pieszo-rowerowy.

Fot. 101. Przejazd przez ul. Dowbora-Munickiego (fot. Ryszard Rakower)

Fot. 102. Droga dla rowerw i pieszych na dalszym odcinku ul. Mostowej (fot. Ryszard Rakower)

Droga dla rowerw i pieszych przy ul. Mostowej zostaa te nieprawidowo oznakowana, o czym wiadczy ustawienie znaku widocznego na zdjciu po lewej, zamiast po prawej stronie drogi. Na skrzyowaniu z ul. w. Marii Magdaleny oraz przy wjedzie na posesj midzy ulicami w. Marii Magdaleny niestarannie posadowiono te krawniki, co skutkowao powstaniem kilkucentymetrowych progw (ok. 3 cm wysokoci), utrudniajcych jazd.

91

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Fot. 103. Prg na skrzyowaniu z ul. w. Marii Magdaleny (fot. Ryszard Rakower)

Fot. 104. Przejazd przez ul. Kazimierza Wielkiego (fot. Ryszard Rakower)

Nastpnie trasa rowerowa pokonuje skrzyowanie z ul. Kazimierza Wielkiego, wyposaone w sygnalizacj wietln. Na sygnalizatorach rowerowych zamontowane s przyciski, jednake nie ma potrzeby ich wczania. Detekcja rowerw odbywa si bowiem za pomoc ptli indukcyjnych wbudowanych w nawierzchni. Wykrycie roweru przez ptl powoduje przy tym podwietlenie napisu "czekaj" na przycisku. Na przejedzie dla rowerzystw wystpuj natomiast bdy w oznakowaniu (brak od strony przejcia dla pieszych jednej z linii przerywanych wyznaczajcych przejazd oraz usytuowanie w poprzek przejazdu linii cigej).

Fot. 105. Droga rowerowa po poudniowej stronie ul. Mostowej midzy ul. Kazimierza Wielkiego a mostem w. Rocha (fot. Ryszard Rakower)

Fot. 106. Jednokierunkowa droga rowerowa po poudniowej stronie mostu w. Rocha (fot. Ryszard Rakower)

Od skrzyowania z ul. Kazimierza Wielkiego w stron mostu w. Rocha badan tras biegnie dwukierunkowa droga rowerowa o niskim standardzie (nawierzchnia z kostki, miejscami zapadnita i zaronita traw, brak oddzielenia od chodnika np. poprzez zrnicowanie poziomu, bdy w oznakowaniu). Przed wjazdem na most w. Rocha droga rowerowa biegnca poudniow stron ul. Mostowej przeksztaca si w jednokierunkow. Jednokierunkowe drogi rowerowe po obu 92

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

stronach mostu w. Rocha posiadaj dobrej jakoci nawierzchni ywiczn.

Fot. 107. Droga rowerowa po poudniowej stronie ul. Krnickiej na zachd od skrzyowania z ul. Piotrowo (fot. Ryszard Rakower)

Fot. 108. Brak fizycznej segregacji ruchu pieszego i rowerowego niejednokrotnie skutkuje wchodzeniem pieszych na drog rowerow. (fot. Ryszard Rakower)

Na prawym brzegu Warty kontynuacj trasy stanowi jednokierunkowe drogi rowerowe po obu stronach ul. Krnickiej (a do ul. Jana Pawa II). Gwne mankamenty trasy to nawierzchnia z kostki oraz brak fizycznej segregacji ruchu pieszego i rowerowego. Na krtkim odcinku midzy mostem w. Rocha a skrzyowaniem z ul. Piotrowo, na ktrym droga rowerowa jest oddzielona od chodnika pasem zieleni, jej szeroko (1,3 m) jest natomiast mniejsza od minimalnej szerokoci wymaganej prawem (1,5 m). Do gwnych utrudnie na skrzyowaniu z ul. Jana Pawa II zaliczy naley nieprzyjazn rowerzystom sygnalizacj wietln (przyciski, konieczno pokonywania pokonywania skrzyowania w kilku etapach, dugi czas oczekiwania na zielone wiato), a take rodzaj i miejscami zy stan nawierzchni.

Fot. 109. Zniszczona nawierzchnia przejazdu przez torowisko na skrzyowaniu z ul. Jana Pawa II, 2010 r. (fot. Ryszard Rakower)

Fot. 110. Ominicie przystanku tramwajowego przy skrzyowaniu z ul. Jana Pawa II (fot. Ryszard Rakower)

93

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Po pokonaniu skrzyowania z ul. Jana Pawa II trasa rowerowa biegnie w dalszym cigu wzdu torw tramwajowych w stron Rataj. Pocztkowy fragment drogi dla rowerw i pieszych wzdu trasy tramwajowej posiada nawierzchni z kostki. Droga ta omija przystanek tramwajowy, oddzielony od niej za pomoc barierek.

Fot. 111. Zniszczona nawierzchnia drogi dla rowerw i pieszych wzdu trasy tramwajowej na Rataje midzy ul. Jana Pawa II a ul. Milczask (fot. Ryszard Rakower)

Fot. 112. Midzy ul. Milczask a ul. Pianick (fot. Ryszard Rakower)

Na wschd od wspomnianego przystanku droga dla rowerw i pieszych posiada nawierzchni z pyt chodnikowych, znajdujc si w bardzo zym stanie technicznym. Szeroko drogi wynosi przy tym jedynie ok. 2 m, tj. mniej ni minimalna szeroko dwukierunkowej drogi dla rowerw i pieszych, ktra wynosi powinna 3 m. Istotn wad tej drogi jest te brak owietlenia. Sprawia on, e droga, biegnca na sporym odcinku wzdu terenu niezabudowanego, poronitego krzewami, nie spenia wymaga z zakresu bezpieczestwa spoecznego. Przy przystanku tramwajowym "Polanka" poruszanie si rowerem dodatkowo utrudniaj ustawione na rodku drogi sup owietleniowy oraz pojemnik na mieci. Nieopodal zbiegu ulic Pianickiej i Inflanckiej badana trasa dobiega do schodw, przy ktrych znajduj si rampy uatwiajce wprowadzanie rowerw. Po pokonaniu schodw kontynuowa mona podr drog dla rowerw i pieszych wzdu ul. Pianickiej. Droga ta posiada nawierzchni bitumiczn, jednake stan tej nawierzchni, po latach eksploatacji, pozostawia wiele do yczenia. Droga dla rowerw i pieszych przy ul. Pianickiej nie jest w aden sposb poczona z pooonymi po drugiej stronie jezdni wjazdami na Os. Lecha (przejazd na drug stron jezdni uniemoliwiaj wysokie krawniki). Utrudnienie dla rowerzystw stanowi te obiekty naruszajce skrajni drogi (supki znakw drogowych). Badana trasa koczy si na skrzyowaniu z ul. Chartowo, gdzie czy si z biegnc wzdu tej ulicy drog dla rowerw i pieszych. 94

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Fot. 113. Schody prowadzce do ul. Pianickiej (fot. Ryszard Rakower)

Fot. 114. Przy skrzyowaniu z ul. Chartowo (fot. Ryszard Rakower)

Trasa nr 5 (Stary Rynek egrze) Badana trasa na pocztkowym odcinku biegnie ul. Szkoln, przez Pl. Wiosny Ludw oraz ul. Strzeleck do skrzyowania z ul. Krakowsk. Istniejca organizacja ruchu sprawia jednak, e legalne poruszanie si rowerami tym odcinkiem trasy nie jest w ogle moliwe. I tak - jadc ul. Szkoln od Starego Rynku na skrzyowaniu z ul. Podgrn rowerzyci napotykaj znak nakazu skrtu w prawo, co uniemoliwia dojazd przez Pl. Wiosny Ludw do ul. Strzeleckiej. Z kolei przejazd ul. Strzeleck w stron ul. Krakowskiej uniemoliwiaj znaki zakazu wjazdu. W myl istniejcego oznakowania legalny przejazd ul. Strzeleck pod prd jest moliwy jedynie w przypadku tramwajw. Udostpnienie ul. Strzeleckiej pod prd rwnie rowerzystom parokrotnie ju postuloway Rada Osiedla Rybaki-Piaski oraz Sekcja Rowerzystw Miejskich43. Rada oraz Stowarzyszenie wskazyway m.in., e umoliwienie poruszania si rowerami po torowisku tramwajowym to rozwizanie bezpieczne i czsto praktykowane w Europie Zachodniej. Zarzd Drg Miejskich odmwi jednak wprowadzenia tego uatwienia, nie podajc jakichkolwiek argumentw, poza bliej niesprecyzowanym, rzekomym zagroeniem dla bezpieczestwa ruchu44. W tym stanie rzeczy ruch rowerowy w ul. Strzeleckiej odbywa si obecnie legalnie jedynie w stron Pl. Wiosny Ludw. Warto przy tym podkreli, e na niektrych odcinkach - z uwagi na szeroko jezdni i parkujce samochody - ruch rowerowy w tym kierunku odbywa si po torowisku
43 M.in. pismo do ZDM z 20 stycznia 2010 r., http://www.srm.eco.pl/index.php? option=com_content&task=view&id=1036&Itemid=36 44 Pismo ZDM z 26 lutego 2010 r., znak DO/ 071-1/2-19/01/10, http://www.srm.eco.pl/index.php? option=com_content&task=view&id=1056&Itemid=36

95

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

tramwajowym. Mimo to ZDM nie zgodzi si, by takie samo rozwizanie wprowadzi dla kierunku przeciwnego. Pomimo obowizujcego zakazu, atrakcyjno trasy sprawia jednak, e nie nale do rzadkoci przypadki poruszania si rowerami ul. Strzeleck pod prd.

Fot. 115. Ul. Strzelecka (widok w stron Pl. Wiosny Ludw). ZDM nie zgodzi si, by mona byo legalnie jedzi rowerami po torowisku take w drug stron. (fot. Ryszard Rakower)

Fot. 116. Ul. Krlowej Jadwigi na wschd od skrzyowania z ul. Strzeleck (fot. Ryszard Rakower)

Z uwagi na wspomnian organizacj ruchu, na potrzeby bada dokonywanych w ramach prac nad raportem zaplanowano objazd, biegncy przez Stary Rynek, ul. Wodn, ul. Klasztorn, ul. Gobi, Pl. Kolegiacki, ul. Za Bramk, ul. Wszystkich witych i ul. Garbary. Objazd ten pokrywa si pocztkowo z poprzedni badan tras, nastpnie za biegnie ruchliw ul. Garbary. Z kolei dla przeciwnego kierunku (w stron Starego Rynku) zaplanowano objazd ulicami Podgrn i Wrocawsk z uwagi na brak moliwoci legalnego poruszania si ul. Szkoln pod prd. Poczwszy od skrzyowania ulic Strzeleckiej i Garbary trasa biegnie ruchliwymi ulicami dwujezdniowymi, nie wyposaonymi w jakkolwiek infrastruktur rowerow - kocowym fragmentem ul. Strzeleckiej, ul. Krlowej Jadwigi, przez most Krlowej Jadwigi oraz ul. Krzywoustego do Ronda Rataje. Due natenie ruchu samochodw oraz powszechne niestosowanie si do ogranicze prdkoci, sprawiaj, e pomimo bitumicznej nawierzchni jezdni oraz atrakcyjnego przebiegu poruszanie si tym odcinkiem trasy nie jest wygodne ani bezpieczne. Dodatkowe zagroenia dla rowerzystw wi si w wystpowaniem przy krawdzi jezdni zapadnitych studzienek lub studzienek z uszkodzonymi pokrywami. Po dotarciu ul. Krzywoustego do Ronda Rataje przy jezdni tej ulicy rozpoczyna si cznik rowerowy, prowadzcy do drogi rowerowej biegncej wschodni stron ul. Zamenhofa. Wjazd na ten cznik usytuowany jest jednak za sygnalizatorem dla pojazdw wjedajcych na rondo, co przyczynia si do znaczcych strat czasu (rowerzyci czeka musz na zielone wiato najpierw 96

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

wraz z samochodami, a nastpnie - po raz kolejny - przed przejazdami dla rowerzystw przez obie jezdnie ul. Zamenhofa i torowisko tramwajowe).

Fot. 117. Przykad niebezpiecznej studzienki na jezdni ul. Krzywoustego (midzy mostem Krlowej Jadwigi a Rondem Rataje), stan w dniu 17 padziernika 2010 r. (fot. Ryszard Rakower)

Fot. 118. Usytuowanie wjazdu na drog rowerow na Rondzie Rataje za sygnalizatorem znacznie wydua przejazd przez skrzyowanie. (fot. Ryszard Rakower)

cznikowa droga rowerowa po poudniowej stronie Ronda Rataje oraz droga rowerowa po wschodniej stronie ul. Zamenhofa (od Ronda Rataje do ul. Pisudskiego) posiadaj na niektrych odcinkach dobr nawierzchni bitumiczn, jednake fragmentarycznie wystpuje na nich nawierzchnia z kostki.

Fot. 119. Pieszy na drodze rowerowej po poudniowozachodniej stronie Ronda Rataje (fot. Ryszard Rakower)

Fot. 120. Droga rowerowa po wschodniej stronie ul. Zamenhofa; widok od strony ul. Pisudskiego (fot. Ryszard Rakower)

Istotnym problemem jest rwnie czste wchodzenie pieszych na powierzchni przeznaczon dla ruchu rowerw. Przyczyniaj si do tego brak fizycznej segregacji ruchu rowerowego i pieszego (np. za pomoc rnicy poziomw), usytuowanie chodnika midzy jezdni a drog rowerow, a take mao czytelny ukad nawierzchni (wspomniane ju wystpowanie nawierzchni z kostki na niektrych odcinkach drogi rowerowej) i usytuowanie na chodniku supw 97

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

owietleniowych. Istotne utrudnienia stanowi rwnie dugi czas oczekiwania na zielone wiato na przejazdach przez obie jezdnie ul. Zamenhofa oraz nierwna nawierzchnia przejazdu przez torowisko tramwajowe (w tym wystpowanie kilkucentymetrowego progu).

Fot. 121. Oznakowanie trasy rowerowej w ul. Pisudskiego od strony ul. Zamenhofa (fot. Ryszard Rakower)

Fot. 122. Na rodku drogi rowerowej w ul. Pisudskiego (midzy ul. Zamenhofa a ul. remsk) ustawionych jest a kilkanacie supw owietleniowych (fot. Ryszard Rakower)

Badana trasa biegnie nastpnie ul. Pisudskiego. Na krtkim, pocztkowym odcinku, droga rowerowa nie jest w aden sposb wydzielona z chodnika, mimo oznakowania pionowego wskazujcego na takie rozwizanie. Dalej - niemal do skrzyowania z ul. remsk po pnocnowchodniej stronie ul. Pisudskiego biegnie droga rowerowa wydzielona z chodnika za pomoc oznakowania poziomego. Droga ta posiada nawierzchni z kostki betonowej. Gwne utrudnienie dla rowerzystw stanowi jednak a kilkanacie supw owietleniowych umieszczonych na rodku drogi. Ponadto przy niektrych wjazdach na Os. Owiecenia wystpuj progi w postaci krawnikw.

Fot. 123. Wysokie krawniki przy wjedzie na Os. Owiecenia (fot. Ryszard Rakower)

Fot. 124. Ul. Pisudskiego; widok w stron ul. Inflanckiej (fot. Ryszard Rakower)

98

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Standard trasy rowerowej poprawia si na wysokoci skrzyowania z ul. remsk. Na odcinku od ul. remskiej do ul. Inflanckiej biegn po obu stronach ul. Pisudskiego asfaltowe drogi dla rowerw i pieszych, ktrych skrajni nie naruszaj kolejne supy. Utrudnienie dla rowerzystw stanowi jednak kilkucentymetrowe krawniki przy wjedzie na Os. Owiecenia, a take gorszy rodzaj i uszkodzenia nawierzchni na wysokoci przystanku autobusowego "Inflancka". Istotne utrudnienia rowerzyci napotykaj na skrzyowaniu ulic Pisudskiego i Inflanckiej. Przejazd przez to skrzyowanie wymaga pokonania a kilku przejazdw z sygnalizacj wietln. Zielone wiato dla rowerw na tych przejazdach nie zapala si automatycznie, lecz jedynie po wczeniu przyciskw, co jest niezgodne z prawem. Ponadto supy sygnalizacji wietlnej usytuowane s w skrajni drogi.

Fot. 125. Supy sygnalizacji wietlnej po poudniowowschodniej stronie skrzyowania ulic Pisudskiego i Inflanckiej (fot. Ryszard Rakower)

Fot. 126. Prg utrudniajcy przejazd w stron ul. egrze (fot. Ryszard Rakower)

Na poudnie od skrzyowania z ul. Inflanck wyznaczony jest na jezdni ul. Pisudskiego krtki jednokierunkowy pas dla rowerw, przeznaczony dla osb jadcych w stron ul. egrze. Na dalszym odcinku trasa przebiega przez stref zamieszkania przez Os. Stare egrze. Gwnym utrudnieniem na tym odcinku jest prg z krawnikw majcy - wraz ze supkami - uniemoliwia wykorzystywanie trasy przez kierowcw samochodw w celach tranzytowych. Prg nie wystpuje jedynie na szerokoci ok. 30 cm. Badana trasa koczy si przy ul. egrze, wzdu ktrej biegnie droga dla rowerw i pieszych. Nadmieni naley, e dodatkowe istotne utrudnienia napotkano podczas badania wspomnianej trasy w przeciwnym kierunku - w stron Starego Rynku. Wystpiy one na Rondzie Rataje oraz na skrzyowaniu ulic Strzeleckiej, Kazimierza Wielkiego i Garbary. Na pierwszym z wymienionych skrzyowa odnotowano bardzo dugi czas oczekiwania na zielone wiato po wschodniej i pnocnej stronie ronda. Niekompletne jest rwnie oznakowanie przejazdu dla 99

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

rowerzystw po stronie pnocnej tego skrzyowania. Z kolei na drugim z wymienionych skrzyowa legalne wykonanie manewru skrtu w lewo przez rowerzyst jadcego od strony ul. Krlowej Jadwigi nie byo moliwe na zasadach oglnych (brak pasa do lewoskrtu), a jedynie przy wykorzystaniu przejazdw dla rowerzystw przez ulice Kazimierza Wielkiego i Garbary, co powodowao znaczce straty czasu.

Trasa nr 6 (Stary Rynek skrzyowanie ul. Dolna Wilda z ul. Hetmask) Podobnie jak w przypadku trasy nr 5 (Stary Rynek - egrze), pocztkowy odcinek trasy biegnie ul. Szkoln. Do gwnych utrudnie na tej ulicy zaliczy naley nierwn nawierzchni z kostki kamiennej oraz brak moliwoci legalnego poruszania si rowerami pod prd (tj. w stron Starego Rynku). Moliwy objazd dla rowerzystw jadcych na Stary Rynek prowadzi ulicami Podgrn i Wrocawsk.

