Vous êtes sur la page 1sur 304

1

NUMER 53 ROK 2009

W MO AS N IC Z HC I EK ATA ZNO PO ASZYC OLOGI SKA L ITY KI N K ZO OL U R OG ICZN MBIE * KRTKI KURS AST FRANC Y SEK A S * YDZI I REWOLUCJ

DE

SPIS RZECZY
16 Demoniczno polityki naszychczasw

53
TEMAT NUMERU

Barack Obama coraz czciej wystpuje jako polityczny Mesjasz, ktrego celem jest rozpropagowanie aborcji, bada na ludzkich embrionach, przywilejw dla par jednopciowych czy nowych, lepszych form chrzecijastwa. Wielu zapowiadao jego nadejcie... Benjamin Phillippe

26 Chodcie posucha bekotu


W oficjalnych wystpieniach wane jest nie tylko to, co si mwi. To,czego si nie mwi, take wiele mwi. Dlaczego wic przemawiajc pod Bram Brandenbursk i wspominajc upadek muru berliskiego, Barack Obama ani sowem nie wspomnia o Ronaldzie Reaganie? Grzegorz Strzemecki

54 Wyobrania teo-polityczna
Mit nowoczesnego pastwa jako pastwa neutralnego raz po raz rozbija si o rzeczywisto pokazujc, e zawsze u jego podstaw ukrywa si jaka ideologia bdca na subie Idola. Artur Mrwczyski-Van Allen

74 Wiersze
Robert Pucek

78 O naszej klsce
Chrzecijanie, ktrzy wstydz si wody wiconej oraz literalnego pojmowania sw Zbawiciela o przemienieniu chleba i wina w Jego ciao ikrew nie bd w stanie oprze si atakowi okultystycznych si. Wanie si, ywiow, a nie po prostu propagandy. Diakon Andriej Kurajew

110 Chrzecijastwo przyszoci


Czy ju wkrtce w Nigerii, Ugandzie i na Filipinach pojawi si zgromadzenia misyjne powoane do ewangelizacji Zachodu? TomaszP.Terlikowski

53

SPIS RZECZY

124 Czarnoskry wity ihomoseksualny krl


Akt zuchwaej homofobii wzbudzi wcieko krla, ktry postanowi ukara modziecw za ich mow nienawici. Skazani na mier mieli moliwo uratowania ycia musieli tylko speni jeden warunek: dokona aktu homoseksualnego. Aleksander Bocianowski

128 mier anglikanizmu


Anglikanizm z wyznania zimnych Anglosasw przeksztaca si wwyznanie czarnych chrzecijan. Trafnie skonstatowa to anglikaski biskup John Broadhurst, ktry owiadczy wprost: Anglikaski eksperyment dobieg koca. Tomasz P. Terlikowski

144 Blogowisko
Krytyka, komentarze i inne wycieczki pod adresem, czyli par sw od internautw. Dyskutantw nakrca:

162 Krtki kurs astrologii


Astrolog Jean de Tolde zapowiedzia ogln katastrof wiata na rok 1186. W tym bowiem roku wszystkie planety miay si zej w Wadze. wiat cay truchla w oczekiwaniu tego feralnego roku. Atoli rok 1186 min cakiem szczliwie. Ks. Pawe Siwek SJ

196 Krl Jaszczur, Pan Charyzma, BgRocka


Nie pakaem po Michaelu Jacksonie. Jestem ju na to za stary. Thriller czy Bad nigdy mnie specjalnie nie ruszay. Tym, co mnie swego czasu rzeczywicie dotykao, bya muzyka The Doors. ukaszWrocawski

202 Hair z brod


Co dzi, po wielu latach, robiliby bohaterowie Hair? Czy nadal byliby niepokornymi buntownikami? Czy dalej kontestowaliby system? Magda Majewska

SPIS RZECZY

53

204 Na ciekach w. Jana Marii Vianneya


Wydawnictwo Biay Kruk prezentuje album powicony pamici witego patrona proboszczw. Z ks. kard. Stanisawem Nagym na temat Ars. Dzieje ycia w. Jana Marii Vianneya rozmawia Jolanta Lenard

206 Atak Zombie. O sojuszu lewicy i korporacji 214 Ekologiczny seks

ARTYKU SPONSOROWANY

Obszary dziaania lewicy i korporacji uzupeniaj si. Oba te systemy czy wsplna ateistyczna metafizyka. Lewica dostarcza idei, za korporacje zapewniaj tym ideom noniki materialne. MarekBaszkowski

Czy to nie zaskakujce, e cz ekologw promujcych rozwizo seksualn jako rzekomo bardziej naturaln od trwaych zwizkw monogamicznych popiera metody antykoncepcyjne, w ktrych kochankw izoluje warstwa sztucznego tworzywa? AdamPaweKubiak

234 Ofiary ekoreligii


Z raportu brytyjskiej organizacji ekologicznej Optimum Population Trust (OPT) wynika, e dziki przymusowej antykoncepcji, aborcji isterylizacji mona doprowadzi do zmniejszenia emisji dwutlenku wgla o 34 miliardy ton rocznie. Bogna Biaecka

240 Islam musi si zmieni


Wahhabizm i mahdyzm to dwie ideologie, ktre zagraaj nie tylko zachodniej cywilizacji, ale i samemu islamowi. Z Selimem Chazbijewiczem rozmawia ukaszAdamski

250 Chasyd warszawski


Wrc do Izraela, jak przyjdzie tam Mesjasz. Ale dopki Go nie ma, to ja jestem w Polsce. To jest moja rola. Z Rabinem Szalomem Ben Stamblerem rozmawia Tomasz P. Terlikowski

ROK KAPASKI

www.bialykruk.pl

Zamawia prosimy telefonicznie, faksem, poczt, e-mailem. Patno za zaliczeniem pocztowym. Przy zamwieniu powyej 120 z koszty wysyki (15 z) ponosi wydawnictwo.

240 str., 23 x 28 cm, papier 150 g, kreda byszczca, twarda oprawa, obwoluta. Najwysza jako edytorska! Cena detaliczna: 109 z

Nowo!
Biay Kruk Sp. z o.o., ul. Szwedzka 38, 30-324 Krakw, tel.: 012/254-56-26, 012/254-56-02, 012/254-56-04, 012/260-32-90, faks: 012/254-56-00; e-mail: handlowy@bialykruk.pl.

53

SPIS RZECZY

260 ydzi i Rewolucja Francuska


Rewolucja Francuska nie tylko nie zlikwidowaa nienawici do ydw, lecz wrcz przeciwnie zrodzia now form tej plagi, ktra zostanie okrelona pod koniec XIX wieku jako antysemityzm. Michael Bar-Zvi

274 Wilna nie oddamy nigdy


Kilka lat temu pewien Litwin, potomek szlachty, umierajc, wezwa do siebie swojego syna, aby go poegna. Jeste szlachcicem usysza od niego syn. Pamitaj, jeste odpowiedzialny za ca Litw. Marta Kwanicka

286 Jak oddajemy Wilno


W atmosferze ogaszanego hucznie partnerstwa strategicznego midzy Warszaw a Wilnem, przy proklamowanej uroczycie przyjani polsko-litewskiej, dochodzi do wynaradawiania naszych rodakw na Wileszczynie. Rowmund Kiekiewicz

292 Wielka Ra Stara Charyzma


Na krtko przed tym, jak proboszcz zasiada w konfesjonale, re ustawiaj si w rwny szereg, by wyzna te same pobone grzechy i by zatai te grzechy, o ktrych wiele mogliby powiedzie mowie r. Sawomir Zatwardnicki

Czy wiesz, e...


kwartalnik Fronda mona otrzymywagratis? Informacji szukaj na: http://fronda.pl/klub_frondapl

kwartalnik, nr 53, 2009 rok ZESP: ukasz Adamski, Maciej Bodasiski, Natalia Budzyska, Lech Dokowicz, Grzegorz Grny (redaktor naczelny), Tomasz Kwanicki, Piotr Paka, Bartomiej Radziejewski, Tomasz P. Terlikowski Karol Wardakowski, tel. (022) 836 54 44, karol@fronda.pl Piotr Promiski Piotr Promiski, Ania Kierzkowska Piotr Promiski, Ania Kierzkowska Ania Kierzkowska Magorzata Terlikowska ul. Jana Olbrachta 94, 01-102 Warszawa tel. (022) 836 54 44, 877 37 35, fax(022)87737 34 www.wydawnictwo.fronda.pl fronda@fronda.pl Fronda PL Sp. z o.o. Wojciech Salwa Drukarnia GS ul. Zabocie 43, 30-701 Krakw tel. (012) 65 65 902, (012) 65 65 074 Fronda PL Sp. z o.o. ul. Jana Olbrachta 94, 01-102 Warszawa tel. (022) 836 54 44, 877 37 35, e-mail:prenumerata@fronda.pl, www.wydawnictwo.fronda.pl

REKLAMA i PROMOCJA: PROJEKT OKADKI: ILUSTRACJE: OPRACOWANIE GRAFICZNE: SKAD KOMPUTEROWY: KOREKTA: ADRES REDAKCJI:

WYDAWCA: ZAWIADOWCA PROJEKTU: DRUK: PRENUMERATA PISMA POWICONEGO FRONDA: Aby otrzymywa kolejne numery zazaliczeniem pocztowym, prosimy skorzysta z zaczonego blankietu lubzoy zamwienie, wysyajc e-mail na adres: prenumerata@fronda.pl

Zrealizowano w ramach Programu Operacyjnego Promocja Czytelnictwa ogoszonego przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Redakcja zastrzega sobie prawo dokonywania skrtw i zmiany tytuw. Materiaw niezamwionych nie odsyamy. Redakcja Frondy nie ponosi odpowiedzialnoci za tre i form reklam. ISSN 1231-6474 Indeks 380202

n i e

z a b i j

jesli masz watpliwosci lub znasz kogos, kto je ma - zadzwon

(12) 421 08 43

www.pro-life.pl

O AUTORACH

53

ukasz Adamski (1982) [lukaszadamski.pl] absolwent Wydziau Teologii na Uniwersytecie Warmisko-Mazurskim w Olsztynie i podyplomowych studiw dziennikarskich w Wyszej Szkole Europejskiej im. Ks. Jzefa Tischnera w Krakowie, dziennikarz i publicysta, drukuje m.in. w Opcji na Prawo, Najwyszym Czasie!, Gazecie Polskiej i olsztyskim miesiczniku Debata. Mieszka wOlsztynie. Michael Bar-Zvi (1950) filozof, ucze Emmanuela Lvinasa i Pierrea Boutanga, wykadowca akademicki w Tel-Awiwie. Opublikowa m.in. Histoire de lIrgoun, LeSionisme, tre et exil, philosophie de la nation juive. Przedstawiciel Narodowego Funduszu ydowskiego (Keren Kajemet LeIsrael) we Francji. Bogna Biaecka (1971) psycholog i publicystka, stay wsppracownik Przewodnika Katolickiego, gdzie prowadzi co tydzie rubryk psychologiczn, autorka wielu ksiek psychologiczno-poradnikowych. Mama czworga dzieci. Mieszka w Poznaniu. Marek Baszkowski (1962) adwokat i meneder. Ostatnio interesuje si zagadnieniem prawnym, jakie stanowi stosunek bezstronnego wiatopogldowo pastwa do ateizmu. Czonek Polskiego Towarzystwa Kreacjonistycznego. Aleksander Bocianowski (1972) przewodnik turystyczny. Mieszka pod Krakowem. Rowmund Kiekiewicz (1969) dziaacz mniejszoci polskiej na Litwie, ukrywajcy si pod pseudonimem. Mieszka na Wileszczynie. Adam Pawe Kubiak (1983) doktorant w Instytucie Biologii UMCS, student filozofii przyrody na KUL. Publikowa na amach miesicznika Dzikie ycie. Andriej Kurajew (1963) diakon Rosyjskiej Cerkwi Prawosawnej Patriarchatu Moskiewskiego, filozof, teolog, apologeta, publicysta, autor kilkudziesiciu ksiek. Mieszka w Moskwie. Artur Mrwczyski Van-Allen (1968) pochodzi z Kulic, gmina Pelplin, powiat Tczew, wojewdztwo pomorskie, obecnie dyrektor dwch hiszpaskich wydawnictw ksikowych: Nuevo Inicio oraz Levantate, ktrego jest zaoycielem; dyrektor Wydziau Sowiaskiego wMidzynarodowym Centrum Studiw nad Chrzecijastwem Wschodnim (ICSCO) w Granadzie. Tumacz na jzyk hiszpaski m.in. prac Soowjowa, Bierdiajewa, Bugakowa. W druku znajduje si jego ksika o Wasiliju Grossmanie. onaty z Hiszpank Mercedes Romero, ojciec omiorga dzieci. Mieszka w Granadzie.

