Vous êtes sur la page 1sur 4

Czy s szanse na lepszy kapitalizm?

Hipotezy prof. Mariusza Gulczyskiego

1. Wiele przemawia za tym, i trwajca od 2008 roku Trzecia Wielka Depresja wchodzi w faz zaostrzajcych si konfliktw spoecznych. Pocztkowo w Grecji, Hiszpanii, Portugalii protestw przeciwko ciciom programw socjalnych. Zim 2011 roku dramatycznych demonstracji i rewolt w krajach arabskich. Spontanicznych pocztkowo, lecz coraz wyraziciej definiowalnych jako bunt modego pokolenia. Nie tylko przeciwko patriarchalnym rzdom gerontokratw, lecz i systemowi kojarzcemu niebotyczne bogactwo nielicznych z ndz wikszoci. Ndz tym dotkliwsz, bo nie tylko powszechnie dowiadczan, lecz i uwiadamian dziki dostpnoci elektronicznej informacji. To sprawia, e pytanie, czy kapitalizm zdoa si usprawni, przezwyciy to co kryzysogenne i konfliktogenne w tym systemie, jest stawiane nie tylko przez antykapitalistycznych zacietrzewiecw. O to, jakie bdzie ycie po kapitalizmie pyta Lord i profesor Robert Skidelsky autor fundamentalnej biografii J.M. Keynesa [Project Syndicate, 2011]. Czas na komunizm XX wieku pisze w publikowanym w Wirtualnej Polsce felietonie Lech Wasa [25.02.2011]. Czy kapitalizm zdoa po raz kolejny w swej historii przezwyciy dysfunkcjonalnoci ujawniane przez Trzeci Depresj i konflikty spoeczne. Czy system ten okae si zdolny do samousprawnienia to kluczowe wspczenie pytanie.

2. O kapitalizmie mona powiedzie trawestujc przekorn opini Winstona Churchilla o demokracji e jest najgorsz formacj, jeli nie liczy wszystkich innych, ktrych prbowano od czasu do czasu. O lepszoci kapitalizmu od wszystkich dotychczasowych formacji przesdzi fakt, i okazywa si reformowalny potrafi swe uomnoci i ograniczenia przezwycia. Reformowalno czynniki: kapitalizmu determinowana jest przez trojakie

2.1. waciw zarwno gospodarce rynkowej jak i kapitalistycznej demokracji swobod aktywnoci i rywalizacji ekonomicznej i politycznej. Sprzyja to wygrywaniu w rwnoprawnej konkurencji lepszych produktw i producentw oraz lepszych programw i sprawniejszych ekip politycznych. Lepszych nie znaczy doskonaych, kapitalizm bowiem jaki

wszystko co ludzkie by od zarania i jest nadal wielorako uomny. Wane, e w odrnieniu od innych formacji, w szczeglnoci socjalizmu - swego do niedawna gwnego rywala wolno sowa umoliwia definiowanie uomnoci, a demokratyczno-rynkowe reguy sprzyjaj ich przezwycianiu. 2.2. zdolno poszerzania prokapitalistycznej bazy spoecznej przez przejmowanie i absorbowanie sedna idei i ruchw antykapitalistycznych zarwno socjalistycznych jak antykolonialnych. Umoliwio to przezwycienie dwu najbardziej zagraajcych tej formacji w przeszoci ogranicze tego i by to system wprawdzie bardziej ni wszystkie inne efektywny ekonomicznie, lecz korzystny [1] nie dla caych narodw oraz [2] nie dla wszystkich narodw. Pozwolio to na przezwycienie gwnego zagroenia,j akim bya prba wykreowania socjalizmu jako alternatywy kapitalizmu oraz na upowszechnienie gospodarki rynkowej na cay glob ziemski. 2.3. przemieszczanie si wzorcotwrczego centrum kapitalizmu w coraz nowe regiony wiata zastpowania centrw wytracajcych innowacyjno w skonne i zdolne do wykreowania wzorcw produkcji i konsumpcji powszechniej dostpnych, zwikszajcych szanse przeycia i osigania satysfakcji z ycia coraz szerszych krgw spoecznych. Pierwotnie centrum byo zlokalizowane w miastach pnocnych Woch, Francji i Niderlandw, wytwarzajcych manufakturalnie przedmioty zbytku dla wczesnej klasy prniaczej. Nastpnie wzorcotwrcze centrum przemiecio si do Anglii produkujcej maszynowo powszechniej dostpne tekstylia. Kolejnym centrum stay si Stany Zjednoczone AP dziki oferowaniu tamowej produkcji samochodw, dinsw, coca coli, westernw i podobnie demokratycznych wzorcw american way of life. Uprawdopodobnia to domniemanie, i wspczenie dokonuje si kolejne przemieszczanie wzorcotwrczego centrum. Bardziej widoczne w zdegenerowaniu american way of life zastpowaniu powszechnie dostpnych wzorcw demokratycznego spoeczestwa dobrobytu, przez stymulujce rozwarstwianie i zaduanie spoeczestwo obfitoci. Mniej pki co - w kreowaniu wzorcw spoeczestwa racjonalnego dostatku.

