Vous êtes sur la page 1sur 8

Ćw.

7 ROZWÓJ MYŚLENIA
Wadsworth B.H. Teoria Piageta, rozdziały: 1,2,3
Z historii badań Piageta:

- wpływ na późniejsze badania miała jego praktyka w dziedzinie biologii


- prace nad małżami

Spostrzeżenia Piageta:

- czynności biologiczne są aktami adaptacji do środowiska fizycznego i pomagają je organizować;


- umysł i ciało nie pracują niezależnie od siebie i podlegają tym samym prawom, co czynności biologiczne;
- czynności intelektualne to czynności organizowania środowiska i adaptacji do niego;
- pojęcia opisujące rozwój biologiczny są pomocne w opisywaniu rozwoju intelektualnego;
- podstawowe zasady rozwoju poznawczego są takie same jak biologicznego;
- funkcjonowanie intelektualne to szczególna forma aktywności biologicznej;
- czynności intelektualne oraz biologiczne są częściami tego samego procesu, za pomocą którego organizm
dostosowuje się do środowiska i organizuje doświadczenie.

SCHEMAT

• Schematy to struktury poznawcze lub umysłowe, dzięki którym jednostki przystosowują się

intelektualnie do otoczenia i organizują je.


• Są one odpowiednikami umysłowymi biologicznych narządów służących adaptacji.

• Są to psychiczne struktury lub procesy, które adaptują się i zmieniają wraz z rozwojem

umysłowym.

• Nie mają swoich fizycznych odpowiedników i nie są obserwowalne.

• Są to konstrukty hipotetyczne: w uproszczeniu: pojęcia; kategorie.

• Używane są do przetwarzania, identyfikowania oraz klasyfikowania docierających bodźców.

• Dzięki nim organizm jest w stanie rozróżniać i generalizować bodźce (wydarzenia).

• W miarę rozwoju schematy dziecka stają się coraz bardziej ogólne, sprecyzowane,

zróżnicowane.

• Nigdy nie przestają się zmieniać.

• Schematy dorosłości mają swoje źródła w schematach z wczesnego dzieciństwa.

• Schematy organizują zdarzenia na podstawie ich ogólnych cech.


• Są to powtarzalne zdarzenia psychologiczne, gdyż dziecko wielokrotnie klasyfikuje bodźce w ten sam
sposób, logiczny, spójny.

Przykład:
Gdy dziecko spotyka jakiś bodziec, próbuje go dopasować do dostępnego schematu (jednego z kilku, które
posiada), np. Jaś po raz pierwszy w życiu widzi krowę i mówi, że jest to pies.

U NIEMOWLĄT:

1
• W chwili urodzenia schematy są z natury odruchowe (można o nich wnioskować z czynności tj.

ssanie, chwytanie) – noworodki ssą cokolwiek co znajdzie się w ich ustach (ogólny schemat ssania);

• W niedługim czasie niemowlaki zaczynają różnicować – ssą tylko to, co daje mleko (różnicowanie:

dwa schematy ssania);

• Różnicowanie za pomocą aparatu odruchowego i motorycznego;

• Te różnicowania są prekursorami późniejszych „czynności umysłowych”;

• Schematy osoby dorosłej rozwijają się dzięki procesom adaptacji i organizacji

z sensomotorycznych schematów dziecka – rozwój intelektualny jest ciągłym procesem


konstrukcji i rekonstrukcji.

• Schematy są odzwierciedlane poprzez zachowania dziecka, które powtarzają się w toku

aktywności poznawczej (jest to coś więcej niż zachowanie, bo są to wewnętrzne struktury, z


których wypływa zachowanie)

• Schemat obejmuje cały zestaw odrębnych, lecz podobnych sekwencji działania „Każdy schemat jest

skoordynowany z pozostałymi, sam zaś stanowi całość o zróżnicowanych częściach” - Piaget;

• Pojęcia zmieniają się – schematy są ich strukturalnymi odpowiednikami;

ASYMILACJA – zmiany ilościowe


(termin zapożyczony z biologii, analogiczny proces do odżywiania: pokarm jest trawiony i asymilowany; tu: doświadczenie)

• Proces poznawczy, dzięki któremu nowe treści percepcyjne, motoryczne czy pojęciowe

włączane są do istniejących schematów lub wzorów zachowania; (dopasowywanie nowego


bodźca do tych znanych, np. krowa to pies);
• Inaczej: poznawczy proces umieszczania (klasyfikowania) nowego bodźca w istniejącym schemacie;