DOBRA KSIKA
Wojciech Sumliski

Teresa, Trawa, Robot. Najwiksza operacja komunistycznych sub specjalnych NOWO


Fronda 2009 Stron 212 Oprawa mikka ISBN 978-83-60335-73-4 Cena detaliczna 19,90 z
Ksika Wojciecha Sumliskiego Teresa, Trawa, Robot. Najwiksza operacja komunistycznych sub specjalnych zblia czytelnika do poznania prawdy o mczestwie ksidza Jerzego Popieuszki. Zakamany proces toruski, ktry doprowadzi do skazania czterech sprawcw zamieszanych w zabicie ksidza Jerzego, mia w zaoeniu umocni wadz Wojciecha Jaruzelskiego i Czesawa Kiszczaka. Zdawaoby si, e z chwil politycznej transformacji rewizja tego procesu jest moliwa. Ot jak dotd nie jest. Znane z podsuchu i publikowane tutaj rozmowy bliskich pukownika Adama Pietruszki ukazuj stan wiadomoci ludzi, ktrzy czuj si zdradzeni i oszukani przez najwyszych przedstawicieli wadz PRL. Nie maj zudze co do metod: s szantaowani i gotowi s szantaowa, wiedz, z kim maj do czynienia (banda obuzw mwi o nich ona Pietruszki, Kiszczak powici wszystkich, byleby samemu si ratowa mwi syn i dalej cynicznie stwierdza: trzeba si odci od tego kraju, od tego narodu, trzeba zacz dba o wasn dup, trzeba odku si, niech to pastwo w gruz si wali, gosz sowa, ktre s przecie zasaddzisiejszych wadz). Bliscy pk. Pietruszki chc ponownego procesu, bo wiedz, kto ponosi gwn odpowiedzialnoc za zbrodni. Tymczasem wyjanienia okolicznoci mierci ksidza Jerzego nie chc sprawcy, ale nie chc te ci, ktrzy sprawcw kryj wadza III RP poczuwa si do cigoci z wadzami i dziedzictwem PRL-u. Dzikuj autorowi za odwag i wytrwanie. Ksidz Stanisaw Makowski

Ksigarnia Ludzi Mylcych XLM


www.xlm.pl ::: info@xlm.pl ::: tel. (022) 828 13 79
ZAMW JU DZI! Warszawa ul. Tamka 45

O AUTORACH
Magda Majewska (1969) gospodyni domowa. Mieszka we Wrocawiu. Benjamin Philippe (1978) publicysta zwizany z ruchami pro-life. Mieszka wNowym Jorku. Robert Pucek (1959) tumacz, publicysta niezaleny, drukowa m.in. wRzeczpospolitej, Najwyszym czasie!, yciu. Mieszka wWarszawie.

53

Marta Kwanicka (1981) z wyksztacenia archeolog, historyk i filozof, pracuje jako dziennikarz w Polskim Radiu. Mieszka w Warszawie.

Ks. Pawe Siwek SJ (1893-1986) jezuita, profesor filozofii, wykadowca akademicki m.in. na Uniwersytecie Gregoriaskim w Rzymie, Fuculdades Catolicas w Rio de Janeiro, Uniwersytecie Fordham czy Uniwersytecie Lateraskim w Rzymie, gdzie w latach 1960-1968 by szefem katedry filozofii. Tumacz dzie Arystotelesa, autor ponad trzydziestu ksiek wsiedmiu jzykach oraz okoo dwustu rozpraw iartykuw z zakresu filozofii ipsychologii. Tomasz P. Terlikowski (1974) prezes wydawnictwa Fronda, doktor filozofii, publicysta, wykadowca akademicki, dziennikarz radiowy itelewizyjny, tumacz. Autor ksiek m.in. Nowa kultura ycia. Apologia bioetyki katolickiej, Summa przeciw lewakom, Mczennicy komunizmu, Prawo do ycia. Zdradzona nadzieja iRzeczpospolita papieska. Mieszka wWarszawie. ukasz Wrocawski (1967) antropolog, religioznawca, meneder. Obecnie na obczynie w Londynie. Sawomir Zatwardnicki (1975) Zamierza y wiecznie. Syn Boy, m Olhy zUkrainy, tato Oksany i Tymoteusza, czonek wsplnoty Szekinah z Gliwic. Publikowa w Przegldzie Powszechnym, Christianitas, Pastores iFrondzie. Wsppracuje z Bibliotek Kaznodziejsk. Lubi odwiedza bloga, ktrego jest autorem: confessiones.salon24.pl. Wyksztacenie wysze techniczne. Student teologii.

Wydawnictwo

poleca:

Duchowo kapaska Juan Esquerda Bifet


stron: 272; format: A5; cena: 34,00 z

Osoba i bioetyka. Zagadnienia biomedyczne


dla duszpasterzy i katechetw ksika z pyt Edmund Kowalski CSsR; stron: 438; format: B5; cena: 48,00 z

Kapita.
Mowa w obronie czowieka

Abp Reinhard Marx


stron: 309; format: A5; cena: 39,00 z

W obliczu mierci
Alfred Delp SJ
stron: 100; format: 120 x 185; cena: 14,00 z

Koci. Sakrament Chrystusa


Bernard Hring CSsR
stron: 80; format: 110 x 180; cena: 14,00 z zamwienia prosimy skada: listownie: Wydawnictwo Homo Dei, ul. Zamojskiego 56, 30-523 Krakw telefonicznie: 012/656-29-88, faksem: 012/259-81-21 poczt elektroniczn: dystrybucja@homodei.com.pl w ksigarni internetowej: www.homodei.com.pl

Demoniczno polityki naszych czasw


Autor Autorski

Demoniczno polityki naszych czasw


Benjamin Phillippe
,,Na pewno nie mona powiedzie, e Hitler by diabem - podkrela kardyna Joseph Ratzinger. - Hitler by czowiekiem. Ale znamy wiarygodne relacje naocznych wiadkw, ktre wskazuj, e Hitler odbywa swego rodzaju demoniczne spotkania, e zdreniem mwi Ontu znw by. Nie moemy tego zweryfikowa. Niemniej sposb, wjaki by zdolny sprawowa wadz zktr wizao si tyle terroru - pokazuje, jak myl, e Hitler gboko tkwi wwiecie demonw.

Metapolityka potrzebuje apokaliptyki. WEwangelii w. Mateusza, Apokalipsie w. Jana, wobjawieniach prywatnych ojca Pio, siostry Faustyny Kowalskiej czy papiey Leona XIII lub Piusa XII zawiera si materia, ktry pomaga do koca zrozumie to, co dzieje si na naszych oczach. Procesy polityczne, ktre mona oczywicie interpretowa jedynie wduchu nauk spoecznych czy globalnych przemian kulturowych, nabieraj wwietle Objawienia ostatecznego znaczenia. Staj si znakami czasu, ktre mog ipowinny nie tylko zosta odczytane, lecz take jawi si jako wezwanie do przemiany swojego wntrza, inaczej mwic: metanoi, czyli nawrcenia.

I
Wtedy jeliby wam kto powiedzia: Oto tu jest Mesjasz albo: Tam, nie wierzcie! Powstan bowiem faszywi mesjasze ifaszywi prorocy idziaa bd wielkie znaki icuda, by wbd wprowadzi, jeli to moliwe, take wybranych. (Mt 24,23-24). Wiek XX to okres pojawienia si wielu wieckich mesjaszw. Adolf Hitler, Wodzimierz Ilicz Lenin czy Jzef Stalin, tworzc wielkie systemy ideologiczne, uznali siebie samych nie tylko za ich symboliczne zwieczenia, ale wrcz za postacie mesjaskie, zapowiadajce pojawienie si nowego czowieka inowej ery historycznej. Kult tych mesjaszw mia zastpi kult Jedynego Boga, azniszczenie wiary wBoga Abrahama, Izaaka iJakuba byo ich gwnym, istotnym celem. Systemy te nieprzypadkowo nabieray zatem cech religijnych, posiadajc nie tylko wasnych kapanw, ale nawet wasne obrzdy, panteon witych iprorokw1. Te antyreligie trudno nie zgodzi si tu zintuicjami Benedykta XVI miay demoniczne rda. Na pewno nie mona powiedzie, e Hitler by
1 Lenin na przykad by ijednym, idrugim. Wkulcie sowieckim wystpowa on zarwno wroli proroka, ktry rozpozna czas budowania nowego czowieka, jak ijako wity, ktry czyni wieckie cuda po to, by prawdziwo jego doktryny bya jeszcze lepiej widoczna. Por. R. Imos, Wiara czowieka radzieckiego, Krakw 2006, s. 290-302. Jeszcze mocniej ten element cudownoci dostrzec mona woficjalnych yciorysach przywdcy Korei Pnocnej Kim Ir Sena (przyp. red.).

19
diabem podkrela jeszcze jako kardyna Joseph Ratzinger. Hitler by czowiekiem. Ale znamy wiarygodne relacje naocznych wiadkw, ktre wskazuj, e Hitler odbywa swego rodzaju demoniczne spotkania, e zdreniem mwi On tu znw by. Nie moemy tego zweryfikowa. Nie mniej sposb, wjaki by zdolny sprawowa wadz zktr wizao si tyle terroru pokazuje, jak myl, e Hitler gboko tkwi wwiecie demonw2. Podobnie, cho wnieco innym jzyku, ocenia Lenina Alain Besanon: ogldana pod pewnym ktem ta nieprzejrzysta, gdy a nazbyt przejrzysta posta, ten przemiewca izonik oprostackich gustach, odsania pod sw pask powierzchni niepokojc gbi Nicoci3 pisze francuski filozof, itrudno nie oprze si pytaniu, czy owa Nico nie bya demoniczna. Czy powodem, dla ktrego nie sposb mwi oosobowoci Lenina, nie by fakt, e obraz ipodobiestwo Boe, na ktrym opiera si nasza tosamo, zostaa wjego przypadku wyparta przez te ciemne siy, ktre zdaj do nicoci? Upadek imperium sowieckiego oznacza koniec epoki wielkich ideologicznych (mona powiedzie: demonicznych) totalitaryzmw. Nie oznacza to jednak, e znaszego mylenia mona wyrzuci duchow interpretacj pewnych zdarze politycznych, ze szczeglnym uwzgldnieniem rozeznawania duchowego. Nie chodzi mi bynajmniej otylko konkretne gosowania czy wybory polityczne (cho podczas egzorcyzmw Anneliese Michel w1975 roku demony wniej ukryte co jest zarejestrowane na tamie magnetofonowej mwiy, e wtej chwili pieko jest puste, gdy wszystkie ze duchy s teraz zajte wBonn: byo to akurat wdniu, wktrym Bundestag gosowa nad ustaw legalizujc aborcj). Chodzi raczej oszersze zjawisko kwestionowania istnienia prawdy obiektywnej czy duchowy zamt, ktry ogarnia kolejne zachodnie spoeczestwa. Dzi zwyko si twierdzi opisuje Jan Pawe II ten nowy sposb uprawiania polityki e filozofi ipodstaw odpowiadajc demokratycznym formom polityki s agnostycyzm isceptyczny relatywizm, ci za, ktrzy ywi przekonanie, e znaj prawd, izdecydowanie za ni id, nie s, zdemokratycznego punktu widzenia, godni zaufania, nie godz si bowiem ztym, e oprawdzie decyduje wikszo, czy te, e prawda si zmienia wzalenoci od zmiennej rwnowagi politycznej. Wzwizku ztym naley
2 Bg iwiat. Zkardynaem Josephem Ratzingerem (Benedyktem XVI) rozmawia Peter Seewald, tum. G. Sowiski, Krakw 2005, s. 115-116. 3 A. Besanon, Lenin, w: tego, wiadek wieku, red. F. Memches, Warszawa 2006, t. I, s. 30-31. Demoniczno polityki naszych czasw

zauway, e wsytuacji, wktrej nie istnieje adna ostateczne prawda, bdca przewodnikiem dla dziaalnoci politycznej inadajca jej kierunek, atwo oinstrumentalizacj idei iprzekona dla celw, jakie stawa sobie wadza. Historia uczy, e demokracja bez wartoci atwo si przemienia wjawny lub zakamuflowany totalitaryzm4. Dzi wida wyranie, e demokratyczny totalitaryzm coraz rzadziej jest zakamuflowany, acoraz czciej przybiera otwarte formy. Usuwanie krzyy ze szk imiejsc publicznych, znoszenie klauzuli sumienia pozwalajcej lekarzom odmawiania aborcji czy przymuszanie do ich wykonywania studentw medycyny5 albo likwidacja chrzecijaskich orodkw adopcyjnych tylko dlatego, e odmawiay one przekazywania dzieci parom jednopciowym to ju wwielu krajach cywilizacji euroatlantyckiej codzienno, ktra nie tylko nie zaskakuje, ale wrcz zyskuje spoeczne poparcie.