Fot. 127. Gwne utrudnienia na ul. Szkolnej to nierwny bruk... (fot. Radosaw Kulupa)

Fot. 128. ...oraz brak moliwoci jazdy rowerami pod prd. (fot. Radosaw Kulupa)

Rowerzyci jadcy ul. Szkoln w stron Wildy napotykaj na skrzyowaniu z ul. Podgrn znak nakazu skrtu w prawo, ktry uniemoliwia legalny przejazd przez Pl. Wiosny Ludw na wprost (do ul. Pwiejskiej). Taka organizacja ruchu obowizuje od czasu oddania do uytku trasy tramwajowej na Rataje w 2007 r. Wobec braku moliwoci legalnego przejazdu na wprost, kontynuowanie podry badan tras wymaga przeprowadzenia roweru przez Pl. Wiosny Ludw po chodniku. Badana trasa biegnie nastpnie ul. Pwiejsk, ktra stanowi deptak udostpniony rwnie rowerzystom. Mimo duego natenia ruchu pieszego, istniejce rozwizanie uzna naley za poprawne. Szeroko ul. Pwiejskiej sprawia, e ewentualne wydzielenie na niej drogi rowerowej

100

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

byoby niecelowe ze wzgldu na due prawdopodobiestwo wchodzenia na ni pieszych.

Fot. 129. Ul. Pwiejska od strony Pl. Wiosny Ludw (fot. Radosaw Kulupa)

Fot. 130. Przejcie dla pieszych i przejazd dla rowerzystw przez ul. Dug (fot. Radosaw Kulupa)

Oprcz rowerw ul. Pwiejsk mog porusza si rwnie inne pojazdy upowanione. Niestety, ograniczenia w tym wzgldzie s nagminnie amane. Nielegalnie wjedajce lub parkujce samochody stanowi na ul. Pwiejskiej czsty widok.

Fot. 131. Nakaz skrtu w lewo z ul. Pwiejskiej w ul. Kwiatow, niedotyczcy rowerw (fot. Radosaw Kulupa)

Fot. 132. Ul. Dolna Wilda midzy ul. Grna Wilda a ul. w. Jerzego (fot. Radosaw Kulupa)

Z oznakowania pionowego, obowizujcego kierujcych pojazdami upowanionymi, wynika, e ul. Pwiejska jest ulic jednokierunkow. Tabliczki "Nie dotyczy rowerw" pod znakami drogowymi umoliwiaj jednak poruszanie si rowerami w obu kierunkach. Ul. Pwiejska jest przy tym jedn z kilku zaledwie poznaskich ulic, na ktrych ruch rowerowy pod prd umoliwiono za pomoc samego oznakowania pionowego. Z punktu widzenia warunkw ruchu rowerowego pozytywnie oceni naley take nawierzchni z kostki kamiennej o wysokim stopniu rwnoci. Na kocowym odcinku ul. Pwiejskiej (od ul. Kociuszki do ul. Krlowej Jadwigi), 101

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

dostpnym dla samochodw, brak jest uatwie dla ruchu rowerowego. Udogodnienia w postaci drg rowerowych czy te pasw dla rowerw nie wystpuj te na stanowicym kontynuacj trasy krtkim fragmencie ul. Grna Wilda oraz na ul. Dolna Wilda (a do skrzyowania z ul. w. Jerzego). Due natenie ruchu samochodw oraz przekraczanie obowizujcych ogranicze prdkoci sprawiaj, e wielu rowerzystw na tym odcinku ul. Dolna Wilda decyduje si na jazd po chodniku, mimo jego bardzo zego stanu technicznego.

Fot. 133. Pocztek drogi dla rowerw i pieszych przy ul. Dolna Wilda od strony skrzyowania z ul. w. Jerzego (fot. Radosaw Kulupa)

Fot. 134. Przejazd dla rowerzystw przez ul. Krzyow (fot. Radosaw Kulupa)

Poczwszy od skrzyowania z ul. w. Jerzego, po zachodniej stronie ul. Dolna Wilda biegnie droga dla rowerw i pieszych, powstaa w 2001 r. Za wyjtkiem krtkich fragmentw w rejonie skrzyowa, posiada ona nawierzchni bitumiczn barwy czerwonej. Niestety, w rejonie niektrych skrzyowa, tj. w miejscach, w ktrych czerwony asfalt byby najbardziej wskazany, pozostawiono nawierzchni z kostki betonowej.

Fot. 135. Supek znaku drogowego w skrajni drogi dla rowerw i pieszych (fot. Radosaw Kulupa)

Fot. 136. Skrzyowanie ul. Dolna Wilda z ul. Chapowskiego (fot. Radosaw Kulupa)

Mimo upywu 10 lat od uoenia stan techniczny asfaltowej nawierzchni drogi dla rowerw

102

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

i pieszych przy ul. Dolna Wilda jest stosunkowo dobry, nieporwnanie lepszy ni stan drg rowerowych w innych ulicach, wykonanych ok. 10 lat temu z kostki betonowej. W niektrych miejscach wystpuj jednak spkania lub inne uszkodzenia nawierzchni. Do gwnych uchybie wystpujcych na drodze dla rowerw i pieszych zaliczy naley usytuowanie w kilku miejscach supw w jej skrajni, brak prymatu nawierzchni przy wjedzie na posesj, a take zbdne odsunicie przejazdu dla rowerzystw od osi drogi na skrzyowaniu z ul. Chapowskiego. Korzystanie z drogi utrudniaj te zbyt wysokie krawniki przy przejedzie przez ul. Krzyow. Negatywnie oceni naley rwnie brak segregacji ruchu pieszego i rowerowego, aczkolwiek wynika on z ogranicze przestrzennych, a natenie ruchu pieszego na wikszoci fragmentw drogi jest niewielkie.

Fot. 137. Brak prymatu nawierzchni drogi dla rowerw i pieszych przy wjedzie na posesj (fot. Radosaw Kulupa)

Fot. 138. Przejazd dla rowerzystw na skrzyowaniu z ul. Hetmask (fot. Radosaw Kulupa)

Na skrzyowaniu z ul. Hetmask badana droga krzyuje si z drog dla rowerw i pieszych biegnc wzdu tej ulicy. Dalej, ju poza odcinkiem objtym analiz, droga dla rowerw i pieszych w ul. Dolna Wilda, wykonana w takim samym standardzie, biegnie a do skrzyowania z ul. Piastowsk.

Trasa nr 7 (Stary Rynek skrzyowanie ul. Dbrowskiego z ul. eromskiego) Ostatnia spord badanych tras stanowi powinna dla ruchu rowerowego gwn o komunikacyjn czc zachodnie dzielnice miasta ze Starym Rynkiem. Infrastruktura rowerowa wystpuje jednak na niej wycznie na kilku krtkich odcinkach. Pocztkowy odcinek trasy prowadzi ul. Paderewskiego, ktra midzy Starym Rynkiem a ul. 103

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Sieroc jest wyczona z ruchu samochodw. Z tabliczki pod znakiem zakazu ruchu wynika jednak, e zakaz ten nie dotyczy rowerw. Na odcinku od ul. Sierocej do Al. Marcinkowskiego ul. Paderewskiego jest natomiast dostpna dla samochodw w jednym kierunku (do Starego Rynku). Moliwo poruszania si rowerami w kierunku przeciwnym (do Pl. Wolnoci) zapewnia kontrapas rowerowy, oznakowany w 2006 r.

Fot. 139. Odcinek ul. Paderewskiego wyczony z ruchu samochodw (fot. Radosaw Kulupa)

Fot. 140. Kontrapas dla rowerw Paderewskiego (fot. Radosaw Kulupa)

ul.

Mimo wystpowania kontrapasa dla rowerw, rowerzyci jadcy ul. Paderewskiego napotykaj istotne utrudnienia. Naley do nich przede wszystkim nierwna, brukowa nawierzchnia, nie zapewniajca choby niewielkiego komfortu jazdy. Niedogodnoci wynikajce z rodzaju nawierzchni ograniczyoby cho w czci wypenienie szczelin midzy kostkami brukowymi za pomoc kauczuku. Propozycja Sekcji Rowerzystw Miejskich w tym wzgldzie, zgoszona ju kilka lat temu, do dzi nie doczekaa si jednak realizacji. Kolejny istotny problem stanowi nagminne nielegalne parkowanie samochodw na kontrapasie rowerowym. Mimo wielokrotnych interwencji, Stra Miejska i Policja nie radz sobie ze zwalczaniem tego zjawiska. Czsto, zwaszcza w godzinach wieczornych, zdarza si, e kontrapas jest blokowany przez takswki oczekujce na pasaerw lub dowoce pasaerw w poblie Starego Rynku. W celu ograniczenia tego problemu Sekcja Rowerzystw Miejskich zaproponowaa w 2008 r. wyznaczenie postoju takswek po przeciwnej stronie ul. Paderewskiego (midzy ul. Murn a ul. Sieroc). Wniosek ten zosta uwzgldniony, jednake na nowym postoju mieszcz si zaledwie dwie takswki. Niejednokrotnie miejsca dla takswek s te blokowane przez inne samochody. W konsekwencji nadal zdarza si, e takswki nie mieszczce si na postoju zatrzymuj si na kontrapasie dla rowerw. Przed skrzyowaniem ul. Paderewskiego z Al. Marcinkowskiego ustawiony jest znak

104

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

nakazu skrtu w prawo. Sprawia on, e rowerzyci opuszczajcy kontrapas nie mog legalnie, bezporednio przedosta si na poudniow jezdni Pl. Wolnoci. Nakaz zmusza do skorzystania z pnocnej jezdni placu, ewentualnie do zawrcenia w Al. Marcinkowskiego na wysokoci Muzeum Narodowego celem dotarcia t ulic do poudniowej jezdni Pl. Wolnoci.

Fot. 141. Zakoczenie kontrapasa w ul. Paderewskiego i nakaz skrtu w prawo uniemoliwiajcy bezporedni wjazd na poudniow jezdni Pl. Wolnoci (fot. Radosaw Kulupa)

Fot. 142. Ul. Fredry przed skrzyowaniem z ul. Kociuszki. Nakaz skrtu w lewo nie dotyczy tramwajw i rowerw (fot. Radosaw Kulupa)

Na samym Pl. Wolnoci rowerzyci jadcy na zachd mog korzysta na oglnych zasadach z jezdni. Obie jezdnie Pl. Wolnoci s jednak jednokierunkowe w tym samym kierunku. Powoduje to, e rowerzyci zamierzajcy jecha w stron przeciwn (do Starego Rynku) nie mog legalnie korzysta z badanej trasy. Taka organizacja ruchu utrzymywana jest od czasu oddania do uytku parkingu pod Pl. Wolnoci w 2006 r. Mimo wielokrotnych interwencji Sekcji Rowerzystw Miejskich i mass mediw nie zalegalizowano wwczas, ani w kolejnych latach, ruchu rowerowego pod prd na Pl. Wolnoci. Ostatecznie ZDM zaplanowa oznakowanie po poudniowej stronie Pl. Wolnoci jednokierunkowej drogi rowerowej, wydzielonej z chodnika. Droga ta zostaa ujta w projekcie uspokojenia ruchu w czci centrum Poznania, zaprezentowanym w 2011 r. Niestety, cz chodnika przewidziana na drog rowerow posiada nawierzchni z tandetnej kostki betonowej. ZDM nie zdecydowa si bowiem w 2008 r., podczas remontu chodnika, zastosowa z myl o drodze rowerowej - nawierzchni asfaltowej, mimo e wnosia o to SRM. ZDM nie zaakceptowa te w 2011 r. propozycji, by zamiast oznakowa niskiej jakoci drog rowerow na chodniku, umoliwi ruch rowerowy pod prd na jezdni. Kontynuacj badanej trasy stanowi ul. 27 Grudnia, ktra rwnie jest ulic jednokierunkow. Take na tej ulicy ZDM zaplanowa legalizacj ruchu rowerowego pod prd w ramach uspokojenia ruchu w centrum miasta. Niestety, wedug planw ZDM miaoby to nastpi,

105

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

podobnie jak na Pl. Wolnoci, nie poprzez wyznaczenie kontrapasa na jezdni, lecz poprzez oznakowanie jednokierunkowej drogi rowerowej na chodniku, pomimo e jest on bardzo uczszczany przez pieszych. Chodnik ten posiada ponadto nawierzchni z nierwnej kostki, w przeciwiestwie do jezdni, ktra ma nawierzchni asfaltow. Brak moliwoci legalnego poruszania si rowerami pod prd na ul. 27 Grudnia i Pl. Wolnoci powoduje, e dojazd w stron Starego Rynku wymaga nadoenia drogi, co wie si ze sporymi stratami czasu. Moliwy objazd prowadzi ul. Mielyskiego, przez Pl. Ratajskiego oraz ulicami 23 Lutego i Rynkow.

Fot. 143. Pocztek drogi rowerowej przy ul. Fredry (fot. Radosaw Kulupa)

Fot. 144. Skrzyowanie ul. Fredry i al. Niepodlegoci (fot. Radosaw Kulupa)

Na zachd od ul. 27 Grudnia analizowana trasa prowadzi ul. Fredry. Na odcinku od ul. Mielyskiego do ul. Kociuszki ruch rowerowy, podobnie jak ruch pozostaych pojazdw, moe odbywa si w obu kierunkach po jezdni. Na dalszym odcinku (od ul. Kociuszki do al. Niepodlegoci) ul. Fredry jest ulic jednokierunkow. Ruch rowerowy w stron al. Niepodlegoci moe natomiast odbywa si po drodze rowerowej wyznaczonej na chodniku. Droga ta zostaa oznakowana kilkanacie miesicy po zrealizowanej w 2000 r. przebudowie ul. Fredry, podczas ktrej przeksztacono j w ulic jednokierunkow. Podczas przebudowy nie wzito pod uwag potrzeb rowerzystw, odcinajc im dojazd od strony Pl. Wolnoci w kierunku mostu Teatralnego. Oznakowanie drogi rowerowej na chodniku sprawio, e moliwo taka zostaa przywrcona. Niestety, zaplanowanie drogi rowerowej dopiero po zakoczeniu przebudowy ul. Fredry sprawio, e nie zostaa ona wydzielona fizycznie z chodnika i nie otrzymaa odpowiedniej (tj. asfaltowej) nawierzchni. W rezultacie nie odrnia si ona odpowiednio od chodnika, co skutkuje nagminnym wchodzeniem na ni pieszych.

106

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Fot. 145. Wjazd na most Teatralny od strony ul. Fredry (fot. Radosaw Kulupa)

Fot. 146. Droga rowerowa na mocie Teatralnym (fot. Radosaw Kulupa)

Na dalszym odcinku ul. Fredry (od al. Niepodlegoci do mostu Teatralnego) ruch rowerowy ponownie odbywa si w obu kierunkach po jezdni. Nastpnie badana trasa prowadzi przez most Teatralny, udostpniony wycznie pieszym, rowerzystom i tramwajom. Obecna organizacja ruchu na mocie obowizuje od 1995 r., kiedy to, po przebudowie, zosta on zamknity dla samochodw. Mankamentem drogi rowerowej na mocie Teatralnym jest nawierzchnia z kostki betonowej.

Fot. 147. Przed przejazdem przez ul. Roosevelta droga rowerowa skrca pod ktem prostym (fot. Radosaw Kulupa)

Fot. 148. Przejazd dla rowerzystw przez ul. Roosevelta (fot. Radosaw Kulupa)

Wraz z drog rowerow na mocie Teatralnym powstaa w 1995 r. droga rowerowa wok skrzyowania ulic Roosevelta i Dbrowskiego. Jej jako jest bardzo niska, co wynika w szczeglnoci z zastosowania nawierzchni z kostki, braku odpowiedniego wyprofilowania ukw, jak i koniecznoci wczania przyciskw na sygnalizatorach. Atrakcyjno trasy istotnie obnia te dugi czas oczekiwania na zielone wiato i konieczno pokonywania jezdni ul. Roosevelta w dwch etapach.

107

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Fot. 149. Ul. Dbrowskiego midzy ul. Roosevelta a Rynkiem Jeyckim (fot. Radosaw Kulupa)

Fot. 150. Pocztek drogi rowerowej z tandetnej kostki na skrzyowaniu ulic Dbrowskiego i eromskiego (fot. Radosaw Kulupa)

Nastpnie analizowana trasa biegnie ul. Dbrowskiego, ktra mimo wieloletnich stara rowerzystw, jak i Rady Osiedla Jeyce nie doczekaa si do dzi przyjaznej rowerzystom infrastruktury. Na pocztkowym odcinku (do ul. Mickiewicza) jezdnia ul. Dbrowskiego posiada nawierzchni asfaltow. Dalej, a do ul. Kocielnej, powan niedogodno dla rowerzystw stanowi nierwny bruk. Na tyme odcinku zaprzepaszczono w 1998 r. moliwo budowy drg rowerowych, wyznaczajc przy jezdni miejsca postojowe dla samochodw. Wyznaczenie tyche miejsc parkingowych wizao si przy tym ze zweniem chodnikw nawet do mniej ni 1,5 m, co uczynio ul. Dbrowskiego wyjtkowo nieprzyjazn dla pieszych. Na zachd od skrzyowania z ul. Kocieln ul. Dbrowskiego rwnie pozbawiona jest uatwie dla rowerzystw. Dopiero tu przed skrzyowaniem z ul. eromskiego rozpoczyna si droga rowerowa z tandetnej kostki betonowej, wykonana w 2010 r. w ramach remontu ul. eromskiego. Prowadzi ona do przejazdw dla rowerzystw przez ul. eromskiego, ktrymi dotrze mona do drogi rowerowej biegncej na dalszym odcinku ul. Dbrowskiego, nieobjtym badaniem.

Prdkoci ruchu rowerowego na badanych trasach W toku prac nad raportem autorzy dokonali pomiarw prdkoci ruchu rowerowego na siedmiu powyszych trasach. Pomiarw dokonano poruszajc si rowerami trekingowymi, przy uyciu odbiornika GPS Garmin GPSMAP 60CSx. Podczas pomiarw badano dugo danej trasy, czas jazdy, czas postoju wynikajcy z warunkw ruchu drogowego (np. oczekiwanie na zielone wiato), cakowity czasu podry, redni prdko jazdy, prdko maksymaln oraz redni 108

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

prdko podry. Mierzc prdkoci ruchu rowerowego wzorowano si na pierwszych w Poznaniu tego typu badaniach, przeprowadzonych w 2009 r. przez zesp z Wydziau Nauk Geograficznych i Geologicznych UAM45. Kad z siedmiu badanych tras zbadano oddzielnie dla obu kierunkw, przy czym trasy na Chartowo i na egrze pokonano w obu kierunkach dwukrotnie, uredniajc dane z obu pomiarw. cznie autorzy odbyli zatem w ramach bada 18 podry.

