Vous êtes sur la page 1sur 56

EMIGRACJA ZAROBKOWA POLAKW DO IRLANDII

raport z bada
Opracowanie: Anna Radiukiewicz Wsppraca: Jacek Bieliski Magdalena Larkowska

Warszawa, listopad 2006

Spis treci
WSTP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 ROZDZIA I. PLAN BADANIA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 CEL BADANIA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 METODOLOGIA REALIZACJI BADANIA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 ROZDZIA II. WYNIKI BADANIA. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10 CZ I. EMIGRACJA ZAROBKOWA POLAKW DO IRLANDII OGLNA CHARAKTERYSTYKA ZJAWISKA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10 Skala zjawiska w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .11 Migracje do Irlandii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12 CZ II. EMIGRACJA ZAROBKOWA POLAKW DO IRLANDII PERSPEKTYWA EMIGRANTW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Przyczyny wyjazdw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Przygotowania do wyjazdw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Poszukiwanie informacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Metody poszukiwania informacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Polacy w Irlandii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rynek pracy poszukiwanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rynek pracy warunki zatrudniania Polakw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rynek pracy ubezpieczenia i zasiki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Mieszkania w Irlandii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Urzdy i urzdnicy w Irlandii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Bariery . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 15 20 22 23 27 30 32 38 40 43 44

CZ III. SKUTKI WYJAZDW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47 ROZDZIA III. WNIOSKI I REKOMENDACJE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 ZAKOCZENIE. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54

Wstp
Niniejszy raport powicony jest analizie wynikw bada dotyczcych migracji zarobkowej Polakw do Irlandii. Problematyka ta wpisuje si w szerszy kontekst, jakim jest zjawisko mobilnoci midzynarodowej. Najszersza definicja zjawiska mwi, e migracja to wzgldnie trwaa zmiana miejsca pobytu jednostek w ramach okrelonej przestrzeni. Istnieje wiele kryteriw, wedug ktrych zwyko si opisywa migracje. I tak ze wzgldu na przyczyny mona wyrni migracje ekonomiczne (majce na celu polepszenie warunkw ycia emigranta), polityczne (w wyniku braku akceptacji politycznych poczyna wadz swojego kraju), dobrowolne (wdrwki o charakterze pozaekonomicznym) oraz przymusowe (np. spowodowane klskami ywioowymi)1. Z kolei ze wzgldu na czas trwania wyrnia si migracje: trwae, okresowe oraz sezonowe zarobkowe na krtki okres, zwizane z robotami sezonowymi. Warto w tym miejscu podkreli, e jedn ze zmian, jakie ostatnimi czasy zaszy w charakterze emigracji Polakw (poza wzmoon czstotliwoci) jest wanie wzrost popularnoci okresowych i sezonowych wyjazdw z kraju. Zmiany obserwowane w Polsce s jedn z przyczyn rosncego zainteresowania problematyk migracyjn. Temat migracji sta si szczeglnie interesujcy po akcesji Polski do Unii Europejskiej. Z jednej strony, eksperci (w tym ekonomici i socjolodzy) opracowuj diagnozy i prognozy zwizane z eskalacj zjawisk migracyjnych. Z drugiej strony, sami zainteresowani wyjazdami poszukuj wiedzy o krajach przyjmujcych, czy mwic wprost, o nowych moliwociach wzbogacenia si lub rozwoju swojej kariery zawodowej. Wobec tego powstaje ogromne pole do zagospodarowania dla instytucji badawczych, ale i dla tych, ktre staraj si zebra i udostpni wiedz bardziej praktyczn. Niniejszy raport jest poniekd odpowiedzi na wci rosnce potrzeby informacyjne. Badania, ktre s w nim prezentowane, wykonano na zlecenie Zwizku

1) Por. J. Korczyska, Sezonowe wyjazdy zarobkowe Polakw do Niemiec, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2003, s. 1718.

www.zbpo.org.pl

Biur Porad Obywatelskich2. Raport zawiera prezentacj wynikw, ktre miay stanowi przede wszystkim diagnoz stanu przygotowania polskich emigrantw do wyjazdu oraz by rdem wiedzy o ich problemach. Mamy jednak nadziej, e wykonana analiza przyczyni si do lepszego zrozumienia zjawiska migracji zarobkowej w ogle. Raport skada si z trzech rozdziaw. Pierwszy z nich zawiera opis przeprowadzonych bada: metody oraz sposb analizy. Rozdzia drugi skada si z trzech czci. Pierwsza cz oparta jest na analizie dostpnych materiaw, ktrej celem byo nakrelenie oglnej charakterystyki zjawiska oraz jego skali. Cze druga rozdziau prezentuje analiz danych zebranych za pomoc ankiet oraz w wyniku przeprowadzonych wywiadw. W tym fragmencie zawarte s informacje na temat przyczyn wyjazdw, przygotowa, a take wiedzy Polakw na temat Irlandii. Ta cz raportu obejmuje take kwestie zwizane z problemami, na jakie napotykali si Polacy. Cz trzecia stanowi podsumowanie i dotyczy spodziewanych i moliwych skutkw podejmowanych decyzji o wyjedzie. Rozdzia trzeci zawiera zarwno wnioski z przeprowadzonej analizy, jak i rekomendacje dla dalszych dziaa informacyjnych czy pomocowych skierowanych do Polakw podejmujcych prac zagranic.

2) Badanie wykonano w ramach midzynarodowego projektu Workers Mobility in EU-25 realizowanego przez Zwizek Biur Porad Obywatelskich wraz z European Citizen Action Service (ECAS), Citizens Advice International (CAI), organizacjami skupiajcymi biura porad obywatelskich z Czech (Asociace Obcanskch Poraden), Wielkiej Brytanii (Citizens Advice) i Irlandii (National Association of Citizens Information Centres) oraz Uniwersytetem Szeged na Wgrzech. Projekt finansowany przez Komisj Europejsk.

Rozdzia I. Plan badania


Cel badania Gwnym celem badania byo uzyskanie informacji, ktre pozwol na zaprojektowanie i wdroenie programu informacyjnego dla osb wyjedajcych z Polski w celach zarobkowych oraz podjcie skutecznych dziaa w zakresie porad obywatelskich. Szczeglnie istotne byo wic okrelenie zapotrzebowania informacyjnego oraz faktycznie posiadanej wiedzy wrd osb wyjedajcych, w takich obszarach jak:

procedury ycia codziennego w kraju, do ktrego si udaj; prawa i obowizki przysugujce im w kraju docelowym; moliwoci uzyskania specjalistycznej porady w Polsce, jak i za granic.
Istotne byo rwnie okrelenie gwnych problemw, z jakimi Polacy stykaj si za granic, oraz ich przyczyn, ze szczeglnym uwzgldnieniem dostpnoci informacji i poradnictwa oraz umiejtnoci ich wykorzystania. Z punktu widzenia planowania programu informacyjnego szczeglnie istotna bya rwnie planowana i faktyczna dugo pobytu za granic, stopie przygotowania osb wyjedajcych do wyjazdu, w tym znajomo jzyka angielskiego. W kontekcie celw badania postawiono nastpujce pytania badawcze: 1. Jakie przygotowania podejmuj osoby wyjedajce w celach zarobkowych przed wyjazdem? 2. Jak rol odgrywa kapita spoeczny w rodowiskach emigrantw zarobkowych? 3. Jakie s gwne motywacje osb wyjedajcych lub planujcych wyjazd do Irlandii? 4. Czy osoby wyjedajce z Polski do pracy w Irlandii uzyskuj wystarczajc pomoc w zakresie informacji i jakie s rda wiedzy tych osb? Czy jest ona wystarczajca, uyteczna?

www.zbpo.org.pl

5. Jakiego typu informacje s najbardziej istotne? 6. Jakiego rodzaju pomoc w zakresie informacji jest szczeglnie potrzebna osobom wyjedajcym do Irlandii w celach zarobkowych?

Metodologia realizacji badania Badanie zrealizowano we wrzeniu i padzierniku 2006 roku. Wykorzystano kwestionariusze ankietowe, ktre wypeniy osoby pracujce aktualnie w Irlandii (uzyskano 44 ankiety). Ankiety rozesano, za porednictwem poczty internetowej, do instytucji wsppracujcych ze zleceniodawc bada, zajmujcych si pomoc osobom znajdujcym si w trudnej sytuacji yciowej w rozwizaniu ich problemw, w tym te Polakom przebywajcym w Irlandii (National Association of Citizens Information Services i Emigrant Advice). Niestety liczba zebranych ankiet jest zbyt maa, aby wnioski z analizy mogy by uznane za reprezentatywne. Mimo to postanowilimy wykorzysta zdobyte t drog informacje, uznalimy bowiem, e s one istotne i zdecydowanie poszerzaj wiedz pochodzc z pozostaych analiz. Wrd osb, ktre wziy udzia w badaniu ankietowym przewaaj kobiety. Odsetek mczyzn wynosi 36,4 % a kobiet 63,6%. Tabela 1. Pe Czsto mczyzna kobieta Ogem 16 28 44 Procent 36,4 63,6 100,0 Procent skumulowany 36,4 100,0

Pod wzgldem poziomu wyksztacenia w grupie respondentw dominuj osoby z wyksztaceniem rednim oraz wyszym. Grupy te s rwnoliczne i stanowi cznie 95,5% wszystkich respondentw.

Tabela 2. Wyksztacenie Czsto zasadnicze zawodowe rednie (w tym techniczne) wysze (licencjackie i wysze) Ogem 2 21 21 44 Procent 4,5 47,7 47,7 100,0 Procent skumulowany 4,5 52,3 100,0

Wielko miejscowoci, z ktrej pochodzi respondent szczeglnie dobrze rnicuje grup osb, ktre wziy udzia w badaniu ankietowym. Osoby z maych miejscowoci, liczcych poniej 9 tysicy mieszkacw stanowi 11,6%. Nieco wikszy udzia (14%) w grupie respondentw maj osoby pochodzce z miejscowoci od 10 do 19 tys. mieszkacw. Osoby ze redniej wielkoci miast (2049 tys. mieszkacw), duych (100499 tys. mieszkacw) i bardzo duych miast (powyej 500 tys. mieszkacw) s niemal rwnolicznie reprezentowane i stanowi odpowiednio 23,3%, 20,9% i 23,3%. Tabela 3. Wielko miejscowoci pochodzenia respondenta Czsto < 2 tys. mieszkacw 2 tys. 4 tys. mieszkacw 5 tys. 9 tys. mieszkacw 10 tys. 19 tys. mieszkacw 20 tys. 49 tys. mieszkacw 50 tys. 99 tys, mieszkacw 100 tys. 499 tys. mieszkacw > 500 tys. Ogem 1 2 2 6 10 3 9 10 43 Procent wanych 2,3 4,7 4,7 14,0 23,3 7,0 20,9 23,3 100,0 Procent skumulowany 2,3 7,0 11,6 25,6 48,8 55,8 76,7 100,0

www.zbpo.org.pl

redni dochd osb badanych wynosi 2250, co wydaje si do dua kwot. Naley jednak zauway, e powyej 2100 zarabia 25% osb. Dokadnie 50% respondentw otrzymuje czny dochd ze wszystkich rde powyej 1600 i 25% respondentw osiga czny dochd poniej 1000. Tak wysoki redni dochd wynika std, e wrd osb, ktre wziy udzia w badaniu ankietowym znalazo a 14 osb z cznej liczby 44, ktre zadeklaroway, e ich miesiczne dochody ze wszystkich rde wynosz wicej ni 2000. Tabela 4. Dochody M7. Dochody ze wszystkich rde brutto w Euro 2250,24 1000,00 1600,00 2100,00

rednia Percentyle

25 50 75

Dodatkowo przeprowadzono seri wywiadw pogbionych z osobami planujcymi wyjazd lub z tymi, ktre wrciy do Polski. Materia ten stanowi gwn podstaw empiryczn niniejszego opracowania. W przypadku osb badanych w wywiadach pogbionych zastosowany zosta dobr celowy. Zaleao nam na tym, aby uzyska informacje od osb, ktre maj ju za sob dowiadczenie pracy w Irlandii, takich ktre dopiero planuj swj wyjazd oraz osb aktualnie przebywajcych w Irlandii w celach zarobkowych. Jako dodatkow zmienn rnicujc wewntrznie te trzy grupy osb przyjlimy wyksztacenie. Chcielimy w ten sposb uzyska jak najbardziej zrnicowany materia empiryczny, ktry pozwalaby na analiz szerokiego spektrum zjawisk zwizanych z migracj zarobkow Polakw do Irlandii. I tak w grupie osb planujcych wyjazd oraz tych ktre wrciy z Irlandii znalazy si osoby z wyksztaceniem zawodowym, rednim oraz wyszym. Dodatkowo wrd osb badanych znaleli si respondenci w zrnicowanym wieku, pochodzcy z Warszawy oraz mniejszych miejscowoci. Osoba aktualnie przebywajca w Irlandii to kobieta do 25 roku ycia z wyksztaceniem wyszym.

Tabela 5. Zadanie wywiady pogbione z osobami zamierzajcymi wyjecha do pracy w Irlandii (prba celowa) wywiady pogbione z osobami, ktre wrciy do Polski z pracy w Irlandii (prba celowa) wywiady pogbione z osobami obecnie pracujcymi w Irlandii (prba celowa) zaplanowano ok. 7 wywiadw zrealizowano 4 wywiady

ok. 7 wywiadw

5 wywiadw

ok. 3 wywiadw

1 wywiad

Ze wzgldu na ograniczenia czasowe przeprowadzono nieco mniej wywiadw ni si spodziewalimy. Jednake zebrane informacje stanowi dostatecznie bogaty materia badawczy. Pomimo e wybrana metoda nie pozwala rzecz jasna na wnioskowanie o caej populacji polskich emigrantw w Irlandii, to przeprowadzona analiza jest prb szczegowego poznania podjtej problematyki. Pozwala ona na odkrycie motywacji migrantw, czy lepsze poznanie problemw, z jakimi si spotykali. Kolejny rozdzia zawiera zatem wyniki przeprowadzonej analizy danych.

www.zbpo.org.pl

Rozdzia II. Wyniki badania Cz I. Emigracja zarobkowa Polakw do Irlandii oglna charakterystyka zjawiska
W XXI wieku zjawisko migracji midzynarodowych podlega kilku istotnym tendencjom. Po pierwsze, odciska na nim swoje pitno proces globalizacji. Ruchy migracyjne z rnych miejsc na wiecie s coraz bardziej odczuwalne przez coraz wicej krajw w tym samym czasie. Po drugie, mamy do czynienia z procesem akceleracji migracji zwizanym z nasileniem si ruchw migracyjnych i wzrostem liczby osb migrujcych. Wobec tego pojawiaj si take nowe wyzwania zwizane z ksztatowaniem polityki migracyjnej. Po trzecie, sama migracja przyjmuje rne formy (zarobkow, uchodcz, osiedlecz). W zwizku z tym, kraje imigracyjne dowiadczaj zrnicowanego napywu imigrantw, powizanych rnorodnymi zalenociami w ramach acuchw migracyjnych. Po czwarte, okazuje si, e kobiety odgrywaj coraz wiksz rol we wszystkich typach migracji midzynarodowych, a zwaszcza w migracjach zarobkowych3. Wobec tych oglnowiatowych tendencji, jak rwnie w zwizku ze zmianami systemu spoecznogospodarczego, swj charakter zmienia rwnie migracja z Polski. Szczegln cezur z tego wzgldu stanowi rok 1989. W wyniku otwarcia si granic na Zachd doszo przede wszystkim do znaczcego zrnicowania obieranych przez migrantw kierunkw wyjazdw zarobkowych. Kolejn istotn dat z punktu widzenia naszego kraju jest rok 2004 przystpienie Polski do Unii Europejskiej, co nasilio skal podejmowanych decyzji o migracji.