II
Strzecie si, eby was kto nie zwid. Wielu bowiem przyjdzie pod moim imieniem ibd mwi: Ja jestem Mesjaszem. Iwielu wbd wprowadz.(Mt 24,4-5). Mikki, lekko zakamuflowany totalitaryzm wyksztaci nowy, odmienny od poprzedniego typ antychrystusowego polityka. Dziwnym trafem jest on niezwykle bliski spisanej wroku 1900 Soowjowowskiej wizji polityka Antychrysta, ktry ma si pojawi ukoca czasw. Czowiek ten nie mia by wnajmniejszym stopniu okrutnikiem, ktry niszczy otwarcie wierzcych iprzeladuje mniejszoci. Przeciwnie, zdaniem Wodzimierza Soowjowa, bdzie on czowiekiem niezwykej mdroci, cnotliwoci imoralnoci, atake wiary. Stopniowo jednak zacznie widzie wsobie kogo wikszego ni Chrystus, kogo, kto inaczej ni Syn Boy, zamiast przynosi ziemi ogie, przyniesie jej pokj; kogo, kto sprawi, e nastanie wieczny pokj midzy narodami. Wielki projekt mistyczno-polityczny Antychrysta zawarty zosta wdziele Otwarta droga do powszechnego pokoju ipomylnoci, ktre stao si dla wikszoci ludzi (take chrzecijan) przyjemn ipoyteczn lektur. Autor ksiki, wybitny intelektualista im stanu, stopniowo siga po wadz, aswe postpowe, pene otwartoci na innych rzdy zaczyna sprawowa nie tylko wEuropie, ale ina caym wiecie.
4 Jan Pawe II, Centesimus Annus, par. 46, w: tego, Dziea zebrane, t. I, Krakw 2006, s. 434. 5 Por. R.J. De Suoza, Zakamuflowany totalitaryzm, tum. M. Szczubiaka, First Things. Edycja Polska, 1/2006, s. 36-37.

21
Nowy wadca ziemi by przede wszystkim litociwym filantropem inie tylko filantropem, lecz take filozofem. Sam bdc wegetarianinem, zakaza wiwisekcji, wprowadzi surowy nadzr nad rzeniami ipopiera na wszelkie sposoby towarzystwa opieki nad zwierztami6 opisuje wadc czasw

Zdaniem Wodzimierza Soowjowa, polityk Antychryst bdzie czowiekiem niezwykej mdroci, cnotliwoci imoralnoci, atake wiary. Stopniowo jednak zacznie widzie wsobie kogo wikszego ni Chrystus.
ostatecznych Soowjow, zapewniajc, e przynosi on ziemi realny pokj. Jest to pokj pozbawiony odniesienia do Boga, skupiony za to na osobie Imperatora, ktry odbiera ma kult niemal Boski (maj przysugiwa mu prawa ju nie tylko Cezara, ale take Boga, stanowicego, co jest dobre, aco ze, irzdzcego sumieniami swoich poddanych). Ciekaw wizj, bdc niewtpliwie kontynuacj rozwaa Soowjowa na temat nowoczesnego Antychrysta, przedstawia wOjcu Eliaszu wspczesny kanadyjski pisarz katolicki Michael OBrien. Pojawi si czowiek, ktry ronie wsi na skal globaln. (...) Cay wiat postrzega go jako witego. Prasa okrzykna go czowiekiem zwielk przyszoci. Jest na pierwszych stronach gazet, wartykuach, telewizji ina ustach redaktorw, ajego ksiki sprzedaj si wmilionach egzemplarzy. On oywi upiony Parlament Europejski. Jest kokietowany przez ONZ jako ten, ktry moe przeprowadzi wiat zery pastw narodowociowych wer wiatowej federacji pastw7 opisuje nowego wiatowego przywdc (w istocie Antychrysta) OBrien, anieco wczeniej wskazuje, i celem owego polityka bdzie zniszczenie Kocioa, postrzeganego jako gwny wrg zbawczych aspiracji wiatowych liderw. Czytajc takie opisy nowoczesnych Antychrystw (z pen wiadomoci, e zarwno Soowjow, jak iOBrien swoje inspiracje czerpi zgbokiej
6 W. Soowjow, Krtka opowie oAntychrycie, w: tego, Wybr pism, t. II, tum. J. Zychowicz, Pozna 1988, s. 133. 7 M. OBrien, Ojciec Eliasz. Czas Apokalipsy, tum. T. Jegierski, Krakw 2009, s. 69-70. Demoniczno polityki naszych czasw

lektury Ojcw Kocioa), trudno nie dostrzec podobiestw do realnie istniejcych osb publicznych. Najmocniej wida to wprzypadku Baracka Obamy, ktry nie tylko kreuje si na nowego politycznego Mesjasza, majcego wyzwoli wszystkich sptanych opresj biaej cywilizacji, ale rwnie coraz

Nowatorskie podejcie egzegetyczne Baracka Obamy to nie jedyna cecha upodabniajca go do soowjowowskiego Antychrysta. Nie mniej istotny jest take fakt, e prezydent Stanw Zjednoczonych zaczyna cieszy si niemal religijnym kultem.
czciej wystpuje jako rzecznik wiatowego postpu, ktrego celem jest jak najszersze rozpropagowanie na kuli ziemskiej aborcji, bada na ludzkich embrionach, przywilejw dla par jednopciowych czy nowych, lepszych form chrzecijastwa, wktrych surowa nauka w. Pawa (np. jego zdecydowane potpienie homoseksualizmu) zostanie odrzucona, ana to miejsce wprowadzona zostanie jaka bliej nieokrelona chrystusowa moralno, ktra akceptuje kady grzech8. Nowatorskie podejcie egzegetyczne Baracka Obamy to nie jedyna cecha upodabniajca go do soowjowowskiego Antychrysta. Nie mniej istotny jest take fakt, e prezydent Stanw Zjednoczonych zaczyna cieszy si niemal religijnym kultem. Nie chodzi przy tym tylko oprzyznawane mu prestiowych nagrd za same tylko dobre chci, ale rwnie oczynienie zniego ikony iprzedstawianie na religijnych portretach. Ju po stu dniach prezydentury Michael DAntuono namalowa obraz (pod patetycznym tytuem Prawda), przedstawiajcy Obam jako czarnoskrego Mesjasza wkoronie cierniowej.
8 Chc wam powiedzie mwi podczas spotkania wNelsonville wstanie Ohio Obama e nie jestem zwolennikiem maestw homoseksualnych, ale sdz, e ludzie, ktrzy s gejami i lesbijkami, powinni by traktowani zszacunkiem igodnoci, ie pastwo nie powinno ich dyskryminowa. Dlatego jestem przekonany, e powinny by im dostpne zwizki cywilne, ktre pozwol parom jednopciowym odwiedza si wzajemnie wszpitalach czy dziedziczy po sobie. Nie sdz, by powinno si to nazywa maestwem mwi Obama i dodawa, e pastwo powinno uznawa takie zwizki. Jeli ludzie uwaaj to za kontrowersyjne, to musz odesa ich do Kazania na Grze, ktre jak sdz jest dla mojej wiary owiele bardziej fundamentalne, ni mroczne fragmenty zListu do Rzymian. To jest mj pogld. Ale moemy si wtej sprawie zszacunkiem rni doda Obama.

23
Oczywicie, zawsze trafiali si gupcy prbujcy ubstwi innych ludzi. Trudno oto, rzecz jasna, obwinia czowieka, ktrego inni traktuj jak Boga. Zdrugiej strony jednak nie sposb zapomnie, e wystpujc na katolickiej uczelni Notre-Dame, czarny Mesjasz zayczy sobie usunicia symbolu Jezusa Chrystusa. Jak na chrzecijanina atak sam siebie okrela Obama to do dziwna postawa. Ciekawe, zczego wynikajca? Prezydent USA nie ma monopolu na tego typu postawy. Podobnie cho moe nie tak ostentacyjnie prezentuj si inni popularni politycy, jak np. premier Hiszpanii Jos Luis Rodriguez Zapatero, ktry nie ukrywa, e jego celem jest stworzenie whistorii nowego czowieka, czy te obnoszcy si ze sw konwersj na katolicyzm, ajednoczenie wci pouczajcy papiea wsprawach dogmatyki moralnej, byy premier Wielkiej Brytanii Tony Blair. Kady znich pod sympatyczn mask wiecznego chopca ukrywa ideologiczn wizj, ktrej celem moe by ostateczne wyeliminowanie chrzecijastwa zrealnej sfery publicznej izastpienie go jak popkulturow papk, ktra znauczaniem Chrystusa wspln bdzie miaa tylko nazw.

III

Wtedy wydadz was na udrk ibd was zabija, ibdziecie wnienawici uwszystkich narodw, zpowodu mego imienia. Wwczas wielu zachwieje si wwierze; bd si wzajemnie wydawa ijedni drugich nienawidzi.(Mt 24,9-10). Mikko nowego totalitaryzmu wcale nie oznacza, e nie jest on wstanie przeladowa chrzecijan. Zmieni si tylko sposb nkania wyznawcw Chrystusa. Dzi prbuje si uzaleni ich dziaalno wyciu publicznym od sprzeciwienia si wasnej wierze. Zmusza si ich do wybierania midzy wiernoci Bogu apastwu, wktrym przyszo im y. Przykady takich mikkich przeladowa mona mnoy. WHiszpanii sdzia Fernando Ferrin Calamita straci prawo wykonywania zawodu tylko za to, e uzna, i zanim przekae dziecko parze lesbijek, to powinien otrzyma opini, e nie zaszkodzi to dziecku. Sd wMurcji uzna, e jego postpowanie, ktre wyduyo proces adopcji, to przejaw skrajnej homofobii, uniemoliwiajcej mu dalsze wykonywanie zawodu sdziego. Wwielu krajach odmawia si
Demoniczno polityki naszych czasw

Cho forma nowych represji wobec chrzecijan jest mikka, to ich istota pozostaje taka sama. Chodzi oto, by zmusi wyznawcw Chrystusa do postawienia prawa stanowionego wyej ni prawa Boego, do wyboru midzy posuszestwem pastwu aBogu.
farmaceutom prawa do odmowy sprzeday rodkw wczesnoporonnych lub nakazuje si lekarzom, ktrzy nie chc przeprowadzi aborcji, by wskazali miejsce, gdzie poczte dziecko moe zosta zabite. Cho forma tych nowych represji wobec chrzecijan jest mikka, to ich istota pozostaje taka sama. Chodzi oto, by zmusi wyznawcw Chrystusa do postawienia prawa stanowionego wyej ni prawa Boego, do wyboru midzy posuszestwem pastwu aBogu. Dokadnie przed takim samym wyborem stawali wpierwszych wiekach naszej ery mczennicy. Wtedy rwnie kazano im wybiera midzy aktem posuszestwa pastwu (ktre nakazywao kult swojego wadcy) aposuszestwem Bogu. Tych, ktrzy wybierali wierno Boskim nakazom, skazywano cakowicie legalnie izgodnie zobowizujcym prawem na mczestwo. Teraz, cho kara jest nieporwnanie agodniejsza, wybr pozostaje wistocie ten sam. Czy mamy uczestniczy waprobowanym przez pastwo procederze aborcyjnym, czy nie? Czy moemy na yczenie pastwa zmienia definicj maestwa, czy nie mamy do tego prawa? Iwreszcie: czy prawo pastwowe moe by waniejsze ni sumienie? Coraz wicej politykw odpowiedziaoby, e tak. Mia tego wiadomo Jan Pawe II, gdy ogosi Tomasza Morusa patronem politykw, wskazujc, e fundamentem chrzecijaskiej postawy wpolityce musi by wierno Ewangelii, anie wadcy. Wiele racji przemawia za ogoszeniem Tomasza Morusa patronem rzdzcych ipolitykw. Jedn znich jest odczuwana wrodowisku polityki iadministracji pastwowej potrzeba wiarygodnych wzorcw, ktre wskazywayby drog prawdy wobecnym momencie dziejowym, gdy mno si trudne wyzwania itrzeba podejmowa bardzo odpowiedzialne decyzje. Zupenie nowe zjawiska ekonomiczne przeksztacaj

25
dzi bowiem struktury spoeczne, zdobycze naukowe wdziedzinie biotechnologii stwarzaj coraz pilniejsz potrzeb obrony ludzkiego ycia we wszystkich postaciach, za obietnice budowania nowego spoeczestwa atwo znajdujce posuch zagubionej opinii publicznej pilnie domagaj si podjcia stanowczych decyzji politycznych sprzyjajcych rodzinie, modym, ludziom starszym izepchnitym na margines9 wskazywa Jan Pawe II.