Trasa

Odlego (km)

Czas jazdy

Czas postoju

Cakowity rednia Prdko rednia czas prdko maksymalna prdko podry jazdy (km/h) podry (km/h) (km/h)
15,1 17,5 16,2 15,9 17,6 15,4 15,3 15,1 16,0 17,6 15,1 14,5 14,0 39,8 31,1 27,4 25,2 30,4 33,3 21,5 23,3 22,9 29,5 25,5 22,5 23,6 13,6 13,3 13,4 12,9 12,3 11,4 13,9 14,6 14,2 14,1 13,3 13,1 11,9

Stary Rynek - skrzyowanie ul. Mieszka I z Al. Solidarnoci skrzyowanie ul. Mieszka I z Al. Solidarnoci - Stary Rynek Stary Rynek - park Soacki park Soacki - Stary Rynek Stary Rynek - skrzyowanie ul. Naramowickiej z ul. Serbsk skrzyowanie ul. Naramowickiej z ul. Serbsk - Stary Rynek Stary Rynek - skrzyowanie ul. Pianickiej z ul. Chartowo skrzyowanie ul. Pianickiej z ul. Chartowo - Stary Rynek Stary Rynek - egrze egrze - Stary Rynek Stary Rynek - skrzyowanie ul. Dolna Wilda z ul. Hetmask skrzyowanie ul. Dolna Wilda z ul. Hetmask - Stary Rynek Stary Rynek - skrzyowanie ul. Dbrowskiego z ul. eromskiego skrzyowanie ul. Dbrowskiego z ul. eromskiego - Stary Rynek

3,81 3,81

15 min 8 s 1 min 39 s 16 min 47 s 13 min 4 s 4 min 10 s 17 min 14 s 16 min 8 s

3,60 13 min 18 s 2 min 50 s

3,60 13 min 35 s 3 min 10 s 16 min 45 s 3,03 10 min 22 s 4 min 26 s 14 min 48 s 3,14 12 min 15 s 4 min 15 s 16 min 30 s 4,01 15 min 49 s 1 min 33 s 17 min 22 s 4,01 15 min 55 s 34 s 16 min 29 s

4,47 16 min 47 s 2 min 11 s 18 min 58 s 4,50 15 min 21 s 3 min 50 s 19 min 11 s

2,94 11 min 41 s 1 min 37 s 13 min 18 s 2,98 12 min 20 s 1 min 21 s 13 min 41 s 3,12 13 min 20 s 2 min 26 s 15 min 46 s

3,26

13 min 9 s 3 min 46 s 16 min 55 s

14,9

24,2 26,51

11,6 13,34

15,77 Urednione dane z wszystkich podry Tabela 6. Wyniki pomiarw prdkoci ruchu rowerowego na badanych trasach, opracowanie wasne.

45 J. Gadziski, J. abdzki, R. Rakower, Konkurencyjno ruchu rowerowego w przestrzeni miejskiej, Transport Miejski i Regionalny, nr 2/2011, s. 31-38.

109

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Prdkoci ruchu rowerowego na wikszoci badanych tras okazay si bardzo niskie. Byy one nisze od redniej statystycznej z pomiarw przeprowadzonych w 2009 r., kiedy to badaniami objto 52 podre do albo z Ronda Kaponiera. rednia statystyczna prdko jazdy wyniosa wwczas 16,49 km/h, a rednia prdko podry 14,23 km/h46. Podczas niniejszych bada najgorzej wypady trasy ze Starego Rynku w stron Naramowic oraz w stron Ogrodw. Na obu tych trasach odnotowano bardzo dugi czas postoju na skrzyowaniach (zwaszcza na skrzyowaniach ulic Dbrowskiego i Roosevelta oraz Garbary i Szelgowskiej), wynikajcy z nieprzyjaznej rowerzystom sygnalizacji (przyciski, konieczno przejazdu w kilku etapach, dugi czas oczekiwania na zielone wiato od przyjcia zgoszenia). Na trasie midzy Starym Rynkiem a Ogrodami przejazd istotnie spowalniay te brukowa nawierzchnia (ul. Paderewskiego, cz ul. Dbrowskiego) oraz zatory na ul. Dbrowskiego. Niskie okazay si rwnie prdkoci ruchu rowerowego na trasie midzy Starym Rynkiem a ul. Hetmask. Wynikao to z jednej strony z poruszania si z nisk prdkoci ul. Pwiejsk (deptakiem udostpnionym rwnie rowerzystom), a z drugiej strony z utrudnie w okolicach Starego Rynku (nierwny bruk, konieczno przeprowadzenia roweru przez Pl. Wiosny Ludw w przypadku podry w stron Wildy). Take na pozostaych trasach odnotowano liczne utrudnienia, ktre spowalniay ruch rowerowy, np. nierwn, nieodpowiedni nawierzchni drg rowerowych (kostka betonowa lub pyty chodnikowe, czsto w zym stanie). Wyniki bada pokazay, e prdkoci ruchu rowerowego na gwnych trasach prowadzcych do centrum Poznania s znacznie nisze ni mogyby by, gdyby trasy te charakteryzowa odpowiedni standard. Szczeglnie niepokoj due straty czasu na skrzyowaniach z sygnalizacj wietln, wynikajce z dyskryminacji rowerzystw.

Ocena jakoci badanych tras Wszystkie badane trasy poddano rwnie ocenie pod ktem spenienia 5 wymogw C.R.O.W. - spjnoci, bezporednioci, atrakcyjnoci, bezpieczestwa i wygody47. Wyniki tej oceny przedstawione zostay w poniszych tabelach.
46 J. Gadziski i inni, Konkurencyjno..., op.cit., s. 34. 47 Postaw na rower. Podrcznik projektowania przyjaznej dla rowerw infrastruktury, C.R.O.W. / PKE, Krakw 1999, s. 23-30.

110

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011 Wymg C.R.O.W. spjno Trasa nr 1 (Stary Rynek skrzyowanie ul. Mieszka I z Al. Solidarnoci) speniony w czci (trasa stanowi na caej dugoci cig rnego rodzaju uatwie dla rowerw; rozwizania techniczne s jednak niespjne - rne rodzaje nawierzchni drg rowerowych, wystpowanie na niektrych odcinkach pasw jednokierunkowych, a na innych dwukierunkowych). speniony (bezporednie poczenie, niewielki wspczynnik wyduenia) w znacznej mierze speniony (urozmaicony przebieg, na sporych fragmentach z dala od jezdni ruchliwych ulic lub w ssiedztwie terenw zielonych) speniony w czci (zastrzeenia budz m.in. pasy dwukierunkowe, sposb dziaania sygnalizacji wietlnej, uszkodzenia nawierzchni, brak owietlenia przy czci ul. Armii Pozna)

bezporednio atrakcyjno bezpieczestwo wygoda

niespeniony na ok. 50% dugoci trasy (liczne bariery - zwaszcza nawierzchnia z kostki przy al. Niepodlegoci, nieprzyjazna rowerzystom sygnalizacja wietlna na przejedzie przez ul. Mae Garbary i na skrzyowaniu z ul. Winogrady, brak segregacji ruchu pieszego i rowerowego przy Os. Przyjani) Tabela 7. Ocena jakoci trasy nr 1 (Stary Rynek skrzyowanie ul. Mieszka I z Al. Solidarnoci)

Wymg C.R.O.W. spjno

Trasa nr 2 (Stary Rynek - park Soacki) speniony w czci (trasa stanowi na caej dugoci cig rnego rodzaju uatwie dla rowerw; rozwizania techniczne s jednak niespjne - rne rodzaje nawierzchni drg rowerowych, wystpowanie na niektrych odcinkach pasw jednokierunkowych, a na innych dwukierunkowych) speniony (bezporednie poczenie, niewielki wspczynnik wyduenia) w znacznej mierze speniony (urozmaicony przebieg, w wikszoci z dala od jezdni ruchliwych ulic, ulicami o ruchu uspokojonym lub przez tereny zielone) speniony w czci (zastrzeenia budz m.in. pasy dwukierunkowe, sposb dziaania sygnalizacji wietlnej, uszkodzenia nawierzchni, zwaszcza w ul. Przepadek)

bezporednio atrakcyjno bezpieczestwo wygoda

niespeniony na ok. 30% dugoci trasy (bardzo zniszczona nawierzchnia przy ul. Przepadek, nieprzyjazna rowerzystom sygnalizacja wietlna na przejazdach przez ul. Mae Garbary, al. Niepodlegoci i ul. Puaskiego, inne bariery fizyczne) Tabela 8. Ocena jakoci trasy nr 2 (Stary Rynek - park Soacki)

Wymg C.R.O.W. spjno

Trasa nr 3 (Stary Rynek - skrzyowanie ul. Naramowickiej z ul. Serbsk) niespeniony (spore fragmenty trasy - zwaszcza ul. Garbary - pozbawione infrastruktury rowerowej; na dalszym odcinku wystepuj drogi dla rowerw i pieszych o rnych rodzajach nawierzchni, niezapewniajce dojazdu do celw podry po przeciwnej stronie ulic Szelgowskiej i Naramowickiej) speniony (bezporednie poczenie, niewielki wspczynnik wyduenia) niespeniony na ok. 30% dugoci trasy (konieczno korzystania z ruchliwej jezdni ul. Garbary); na pozostaych odcinkach speniony (w miar czytelny przebieg, w ssiedztwie terenw zielonych) niespeniony na ok. 30% dugoci trasy (brak drg lub pasw dla rowerw w ul. Garbary)

bezporednio atrakcyjno

bezpieczestwo wygoda

niespeniony (liczne bariery - zwaszcza nawierzchnia z kostki przy ul. Szelgowskiej i czci ul. Naramowickiej, nieprzyjazna rowerzystom sygnalizacja wietlna na skrzyowaniu ulic Garbary i Szelgowskiej, zbyt wysokie krawniki) Tabela 9. Ocena jakoci trasy nr 3 (Stary Rynek - skrzyowanie ul. Naramowickiej z ul. Serbsk)

111

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Wymg C.R.O.W. spjno

Trasa nr 4 (Stary Rynek - skrzyowanie ul. Pianickiej z ul. Chartowo) speniony w czci (trasa stanowi na caej dugoci cig rnego rodzaju uatwie dla rowerw; rozwizania techniczne s jednak niespjne - rne rodzaje nawierzchni drg rowerowych, wystpowanie na niektrych odcinkach pasw jednokierunkowych, a na innych dwukierunkowych) speniony (bezporednie poczenie, m.in. dziki moliwoci jazdy rowerem pod prd ulicami jednokierunkowymi, niewielki wspczynnik wyduenia; dziki poprowadzeniu trasy wzu torw tramwajowych od ul. Jana Pawa II do ul. Pianickiej trasa rowerowa jest znacznie krtsza od trasy pokonywanej samochodem) speniony w czci (w miar czytelny przebieg; istotnym mankamentem jest brak bezpieczestwa spoecznego - brak owietlenia, chaszcze na odcinku wzu torw tramwajowych od ul. Jana Pawa II do ul. Pianickiej) speniony w czci (zastrzeenia budz m.in. pasy dwukierunkowe, sposb dziaania sygnalizacji wietlnej, zy stan nawierzchni, zwaszcza na wschd od ul. Jana Pawa II)

bezporednio

atrakcyjno

bezpieczestwo wygoda

niespeniony (liczne bariery - w szczeglnoci: na sporych odcinkach nawierzchnia z kostki lub pyt chodnikowych, czsto w bardzo zym stanie, nieprzyjazna rowerzystom sygnalizacja wietlna na skrzyowaniu ulic Krnickiej i Jana Pawa II, schody przy ul. Pianickiej, nielegalne parkowanie na pasie dla rowerw w ul. Wszystkich witych) Tabela 10. Ocena jakoci trasy nr 4 (Stary Rynek - skrzyowanie ul. Pianickiej z ul. Chartowo)

Wymg C.R.O.W. spjno

Trasa nr 5 (Stary Rynek - egrze) niespeniony (trasa na ok. 50% dugoci pozbawiona infrastruktury rowerowej; na dalszym odcinku, tj. w ul. Zamenhofa i ul. Pisudskiego wystepuj drogi rowerowe o rnych rodzajach nawierzchni, tylko na czci ul. Pisudskiego prowadzone po obu stronach ulicy) speniony jedynie w czci (brak moliwoci jazdy pod prd ul. Strzelecka wymusza objazdy) niespeniony na znacznej czci trasy (konieczno korzystania z ruchliwej jezdni ul. Krlowej Jadwigi i ul. Krzywoustego i omijania kilkunastu supw na drodze rowerowej przy ul. Pisudskiego) niespeniony na znacznej czci trasy (brak drg dla rowerw w ul. Krlowej Jadwigi i ul. Krzywoustego, liczne bariery fizyczne, zwaszcza supy na drodze rowerowej przy ul. Pisudskiego)

bezporednio atrakcyjno

bezpieczestwo

niespeniony (m.in. liczne bariery fizyczne, nieprzyjazna rowerzystom sygnalizacja wietlna na skrzyowaniu ulic Pisudskiego i Inflanckiej) Tabela 11. Ocena jakoci trasy nr 5 (Stary Rynek - egrze)

wygoda

112

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011 Wymg C.R.O.W. spjno Trasa nr 6 (Stary Rynek - skrzyowanie ul. Dolna Wilda z ul. Hetmask) niespeniony (spory fragment ul. Dolna Wilda pozbawiony infrastruktury rowerowej; brak moliwoci legalnego przejazdu przez Pl. Wiosny Ludw od strony Starego Rynku w stron Wildy) speniony (bezporednie poczenie, niewielki wspczynnik wyduenia; dziki poprowadzeniu trasy ul. Pwiejsk trasa rowerowa jest znacznie krtsza od trasy pokonywanej samochodem) niespeniony na znacznej czci trasy (konieczno korzystania z ruchliwej jezdni ul. Dolna Wilda na pnoc od ul. w. Jerzego) niespeniony na ok. 50% dugoci trasy (brak drg lub pasw dla rowerw w ul. Dolna Wilda na pnoc od ul. w. Jerzego, nierwna nawierzchnia midzy Pl. Wiosny Ludw a Starym Rynkiem, nielegalny ruch i parkowanie samochodw na ul. Pwiejskiej)

bezporednio

atrakcyjno bezpieczestwo

niespeniony (nierwny bruk na ul. Szkolnej i ul. Wrocawskiej, brak moliwoci legalnego przejazdu przez Pl. Wiosny Ludw od strony Starego Rynku w stron Wildy) Tabela 12. Ocena jakoci trasy nr 6 (Stary Rynek - skrzyowanie ul. Dolna Wilda z ul. Hetmask)

wygoda

Wymg C.R.O.W. spjno bezporednio

Trasa nr 7 (Stary Rynek - skrzyowanie ul. Dbrowskiego z ul. eromskiego) niespeniony (infrastruktura rowerowa wystpuje jedynie fragmentarycznie) speniony w czci (brak moliwoci jazdy pod prd ul. Fredry i przez Pl. Wolnoci wymusza objazdy w przypadku podry w stron Starego Rynku; z drugiej strony dziki poprowadzeniu trasy przez most Teatralny trasa rowerowa jest krtsza od trasy pokonywanej samochodem) niespeniony na ponad 50% dugoci trasy (ze warunki ruchu na ul. Dbrowskiego - duy ruch samochodw, trudnoci z omijaniem zatorw, nierwna nawierzchnia) niespeniony na ponad 50% dugoci trasy (brak infrastruktury dla rowerw w ul. Dbrowskiego, nierwny bruk)

atrakcyjno bezpieczestwo wygoda

niespeniony (liczne bariery - zwaszcza nieprzyjazna rowerzystom sygnalizacja wietlna na skrzyowaniu ulic Dbrowskiego i Roosevelta, nierwny bruk na ul. Paderewskiego i ul. Dbrowskiego - skutkujce duymi stratami czasu) Tabela 13. Ocena jakoci trasy nr 7 (Stary Rynek - skrzyowanie ul. Dbrowskiego z ul. eromskiego)

Analizujc powysze trasy odstpiono zarazem od odrbnego badania wpywu inwestycji drogowych na ich standard. Wynikao to z faktu, e w ostatnich paru latach nie przeprowadzono adnych inwestycji, ktre wizayby si z istotnymi zmianami na duszych odcinkach tyche tras. Reasumujc, sformuowa naley nastpujce wnioski dotyczce gwnych tras rowerowych prowadzcych do centrum Poznania: 1. Ukad tras rowerowych prowadzcych do centrum Poznania jest w duej mierze niekompletny. Spord siedmiu badanych tras a cztery nie s na znacznych fragmentach wyposaone w infrastruktur dla rowerw. Ponadto podczas bada pominito inne wane planowane trasy prowadzce do centrum miasta, na ktrych infrastruktura rowerowa nie

113

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

wystpuje w ogle (m.in. ul. Gogowska, ul. Grunwaldzka). 2. Jako wszystkich siedmiu badanych tras pozostawia bardzo wiele do yczenia. Prezentuj one w wikszoci niski standard. Najczstsze uchybienia to nieodpowiedni rodzaj lub zy stan nawierzchni, le dziaajca sygnalizacja wietlna (przyciski dla rowerw, dugi czas oczekiwania na zielone wiato) i bariery fizyczne (krawniki, supy). Tylko niektre fragmenty tras mona uzna za wzorcowe lub bliskie wzorcowym (m.in. kontrapasy w ul. Wronieckiej, drogi rowerowe w parku Wodziczki i przy czci ul. Armii Pozna). 3. Niski standard badanych tras powoduje, e nie speniaj one (poza niektrymi fragmentami) piciu wymogw C.R.O.W. 4. Gwn zalet badanych tras, z punktu widzenia wymogw C.R.O.W., jest ich bezporednio. Na sporych fragmentach prowadz one odcinkami drg niedostpnymi dla samochodw (np. trasa wzdu torw tramwajowych na Rataje, most Teatralny, park Wodziczki), co umoliwia istotne skrcenie trasy przejazdu. 5. Charakterystyczn cech badanych tras jest niespjno rozwiza technicznych (rne rodzaje nawierzchni, kontrapasy i pasy dwukierunkowe, wystpowanie, a na innych odcinkach brak segregacji ruchu pieszego i rowerowego). 6. Gwn wad tras jest brak odpowiedniego poziomu bezpieczestwa i wygody, wynikajcy z licznych uchybie szczegowo opisanych w analizie tras. 7. Niespenienie piciu wymogw C.R.O.W. powoduje, e wszystkie trasy wymagaj na sporych odcinkach modernizacji, remontw lub zmian w organizacji ruchu, ktre poprawiyby warunki ruchu rowerowego. 3. Dostpno rowerowa Starego Miasta Udogodnienia infrastrukturalne W centrum Poznania niewiele jest drg dla rowerw, bd te drg dla rowerw i pieszych. W wikszoci ulic Starego Miasta drogi takie nie s wszake potrzebne. Dominujcym rozwizaniem, sucym zapewnieniu rowerzystom odpowiednich warunkw poruszania si, powinno by natomiast uspokojenie ruchu samochodw (strefy "tempo 30", strefy zamieszkania), a nawet wyczenie danego obszaru z ruchu samochodw. Brak drg rowerowych (ewentualnie pasw dla rowerw) daje si we znaki na gwnych arteriach, takich jak ulice Krlowej Jadwigi, Garbary, Solna, Wolnica, Mae Garbary, Estkowskiego. Niewystpowanie w tych arteriach jakichkolwiek uatwie dla ruchu rowerowego powanie 114

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

ogranicza moliwo bezpiecznego dojazdu rowerem do centrum Poznania, a take moliwo poruszania si w obrbie tego obszaru. Wikszo istniejcych obecnie w centrum Poznania drg rowerowych wchodzi w skad opisanych wczeniej tras, czcych Stare Miasto z ssiednimi dzielnicami. Wrd pozostaych tego rodzaju drg na uwag zasuguje droga rowerowa w ul. Kazimierza Wielkiego. W ulicy tej, bdcej ulic jednokierunkow o dwch pasach ruchu oglnego, wprowadzono w I poowie lat 90. nietypow organizacj ruchu rowerw. Polega ona na tym, e dla rowerzystw jadcych w tym samym kierunku, co samochody, wyznaczono przy prawej krawdzi jezdni pas dla rowerw. Dla rowerzystw jadcych w kierunku przeciwnym przewidziano natomiast usytuowan po tej samej stronie jezdni jednokierunkow drog rowerow.