3) Por. np. S. Castles, M. J. Miller, The Age of Migration. International Population Movements in the Modern World, Macmillan 1993.

10

Skala zjawiska w Polsce Zgodnie z ocen Ministerstwa Pracy i Polityki Socjalnej w latach 90tych rocznie do pracy kontraktowej wyjedao okoo 250300 tysicy Polakw. Zbliona liczba osb podejmowaa za granic prac w szarej strefie. Jeli doliczy do tego pozostaych migrantw (zarwno osoby osiedlajce si za granic, jak i przebywajce poza Polsk przez co najmniej 3 miesice), oglna liczba migrantw z Polski rocznie wyniosaby okoo 550700 tysicy osb. Jak zostao wczeniej wspomniane, po przystpieniu Polski do Unii Europejskiej zjawisko migracji zdecydowanie si nasilio. Na dzie dzisiejszy szacunki Ministerstwa oscyluj w granicach 1 miliona pracownikw polskich poza granicami kraju. Jednak specjalici z Orodka Bada nad Migracjami Europejskimi Uniwersytetu Warszawskiego twierdz, e za granic pracuje dwa razy wicej Polakw a 2 miliony. Skd tak due rozbienoci dotyczce skali zjawiska? Dzieje si tak w zwizku z niemonoci uzyskania penych i dokadnych danych statystycznych. cise oszacowanie cakowitej wielkoci migracji z Polski do krajw Unii Europejskiej jest niemoliwe i wszelkie uzyskane dane liczbowe s jedynie szacunkowe. Statystyka migracji prowadzona jest przez Gwny Urzd Statystyczny na podstawie zgoszenia wymeldowania z miejsca pobytu staego, dotyczy zatem przede wszystkim wyjazdw (i przyjazdw) z kraju na stae. Migracja ta pozostaje na poziomie okoo 17 tysicy osb rocznie. Na podstawie deklaracji wymeldowania ze staego miejsca zamieszkania rejestrowana jest rwnie czasowa nieobecno ludnoci, zwizana z wyjazdem za granic na okres ponad dwch miesicy. I tak, wedug GUS liczba przebywajcych za granic powyej dwch miesicy wzrosa midzy 2003 a 2005 rokiem ze 172 do 315 tysicy osb. Dane te trudno uzna za pene, wskazuj one raczej na dynamik a nie skal zjawiska. Mona stwierdzi zatem, i liczba emigracji okresowych wzrasta. Zwiksza si rwnie liczba osb wyjedajcych za granic na bardzo krtki czas, do pracy sezonowej lub w celu wykonania zawartej umowy o dzieo. Okazuje si, e nie tylko statystyki wyjazdw sprawiaj problemy badaczom. Nieatwe w analizie s take deklaracje wyjazdu za granic do pracy, ktre jak si okazuje nie przekadaj si na migracj. I tak, mimo e to gwnie osoby z wyszym wyksztaceniem, studenci i uczniowie, osoby z wielkich miast albo

www.zbpo.org.pl

11

bezrobotni deklaruj ch wyjazdu, to na emigracj decyduj si po prostu ci, ktrzy maj przede wszystkim realne szanse na podjcie pracy za granic. Najwiksz grup emigrantw stanowi osoby z wyksztaceniem rednim, zasadniczym zawodowym, rednim zawodowym i podstawowym. Mniej skonne do migracji s osoby, ktre mog atwiej znale dobrze patn prac w kraju. Gwnym krajem docelowym emigracji z Polski pozostaj wci Niemcy, chocia niewtpliwie zwikszenie si swobody przepywu ludnoci po akcesji Polski do UE sprawio, e kraje docelowe podry polskich emigrantw s bardziej zrnicowane.

Migracje do Irlandii 4 Irlandia od dziesicioleci jest tradycyjnym krajem emigracji, a za spraw spektakularnego rozwoju ekonomicznego jest wci bardzo atrakcyjnym celem dla migrantw zarobkowych i osiedleczych. Od roku 1995 Irlandia przyjmowaa okoo 100 tysicy krtkoterminowych pracownikwimigrantw w skali roku, co w konsekwencji przyczynio si od zmniejszenia skali nierwnowagi na irlandzkim rynku pracy na pocztku XXI wieku. Po 1 maja 2004 r. Irlandia nie wprowadzia ogranicze napywu dla obywateli nowych krajw czonkowskich UE. Polacy, ktrym przepisy o swobodnym przepywie pracownikw umoliwiy podejmowanie legalnego zatrudnienia, w duej czci dokonali legalizacji nie tylko swojej pracy, ale i pobytu. W Irlandii niezbdna do podjcia legalnego zatrudnienia jest obowizkowa rejestracja, tzw. Osobisty Numer Usug Publicznych (Personal Public Service Number, w skrcie PPS). Dane pochodzce z rejestru mog by przydatne w analizie dynamiki zjawiska migracji Polakw do Irlandii. Naley jednak pamita, e podobnie jak w przypadku danych z GUSu, nie s one rwnoznaczne z liczb imigrantw. Po pierwsze, nie wszyscy, ktrzy przyjechali do kraju musieli si zarejestrowa. Po drugie, moliwe jest, e osoby, ktre si zarejestroway, nie znalazy pracy i opuciy wysp (ich udzia irlandzkie Ministerstwo Przedsibiorczoci, Handlu i Zatrudnienia ocenia na okoo 1520%).
4) Fragment rozdziau przygotowany na podstawie opracowania Pawa Kaczmarczyka i Marka Oklskiego, Migracje specjalistw wysokiej klasy w kontekcie czonkostwa Polski w Unii Europejskiej, Orodek Bada nad Migracjami Europejskimi Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2005, s. 3234.

12

Generalnie, od 1 maja do koca listopada 2004 r. zarejestrowao si okoo 49 tysicy imigrantw z nowych krajw czonkowskich, do koca lutego 2005 roku liczba ta wzrosa do niemal 70 tysicy osb. W porwnaniu z liczb pozwole na prac wydanych w 2003 r. (ogem ponad 16 tysicy) zanotowano ponad czterokrotny wzrost zainteresowania podjciem pracy w Irlandii. Najliczniejsz grup osb aplikujcych stanowili Polacy, ktrzy od 1 maja 2004 r. do koca lutego 2005 r. zoyli niemal 33 tysice wnioskw o nadanie numeru PPS i stanowili 47% wszystkich aplikantw. Na dzie dzisiejszy w Irlandii jest zarejestrowanych okoo 80 tysicy Polakw. Zatem w przypadku Polakw wzrost napywu legalnych pracownikw by bardzo spektakularny w porwnaniu z rokiem 2003 liczba poda o pozwolenie na prac wzrosa niemal 7krotnie (szczegowe dane w Tabeli 6). Tabela 6. Pracownicy z nowych krajw czonkowskich, ktrzy zdobyli wnioski o nadanie numeru PPS po 1 maja 2004 r. Kraj pozwolenia na prac (stycze grudzie) w 2003 r. 4 808 4 551 4 160 533 1 111 398 1 012 33 16 066 wnioski o nadanie numeru PPS: maj listopad 2004 r. 23 552 10 557 5 257 4 189 2 871 1 614 1 475 195 49 710 wnioski o nadanie numeru PPS:maj 2004 koniec lutego 2005 r. 32 648 14 700 7 519 5 830 3 755 2 213 1 952 221 68 838 udzia w napywie z nowych krajw czonkowskich (w %) 47,4 21,4 10,9 8,5 5,5 3,2 2,8 0,3 100

Polska Litwa otwa Sowacja Czechy Wgry Estonia Cypr, Malta, Sowenia Razem

rdo: Conroy 2005; dane Ministerstwa Spraw Spoecznych i Rodziny.

www.zbpo.org.pl

13

Oglna reakcja na napyw pracownikw z nowych krajw czonkowskich jest bardzo pozytywna. Wpyw migrantw z Europy Zachodniej i Wschodniej na sytuacj na irlandzkim rynku pracy jest korzystny. Przykadowo dochody z podatkw i skadek na ubezpieczenie spoeczne kilkudziesiciokrotnie przewyszyy wypacone wiadczenia. Rwnie pozwolio to ustabilizowa niektre lokalne rynki pracy, gdzie Polacy zajli wiele wakatw. Ponadto, zdaniem urzdnikw irlandzkich, wikszo Polakw podejmuje prace nie wymagajce wysokich kwalifikacji, zwykle takie, ktrymi nie s zainteresowani rodzimi pracownicy. Ostatecznie, zmniejszenie si tzw. szarej strefy ma bezwzgldnie pozytywne skutki zarwno dla samych emigrantw, jak i dla pastw przyjmujcych.

14

Cz II. Emigracja zarobkowa Polakw do Irlandii perspektywa emigrantw


Przyczyny wyjazdw W socjologii przyjmuje si, e migracje s wynikiem rachunku zyskw i strat jednostek lub konfliktu wartoci. Migracje dobrowolne zwykle powodowane s wzgldami ekonomicznymi i cz si z nadziej jednostek na popraw wasnej sytuacji materialnej czy pooenia spoecznego. Zjawisko to jest wieloaspektowe i powodowane wieloma czynnikami. Niemniej elementem ogniskujcym problematyk wyjazdw i przyjazdw do/z Polski jest trudna sytuacja na rodzimym rynku pracy oraz stosunkowo duy popyt na pracownikw wykonujcych prace nie wymagajce wysokich kwalifikacji. Mona zatem wyrni trzy gwne powody, ktre le u podstaw podjcia decyzji o opuszczeniu Polski:

ch zmniejszenia ryzyka problemw finansowych gospodarstwa domowego


(zwaszcza osoby, ktre straciy na transformacji systemowej);

obawa przed wykluczeniem z rynku pracy i ch utrzymania aktywnoci


zawodowej (zwaszcza osoby mode, dobrze wyksztacone, pozostajce bez zatrudnienia lub otrzymujce bardzo niskie wynagrodzenie w zwizku z wysokim poziomem bezrobocia w kraju);

ch ksztacenia si (ludzie modzi, jeszcze w trakcie nauki na uczelniach


wyszych, chccy zdoby dowiadczenie, podnie kompetencje jzykowe). Znajduje to rwnie potwierdzenie w wynikach bada przeprowadzonych przez ECAS wrd organizacji wiadczcych usugi na rzecz emigrantw 5. Przedstawiciele tych organizacji, biorc pod uwag swoje dowiadczenia, wskazuj, e podstawowym bodcem pobudzajcym mobilno jest trudna sytuacja ekonomiczna i brak pracy w kraju pochodzenia (62% wskaza). Warto
5) W badaniach przeprowadzonych w 2006 roku przez European Citizen Action Service w ramach Gorcej Linii Praw do Swobodnego Przemieszczania si wziy udzia 44 organizacje z UE.

www.zbpo.org.pl

15

zwrci uwag, e w takim przypadku mamy do czynienia z pewnego rodzaju wymuszon mobilnoci, podejmowan przez ludzi, ktrzy uznaj, i nie maj innego, czy lepszego wyjcia, jak wyjazd z kraju. Wobec tego, mwic o decyzjach dotyczcych podjcia migracji naley podkreli, e najczciej s one starannie skalkulowane. Jak pisalimy wczeniej, w decyzji migracyjnej najwaniejsz rol odgrywa ocena wasnej sytuacji na rynku pracy i sytuacji ekonomicznej wasnego gospodarstwa domowego 6. Nie zaskakuje, e rwnie nasi respondenci zwracali przede wszystkim uwag na kwestie zagroenia bezrobociem i niewystarczajce zarobki. W zwizku z duymi problemami na rynku pracy respondenci podkrelali, i to za granic bd si czuli bardziej bezpieczni wanie ze wzgldu na mniejsze, ich zdaniem, zagroenie utrat pracy: Lepsze zarobki, wiksze te poczucie bezpieczestwa na pewno, e nawet jak strac prac, to bd miaa wiksze moliwoci wyboru. [9] No wiadomo najbardziej to interesuj mnie zarobki, no, po co miabym tam jecha, gdyby pacili tyle samo co tu. Prawda? A jad tam, eby zarobi a nie dla przyjemnoci. [7] Pojawiy si take komentarze odwoujce si dodatkowo do sytuacji politycznej w kraju. W tym miejscu daje zna o sobie negatywne nastawienie do elit rzdzcych, poczucie zawodu: (...) teraz to kady chce mie robot, a jak nie mona jej znale w Polsce, to trzeba szuka gdzie indziej. Sama pani wie, jaka jest w Polsce sytuacja: i bezrobocie, i ten nowy rzd, i ciko cokolwiek znale. No, jak tu nie potrzebuj ludzi do roboty, to co wszyscy maj siedzie i co maj bied klepa? To lepiej chocia na par miesicy wyjecha i cokolwiek zarobi tam zagranic. [8] Biorc po uwag dane pochodzce z ankiet, nie sposb wtpi w opacalno wyjazdu do Irlandii. Osoby pracujce w Irlandii, ktre wypeniy kwestionariusz zarabiaj przecitnie okoo 1500 euro miesicznie. W porwnaniu z zarobkami w Polsce jest to stawka zdecydowanie wysoka.

6) Por. Magdalena owicka, Portret polskiego emigranta. Struktura i wielko emigracji z Polski przed i po rozszerzeniu Unii Europejskiej na Wschd, praca magisterska pod kierunkiem prof. dr hab. Zdzisawa Macha, Instytut Socjologii Uniwersytetu Jagielloskiego, s. 8990.