IV
Lecz odniu owym igodzinie nikt nie wie, nawet anioowie niebiescy, tylko sam Ojciec. Ajak byo za dni Noego, tak bdzie zprzyjciem Syna Czowieczego. Albowiem jak wczasie przed potopem jedli ipili, enili si iza m wydawali a do dnia, kiedy Noe wszed do arki, inie spostrzegli si, a przyszed potop ipochon wszystkich, tak rwnie bdzie zprzyjciem Syna Czowieczego. Wtedy dwch bdzie wpolu: jeden bdzie wzity, drugi zostawiony. Dwie bd mle na arnach: jedna bdzie wzita, druga zostawiona. (Mt 24,36-40) Z rozwaa tych wcale nie ma wynika, e wiemy co na pewno odacie koca wiata, czy otym, kto jest Antychrystem. Takie roztrzsania pozostawmy wiadkom Jehowy iludziom zgbiajcym tajemnice kalendarza Majw. Tego bowiem, kiedy powtrnie przyjdzie Chrystus, nie wiemy iwiedzie nie musimy. Wiemy natomiast, e to, co obserwujemy dzi, jest prb zaprowadzenia na wiecie polityki, ktra jest zducha antychrystusowa ktrej fundamenty zbudowane s na radykalnym sprzeciwie wobec Chrystusa iEwangelii. Obserwujemy dzi wielu politykw, ktrzy s nosicielami tego typu postaw, oraz wielkie poparcie, jakie zdobywaj. Dla nas, chrzecijan, powinno si to sta wezwaniem do nawrcenia, odwanego wiadectwa wiary igoszenia Prawdy, ktra niesie zbawienie Jezusa Chrystusa. Nie ulegajmy zbiorowym emocjom, ktre prowadz do odlewania sobie kolejnych zotych cielcw. Jedno jest tylko imi, wktrym dostpi mona zbawienia.

9 Jan Pawe II, List apostolski motu proprio oogoszeniu w. Tomasza Morusa patronem rzdzcych ipolitykw, w: tego, Dziea zebrane, t. IV, Krakw 2007, s. 221.

Chodcie posucha bekotu.


Barack Obama pod Bram Brandenbursk

GRZEGORZ STRZEMECKI

Chodcie posucha bekotu. Barack Obama pod Bram Brandenbursk


Autor Autorski

W oficjalnych wystpieniach wane jest nie tylko to, co si mwi. To, czego si nie mwi, take wiele mwi. Dlaczego wic przemawiajc pod Bram Brandenbursk iwspominajc upadek muru berliskiego, Barack Obama ani sowem nie wspomnia oRonaldzie Reaganie?

Ku zdumieniu znacznej czci wiatowej publiki ichyba swoim wasnym Barack Obama jeszcze przed upywem pierwszego roku swojej kadencji otrzyma Pokojow Nagrod Nobla za - jak to okreli komitet noblowski - niezwyke wysiki na rzecz wzmocnienia midzynarodowej dyplomacji iwsppracy midzy narodami oraz stworzenie nowego klimatu wpolityce midzynarodowej.

CO POWIEDZIA OBAMA WBERLINIE?


Jak to ju zostao wielokrotnie napisane, Obama otrzyma nagrod za intencje, deklaracje, obietnice, zamiary, wysiki isowa nie za za czyny, chyba e za czyn uznamy owo stworzenie klimatu, co jest otyle zrozumiae, i klimat jest obecnie pupilkiem postpowych mdrcw, tak jak kiedy bya nim klasa robotnicza. Ze sw Obamy najbardziej znane s te zprzemwienia wygoszonego 24 lipca 2008 roku pod Bram Brandenbursk wBerlinie. Cho nie by on jeszcze prezydentem, atylko kandydatem Partii Demokratycznej, to ju wwczas jego mowa miaa nawizywa do dwch berliskich przemwie amerykaskich

Klimat jest obecnie pupilkiem postpowych mdrcw, tak jak kiedy bya nim klasa robotnicza.

29
prezydentw: Johna F. Kennedyego z26 czerwca 1963 roku, wyraajcego poparcie dla mieszkacw miasta dwadziecia dwa miesice po pojawieniu si muru berliskiego, oraz Ronalda Reagana z12 czerwca 1987 roku, wzywajcego wczesnego przywdc Sowietw Michaia Gorbaczowa, by wkocu zburzy ten mur. Co takiego powiedzia Obama wBerlinie w2008 roku? Ot do szacowanego na p miliona tumu mwi: Nasze [amerykasko-niemieckie] partnerstwo rozpoczo si naprawd szedziesit lat temu, wdniu kiedy pierwszy amerykaski samolot wyldowa na Tempelhof. Wtym czasie ogromna cz Europy wci leaa wgruzach. (...) Cie Sowietw rozpeza si po Europie Wschodniej, podczas gdy na Zachodzie Ameryka, Brytania iFrancja liczyy straty izastanawiay si nad odbudowwiata. Wanie tu spotkay si dwie strony. A23 czerwca 1948 roku komunici zdecydowali si zablokowa zachodni cz miasta. Odcili dostawy ywnoci dla ponad dwch milionw Niemcw, by zgasi ostatni pomie wolnoci wBerlinie. Nasze siy byy bez porwnania mniejsze ni armii sowieckiej. Jednak wycofujc si, zgodzilibymy si na marsz komunizmu przez Europ. Tam, gdzie skoczya si ostatnia wojna, atwo moga zacz si nastpna. Na jej drodze staBerlin. Okolicznoci byy przeciwko nam (...) ale wnajczarniejszej godzinie Berliczycy podtrzymywali pomie nadziei, (...) nie zamierzali si podda. () Ludzie zcaego wiata, patrzcie na Berlin (...) gdzie zwycistwo nad tyrani doprowadzio do powstania NATO, najwikszego sojuszu wobronie wsplnego bezpieczestwa. Ludzie zcaego wiata, patrzcie na Berlin, gdzie upad mur, kontynent si zjednoczy, ahistoria udowodnia, e nie istnieje wyzwanie tak wielkie, ktremu nie sprosta zjednoczony wiat. Zauwamy, e konkluzja, do ktrej dochodzi Obama, pozostaje wcakowitej sprzecznoci zwywodem, ktry do niej prowadzi. Mowa jest odwch stronach, ktrych siy byy nierwne: armia sowiecka bya mocniejsza od amerykaskiej, acie komunizmu rozpeza si po Europie Wschodniej. Po tym obrazie konfrontacji wolnego wiata

zkomunistycznym imperium mona by pomyle, e jestemy okrok od powtrzenia synnego reaganowskiego okrelenia imperium za. Tymczasem Obama niczym krlika zkapelusza wyciga konkluzj, i upadek muru jest dowodem na skuteczno dziaalnoci zjednoczonego wiata. Wypowied ta spenia wszelkie cechy definicji bekotu zaproponowanej przez ojca Jzefa Bocheskiego, wmyl ktrej jest to mowa ludzka pozbawiona sensu.

,,Barack Obama jest znany jako osoba oprzenikliwej inteligencji, akademicki prawnik, uwanie dobierajcy sowa. Zasuguje na to, by traktowa powanie - zarwno to, co mwi, jak ito, czego nie mwi.
CZEGO NIE POWIEDZIA OBAMA WBERLINIE?
Stwierdzenie Obamy, i wBerlinie historia udowodnia, e nie istnieje wyzwanie tak wielkie, ktremu nie sprosta zjednoczony wiat, jest zwyczajnym mijaniem si zprawd. wiat by wwczas podzielony iwanie ten podzielony wiat sprosta wyzwaniu, jakie stanowi globalny komunizm. Sprosta za nie dziki jednoci, ale determinacji, zdecydowaniu ikonsekwencji Stanw Zjednoczonych. W tego typu wystpieniach wane jest nie tylko to, co si mwi. To, czego si nie mwi, take wiele mwi. Jest znamienne, e Obama ani sowem nie wspomnia oswym wielkim poprzedniku Ronaldzie Reaganie, ktrego polityka pokj przez si doprowadzia do upadku muru berliskiego. Wswoich dziaaniach Reagan nie mg liczy na zjednoczony wiat, ale czsto bywa niezrozumiany iosamotniony. Wiele swoich zamiarw forsowa wbrew Partii Demokratycznej, amerykaskiej lewicy czy rzdom Europy Zachodniej, ktre posuway si nawet do solidarnoci ze Zwizkiem Sowieckim. Dlaczego Obama nie wspomnia otym ani sowem? Przecie, jak stwierdzi niedawno wielki jzykoznawca iwiatowy autorytet lewicy Noam Chomsky, Barack Obama jest znany jako osoba oprzenikliwej inteligencji, akademicki prawnik, uwanie dobierajcy sowa. Zasuguje na to, by traktowa powanie zarwno to, co mwi, jak ito, czego nie mwi. Wydaje si, e pierwszy

31
czarnoskry prezydent USA nie powiedzia orzeczywistych przyczynach upadku komunizmu, gdy musiaby uzna suszno polityki Ronalda Reagana, azarazem przyzna si do wasnych pomyek, poniewa sam nalea do gorcych przeciwnikw reaganowskiej strategii. Podobn praktyk stosuje zreszt amerykaska lewica, ktra w20. rocznic Jesieni Ludw przemilcza rol zapomnianego bohatera tych wydarze Ronalda Reagana. Warto wic przypomnie jego znaczenie.

PO BU DK

A!

AKEY! * CZAS NA MA R EY W K ET WA R

OS
J KC PE

KTO UZNA PODZIA JATASKI ZA NIEBYY?


Ju 2 wrzenia 1982 roku niecae dziesi miesicy po ogoszeniu wPolsce stanu wojennego wczesny prezydent Stanw Zjednoczonych podpisa tzw. Dyrektyw Decyzyjn Bezpieczestwa Narodowego nr 54 (NSDD-54), wktrej na wstpie znalazo si nastpujce zdanie: Zadecydowaem, e gwnym dugoterminowym celem Stanw Zjednoczonych wEuropie Wschodniej jest (...)* uatwienie jej ostatecznej reintegracji ze wsplnot narodw Europy. [* Usunity fragment wrodku zdania nie zosta jeszcze odtajniony] Nie bya to pusta, oderwana od rzeczywistoci deklaracja. Stanowia ona cz oglnego planu, ktry sformuowano we wczeniejszej dyrektywie NSDD-32, wktrej stwierdzono: Polityka bezpieczestwa narodowego Stanw Zjednoczonych bdzie podporzdkowana nastpujcym globalnym celom: powstrzyma iodwrci ekspansj sowieckiego panowania iobecnoci wojskowej na caym wiecie oraz zwikszy koszty sowieckiego wsparcia,
Chodcie posucha bekotu. Barack Obama pod Bram Brandenbursk

wykorzystywania uzalenionych od siebie rzdw, terrorystw isi wywrotowych; zneutralizowa wysiki ZSRS majce na celu zwikszenie jego wpyww wwiecie (); (...) osabi sojuszniczy system sowiecki, zmuszajc ZSRS do ponoszenia ciaru wad systemu ekonomicznego oraz pobudza dugoterminowe tendencje liberalizacyjne inarodowe wZwizku Sowieckim oraz pastwachsojuszniczych. ograniczy potencja sowiecki przez wzmacnianie militarne USA, (...) oraz przez zapobieganie przepywowi do ZSRS technologii izasobw wanych zwojskowego punktu widzenia. Edwin Meese, jeden zbliskich wsppracownikw Reagana, tak podsumowa znaczenie tej dyrektywy: Uznalimy konferencj jatask za nieby.

KTO PRZEWIDZIA POJAWIENIE SI GORBACZOWA?