3. Historia dostarcza dostatek zarwno pozytywnych, jak i negatywnych dowodw efektywnoci zdefiniowanych wyej determinant kapitalistycznego postpu. Pozytywne to ewolucyjne przezwycianie pierwszoplanowych pierwotnie uomnoci kapitalizmu, zagraajcych jego rozwojowi, a nawet istnieniu: bezwzgldnej eksploatacji robotnikw, korzystnoci wzrostu gospodarczego nie dla caych kapitalistycznych spoeczestw, lecz tylko dla dominujcych posiadaczy kapitau, monopolizacji sprzecznej z wymogami konkurencyjnoci i blokujcej postp techniczny.

Negatywne to nieuchronno rewolt i rewolucji spoecznych, wymuszajcych zmiany tam, gdzie niedostatek demokracji i swobody przedsibiorczoci uniemoliwia pokojowe przeobraenia. Te procesy s znane nie tylko z przeszoci, lecz nadal trwajce. Determinowane zarwno przez skonnoci do recydywy negatyww kapitalizmu w szczeglnoci do koncentracji kapitau i wzgldnego uboenia mas. Jak i przez fakt, i upowszechnianiu gospodarki rynkowej w erze globalizacji nie towarzyszy rwnorzdne upowszechnianie demokracji. Najwyrazistszym i najgroniejszym przejawem recydywy negatyww jest potgowanie rozwarstwienia spoecznego bogacenia si wskiej czowki dysponentw kapitau i wadzy i uboenia wikszoci. Znamienne, e takie procesy towarzysz powtarzalnie kolejnym Wielkim Depresjom. I od przezwyciania tej dysproporcji zaczyna si moe i musi skuteczna naprawa kapitalizmu.

4. Kapitalizm zmienia si na lepsze tylko wtedy, gdy musi. System ten stanowi konfiguracj si o rnych, w tym i sprzecznych wzajemnie interesach. Jego ograniczenia i uomnoci bior si w gwnej mierze nie z braku lepszych pomysw, lecz z faktu, i s korzystne dla dostatecznie wpywowych grup. Std ich przezwycianie musi by na nich wymuszone pokojowymi metodami w demokracjach, rewoltami i rewolucjami w autokracjach. Zmiany te miewaj dwojaki charakter: 4.1. Zmian kosmetycznych korekt usuwajcych doranie to co dysfunkcjonalne. Do tej kategorii mona zaliczy XIX-wieczne angielskie i niemieckie ustawy ograniczajce czas i warunki pracy - nie ograniczana przez prawo eksploatacja siy roboczej przez poszczeglnych kapitalistw okazywaa si sprzeczna z perspektywicznymi interesami buruazji, bowiem robotnik nie rodzi robotnika i rewoltowa antyustrojowo masy. 4.2. Zmian gbszych typu ustawodawstwa antymonopolowego oraz pastwa socjalnego, dokonywanych pod wpywem spotgowania negatywnych skutkw uomnoci tego systemu czego przejawem bywaj Wielkie Kryzysy oraz generowane przez nie skonfliktowania rewolty, rewolucje i wojny. Wiele przemawia za tym, i wspczesna Trzecia Wielka Depresja bdzie wymuszaa drugi gbszy typ usprawniania kapitalizmu.

5. Socjalizm w wersji etatystycznych autokracji - przesta by po rozpadzie systemu radzieckiego realn alternatyw dla kapitalizmu.

Skompromitowa si i zdewaluowa z wielu powodw, z ktrych gwne to bezskuteczne: - prby wykreowania alternatywnej formacji na gruzach kapitalizmu miast na fundamentach tego, co trwalej funkcjonalne w tej formacji demokratycznych wolnoci i zasad organizacji ycia spoecznego; - prby dogonienia i przegonienia kapitalizmu w przerabianiu przyrody na towary. Lecz pozostawi w spadku idee postpu nastawionego na zdefiniowane przez Marksa bezkonfliktowe uzgadnianie stosunkw midzy czowiekiem a czowiekiem oraz midzy spoeczestwem a przyrod. Idee konsekwentniej wdraane w spoecznociach o silnych wpywach formacji socjaldemokratycznych - kojarzcych kapitalistyczne reguy z wartociami humanistycznie pojmowanego socjalizmu. Idee konieczne do odkurzenia i upowszechniania po to, by przezwyciy to co kryzysogenne i konfliktogenne wspczenie w kapitalizmie. Taki jest w istocie sens tego, co sugeruje w swym tekcie Lech Wasa. I sdz podobna sugestia Lorda prof. Skiddelsky,go. To, czy wyaniajcy si z takiej korekty system bdzie si zwa komunizmem jak sugeruje Wasa, czy socjalizmem co domniemywa Skidelsky - nieistotne. Przypomn, e w przedwioniu polskiej Transformacji twierdziem, i nie wana nazwa ustrj moe si nazywa nie socjalizm czy kapitalizm, lecz fikum-pakum byle si w nim ludziom lepiej yo.