• Nie powoduje zmiany schematu, ale wpływa na jego rozbudowę;

• Jest częścią procesu, za pomocą którego jednostka przystosowuje się poznawczo i organizuje swoje
otoczenie;

AKOMODACJA – zmiany jakościowe

• Tworzenie nowych schematów lub modyfikacja starych;

• Skutkiem: zmiana lub rozwój struktur poznawczych (schematów);

AKOMODACJA + ASYMILACJA = adaptacja intelektualna i rozwój struktur intelektu

Inne założenia teorii:

• schematy są konstruowane wewnętrznie, a ich budulcem jest doświadczenie;

• odzwierciedlają aktualny poziom rozumienia i wiedzy dziecka o świecie;

• zostały skonstruowane;

• nie są to wierne kopie rzeczywistości;

2
• ich formy są zdeterminowane przez wzorzec asymilacji i akomodacji doświadczenia jednostki i z

czasem coraz bardziej są podobne do rzeczywistości


• asymilacja i akomodacja przeistaczają prymitywne schematy niemowląt w bardziej wyrafinowane
schematy dorosłych;

• żadne zachowanie nie jest w całości akomodacją lub asymilacją;

• zabawa: bardziej charakterystyczna asymilacja;

• naśladowanie: bardziej charakterystyczna akomodacja;

RÓWNOWAŻENIE

• równowaga między asymilacją a akomodacją – samoregulujący się mechanizm, który zapewnia

rozwijającemu się dziecku efektywne interakcje z jego otoczeniem; stan, w którym procesy asymilacji i
akomodacji są zrównoważone (nierównowaga – gdy nie są zrównoważone);

• równoważenie – samoregulujący się proces przechodzenia z nierównowagi do równowagi; jego

narzędziami są asymilacja i akomodacja; pozwala na włączenie doświadczenia do wewnętrznych


struktur (schematów);

• motywacja – brak równowagi – uruchamia równoważenie;

• dziecko doświadczając czegoś nowego próbuje to dopasować do znanych schematów,


- jeśli mu się to uda – krótkotrwała równowaga związana z tym bodźcem;
- jeśli nie, następuje akomodacja i później asymilacja bodźca i krótkotrwała równowaga zostaje osiągnięta;

ROWÓJ INTELEKTUALNY I INNE CZYNNIKI


Rozwój poznawczy ma trzy komponenty: treść, funkcję i strukturę

TREŚĆ – to, co dzieci wiedzą; odnosi się do obserwowalnych zachowań sensomotorycznych lub
pojęciowych, które odzwierciedlają aktywność intelektualną; zmienia się wraz z wiekiem, jest odmienna u
różnych osób;

FUNKCJA – dot. cech aktywności intelektualnej – asymilacji i akomodacji, które są bezustannie obecne
w trakcie rozwoju;

STRUKTURA – zakładane właściwości organizacji intelektu (schematy), które wyjaśniają


występowanie określonych zachowań; właściwości strukturalne inteligencji, struktur tworzonych przez
funkcję i nie dających się wywnioskować z treści zachowania, którego naturę określają.

 Piaget interesował się przede wszystkim strukturą inteligencji, mniej funkcją i treścią.
 Przeprowadził analizę jakościowych zmian tych struktur poznawczych.

Działanie i wiedza

- dziecko musi być aktywne, by występował rozwój poznawczy; musi asymilować i akomodować, jego
zmysły muszą być zwrócone na środowisko;
- w miarę jak dziecko staje się starsze, działania wywołujące zmiany struktur poznawczych stają się
mniej jawne;

3
- działania konieczne do rozwoju stymulują aparat poznawczy dziecka; mogą być obserwowalne lub nie;
wywołują stan nierównowagi;
- cała wiedza jest konstrukcją, będącą wynikiem aktywności działania dziecka;

TRZY RODZAJE WIEDZY:


• Wiedza fizyczna:
- wiedza o właściwościach fizycznych obiektów i zdarzeń (wielkość, kształt, budowa, waga);
- zdobywana poprzez manipulację i za pomocą zmysłów; w bezpośrednim działaniu;
- informacji zwrotnej dostarczają wzmocnienia i same przedmioty;

• Wiedza logiczno – matematyczna:


- konstruowana na podstawie myślenia o doświadczeniach z przedmiotami i zdarzeniami;
- za pomocą manipulacji umysłowej lub fizycznej;
- budowana na podstawie czynności dziecka na przedmiotach; przedmioty to czynnik pośredniczący;
- np. pojęcia liczb;
- nie jest konstruowana na podstawie opowieści;

• Wiedza społeczna:
- reguły, prawa, normy moralne, etyka, język – odmienne w różnych grupach społecznych;
- konstruowana na podstawie interakcji i współdziałania z innymi ludźmi;

W pierwszych latach życia dziecko jest bardziej zależne od doświadczenia zmysłowego i fizycznego
(na poziomie: sensomotorycznym), gdyż nie posiada jeszcze reprezentacji symbolicznych.