W kolejnej dyrektywie (NSDD-75) z17 stycznia 1983 roku sformuowano jeszcze dobitniej cele wymuszania wewntrznych zmian wZSRS: Promowa (...) procesy zmian wZwizku Sowieckim wkierunku bardziej pluralistycznego systemu politycznego igospodarczego. By to postulat zgodny ztez goszon od lat przez wspautora dyrektyw Richarda Pipesa, e twarda polityka wobec ZSRS spowoduje pojawienie si nowego, bardziej liberalnego przywdcy. Takie zamiary potwierdzaj rwnie inne dokumenty. Thomas Reed, gwny autor NSDD-32, tak wyjania polityk Reagana: Jest nasz najgbsz nadziej, e dziki aktywnej iroztropnej polityce moemy pewnego dnia przekona przywdcw Zwizku Sowieckiego do zwrcenia uwagi wewntrz [ich kraju], by poszukali legitymacji pyncej ze zgody rzdzonych, odpowiadajc na nadzieje imarzenia wasnych obywateli. William Clark, doradca ds. bezpieczestwa narodowego od stycznia 1982 do padziernika 1983 roku (to wanie pod jego kierownictwem powstay przytaczane dyrektywy), tak pisa po rozstaniu si ztym urzdem wnotatce do prezydenta wstyczniu 1984 roku: Jeszcze kilka miesicy takiej stanowczej polityki powinno przywrci rwnowag militarn wEuropie ijest bardzo prawdopodobne, e wpynie na

33
pojawienie si mniej niebezpiecznego przywdcy sowieckiego ni umierajcy Andropow, anawet tak skruszenie Muru Berliskiego pod naciskiem politykipokj przez si. Jak wic wida, teza, e Gorbaczow by produktem reaganowskiej polityki, ma mocne podstawy. Wdalszej czci NSDD-75 sformuowano wytyczne precyzujce, jak naley rozumie pokj przez si: W Europie Sowieci musz stan wobliczu wzmocnionego iodnowionego NATO, nie mog liczy na bezpieczn flank na dalekim wschodzie, Moskwa musi wiedzie, e obszary interesw USA nie mog by zaatakowane ani zagroone bez ryzyka powanych amerykaskich przeciwdziaa, przewaga amerykaskiej technologii wojskowej musi by wykorzystana przy rwnoczesnej kontroli przepywu produktw, usug oraz technologii militarnej ipodwjnego zastosowania. Narzdzia militarne uzupeniano nie mniej wanymi instrumentami gospodarczymi. Precyzowano, e USA powinny: zagwarantowa, by stosunki gospodarcze Wschd-Zachd nie wspomagay sowieckich zbroje. Wymaga to zapobiegania transferowi technologii isprztu, ktry moe mie istotny wpyw na wzrost potgi wojskowej ZSRS; unika subsydiowania gospodarki sowieckiej oraz zbytniego uatwiania sowietom trudnych decyzji wkwestii alokacji zasobw, co zmniejszaoby nacisk na konieczno zmian strukturalnych wsystemie sowieckim; stara si zminimalizowa potencjalne sowieckie moliwoci odwetowe pod adresem krajw zachodnich wykorzystujce handel, dostawy energii irozliczenia finansowe. Ten ostatni punkt wiza si ze sporem midzy USA aEurop Zachodni owstrzymanie budowy gazocigu syberyjskiego, uzaleniajcym wikszo krajw NATO od Sowietw, rwnoczenie gwarantujc gwnemu ich przeciwnikowi stay dopyw gotwki wspomagajcy jego potencja militarno-gospodarczy. Amerykanie dyli do tego, by nie byo adnych dodatkowych dostaw gazu sowieckiego przez kraje zachodnie ponad ju zakontraktowane pierwsz nitk syberyjskiego gazocigu. Pilnowali, by do ZSRS nie trafiay adne zaawansowane technologie sprztu wydobywczego ropy igazuziemnego.
Chodcie posucha bekotu. Barack Obama pod Bram Brandenbursk

Autorzy dyrektyw nie zapominali te, e walka zkomunizmem toczy si rwnie wsferze ducha: Polityka USA musi ukazywa gwne przesanie owyszoci amerykaskich izachodnich wartoci, tj. indywidualnej godnoci iwolnoci, wolnej prasy, wolnych zwizkw zawodowych, wolnej przedsibiorczoci idemokracji nad represyjnymi cechami sowieckiego komunizmu.(...) USA powinny: obnaa na wszystkich dostpnych forach podwjne standardy stosowane przez Zwizek Sowiecki wgranicach wasnych wpyww iwobec zewntrznego (kapitalistycznego) wiata (np. stosunku do praw pracowniczych, polityki wobec mniejszoci etnicznych, stosowania broni chemicznej itp.); wwalce idei nie pozwala sowieckiej machinie propagandowej na wykorzystywanie moralizatorskiego tonu oraz semantyki przez przywaszczanie sobie takich terminw jak np. pokj.

Przestamy robi znimi interesy. Pozwlmy, eby ich system si zawali.

Cytowane wyej zdania zoficjalnych dyrektyw wiadcz otym, e polityka Stanw Zjednoczonych znalaza si wrkach ludzi dobrze rozumiejcych natur systemu komunistycznego, atake zdecydowanych wykorzysta saboci tego ustroju do osignicia celu, ktrym po raz pierwszy byo nie powstrzymanie, apokonanie przeciwnika.

KTO NIE CHCIA ROBI INTERESW ZSOWIETAMI?


Za opisanymi wyej dokumentami szy realne dziaania. Odbudowano irozbudowano amerykaski potencja militarny. Wprowadzono do arsenaw nowe technologie, ktrych naladowanie czy nawet kopiowanie przysparzao Sowietom coraz wiksze trudnoci. Projekt obrony strategicznej (SDI), cho wyszydzany

35
przez przeciwnikw Reagana, wprawi krgi militarne wZSRS wpanik. Stanli przed dylematem, jak dorwna temu wymagajcemu gigantycznych nakadw inajnowoczeniejszych technologii projektowi. Decydujce znaczenie miaa jednak niewypowiedziana, lecz prowadzona zdeterminacj wojna gospodarcza przeciwko Zwizkowi Sowieckiemu. Jej koncepcja wzia si zkonstatacji, e ogromna cz sowieckiego przemysu bya zbudowana iwci zasilana zachodnimi kredytami itechnologiami, na ktre rodki czerpano ze sprzeday surowcw. Wten sposb to sam Zachd (awnajwikszym stopniu USA) budowa potencja gospodarczy imilitarny ZSRS. Pracujcy wStanach Zjednoczonych angielski ekonomista Anthony Sutton pokaza skal tej absurdalnej polityki wszeregu swoich ksiek, zktrych ostatnia nosia znamienny tytu The Best Enemy Money Can Buy (Najlepszy wrg, jakiego mona kupi za pienidze). Ukazywaa ona ZSRS jako wroga, ktrego USA same sobie sfinansoway. Reagan, ktry od dawna by zwolennikiem tezy, e ZSRS musi przegra wrywalizacji zAmeryk, jeli ta si na ni zdecyduje, wyrazi swoj koncepcj wjednym ze swoich komentarzy radiowych z1975 roku. Powiedzia krtko idosadnie: Przestamy robi znimi interesy. Pozwlmy, eby ich system si zawali. Ju na pocztku kadencji Reagana stwierdzono, e gospodarka sowiecka jest niezwykle wraliwa na wstrzsy ekonomiczne (...) Wnaszym narodowym interesie jest wykorzystanie tej saboci gosi raport Herba

Meyera, specjalisty ds. gospodarki sowieckiej, zatrudnionego przez szefa CIA Williama Caseya, ktry sam pracowa wczeniej wbankowoci izajmowa si kredytami dla ZSRS. Oszacowano wpywy dewizowe Zwizku Sowieckiego na ok. 30 mld dolarw rocznie. Zmniejszay si one ze wzgldu na spadajce ceny ropy naftowej (dodatkowy skutek wolnorynkowej polityki Reagana). Kredytowany przez kraje Europy Zachodniej gazocig syberyjski, wktrego budowie miay znaczny udzia firmy amerykaskie, mia podwoi te dochody do 60 mld dolarw, dodatkowo uzaleniajc energetycznie Europ Zachodni. Po wprowadzeniu wPolsce stanu wojennego, 29 grudnia 1981 roku, Reagan nakaza firmom amerykaskim zerwanie kontraktw zwizanych zbudow gazocigu. Kiedy europejskie koncerny nie chciay dostosowa si do tej polityki idalej pragny robi interesy zSowietami, Reagan wymusi na nich wspprac, groc zablokowaniem dostpu do rynku amerykaskiego. Systematycznie, zcoraz wiksz skutecznoci, blokowano przepyw zaawansowanych technologii do ZSRS. Ograniczenia naoone na firmy amerykaskie wserii bilateralnych imultilateralnych porozumie rozszerzono na pozostae kraje Zachodu, wykorzystujc fakt, e wwielu tych technologiach wspudzia mieli Amerykanie. Tak poszerzona definicja amerykaskiej technologii zwikszaa moliwoci kontroli jej przepywu przez administracj Reagana, na co europejscy sojusznicy zgadzali si niechtnie. Wyduaa si zarwno lista krajw wspuczestniczcych wembargu, jak itechnologii nim objtych. Oczywicie Sowieci starali si naby zakazane technologie przez podstawione firmy, wczym uczestniczyo zwaszcza wiele firm szwedzkich, arzd wSztokholmie nie widzia koniecznoci ograniczenia tego procederu. Skuteczna okazaa si dopiero groba ograniczenia firmom szwedzkim dostpu do rynku USA oraz zablokowania dostpu do amerykaskich technologii. Gwodziem do trumny ZSRS okaza si gwatowny spadek cen ropy naftowej, ktry nastpi po tym, jak wsierpniu 1985 roku Arabia Saudyjska zwikszya drastycznie jej produkcj. Zdaniem amerykaskiego historyka Petera Schweizera, wten sposb Saudowie zrewanowali si Amerykanom za systematyczne dostawy najnowszego sprztu wojskowego, zapewniajce Arabii bezpieczestwo ze strony takich krajw jak Iran. Spadek cen ropy pocign za sob rwnie spadek cen gazu kolejnego surowca eksportowego. Zkolei takie zalene od ropy kraje, jak Iran, Irak czy Libia, byy zmuszone zmniejszy zakupy broni drugiego po surowcach energetycznych rda dochodw ZSRS.

miertelny wirus atakuje!

OSTRZEENIE

Zagraa zwaszcza nienarodzonym dzieciom


Ostrze znajomych! Zaszczepcie si razem! Szczepionka IHS przeciw wirusowi O/3A/V/A dostpna w kocioach w caej Polsce.

O/3A/V/A

Gospodark sowieck wyczerpywa narzucony przez USA wycig zbroje, wktrym Moskwa pod grob utraty statusu supermocarstwa czua si zmuszona uczestniczy, atake kosztowne wojny wAfganistanie iAngoli oraz konieczno dofinansowywania popadajcych wcoraz wiksze kopoty sojusznikw, takich jak Kuba czy Polska. Stao si dokadnie tak, jak przewidywa Reagan: obciona wten sposb gospodarka sowiecka nie bya wstanie ciga si zgospodark amerykask, ktra nabieraa rozpdu dziki deregulacji iobnice podatkw. Jak podsumowa to Wall Street Journal: Do roku 1990 gospodarka amerykaska urosa ojedn trzeci, czyli zgrubsza orozmiar gospodarki Niemiec. Spostrzeenie to spointowa Peter Robinson: eby tak powikszy swoj gospodark, Rosjanie musieliby po prostu zaanektowa Niemcy.

NA CZYM POLEGAA DOKTRYNA REAGANA?


Na caym wiecie postawiono tam marszowi komunistw. Pomny dowiadcze Wietnamu Reagan, zastosowa strategi, wktrej to Moskwa ijej sojusznicy znaleli si wkopotliwej sytuacji, zmuszeni stawi czoa walczcym owolno iwspieranym przez USA partyzantom wAfganistanie czy Nikaragui. Polityka wspomagania antykomunistycznych ruchw partyzanckich wAmeryce Poudniowej, Azji iAfryce zyskaa miano doktrynyReagana. W razie koniecznoci prezydent USA stosowa taktyk precyzyjnych izdecydowanych interwencji, jak na Grenadzie, gdzie inwazja amerykaskich marines przywrcia obalon przez marksistowskich zamachowcw demokracj. Mniej znana jest interwencja wSurinamie, gdzie poredni nacisk militarno-dyplomatyczny spowodowa, e marksistowski puczysta zrezygnowa zsignicia po wsparcie kubasko-sowieckie, apo kilku latach odda wadz demokratycznemu rzdowi. Reagan na rne sposoby wspiera te pokojow walk demokratycznej opozycji wkrajach Europy Wschodniej wtym polskiej Solidarnoci. Sowieckiej propagandzie przeciwstawia proste prawdy, jak te wyraone wprzemwieniu wbrytyjskim parlamencie: Od Szczecina nad Batykiem po Warn nad Morzem Czarnym, reimy ustanowione przez totalitaryzm miay ponad trzydzieci lat na ugruntowanie swojej legitymacji, ale aden ani jeden nie odway si na wolne wybory. Wystarczyo kilka lat zdecydowanej polityki Reagana, by partyjno-wojskowa elita ZSRS dosza do wniosku zgodnie zreszt zzaoeniami amerykaskiej dyrektywy NSDD-75 e nie jest wstanie

39
wytrzyma tej konfrontacji iczas zreformowa oraz zliberalizowa system. Tak oto 11 marca 1985 roku na Kremlu pojawi si protegowany iwychowanek szefa KGB, apotem Isekretarza KPZS Jurija Andropowa Michai Gorbaczow. Gdy pojawiy si pierwsze oznaki pierestrojki igasnosti wZSRS, zachodnia lewica dostaa gorbazmu wpada weufori izachwyt nad osob genseka. Reagan przystpi znim do negocjacji, chtnie mwi orwnolegej redukcji arsenaw nuklearnych, ale ani okrok nie ustpowa wsprawie SDI. Co wicej, ponagla Gorbaczowa ipod Bram Brandenbursk tam, gdzie 19 lat pniej przemawia bdzie Obama wypowiedzia proste imajce si sprawcz sowa:

I oto teraz sami Sowieci wydaj si wograniczony sposb dochodzi do zrozumienia, jak wana jest wolno. Syszymy duo onowej polityce reform iotwartoci. Niektrzy winiowie polityczni zostali wypuszczeni. (...) Czy to s pocztki gbokich zmian wpastwie sowieckim? Czy s to tylko gesty na pokaz majce pobudzi zudn nadziej na Zachodzie, zmierzajce tylko do wzmocnienia systemu sowieckiego bez zmieniania go? () Jest jeden znak, ktrzy Sowieci mog uczyni, ktry byby niepodwaalny, ktry posunby spraw wolnoci ipokoju znaczco do przodu. Panie sekretarzu generalny Gorbaczow, jeli dy Pan do pokoju, jeli dy Pan do dobrobytu dla Zwizku Sowieckiego iEuropy Wschodniej, jeli dy Pan do liberalizacji: prosz przyby tu, pod t bram! Panie Gorbaczow, niech Pan otworzy t bram! Panie Gorbaczow, niech Pan zburzy tenmur!