16

Wpyw na decyzje migracyjne ma rwnie wynik porwnania sytuacji w kraju pochodzenia z sytuacj w innych miejscach na wiecie. We wspomnianych badaniach ECAS zdaniem przedstawicieli organizacji, istotnym czynnikiem sprzyjajcym podjciu decyzji o migracji jest wanie domniemana przez migrantw lepsza jako ycia gdzie indziej czyli najczciej w Unii Europejskiej. Autorzy raportu zwracaj uwag, e u podstaw takich motywacji le czsto pozytywne informacje pochodzce z massmediw. Naley podkreli jednak, e nie zawsze informacje z mediw byy odbierane jako pozytywne przez Polakw, z ktrymi rozmawialimy do tego wtku powrcimy przy okazji omawiania kwestii informacji posiadanych przez Polakw w momencie wyjazdu. Jednake warto ju teraz wspomnie, e zdecydowanie wikszy wpyw na naszych respondentw miay pozytywne relacje osb, ktre byy lub s za granic. Mona stwierdzi, e to dobre dowiadczenia znajomych stanowi jeden z motyww podjcia decyzji o wyjedzie: (...) Nie znam osoby, ktrej by si tam nie powiodo, tak powiem. A znam sporo. Wikszo znajomych wyjeda systematycznie albo ju siedzi tam. Z C. te sporo znajomych siedzi wanie w Irlandii, w Dublinie. Mam brata te w Dublinie no ale wiem, e tam ju zosta, no po prostu tam ludzie ju zostaj i osiadaj. Tutaj przyjedaj tylko do rodziny albo na wakacje. Ja te tak planuj, tylko pracowa tam, a tutaj mona sobie na wakacje przyjecha. To jedyna sprawa, jak w Polsce mona zrobi. [8] (...) Miaa by p roku w tej chwili ju min rok i jeszcze troch. Zarabia dobre pieniki, urzdzili si wiec myl, e mnie te si to uda. [4] (...) Myl, e te kilka osb, znajomych, gdzie tam wyjedao sobie w celach zarobkowoturystycznych, tak to nazwijmy. Myl, e ich dowiadczenia skoniy mnie, czemu by nie sprbowa. [5] Z perspektywy badanych organizacji najmniej istotnym bodcem do wyjazdu okazaa si ch poznania innego kraju i innego jzyka, chocia 18% z nich wci uznaje motywacje poznawcze za bardzo wane. Podobne opinie wyraono na temat bodcw zwizanych z podnoszeniem swoich kwalifikacji przez emigrantw. Warto zwrci uwag, e jest to zupenie inny motyw do wyjazdu ni brak pracy, czy poczucie zagroenia ubstwem. Mog sobie na pozwoli przede wszystkim osoby,

www.zbpo.org.pl

17

ktre nie maj takich obaw. S to wyjazdy bardziej z wyboru, ni z przymusu. Wrd naszych respondentw znalazy si take takie osoby, ktre chciay podszkoli swoj znajomo jzyka angielskiego: (...) chciabym wyjecha, z tego wzgldu, eby np. pozna, doszlifowa sobie jzyk, jakie ciekawe dowiadczenia. Jestem jeszcze mody, wic jaka te przygoda. [5] Wan kwesti dla naszych rozmwcw, szczeglnie osb modszych planujcych wyjazd, okazaa si rwnie moliwo spdzenia wolnego czasu w Irlandii. Zwracay one uwag na fakt, e oprcz pracy w Irlandii chciayby take rozwija swoje zainteresowania, mio spdzi czas. Uwaaj one, e zarwno praca zawodowa, jak i wolny czas s do pogodzenia w Irlandii i e pracujc bd mogy take znale czas na rozrywk. Przy okazji rozmw o decyzjach wyjazdu, pytalimy naszych respondentw o to, dlaczego wybrali Irlandi. Ot ch podszkolenia znajomoci jzyka bya jednym z powodw wyboru wanie Irlandii przez respondentw: (...) planowaam pojecha do Irlandii albo do Anglii do jakiego wanie z krajw anglojzycznych, dlatego e chciaam poprawi swj angielski. [1]. Innym istotnym powodem wyboru Irlandii byy po prostu kontakty, znajomoci akurat w tym, a nie innym kraju: (...) jak si kogo ma za granic to zawsze atwiej czowiekowi a to, e to akurat Irlandia to tak wyszo. Gdyby pracowa (brat respondenta przyp. aut.) gdzie indziej i gdyby zadzwoni do mnie to pewnie i tam bym pojecha. [7]. Warto wspomnie w tym miejscu o ciekawym zjawisku zauwaonym przez badaczy migracji. Ot stwierdzaj oni istnienie tzw. ponadnarodowej przestrzeni spoecznej, a udzia w niej okrelaj, jako co najmniej sprzyjajcy podjciu decyzji o wyjedzie. Posiadanie sieci kontaktw czy powiza z migrantami z kraju i za granic (migration network) stao si niezbdnym warunkiem zainicjowania mobilnoci 7. A zatem do rzadkoci naley sytuacja, kiedy decyzj o wyjedzie podejmuje osoba nie majca kontaktw z innymi migrantami. Mona mwi o charakterystycznym kapitale spoecznym 8 specyfikujcym osoby majce zamiar wyjecha lub te, ktre ju wyjechay.
7) P. Kaczmarczyk, Migracje zarobkowe Polakw w dobie przemian, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2005, s. 240. 8) Kapita spoeczny rozumiemy jako sum zasobw aktualnych i potencjalnych, ktre nale si jednostce (bd grupie) z tytuu posiadania przez ni mniej lub bardziej zinstytucjonalizowanej sieci, relacji, kontaktw.

18

Migranci funkcjonuj w okrelonej przestrzeni spoecznej, ktrej cechy determinuj ksztat i skal mobilnoci. Nasilaniu i poszerzaniu si takich wizi sprzyja czasowy charakter mobilnoci. Migranci funkcjonuj w dwch rodowiskach czsto przemieszczajc si z jednego do drugiego, np. wszelkie wolne od pracy dni staraj si spdza w Polsce. Sprzyja to utrzymywaniu staych kontaktw ze spoecznoci z miejscowoci pochodzenia. Cigy ruch jest take podstaw rozwoju infrastruktury transportowej. Natomiast w krajach goszczcych pracownikw rozwija si sfera instytucji i usug skierowanych do rodowisk polonijnych, jak np. sklepy, czy pomoc domowa i opieka medyczna9. Sie kontaktw peni, naszym zdaniem, niezwykle istotne funkcje, o ktrych piszemy w dalszej czci raportu. O motywy podjcia decyzji pytalimy za porednictwem ankiet rwnie respondentw w Irlandii. Wyniki analizy ich odpowiedzi s dobrym uzupenieniem danych z wywiadw. Zatem, na decyzj o wyjedzie wpyna przede wszystkim sytuacja materialna respondentw (26 wskaza). Istotne znaczenie odegra take podobny wyjazd znajomych, bd krewnych (14 wskaza). Nastpnie respondenci wskazali, e po prostu zyskali lepsz ofert pracy w Irlandii (9 osb) oraz e nie mogli znale pracy w Polsce (6 osb). Jako dodatkowe przyczyny pojawiy si rwnie: ze stosunki w pracy, traktowanie pracownikw w Polsce, moliwo lepszego rozwoju swoich kwalifikacji zawodowych oraz znajomoci jzyka angielskiego, sytuacja polityczna w Polsce. Podsumowujc, naley podkreli, e w rzeczywistoci trudno rozdzieli motywacje sprzyjajce decyzjom o wyjedzie. Kady z migrantw dokonuje wasnych kalkulacji i bierze pod uwag nie jeden, lecz wiele czynnikw. Jednym z wyjanie wzgldnej popularnoci wyjazdw zarobkowych moe by zapewne poczucie relatywnej deprywacji. Deprywacja odnosi si do zablokowania moliwoci zaspokajania jakich kategorii potrzeb. Natomiast poczucie relatywnej deprywacji wywoywane jest przez porwnanie z jakim punktem odniesienia. Gdy z porwnania takiego wynika, e w ocenie jednostki nie otrzymuje ona tego, co jej si susznie naley, czuje si ona upoledzona. Jest to zatem subiektywne poczucie niedostatku 10. Migranci, w wyniku porwnania
9) Por. P. Kaczmarczyk, Migracje zarobkowe Polakw w dobie przemian, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2005, s. 240-242. 10) Po. E. Wnuk-Lipiski, Socjologia ycia publicznego, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2005, s. 6566.

www.zbpo.org.pl

19

swojej sytuacji do sytuacji osb o podobnych kwalifikacjach w krajach takich, jak Irlandia, czuj si wobec tego niedowartociowani. Kiedy poczucie takie staje si nie do wytrzymania oraz pojawiaj si sprzyjajce wyjazdowi warunki, decyzja o podjciu emigracji jest uatwiona. Przygotowania do wyjazdw Badane przez nas osoby, pytane o to, w jakim stopniu wyjazd do pracy za granic by przez nie zaplanowany, w wikszoci stwierdzay, e decyzja ta bya przemylana. Respondenci okrelali spontaniczno swojej decyzji na siedmiostopniowej skali (gdzie 1 oznaczao decyzj planowan a 7 decyzj spontaniczn). Okazuje si, e tylko jedna osoba okrelia swoj decyzj o wyjedzie jako skrajnie spontaniczn. Najczciej udzielan odpowiedzi na to pytanie byo stwierdzenie, e by to wyjazd cakowicie zaplanowany. Jednak nie moe umkn uwadze, i okoo 1/3 respondentw przyznaje, e ich decyzja bya bardziej zaplanowana ni spontaniczna (zob. Tabela 7). Tabela 7. Wyjazd planowany vs. spontaniczny Skala odpowiedzi: 1 2 3 4 5 6 7 decyzja o wyjedzie bya spontaniczna Ogem decyzja w rwnym stopniu spontaniczna co zaplanowana decyzja o wyjedzie bya planowana czsto wskaza 14 6 5 3 9 6 1 44 44 3 16 czsto wskaza 25 % 31,8 13,6 11,4 6,8 20,5 13,6 2,3 100,0

20

Dodatkowo analiza rozkadu redniej powyszych wskaza (r.=3,2) potwierdza, e badana grupa osb nie uznaje swojej decyzji o wyjedzie za w peni zaplanowan. Natomiast wrd osb, ktre wziy udzia w wywiadach pogbionych, czsto uzyskiwalimy odpowiedzi, wiadczce o tym, e ich decyzja bya starannie zaplanowana i przemylana. Zdecydowanie rzadziej respondenci przyznawali si do spontanicznoci wyjazdu. Myl, e to bya decyzja zaplanowana i przemylana gdy wczeniej miaam tutaj prac w Polsce i musiaam si z niej zwolni i wszystko tutaj uregulowa eby wyjecha, wic planowaam to duo wczeniej. [10] Wic bya to raczej taka spontaniczna decyzja? Spontaniczna no wiesz czekaem, mylaem e co tam, co si moe odmieni, moe w tej szkole ona zacznie lepiej zarabia. Ale zacza zarabia jeszcze mniej ni zarabiaa. [8] Wystpoway rwnie sytuacje, w ktrych bliscy czonkowie rodziny uwiadamiali osobom wyjedajcym konieczno starannego zaplanowania wyjazdu. Mama mnie przywoaa do porzdku, mwia, e trzeba si zastanowi. Powiedziaa, e nad wszystkim trzeba si dokadnie zastanowi i cay ten mj wyjazd to musi by zaplanowany. No i razem z rodzin i z narzeczon zaplanowalimy kiedy jad i kiedy wracam. I tak wszystko jako uoylimy w jakim takim porzdku. [7] O tym, czy decyzja o wyjedzie do pracy za granic jest starannie przemylana, wiadczy czas, jaki osoby powiciy na przygotowanie si do niego. Okazuje si, e respondenci przygotowywali si do dugo do wyjazdu. Przygotowania te trway, jak wskazyway osoby badane, od kilku tygodni do p roku. Czsto rozpoczynay si na kilka miesicy przed planowanym wyjazdem, od zakupu biletu na podr ze wzgldu na wysokie ceny biletw lotniczych. Jak opowiadali nasi respondenci, z chwil zbliania si terminu wyjazdu, przygotowania do niego staway si bardziej intensywne. Nie ograniczay si ju tylko do przegldania, czytania informacji o kraju przeznaczenia, ale rozszerzay si o sprawy formalne, ktre trzeba byo zaatwia w urzdach.

www.zbpo.org.pl

21

Okazuje si take, e wikszo osb staraaby si zebra wicej informacji dotyczcych kraju, do ktrego si udaje, przed wyjazdem, gdyby miaa wicej czasu. Zwracaj na to uwag zarwno Polacy w Irlandii, jak i nasi rozmwcy, ktrzy wrcili do Polski. Podkrelaj oni, e w chwili ich wyjazdu dostp do informacji by duo mniejszy, a z upywem czasu wzrastaa ilo rzetelnych informacji, a co za tym idzie, ludzi dobrze poinformowanych.

Poszukiwanie informacji Szczeglnym elementem przygotowa do wyjazdu jest wspomniane gromadzenie informacji. Gwnym obszarem zainteresowa osb wyjedajcych za granic w celach zarobkowych jest praca warunki zatrudnienia i prawa pracownicze, ktre obowizuj na miejscu. Chocia osoby badane staray si dotrze rwnie do informacji oglnych, dotyczcych kultury, obyczajw, ludzi i codziennych informacji o yciu w Irlandii. Na pocztku to chciaem si tak dowiedzie czego o tej caej Irlandii, jak tam jest, tak oglnie: kultura, ludzie, obyczaje, klimat i takie tam. A teraz to tak raczej szukam czego o pacach no, o samych warunkach zatrudnienia, ubezpieczeniach, jakie tam mam prawa no i oglnie o tych wszystkich tam rzeczach, eby cokolwiek tak oglnie wiedzie i nie pozwoli si wykolegowa. [7] Warto zwrci uwag, e Polacy wyjedajcy za granic poszukiwali nie tylko informacji dotyczcych tego, gdzie i jak znale prac. Zwracali uwag rwnie na to, by bya to praca legalna, zapewniajca cigo skadek emerytalnych. Interesowao ich jakie s zasady odprowadzania takich skadek, a take pacenia podatkw, podpisywania umowy o prac oraz zaatwiania innych formalnoci. W ich polu zainteresowa znajdoway si rwnie kwestie zwizane z ubezpieczeniem, zakadaniem konta bankowego, czy z uzyskaniem numeru PPS. Zainteresowanie prawem pracowniczym w Irlandii wiadczy o tym, e Polacy nie s nastawieni tylko i wycznie na prac w szarej strefie. Innym zagadnieniem, ktre wzbudzao zainteresowanie Polakw wyjedajcych za granic do pracy byo przede wszystkim znalezienie mieszkania, czy te miejsca, gdzie mogliby chocia pocztkowo si zatrzyma. Problemem byo take

22

ustalenie kosztw ycia za granic, przede wszystkim wyywienia oraz wydatkw na mieszkanie. Dotyczyo to zwaszcza osb, ktre jadc do Irlandii, nie miay zapewnionej pracy. Badani, ktrzy jechali do Irlandii w celach zarobkowych, musieli wzi ze sob wiksz ilo pienidzy, by mc przetrwa okres poszukiwania pracy. Osoby majce zapewnion prac wyposaay si zwykle w mniejsz ilo pienidzy, wystarczajc na okoo tydzie: Trzeba byo wiedzie ile pienidzy si wemie, ile mam wzi ze sob eby tam przey, ile wszystkie te formalnoci zajmuj, (...) musiaam mie pienidze, bo nikogo tam nie miaam. [6] Dostrzegalny jest pewien realizm w wypowiedziach badanych przez nas osb. Zdaj sobie spraw, e nawet, jeli uda im si zarobi duo pienidzy, to jednak jad zabezpieczeni finansowo. Takie wypowiedzi, wiadczce o tym, e bardzo wany jest zapas pienidzy, pojawiay si niemal w kadym wywiadzie. (...) wiem, e na pewno trzeba wzi ze sob pieniki, trzeba je mie. Nie na tydzie bo rnie si moe zdarzy, rne sytuacje mog pomimo e t prac na 99% mam pewn i w tych domach bo tak ju mog powiedzie, e na czarno to te jest. Ale trzeba si zabezpieczy trzeba mie swoje pieniki. [3] Polacy interesowali si take rzeczami pozornie bahymi ale takimi, ktre sprawiaj pewn trudno obcokrajowcom (inne gniazdka elektryczne, zmiana organizacji ruchu drogowego, transport publiczny i utrudnienia z nim zwizane, pogoda). Czsto podejmowanym tematem byy te kwestie zwizane z podrami, miejscami, ktre warto zwiedzi, zabytkami. Warto doda, e odpowiedzi na pytanie, jakie informacje okazay si dla respondentw szczeglnie pomocne, uyteczne, dotycz podobnych kwestii, jak przy odpowiedziach dotyczcych tego, jakich informacji szukay. Potwierdza to, e wymienione problemy s bardzo istotne dla osb wyjedajcych do pracy za granic oraz e Polacy zdaj sobie spraw z wikszoci utrudnie, jakie mog napotka.