Fot. 151. Jednokierunkowa droga rowerowa w ul. Kazimierza Wielkiego. Z prawej strony widoczny pas dla rowerw na jezdni. (fot. Ryszard Rakower)

Fot. 152. le zaprojektowana droga rowerowa w ul. Grobla. Zamiast drogi rowerowej z kostki wystarczyoby uspokojenie ruchu i dopuszczenie ruchu rowerw pod prd na jezdni. (fot. Ryszard Rakower)

Standard wikszoci drg rowerowych na Starym Miecie jest niski. Najczstsze bdy popenione przy ich realizacji to nieodpowiednia nawierzchnia (kostka betonowa lub pyty chodnikowe, brak fizycznej segregacji ruchu pieszego i rowerowego, a take rozwizania na skrzyowaniach, zwaszcza sposb dziaania sygnalizacji wietlnej, skutkujce znacznymi stratami czasu). Na tle innych drg stosunkowo dobrze wypada wspomniana droga rowerowa przy ul. Kazimierza Wielkiego, ktra na wikszej czci jest oddzielona od chodnika pasem zieleni i posiada now nawierzchni bitumiczn. I na tej drodze wystpuj wszake powane uchybienia, jak obiekty naruszajce skrajni (m.in. supy) oraz brak poczenia ze znajdujcym si po przeciwnej stronie jezdni wylotem ul. Cegielskiego. Do najgorzej zaprojektowanych i wykonanych drg rowerowych w centrum Poznania nale natomiast dwie krtkie drogi w ul. Kociuszki (midzy ul. Pwiejsk a ul. Ratajczaka). 115

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Powstay one w latach 2006-2007 podczas przebudowy ul. Kociuszki, zwizanej z rozbudow Starego Browaru. Niestety, wbrew obietnicom inwestora - Fortis sp. z o.o., zamiast nawierzchni bitumicznej wykonano dla rowerzystw, za zgod Zarzdu Drg Miejskich, nawierzchni z kostki. Co wicej - na wysokoci muru oporowego przy Starym Browarze powstaa wsplna droga dla rowerw i pieszych o szerokoci zaledwie 1,30 m, tj. ponad dwukrotnie mniej, ni wymagaj przepisy. Po kontroli Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego okazao si, e na tym odcinku projekt przewidywa jedynie chodnik, w zwizku z czym znaki oznaczajce drog dla rowerw i pieszych zostay usunite. Na ul. Kociuszki pozostay zatem dwa krtkie odcinki drg rowerowych, pomidzy ktrymi powstaa luka o dugoci 130 m, w tym ok. 60 m na wysokoci muru oporowego. ZDM odmwi poczenia tyche drg np. poprzez miejscowe zawenie jezdni lub rezygnacj z mao uczszczanego chodnika po jej przeciwnej stronie. Po ubu stronach muru oporowego ustawiono za to znaki
przy murze oporowym (fot. Ryszard Rakower)

oznaczajce drog dla pieszych i tablice wskazujce na Fot. 153. Oznakowanie ul. Kociuszki konieczno... przeprowadzenia rowerw. Oprcz drg rowerowych infrastruktura rowerowa w centrum Poznania obejmuje rwnie pasy dla rowerw. Wyrni naley wrd nich: pasy dwukierunkowe, pasy jednokierunkowe (zgodne z kierunkiem ruchu na jezdni), pasy jednokierunkowe pod prd w ulicach jednokierunkowych (kontrapasy). Wyznaczanie na jezdniach dwukierunkowych pasw dla rowerw to rozwizanie niebezpieczne, niezgodne z najlepsz praktyk i niemal nieznane w Europie Zachodniej. Wady takiego rozwizania zostay szerzej wskazane w opisie trasy rowerowej ze Starego Rynku w stron Chartowa. Trasa ta obejmuje pasy dwukierunkowe w ulicach Wszystkich witych i Mostowej. Ponadto dwukierunkowe pasy dla rowerw wystpuj w ulicach Krakowskiej, Ks. Jzefa i w. Wojciech, a take na bardzo krtkim odcinku Al. Niepodlegoci (pod wiaduktem kolejowym).

116

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Fot. 154. Jednokierunkowy pas dla rowerw na ul. w. Wojciech (fot. Ryszard Rakower)

Fot. 155. Kontrapas w ul. Noskowskiego (fot. Ryszard Rakower)

Jednokierunkowe pasy dla rowerw (zgodne z kierunkiem ruchu na jezdni) wystpuj na Starym Miecie na wspomnianej ju ul. Kazimierza Wielkiego, przy skrzyowaniu ulic Strzeleckiej i Garbary, a take na krtkim odcinku ul. w. Wojciech u zbiegu z ul. Ks. Jzefa. Kontrapasy dla rowerw oznakowano dotd (za pomoc oznakowania pionowego i poziomego) na czterech ulicach Starego Miasta: Wronieckiej, Za Bramk, Paderewskiego i Noskowskiego. Do kategorii tej nie zaliczono ulic, w ktrych legalizacja ruchu rowerowego pod prd nastpia jedynie za pomoc oznakowania pionowego. List udogodnie infrastrukturalnych dla rowerw w centrum Poznania zamykaj stojaki rowerowe. Problematyka parkowania rowerw szerzej przedstawiona zostaa w rozdziale II.

Fot. 156. Stojaki przed sklepem rowerowym przy ul. Kwiatowej (fot. Ryszard Rakower)

Fot. 157. Stojaki na ul. Grobla przed budynkiem Wielkopolskiej Spki Gazownictwa (fot. Ryszard Rakower )

Na Starym Miecie wystpowao w poowie 2011 r. ok. 100 stojakw umoliwiajcych przypicie ramy roweru. W liczbie tej zawieraj si stojaki zakupione na koszt miasta, ufundowane przez spk Agora S.A., a take niewielka liczba stojakw sfinansowanych przez inne podmioty. 117

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Ryc. 8. Udogodnienia infrastrukturalne dla rowerw w centrum Poznania, podkad na podstawie OpenStreetMap.

118

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Udogodnienia organizacyjne i porednie Dostpno Starego Miasta dla ruchu rowerowego zasuguje na przeanalizowanie rwnie pod ktem udogodnie organizacyjnych i porednich, ktre tylko w czci pokrywaj si z przedstawionymi wyej udogodnieniami infrastrukturalnymi. Do udogodnie organizacyjnych i porednich zaliczono moliwo poruszania si rowerami pod prd ulicami jednokierunkowymi, deptaki udostpnione rowerzystom, sygnalizacj wietln dla rowerw, ograniczenia parkowania samochodw, a take wystpowanie form uspokojenia ruchu samochodw. Wikszo ulic w centrum Poznania to ulice jednokierunkowe. Rozwizanie takie sprzyja uspokojeniu ruchu samochodw, jednake - o ile nie wie si z umoliwieniem ruchu rowerowego pod prd - ma negatywny wpyw na warunki ruchu rowerowego (wyduenie trasy, a tym samym nisza atrakcyjno i konkurencyjno czasowa roweru). Std te powszechn praktyk w Europie Zachodniej jest dopuszczanie ruchu rowerowego pod prd na wikszoci ulic jednokierunkowych w obszarach rdmiejskich. Takie samo rozwizanie wprowadzono w 2010 r. w centrum Gdaska.

Fot. 158. W centrum Poznania dominuj ulice jednokierunkowe bez moliwoci jazdy rowerem pod prd; Pl. Midzymocie. (fot. Ryszard Rakower)

Fot. 159. Na ul. Kramarskiej umoliwiono rowerzystom jazd pod prd za pomoc samego oznakowania pionowego (fot. Ryszard Rakower )

Wrd kilkudziesiciu ulic jednokierunkowych w centrum Poznania ulic, ktrym mona porusza si rowerem pod prd, jest wci niewiele. Do ulic Starego Miasta dostpnych dla rowerw pod prd zaliczy naley ulice jednokierunkowe, w ktrych: biegn drogi rowerowe umoliwiajce jazd w przeciwnym kierunku, wyznaczono dwukierunkowe pasy dla rowerw, wyznaczono jednokierunkowe pasy dla rowerw jadcych pod prd (kontrapasy), umoliwiono jazd pod prd za pomoc samego oznakowania pionowego. Do ulic z drogami dla rowerw (lub drogami dla rowerw i pieszych) umoliwiajcymi

119

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

poruszanie si w kierunku przeciwnym ni po jezdni, nale ulice Armii Pozna i Kazimierza Wielkiego oraz fragmenty ulic Grobla, Mostowej, Krakowskiej, Kociuszki i Fredry. Lokalizacje jednokierunkowych pasw dla rowerw jadcych pod prd (kontrapasw) oraz pasw dwukierunkowych wskazano powyej w analizie udogodnie infrastrukturalnych. Do ulic, w ktrych umoliwiono jazd pod prd za pomoc samego oznakowania pionowego (czyli tabliczek "Nie dotyczy rowerw" pod znakami zakazu wjazdu i znakami "droga jednokierunkowa"), nale ul. Kramarska wraz z fragmentem ul. Klasztornej (od ul. Wielkiej do ul. 23 Lutego), ul. Stawna, ul. Masztalarska, ul. Zamkowa i ul. Mokra. Do ostatniej z wymienionych kategorii ulic zaliczy naley rwnie ul. Pwiejsk, ktra stanowi deptak udostpniony rowerzystom oraz pojazdom upowanionym. Pojazdy poruszajce si ul. Pwiejsk obowizuje ruch jednokierunkowy, jednake ruch rowerw moe odbywa si take w kierunku przeciwnym. Wanym udogodnieniem organizacyjnym dla ruchu rowerowego jest rwnie moliwo legalnego poruszania si rowerami po Starym Rynku oraz przylegymi ulicami wyczonymi z ruchu samochodw (za wyjtkiem pojazdw upowanionych). Podkreli naley, e obszar wok Starego Rynku wyczony z ruchu samochodw jest - w porwnaniu z miastami na Zachodzie - bardzo may. Obejmuje on ulice dobiegajce do Starego Rynku zwykle jedynie do kolejnej przecznicy, a take m.in. ulice Kramarsk, Klasztorn, Kozi i Gobi. Powanym problemem jest nagminne, zwykle bezkarne, niestosowanie si do obowizujcych zakazw i niezgodne z prawem poruszanie si lub parkowanie samochodw na tym obszarze. Ten sam problem dotyczy ul. Pwiejskiej, ktra niekiedy bardziej przypomina parking ni deptak.
Fot. 160. Oznakowanie ul. Koziej od strony Pl. Kolegiackiego (fot. Ryszard Rakower)

Jak ju wspomniano w rozdziale II jedynie cz Starego Miasta (rejon Starego Rynku, Rybaki, w. Wojciech) objta jest strefami "tempo 30". Stary Rynek i niektre przylege ulice (np. ul. Zamkowa), a wyjtkowo take inne ulice Starego Miasta (np. ul. azienna), s natomiast objte strefami zamieszkania. Wprowadzenie wspomnianych stref nie wizao si z wprowadzeniem rozwiza wymuszajcych ograniczenie prdkoci, takich jak zwenia, szykany itp. Jedynie na ul. 120

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

w. Wojciech zastosowano w 2010 r. progi zwalniajce.

Fot. 161. Oznakowanie ul. Mokrej od strony ul. Wronieckiej (fot. Ryszard Rakower)

Fot. 162. W wikszoci ulic objtych strefami "tempo 30" brak jest rozwiza wymuszajcych ograniczenie prdkoci; ul. Duga (fot. Ryszard Rakower)

Uspokojeniu ruchu w centrum miasta sprzyja powinno objcie caego jego obszaru Stref Parkowania. Nagminne w praktyce parkowanie poza wyznaczonymi miejscami postojowymi w znacznym stopniu niweczy jednak korzyci wice si z istnieniem strefy. Jak wskazuj obserwacje, kierowcy parkujcy poza wyznaczonymi w strefie miejscami postojowymi, zwykle nie uiszczaj opat, a zarazem ich pojazdy nie s kontrolowane pod ktem uiszczenia opaty.

Fot. 163. Ul. Kwiatowa przed skrzyowaniem z ul. Pwiejsk (fot. Ryszard Rakower)

Fot. 164. Sygnalizacja na skrzyowaniu ulic Mostowej i Kazimierza Wielkiego (fot. Ryszard Rakower)

Do udogodnie organizacyjnych dla rowerzystw zaliczono te sygnalizacj wietln dla rowerw. W wikszoci przypadkw osobna sygnalizacja stanowi jednak uatwienie dla rowerzystw jedynie formalnie. W praktyce z uwagi na nieprzyjazny rowerzystom, a czsto take niezgodny z prawem sposb dziaania sygnalizacji (konieczno wczania przyciskw, dugi czas oczekiwania na zielone wiato, konieczno pokonywania skrzyowania w kilku etapach) sygnalizacja zwykle stanowi dla nich utrudnienie, a nie uatwienie. 121

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Ryc. 9. Udogodnienia organizacyjne i porednie dla rowerw w centrum Poznania, podkad na podstawie OpenStreetMap.

122

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Rodzaje nawierzchni Istotnym czynnikiem decydujcym o warunkach ruchu rowerowego w centrum Poznania jest nawierzchnia drg. Nawierzchnie wystpujce w obszarze Starego Miasta zakwalifikowano, wedug ich rodzaju, do czterech kategorii, odpowiadajcych kolorom uytym na poniszej mapie. Wyrniono nastpujce rodzaje nawierzchi: asfalt (kolor zielony), betonowa kostka brukowa, pyty chodnikowe, kostka kamienna o wysokim stopniu rwnoci (kolor granatowy), bruk kamienny (kolor czerwony) oraz drogi gruntowe (kolor pomaraczowy). Gdy w danej ulicy biegnie droga rowerowa posiadajca inn nawierzchni ni jezdnia, zaznaczono kolor waciwy dla nawierzchni, z ktrej zobligowani s korzysta rowerzyci. Nawierzchni najczciej spotykan na Starym Miecie jest nawierzchnia asfaltowa, aczkolwiek jej udzia niewiele przekracza 50% dugoci sieci drogowej tego obszaru. Drogi o nawierzchni asfaltowej dominuj w zachodniej oraz poudniowo-wschodniej czci Starego Miasta. Nale do nich gwne arterie, pozbawione infrastruktury rowerowej (np. ul. Garbary), a take ulice z pasami dla rowerw (np. ul. Wroniecka, cz ul. Mostowej). Jako nawierzchni asfaltowej jest zrnicowana zarwno na poszczeglnych ulicach, jak rwnie na ich odcinkach. Obok odcinkw asfaltowych jezdni, drg rowerowych i innych drg wykorzystywanych przez rowerzystw, ktrych nawierzchnia nie budzi zastrzee, zdarzaj si odcinki, na ktrych wystpuj liczne pknicia i ubytki asfaltu oraz nierwnoci zagraajce bezpieczestwu rowerzystw (np. ul. Ks. Jzefa, a take drogi w parku midzy mostami Krlowej Jadwigi i w. Rocha).

Fot. 165. Zniszczona nawierzchnia pasa dla rowerw w ul. Ks. Jzefa (fot. Aleksandra Kamierczak)

Fot. 166. Nierwny bruk na ul. Za Bramk (fot. Ryszard Rakower)

W centralnej czci rdmiecia (okolice Starego Rynku) wystpuje prawie wycznie nawierzchnia z bruku kamiennego. Jest ona niezwykle uciliwa dla rowerzystw ze wzgldu na wywoywane przez niego w czasie jazdy mikrowstrzsy. Co istotne, jak ju wspomniano, stan 123

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

i stopie rwnoci tego rodzaju nawierzchni na wielu ulicach Starego Miasta s znacznie gorsze ni w innych miastach, np. we Wrocawiu. Bruk wystpujcy w Poznaniu jest szczeglnie dokuczliwy dla rowerzystw z uwagi na nierwno uytego materiau, jak i niestaranne lub nietrwae wypenianie szczelin midzy poszczeglnymi elementami. Co gorsza, wyjtkowo nierwna nawierzchnia brukowa uoona zostaa w minionych latach w kolejnych ulicach, np. Szewskiej. Na kilku ulicach w centrum Poznania rowerzyci poruszaj si po nawierzchni z betonowej kostki brukowej, pyt chodnikowych lub kostki kamiennej o wysokim stopniu rwnoci. Nawierzchni z kostki betonowej lub pyt posiadaj niektre drogi rowerowe w centrum Poznania, m.in. przy ul. Kociuszki i ul. Dowbora-Munickiego oraz na mocie Teatralnym. Taka nawierzchnia, cho bardziej znona ni bruk kamienny, rwnie stanowi utrudnienie dla rowerzystw. Jak wynika z raportu Umwelt - und Prognose - Institut e.V. "UPI-Bericht 41" rowerzysta poruszajcy si po nawierzchni z kostki napotyka opory toczenia o 30% (dotyczy kostki bezfazowej) a nawet o 40% (dotyczy kostki fazowanej) wiksze ni w przypadku nawierzchni asfaltowej. Z tego wzgldu w krajach o duym dowiadczeniu w dziedzinie projektowania drg dla rowerw - np. Holandii, Danii i Szwecji kostka betonowa niemal w ogle nie jest ju stosowana na drogach rowerowych. Nie stosuje si jej rwnie w innych duych polskich miastach. Kostka kamienna o wysokim stopniu rwnoci wystpuje w Poznaniu m.in. na jezdniach ul. Pwiejskiej, a take na czci ul. Podgrnej i Al. Marcinkowskiego. Stanowi ona dobr alternatyw dla powszechnie wystpujcego na Starym Miecie nierwnego bruku kamiennego.

Fot. 167. Nierwny bruk na ul. Szyperskiej (fot. Ryszard Rakower)

Fot. 168. Droga gruntowa wzdu Warty, biegnca po wale przeciwpowodziowym (fot. Ryszard Rakower)

Najmniej liczne na badanym terenie s drogi gruntowe. Naley do nich droga biegnca po wale przeciwpowodziowym wzdu lewego brzegu Warty, midzy ul. Chwaliszewo a ul. Za Grobla, wraz z krtkimi cznikami z ulicami Tylne Chwaliszewo i Czartoria. 124

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Ryc. 10. Rodzaje nawierzchni w centrum Poznania, podkad na podstawie OpenStreetMap.