Wbrew licznym krytykom Reagana, oskarajcym go opodeganie do wojny, to wanie jego polityka doprowadzia do podpisania 8 grudnia 1987 roku traktatu olikwidacji pociskw redniego ikrtszego zasigu pierwszego traktatu prowadzcego do zniszczenia czci arsenaw nuklearnych.

KTO WALCZY PRZECIWKO REAGANOWI?


Ta wanie polityka, ktra odniosa tak duy sukces, wzbudzaa jednak zacieky opr wikszoci dziaaczy Partii Demokratycznej. Wtrakcie kampanii prezydenckiej w1984 roku byy prezydent Jimmi Carter stwierdzi po wizycie wrezydencji sowieckiego ambasadora Dobrynina, e dla Moskwy iwiata byoby znacznie lepiej, gdyby wBiaym Domu przebywa kto inny, gdy dopki Reagan pozostaje przy wadzy, dopty zapewne nie dojdzie do podpisania adnego porozumienia wsprawie kontroli zbroje, zwaszcza dotyczcych broni jdrowej. Historia dopisaa do tej wypowiedzi ciekawe post scriptum, gdy trzy lata pniej to wanie Reagan podpisze traktat INF jak wspomnielimy, pierwsze whistorii porozumienie prowadzce do zniszczenia czci arsenau jdrowego. Demokratyczny senator George McGovern powiedzia zkolei, e czuje si bezpieczny, wiedzc, e Jurij Andropow rzdzi na Kremlu, poniewa wodrnieniu od Reagana, jest on politykiem, ktry nie dopuci do wojny: Sdz, e powinnimy by wdziczni, i Andropow jest czowiekiem rozsdnym inieco powcigliwym, zpewnoci bowiem podejcie Reagana iWeinbergera jest ogromnie konfrontacyjne. Zachowuj si prawie tak, jakby rwali si do ostatecznej rozgrywki wojskowej. Innego senatora zPartii Demokratw Ernesta Hollingsa przeraaa nie tyle polityka Kremla, ile Biaego Domu, za przewodniczcy Izby Reprezentantw Tip ONeill zwierza si sowieckiemu ambasadorowi Dobryninowi, e nie mona dopuci do powtrnego wyboru tego demagoga Reagana. Jeli do tego dojdzie, Reagan da ujcie swoim prymitywnym instynktom iprzysporzy nam mnstwo kopotw, prawdopodobnie postawi nas na krawdzi duego konfliktu zbrojnego. To niebezpieczny czowiek. Biograf Reagana, Peter Schweitzer, uwaa, e takie oceny, ktre docieray do Rosjan, paradoksalnie, mogy pomc Reaganowi, gdy Moskwa obawiaa si go jeszcze bardziej. Obecny wiceprezydent USA Joseph Biden zdecydowanie przeciwstawia si wszelkim formom realnie antykomunistycznej polityki. Za prezydentury Richarda Nixona przeciwny by pomocy dla Wietnamu Poudniowego, co oznaczao zgod na zajcie tego kraju przez komunistw zpnocy,

41
finansowanych iuzbrojonych przez ZSRS. Za rzdw Reagana oponowa przeciw wspieraniu nikaraguaskich contras iantykomunistycznego rzdu wSalwadorze. Opowiada si za tak wielkim ograniczeniem amerykaskich wydatkw na zbrojenia, e budzio to nawet sprzeciw czoowych liberaw wobozie demokratw, jak Muskie czy Mondale.

CO ZROBI KENNEDY?
Najdalej posun si jednak zmary niedawno senator Edward Kennedy. Nie chodzi bynajmniej wcale ojego opinie, jakoby dziaania Reagana w1984 roku byy preludium do wojny w1985 roku. Jak wynika ztreci dokumentu wydobytego zkremlowskich archiww przez brytyjskiego dziennikarza Tima Sebastiana, wczesny szef KGB Czebrikow informowa przywdc ZSRS Andropowa osugestiach iprobach, ktre Edward Kennedy przekazywa przez swojego przyjaciela Johna Tunneya. Kennedy nie tylko przedstawia Andropowowi swoje zaniepokojenie polityk Reagana wobec ZSRS, ale rwnie sugerowa, wjaki sposb mona jej przeszkodzi. Donosi oprzeszkodach, na jakie napotyka skuteczna propaganda ZSRS wStanach Zjednoczonych, proponujc rwnoczenie wsplne dziaania swojego rodowiska politycznego ze Zwizkiem Sowieckim, aby uczyni moskiewski przekaz skuteczniejszym ipowstrzyma polityk Reagana. Na koniec, po wyraeniu uznania dla dziaalnoci Andropowa iinnych przywdcw sowieckich za ich niestrudzon dziaalno, Kennedy nadmienia, e w1984 roku planuje wzi udzia wwyborach prezydenckich. Peny zapis notatki Czebrikowa zrozmowy zTunneyem mona znale wksice Paula Kengora na temat roli Ronalda Reagana wobaleniu komunizmu. Nie jest to odosobniony przypadek takiego postpowania Edwarda Kennedyego. Wpodobnym tonie rozmawia w1986 roku zWadimem Zagadinem, wyjaniajc, jak widzi przebieg zakoczonych wanie rozmw genewskich iudzielajc Sowietom rad na uytek przyszych negocjacji, jak najlepiej wystpowa przeciwko Reaganowi. Analogicznych rad, jak naley prowadzi skutecznie negocjacje zReaganem, udziela ambasadorowi Dobryninowi take republikaski senator Charles Percy. Warto wspomnie, e wpodobny sposb Edward Kennedy gra nie tylko przeciw Reaganowi, ale take wczeniej przeciwko Carterowi. Przyjacielskie rozmowy zRosjanami prowadzi podczas kampanii wyborczej w1980 roku, gdy ubiega si onominacj Partii Demokratycznej. Chwali wtedy dziaania
Chodcie posucha bekotu. Barack Obama pod Bram Brandenbursk

Moskwy wAfganistanie oraz dezawuowa wojownicz polityk Cartera, ktry zareagowa ostro na wkroczenie Sowietw do Kabulu. Wyczyny Kennedyego oraz histeryczna, antyreaganowska kampania wpisyway si znakomicie wwytyczne wczesnych wadz sowieckich. Tak przedstawia to zbiegy na Zachd byy archiwista KGB Wasilij Mitrochin wswoim bogatym zbiorze wykradzionych dokumentw, znanych jako Archiwum Mitrochina: Najwyszy priorytet nadany przez Centrum [central KGB] zdyskredytowaniu polityki administracji Reagana sprawi, e 12 kwietnia 1982 roku Andropow wjednym zostatnich swoich aktw w15-letniej karierze jako przewodniczcego KGB formalnie zadekretowa, e obowizkiem wszystkich oficerw wywiadu zagranicznego, niezalenie od innych przydzielonych obowizkw, jest udzia wdziaaniach aktywnych. Tym samym niedopuszczenie do drugiej kadencji Reagana stao si najwaniejszym celem Suby A. (...) Centrum wyranie stwierdzao, e kady inny kandydat, zobojtne ktrej partii, bdzie lepszy ni Reagan. Rezydentury na caym wiecie otrzymay rozkazy popularyzowania sloganu Reagan Means War (Reagan oznacza wojn). Centrum ogosio pi tez dziaa aktywnych, ktre miay by wykorzystywane do zdyskredytowania polityki zagranicznej Reagana: jego militarn awanturniczo, jego osobist odpowiedzialno za przyspieszenie wycigu zbroje, jego poparcie dla opresywnych reimw wwiecie, dziaania wcelu zdawienia ruchw wyzwolenia narodowego, jego odpowiedzialno za napicia wstosunkach zsojusznikami wNATO. Tezy dziaa aktywnych wpolityce wewntrznej obejmoway rzekome dyskryminowanie mniejszoci etnicznych, korupcj wjego administracji, ulego Reagana wstosunku do kompleksu militarno-przemysowego.

CO PISALI OREAGANIE AMERYKASCY INTELEKTUALICI?


Liberalno-lewicowy salon zmediw iuniwersytetw nie zostawia na Reaganie suchej nitki. Zjednej strony podwaano skuteczno jego polityki, zdrugiej oskarano opodeganie do wojny oraz skd to znamy? wyszydzano jego rzekomo ograniczone moliwoci intelektualne. Strobe Talbott, pniejszy doradca prezydenta Billa Clintona do spraw polityki zagranicznej, zwaszcza polityki wschodniej, pisa w1981 roku:

43
Cho niektrzy drugorzdni twardogowi wadministracji Reagana chcieliby, eby USA wyznaczyy sobie cel zwczesnych lat pidziesitych, czyli likwidacj dominacji Sowietw wEuropie Wschodniej, Stany Zjednoczone po prostu nie maj rodkw militarnych ipolitycznych, eby tego dokona. Talbott, jak wida, nie wierzy wogle wmoliwo wygrania przez USA globalnej rywalizacji ze Zwizkiem Sowieckim. Potwierdzi to dwa lata pniej, piszc na amach Timea: Reagan liczy na to, e amerykaska przewaga technologiczna igospodarcza pozwoli mu wrezultacie na wygran. (...) Niezalenie od pogldw Reagana jest niewielka nadzieja na to, e liczne niedomagania sowieckiej gospodarki dadz USA decydujc przewag na dusz met, pozwalajc im pokona ZSRS wwycigu zbroje. Nie ma wtpliwoci, e gospodarka sowiecka przeywa kryzys, ale jest to permanentny, zinstytucjonalizowany kryzys, zktrym ZSRS nauczy si y bez rezygnacji zpriorytetu armat nad masem. W 1981 roku John B. Oakes, wybitny liberalny intelektualista, laureat dwch Nagrd Pulitzera, przekonywa na amach New York Times:

Prezydent Reagan zastpi polityk zagraniczn bezmylnym militaryzmem, pobrzkujc szabelk od Salwadoru do Arabii Saudyjskiej, wprawiajc wprzeraenie naszych przyjaci od Japonii do Niemiec Zachodnich. Proponuje 50-procentowy wzrost wydatkw na obron. (...) Koszt polityki Reagana jest rujnujcy dla naszego kraju, jeli chodzi ogospodark, wpywy dyplomatyczne, bezpieczestwo narodowe, status moralny. Inna laureatka Nagrody Pulitzera, Mary McGrory, tak komentowaa na amach Washington Post wizyt prezydenta USA na Starym Kontynencie w1982 roku: Ronald Reagan przyby do Europy, eby przekona ludzi, e nie jest pytkim, nuklearnym kowbojem, jak go niektrzy niesympatycznie przedstawiaj. (...) Jednak teraz, po tym, jak spdzi wrd nich tydzie, Europejczycy mog pomyle, e jednak si nie mylili. Znany sowietolog zPrinceton University, Stephen Cohen, ostrzega w1983roku: Wszystko wskazuje na to, e administracja Reagana zrezygnowaa zarwno zpolityki powstrzymywania, jak iodprenia dla cakiem innego celu: zniszczenia Zwizku Sowieckiego jako wiatowego mocarstwa, amoe nawet caego systemu komunistycznego. [Jest to] potencjalnie miertelna forma sowietofobii (...) nie zdrowa, ale patologiczna reakcja na Zwizek Sowiecki. Prawdziw furi wrd lewicowo-liberalnych intelektualistw wywoao przemwienie Reagana z1983 roku, wktrym nazywa on Zwizek Sowiecki imperium za. Jeden znich, Anthony Lewis, tak komentowa t mow wNew York Times: Zastanawiam si, ilu ludzi, czytajc oprzemwieniu na temat imperium za lub widzc jego fragmenty wtelewizji,

45
zauwayo jego odraajcy charakter (...) Prymitywne jedyne sowo jakie si nasuwa. Co pomyle sobie moe wiat, gdy najwiksze zmocarstw prowadzone jest przez czowieka, ktry wykorzystuje najtrudniejszy problem ludzkoci do prymitywnej teologii. (...) Co musz myle przywdcy Europy Zachodniej otakim przemwieniu? (...) Przesada iuproszczenia s obecne nie tylko wretoryce, ale wjego procesie podejmowania decyzji. Jeszcze bardziej radykalny wswej krytyce Reagana by Arthur Schlesinger, profesor historii na uniwersytecie Harvarda, byy asystent prezydenta Johna Kennedyego oraz wieloletni wsppracownik jego braci Roberta iEdwarda. Jeszcze w1988 roku, gdy wida byo goym okiem, e polityka Reagana odnosi skutki, przekonywa wWashington Post: Reaganizm jest skoczony, zuyty, jest bankrutem (...) Jestem przekonany, e za kilka lat reaganizm bdzie dla nas jakim cudacznym inieprawdopodobnym wspomnieniem, dziwnym przejciowym epizodem narodowej halucynacji, co jak mccarthyzm wczesnych lat 50. czy modzieowa rebelia lat 60.