Metody poszukiwania informacji Gwne rda informacji dla Polakw udajcych si do pracy w Irlandii stanowili znajomi oraz Internet (obydwa rda informacji wskazao po 27 ankietowanych osb). Ujawnia to istnienie, opisywanej ju wczeniej, sieci

www.zbpo.org.pl

23

informacyjnej, zwizanej z krgiem osb bliskich. Informacje przekazywane pomidzy znajomymi, rodzin, krewnymi z czasem zaczynaj kry wrd coraz szerszego grona odbiorcw. Co wicej, wiedza ta jest ywa, cigle aktualizowana i uzupeniana wasnymi dowiadczeniami ludzi j przekazujcych. Z tego te wzgldu jest ona najbardziej podana przez osoby planujce wyjazd. () dzwoni do tego kumpla, co w Irlandii pracuje i si go pytam a jak on nie wie to pyta swoich kolegw i oddzwania do mnie. No tam jako te informacje wanie w ten sposb kr (...). Jak ju si zdecydowaem na wyjazd to powiedzia mi jak on wszystko przed swoim wyjazdem zaatwia, jakie papiery bd potrzebne no i tyle. [7] (...) a w tym roku pojechay ze mn trzy moje koleanki te wanie wszystkie jako opiekunki i te tak do rodziny na tych samych zasadach, co ja (...) wszystkie informacje byy ode mnie dla nich. [1] Wszyscy respondenci, jeli korzystali z pomocy przy wyszukiwaniu informacji dotyczcych kraju, do ktrego chcieli wyjecha by pracowa, wskazywali na znajomych. Osoby znajome przedstawiane byy przy tym jako idealni informatorzy, ktrych obdarza si cakowitym zaufaniem i traktuje wrcz jako ekspertw. Jak wspominalimy bardzo bogatym i chtnie wykorzystywanym rdem informacji jest rwnie Internet. Jest on przede wszystkim atwiej dostpny a czasami bardziej przyjazny, ni formy udzielania informacji przez rne instytucje publiczne czy organizacje pozarzdowe. Respondenci, poza Internetem, korzystali rwnie do czsto z informacji publikowanych w prasie (12 wskaza): Korzystaem przede wszystkim z Internetu, teraz jest naprawd bardzo duo tych forum rnych. Jest taka ciekawa strona zielona Irlandia i tam np. pisz ludzie, ktrzy ju s na miejscu w Irlandii. I pisz porady dla osb, ktre maj pytania w Polsce, ktre tam wyjedaj. No jeszcze forum Gazety Wyborczej. Rne. Czasami w gazetach wychodz te rne rzeczy. I co ciekawsze artykuy to sobie tam przegldaem. [5]

24

Najwicej informacji znalazem w Internecie, tam najwicej mona znale. Troch w gazetach (...) No i tam jeszcze duo wiem od swojego kolegi, ktry ju by p roku w Irlandii, on tam siedzi. I jeszcze na pocztku to byem raz w Urzdzie Pracy ale tam niczego si dowiedzie nie mona. Cigle do kogo odsyaj. To tak wol na wasn rk troch szuka. atwiej. [7] Jak wynika z wypowiedzi naszych rozmwcw, informacje dotyczce pracy za granic, pozyskiwane w masowych rodkach przekazu nie s do koca godne zaufania. Trzeba by uwanym, poniewa zdarza si uzyskiwa informacje nierzetelne i faszywe. Z tego te wzgldu wiedza pochodzca od znajomych jest najbardziej wiarygodna i najlepiej oceniana. (...) nawet tak jak si w telewizji syszy, to ludzie jad w ciemno i nie maj tam zaklepanej roboty, bo wtedy musz szuka na wasn rk a jak na dodatek jeszcze jzyka nie znaj, to ju w ogle maj przerbane. [7] W gazetach, czasami jest o tyle niebezpieczne, e by przypadek, e tam w jakiej gazecie byo napisane, e w Irlandii ludzie czekaj z otwartymi rkami, ju na lotnisku czekaj, eby ci zatrudni itd. Znalazo si kilka osb, ktre tam wanie pojechao tak w ciemno. Okazao si, e tak naprawd przyjechay i nie maj na to, eby wynaj sobie mieszkanie albo cokolwiek. [5] Niemniej jednak, pojawiay si, cho rzadkie, wypowiedzi dotyczce korzystania z usug Urzdu Pracy. Polacy, przygotowujcy si do wyjazdu, staraj si wzbogaca swoj wiedz o kraju, do ktrego wyjedaj, na rne sposoby. Szczeglnie ci, ktrzy wyjedaj z kraju w celach zarobkowych, udaj si, jeszcze w kraju, do tej instytucji, poredniczcej w znalezieniu pracy, by uzyska informacje o warunkach pracy w Irlandii. () bez informacji to w ogle nie ma sensu tak w ogle wyjeda tak zupenie w ciemno nie znajc ani zwyczajw, ani moliwoci zarobkowania, sytuacji, jakie warunki tam panuj. Wic to chyba wiadomo, e musiaam zdoby te informacje i zdobywaam je wrd znajomych bliszych, dalszych, wrd tych ktrzy pracuj co przyjedaj do Polski. Jak rwnie za porednictwem innych biur, za porednictwem Urzdw Pracy powiatowych, wojewdzkich. Take no informacje jakie posiadam. [3]

www.zbpo.org.pl

25

Czyli tylko znajomi? Nie korzystaa z jakiej firmy, instytucji oprcz tego Urzdu Pracy? Raczej nie, raczej nie, myl, e najbardziej takie wiarygodne informacje to wanie s z Urzdu Pracy, czy od osb ktre si zna, ktre tam s i ktre wracaj. [3] aden z naszych rozmwcw nie wskaza na Urzd Pracy jako na rdo, z ktrego czerpa informacj o dostpnoci pracy w Irlandii, warunkach tej pracy czy niezbdnych formalnociach zwizanych z wyjazdem. Nie oznacza to jednak, e instytucje te nie informuj swoich klientw w tym zakresie. Naley podkreli, e prawie nikt spord respondentw nie wspomina o organizacjach pozarzdowych lub innych instytucjach. By moe wynika to ze zbyt sabego zaplecza informacyjnego szczeglnie polskich instytucji publicznych. Czsto nie uzyskuje si tam informacji, ktre potencjalnie byyby najbardziej uyteczne, ze wzgldu na formalny charakter samych instytucji. Bardzo prawdopodobne jest take, e Polacy nie wiedz o takich miejscach, brak im reklamy. Podobnie nikt z naszych respondentw nie korzysta z usug jakiejkolwiek instytucji oferujcej pomoc w organizacji wyjazdw do pracy za granic. Podsumowujc, poszukiwanie informacji dotyczcych wyjazdu zwizane jest niewtpliwie czsto z pewnym wysikiem. Na pytanie, czy trudno bd atwo byo znale potrzebne informacje dotyczce wyjazdu i pobytu na miejscu, respondenci odpowiadali rnorodnie. Wrd osb wyjedajcych, ktre miay kogo, do kogo mogy zgosi si po pomoc zwizan z pobytem za granic, zauwaalna jest jednak tendencja do podkrelania atwoci tego zadania. (...) mi akurat byo atwo, gdy mam duo znajomych w Irlandii, ktrzy byli otwarci na zadawane przeze mnie pytania i chtnie udzielali odpowiedzi. [10] W przypadku pojawienia si trudnoci, jak podpowiada jeden z respondentw, mona aktywnie skorzysta z Internetu. (...) jeeli miaem problem z jak informacj to po prostu o tym pisaem i ludzie mi odpisywali. Tak szczerze mwic to jedyny problem to by taki, e jak nie

26

wiedziaem, czego szuka zupenie. Czasami przez przypadek znajdowaem jak ciekawa informacj, o ktrej nigdy w yciu bym nie pomyla, nie wiem typu, jaka tam bdzie pogoda, e nie wiem czy wzi kurtk przeciwdeszczow czy co takiego. [5] Dobre przygotowanie do wyjazdu jest pocztkiem sukcesu. Niewtpliwie zyskuj ci, ktrzy korzystaj z wszelkiej pomocy znajomych czy krewnych. Z tego wzgldu, dla wielu osb sieci kontaktw utrzymywanych z osobami bdcymi za granic s szans na wyjazd do pracy za granic oraz wi si z nadziej na popraw sytuacji materialnej wasnej, jak i caej rodziny, ktra w Polsce pozostaje. Z kolei osoby nieprzygotowane wystarczajco do wyjazdu uzyskuj wrd tych badanych, ktrzy byli dobrze poinformowani, negatywne opinie. Wyraa si to w stosowanym przez nie sownictwie, zwrot w ciemno, o konotacji pejoratywnej, wielokrotnie by przez nie powtarzany.

Polacy w Irlandii Osoby, ktre pracoway w Irlandii wskazyway na zauwaaln obecno Polakw za granic. Przejawia si to przede wszystkim w do dobrze rozwinitym, w ich opiniach, systemie informacji i samopomocy. Wielu z nich podkrelao wygod takiej sytuacji. Mona wrcz pokusi si o tez, i poza granicami naszego kraju Polacy tworz obywatelsk spoeczno, ktra suy pomoc rodakom. W Irlandii istniej zatem np. polskie gazety, polskie audycje radiowe i telewizyjne. W tworzeniu tego typu przekazw medialnych uczestnicz wraz z Polakami Irlandczycy. Przykadowo jeden z najwikszych wydawcw Evening Herald ju od okoo roku publikuje pitkowy dodatek w jzyku polskim. W gazecie mona znale informacje o tym: (...) co dzieje si i w Polsce, i w Irlandii. W jednym z ostatnich numerw jest np. duy artyku o polskich ksiach na wyspie, tekst o piosenkarce prbujcej zrobi karier w Irlandii. S porady podatkowe i jak zrobi prawo jazdy11. Jednym z zada, jakie stawiaj sobie dziennikarze piszcy dla Polskiego Herlada jest dostarczanie Polakom praktycznych informacji. Wedug redaktora
11) D. Pszczkowska, Irlandia nadaje po polsku, Gazeta Wyborcza, 17.10.2006, s. 10.

www.zbpo.org.pl

27

najwikszym sukcesem gazety by artyku opisujcy dodatki na dzieci przysugujce w Irlandii obcokrajowcom z funduszy Unii Europejskiej. Po publikacji liczba Polakw wystpujcych o dodatek znacznie wzrosa 12. W Irlandii istniej take instytucje pomocowe dla Polakw, czy oglnie dla obcokrajowcw, ktre zajmuj si przede wszystkim informowaniem potrzebujcych o ich prawach oraz pomoc w ich egzekwowaniu. W ankietach rozesanych do respondentw w Irlandii pytalimy o to, czy mog oni liczy na pomoc jakich instytucji, czy organizacji pozarzdowych. Zdecydowana wikszo stwierdza, e owszem na tak pomoc mog, ich zdaniem, liczy (35 osb). Mimo tej wiedzy, nie wszyscy korzystaj z takich usug. Spord naszych respondentw niemal 2/3 nie skorzystao nigdy z takiej pomocy. Ci, ktrzy skorzystali, wrd instytucji, ktre im pomogy wymieniaj: Citizen Information Center, Customer Rights Office, Emigrant Advice, Cathedral Street Dublin, Polski Orodek Kultury, Social Welfare Office, Threshold. Nasi respondenci wskazywali jednak, e to obecno innych Polakw w Irlandii bya im najbardziej pomocna. Opowiadaj, e nawet na ulicznych latarniach czy supach atwo znale ogoszenia w jzyku polskim. Bywa take, e w urzdach pracuj osoby mwice po polsku, nie mwic ju o sklepach czsto tworzonych przez samych Polakw w celu dostarczania polskich produktw polskim klientom. Nie zaskakuje, e Polacy czsto korzystaj z moliwoci porozumiewania si oraz zaatwiania spraw w jzyku polskim. Korzystaj take z takich moliwoci w trakcie poszukiwania pracy i mieszkania. Do plusw tej sytuacji zaliczy mona rwnie wiksze poczucie bezpieczestwa, gdy ma si wiadomo nie bycia osamotnionym w obcym kraju. (...) zaskakujce jest to, e w Irlandii jest bardzo duo Polakw. Powstaj polskie gazety, s msze dla Polakw w Kocioach, s biura pomocy wanie takiej. W tym Cork, gdzie ja byam (...), bya gazeta polska, ktr czytaam i tam wanie byy podane adresy takich punktw, gdzie Polacy mog dosta pomoc, jeli chodzi o wanie te wiadczenia zdrowotne, o prace, o jakie tumaczenia.
12) Por. Ibidem.

28

Naprawd nie jest trudno tam si zorientowa, bo to wszystko jest podane. Od razu mona bardzo atwo si odnale. [1] Poza tym istniej instytucje i miejsca, ktre skupiaj Polakw w czasie wolnym od pracy, co moe by dobr propozycj szczeglnie dla osb majcych problemy z akomodacj. (...) jest mnstwo Polakw. Na kadym rogu s Polacy, s miejsca gdzie Polacy mog wyj, s bary polskie, (...) piwo polskie jest w prawie kadym barze. (...) a tam jest mnstwo barw, wic dla Polaka typowego jest piwo w barze. I jeszcze sklepy polskie s, jest polska ywno, polski chleb, nie trzeba kupowa tych rzeczy w sklepie irlandzkim. [6] W obliczu tak widocznej mniejszoci narodowej mog pojawi si jednak problemy. Po pierwsze, niektrzy Irlandczycy mog czu si zagroeni. Napyw ludnoci z innych krajw niewtpliwie moe pobudza nietolerancyjne postawy. Na szczcie nikt spord naszych respondentw nie spotka si z otwart nienawici. Zdarzaj si jednak wypowiedzi, ktre zwracaj uwag na zauwaanie przez nich potencjalnego niebezpieczestwa: (...) s tacy Irlandczycy, e s po prostu wredni i nie lubi obcokrajowcw. (...) jest to bardzo niebezpieczny kraj dla obcokrajowcw. Dla Polakw przede wszystkim, dla Sowakw, Litwinw, Czechw. Tam duo si syszy o tym, e Polak zosta pobity, a mao si syszy o tym eby byo co odwrotnie, e Polak pobi kogo tam, e Polak spowodowa jak awantur. Syszy si wanie, e Irlandczyk okrad, pobi, i jeszcze co tam zrobi. [6] Po drugie, rwnie niektrzy Polacy mog naduywa gocinnoci. Jeden z respondentw opowiada przykadowo o czstych kradzieach, ktre zaowocoway wzmocnieniem czujnoci wrd irlandzkich sklepikarzy. Takie zdarzenia mog przyczynia si take do utrwalania negatywnych stereotypw. Ponadto, wiadomo tak licznej Polonii zamieszkujcej w Irlandii, okazuje si skutkowa do naiwnymi postawami samych emigrantw. Jeden z naszych respondentw uzna np., e w zwizku z tak liczn obecnoci Polakw w Irlandii nie bdzie mia problemu z porozumiewaniem si za granic: (...) to nie ma problemu. Teraz to praktycznie w kadym sklepie, Polak, Polka pracuje. [2]

www.zbpo.org.pl

29

Takie postawy mog by z jednej strony negatywne w skutkach dla samych migrantw, ktrzy mog si rozczarowa i znale w trudnej sytuacji. Z drugiej strony, moe to powodowa niech czy nieumiejtno integrowania si z innymi rodowiskami (irlandzkimi, czy innymi mniejszociami) oraz zamykanie si w polskich gettach. A to z kolei moe przyczynia si do rozwijania wzajemnie wrogich, postaw zarwno wrd Polakw, jak i Irlandczykw. Rynek pracy poszukiwanie W centrum wypowiedzi osb badanych znalaza si praca. Jest to zrozumiae z uwagi na fakt, e cel zarobkowy, o ktrym pisalimy, stanowi gwn motywacj do wyjazdu. Problematyka poszukiwania pracy i zasobu wiedzy, posiadanej w tej kwestii przez osoby wyjedajce do pracy za granic, bd majce ju takie dowiadczenie za sob, jest niezwykle rozbudowana. Po pierwsze, wikszo osb planujcych wyjazd jest gboko przekonana, e znajdzie prac w Irlandii. Wiedz t czerpi gwnie od znajomych i bliskich, ktrzy maj wiksze dowiadczenie, pracowali lub obecnie pracuj w Irlandii (...) ja to sobie jad w ciemno, wiem e robota bdzie. Brat powiedzia e nie ma problemu na pewno co si znajdzie, na bieco. [8] Jeli nasi rozmwcy zdaj sobie spraw z moliwoci niepowodzenia, to moliwo poraki upatruj gownie w rosncej konkurencji na rynku pracy i ograniczonej poday prac wymagajcych niskich kwalifikacji zawodowych i kompetencji jzykowych. Wikszo naszych respondentw zdecydowaa si na szukanie pracy na miejscu. Zarwno wrd osb badanych przez nas za porednictwem ankiet (31 osb spord 44), jak i tych, z ktrymi przeprowadzilimy wywiady, dominowaa tendencja do szukania pracy dopiero po przyjedzie. W tym miejscu ponownie powrcimy do wtku znajomych, ktrzy okazali si by gwnym rdem pomocy w poszukiwaniu pracy. Do zaatwienia pracy przez znajomych lub rodzin przyznaje si 19 ankietowanych oraz wikszo osb, z ktrymi rozmawialimy przy okazji wywiadw. A zatem, znajomi bd rodzina, ktrzy s na miejscu w Irlandii s jednym z podstawowych rde informacji o miejscach pracy. To zazwyczaj oni informowali naszych respondentw o wakatach i rekomendowali pracodawcy swoich krewnych i przyjaci. Wraz ze znajomymi polskiego pochodzenia, sie takich uytecznych kontaktw