125

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Bariery infrastrukturalne Powysza analiza udogodnie dla rowerzystw w centrum Poznania, a take analiza dotyczca nawierzchni, pozwolia zarazem okreli najwaniejsze bariery dla ruchu rowerowego. Nale do nich brak drg lub pasw dla rowerw w wikszoci arterii, brak moliwoci poruszania si pod prd wikszoci ulic jednokierunkowych, brak uspokojenia ruchu w znacznej czci Starego Miasta oraz nieprzyjazna rowerzystom nawierzchnia. Ponisze bariery infrastrukturalne stanowi zatem w istocie jedynie uzupenienie listy gwnych utrudnie napotykanych przez rowerzystw. Do niewskazanych wczeniej barier zaliczy naley wystpowanie w centrum miasta wielu zalepionych ulic. W Europie Zachodniej powszechn praktyk jest, e w tego rodzaju ulicach brak moliwoci przejazdu dotyczy jedynie samochodw; rowerzystom umoliwia si natomiast kontynuacj podry. W tym celu wyznacza si skrty rowerowe lub krtkie odcinki drg rowerowych. W Poznaniu przykadem takiego skrtu rowerowego jest skrt za hotelem "Polonez", czcy lepe zakoczenie ul. Kociuszki z ul. Ks. Jzefa. W innych ulicach Starego Miasta podobne uatwienia nie wystpuj, mimo e czsto ich wprowadzenie wymagaoby jedynie obnienia krawnikw.

Fot. 169. Zalepione zakoczenie ul. ydowskiej (fot. Ryszard Rakower)

Fot. 170. Zalepione zakoczenie ul. Stawnej (fot. Ryszard Rakower)

Ulicami, w ktrych mona by tanim kosztem, sprowadzajcym si zazwyczaj do obnienia krawnikw, otworzy dla rowerzystw zalepione zakoczenia, s dwie ulice dobiegajce do Starego Rynku (Franciszkaska i ydowska), a take blisko 10 innych ulic w centrum Poznania (np. Stawna, Wieniawskiego, Chopina, Nowowiejskiego, Kwiatowa). Do barier infrastrukturalnych napotykanych przez rowerzystw w centrum Poznania nale rwnie wysokie krawniki na drogach rowerowych lub innych drogach wykorzystywanych przez 126

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

rowerzystw. Kilkucentymetrowe krawniki na drogach dla rowerw, czy te drogach dla rowerw i pieszych, istotnie obniaj komfort jazdy, a zarazem stanowi zagroenie dla rowerzystw. Tego rodzaju utrudnienia wystpuj m.in. na drodze dla rowerw w Al. Niepodlegoci (przy wjedzie na jezdni przy wiadukcie kolejowym), na drodze dla rowerw i pieszych po zachodniej stronie ul. Mostowej (przy skrzyowaniu z ul. w. Marii Magdaleny oraz pobliskim wjedzie na posesj), a take w ul. Krakowskiej przy przejedzie dla rowerzystw (przy skrzyowaniu z ul. Strzeleck). Wysokie krawniki utrudniaj te wjazd na skrt rowerowy czcy ul. Kociuszki z ul. Ks. Jzefa. Przykadami innych miejsc, w ktrych wysokie krawniki utrudnia mog ruch rowerowy, s wjazd z ul. Krlowej Jadwigi na drog parkow midzy mostem Krlowej Jadwigi a ul. Strzeleck, a take wjazd z ul. Chwaliszewo na uczszczan przez rowerzystw drog gruntow, biegnc wzdu Warty w stron mostu w. Rocha. W kilku punktach barier dla ruchu rowerowego stanowi te schody. Wystpuj one przy lepych zakoczeniach ulic Szyperskiej i Wenecjaskiej, przy przejciu pod torami kolejowymi, czcym ul. Ku Cytadeli z ul. Armii Pozna, a take midzy nadwarciaskim bulwarem a ul. Krlowej Jadwigi. O ile w ostatnim przypadku wystpuje dua rnica wysokoci, to w pozostaych miejscach bariery te mona bez wikszych trudnoci usun poprzez stworzenie pochylni.

Fot. 171. Schody przy zalepionym zakoczeniu ul. Szyperskiej (fot. Ryszard Rakower)

Fot. 172. Schody przy zalepionym zakoczeniu ul. Wenecjaskiej (fot. Ryszard Rakower)

127

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Ryc. 11. Bariery infrastrukturalne dla rowerw w centrum Poznania, podkad na podstawie OpenStreetMap.

128

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Bariery organizacyjne Katalog barier, ktre napotykaj rowerzyci w centrum Poznania, zamykaj rnego rodzaju bariery organizacyjne. Zaliczono do nich ulice z zakazem ruchu, skrzyowania, ktrych pokonanie rowerem zajmuje wicej czasu ni pokonanie ich samochodem, a take konflikty z ruchem pieszym. Wytypowano te najwaniejsze miejsca parkowania samochodw na trasach rowerowych. Ulic, w ktrych ruch rowerw jest zabroniony, jest w centrum Poznania niewiele. S to ul. Wysoka i ul. Jana Baptysty Quadro na Starym Rynku, wyczone z ruchu wszelkich pojazdw oraz ul. Podgrna od ul. Wrocawskiej do ul. Zielonej, udostpniona jedynie pojazdom komunikacji publicznej. Zalegalizowanie ruchu rowerowego na ul. Wysokiej mogoby na niektrych relacjach uatwi poruszanie si po centrum, aczkolwiek poruszanie si ni byoby szczeglnie trudne z uwagi na bardzo nierwny bruk. Istotnego znaczenia dla warunkw ruchu rowerowego nie ma te zakaz ruchu w ul. Jana Baptysty Quadro, zwaywszy e poza t krtk ulic istnieje moliwo legalnego poruszania si rowerami po caym obszarze Starego Rynku. Warto doda, e znak zakazu ruchu w ul. Jana Baptysty Quadro ustawiony jest tylko z jednej strony - od strony ul. Wrocawskiej.

Fot. 173. Ul. Wysoka, wyczona z ruchu wszelkich pojazdw, w tym rowerw (fot. Radosaw Kulupa)

Fot. 174. Wjazd w ul. Podgrn od strony ul. Zielonej (fot. Ryszard Rakower)

Znaczc barier dla rowerzystw jest natomiast brak moliwoci legalnego poruszania si wspomnianym odcinkiem ul. Podgrnej. Ulic t wyczono z ruchu w zwizku z oddaniem w 2007 r. do uytku trasy tramwajowej na Rataje. Powstanie tej trasy skutkowao znaczc popraw warunkw dojazdu do centrum Poznania transportem publicznym, a take powizane byo z wyczeniem z ruchu samochodw czci ulic Podgrnej i Zielonej oraz ul. Dowbora-Munickiego. Niestety, najsabsz stron zrealizowanego projektu byy rozwizania dla ruchu rowerowego. Na ul. Podgrnej zabrako ich w ogle, co bardzo utrudnio poruszanie si rowerami midzy Pl. Wiosny Ludw a Pl. Bernardyskim. O ile jadc w stron Pl. Wiosny Ludw rowerzyci mog wybra,

129

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

zamiast ul. Podgrn, przejazd ul. Zielon i ul. Strzeleck, to w przypadku podry w przeciwnym kierunku jest to niemoliwe z uwagi na nieudostpnienie ul. Strzeleckiej dla ruchu rowerowego pod prd. Dojazd rowerem z Pl. Wiosny Ludw do Pl. Bernaryskiego lub dalej w stron Rataj wymaga wic znacznego nadkadania drogi, co obnia atrakcyjno ruchu rowerowego. Skrzyowania, ktrych pokonanie rowerem wymaga wicej czasu ni pokonanie ich samochodem, to skrzyowania, na ktrych organizacja ruchu, a zwaszcza sposb dziaania sygnalizacji wietlnej, dyskryminuje rowerzystw. Istniejce rozwizania wymuszaj przejazd przez dane skrzyowanie w kilku (nawet czterech) etapach, przy czym zielone wiato na wszystkich przejazdach nie zapala si jednoczenie. W wikszoci wskazanych miejsc zielone wiato dla rowerw niezgodnie z prawem nie zapala si przy tym automatycznie, ale dopiero po wczeniu przycisku. Podkreli naley, e wszystkie wskazane skrzyowania (a take zaliczony do tej samej kategorii barier przejazd dla rowerzystw przez ul. Mae Garbary) pooone s na gwnych trasach rowerowych. Rozwizania dla ruchu rowerowego na tych skrzyowaniach stanowi tym samym powane przeszkody utrudniajce dojazd do centrum. Istnienie tego rodzaju barier wskazuje zarazem na daleko idce, faktyczne uprzywilejowanie transportu samochodowego.

Fot. 175. Skrzyowanie al. Niepodlegoci z ul. Przepadek. Rowerzysta czeka na zielone wiato a 4 razy, kierowca tylko raz. (fot. Aleksandra Kamierczak)

Fot. 176. Nielegalne parkowanie na drodze dla rowerw i pieszych w ul. Mostowej (fot. Ryszard Rakower)

Do najwaniejszych miejsc, w ktrych dochodzi moe do konfliktw z ruchem pieszym, zaliczono fragmenty ul. Fredry, Al. Niepodlegoci, ul. Kociuszki, ul. Grobla i ul. Mostowej, a take ulice Dowbora-Munickiego i Pwiejsk. W wikszoci przypadkw tego rodzaju konfliktw daoby si unikn, gdyby nie bdy w projektach infrastruktury drogowej, skutkujce brakiem segregacji ruchu pieszego i rowerowego. Przykadowo, na ul. Fredry wydzielono drog rowerow z chodnika wycznie za pomoc oznakowania poziomego, nie rnicujc nawierzchni czy te poziomw drogi rowerowej i chodnika. Podobna sytuacja ma miejsce na ul. Kociuszki, 130

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

gdzie zamiast asfaltu na drodze rowerowej uoono nawierzchni z kostki, przy czym droga ta powstaa w tym samym poziomie co chodnik. Z kolei na ul. Mostowej i ul. Dowbora-Munickiego, mimo istnienia rezerw terenu, zbudowano w 2007 r. wsplne drogi dla rowerw i pieszych, zamiast osobnych drg rowerowych i chodnikw. Przy okazji budowy trasy tramwajowej na Rataje w 2007 r. zbudowano natomiast wydzielon drog rowerow po wschodniej stronie ul. Grobla (od ul. Mostowej do ul. Za Grobl), mimo e na tej ulicy wystarczyoby uspokojenie ruchu i umoliwienie rowerzystom jazdy pod prd. Po wschodniej stronie ul. Grobla nie wybudowano zarazem chodnika, mimo e po teje stronie ulicy usytuowano miejsca postojowe. W konsekwencji droga rowerowa suy gwnie pieszym. Bdy w projekcie, zrealizowanym w I poowie lat 90., skutkuj te nagminnym wykorzystywaniem przez pieszych drogi rowerowej przy al. Niepodlegoci (od ul. Kutrzeby do wiaduktu kolejowego). W przeciwiestwie do drogi rowerowej, chodnik pooony jest tam tu przy jezdni, a korzystanie z niego wie si z nadkadaniem drogi. W konsekwencji z chodnika nie korzysta niemal nikt, a wikszo pieszych porusza si po drodze dla rowerw. Jedynie rozwizanie wystpujce na ul. Pwiejskiej (deptak udostpniony rwnie rowerzystom) byoby trudno zastpi innym, bardziej satysfakcjonujcym. Ewentualne wydzielenie na ul. Pwiejskiej drogi rowerowej uzna naley za niecielowe z uwagi na ograniczon przestrze ulicy oraz due natenie ruchu pieszego i zwizany z nim brak moliwoci skutecznego zabezpieczenia drogi przed ruchem pieszym. Niedogodnoci zwizane z brakiem segregacji ruchu pieszego i rowerowego w ul. Pwiejskiej mona natomiast w czci wyeliminowa udostpniajc rowerzystom - dla niektrych relacji - alternatywne trasy, w szczeglnoci legalizujc ruch rowerowy pod prd w ulicach Strzeleckiej i Ratajczaka. Do miejsc, w ktrych najczciej dochodzi do blokowania tras rowerowych przez nielegalnie parkujce samochody, zaliczono ul. Wszystkich witych (od ul. Garbary do ul. Mostowej), ul. Paderewskiego oraz ul. Krakowsk (od ul. Pwiejskiej do ul. Rybaki). Niska skuteczno dziaa Policji i Stray Miejskiej sprawia, e problem nielegalnego parkowania we wskazanych miejscach od lat pozostaje nierozwizany. Bariery wskazane na ponisze mapie nie wyczerpuj katalogu barier organizacyjnych napotykanych przez rowerzystw w centrum Poznania. Wikszo pozostaych barier zwizanych z organizacj ruchu (zakazy lub nakazy skrtu) wynika wszake z braku moliwoci poruszania si pod prd ulicami jednokierunkowymi. Wrd innych, niezaznaczonych barier, do najwaniejszych naley brak moliwoci przejazdu od ul. Szkolnej przez Pl. Wiosny Ludw do ul. Pwiejskiej. 131

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Ryc. 12. Bariery organizacyjne dla rowerw w centrum Poznania, podkad na podstawie OpenStreetMap.

132

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

VI. Spoeczny udzia w propagowaniu ruchu rowerowego


Istotn rol w propagowaniu ruchu rowerowego w Poznaniu odgrywaj organizacje spoeczne dziaajce na rzecz rozwoju tej formy lokomocji. Zachcaj one do korzystania z rowerw, a zarazem dziaaj na rzecz rozwoju i poprawy jakoci infrastruktury rowerowej w miecie. Spord organizacji spoecznych zajmujcych si transportem rowerowym najdusz aktywnoci wykaza si moe Polski Klub Ekologiczny, ktry zabiega o rozwj infrastruktury rowerowej w Poznaniu ju na pocztku lat 90., przyczyniajc si do podjcia przez wczesne wadze miasta pierwszych po 1989 r. dziaa w tym zakresie. Rwnie w kolejnych latach PKE prowadzi dziaania na rzecz rozwoju ruchu rowerowego, m.in. poprzez wydawnictwa, wspprac z mass mediami, czy te - w 2009 r. - udzia w spotkaniach Rowerowego Zespou Konsultacyjnego. W 1993 r. dziaalno rozpocza w Poznaniu Sekcja Rowerzystw Miejskich. Organizacja, dziaajca pocztkowo w strukturach Polskiego Klubu Ekologicznego, od 1997 r. stanowi niezalene stowarzyszenie. W pierwszych latach dziaalnoci SRM organizowaa przejazdy rowerowe ulicami miasta, zabiegaa o rodki w budecie miasta na drogi rowerowe, zainicjowaa giedy rowerowe, ktre przez kilka lat odbyway si na Pl. Wielkopolskim, a take protestowaa przeciwko nieuwzgldnieniu drogi rowerowej w projekcie tzw. trasy rednicowej (obecnie ulice Mieszka I i Szeligowskiego). W 1993 r. zacz si rwnie ukazywa bezpatny biuletyn SRM "Ostatni Dzwonek", ktrego kolejne numery wydawane byy nieregularnie take w pniejszych latach. W ostatnich latach najwaniejsze formy aktywnoci Sekcji Rowerzystw Miejskich to przejazdy i miejskimi i inne imprezy rowerowe, za korespondencja i spotkania z wadzami miasta instytucjami odpowiedzialnymi transport, zgaszanie uwag do projektw rozwiza komunikacyjnych, wsppraca z mass mediami, a take prowadzenie serwisu internetowego
Fot. 177. Rowerowe powitanie wiosny, 21 marca 2010 r. (fot. Ryszard Rakower)

http://rowerowypoznan.pl/.

Do najwaniejszych imprez rowerowych SRM naley coroczne rowerowe powitanie 133

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

wiosny, ktre po raz pierwszy odbyo si w 1993 r. Podczas imprezy, poczonej z przejazdem przez centrum miasta, prezentowana jest zawsze, a nastpnie topiona, nietypowa marzanna - rekwizyt symbolizujcy wybrany problem, z ktrym zmagaj si rowerzyci. Dotd rol t peniy m.in. makieta kostki betonowej, znak zakazu wjazdu, pod ktrym nie ma tabliczki "Nie dotyczy rowerw", niefunkcjonalny stojak rowerowy czy te le przygotowany projekt pseudostandardw rowerowych dla Poznania, opracowany przez Urzd Miasta. SRM bya te wsporganizatorem wielkich przejazdw rowerowych ulicami Poznania w grudniu 2008 r. wraz z Koalicj Klimatyczn z okazji Konferencji Klimatycznej ONZ oraz w czerwcu 2009 r. wraz z fundacj All for Planet (przejazd poczony z otwarciem wza szlakw rowerowych na Malcie), a take organizatorem przejazdu w 2011 r. w ramach wita Cyklicznego. Kady przejazd przycign Fot. 178. Wielki przejazd rowerowy, 6 czerwca 2009 r.
(fot. Ryszard Rakower)

kilkuset uczestnikw. W pierwsz sobot kadego miesica (z wyczeniem wit) SRM organizuje ponadto rajdy rowerowe po Poznaniu lub najbliszych okolicach, ktre - niezalenie od rekreacyjnego charakteru - stanowi te niejednokrotnie okazj, by zapozna si ze stanem infrastruktury rowerowej w danej czci miasta lub w podpoznaskich miejscowociach i sformuowa propozycje usprawnie. Obserwacje czynione podczas rajdw, jak i przy innych okazjach przez czonkw i sympatykw stowarzyszenia, s wykorzystywane w korespondencji z wadzami miasta i miejskimi jednostkami odpowiedzialnymi za infrastruktur rowerow, zwaszcza Zarzdem Drg Miejskich. Kadego roku SRM kieruje do ZDM i innych miejskich instytucji kilkadziesit interwencji. Dotycz one m.in. stanu istniejcej infrastruktury rowerowej (zniszczona nawierzchnia, wysokie krawniki, zapadnite studzienki, le dziaajca sygnalizacja wietlna, bdy w oznakowaniu itd.), jak rwnie zawieraj propozycje jej rozwoju (np. poprzez legalizacj ruchu rowerowego pod prd w ulicach jednokierunkowych). Do najwaniejszych przedsiwzi stowarzyszenia w 2010 r. naleay rwnie m.in. organizacja konferencji "Rowerowa Polska, rowerowy Pozna?", powiconej problemom i perspektywom rozwoju ruchu rowerowego w miecie, a take realizacja projektu "Rowerowe Przyspieszenie". W ramach tego projektu w 10 poznaskich szkoach ponadpodstawowych odbyy 134