Kontinuum rozwoju:
- przemiany intelektualne są skutkiem procesu rozwoju,
- rozwój poznawczy jest konsekwentnym procesem następujących po sobie zmian jakościowych zmian
struktur poznawczych (schematów), przy czym każda struktura i każda zmiana wynikają logicznie z
poprzedzających je struktur i zmian;
- nowe schematy są włączane do starych (nie zastępują ich);
- zmiany w tym procesie są stopniowe i niegwałtowne; każdy krok w rozwoju oparty jest na poprzednim
i jest z nim zintegrowany;

1. Stadium inteligencji sensomotorycznej (0-2 lat); - reakcje zmysłowe i ruchowe; konstruowane są


schematy;

2. Stadium myślenia przedoperacyjnego (2-7 lat); - rozwój języka i innych form reprezentacji, rozwój
pojęciowy; charakter prelogiczny rozumowania, które jest zdominowane przez percepcję;

3. Stadium operacji konkretnych (7-11 lat); - myślenie logiczne do rozwiązywania konkretnych


problemów, pojawiających się w danej chwili;

4. Stadium operacji formalnych (11-15 lat i powyżej); - logiczne myślenie do wszystkich problemów;

 wiek metrykalny nie jest stały (zależy od doświadczenia i cech wrodzonych);


 postęp nie jest automatyczny;
 zakres zachowań na poszczególnych poziomach jest szeroki (np. na początku pojedyncze słowa, później
całe zdania itd.);

4
 Cztery główne czynniki rozwoju: (ważne są wszystkie; żaden pojedynczo)

• Dojrzewanie i dziedziczność
- dziedziczność wyznacza ogólne granice rozwoju w czasie,
- dojrzewanie stanowi mechanizm, za pomocą którego są one ustanawiane; wskazuje czy zbudowanie
określonych struktur w określonym stadium jest możliwe czy nie;
- czynniki dojrzewania (dziedziczne) nakładają ograniczenia na rozwój poznawczy;

• Aktywne doświadczenie

– takie, które doprowadza do asymilacji i akomodacji i w efekcie powoduje zmianę poznawczą (zmianę
struktur lub schematów);

• Interakcje społeczne
- są to wymiany myśli z innymi ludźmi;
- konstruowanie i weryfikowanie pojęć przez dziecko jest zależne od interakcji społecznych w takim
zakresie, w jakim pojęcia te są arbitralne lub zdefiniowane społecznie;
- mogą wywołać stan nierównowagi, odnoszący się do wiedzy fizycznej lub logiczno-matematycznej;

• Ogólny postęp w zakresie równowagi – wyjaśnia koordynację innych czynników oraz kierowanie

rozwojem.

Rozwój intelektualny ma dwa składniki: poznawczy i afektywny


Każde zachowanie ma zarówno aspekt poznawczy jak i afektywny.

- są one zespolone; rozwijają się w taki sam sposób;


- dwa aspekty afektu: motywacja i selekcja; afekt może przyspieszyć lub spowolnić tempo rozwoju
intelektualnego; decyduje o tym, na jakich treściach skupia się aktywność intelektualna; nie może modyfikować
struktur poznawczych, może wpływać na to, która struktura poznawcza zostanie zmodyfikowana;
- dzieci asymilują doświadczenia do schematów afektywnych w taki sam sposób jak wchłaniają doświadczenia
do struktur poznawczych – wynik: wiedza;

ROZWÓJ SENSOMOTORYCZNY

- ma 6 okresów, w których rozwijają się coraz bardziej złożone wzory czynności intelektualnych;
- korzenie rozwoju intelektualnego tkwią we wczesnych reakcjach sensomotorycznych;
- struktury inteligencji i afektu zaczynają rozwijać się w okresie noworodkowym i niemowlęcym;
- w tym stadium postępuje rozwój pojęcia przedmiotu i przyczynowości (dwa najważniejsze wskaźniki
rozwoju intelektualnego i afektywnego w tym stadium);