JAK PRZECIWNICY REAGANA OCENIALI SOWIECK GOSPODARK?


To charakterystyczne, e wparze zpodwaaniem celowoci polityki Reagana szo przekonanie Schlesingera owalorach isile Zwizku Sowieckiego: Ci ludzie wStanach Zjednoczonych, ktrzy sdz, e Zwizek Sowiecki znajduje si na skraju ekonomicznej ispoecznej zapaci, itrzeba tylko maego pchnicia, by go wni strci, sami si oszukuj. (...)
Chodcie posucha bekotu. Barack Obama pod Bram Brandenbursk

Oba mocarstwa maj problemy gospodarcze, ale adne nie jest wpowanych opaach. Podobnie uwaa Seweryn Bialer, sowietolog zuniwersytetu Columbia, uwaany za jednego znajbardziej kompetentnych iprzenikliwych badaczy ZSRS. Co ciekawe, profesor Bialer by wlatach 1945-1956 kolejno: milicjantem wSupsku iWarszawie, aktywist partyjnym wWydziale Propagandy KC PZPR, wreszcie profesorem szkoy partyjnej przy KC do czasu, gdy w1956 roku uciek na Zachd. W1982 roku pisa: Zwizek Radziecki ani teraz, ani wnastpnym dziesicioleciu nie bdzie si zmaga zadnym rzeczywistym kryzysem systemu, poniewa dysponuje olbrzymimi, niewykorzystanymi rezerwami politycznej ispoecznej stabilnoci, ktre wystarcz do przetrzymania najwikszych trudnoci. Pogldy tego typu gosili nie tylko sowietolodzy, lecz take wybitni ekonomici, np. profesor Paul Samuelson, laureat Nagrody Nobla iwykadowca Massachuesets Institute of Technology. By on autorem podrcznika, wktrym wkolejnych wydaniach przesuwa dat, kiedy gospodarka Stanw Zjednoczonych zostanie docignita przez Zwizek Sowiecki. W1967 mia to by rok 1990, w1985 zkolei rok 2000. Tene Samuelson jeszcze wroku 1985 utrzymywa zniezachwian pewnoci: Nie ulega wtpliwoci, e sowiecki system planowania jest potnym motorem wzrostu ekonomicznego. (...) Model sowiecki wsposb oczywisty pokazuje, e ekonomia planowa jest zdolna mobilizowa zasoby dla osignicia szybkiego wzrostu. Samuelson nie by odosobniony. Inny gony wykadowca akademicki, profesor zHarvardu, guru lewicowych ekonomistw, John Kenneth Galbraith w1984 roku pisa: W ostatnich latach system sowiecki ogromnie si rozwin pod wzgldem materialnym, oczym wiadcz zarwno dane statystyczne, jak iwidok typowej miejskiej sceny (...) wida to po wygldzie ludzi na ulicach, po stanie restauracji, teatrw isklepw. (...) System rosyjski odnosi sukcesy czciowo dlatego, bo wprzeciwiestwie do zachodnich systemw uprzemysowionych zatrudnia ca si robocz.

47
lepota lewicowych ekonomistw na Zachodzie nie miaa granic. Jeszcze w1989 roku, gdy ustrj komunistyczny trzeszcza wszwach, Lester Thurow, gony autor bestsellerw ekonomicznych, upiera si: Czy system centralnego planowania ekonomicznego moe znaczco przyspieszy proces wzrostu gospodarki? Znaczce sukcesy Zwizku Sowieckiego pokazuj, e tak. (...) Dzisiejszy Zwizek Sowiecki jest krajem, ktrego gospodarcze osignicia mona porwna ze Stanami Zjednoczonymi. Przeciwko tym wszystkim autorytetom ztytuami naukowymi ilicznymi nagrodami wystpowa czowiek, ktrego uwaali za nieuka iignoranta, iktry gosi odrzucan przez nich prawd, e Zwizek Sowiecki jest kolosem na glinianych nogach imona go pokona. Historia przyznaa racj owemu upartemu samotnikowi.

CO UCZENNICA SZSTEJ KLASY NAPISAA PREZYDENTOWI?


Zanim to nastpio, Reagan musia odeprze frontalny atak przeciwko sobie wpostaci niezliczonych demonstracji iprotestw organizowanych przez tzw. ruchy pokojowe. Ich najbardziej spektakularne haso better red than dead (lepiej by czerwonym ni martwym) najlepiej oddawao kapitulanckiego, chamberlainowskiego ducha Monachium 38. 11 marca 1976 roku Zwizek Sowiecki rozpocz rozmieszczanie wkrajach Ukadu Warszawskiego nowych rakiet RSD-10 Pionier, okrelanych wnomenklaturze NATO jako SS-20, ktre byy wstanie zzaskoczenia zniszczy praktycznie wszystkie bazy oraz instalacje Sojuszu Pnocnoatlantyckiego. Wten sposb ZSRS by wstanie zneutralizowa taktyczne siy jdrowe Zachodu, bdce podstawow obron przed przygniatajc przewag sowieckich si konwencjonalnych. Kiedy wodpowiedzi kraje NATO postanowiy w1979 roku rozmieci wEuropie Zachodniej rakiety Pershing iTomahawk, Sowieci mieli ju czternacie stanowisk swoich rakiet. W tym samym okresie podobna nierwnowaga, jeli chodzi orakiety strategiczne, powstaa na skutek rozmieszczenia przez ZSRS potnych ibardziej precyzyjnych, wielogowicowych rakiet zserii R-36 (oznaczanych przez NATO jako SS-18). Ich uycie pozwolioby na zniszczenie wsilosach
Chodcie posucha bekotu. Barack Obama pod Bram Brandenbursk

wUSA rakiet Minuteman III, co niweczyoby moliwoci odwetowe Stanw Zjednoczonych. Odpowiedzi miao by zainstalowanie wUSA nowych rakiet strategicznych MX Peacekeeper (tzn. utrzymujcy pokj). W tym momencie na scen wkroczy tum pacyfistw, ktrzy uznali, e zjakich wzgldw rakiety sowieckie przechylajce rwnowag na stron ZSRS nie stanowi zagroenia, natomiast miertelnie niebezpieczne s jedynie rakiety amerykaskie. Warto zwrci uwag, e oba projekty zainstalowania Tomahawkw iPershingw wEuropie oraz MX wUSA zostay rozpoczte jeszcze za prezydentury Jimmiego Cartera imiay poparcie nawet socjalistycznych przywdcw europejskich, jak kanclerz Niemiec Helmut Schmidt czy prezydent Francji Franois Mitterrand. 12 lipca 1982 roku wnowojorskim Central Parku przeciw rozmieszczeniu amerykaskich rakiet protestowa milionowy tum. Wkulminacyjnym momencie pacyfistycznej kampanii wEuropie wRFN demonstrowao milion ludzi, wRzymie 600 tysicy, wBrukseli iHadze po p miliona, wLondynie iAmsterdamie po 400 tysicy. Duym echem wEuropie Zachodniej odbi si tzw. Apel Krefeldzki, wzywajcy Amerykanw do jednostronnego (sic!) rozbrojenia jdrowego. Podpisao go 4,7 mln Niemcw. Walka opokj przybieraa kuriozalne formy. WUSA nauczycielki wszkoach podstawowych organizoway akcje pisania listw, wktrych dzieci oznajmiay Reaganowi, e jest zym czowiekiem, spragnionym wojny jdrowej. Panie prezydencie, jest pan kompletnie nieodpowiedzialny pisaa uczennica szstej klasy czy chce pan zniszczy wiat bombami? Kogo obchodzi, e Rosjanie stale produkuj bomby? Przestan, kiedy my uczynimy pierwszy krok. Inny chopiec zpodstawwki poucza prezydenta: Prosz nie tumaczy si, e Rosjanie maj wicej bomb ni my... Ktrego dnia ludzie dowiedz si, e mamy wicej bomb jdrowych ni Rosjanie ispal pana nastosie. Zwolennikw ruchw pokojowych nie zraa fakt, e ich dziaania s cakowicie zbiene zcelami ZSRS. Dzi wiemy, jak znaczn rol odgrywa Zwizek Sowiecki ijego satelici winspirowaniu, wspieraniu ifinansowaniu ich dziaalnoci. Jedna zorganizacji Generaowie na Rzecz Pokoju bya finansowana przez Stasi, podobnie jak Niemiecki Zwizek Pokoju DFU, ktry zainicjowa wspomniany wyej Apel Krefeldzki. Uczestnikw niektrych demonstracji dowoono do Bonn autobusami finansowanymi przez fasadowe organizacje Zachodnioniemieckiej Partii Komunistycznej, finansowanej jak ktra inne zachodnie kompartie przez ZSRS. Wiceprzewodniczcy brytyjskiej Kampanii na Rzecz Rozbrojenia Nuklearnego (CND) Vic Allen po upadku muru

49
berliskiego otwarcie przyzna si do wsppracy ze Stasi iaowa jedynie, e komunici ponieli klsk. Dokumenty zarchiwum KC KPZS, uzyskane przez Wodzimierza Bukowskiego, pokazuj liczne przypadki zdumiewajcej konfidencjonalnej wsppracy prominentnych dziaaczy ruchw pokojowych zZSRS. Walczcy opokj politycy zpierwszych stron gazet, tacy jak byy sekretarz stanu USA Cyrus Vance, sekretarz niemieckiej SDP Egon Bahr, angielski minister

Zwolennikw ruchw pokojowych nie zraa fakt, e ich dziaania s cakowicie zbiene zcelami ZSRS. Dzi wiemy, jak znaczn rol odgrywa Zwizek Sowiecki ijego satelici winspirowaniu, wspieraniu ifinansowaniu ichdziaalnoci.
spraw zagranicznych David Owen czy premier Szwecji Olof Palme tumaczyli si Rosjanom, e podzielajc sowiecki punkt widzenia, staraj si unika dosownych sformuowa Moskwy, gdy boj si zarzutw, e realizuj polityk Moskwy. Ich tumaczenia wformie notatek sowieckich dyplomatw trafiy do kremlowskich archiww, ktre przez chwil uchyliy si dla nas podczas jelcynowskiej odwily. Byy premier Finlandii Kalevi Sorsa wystpowa na forum midzynarodowym zprzemwieniami powtarzajcymi tezy poddawane mu wlistach otrzymanych od wadz sowieckich. Belgijski minister socjalistyczny de Smal uprzedza Moskw oinicjatywach w celu umocnienia bezpieczestwa, zjakimi zamierza wystpi. Dlaczego czu si zobowizany, by ich otym uprzedzi? W czasach, kiedy nikomu nie nio si jeszcze odostpie do sowieckich archiww, Bukowski tak pisa w1981 roku na amach The Times odemonstrantach: Nie ulega wtpliwoci, e cay ten rnobarwny tum jest skutecznie manipulowany przez grup ajdakw, otrzymujcych instrukcje bezporednio zMoskwy. Po latach za tak pisa oswoich odczuciach:
Chodcie posucha bekotu. Barack Obama pod Bram Brandenbursk

Mimo woli czowieka ogarniaa rozpacz: Przecie straciem p ycia na to, eby wyjani ludziom istot sowieckiego systemu izdaoby si, e wszyscy ju wszystko zrozumieli. Atymczasem wMoskwie pocignli za sznurek, napdzili troch strachu izaczynaj znw od pocztku, tak jakby nie byo GUagu ani naszych procesw, ani naszych ksiek. Ale co tam my caa historia XX wieku gdzie si ulotnia, znika ze wiadomoci milionw ludzi ijak wteatrze, musielimy oglda ktry to raz! powtrk znanej ju tragedii. Zupenie jak wroku 1917, kiedy nieprzeparte pragnienie pokoju za kad cen iwtej sekundzie zdolne byo zmie pastwa zpowierzchni ziemi na uciech bolszewikom. Albo jak wroku 1938, kiedy taka sama fala umiowania pokoju otworzya drog do Europy ich brunatnym braciom.

SS I

M NA

* HA CZY! O K

LO STUDIO! * W RAC A

MY D

O
Y AM OB

CZ A

CO ROBI OBAMA WCZASACH REAGANA?