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

si zajcia na temat ruchu rowerowego w miecie, prowadzone przez czonkw stowarzyszenia. W 2010 r. Sekcja Rowerzystw Miejskich uruchomia te profil w portalu Facebook (http://www.facebook.com/rowerowypoznan), ktry w cigu ptora roku zyska ok. 3000 fanw, integrujc poznaskich rowerzystw. Stowarzyszeniem dziaajcym na rzecz poprawy sytuacji rowerzystw w Poznaniu jest rwnie Poznaska Masa Krytyczna, ktra organizuje comiesiczne przejazdy ulicami miasta (w ostatni pitek kadego miesica). Stowarzyszenie uczestniczyo te w pracach Rowerowego Zespou Konsultacyjnego, organizuje spotkania powicone problemom ruchu rowerowego, a take kieruje do wadz Poznania petycje dotyczce infrastruktury rowerowej i zabiega o zwikszenie rodkw na drogi rowerowe w budecie miasta. Do organizacji spoecznych, ktre w ostatnich dwch latach aktywnie zaangaoway si w dziaania na rzecz ruchu rowerowego, nale rwnie stowarzyszenia My-Poznaniacy i Mobilny Pozna. Oba stowarzyszenia zabiegaj o rozwj infrastruktury rowerowej poprzez korespondencj z wadzami miasta (zwaszcza w sprawie budetu i uspokojenia ruchu w centrum Poznania) oraz zgaszanie wasnych propozycji rozwiza komunikacyjnych. Przedstawiciele stowarzyszenia My-Poznaniacy aktywnie uczestniczyli te w niemal wszystkich spotkaniach Rowerowego Zespou Konsultacyjnego, dziaajcego od maja 2009 r. do stycznia 2010 r. Oba stowarzyszenia wsporganizoway rwnie 22 wrzenia 2010 r., wraz z innymi organizacjami rowerowymi, happening z okazji Europejskiego Dnia bez Samochodu.
Fot. 179. Happening z okazji Europejskiego Dnia bez Samochodu, 22 wrzenia 2010 r. (fot. Ryszard Rakower)

Dziaania na rzecz poprawy sytuacji rowerzystw podejmowaa te w ostatnich latach Rowerownia, ktra zorganizowaa m.in. demonstracj rowerow przed Urzdem Miasta. W spoeczne dziaania na rzecz ruchu rowerowego zaangaoway si w minionych latach rwnie niektre rady osiedli. Do najbardziej zaangaowanych w ostatnim czasie samorzdw osiedlowych zaliczy naley Rad Osiedla wierczewo, ktra zabiega o legalizacj ruchu rowerowego pod prd na ulicach na terenie osiedla, a take doprowadzia m.in. do powstania nowych skrtw rowerowych (poprzez umieszczenie tabliczek "Nie dotyczy rowerw" pod

135

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

znakami zakazu ruchu) i do zmiany programu sygnalizacji na skrzyowaniu ulic Leszczyskiej i Bohaterw Westerplatte w taki sposb, by rowerzyci nie byli zmuszani (wbrew obowizujcemu prawu) do wczania przyciskw. Z kolei Rada Osiedla Rybaki-Piaski wystpia w 2009 r. z inicjatyw patroli rowerowych majcych na celu zbadanie infrastruktury rowerowej na terenie osiedla i sformuowanie propozycji zmian. Pierwszy tego rodzaju patrol odby si, przy wsppracy Sekcji Rowerzystw Miejskich, w sierpniu 2009 r., a drugi w sierpniu 2010 r. W patrolach uczestniczyli zarwno radni Osiedla Rybaki-Piaski, czonkowie Fot. 180. Uczestnicy patrolu rowerowego na
Rybakach (25 sierpnia 2010 r.)

SRM, jak i inni zainteresowani mieszkacy, a w 2010 r. take przedstawiciel Stray Miejskiej. Po kadym z patroli Rada Osiedla Rybaki-Piaski i SRM wystosoway do Zarzdu Drg Miejskich (a w 2010 r. take do Zarzdu Zieleni Miejskiej) pisma z licznymi wnioskami o popraw warunkw ruchu rowerowego. Wnioski z patroli dotyczyy m.in. ustawienia nowych stojakw rowerowych, poprawy bezpieczestwa na pasie dla rowerw na ul. Krakowskiej, legalizacji ruchu rowerowego pod prd w niektrych ulicach jednokierunkowych, napraw nawierzchni i usunicia bdw w oznakowaniu. W 2010 r. zbadano te, czy zrealizowane zostay wnioski z poprzedniego patrolu i przypomniano Zarzdowi Drg Miejskich o obietnicach sprzed roku. Dziki patrolom udao si dotd poprawi warunki ruchu rowerowego m.in. poprzez wyczenie sygnalizacji wietlnej na drodze rowerowej przy ul. Kociuszki przy nieuywanym wyjedzie ze Starego Browaru, uoenie czerwonej nawierzchni na pasie dla rowerw na ul. Krakowskiej na skrzyowaniach z ulicami kow i Rybaki, a take poprzez ustawienie nowych stojakw rowerowych. Od 2011 r., po reformie samorzdw pomocniczych, wspomniane dziaania na rzecz ruchu rowerowego kontynuuje Rada Osiedla Stare Miasto. Z inicjatywy rady latem 2011 r. odby si kolejny patrol rowerowy z udziaem czonkw SRM, a take zaproszonych przedstawicieli Stray Miejskiej i Zarzdu Drg Miejskich. Rada Osiedla Stare Miasto zaangaowaa si rwnie w dziaania na rzecz uspokojenia ruchu w centrum Poznania. Rada popieraa przyjazne rowerzystom rozwizania podczas konsultacji projektu i zadeklarowaa jego dofinansowanie.

136

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

VII. Przykady dobrej praktyki


Infrastruktur rowerow w stolicy Wielkopolski charakteryzuje bardzo rny standard. Niestety, znaczca cz istniejcej infrastruktury to trasy prezentujce nisk lub jedynie przecitn jako. Mona jednak rwnie wskaza przykady rozwiza dla ruchu rowerowego, ktre zasuguj na potraktowanie ich jako wzorcowych lub bliskich wzorcowym. Mog one tym samym suy jako przykady dobrej praktyki, warte naladowania zarwno w Poznaniu, jak i w innych miastach. 1. Droga rowerowa w ul. Bukowskiej (od ul. Polskiej do ul. Przybyszewskiego) Droga dla rowerw po pnocnej stronie ul. Bukowskiej od ul. Polskiej do ul. Przybyszewskiego wykonana zostaa w 2 etapach w latach 2008-2009. Jej projekt, sporzdzony w 2007 r., by na wczesnym etapie konsultowany z Sekcj Rowerzystw Miejskich. Zarwno zaoenia projektu, jak i konsultacje z uytkownikami rowerw, doprowadziy do realizacji drogi rowerowej wysokiej jakoci, zasugujcej na uznanie jej za najlepiej zaprojektowan i wykonan tego typu drog w Poznaniu. Droga rowerowa przy ul. Bukowskiej zaprojektowana zostaa na odcinku charakteryzujcym si istotnymi ograniczeniami terenowymi, wynikajcymi z usytuowania z jednej strony szpaleru drzew i przystankw autobusowych, a z drugiej strony ogrodze przylegych nieruchomoci (szpitala, placu zabaw, konsulatu Federacji Rosyjskiej oraz budynkw mieszkalnych). Tak ograniczona przestrze zagospodarowana zostaa w sposb optymalny. W miejsce dotychczasowego, zniszczonego chodnika zaprojektowano od strony jezdni dwukierunkow drog rowerow, a od strony przylegych nieruchomoci nowy chodnik. Usytuowanie chodnika i drogi rowerowej wzgldem jezdni odwrcono jedynie na wysokoci przystankw autobusowych. Droga rowerowa otrzymaa na caej dugoci nawierzchni bitumiczn, a przylegy chodnik nawierzchni z kostki betonowej.

137

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Przy jej realizacji nie popeniono bdw czsto wystpujcych w przypadku innych inwestycji, takich jak urywanie nawierzchni drg rowerowych przy wjazdach na posesje, czy te niestaranne obnienie krawnikw. Na pozytywn ocen zasluguj te poszerzenia drogi rowerowej przy skrzyowaniu z ul. Szpitaln, zapewniajce powstanie odpowiedniego obszaru akumulacji, a take wjazd z jezdni ul. Szpitalnej, umoliwiajcy rowerzystom skrcajcym w ul. Bukowsk ominicie kolejki samochodw oczekujcych na zielone wiato. Prawidowo, w przeciwiestwie do wielu innych poznaskich drg rowerowych, zaprojektowano te sygnalizacj wietln, zapewniajc automatyczne zapalanie si zielonego wiata dla rowerw. Na przejazdach dla rowerzystw przez jezdni zastosowano natomiast Fot. 181. cznik umoliwiajcy wjazd na czerwon mas chemoutwardzaln.
drog rowerow przy ul. Bukowskiej z jezdni ul. Szpitalnej (fot. Micha Beim)

Mimo e powysze rozwizania stanowi powinny standard przy projektowaniu kadej drogi rowerowej (a nierzadko wynikaj z obowizujcych przepisw), praktyka w tym zakresie pozostawia wiele do yczenia. Przykad ul. Bukowskiej pokazuje, e uniknicie bdw w tym zakresie wymaga jedynie nieco dobrej woli projektanta i zarzdu drogi.

Fot. 182. Droga dla rowerw przy ul. Bukowskiej na wysokoci przystanku autobusowego (fot. Micha Beim)

Fot. 183. Droga dla rowerw przy ul. Bukowskiej uatwia poruszanie si nie tylko rowerzystom, ale i osobom niepenosprawnym. (fot. Micha Beim)

Projektujc drog rowerow przy ul. Bukowskiej w innowacyjny (jak na poznask 138

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

praktyk) sposb odgrodzono przestrze dla rowerzystw i dla pieszych na wysokoci przystankw autobusowych. Na wniosek Sekcji Rowerzystw Miejskich wzdu krawdzi drogi rowerowej umieszczono metalowe awki - podprki wzorowane na spotykanych m.in. we Francji. Nie tylko wyranie oddzielaj one obszar przystanku od drogi rowerowej, ale te zapewniaj osobom oczekujcym na autobus moliwo oparcia. Zasadniczym mankamentem opisanej drogi dla rowerw pozostaje natomiast to, e wytyczono j tylko po jednej stronie ulicy, mimo e wane rda i cele podry rowerowych (zabudowa mieszkaniowa, punkty handlowe i usugowe) znajduj si take po stronie przeciwnej. Docelowo za niezbdn uzna naley zatem dobudow drogi rowerowej po poudniowej stronie ul. Bukowskiej, ktra powinna prezentowa rwnie wysoki standard. Istniejca droga wymaga te jak najszybszego przeduenia w stron centrum Poznania.

2. Drogi rowerowe w ul. Szeligowskiego (od wjazdu do sklepu Tesco do ptli Poznaskiego Szybkiego Tramwaju) Ul. Szeligowskiego, wraz z ulicami Mieszka I oraz Armii Pozna, wchodzi w skad gwnej trasy rowerowej czcej pnocne dzielnice Poznania z centrum miasta. Tras t charakteryzuje generalnie niski standard, wynikajcy z nieuwzgldnienia drogi rowerowej w projekcie budowy tej ulicy w poowie lat 90. Zaniechania z lat 90. sprawiy, e trasa rowerowa przy ul. Szeligowskiego powstaa po naciskach spoecznych dopiero w 2000 r. Pocztkowo koczya si ona po poudniowej stronie skrzyowania z ul. Opieskiego, a po kilku latach przeduono j do ptli PST. Nie zbudowano jej jednak od podstaw, ale zrealizowano j poprzez przeksztacenie szerokiego chodnika w drog dla rowerw i pieszych. Taki sposb realizacji trasy sprawi, e ruch rowerowy nie zosta oddzielony od ruchu pieszego; nie zmieniono rwnie nawierzchni dotychczasowego chodnika, wykonanej z betonowej kostki brukowej. Przeprowadzona w 2007 r. przebudowa czci ul. Szeligowskiego (od ul. Opieskiego do ptli PST) stanowia okazj, by wyeliminowa wspomniane problemy i poprawi warunki ruchu rowerowego, jak i pieszego. Okazja ta zostaa dobrze wykorzystana. W miejsce wsplnej drogi dla rowerw i pieszych z kostki betonowej, usytuowanej tylko po jednej stronie jezdni, zaprojektowano i wykonano po obu stronach jezdni wydzielone asfaltowe drogi rowerowe oraz chodniki. 139

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Fot. 184. Ul. Szeligowskiego w trakcie przebudowy. Z lewej dotychczasowa droga dla rowerw i pieszych z kostki. Z prawej powstajca wydzielona droga rowerowa (fot. Ryszard Rakower)

Fot. 185. Ul. Szeligowskiego po przebudowie (fot. Micha Beim)

Warto doda, e podczas przygotowywania projektu miay miejsce konsultacje z Sekcj Rowerzystw Miejskich. Sposb modernizacji drogi rowerowej przy ul. Szeligowskiego na wspomnianym odcinku uzna naley za wzorcowy i wart powielenia na dalszych odcinkach tej ulicy, jak i w innych ulicach wyposaonych w infrastruktur rowerow nie speniajc odpowiednich wymaga jakociowych. 3. Ulice jednokierunkowe z dopuszczonym ruchem rowerowym pod prd Pozna by prawdopodobnie pierwszym miastem w Polsce, w ktrym zalegalizowano w niektrych ulicach ruch rowerowy pod prd. Wikszoci rozwiza w tym zakresie, pochodzcych z I poowy lat 90., nie sposb jednak uzna za przykady dobrej praktyki. Oznakowane w tamtym okresie w kilku ulicach pasy dwukierunkowe dla rowerw w ulicach jednokierunkowych (m.in. w ul. Krakowskiej) nie s rozwizaniem bezpiecznym ani praktykowanym w Europie Zachodniej. Za wzorcowy uzna naley natomiast pierwszy w Poznaniu (a pewnie i w Polsce) kontrapas, tj. jednokierunkowy pas pod prd na ulicy jednokierunkowej, ktry powsta w 1993 r. na ulicy Wronieckiej (od ul. Masztalarskiej do ul. Stawnej). Pas ten stanowi fragment wytyczonej wwczas trasy rowerowej czcej Stary Rynek ze Wzgrzem w. Wojciecha, przeduonej nastpnie w stron Soacza oraz w stron Cytadeli.

140

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Rwnie w I poowie lat 90. zalegalizowano za pomoc samych tabliczek ruch rowerowy pod prd na ul. Kramarskiej (od ul. ydowskiej w stron ul. Wielkiej). Mimo e rozwizania zastosowane na ul. Wronieckiej i ul. Kramarskiej doskonale si sprawdziy, na kolejne ulice z dopuszczonym ruchem rowerowym pod prd przyszo poznaskim rowerzystom czeka a ok. 10 lat. Dopiero w 2006 r. umoliwiono
Fot. 186. Ul. Kramarska. Widok od strony ul. ydowskiej (fot. Ryszard Rakower)

rowerzystom jazd pod prd kolejn ulic na Starym Miecie - ul. Paderewskiego, na ktrej oznakowany zosta kontrapas. W 2004 r. przeksztacono natomiast wski dwukierunkowy pas dla rowerw w ul. Za Bramk w pas jednokierunkowy (kontrapas). Z kolei w 2005 r. zalegalizowano za pomoc samego oznakowania pionowego ruch rowerowy pod prd na odcinku ul. Wronieckiej (fot. Ryszard Rakower) Kramarskiej od ul. Rynkowej do ul. Wronieckiej. Kolejne 2 ulice otwarto dla rowerzystw pod prd w 2009 r. - ul. Noskowskiego od ul. Chopina do ul. Libelta (kontrapas) oraz ul. Stawn od ul. Wronieckiej do ul. ydowskiej (samo oznakowanie pionowe). Z kolei w 2010 r. zalegalizowano ruch rowerowy pod prd za pomoc samego oznakowania pionowego na ul. Masztalarskiej. Rwnie w 2010 r. powsta kontrapas dla rowerw na ul. Skotarskiej (od ul. Wodarskiej do ul. Dobrowolskiego). Przykad ul. Skotarskiej zasuguje na szczeglne podkrelenie - jest to bowiem pierwsza w Poznaniu ulica pooona poza centrum miasta, na ktrej zalegalizowano ruch rowerowy pod prd. W 2011 r. zalegalizowano ruch rowerowy w kolejnych ulicach jednokierunkowych Reglowej, Mokrej, Zamkowej, Chrobackiej, Skwierzyskiej (od ul. Modawskiej do ul. Madziarskiej) i Winklera (od ul. Kasprzaka do ul. Gogowskiej). Za wyjtkiem ul. Winklera, gdzie wymalowano kontrapas we wszystkich tych ulicach umoliwiono rowerzystom jazd pod prd poprzez umieszczenie samych tabliczek pod znakami zakazu wjazdu oraz znakami "droga 141
Fot. 187. Ul. Stawna. Widok od strony ul.

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

jednokierunkowa".

Fot. 188. Kontrapas w ul. Skotarskiej (fot. Ryszard Rakower)

Fot. 189. Ul. Chrobacka po zalegalizowaniu ruchu rowerowego pod prd (fot. Ryszard Rakower)

Wskazane pozytywne przykady przemawiaj za realizacj tego rodzaju uatwie na skal duo wiksz ni dotd. Mimo dugich tradycji we wprowadzaniu ruchu rowerowego pod prd w ulicach jednokierunkowych, Pozna musi bowiem obecnie nadrabia dystans dzielcy go nie tylko od miast w Europie Zachodniej, ale i od kilku innych miast w Polsce.

142

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

VIII. Wypadki i kolizje z udziaem rowerzystw


Analizujc warunki ruchu rowerowego w Poznaniu nie sposb pomin danych dotyczcych wypadkw i kolizji z udziaem rowerzystw, zaistniaych w granicach miasta. To wanie liczba tego rodzaju zdarze jest wymiernym wyznacznikiem tego, czy dane miasto oferuje rowerzystom bezpieczne warunki poruszania si. Badajc dane dotyczce wypadkw i kolizji z udziaem rowerzystw pamita naley, e jazda rowerem, podobnie jak kady inny sposb przemieszczania si, zawsze wie si z okrelonym ryzykiem udziau w tego typu zdarzeniu. Ryzyka tego, wynikajcego z istoty ruchu drogowego, nie wyeliminowano nawet w miastach dysponujcych bardzo dobr infrastruktur rowerow. Dobra infrastruktura rowerowa pozwala wszake ryzyko to w istotny sposb zminimalizowa, tak by nie byo wysze ni w przypadku codziennego korzystania z innych sposobw przemieszczania si. Analiza danych dotyczcych wypadkw i kolizji powinna te zawsze uwzgldnia natenie ruchu rowerowego. Przykadowo, w niemieckim Mnster (Nadrenia Pnocna-Westfalia) dochodzio w latach 2004-2008 do ok. 600 zdarze rocznie, w wyniku ktrych rowerzyci zostali ranni48. Liczba ta jest znaczco wysza od liczby tego rodzaju zdarze na terenie Poznania, wynikajcej ze statystyk policyjnych. Co wicej - liczba mieszkacw Poznania ponad dwukrotnie przewysza liczb mieszkacw Mnster, ktra wynosi ok. 275 000. Prawidowa ocena poziomu bezpieczestwa ruchu rowerowego w obu miastach wymaga wszake uwzgldnienia, e w kadym dniu roboczym na terenie miasta Mnster realizowanych jest ok. 1,4 mln podry (z uwzgldnieniem podry pieszych), z czego a ok. 35%, tj. ok. 490 000, to podre rowerowe49. Na tym tle liczba zdarze z udziaem rowerzystw w Mnster - rednio 0,6 zdarzenia dziennie przy blisko 0,5 mln podry rowerowych dziennie - jawi si jako relatywnie niska. Z kolei liczb zdarze na terenie Poznania, zwaywszy na niewielkie natenie ruchu rowerowego, uzna naley za znaczc:

48 Mnster passt auf 09. Verkehrssicherheit in Mnster, Ordnungspartnerschaft Verkehrsunfallprvention, Kolonia 2010, s. 9. 49 Nahverkehrsplan Stadt Mnster, Miasto Mnster 2006, s. 21.