• Okres I (0-1 mies.) AKTYWNOŚĆ ODRUCHOWA

- zachowanie jest odruchowe i niezróżnicowane;


- podstawowe odruchy: ssanie, chwytanie, płacz, ruchy rąk, tułowia i głowy;
- noworodek odpowiada odruchami gdy jest stymulowany;
- zachowanie nie dowodzi, że schematy przedmiotów zostały skonstruowane (bo nie zostały);

5
- nie są odróżnianie bodźce;
- wszystkie bodźce asymiluje za pomocą systemu odruchów w sposób niezróżnicowany;
- w ciągu kilku tygodni zachodzą pierwsze akomodacje: poszukiwanie piersi, smoczka do ssania (nie:
ssanie wszystkiego) – na skutek powtarzania i interakcji z otoczeniem;
- wszystkie pojęcia rozwijają się i nie są wrodzone;
- świadomość przedmiotu jest krok po kroku rozwijana na podstawie doświadczenia sensomotorycznego;
- noworodek nie jest w stanie odróżnić siebie od tego, co znajduje się w jego otoczeniu;
- każdy przedmiot wywołuje niezróżnicowana reakcję odruchową;
- dziecko jest całkowicie egocentryczne;
- nieświadome związków przyczynowych;
- okres odruchów i instynktownych popędów;
- nie ma jeszcze „uczuć” jako takich.

• Okres II (1-4 mies.) DOKONYWANIE PIERWSZYCH ROZRÓŻNIEŃ

- zachowania zaczynają podlegać modyfikacjom


- koordynacja wzrokowa – obiekty poruszające się są śledzone;
- koordynacja wzroku i słuchu – głowa jest zwracana w stronę źródła dźwięku;
- koordynacja między ustami a ręką – nawykowe ssanie kciuka (kierowane przez dziecko, nie odruchowe,
nie jest to wrodzone, ale nabyte przez doświadczenie);
- zaczyna odróżniać przedmioty;
- pierwsze obserwowalne oznaki wewnętrznej organizacji i adaptacji do środowiska;
- proste rozróżnienia sensomotoryczne; koordynacja zmysłowo-ruchowa;
- nabiera świadomości przedmiotów;
- może śledzić wzrokiem tor ruchu przedmiotu;
- zachowanie jest wciąż pozbawione intencji;
- inicjowane zachowania ciągle są odruchowe, a cele stawiane dopiero po rozpoczęciu sekwencji
zachowań;
- dwa rodzaje uczuć: afekty percepcyjne (przyjemność, ból, błogość, przykrość – łączone ze spostrzeżeniami
za pomocą doświadczenia) i zadowolenia, rozczarowania, wszystkich ich gradacji (odpowiedzialne za
różnicowanie potrzeb i zainteresowań) – uczucia, które są kojarzone z czynnością jako całością;
- afekt jest lokowany we własnej aktywności dziecka, które nie odróżnia jeszcze siebie jako obiektu od
innych obiektów i otoczenia.

• Okres III (4-8 mies.) ODTWARZANIE INTERESUJĄCYCH ZDARZEŃ

- zachowanie bardziej skierowane na przedmioty, zdarzenia należące do świata zewnętrznego;


- chwyta i manipuluje przedmiotami, które może dosięgnąć – koordynacja wzroku z dotykiem;
- odtwarza zdarzenia, które wydały mu się ciekawe – intencjonalnie (REAKCJE OKRĘŻNE lub
ASYMKILACJA REPRODUKCYJNA/ODTWARZAJĄCA);
- prosta intencjonalność sensomotoryczna;
- zaczyna antycypować pozycje, które przedmioty będą zajmowały w trakcie przemieszczania się: szuka
przedmiotów tam, gdzie upadły (8mc);
- antycypuje pozycje spadających przedmiotów – udoskonalony schemat przedmiotów;
- dziecko nadal egocentryczne – ono samo przyczyną wszelkiej aktywności;

6
• Okres IV (8-12 mies.) KOORDYNACJA SCHEMATÓW

- wzory zachowania, które stanowią wyraźne przejawy funkcjonowania inteligencji;