30

tworz rwnie Irlandczycy. Pracodawcy poznani w trakcie wczeniejszych wyjazdw rwnie stanowi istotne rdo informacji, a take pomoc w szukaniu nowej lub dodatkowej pracy. Jak mwi jedna z kobiet, o swoim drugim wyjedzie: (...) pojechaam do tej pracy raczej jak na wakacje, bo rodzinka bya znajoma, dzieciaki te, strasznie si polubilimy. (...) za tym drugim razem waciwie wiedziaam, e jad w znane, wic nie obawiaam si niczego. [1] Respondenci podkrelaj, e mog liczy na swoich wczeniejszych pracodawcw. Jest to dla nich zapewne dogodna sytuacja rwnie z powodw psychologicznych. Dziki temu s bardziej spokojni oraz pewni siebie. Szukanie pracy przez poredniczc agencj zarwno w Polsce jak i w Irlandii jest mao popularne. Jak podsumowuje jedna z naszych rozmwczy: stwierdziam, e nie opaca si ze wzgldu na koszty i wszystko, e nie ma sensu. [1]. Niektrzy Polacy korzystaj jednak z pomocy biur porednictwa pracy. To w takich miejscach, w Irlandii czsto spotka mona urzdnikw mwicych po polsku, co uatwia proces rekrutacji. Jednak okazuje si, e dominuj negatywne opinie dotyczce wiadczonych usug przez takowe instytucje. (...) dzwoniem kilka razy. Byem nawet w biurze, to wzili dane osobowe, mieli niby zadzwoni, ale (...) Potem odcinaj na przykad jak masz 10 euro za godzin, to oni 50 centw z tego bior. [2] Skorzystanie z usug agencji porednictwa pracy, ktre kieruj swoje usugi specjalnie do emigrantw jest sposobem na zdobycie legalnej pracy. Niemniej jednak warto podkreli, e agencje te oferuj zajcia mniej patne ni prace wykonywane na czarno. Poza opisanymi powyej, do popularn form szukania pracy jest samodzielne roznoszenie CV wanie w ten sposb znalazo zatrudnienie szeciu ankietowanych respondentw. Niektrzy korzystali rwnie z gazet szukali ogosze pracodawcw lub sami si w nich ogaszali. W rozmowach na temat poszukiwania pracy pojawiaj si take wtki dotyczce dobrego przygotowania si do rekrutacji. Jeden z nich czy si z dokumentowaniem pracowniczych kompetencji. Pojawiy si wrd osb badanych

www.zbpo.org.pl

31

wypowiedzi wskazujce, e w procesie poszukiwania pracy szczeglnie wane jest posiadanie dokumentw potwierdzajcych nabyte umiejtnoci. Okazuje si to by wrcz waniejsze ni faktyczne posiadanie kompetencji. Poza tym respondenci podkrelaj, jak istotna jest umiejtno posugiwania si jzykiem angielskim, mimo i znane im s przypadki osb, ktre wyjechay bez znajomoci jzyka. To znaczy ja znam takie przypadki, e ludzie w ogle angielskiego nie znali i znaleli prac, wic mona jecha, tyle e trzeba by takim (...) zdecydowanym, e si co chce tam robi, nie tak, e tylko si siedzi, trzeba szuka tej pracy. Bo ta praca jest i tam mona j znale, Tylko, e ja nie polecam jednak jechania bez jzyka angielskiego. Trzeba zna chocia podstawy angielskiego, eby mc si dogada w agencji, powiedzie, e si szuka pracy, (...) i gdzie by si chciao pracowa. Ale s ludzie, ktrzy jed i znajduj prac. Ale s te i tacy, ktrzy nie znajduj tej pracy i musz wraca do Polski z powrotem, a to duy koszt jest ju wtedy. [6] Wreszcie, niektrzy zwracaj rwnie uwag na okres, w ktrym podejmuje si decyzj emigracyjn. Respondenci podkrelaj, e najtrudniej znale prac latem, poniewa wtedy nasila si emigracja sezonowa. Do Irlandii przyjedaj wwczas studenci oraz pracownicy na wakacyjnych urlopach. Podsumowujc, ta cz Polakw, ktra podejmuje decyzj o wyjedzie, pomimo braku zapewnionej pracy za granic, wykazuje optymizm, sprowadzajcy si niekiedy do beztroski. By moe s oni na tyle zmuszeniu koniecznoci (wysokie bezrobocie, niskie standardy ycia w Polsce), e postanawiaj jecha do Irlandii w ciemno. Cz naszych respondentw, kierujc si zasad, e wszdzie jest lepiej ni w Polsce, zamierza szuka pracy jakiejkolwiek, bd nastawia si na prac w kilku miejscach, o czym piszemy dalej.

Rynek pracy warunki zatrudniania Polakw Respondentom wypeniajcym ankiety postawiono pytanie o plusy i minusy wykonywanej przez nich pracy. Analiza udzielonych wypowiedzi pozwala wyrni te kwestie, ktre maj znaczenie przy ocenie warunkw pracy emigrantw. Problemy wymieniane przez ankietowanych dotycz zatem kilku gwnych sfer ich pracy.

32

Po pierwsze, nie zaskakuje, e wskazywali oni na wysoko uzyskiwanych dochodw. Zadowoleni byli ci, ktrzy okrelali swoj pensj jako wysok, niezadowoleni narzekali na zbyt nisk stawk. Po drugie, istotne okazay si dogodne godziny pracy moliwo pracy na zmiany, lub wanie narzucanie niewygodnych godzin pracy. Wie si to take z kwestiami urlopw i zwolnie zadowoleni byli rzecz jasna ci, ktrzy nie mieli z nimi problemw. Po trzecie, przy ocenie swojej pracy respondenci brali pod uwag uczciwo pracodawcy zdecydowanie negatywnie oceniali zatem sytuacje, kiedy nie otrzymywali swoich wynagrodze na czas lub musieli pracowa po godzinach bez adnych dodatkowych gratyfikacji. Wane byo take samo posiadanie umowy zdecydowanie niezadowoleni byli ci, ktrzy ich nie mieli lub mieli lecz na zych warunkach np. bez ubezpieczenia. Problemy te nawizuj take do nierwnego statusu pracownikw z Polski i Irlandii wrd respondentw znalazy si bowiem osoby, ktre czuy si dyskryminowane. Zatem istotna bya take atmosfera w pracy dobre kontakty i stosunki z szefem oraz wsppracownikami. Inn kwesti byy take warunki pracy zarwno zwizane z BHP, dojazdami do pracy, jak i sam jej organizacj. Po wtre, respondenci wskazywali te na kwestie zwizane z jzykiem angielskim. Jedni uznawali je za problematyczne, inni kontakt z anglojzycznymi klientami czy pracownikami uznawali za pozytywny i podkrelali korzyci pynce z aktywnego posugiwania si jzykiem angielskim. Ostatecznie dla pozytywnej oceny pracy znaczenie miao take jej dostosowanie do kwalifikacji oraz moliwo rozwoju respondentw. Wobec tego warto zwrci uwag, e wrd osb, ktre pytalimy o charakter wykonywanej pracy, niezalenie od poziomu wyksztacenia, s przede wszystkim osoby zatrudnione na niskich stanowiskach jak np.: sprztaczki, kelnerki, opiekunki, kasjerki, budowlacy, mechanicy, sprzedawcy czy pracownicy administracji. Jadc za granic, Polacy czsto podejmuj prac poniej swoich kwalifikacji. W przypadku kobiet z wyksztaceniem wyszym, lub studiujcych, zatrudniaj si one w fabrykach przy liniach montaowych. Mczyni czsto decyduj si pracowa fizycznie na budowie, pomimo posiadania wyksztacenia kierunkowego. Zdarza si oczywicie, e taka praca to zajcie przejciowe, pozwalajce na aklimatyzacj w nowym, obcym miejscu.

www.zbpo.org.pl

33

Okazuje si zatem, e mimo i Polacy wol prac rozwojow, adekwatn do ich kompetencji, to w momencie przyjazdu do Irlandii nie maj duych oczekiwa. wiadczy o tym chociaby taka wypowied jednego z respondentw: (...) dawalimy ogoszenie do gazety chopak z Polski szuka pracy jakiejkolwiek. I ludzie dzwonili na przykad umy co tam, skalniak zrobi. Takie dorywcze to wszystko. U takiego jednego pracowaem z miesic, dom remontowa, (...). Na przykad elektryk jak zakada instalacj to pomc mu, to przytrzyma. [2] Istotne, e Polacy czsto podejmuj prac poniej swoich kwalifikacji ze wzgldu na niewystarczajcy poziom znajomoci jzyka kraju przyjmujcego, bd jzyka wymaganego na okrelonym stanowisku w ich zawodzie 13. Podkrela to rwnie jedna z respondentek. Zwraca ona uwag, e znalezienie lepszej pracy zaley od dobrej znajomoci jzyka angielskiego: (...) wiem, e s Polacy nawet w mojej firmie, ktrzy zajmuj dosy wysokie stanowisko, duo wysze ode mnie. Wiedzie si Polakom. Jak chc, jak potrafi angielski to maj szans w Irlandii. [6] Inni zwracaj uwag, e Polacy czsto nie doceniaj swoich moliwoci. (...) Wikszo Polakw dobrze si przygotowuje jak wyjeda. Taki jest najwikszy problem, e nie doceniaj siebie do koca. Jadc do Irlandii, ludzie ktrzy s po studiach zaczynaj sprzta. Nie szukaj nawet lepszej pracy, bo twierdz, e jej i tak nie znajd. [9] Mimo to co w pewnym stopniu zaskakuje nasi respondenci w wikszoci s zadowoleni ze swojej pracy. Wikszo osb miaa te podpisan umow o prac. Chocia do dua grupa spord nich dodatkowo pracowaa na czarno (19 osb z 44, ktre wypeniy ankiet). Okazuje si, e sami Polacy s skonni pracowa na lewo. Wie si to, z jednej strony, z rosnca konkurencj na rynku pracy w Irlandii spowodowan napywem coraz to wikszej iloci imigrantw, a z drugiej, z chci uzyskania jak najwikszego dochodu.
13) Izabela Grabowska-Lusiska, Migracja szansa czy zagroenie. To historyczne i spoeczne, w: Migracje szansa czy zagroenie?, Magorzata Bos-Karczewska [et al.], Polskie Forum Obywatelskie, Instytutu Bada nad Gospodark Rynkow, Gdask 2005, s. 2223.

34

(...) Nie wiem jakie tam prawo. Ja to mog pracowa nawet bez urlopu wystarczy mi wolna sobota i niedziela bo na tej budowie, na ktrej bd robi to w soboty i w niedziele nie pracuj. No chyba, e trafi si co na lewo to i w sobot si pjdzie. [7] Jadc do Irlandii Polacy czsto oprcz podstawowej pracy nastawiaj si take na wykonywanie prac dorywczych. Przyjmuj jednoczenie, e wanie prace te wykonywa bd bez podpisania umowy o prac w jakiejkolwiek formie. Prace tego typu zwizane s przede wszystkim z wykonywaniem zada takich jak drobne naprawy i remonty w prywatnych gospodarstwach domowych, opieka na dziemi, prace porzdkowe itp. Z wypowiedzi osb badanych wynika rwnie, e niektrzy pracodawcy w Irlandii d do obnienia kosztw pracy zwizanych z ubezpieczeniem pracownika i podatkiem. Stwarza to sprzyjajc sytuacj dla zatrudniania imigrantw bez umowy o prac lub omijania istniejcych przepisw prawnych. Natomiast praktycznie wszyscy, ktrzy mieli podpisane umowy, uznali, e byy one sformuowane w jasny sposb, uznali je take w wikszoci za korzystne. Okazuje si jednak, e ow korzystno umw czsto okrelaj przez porwnanie ich z umowami oferowanymi przez polskich pracodawcw a take z umowami, w oparciu o ktre pracowali ich znajomi czy rodzina w Irlandii. Z perspektywy osoby wybierajcej si do obcego kraju w celach zarobkowych rozpoznanie rynku pracy wydaje si kwesti szczeglnie wan. Oczekiwana przez respondentw stawka, dla ktrej warto wyjeda, oscyluje w granicach 67 funtw. Nie wiedz oni natomiast czsto jakie jest ustawowe minimum. Tyle zarabiaj po prostu ich znajomi, std uznaj, e jest to zarobek typowy a zarazem satysfakcjonujcy. (...) z tego co koleanka mi mwia to w granicach 6, 7 funtw no ja bd si bardzo cieszya jeli nawet dostane 6 bo w porwnaniu do zarobkw u nas... Z reszta z t prac u mnie nie jest najlepiej wic myl, e jest to do godziwa stawka przynajmniej w pierwszej fazie jasne, e chciaabym moe wicej, ale nie bd specjalist wic nie mam co oczekiwa. [3] Niektrzy nasi rozmwcy spodziewali si jednak, e po pewnym czasie uda im si znale prac, w ktrej bd otrzymywa pac na poziomie 10 funtw. Taka stawka uznawana jest przez nich za bardzo dobr. Mona postawi hipotez, e

www.zbpo.org.pl

35

Polacy s skonni akceptowa pewne nieprawidowoci ze strony pracodawcy czy wanie nisz stawk od tej, ktr otrzymuj pracownicy irlandzcy, bowiem sdz, e i tak w porwnaniu z Polsk, taka sytuacja si im opaca. Zatem, z dwojga zego, lepiej by wykorzystywanym w Irlandii ni w Polsce. Zatem dla respondentw najistotniejsze jest, i sumienna i cika praca jest odpowiednio gratyfikowana. Wydaje si, e zwizane jest to z zawodem jakiego wikszo z nich doznaa w Polsce, gdzie albo nie mogli znale pracy albo praca, ktr mieli nie gwarantowaa im zarobkw na oczekiwanym poziomie. Kwestia ta wydaje si szczeglnie istotna wanie z punktu widzenia zasad etycznych zwizanych z prac czsto bowiem Polacy pracuj za granic na gorszych warunkach ni pracownicy miejscowi. Wie si to rwnie z tym, e niejednokrotnie nie znaj oni swoich praw jako pracownicy oraz czsto przystaj na prac nieuregulowan formaln umow. Mimo to, jak pisalimy, w wikszoci osoby badane wskazyway, e warunki pracy w Irlandii s z ich punktu widzenia, dobre lub bardzo dobre. Poza tym warto podkreli, e cz naszych rozmwcw ma do wyidealizowany obraz Irlandii. Jest tak szczeglnie w przypadku osb planujcych wyjazdy, ale rwnie ci, ktrzy spdzili jaki czas w tym kraju czsto s bardzo optymistycznie nastawieni. I w tym przypadku czsto dla kontrastu respondenci podaj negatywne przykady z Polski, np. e w Irlandii rzadziej ni w Polsce spotyka si ludzi nieuczciwych. Polacy nie wiedz zazwyczaj gdzie uda si w razie gdy ich pracodawca okae si nieuczciwy, poniewa nie bior pod uwag takich sytuacji. Dzieje si tak czsto dlatego, e nie syszeli aby znajomi mieli podobne nieprzyjemnoci. (...) na razie jeszcze nie zastanawiaem si nad tym. Nikt nie mia takich problemw (...) ze znajomych, rodziny (...), nie chce czarowa ale to jest zupenie inny kraj, mi si wydaje. Co kraj, to obyczaj. U nas to jest inaczej tam te inaczej to wszystko si odbywa. Tam na czarno to sdz, e jedynie moe Polacy zatrudniaj najczciej. Bo wiedz ju co i jak robi, a Anglicy sadz e nie kombinuj. [8] (...) ja wiem jak wyglda u nas sprawa pracy w supermarketach, jak pracownicy podchodz do tego, jak s szanowani, jakie s ich prawa i tak dalej i tak dalej,