143

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011 2007 r. zdarzenia mier na miejscu mier w cigu 30 dni ciko rannych 128 1 0 29 2008 r. 144 0 0 32 2009 r. 155 1 2 23 2010 r. 156 1 2 25 Razem 583 3 4 109

lekko rannych 44 54 48 13 159 Tabela 14. Zdarzenia drogowe z udziaem rowerzystw w Poznaniu w latach 2007-2010, rdo: System Ewidencji Wypadkw i Kolizji Komendy Gwnej Policji, dane udostpnione sieci "Miasta dla Rowerw" (dalej: SEWiK).

Przy badaniu danych dotyczcych zdarze drogowych z udziaem rowerzystw pamita naley rwnie, e trudna do oszacowania, ale zapewne znaczca, liczba kolizji nie jest zgaszana Policji, a tym samym nie znajduje odzwierciedlenia w policyjnych statystykach. Prezentowane dane naley zatem traktowa jako zanione, tj. nie uwzgldniajce bliej nieokrelonej liczby mniej powanych zdarze z udziaem rowerzystw. Jak wynika z danych dotyczcych liczby wypadkw i kolizji z rozbiciem na miesice, do najwikszej liczby tego rodzaju zdarze z udziaem rowerzystw dochodzi w okresie wiosennoletnim. Nie ulega wtpliwoci, e liczba wypadkw i kolizji odzwierciedla sezonowy wzrost natenia ruchu rowerowego. Z drugiej strony zauway naley, e najwicej zdarze ma miejsce w okresie, w ktrym zmrok zapada najpniej, a warunki atmosferyczne s bez porwnania lepsze ni w okresie jesienno-zimowym.
Miesic stycze luty marzec kwiecie maj czerwiec lipiec sierpie wrzesie padziernik listopad Liczba zdarze 12 7 21 63 78 79 76 83 72 56 32 % 2,06 1,2 3,6 10,81 13,38 13,55 13,04 14,24 12,35 9,61 5,49

grudzie 4 0,69 Tabela 15. Zdarzenia drogowe z udziaem rowerzystw w Poznaniu w latach 2007-2010 z rozbiciem na miesice, rdo: SEWiK.

144

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Dane dotyczce wypadkw i kolizji wedug godziny zdarzenia wskazuj z kolei, e do najwikszej ich liczby dochodzi midzy godz. 15 a godz. 18, tj. w godzinach popoudniowego szczytu komunikacyjnego lub krtko po nim. Liczba zdarze w tym czasie jest ponad dwukrotnie wysza ni w godzinach porannego szczytu komunikacyjnego.
Godzina 0:00-0:59 1:00-1:59 2:00-2:59 3:00-3:59 4:00-4:59 5:00-5:59 6:00-6:59 7:00-7:59 8:00-8:59 9:00-9:59 10:00-10:59 11:00-11:59 12:00-12:59 13:00-13:59 14:00-14:59 15:00-15:59 16:00-16:59 17:00-17:59 18:00-18:59 19:00-19:59 20:00-20:59 21:00-21:59 22:00-22:59 Liczba zdarze 1 2 1 2 1 3 13 30 34 22 16 34 39 42 27 67 68 55 50 32 25 12 5 % 0,2 0,3 0,2 0,3 0,2 0,5 2,2 5,1 5,8 3,8 2,7 5,8 6,7 7,2 4,6 11,5 11,7 9,4 8,6 5,5 4,3 2,1 0,9

23:00-23:59 2 0,3 Tabela 16. Zdarzenia drogowe z udziaem rowerzystw w Poznaniu w latach 2007-2010 wedug godzin zdarzenia, rdo: SEWiK.

Statystyki dotyczce liczby wypadkw i kolizji wedug miesica oraz godziny zdarzenia koreluj z danymi dotyczcymi owietlenia. Wynika z nich jednoznacznie, e do przewaajcej liczby wypadkw i kolizji (513, tj. a 88%) doszo przy wietle dziennym. Ponadto 7,7% zdarze miao natomiast miejsce wprawdzie w nocy, ale na owietlonych drogach. Dane te podwaaj wci pokutujce o wielu osb przekonanie o potrzebie wprowadzenia obowizku noszenia kamizelek 145

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

odblaskowych jako rzekomo istotnego warunku poprawy bezpieczestwa rowerzystw.

owietlenie wiato dzienne noc - droga owietlona zmrok, wit

Liczba zdarze 513 45 14

% 88,0 7,7 2,4

noc - droga nieowietlona 11 1,9 Tabela 17. Zdarzenia drogowe z udziaem rowerzystw w Poznaniu w latach 2007-2010 a owietlenie drogi, rdo: SEWiK, opracowanie wasne.

Dane dotyczce miejsca zdarzenia wskazuj natomiast, e do wikszoci wypadkw i kolizji dochodzi na jezdni. Znaczna ich liczba miaa wszake miejsce na drogach rowerowych. Co wicej liczba zdarze na drogach rowerowych jest ponadproporcjonalnie wysoka, zwaywszy na ich niewielk dugo w porwnaniu do cznej dugoci ulic na terenie miasta. Nie ulega wtpliwoci, e w czci moe by to wynikiem wzrostu natenia ruchu rowerowego na trasach, na ktrych wytyczono drogi rowerowe. Tak dua liczba zdarze na drogach dla rowerw moe te jednak wskazywa na ich niewaciwe zaprojektowanie, skutkujce zwikszonym zagroeniem wypadkowym.

Miejsce jezdnia droga dla rowerzystw przejcie dla pieszych chodnik, droga dla pieszych wjazd, wyjazd z posesji, pola parking, plac pobocze przystanek komunikacji publicznej przejazd tramwajowy, torowisko most, wiadukt, cznica, tunel

Liczba zdarze 348 86 56 48 18 12 5 4 3 2

% 59,7 14,8 9,6 8,2 3,1 2,0 0,9 0,7 0,5 0,3

przejazd kolejowy strzeony 1 0,2 Tabela 18. Zdarzenia drogowe z udziaem rowerzystw w Poznaniu w latach 2007-2010 wedug miejsca zdarzenia, rdo: SEWiK, opracowanie wasne.

Spord wypadkw i kolizji, w przypadku ktrych odnotowano geometri drogi, niemal wszystkie miay miejsce na prostych odcinkach drg: 146

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011 Geometria drogi odcinek prosty zakrt, uk Liczba zdarze 272 8 % 95,8 2,8

spadek 4 1,4 Tabela 19. Zdarzenia drogowe z udziaem rowerzystw w Poznaniu w latach 2007-2010 wedug geometrii drogi, rdo: SEWiK, opracowanie wasne.

Wrd odnotowanych wypadkw i kolizji zdecydowanie dominuj zderzenia boczne:


Rodzaj zdarzenia zderzenie pojazdw boczne zderzenie pojazdw tylne najechanie na pieszego zderzenie pojazdw czoowe wywrcenie si pojazdu inne najechanie na pojazd unieruchomiony najechanie na barier ochronn najechanie na dziur, wybj, garb najechanie na sup, znak najechanie na drzewo Liczba zdarze 385 42 36 32 30 29 14 4 3 3 3 % 66,0 7,2 6,2 5,5 5,2 5,0 2,4 0,7 0,5 0,5 0,5

wypadek z pasaerem 2 0,3 Tabela 20. Zdarzenia drogowe z udziaem rowerzystw w Poznaniu w latach 2007-2010 wedug rodzaju zdarzenia, rdo: SEWiK, opracowanie wasne.

Powysze zestawienie wskazuje, e najwiksze zagroenie dla rowerzystw wystpuje na skrzyowaniach, ewentualnie rwnie przy wyjazdach z posesji. Koresponduje ono z gwn przyczyn wypadkw i kolizji, wynikajc ze statystyk, ktr jest nieudzielenie pierwszestwa przejazdu. Przyczyna ta zostaa wskazana a w 250 przypadkach z lat 2007-2010, przy czym w 96 przypadkach pierwszestwa mieli nie udzieli rowerzyci, a w 154 przypadkach inni uczestnicy ruchu. Doda naley, e a 115 wypadki i kolizje z udziaem rowerzystw (blisko 20% ogu) miay miejsce na skrzyowaniach z dziaajc sygnalizacj wietln. Nie mona wykluczy, e wpyw na liczb tego rodzaju zdarze moe mie czste stosowanie zielonych strzaek, bd te wadliwe dziaanie sygnalizacji wietlnej. Wadliwe dziaanie sygnalizacji dotyczy moe zarwno jezdni (ptle indukcyjne nie wykrywajce rowerw), jak i drg rowerowych (zaprogramowanie sygnalizacji w taki sposb, e zielone wiato dla rowerw nie zapala si bez wczenia przycisku). Stosowanie przyciskw dla rowerw niejednokrotnie w praktyce skutkuje wymuszaniem 147

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

pierwszestwa przez skrcajcych kierowcw, ktrzy upewnili si, e rowerzyci maj czerwone wiato, po czym nagle - gdy ju wykonuj manewr skrtu i nie spogldaj ponownie na sygnalizator rowerowy - rowerzyci otrzymuj wiato zielone50. Podkreli naley, e przyczyn tylko 15 zdarze byo wjechanie rowerzystw na skrzyowanie przy czerwonym wietle. Na szersz analiz zasuguje zestawienie wypadkw i kolizji z rozbiciem na ulice, w ktrych doszo do tyche zdarze. Zastrzeenia wymaga przy tym, e jeeli zdarzenie miao miejsce na skrzyowaniu, jest ono przypisywane do obu ulic.
Ulica Dbrowskiego Grunwaldzka Gogowska Hetmaska inna Bukowska Jana Pawa II Al. Solidarnoci Dolna Wilda Krakowska Droga Dbiska Zamenhofa Roosevelta Wyszyskiego Pisudskiego Naramowicka w. Marcin 28 Czerwca 1956 r. Baraniaka Wojska Polskiego Pitkowska Nad Wierzbakiem Szamarzewskiego Opolska Sowiaska Al. Niepodlegoci Grochowska Armii Pozna Towarowa Liczba zdarze 26 26 20 19 15 13 12 12 11 10 10 9 9 9 9 9 8 8 8 8 7 7 7 6 6 6 6 6 6

50 M. Hya, Marcina Hyy 12 groszy w rowerowej sprawie, http://krakow.gazeta.pl/krakow/1,47375,5593848,Marcina_Hyly_12_groszy_w_rowerowej_sprawie.html

148

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011
Lutycka Przybyszewskiego Mae Garbary Bugarska Starocka Mostowa Chartowo Strzelecka Krzywoustego Kraszewskiego Poznaska 6 6 5 5 5 5 5 5 5 5 5

Tabela 21. Zdarzenia drogowe z udziaem rowerzystw w Poznaniu w latach 2007-2010 z rozbiciem na ulice, rdo: SEWiK.

Jak wynika z danych uwidocznionych w powyszej tabeli, do najwikszej liczby wypadkw i kolizji doszo w gwnych, ruchliwych arteriach, niewyposaonych w infrastruktur rowerow lub wyposaonych w ni jedynie na niektrych fragmentach. Ulice te (zwaszcza ul. Dbrowskiego, ul. Grunwaldzka i ul. Gogowska) stanowi w wikszoci gwne cigi komunikacyjne, czce poszczeglne dzielnice Poznania z centrum miasta. Poziom bezpieczestwa w tyche ulicach ma zatem kluczowe znaczenie dla rozwoju ruchu rowerowego w caym miecie. Niestety, mimo postulatw wielokrotnie zgaszanych przez rowerzystw, a take postanowie Programu Rowerowego, realizacja drg rowerowych we wspomnianych ulicach faktycznie nie jest przez wadze miasta traktowana priorytetowo. Dobitnie wiadczy o tym sposb wydatkowania rodkw przeznaczanych w budecie na budow drg rowerowych. Wikszo z nich przeznaczana jest na realizacj tras mniej istotnych z punktu widzenia ruchu rowerowego w miecie, a przy tym usytuowanych w miejscach o znacznie niszym zagroeniu wypadkami. Na uwag zasuguj wszake rwnie ulice wyposaone na caej dugoci w drogi lub pasy dla rowerw, ktre charakteryzuje stosunkowo dua liczba wypadkw i kolizji. Za szczeglnie du uzna naley liczb tego rodzaju zdarze w ul. Krakowskiej. Ulica ta ma bowiem jedynie ok. 500 m dugoci, tj. kilkakrotnie, a wrcz wielokrotnie mniej ni niemal kada spord pozostaych ulic o wikszej liczbie wypadkw i kolizji.
Fot. 190. Niebezpieczny dwukierunkowy pas dla rowerw w ul. Krakowskiej (fot. Ryszard Rakower)

149

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Od kilkunastu lat na ul. Krakowskiej, bdcej ulic jednokierunkow, wyznaczony jest dwukierunkowy pas dla rowerw. Takie rozwizanie, praktycznie niespotykane w Europie Zachodniej, moe w istotny sposb zwiksza zagroenie wypadkami i kolizjami. O ile rowerzysta jadcy pod prd zachowuje kontakt wzrokowy z kierowcami samochodw, to obawa, e rowerzysta jadcy w tym samym kierunku, co samochody, moe zosta nie dostrzeony przez kierowcw, jest duo wysza. Wbrew zasadom wynikajcym z Prawa o ruchu drogowym rowerzysta jadcy w t sam stron, co samochody, porusza si bowiem lew stron jezdni, nie za praw stron, waciw dla wolniej jadcych pojazdw. Powyszy przykad pokazuje, e sam fakt realizacji jakiejkolwiek infrastruktury dla rowerw (drg, bd te pasw) nie rozwizuje jeszcze problemu bezpieczestwa rowerzystw. Dua liczba wypadkw i kolizji na ul. Krakowskiej wskazywa moe na zwizek midzy zym zaprojektowaniem infrastruktury rowerowej a zagroeniem tego rodzaju zdarzeniami. Bezpieczestwo rowerzystw w ul. Krakowskiej na skrzyowaniach z ulicami Rybaki i kow cho w czci poprawi moe oznakowanie pasa dla rowerw na ich wysokoci za pomoc czerwonej masy chemoutwardzalnej. Postulat taki ju w sierpniu 2009 r. zgosiy, po wsplnym patrolu rowerowym, Rada Osiedla Rybaki - Piaski oraz Sekcja Rowerzystw Miejskich. Mimo akceptacji Zarzdu Drg Miejskich postulat ten nie zosta jednak zrealizowany w 2009 r. ani w 2010 r. Dopiero po kolejnym patrolu rowerowym i kolejnym wsplnym pimie rady osiedla i SRM Zarzd Drg Miejskich zadeklarowa wykonanie prac wiosn 2011 r., jednake i ten termin nie zosta dotrzymany. Prace wykonano dopiero latem 2011 r., tj. dwa lata od przedstawienia wspomnianej propozycji. Doda naley, e spord wypadkw i kolizji, ktre miay miejsce na skrzyowaniach, skrzyowanie ulic Krakowskiej i kowej zajmuje niechlubne pierwsze miejsce. Tyle samo zdarze odnotowano na skrzyowaniu ulic Wyszyskiego i Jana Pawa II, tj. Rondzie rdka, wyposaonym w sygnalizacj wietln:

150

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011 Skrzyowanie Krakowska / kowa Wyszyskiego / Jana Pawa II Roosevelta / w. Marcin Dolna Wilda / Hetmaska Naramowicka / Serbska Wojska Polskiego / Niestachowska Brzechwy / Makuszyskiego Pianicka / Chartowo Dbrowskiego / Nakowskiej Bukowska / Lenych Skrzatw Dbrowskiego / Mia Krakowska / Rybaki Poabska / Al. Solidarnoci Dbrowskiego / Botaniczna Dbrowskiego / eromskiego Jana Pawa II / Krnicka Pisudskiego / Dolska Grunwaldzka / Stokrotkowa Grunwaldzka / wiebodziska Pl. Wolnoci / Nowowiejskiego Baraniaka / Wiankowa Grochowska / Rycerska Gogowska / Berwiskiego Liczba zdarze 5 5 3 3 3 3 3 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2

28 Czerwca 1956 r. / w. Jerzego 2 Tabela 22. Zdarzenia drogowe z udziaem rowerzystw w Poznaniu w latach 2007-2010 zaistniae na skrzyowaniach, rdo: SEWiK.