- zaczyna używać środków, aby osiągnąć skutki;
- intencjonalny wybór środków;
- zaczyna przewidywać zachowania i je rozumieć (niezależnie od działań, które są w toku);
- zaczyna planować;
- przedmioty nabierają cech stałości – szuka przedmiotów, które zniknęły z jego pola widzenia;
- zaczyna rozumieć, że inne obiekty w otoczeniu mogą być źródłem aktywności;
- zaczyna odróżniać środki od celów i koordynować dwa znane schematy, by powstała z nich jedna
czynność;
- zaczyna rozumieć stałość kształtu (jest ona w istocie rezultatem konstrukcji sensomotorycznej w czasie
koordynowania perspektyw) i stałość wielkości (która związana jest z koordynacją przemieszczeń
kontrolowanych percepcyjnie);
- wie, że przedmioty istnieją, nawet jeśli nie można ich zobaczyć;
- szuka przedmiotów tylko tam, gdzie zazwyczaj znikają, nie zaś tam, gdzie widzi, że znikły;
- wie, że nie tylko ono jest przyczyną działania: przedmioty i inne osoby mogą być przyczyną działania;
- uczucia zaczynają odgrywać rolę przy wyborze środków używanych do realizacji i wyboru celów;
- doświadczanie uczucia „sukcesu” i „porażki”;

Okres V (12-18 mies.) WYKRYWANIE NOWYCH SPOSOBÓW

- zaczyna tworzyć nowe schematy do rozwiązywania nowych problemów poprzez eksperymentowanie


(metoda prób i błędów);
- po raz pierwszy jest w stanie przystosować się (dokonać akomodacji) do nieznanych sytuacji poprzez
znalezienie nowych sposobów;
- zachowanie staje się inteligentne (dziecko osiąga zdolność rozwiązywania nowych problemów);
- zdolne do śledzenia przemieszczeń, które widzi, choć nie potrafi jeszcze wyśledzić niewidocznych
przemieszczeń;
- wie, że różne czynności mogą wykonywać też inni ludzie i przedmioty;
- widzi przedmioty jako przyczynę wielu zjawisk;
- przewidywanie nie jest oparte na sekwencji czynności już wcześniej obserwowanych w tej samej postaci;
- zaczyna obdarzać uczuciami innych;

Okres VI (18-24 mies.) REPREZENTACJE UMYSŁOWE

- zaczyna przechodzić z poziomu inteligencji sensomotorycznej na poziom inteligencji


przedstawieniowej, czyli staje się zdolne do wewnętrznego (umysłowego) przedstawiania
przedmiotów i zdarzeń;
- wytwarza nowe sposoby, ale nie opiera ich na eksperymentowaniu ruchowym i zmysłowym w takim zakresie,
tylko wypróbowuje sekwencje czynnościowe na poziomie reprezentacji umysłowej (myśląc);
- jest zdolne do myślowego konstruowania możliwych rozwiązań problemów poprzez wykonanie „w
głowie” kolejnych czynności;
- umie znaleźć ukryte przedmioty, gdy przemieszczenie jest niewidoczne;
- zostaje uwolnione od bezpośredniej percepcji;
- wie, że przedmioty są stałe i nie przestają istnieć, gdy nie są widoczne;

7
- zdolne do konstruowania przyczyn działania na podstawie samych jego skutków, bez uprzedniej percepcji
czynności spowodowanych przez te przyczyny;
- jeżeli przedmiot jest postrzegany przez dziecko jako źródło potencjalnych czynności, to zaczyna ono
przewidywać i wyobrażać sobie przyszłe skutki jego czynności;
- nie ogranicza się już do percepcji sensomotorycznych zastosowań relacji między przyczyną a skutkiem;
- ma rozwinięte uczucia i preferencje;
- dalej działają odruchy;
- uczucia stają się czynnikami decyzji o tym, co robić, a czego nie robić;
- zaczynają obdarzać uczuciami innych ludzi;
- uczucia sympatii i niechęci wobec innych;
- wstępne relacje interpersonalne;
- zapoczątkowanie międzyludzkich „uczuć moralnych”;

ROZWÓJ ROZUMOWANIA MORALNEGO

- rozumienie reguł gry i inne pojęcia moralne rozwijają się dokładnie w taki sam sposób, jak inne pojęcia
afektywne i poznawcze (są konstruowane);
- brak dowodów na to, że dziecko rozumie reguły gry i pojęcia moralne w okresie sensomotorycznym (to, co
robi, zależy od kaprysu; zabawa nie jest społeczna);
- 2-letnie dzieci mają rozwinięte odczucia afektywne, preferencje, sympatie, antypatie, wkraczają w sferę
społeczną, choć nie zaczynają jeszcze konstruować pojęć moralnych.