36

a tam jest zupenie inna sytuacja, pomimo e te jest supermarket i jako tam ludzie daj sobie rad bez kradziey, bez oszukiwa i tak dalej. (...) to chyba wynika z mentalnoci (...) jeli chodzi o ich mentalno, to jest naprawd... tylko tam jecha do pracy! [1] Wielokrotnie ju wspominalimy, e respondenci szczeglnie podkrelali zalety zwizane z faktem utrzymywania kontaktw z osobami bliskimi, bdcymi na miejscu. Ich obecno wzmaga wrd emigrantw poczucie bezpieczestwa, utwierdza rwnie w przekonaniu o tym, e w przypadku trudnoci pomog. Rwnie w razie niepowodze w relacjach z pracodawc, ze znajomymi mieszkajcymi w Irlandii wizano ogromne nadzieje. (...) Pomiata to nie mam zamiaru da sob. A z reszt tam Marian to si postara, eby mnie le nie traktowano. [7] Okazuje si jednak, e nie zawsze wszystko wyglda tak idealne i ukada si wedug planw. Jedna z respondentek opowiada o sytuacji wykorzystywania jej (i innych pracownikw polskiego pochodzenia). Opisuje firm, w ktrej bya zatrudniona i w ktrej na wszystkich niszych stanowiskach pracoway Polki: (...) byo to ewidentne wykorzystywanie taniej siy roboczej. Jak podkrela, caa sytuacja nie miaaby miejsca, gdyby od pocztku dobrze znaa swoje prawa: (...) moja pierwsza praca bya bardzo mao korzystna, z tego co si pniej zorientowaam (...). Ze wzgldu na finanse i na wszystko te. Bo tam nie miaam wanie ubezpieczenia, miaam ubezpieczenie podstawowe, ale nic wicej. A teraz mam t prac, ktra jest troch lepsza finansowo, nie jako nie wiadomo jak dobra. Ale jestem dokadnie tak traktowana jak kady Irlandczyk, ktry poszedby na to stanowisko, bo jest wszdzie opublikowane. I mam wszystkie wiadczenia typu zdrowotne, podatkowe i na emerytur. [9] Respondenci i przy tej okazji powracali do wtku znajomoci jzyka angielskiego. Podkrelali, e to wanie nieznajomo jzyka uatwia nieuczciwym pracodawcom wykorzystywanie obcokrajowcw. (...) tak s oszukiwani i wykorzystywani, szczeglnie przez prywatnych wacicieli jaki firm. Na przykad ci ludzie, ktrzy pracuj na kutrach, rybacy,

www.zbpo.org.pl

37

oszukuj strasznie swoich pracownikw. (...) Zatrudniaj ludzi, ktrzy nie znaj totalnie jzyka angielskiego. I wykorzystuj ich wanie w ten sposb, e nie pac im nawet tych pienidzy, ktre byy z gry ustalone. [6] Zatem niewtpliwie bywa i tak, e cz imigrantw, nie znajcych swoich praw pracowniczych i nie posugujcych si jzykiem angielskim, pada ofiar naduy ze strony pracodawcw. Wedug opinii naszych rozmwcw ma to miejsce szczeglnie w przypadku prac budowlanych, czy w rybowstwie. Osoby wykorzystywane pracuj bez umowy o prac i ze wzgldu na niskie kompetencje jzykowe maj ograniczone moliwoci dochodzenia swoich praw. Ponadto dua konkurencja na rynku pracy w Irlandii oraz ch zarobienia pienidzy sprawia, e s skonni pracowa w warunkach niekorzystnych i podyktowanych przez pracodawc. Nie zaskakuj zatem opinie respondentw, i Polacy s gorzej traktowani ni Irlandczycy, trudniej im znale prac i w konkurencji z Irlandczykiem s zawsze na gorszej pozycji. Niestety zwykle respondenci nie wiedz, gdzie mogliby si zgosi w poszukiwaniu pomocy i ochrony przed nieuczciwym pracodawc. Tylko jeden z respondentw udzielajcy wywiadu wskaza konkretne miejsce ambasad. Zdecydowanie mao osb zna instytucje, ktre pomagaj Polakom w takich sytuacjach. Jak wspominalimy, rwnie niewiele osb miao kontakt z organizacjami, instytucjami wiadczcymi pomoc midzy innymi wanie w zmaganiu si z takimi problemami. Okazuje si zatem, e Polacy nie wiedz, jak broni si w podobnych i, jak wynika z wypowiedzi respondentw, nie odosobnionych sytuacjach dyskryminacji czy mobbingu.

Rynek pracy ubezpieczenia i zasiki Istotn wiedz z punktu widzenia osb wyjedajcych do pracy za granic s informacje zwizane z procedurami i formalnociami dotyczcymi systemu podatkowego pastwa, do ktrego si wybieraj, ubezpieczeniem zdrowotnym oraz innymi kwestiami, takimi jak dostpno pomocy socjalnej i pomocy dla osb bezrobotnych. Dla osb wyjedajcych do pracy w Irlandii istotne jest, czy okres

38

pracy za granic jest uwzgldniany w obliczaniu ich przyszych wiadcze emerytalnych. Na kwesti t zwracay uwag gwnie osoby starsze. By moe wie si to z faktem, e najmodsi badani, jadc do Irlandii, celuj w pracach dorywczych, a perspektywa emerytury jest dla nich zbyt odlega. Do najwaniejszych zada, jakie naley wykona w tej materii, osoby badane zaliczyy uzyskanie numeru PPS. Wydaje si, e s oni w tej dziedzinie do dobrze poinformowani. (...) dowiedziaam si przed przyjazdem do Irlandii, e potrzebny jest numer PPS. To taki numer jak NIP polski. To byo najwaniejsze. No i e bez tego numeru nic bym nie moga zrobi. To bya najbardziej poyteczna rzecz, jak wiedziaam przed wyjazdem [6] Niektre osoby badane miay rwnie do szczegow wiedz odnoszc si do procedur i wymogw formalnych zwizanych z uzyskaniem pomocy socjalnej, w tym zasiku dla bezrobotnych w Irlandii. Te formy pomocy pastwa traktuj oni jako swego rodzaju zabezpieczenie na wypadek niepowodze w poszukiwaniu pracy. Duszy wyjazd za granic wie si z potrzeb zabezpieczenia wiadcze zdrowotnych na wypadek choroby. Badani w wikszoci posiadali wiedz na ten temat. Wydaje si jednak, e kwestie dotyczce ubezpieczenia zdrowotnego sprawiaj Polakom do duo problemw. Mona powiedzie, e kady ma inn wiedz na ten temat, cho wszyscy wiedz, e usugi medyczne s patne i w porwnaniu z Polsk drogie. Respondenci podkrelali te, e istotne jest wykupienie dodatkowego ubezpieczenia od nastpstw nieszczliwych wypadkw. Czsto podkrelano, e ubezpieczenie podstawowe w Irlandii obejmuje jedynie te przypadki, gdy do uszczerbku na zdrowiu dochodzi w godzinach pracy. Ubezpieczenie to odprowadza pracodawca, gdy zatrudnia pracownika na podstawie umowy o prac. Mimo to, wedug osb badanych, niewielu Polakw korzysta z moliwoci dodatkowego ubezpieczenia, ktre trzeba wykupi samodzielnie. W zwizku z wysokimi cenami usug medycznych, okazuje si, e Polacy unikaj korzystania z nich. (...) Polacy to tak, kto zachoruje, teraz kolega, bark mu wyskoczy, to wrci do Polski. On tam nie bdzie si leczy. Bilet kupi i tutaj si wykuruje i wrci. Szef mu normalnie wolne da wyzdrowiejesz to wrcisz. [2]

www.zbpo.org.pl

39

Niektrzy respondenci wskazuj take na moliwo wykorzystania tzw. European Insurance Card, ktra pozwala niepracujcym obcokrajowcom przez krtki okres korzysta z ulg przy wizytach lekarskich. Badani zwracali rwnie uwag, e zasiki rodzinne w Irlandii s atrakcyjn form pomocy pastwa i z punktu widzenia imigrantw z Polski ich uzyskanie moe stanowi atrakcyjne rdo dochodw. rdo to jest przez do liczn grup osb wykorzystywane. Zasiki rodzinne i inne wiadczenia socjalne s dostpne wg badanych dla osb, ktre pracuj bd pracoway legalnie w Irlandii. (...) tam na dzie dobry na dzieci sporo kasy mona dosta, jak tam si pracuje (...) Zasiek rodzinny to jest niepowtarzalnie duo wikszy ni u nas. Nawet z samymi dziemi si opaca jecha. [8] Mona stwierdzi, e nasi respondenci s do dobrze poinformowani o przysugujcych im wiadczeniach. Potwierdzaj to wyniki ankiety. Okazuje si bowiem, e 20 osb niemal poowa ma jak wiedz na temat moliwoci otrzymania pomocy ze strony pastwa irlandzkiego. Z tego 11 osb aktywnie korzysta z tej wiedzy i pobiera zasiki przede wszystkim s to zasiki rodzinne tzw. child benefit. Jednak trzeba podkreli, e pozostali (19 osb) nie interesowali si czy w ogle taka pomoc im przysuguje. Mieszkania w Irlandii Pobyt w Irlandii obejmuje te kwestie zwizane z mieszkaniem. Odwrotnie ni w przypadku pracy, wikszo badanych przez nas osb, wyjedajc do pracy za granic, udawaa si do z gry przewidzianego miejsca (34 osoby), choby to byo tylko rozwizanie dorane (zob. Tabela 8). Poszukiwanie mieszkania w Irlandii nie jest spraw prost i wikszo naszych rozmwcw wskazywaa, e szczeglnie w pocztkowym okresie Polacy maj z tym najwikszy problem. Jedn ze strategii jest zdanie si na pomoc znajomych bd krewnych w Irlandii, drug natomiast poszukiwanie mieszkania przez ogoszenia lub agencje porednictwa nieruchomoci. Rzadko zdarza si, e pracodawca zapewnia swoim pracownikom zakwaterowanie i dotyczy to gwnie sytuacji, w ktrych Polacy wyjedajc do Irlandii ju prac maj.

40

Tabela 8. Rozkad odpowiedzi na pytanie o mieszkanie w Irlandii Czy mia/a Pan/i zapewnione mieszkanie na miejscu? Czsto Procent Tak, przed wyjazdem wiedziaem/am gdzie i nadal tam mieszkam. Tak, przed wyjazdem wiedziaem/am gdzie ale to byo chwilowe. Nie, szukaem/am mieszkania po przyjedzie i nie miaem problemw. Nie, szukaem mieszkania po przyjedzie i byo to trudne. Ogem 14 20 6 4 44 31,8 45,5 13,6 9,1 100,0

Zatem badani zatrzymuj si czsto u rodziny, bd znajomych, mieszkajcych ju za granic. Wyjedajcy chtnie korzystaj z gociny u osb bliskich, poniewa czuj si tam wrd swoich. Co wicej, w pocztkowym etapie pobytu na obczynie mog liczy na pomoc, nie tylko w zakresie informacyjnym, ale rwnie finansow, czy te polegajc na znalezieniu pracy. Kilkakrotnie pojawiay si wypowiedzi, z ktrych wynika, e osoby przyjedajce do Irlandii czsto tylko w pocztkowym okresie korzystaj z takiej gociny do momentu, kiedy bd w stanie samodzielnie wynaj mieszkanie. Wtedy to, poza pomoc znajomych, chtnie korzystaj z dostpnych ogosze. (...) jest strona internetowa dotyczca tylko mieszka, tam mona wynaj mieszkanie. I jeszcze s gazety polskie, jest gazeta polska, tam s mieszkania, i s gazety irlandzkie tam te s ogoszenia. [6] (...) Nieraz w gazecie tej wanie byy ogoszenia po polsku wynajm pokj. Kto nie raz na jakich supach te po polsku wynajm pokj dwuosobowy. [2] W tym miejscu warto ponownie powrci do istotnego wtku jakim s sieci kontaktw. Okazuje si bowiem, e w zwizku z wysokimi kosztami wynajmu emigranci bardzo czsto podejmuj decyzj o wsplnym zamieszaniu. Osoby badane wskazyway, e tworz si swoiste wsplnoty mieszkaniowe, w ktrych kilka osb wsplnie wynajmuje jedno mieszkanie lub dom, dzielc si kosztami. Niektrzy przyjmuj takie rozwizanie tylko w pocztkowym okresie, lecz

www.zbpo.org.pl

41

w duszej perspektywie d do wynajcia wasnego mieszkania. Wikszo uznaje, e jest to zdecydowanie nieopacalne i ju na etapie przygotowa poszukuje osb do wsplnego wynajcia mieszkania. (...) Miaam zapewniony pokj u znajomych, w momencie kiedy wyjedaam z Polski no i mieszkalimy tam w 4 osoby w takim samym skadzie do koca, czyli przez rok mojego pobytu. [10] Z problemem tym wi si takie kwestie, jak znalezienie mieszkania w odpowiedniej lokalizacji, tak aby z jednej strony zaoszczdzi jak najwicej pienidzy, a z drugiej, aby dojazd do miejsca pracy i centrum miasta by jak najbardziej dogodny. Rozmwcy zwracali te uwag na uzalenienie ceny wynajmu od typu ogrzewania mieszka prdem lub gazem. W zwizku z tym, e koszty wynajmu lokali w duych miastach s wysokie, Polacy czsto decyduj si na mieszkanie na peryferiach, w odlegoci kilkunastu kilometrw od miejsca pracy. (...) W Dublinie samym, to jest najdrosze miasto. Na obrzeach Dublina domek, (...) ma zazwyczaj dwa pokoje podwjne i jeden pojedynczy pokj. (...) I na obrzeach paci si tysic dwiecie za taki domek. A w centrum tysic dwiecie si paci za dwa pokoje, azienk jedn i kuchni, kuchni z living roomem. Wic to jest tak, centrum jest zawsze najdrosze, obrzea s ju tasze, tylko, e cikie s dojazdy. Jak si nie ma samochodu, to ciko dojecha (...). Autobusy jed jak chc i bardzo cika jest ta komunikacja. [6] Z mieszkaniem na peryferiach wi si jednak dodatkowe problemy zwizane z dojazdami do miejsca zatrudnienia. Jest to o tyle wane, e nasi respondenci czsto wskazywali na problemy wynikajce z korzystania z komunikacji miejskiej. Jest to jedna z gwnych wymienianych niedogodnoci, na jak napotykaj Polacy w Irlandii. Zainteresoway nas take szczeglnie wypowiedzi osb badanych, dotyczce ich wiedzy w zakresie standardw mieszkaniowych, ktrych mog si spodziewa na miejscu. Opinie co do warunkw mieszkaniowych s bardzo zrnicowane. Jedni respondenci chwalili sobie dobre wyposaenie domw, inni narzekali na chd, wilgo lub cienkie ciany. Twierdzili, e w porwnaniu z Polsk standard mieszka jest tam o wiele niszy. Zapewne wszystko zaley