Analizujc dane dotyczce wypadkw i kolizji na terenie Poznania w latach 2007-2010 nie sposb nie podkreli rwnie tego, e 2010 r. by kolejnym z rzdu rokiem, w ktrym w wypadkach drogowych zgino lub na skutek odniesionych obrae zmaro a 3 rowerzystw. Do pierwszego z tych wypadkw doszo 1 kwietnia 2010 r. na Mocie Dworcowym, gdzie prawidowo jadca rowerzystka zostaa potrcona przez poruszajcy si z nadmiern prdkoci samochd osobowy51. Kolejny wypadek, spowodowany przez motorniczego, zdarzy si zaledwie kilka tygodni pniej - 5 maja 2010 r. na przejedzie dla rowerzystw przez torowisko tramwajowe na

51 http://www.mmpoznan.pl/10535/2010/4/3/wypadek-na-moscie-dworcowym-kierowca-jechal-za-szybko

151

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

skrzyowaniu ulic Przepadek i Puaskiego52. Przytoczone dane pokazuj, e poziom bezpieczestwa rowerzystw w Poznaniu pozostaje bardzo niski, co wymaga zdecydowanych rodkw zaradczych. Powysza analiza pozwala na sformuowanie nastpujcych wnioskw dotyczcych bezpieczestwa rowerzystw w Poznaniu: Liczba wypadkw i ujawnionych kolizji z udziaem rowerzystw w Poznaniu utrzymuje si od kilku lat na podobnym poziomie, a nawet wykazuje niewielk tendencj wzrostow. Liczb t uzna naley za stosunkowo wysok, zwaywszy na wci niewielkie natenie ruchu rowerowego. Do zdecydowanej wikszoci wypadkw i kolizji dochodzi przy dobrym owietleniu, na prostych odcinkach drg, a nierzadko na skrzyowaniach z sygnalizacj wietln. Typowe zderzenia to zderzenia boczne, spowodowane nieustpieniem pierwszestwa przejazdu53. Do wypadkw i kolizji dochodzi najczciej na gwnych arteriach nie wyposaonych w infrastruktur rowerow lub wyposaonych w ni jedynie fragmentarycznie (m.in. ul. Dbrowskiego, ul. Grunwaldzka, ul. Gogowska). To wanie w tych ulicach w pierwszej kolejnoci powinny by budowane drogi rowerowe. Na dalszy plan zej powinny natomiast inwestycje w drogi rowerowe na ulicach o mniejszym zagroeniu wypadkowym (nie dotyczy to realizacji infrastruktury dla rowerw przy okazji budowy lub remontw drg). Niepokojco dua liczba wypadkw i kolizji na skrzyowaniach z sygnalizacj wietln (niespowodowanych wjechaniem na czerwonym wietle) wymaga pogbionych analiz i podjcia zdecydowanych rodkw zaradczych. Niezbdne jest jak najszybsze dostosowanie sygnalizacji do wymaga wynikajcych z obowizujcego prawa (zielone wiato dla rowerw powinno zapala si automatycznie, a nie dopiero po wczeniu przycisku, ptle indukcyjne na jezdniach powinny wykrywa rowery), a podane ograniczenie stosowania zielonych strzaek (bd te egzekwowanie przez Policj obowizku zatrzymywania si przed sygnalizatorem). Dua liczba wypadkw i kolizji na drogach rowerowych skutkowa winna ich przegldem i jak najszybsz popraw ich jakoci. Wadze Poznania wzorowa powinny si na podobnych dziaaniach podejmowanych w miastach Europy Zachodniej. Obejmuj one
52 http://poznan.naszemiasto.pl/artykul/416322,poznan-smiertelny-wypadek-rowerzystki-motorniczy-jechalna,id,t.html 53 por. A. Buczyski, Zdarzenia drogowe z udziaem rowerzystw 2006-2008. Studium, GDDKiA Warszawa - Krakw 2009.

152

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

m.in. przebudow lub popraw oznakowania drg rowerowych, majc na celu podkrelenie pierwszestwa rowerzystw na skrzyowaniach i na wysokoci wjazdw na posesje54.

54 Mnster passt auf 09. Verkehrssicherheit in Mnster, op.cit., s. 24-25.

153

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Podsumowanie
Niniejszy raport stanowi pierwsz, nie liczc prac magisterskich przygotowanych w latach 200355 i 200956, tak szczegow analiz polityki rowerowej Poznania. Raport powsta w okresie coraz wikszego zainteresowania ruchem rowerowym. Wzorem Europy Zachodniej, rwnie Polsce coraz wicej osb przekonuje si do tego wygodnego, taniego i szybkiego rodka lokomocji. Korzystanie z rowerw staje si modne nie tylko w celach rekreacyjnych, ale te na co dzie - w celu dojazdu do pracy, do szkoy, czy te na zakupy. Rozwj ruchu rowerowego nie sprowadza si jednak w adnym razie jedynie do podania za mod. Dowiadczenia miast na Zachodzie jednoznacznie wskazuj, e przekonanie odpowiednio duej czci mieszkacw do transportu rowerowego opaca si wszystkim. Pozwala ono w tani sposb ograniczy problemy komunikacyjne miast - przy nakadach nieporwnanie niszych od nakadw na inwestycje w infrastruktur dla samochodw. Miasta przyjazne rowerzystom to miasta ciche, spokojne, a przy tym nowoczesne i charakteryzujce si wysok jakoci ycia. Celem raportu byo zbadanie, w jakim stopniu polityka Poznania wobec rowerzystw odpowiada powyszym wyzwaniom. Ocena ta, mimo pozytywnych spostrzee w niektrych kwestiach, nie wypada pomylnie. O tym, w jak niewielkim stopniu Pozna wykorzystuje szans, jak stwarza rozwj transportu rowerowego, wiadczy wci niewielki udzia ruchu rowerowego w podrach w porwnaniu z miastami na Zachodzie. Jednoczenie istnieje duy, stumiony potencja ruchu rowerowego. Wci wiele osb nie decyduje si korzysta z tej formy lokomocji z uwagi na brak infrastruktury zapewniajcej bezpieczne i wygodne poruszanie si po miecie. W raporcie przedstawiono w zwizy sposb zrealizowan dotd infrastruktur rowerow w Poznaniu. Wci niski udzia ruchu rowerowego w podrach, mimo pozornie sporej cznej dugoci drg i pasw rowerowych (niemal 100 km) wskazuje, e infrastruktura ta jest nadal dalece niewystarczajca, bd te jej jako nie zadowala potencjalnych uytkownikw. Rozwj innych ni drogi rowerowe, rwnie wanych, a przy tym tanich w realizacji elementw infrastruktury rowerowej (strefy uspokojonego ruchu, rozwizania umoliwiajce ruch pod prd ulicami jednokierunkowymi, czy te parkingi rowerowe) jest natomiast wci mao zaawansowany, mimo zauwaalnego ostatnio przyspieszenia.
55 M. Beim, Problemy ruchu rowerowego..., op. cit. 56 J. abdzki, Problemy ruchu rowerowego..., op. cit.

154

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Sporo uwagi powicono w raporcie dokumentom okrelajcym polityk miasta wobec ruchu rowerowego. Znale mona wrd nich zarwno dokumenty generalnie dobrze przygotowane (uchwaa z 1991 r., Program Rowerowy z 2008 r.), jak i dokumenty niskiej jakoci (Warunki techniczne drg rowerowych z 2010 r., Polityka parkingowa z 2008 r.). Niestety, Pozna naley do nielicznych ju duych miast w Polsce, ktre nie posiadaj profesjonalnie sporzdzonych standardw technicznych infrastruktury rowerowej. Dokumentu takiego nie mog zastpi le przygotowane, nie poprawiajce jakoci powstajcej infrastruktury, Warunki techniczne... z 2010 r. Przykady uchway z 1991 r. i Programu Rowerowego z 2008 r. pokazuj z kolei, e postanowienia tych dokumentw, ktre zasuguj na dobr ocen, nie s w praktyce realizowane. Mimo upywu 20 lat, nadal nie powstao 4,7 km spord 17,5 km tras rowerowych okrelonych w uchwale z 1991 r. Wedug uchway dziaania w tym kierunku miay tymczasem by "szybkie i zdecydowane". W niewielkim stopniu zrealizowano te do tej pory Program Rowerowy z 2008 r., mimo e upyna ju poowa okresu, na ktry zosta on uchwalony. Nie podjto m.in. dziaa w celu realizacji wymienionych w Programie tak wanych tras rowerowych, jak trasy w ul. Grunwaldzkiej (od Smoluchowskiego do Szylinga), Krlowej Jadwigi, czy te Warszawskiej i Wyszyskiego. Od paru lat przewleka si nawet realizacja najwaniejszej inwestycji dokoczenia drogi rowerowej w ul. Bukowskiej. W przeciwiestwie do innych duych miast, Pozna nie posiada "oficera rowerowego", czy te komrki odpowiedzialnej za transport rowerowy, a kompetencje w tym zakresie rozproszone s pomidzy kilka miejskich jednostek. Wiele do yczenia pozostawia te wsppraca z organizacjami reprezentujcymi interes uytkownikw rowerw. Ich wiedza i dowiadczenie nadal nie s w wystarczajcym stopniu wykorzystywane, o czym wiadczy nagminne odrzucanie uwag do projektw inwestycji drogowych, a nawet niepoddawanie wielu projektw konsultacjom. Od 2007 r. systematycznie malej te rodki przeznaczane w budecie miasta na budow drg rowerowych (z ponad 3,3 mln z do 1 mln z w 2011 r.). Wan cz raportu stanowi wybr, a nastpnie szczegowa analiza siedmiu gwnych tras rowerowych prowadzcych do centrum Poznania. Pokazaa ona, e standard i stan techniczny tyche tras s, poza niektrymi fragmentami, niskie, a co najwyej przecitne. Stwierdzono na nich dziesitki uchybie, takich jak nieodpowiedniego rodzaju lub zniszczona nawierzchnia, progi i supy utrudniajce jazd, czy te niewaciwie dziaajca sygnalizacja wietlna (w tym niezgodne z prawem przyciski dla rowerw). Oczywicie, odnotowano te rozwizania wzorcowe lub bliskie wzorcowym (np. kontrapasy na ul. Wronieckiej, asfaltowe drogi rowerowe w parku Wodziczki 155

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

i przy czsci ul. Armii Pozna), jednak nie rwnowa one licznych uchybie na pozostaych odcinkach. W konsekwencji adna z siedmiu gwnych tras nie spenia piciu wymogw okrelonych w literaturze - spjnoci, bezporednioci, atrakcyjnoci, bezpieczestwa i wygody. Niskie okazay si te prdkoci ruchu rowerowego na wspomnianych trasach, zbadane przez autorw raportu. Oprcz wspomnianych siedmiu tras szczegowo zbadano pod ktem warunkw ruchu rowerowego cay obszar centrum Poznania. Analiza pokazaa, e istnieje na tym obszarze wiele pozytywnych przykadw udogodnie dla rowerw, wartych powielenia. Wci o wiele dusza jest jednak lista rnego rodzaju barier utrudniajcych ruch rowerowy na Starym Miecie. Zaliczaj si do nich m.in. nierwna nawierzchnia, brak moliwoci jazdy pod prd wikszoci ulic jednokierunkowych, czy te brak moliwoci legalnego przejazdu zalepionymi zakoczeniami ulic. W raporcie wskazano zarazem pozytywne przykady udogodnie dla rowerzystw powstaych w minionych latach w rnych czciach Poznania. Pokazuj one, e przy dobrej woli urzdnikw i projektantw mona realizowa w Poznaniu przyzwoitej jakoci infrastruktur dla rowerw. Gdyby tak jako prezentoway wszystkie realizowane w miecie rozwizania dla ruchu rowerowego, sytuacja rowerzystw w stolicy Wielkopolski byaby znaczco lepsza. Istotnym wskazaniem dla polityki miasta wobec ruchu rowerowego powinna by rwnie poczyniona w raporcie analiza wypadkw i kolizji z udziaem rowerzystw. Nie ulega wtpliwoci, e dane o tego rodzaju zdarzeniach przemawiaj za przyspieszeniem rozwoju i popraw jakoci infrastruktury dla rowerw. Niepokoi przy tym, e do duej liczby wypadkw lub kolizji doszo na na skrzyowaniach z sygnalizacj wietln, co moe wskazywa na jej niewaciwe zaprojektowanie i funkcjonowanie. Reasumujc, wadze Poznania powinny zmodyfikowa sw polityk wobec ruchu rowerowego w kierunkach wskazanych w raporcie, tak by wykorzysta wynikajce z tego szanse. Rozwj infrastruktury rowerowej powinien zosta istotnie przyspieszony, co w wielu przypadkach nie wymaga duych nakadw (np. legalizacja ruchu rowerowego pod prd, tworzenie parkingw rowerowych). Znaczcej poprawy wymagaj w szczeglnoci warunki ruchu rowerowego w centrum miasta oraz na gwnych trasach prowadzcych do centrum. Wadze Poznania powinny te wzorowa si na najlepszych rozwizaniach i korzysta z wiedzy i dowiadczenia organizacji spoecznych. Tylko w takim przypadku Pozna bdzie mia szans sta si miastem przyjaznym rowerzystom i nie przegra w tym zakresie konkurencji z innymi miastami. 156

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Bibliografia
Beim M., Problemy ruchu rowerowego w Poznaniu, praca magisterska pod kierunkiem prof. dr hab. Waldemara Ratajczaka, Wydzia Nauk Geograficznych i Geologicznych UAM, Pozna 2003, Buczyski A., Zdarzenia drogowe z udziaem rowerzystw 2006-2008. Studium, GDDKiA Warszawa - Krakw 2009, Cycling in the Netherlands, Ministerie van Verkeer en Waterstaat, Fietsberaad, 2009, Gadziski J., abdzki J., Rakower R., Konkurencyjno ruchu rowerowego w przestrzeni miejskiej, Transport Miejski i Regionalny, nr 2/2011, s. 31-38, Gadziski J., Ruch rowerowy konkurencja dla samochodw i komunikacji publicznej, http://www.srm.eco.pl/files/konf2010_gadzinski.pdf Hya M., Marcina Hyy 12 groszy w rowerowej sprawie, http://krakow.gazeta.pl/krakow/1,47375,5593848,Marcina_Hyly_12_groszy_w_rowerowej_ sprawie.html Kopta T., Raport wstpny Ruch rowerowy w Polsce na tle innych krajw UE, Departament Studiw GDDKiA, Wydzia Studiw w Krakowie, Zesp ds. cieek Rowerowych, Warszawa Krakw 2009 r., abdzki J., Problemy ruchu rowerowego w Poznaniu, praca magisterska pod kierunkiem prof. dr hab. Henryka Rogackiego, Wydzia Nauk Geograficznych i Geologicznych UAM, Pozna 2009, Mnster passt auf 09. Verkehrssicherheit in Mnster, Ordnungspartnerschaft Verkehrsunfallprvention, Kolonia 2010, Nahverkehrsplan Stadt Mnster, Miasto Mnster 2006, Postaw na rower. Podrcznik projektowania przyjaznej dla rowerw infrastruktury, C.R.O.W. / PKE, Krakw 1999, Rowerowy regres, Raport o komunikacji rowerowej w Poznaniu podsumowujcy 2008 r., http://www.srm.eco.pl/files/raport_2008.pdf Raport z bada ilociowych odnonie rowerzystw, http://www.rowery.org.pl/rowery2002.pdf Tempo-30-Zonen, Miasto Monachium, http://www.muenchen.de/Rathaus/kvr/strverkehr/verksicherheit/allgemein/117646/t30zonen. html 157

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Streszczenie
Pozna jest miastem wci mao przyjaznym rowerzystom, o niskim udziale ruchu rowerowego w podrach. Jak pokazuj badania, wielu poznaniakw zdecydowaoby si korzysta na co dzie z rowerw, jednake pod warunkiem stworzenia odpowiedniej infrastruktury dla rowerw. W poowie 2011 r. wystpowao w Poznaniu 90,0 km drg rowerowych, a take 3,30 km ulic z jednokierunkowymi pasami dla rowerw (w kierunku zgodnym z kierunkiem ruchu pozostaych pojazdw), 0,80 km kontrapasw rowerowych (pasw jednokierunkowych przeznaczonych do jazdy pod prd ulicami jednokierunkowymi) oraz 1,25 km dwukierunkowych pasw dla rowerw (rozwizanie wadliwe, niespotykane w innych miastach). Odpowiedniego rodzaju nawierzchnia (asfaltowa, ewentualnie inna podobna, np. ywiczna) wystpowaa jedynie na ok. 56,5 km (62,8%) drg rowerowych. A 28,2 km drg rowerowych (31,3%) posiadao natomiast nawierzchni z kostki, a 5,3 km (5,9%) nawierzchni z pyt chodnikowych. Przez minione 8 lat przybyo w Poznaniu 32,9 km asfaltowych drg rowerowych, ale zarazem a 11,4 km z kostki, tj. nawierzchni nieodpowiedniej dla tego rodzaju drg. Autorzy raportu wytypowali i szczegowo zbadali 7 gwnych tras rowerowych, prowadzcych do centrum Poznania. Jako wszystkich tych tras okazaa si niska. Niektre s niekompletne, a na wszystkich stwierdzono wiele powanych uchybie (nieodpowiednia nawierzchnia, wyjtkowo nieprzyjazna rowerzystom sygnalizacja wietlna, supy na drogach rowerowych i inne). W konsekwencji adna trasa nie speniaa sformuowanych w literaturze 5 wymogw - spjnoci, bezporednioci, atrakcyjnoci, bezpieczestwa i wygody. Wszystkie te trasy nadaj si na sporych odcinkach do przebudowy. Na potrzeby raportu zbadano te prdkoci ruchu rowerowego na 7 wspomnianych trasach. Autorzy raportu przebyli parokrotnie wszystkie trasy i dokonali pomiarw za pomoc GPS. Na wikszoci badanych tras prdkoci te okazay si bardzo niskie (rednia prdko jazdy: 15,8 km/ h; rednia prdko podry: 13,3 km/h). Niskie prdkoci wynikay m.in. ze zej nawierzchni oraz dugiego czasu oczekiwania na zielone wiato w porwnaniu z samochodami.

158

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Do mocnych stron rowerowego Poznania zaliczono: w miar dobrze opracowany Program rowerowy z 2008 r., przykady dobrej infrastruktury rowerowej (np. droga rowerowa przy ul. Bukowskiej od ul. Polskiej do ul. Przybyszewskiego, ulice z dopuszczonym ruchem rowerowym pod prd), plany uspokojenia ruchu w centrum Poznania, zaangaowanie organizacji spoecznych i niektrych rad osiedli na rzecz poprawy warunkw ruchu rowerowego. Raport ukaza rwnie najwaniejsze przeszkody dla rozwoju ruchu rowerowego w Poznaniu: nisk jako wielu dokumentw okrelajcych polityk miasta wobec rowerzystw (zwaszcza brak porzdnych standardw technicznych infrastruktury rowerowej), nierealizowanie wielu planowanych inwestycji (niski stopie realizacji Programu rowerowego z 2008 r.), systematyczne zmniejszanie planowanych wydatkw na budow drg rowerowych w budecie miasta (z 3,3 mln z w 2007 r. do zaledwie 1 mln z w 2011 r.), brak konsultacji wielu projektw z rowerzystami lub nagminne odrzucanie uwag (w konsekwencji realizacja bardzo zej infrastruktury, np. na ul. Przybyszewskiego), niekompletno lub nisk jako gwnych tras rowerowych prowadzcych do centrum, liczne bariery w centrum miasta (m.in. brak moliwoci jazdy pod prd wikszoci ulic jednokierunkowych, za nawierzchnia, lepe ulice bez moliwoci przejazdu rowerem), stosunkowo niski poziom bezpieczestwa (rocznie ok. 150 wypadkw i kolizji zgoszonych Policji, a 3 ofiary miertelne w 2009 r. i 3 w 2010 r.). Raport pokaza, e Pozna powinien jak najszybciej zmieni polityk wobec ruchu rowerowego i wyeliminowa powysze przeszkody. W przeciwnym wypadku stolica Wielkopolski przegra konkurencj z innymi miastami w Polsce, a haso Pozna - miasto know-how niewiele bdzie miao wsplnego z rzeczywistoci.

159

Spoeczny raport na temat polityki rowerowej Poznania, Stowarzyszenie "Sekcja Rowerzystw Miejskich", Pozna 2011

Raport powsta w ramach projektu Rowerowa sie spoecznego nadzoru polityki transportowej w polskich miastach wspfinansowanego przez Uni Europejsk ze rodkw Europejskiego Funduszu Spoecznego.

160