42

od warunkw mieszkania w Polsce oraz od oczekiwa, jakie respondenci mieli przed wyjazdem. (...) mylaem, e bdzie gorzej. A to jak zwyky dom, pralka, wyposaenie, takie pierdoy, maszynki, wszystko. Nie jakie tam baraki czy co, tylko normalny dom. (...) mylaem, e w jakiej chatce na zadupiu gdzie, a to normalnie. [2]

Urzdy i urzdnicy w Irlandii W zwizku z potrzeb dopenienia przez emigrantw wielu formalnych procedur wikszo z nich musiaa uda si do urzdu, czy to jeszcze w Polsce, czy ju w Irlandii. Interesowaa nas wic ocena irlandzkich urzdw. Okazuje si, e spord 35 osb, ktre zaatwiay jak spraw w urzdzie, wikszo bya zadowolona. Respondenci oceniali prac urzdnikw w trzech aspektach. Po pierwsze, oceniali czas zaatwienia ich sprawy. By to najgorzej oceniony aspekt, poniewa 14 osb uznao, e ich spraw zaatwiono wolno (suma wskaza na wypowied: zdecydowanie wolno i raczej wolno). Po drugie, oceniali oni kompetencj, z jak rozwizano ich problem. W tym przypadku a 30 osb uznao, e spraw zaatwiono w sposb kompetentny. Po trzecie, respondenci wypowiedzieli si na temat uprzejmoci urzdnikw. I ponownie, byli bardzo zadowoleni, bowiem 31 osb uznao, e spraw zaatwiono uprzejmie. Tylko 3 osoby uznay, e odbyo si to zdecydowanie nieuprzejmie Ankietowani w wikszoci uznawali, e nie mieli problemw z zaatwianiem formalnoci w irlandzkich urzdach. Bya jednake spora grupa ok. 1/3 osb, ktra przyznaje, e napotkaa na pewne trudnoci. Najwicej problemw wizao si ich zdaniem z czasem, wskazywano: nieterminowo, zbyt dugi okres oczekiwania lub niedogodne godziny otwarcia urzdw. Cz osb miaa problemy zwizane z podatkiem: przyznanie numeru PPS lub np. odzyskanie podatku. Tylko jeden respondent wskaza natomiast na problemy wynikajce z niedostatecznej znajomoci jzyka angielskiego. Z kolei w czasie wywiadw rozmowa na temat urzdw bya czsto pretekstem do porwna sytuacji w Irlandii z sytuacj w Polsce. W takim zestawieniu polskie urzdy zdecydowanie przegrywaj. Stanowi kontrast dla chwalonych

www.zbpo.org.pl

43

urzdw irlandzkich: (...) Tutaj w Polsce jak pjdziesz to przynie to, przynie tamto. Tam idziesz i jeli czego nie masz to wytumacz, wszystko inaczej. [2] Respondenci podkrelali rwnie, e w urzdach tych czsto zatrudnione s osoby mwice w jzyku polskim. To zdecydowanie uatwia zaatwianie wszelkich formalnoci.

Bariery Warto na koniec wskaza raz jeszcze na bariery, ktry mog utrudnia decyzj o wyjedzie lub sprawia problemy emigrantom na miejscu. We wspominanym badaniu prowadzonym przez ECAS zadano organizacjom pytanie o przeszkody utrudniajce decyzj o wyjedzie. Za najwiksz z nich organizacje uznay bariery jzykowe oraz kulturowe i rodowiskowe. Z kolei poowa organizacji wskazaa, e emigranci obawiaj si rwnie utraty pracy i kontaktw (zwizkw) w kraju. Jako do wane okrelono problemy zwizane z zagroeniem relacji w rodzinie, zarwno midzy parterami, jak i relacji z dziemi. Okazao si natomiast, e brak wiedzy na temat kraju, warunkw pracy itp. nie stanowi, zdaniem organizacji, wikszego problemu dla emigrantw podejmujcych decyzj o wyjedzie (22% uznao je za istotne a 36% za nieistotne) 14. Okazuje si jednak, e niektrzy z badanych przez nas Polakw, okrelajcy swoj znajomo angielskiego jako sab, mimo to decyduj si na wyjazd. Jak wspominalimy w wikszoci nasi badani zaliczali barier jzykow do gwnych problemw zwizanych z wyjazdem do pracy do Irlandii. Wskazywali niejednokrotnie, e dla wielu Polakw stanowi ona przeszkod w znalezieniu pracy, utrudnia znalezienie mieszkania oraz zaatwianie formalnoci

14) Dodatkowo jako istotne bariery organizacje wymieniay m.in.: trudnoci z otrzymaniem pozwolenia na prac czy uznaniem ich kwalifikacji; ograniczony dostp do specjalistycznych zawodw; niedobr siy roboczej w niektrych sektorach (kierowcy, personel medyczny, konstruktorzy itp.) dotyczcy caego obszaru UE, co wpywa na wysoki popyt na takie zawody rwnie w kraju wysyajcym; strach przed wykorzystaniem przez nieuczciwego pracodawc; przepyw podatkw; brak promocji w mediach centrw, orodkw, instytucji pomagajcych emigrantom; nierwna konkurencja z narodowa si robocz; strach przed nieznanym; posiadanie chci wyjazdu ale brak odwagi.

44

w urzdach w Irlandii. Osoby nie znajce jzyka, jeli nie maj oparcia w postaci bliskich bd znajomych w Irlandii, borykaj si z duymi trudnociami, czuj si osamotnione i zagubione. atwiej te padaj ofiar naduy ze strony pracodawcw. Warto podkreli, e znajomo jzykw obcych w Polsce jest wci niewielka. Z bada prowadzonych przez OBOP wynika, e 57% respondentw zna jaki jzyk obcy, jednak wci najlepiej znanym jzykiem jest rosyjski. Jzyk angielski zna natomiast 25% pytanych osb. Znacznie gorzej wyglda, w ocenie samych badanych, rzeczywista umiejtno posugiwania si jzykiem obcym. I tak, jzykiem angielskim w sposb biegy posuguje si 18% badanych. Tak wic liczba osb, ktre mog swoj znajomo angielskiego wykorzysta na przykad w pracy za granic, jest niewielka. Osoby, ktre deklaruj znajomo jakiego jzyka obcego to najczciej osoby mode (1529 lat), z wyksztaceniem wyszym, zatrudnieni na stanowiskach kierowniczych i jako specjalici lub prywatni przedsibiorcy. Najmniej znajcych jzyk obcy znajduje si wrd bezrobotnych, rolnikw i robotnikw, osb z wyksztaceniem podstawowym i osb starszych (powyej 50 lat) 15. Z kolei ankietowani przez nas emigranci pytani o najczstsze ich zdaniem problemy, na jakie napotykaj Polacy po przyjedzie do Irlandii oraz o problemy, z ktrymi oni osobicie si spotkali wymieniaj, poza kwestiami jzykowymi, wiele innych problemw. Jedn grup stanowi zatem kwestie zwizane ze sprawami urzdowymi, formalnociami, jak np. zaatwianie numeru PPS, czy wiedza nt. potrzebnych na miejscu dokumentw (do zdobycia zatrudnienia lub uzyskania zapomogi, renty itp.) oraz nt. ubezpiecze zdrowotnych i suby zdrowia. Niektrzy zwracali te uwag na problemy z zakadaniem konta bankowego, do czego wymagany jest dowd staego zamieszkania. Samo wynajcie mieszkania bywao problematyczne, zdarzao si bowiem, e od przyszych lokatorw oczekiwano referencji z poprzedniego miejsca zamieszkania lub wysokich kaucji. Odrbn kwesti stanowiy te przeszkody w zapisywaniu dzieci do szk, czy niewiedza o braku pastwowych przedszkoli i wietlic.
15) Por. Jakie znamy jzyki obce, TNS OBOP, Warszawa 2000.

www.zbpo.org.pl

45

Jak pisalimy, wana sfera problemw wie si z samym zatrudnieniem i prac. Tutaj respondenci ponownie wskazywali na ze warunki pracy, jej nielegalno oraz dyskryminacj. Z miejscem zatrudnienia wizay si te wspominane problemy z dojazdami i niewiedza nt. zasad korzystania z komunikacji publicznej w Irlandii. Nasi rozmwcy zwracali rwnie du uwag na rnice w cenach produktw pierwszej potrzeby midzy Irlandi i Polsk. Irlandia jawi si przez pryzmat tych wypowiedzi jako kraj drogi, w ktrym du cze zarobionych pienidzy trzeba wyda na ywno i mieszkanie na co nie wszyscy byli przygotowani. Wreszcie pojawiy si take problemy ze zrozumieniem stylu ycia Irlandczykw, ich zachowa, kultury. Natomiast w zasadzie nie pojawiy si opinie o problemach rodzinnych, ktre wynikayby z decyzji o emigracji. Jednoczenie badani nie byli w stanie okreli, gdzie szukaliby pomocy w wypadku niepowodze, czy problemw zwizanych z prac, zamieszkaniem, czy w przypadku kolizji w prawem w trakcie pobytu w Irlandii. Najczciej wskazywano tu na Ambasad Polsk w Irlandii, nie wspominano prawie wcale o innych organizacjach, ktre w takich przypadkach mogyby zaoferowa pomoc w formie porady.

46

Cz III. Skutki wyjazdw


Wszyscy respondenci mwic o spodziewanych lub faktycznych skutkach wyjazdu do pracy do Irlandii wskazywali przede wszystkim na popraw standardu ycia oraz korzyci materialne i kapita finansowy, z ktrym wrcili bd zamierzaj wrci do Polski. Szczeglnie sugestywne wydaj si odpowiedzi osb przebywajcych w Irlandii na pytanie, w ktrym prosilimy ich o subiektywn ocen, czy standard ich ycia poprawi si czy te uleg pogorszeniu (zob. Tabela 9).

Tabela 9. Ocena poprawy standardu ycia Czy standard Pana/i ycia poprawi si dziki wyjazdowi do Irlandii?
Zdecydowanie si pogorszy Raczej si pogorszy Pozosta bez zmiany Raczej si poprawi Zdecydowania si poprawi Ogem

Czsto
0 0 7 15 22 44

Procent
0 0 15,9 34,1 50,0 100,0

Odpowiedzi udzielone przez ankietowanych wskazuj, i adna z osb pracujcych obecnie w Irlandii nie ocenia gorzej ni przed wyjazdem swojego standardu ycia. Jedynie 7 osb wskazao, e nie uleg on zmianie, natomiast poowa respondentw (22 osoby) ocenia, e ich sytuacja ulega zdecydowanej poprawie. Zatem gwnym skutkiem wyjazdu, jaki dostrzegaj osoby badane jest poprawa ich sytuacji materialnej. Dotyczy to zarwno okresu, ktry spdzili w Irlandii, jak i ich sytuacji po przyjedzie do kraju. Jest to zgodne z szerszymi analizami socjologicznymi, ktre jako konsekwencje trwaej zmiany miejsca zamieszkania wskazuj najczciej daleko idc zmian stylu ycia,

www.zbpo.org.pl

47

ktrej towarzyszy dezorganizacja i reorganizacja spoeczna 16. Zjawisku temu towarzyszy take ruchliwo spoeczna (pionowa), zwizana z awansem lub obnianiem si pozycji jednostek w strukturze spoecznej. Jak wskazuj osoby badane, takie oceny wasnej sytuacji materialnej i standardu ycia wynikaj przede wszystkim z rnicy w wysokoci zarobkw oraz relatywnej wartoci zarobionych w Irlandii pienidzy. Podstawowa paca w Irlandii okazuje si by wystarczajca, aby zapewni nie tylko podstawowe potrzeby. W trakcie pobytu w Irlandii warunki materialne respondentw byy zatem znacznie lepsze od tych w Polsce. Pozwala to rwnie wnosi, e stanowiy wystarczajc podstaw take dla bardziej rozbudowanych potrzeb konsumpcyjnych. Badani odnosz wysoko swoich zarobkw do tych, jakich mogli si spodziewa lub jakie otrzymywali w Polsce oraz do rnicy w sile nabywczej pienidza. (...) No pewnie! I [mj standard ycia] bardzo wysoko si poprawi! Zarabiam po prostu podstawow pensj tam i tam mnie na wszystko sta, a tutaj to ju s do spore pienidze. Tylko, e za tak najnisz stawk, to nie mona ju jecha i odkada, bo to si tak nie da. Duych pienidzy si nie odoy. Odoy si, ale nie takie bardzo due pienidze, jak si chce. [6] Okazuje si zatem, i czsto podstawowa paca nie wystarcza na zaoszczdzenie spodziewanej kwoty, a to przecie ch zgromadzenia wikszej iloci pienidzy stanowi gwn motywacj wyjazdw. rodki zgromadzone w trakcie pracy za granic pozwalaj podnie standard ycia jedynie na krtki czas. Ponadto, po powrocie okaza si moe, e rozbudzone potrzeby konsumpcyjne nie mog by zaspokojone ze rodkw jakich dostarcza praca w Polsce. Wielu z naszych rozmwcw powanie rozwaao ponowny wyjazd za granic w celach zarobkowych. Z wypowiedzi osb badanych wynika take, e dostrzegaj one inne, niematerialne, skutki swojego wyjazdu do pracy w Irlandii. Naley tu przede wszystkim zwrci uwag na podniesienie kwalifikacji jzykowych oraz na zdobyte dowiad16) por. Thomas W.I. Znaniecki F., Chop polski w Europie i Ameryce, t. 4: Dezorganizacja i reorganizacja w Polsce, Warszawa 1976

48

czenie zawodowe i osobiste. Zwaszcza modsi badani (studenci) traktuj swj wyjazd jako wielk przygod. (...) warto byo. Zobaczyem troch, co innego, angielski, (...) uczyem si troch w szkole, troch rozumiaem, wikszo, co powiedziaem, ale tu normalnie musiaem uywa w pracy. [2] Znajomo jzyka angielskiego okazuje si wic by szczeglnie wanym zasobem uatwiajcym ycie w nieznanym sobie kraju, lecz take bardzo istotnym elementem dowiadczenia zdobytego w trakcie pracy i pobytu w Irlandii. Jest to szczeglnie wyrane w przypadku tych osb, ktre wyjedajc do pracy do Irlandii znay jzyk angielski na poziomie podstawowym, czyli gownie osb pochodzcych z mniejszych miejscowoci lub z wyksztaceniem zawodowym i rednim. Warto przypomnie w tym miejscu wypowiedzi osb badanych dotyczce ich problemw zwizanych z zaatwianiem formalnoci oraz poszukiwaniem mieszkania. Sytuacje takie wymagaj wikszej zaradnoci od emigrantw, w zwizku z tym by moe, do skutkw wyjazdu zaliczy mona wzrost kompetencji zwizanych z poruszaniem si w sferze formalnoprawnej oraz oglnej zaradnoci. Wielokrotnie wspominalimy o roli kontaktw nieformalnych. Badani szczeglnie czsto wskazywali, e zarwno ich motywacja do wyjazdu, jak i wybr Irlandii jako kraju docelowego podyktowane byy w duej czci wpywem, jaki miay osoby z ich bliskiego otoczenia, z ktrymi czyy badanych osobiste kontakty. Dlatego wydaje si zasadne zaliczenie do znaczcych skutkw wyjazdw wzrost znaczenia oraz rozwj sieci kontaktw nieformalnych oraz silniejsze umocowanie w nich osb wyjedajcych. Atrakcyjno wyjazdw wynika z faktu, e stanowi one szans, z jednej strony, dla indywidualnego emigranta na zdobywanie dowiadcze, poznawanie kultury i jzyka kraju, do ktrego si on wybiera. Z drugiej strony wyjazdy te s atrakcyjne dla jego gospodarstwa domowego poprzez dostarczanie wzgldnie staego dochodu przez okrelony okres. Wreszcie wyjazdy obywateli mog mie rwnie pozytywne skutki dla ich kraju macierzystego. Powrt emigrantw wie

www.zbpo.org.pl

49

si bowiem ze wzrostem liczby pracownikw wysoce wykwalifikowanych oraz posiadajcych swoiste knowhow 17. Warto zwrci uwag, e jednym z niebezpieczestw jest pogbiajca si frustracja i rozczarowanie sytuacj w kraju pochodzenia. Dzieje si tak np. w wyniku cigego porwnywania poziomu wynagrodze w kraju i za granic, w szczeglnoci porwnywania wysokoci wynagrodze z krajami, w ktrych s one znacznie wysze. Przyczynia si to do wzrostu atrakcyjnoci wyjazdw sezonowych i nieaktywnoci zarobkowej w pozostaej czci roku, a co za tym idzie, powoduje zwikszenie poziomu bezrobocia w kraju. Wwczas mamy do czynienia z tzw. pozornym eksportem bezrobocia 18. Socjolodzy wskazuj take na inne zagroenia. Jednym z nich jest zjawisko okrelane drenaem mzgw, czyli prowadzenie polityki pastw imigracyjnych majce na celu przyciganie osb najwyej kwalifikowanych, a tym samym odpyw tych ludzi z kraju rodzimego. Okazuje si jednak, e obawy te nie znajduj potwierdzenia i nie mamy do czynienia z ucieczk na zachd ludzi dobrze wyksztaconych. Warto jednak zwrci uwag, e jak pokazuj dane europejskie i wiatowe, najwiksza migracja specjalistw ma miejsce w pastwach najlepiej rozwinitych. Dlatego te wzrost migracji tej kategorii osb bdzie raczej symptomem upodabniania si do najlepiej rozwinitych pastw czonkowskich UE 19.

17) Izabela Grabowska-Lusiska, Migracja szansa czy zagroenie. To historyczne i spoeczne, w: Migracje szansa czy zagroenie?, Magorzata Bos-Karczewska [et al.], Polskie Forum Obywatelskie, Instytutu Bada nad Gospodark Rynkow, Gdask 2005, s.26. 18) Ibidem, s.26 19) Por. Maciej Duszczyk, Migracje ptora roku po akcesji, w: Migracje szansa czy zagroenie?, Magorzata BosKarczewska [et al.], Polskie Forum Obywatelskie, Instytutu Bada nad Gospodark Rynkow, Gdask 2005, s.32.

50

Rozdzia III. Wnioski i rekomendacje


Niniejszy rozdzia jest prb podsumowania zaprezentowanych wynikw bada ze szczeglnym uwzgldnieniem moliwoci wykorzystania sformuowanych wnioskw w praktyce:

Osoby zamierzajce wyjecha do Irlandii w celach zarobkowych poszukuj


informacji dotyczcych zarwno sfery zwizanej z gwnym motywem ich wyjazdu, czyli prawa pracy i rynku pracy oraz informacji dotyczcych warunkw ycia w kraju do ktrego si udaj, w tym take niezbdnych formalnoci. Mimo to, sami oceniaj, e poziom ich wiedzy wielokrotnie okazywa si niewystarczajcy. Dlatego Biura Porad Obywatelskich powinny prowadzi dziaalno informacyjn oraz z zakresu poradnictwa skierowan do osb zamierzajcych wyjecha do pracy za granic.

Najwaniejszym motywem wyjazdu polskich emigrantw s potrzeby


materialne. Podejmuj decyzj o emigracji przede wszystkim w celach zarobkowych. Z tego punktu widzenia najbardziej istotne jest dostarczanie wszelkich wanych informacji dotyczcych zarwno rynku pracy w Irlandii, jak i wiedzy na temat praw pracowniczych w tym kraju. Okazuje si bowiem, e nie wszyscy s dostatecznie dobrze poinformowani.

Motywacje zarobkowe mog zdominowa mylenie o wyjedzie, dlatego


warto uwiadamia emigrantom po pierwsze, inne moliwoci wykorzystania pobytu za granic, i po drugie, problemy z innych sfer ycia. Zatem informacje dostarczane emigrantom powinny by jak najszersze tematycznie poniewa, jak sami stwierdzali, czasami po prostu nie wiedzieli czego maj szuka.

Naley podkreli, e sami emigranci powicaj duo czasu na przygotowania, chtnie poszukuj informacji, pomaga im w tym rwnie rodzina oraz znajomi. Zatem pierwszy krok do sukcesu wykonuj sami. Zadanie Biur Porad Obywatelskich jest z tego punku widzenia uatwione. Nie chodzi bowiem ju o to, aby zachca do zbierania informacji a jedynie nakierowa poszukujcych na fachowe rda, wskaza istotne zagadnienia.

www.zbpo.org.pl

51

Najbardziej popularnym rdem informacji poza znajomymi okaza si


by Internet. Powinno si zatem wykorzysta okazj, e poszukujcy sami korzystaj z tego medium. Z jednej strony mona stworzy wasn stron internetow lub ogasza si na najbardziej popularnych wrd emigrantw stronach. Z drugiej strony, mona monitorowa informacje na stronach internetowych, korzysta z forw dla dementowania bdnych informacji lub zwracania uwagi na kwestie wane.

Jak pisalimy, w samej Irlandii rozrasta si obywatelska sie kontaktw.


Mona wykorzysta polskie mniej lub bardziej formalne instytucje za granic. Z jednej strony, nawiza wspprac z gazetami czy rozgoniami radiowymi, z drugiej, dociera (np. z ulotkami) do miejsc, w ktrych najczciej spotykaj si Polacy od kocioa po bary.

Warto zwrci uwag na do niskie zainteresowanie respondentw irlandzk


kultur. Warto zaj si promocj rwnie takiej wiedzy wrd emigrantw. Warto rwnie promowa i przyblia polskie obyczaje Irlandczykom. Pomoe to w lepszym wzajemnym zrozumieniu.

Okazao si, e do liczna grupa naszych respondentw pracuje na czarno.


Cenne byoby zatem prowadzenie kampanii, ktra uwiadomi emigrantom straty pynce z takiej formy zatrudniania oraz zyski z pracy legalnej. Warto te uwiadomi emigrantom, gdzie powinni zgasza swoje problemy zwizane z nieuczciwoci pracodawcw. Takie dziaania warto podj jednak w cisej wsppracy z organizacjami w Irlandii.

Z bada wynika rwnie, e respondenci czsto nie wiedz o moliwociach


uzyskania zasikw w Irlandii, a take kwestia ubezpiecze jest wci mao klarowna potrzebna jest jasna kampania informacyjna na ten temat.

Wydaje si, e formy udzielania pomocy i wsparcia dla osb zamierzajcych wyjecha do Irlandii w celach zarobkowych powinny opiera si na aktywnych dziaaniach wykorzystujcych znane i dostpne potencjalnym beneficjentom kanay informacyjne. Biura Porad Obywatelskich powinny wic aktywnie wykorzysta moliwoci, jakie daje Internet np. przez uczestnictwo w dyskusjach prowadzonych na rnego rodzaju forach internetowych

52

i chatach specjalistw udzielajcych fachowej informacji. Istotnym rdem informacji dla osb planujcych wyjazd s znajomi. Wykorzystanie tego kanau informacyjnego przez Biura Porad Obywatelskich wydaje si by szczeglnie istotne, a zarazem potencjalnie najtrudniejsze. Wydaje si, e stworzenie sieci lokalnych informatorwwolontariuszy, skadajcych si z osb majcych dowiadczenie w pracy za granic pozwolioby na wykorzystanie nieformalnych rde zdobywania informacji.

Biura Porad Obywatelskich powinny utrzymywa kontakt z osobami, ktre


zwrciy si o pomoc do BPO, a ktre wyjechay bd zamierzay wyjecha do pracy za granic. Osoby te stanowi mog elementy nieformalnej sieci informacyjnej i peni rol informatorwwolontariuszy w swoich rodowiskach lokalnych w kraju i za granic.

Biura Porad Obywatelskich nie powinny jednak rezygnowa z bardziej


konwencjonalnych sposobw prowadzenia kampanii informacyjnej, jak np. broszura informacyjna (druk i dokument PDF dostpny w sieci Internet), w ktrej zgromadzone bd najbardziej potrzebne informacje skierowane do Polakw wyjedajcych za granic do pracy. Tego typu materiay zawiera powinny treci informujce o tym, gdzie i kiedy szuka mieszkania, pracy, najwaniejsze adresy instytucji i organizacji pomagajcym Polakom za granic, co robi w razie wypadku (adresy instytucji, do ktrych Polacy mog si potencjalnie zwrci o pomoc), gdzie szuka tumaczy przysigych, informacje dotyczce opieki medycznej za granic, ubezpiecze, skadek emerytalnych, prawa podatkowego w kraju docelowym, gdzie uda si po nr PPS, informacje o wydawaniu w Irlandii gazety polskiej. Broszur t (promujc rwnie oddziay Biur Porad Obywatelskich) naley wykada w miejscach oglnodostpnych, w instytucjach publicznych, takich jak Urzd Pracy, biura porednictwa pracy.

www.zbpo.org.pl

53

Zakoczenie
Socjolodzy zajmujcy si problematyk migracji w latach 90tych zwracali uwag na, ich zdaniem, specyficzn dla Polakw postaw, okrelan przez badaczy: ludmi na hutawce. Charakterystyczne dla czci spord naszych rodakw jest bowiem przywizanie do miejsca pochodzenia, do siedliska oraz utrzymywanie z nim staego kontaktu. Jak na hutawce (emigranci przy. aut.) odbijali si od miejsca pochodzenia, by dotrze do miejsca docelowego i szybko zdoby w nim oczekiwane rodki pienine, zanim sia bezwadnoci nie zabierze ich z powrotem do punktu startu20. Wane, e wielu migrantw korzystao z tak opisanej hutawki wielokrotnie w swoim yciu, najczciej po wyczerpaniu si rodkw zarobionych za granic. Naszym zdaniem nie ulega wtpliwoci, e opisana postawa jest wci obecna. Wydaje si, e przedstawiona analiza nie pozwala z ca pewnoci i dokadnoci stwierdzi, jaki typ emigrantw przewaa wrd Polakw. Niewtpliwie poza ludmi na hutawce spotkalimy w trakcie naszych bada osoby, ktre unikny takiego mechanizmu. Rozwj form midzynarodowych migracji jest kwesti niezwykle interesujc, ale i zoon. Zaprezentowane wyniki bada stanowi zaledwie maleki fragment wiedzy na ten temat. Mamy nadziej, e jest on jednak wartociowy i ciekawy. Analiza zebranych danych pozwala stwierdzi, e po pierwsze, niewtpliwie zyskuj ci, ktrzy korzystaj z wszelkiej pomocy znajomych czy krewnych w trakcie przygotowa do wyjazdu. Z tego wzgldu, dla wielu osb sieci kontaktw utrzymywanych z osobami bdcymi za granic s szans na wyjazd do pracy za granic oraz wi si z nadziej na popraw wasnej sytuacji materialnej. W chwili wyjazdu zakres posiadanych informacji by duo mniejszy, a z upywem czasu wzrastaa ilo rzetelnych informacji. Po drugie gwnymi motywacjami do wyjazdu s: ch zmniejszenia ryzyka problemw finansowych gospodarstwa domowego, obawa przed wykluczeniem z rynku pracy, ch utrzymania aktywnoci zawodowej, ch ksztacenia si. Po trzecie, istnieje sie informacyjna. Informacje przekazywane s pomidzy znajomymi, rodzin, krewnymi, z czasem zaczynaj kry wrd coraz szerszego grona odbiorcw. Po czwarte wikszo naszych badanych zalicza barier jzykow do gwnych problemw zwizanych z wyjazdem do pracy do Irlandii.
20) M. Oklski, Ludzie na hutawce mobilno midzynarodowa ludnoci Polski w okresie transformacji, w: Emigracja z Polski po 1989 roku, B. Klimaszewski (red.), Grell, Krakw 2002, s. 43.

54

Lista rozmwcw: [1] osoba w wieku 27 35 lat, wyksztacenie wysze, powrcia z Irlandii [2] osoba w wieku do 26 lat, wyksztacenie zawodowe, powrcia z Irlandii [3] osoba w wieku do 26 lat, wyksztacenie rednie, zamierzajca wyjecha do Irlandii [4] osoba w wieku 27 35 lat, wyksztacenie rednie, powrcia z Irlandii [5] osoba w wieku do 26 lat, wyksztacenie wysze, zamierzajca wyjecha do Irlandii [6] osoba w wieku do 26 lat, wyksztacenie rednie, powrcia z Irlandii [7] osoba w wieku 27 35 lat, wyksztacenie zawodowe, zamierzajca wyjecha do Irlandii [8] osoba w wieku do 26 lat, wyksztacenie zawodowe, zamierzajca wyjecha do Irlandii [9] osoba w wieku do 26 lat, wyksztacenie wysze, mieszkajca w Irlandii [10] osoba w wieku 27 35 lat, wyksztacenie zawodowe, powrcia z Irlandii

www.zbpo.org.pl

55

Bibliografia:
Castles S., M. J. Miller. 1993. The Age of Migration. International Population Movements in the Modern World. Macmillan. Duszczyk M., Migracje ptora roku po akcesji, w: Magorzata Bos Karczewska [et al.], Migracje szansa czy zagroenie?, Polskie Forum Obywatelskie, Instytutu Bada nad Gospodark Rynkow, Gdask 2005. GrabowskaLusiska I., Migracja szansa czy zagroenie. To historyczne i spoeczne, w: Magorzata BosKarczewska [et al.], Migracje szansa czy zagroenie?, Polskie Forum Obywatelskie, Instytutu Bada nad Gospodark Rynkow, Gdask 2005. Jakie znamy jzyki obce, TNS OBOP, Warszawa 2000. Kaczmarczyk P. M. Oklski., Migracje specjalistw wysokiej klasy w kontekcie czonkostwa Polski w Unii Europejskiej, Orodek Bada nad Migracjami Europejskimi Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2005. Korczyska J., Sezonowe wyjazdy zarobkowe Polakw do Niemiec, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2003. owicka M., Portret polskiego emigranta. Struktura i wielko emigracji z Polski przed i po rozszerzeniu Unii Europejskiej na Wschd, praca magisterska pod kierunkiem prof. dr hab. Zdzisawa Macha, Instytut Socjologii Uniwersytetu Jagielloskiego. Oklski M., Ludzie na hutawce mobilno midzynarodowa ludnoci Polski w okresie transformacji, w: B. Klimaszewski (red.), Emigracja z Polski po 1989 roku, Grell, Krakw 2002. Pszczkowska D., Irlandia nadaje po polsku, Gazeta Wyborcza, 17.10.2006, s. 10. Thomas W.I. Znaniecki F., Chop polski w Europie i Ameryce, t. 4: Dezorganizacja i reorganizacja w Polsce, Warszawa 1976. WnukLipiski E., Socjologia ycia publicznego, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2005.

56