Jak wtym wielkim politycznym sporze odnajdowa si Barack Obama, ktry w1980 roku skoczy dziewitnacie lat? By ju wwieku, wktrym zaczyna si mie polityczne pogldy. Wiadomo, e by aktywist lewackich organizacji modzieowych iznajdowa si pod wpywem sympatykw komunizmu. Nie musimy jednak zdawa si na spekulacje, poniewa dysponujemy artykuem jego autorstwa, ktry ukaza si wmarcu 1983 roku wstudenckiej gazetce Sundial. Tekst ten mwi opacyfistycznych organizacjach studenckich dziaajcych na uniwersytecie Columbia, aopis ich dziaalnoci nie pozostawia wtpliwoci, co autor sdzi opolityce reaganowskiej administracji ipo ktrej stronie le jego polityczne sympatie. Zdaniem Obamy organizacje te rozbudzaj wiadomo ipromuj akcje niezbdne, by przeciwstawi si rosncemu zagroeniu wojn wbrew zdeformowanym narodowym priorytetom, pchajcym Ameryk wlepy zauek. Fakt, e studenci s dobrze wiadomi problemu nuklearnego...

51
sprzyja powstawaniu ukrytych frustracji, do ktrych owe organizacje prbuj si odwoywa jak mwi otym sami ich przedstawiciele. Gwn ide [jednej zopisywanych organizacji] jest generowanie dialogu, ktry da ludziom racjonalne argumenty wtym kontrowersyjnym temacie. Zawiera si wtym sprowadzanie na kampus prelegentw, takich jak Daniel Ellsberg, publikowanie zestawie faktw przygotowanych przez zainteresowane kadry oraz badania iewentualne wypracowanie interdyscyplinarnego nurtu wprogramie nauczania Columbii dotyczcego pokoju, rozbrojenia iwiatowego porzdku. Obama bezkrytycznie powtarza sowa jednego ze studenckich dziaaczy, e z ow gwn ide wie si brak linii partyjnej. Przyjmujc takie apolityczne podejcie do problemu, [organizacja] ma nadziej skoni uniwersytet do powanego potraktowania spraw broni jdrowej. Jak mona wierzy, e kwestia broni jdrowej jest spraw apolityczn? Czy moe by bardziej polityczna sprawa, jak wojna czy pokj? Walczy czy podda si? Zbroi si czy nie zbroi? To s przecie fundamentalne dylematy polityczne. Obama pisze co prawda okontrowersyjnym temacie, ale wjego artykule nie ma ladu kontrowersji, jest tylko jedna jedynie suszna strona. Gwn ide jest generowanie dialogu przez zapraszanie prelegentw, takich jak Daniel Ellsberg. Warto doda, e by to dziaacz pacyfistyczny, autor historycznego przecieku zadministracji USA wsprawie wojny wietnamskiej. Zpewnoci mona wierzy Obamie, e innych prelegentw zaprasza nie bd. Na tym wanie polega generowanie dialogu. Tylko czy monolog jest dialogiem? W caym tekcie ani razu nie wspomina si oZSRS, ani ojakiejkolwiek innej przyczynie, dla ktrej istniej is rozbudowywane arsenay nuklearne. Dla studenta Obamy nie istnieje agresja iznaczony milionami ofiar marsz komunizmu przez wiat. Jego problemem jest to, e Stany Zjednoczone si temu przeciwstawiaj. Ta milczca akceptacja sowieckiej ekspansji, przybrana wpozory szlachetnej walki opokj, przy nieustannym ataku na Ameryk bronic wiat przed komunistycznym zagroeniem, wystawia znamienne wiadectwo przyszemu prezydentowi, za zawarto informacyjna istopie bezstronnoci jego artykuu moe i miao wzawody ze wspczesnymi mu produkcjami peerelowskiej propagandy rodem zTrybuny Ludu czy onierza Wolnoci.

Chodcie posucha bekotu. Barack Obama pod Bram Brandenbursk

Historia si powtarza. Wroku 1983 Obama aprobatywnie relacjonuje bekot pacyfistycznych dziaaczy, chronic miako ich argumentw ukrywaniem argumentw strony przeciwnej inie pozwalajc czytelnikowi zapozna si zkontrowersj, oktrej sam wspomina. wier wieku pniej bekocze do tumu, chcc wykorzysta na swoj korzy upadek berliskiego muru, rwnoczenie ukrywajc fakt, e sam dziaa na rzecz jego trwania.

KTO NAPRAWD OBALI MUR BERLISKI?


Na szczcie dla nas idla wiata miujcy pokj wybitni intelektualici nie zdoali przekona wikszoci Amerykanw imieszkacw Europy Zachodniej. Na Starym Kontynencie zainstalowano Pershingi iTomahawki, aReagan zosta wybrany na drug kadencj. Coraz bardziej kosztowna dla ZSRS wojna wAfganistanie zamienia si wklsk, kiedy dostarczone powstacom rakiety Stinger pozbawiy Sowietw panowania wpowietrzu. Podczas drugiej kadencji Reagan, cho przystpi do negocjacji zGorbaczowem ipodpisa traktat INF, nie zaprzesta twardej presji ekonomicznej. Dwa miesice przed kocem swej kadencji, 20 listopada 1988 roku podpisa jeszcze dyrektyw NSDD-320, ktra pozostawiaa jego nastpcy wytyczne postpowania: Pomimo ostatniej poprawy wstosunkach amerykasko-sowieckich iprogramie wewntrznych reform ZSRS, wprowadzonych przez przewodniczcego Gorbaczowa, zagroenie militarne, jakie stanowi ZSRS dla USA ijego sojusznikw, pozostaje niezmienione. Dlatego polityk Stanw Zjednoczonych nadal pozostaje ograniczanie transferu technologii strategicznych do Zwizku Sowieckiego ijego sojusznikw... Kadencja Reagana trwaa jeszcze, kiedy 11 stycznia 1989 roku wgierski (wci jeszcze komunistyczny) parlament uzna prawo tworzenia ifunkcjonowania niezalenych partii politycznych, za wPolsce obradujce od 16 do 18 stycznia Plenum KC PZPR ogosio gotowo przystpienia do rozmw ztzw. konstruktywn opozycj. 20 stycznia 1989 roku Reagan opuci Biay Dom. Mur sta jeszcze, cho by powanie nadkruszony. Jeszcze 5 lutego dwudziestoletni Chris Gueffroy zNiemiec Wschodnich zosta zastrzelony przy prbie przekroczenia zasiekw na kanale Treptow wBerlinie, za 22 sierpnia inny obywatel NRD zgin podczas przechodzenia zWgier do Austrii. Byy to ostatnie ofiary muru berliskiego ielaznej kurtyny.

53
W kolejnych miesicach oniemiay wiat patrzy na padajce jak kostki domina komunistyczne rzdy wkolejnych bratnich krajach socjalistycznych. Nim min rok, mur run, cho jego rozbirka trwaa do listopada 1991 roku. Gdy dzi, zperspektywy wielu lat, spoglda si na walk, jak toczyy zReaganem postpowe elity wiata zachodniego oraz dua cz opinii publicznej zdumiewa fakt, jak atwo cae spoeczestwa daway si oszukiwa ijak zdeterminacj same wystpoway przeciwko swoim wasnym interesom. To take dla nas nauczka na przyszo. Otuch napawa jednak konstatacja, i ostatecznie to wolnociowy irepublikaski system odnis zwycistwo nad sowieckim totalitaryzmem. Nie zwyciy wcale zjednoczony wiat, jak chce Obama, ale wiat ktry mimo braku zjednoczenia by wierny wartociom izdeterminowany, by walczy owolno. Gdyby wlatach 80. zwyciya idea zjednoczonego wiata, ktrej wwczas hodowa Obama, niewykluczone, e mur berliski staby do dzi. Widziana wprawdzie historycznej Jesie Ludw jest gigantyczn, historyczn kompromitacj lewicy ukrywajcej si czsto pod nazw liberaw. Lewicy, ktra wci pozostaje mistrzem przekuwania kompromitujcych poraek wsukcesy. Owacyjnie przyjte berliskie przemwienie Obamy jest tego przykadem idowodem. Zaprezentowane wnim politycznie poprawne spojrzenie na upadek muru bdzie zapewne narzucane publicznoci wcoraz wikszych dawkach, wPolsce tym wikszych, im mniej bdzie ludzi pamitajcych iodczuwajcych wdziczno wobec Ronalda Reagana. Dlatego warto onim pamita.

WYOBRANIA

To nie ideologie podporzdkowuj sobie pastwo, ale idol pastwa oferuje ideologiom ostateczn wadz. Mit nowoczesnego pastwa jako pastwa neutralnego raz po raz rozbija si orzeczywisto pokazujc wsposb dramatyczny dla tak wielu, e zawsze ujego podstaw ukrywa si jaka ideologia bdca na subie Idola. Artur Mrwczyski-Van Allen

TEO-POLITYCZNA
Krok pierwszy: Midzy ikon aidolem

Pastwo jest, oczywicie, projekcj, eksterioryzacj, obiektywizacj stanw samych ludzi. Wadza pastwa okazuje si by nieunikniona przy okrelonym stanie ludzi, przy okrelonym charakterze ich istnienia. Jest to stan upadku. Mikoaj Bierdiajew Musi powsta nowych ludzi plemi, jakich jeszcze nie widziano. Nawet kiepski ustrj, jeeli bdzie wspierany przez mio Boga iludzi, stanie si pokojem isprawiedliwoci. Nic nie pomoe ustrj najwspanialej pomylany, jeeli bd go wykonywa ludzie ostarych naogach izych skonnociach. Stefan Kardyna Wyszyski

Sposb, czy te sposoby, wjakie organizuje si, czy te powinno organizowa si ycie wpolis, byy is tematem niezliczonych studiw. Odziedziczylimy po Platonie okrelenie zasad wspycia spoecznoci ustanowionych na fundamencie rozumnego wsplnego dobra, gdzie rzdzcy jest ministrem, tzn. tym, ktry suy. Std konieczno, aby wadca by mdry, aby najwaniejsze decyzje spoczy wrkach najlepszych znajlepszych aristoi. Arystoteles wskaza na nasz charakter zwierzcia politycznego, politikon zoon. Na napicie, jakie zaistniao od samego pocztku midzy chrzecijastwem aimperium, wskazuje Hipolit zRzymu wdziele OAntychrycie1. Na ten sam temat zwyyn myli chrzecijaskiej pisa w. Augustyn wDe Civitate Dei. Zalenoci isprzecznoci powstajce midzy dziedzictwem klasycznym atradycj ksztatujc si na podstawie novum chrzecijastwa wykreoway nowy sposb mylenia owadzy. Przetrwa on do wieku XIII izacz popada wkryzys znadejciem XIV stulecia, kiedy to Duns Szkot iWilhelm Ockham dali pocztek stopniowemu zrywaniu zteologicznym, transcendentnym wymiarem czowieka, wkocu za ta redniowieczna tradycja zwyciona zostaa przez pragmatyczn Raison dEtat. Std by ju tylko krok do narodzin nowej soteriologii: soteriologii Pastwa jako Zbawiciela ludzkoci (zbawiciela od wojen religijnych, oczywicie). Narodziny Lewiatana byy ju tylko kwesticzasu. Czyby cay ten baga historii myli politycznej mia si sprowadza do roli ideologicznego garbu, ktry uwieczony butnym sloganem okocu historii2 przygniata nas twarz do ziemi, zmusza do powtarzania beznadziejnie obezwadniajcych zakl szamanw obcych ale take naszych wasnych idoli inie pozwala nam podnie wzroku iprzekona si, e horyzont wci jest tam, gdzie by, wci przed nami?
1 Demonologia wnauce Ojcw Kociola, Hipolit, OAntychrycie, Krakw 2002. 2 F. Fukuyama, Koniec historii, tum. T. Biedro, M. Wichrowski, Krakw 2009.

57
Artyku Bartomieja Radziejewskiego Sarmacja niedokoczona przygoda. Opotrzebie republikaskiej rekonstrukcji polskoci (Fronda nr51) jest przykadem na to, e mona jeszcze odkry pejza peen nowych perspektyw. Wyjciem zhistorycznej matni jak pisze Radziejewski nie jest wyrzeczenie si odrbnoci, lecz przeciwnie wymylenie si na nowo3. Wymyli si na nowo to take wyobrazi si od nowa, ita wanie odnowiona wyobrania, wyobrania teo-polityczna, jest podstawowym elementem tego, co wswej niedawnej publikacji Denis Surean nazwa now teologi polityczn4. Weseju Wyobrania teo-polityczna, ktry jest prb przedstawienia nowego typu wyobrani politycznej, gboko zakorzenionej wwielkiej narracji chrzecijaskiej, mody teolog katolicki William T. Cavanaugh pisze: Polityka to wiczenie wyobrani. Czasami polityka jest sztuk tego, co moliwe, ale zawsze jest sztuk izwizana jest zwyobrani dokadnie wtaki sam sposb, jak sztuka. Czsto oszukuje nas pozorna solidno materiaw polityki, jej wojsk ibiur, powodujc, e zapominamy, i materiay te zorganizowane s przez akty wyobrani5. Aby jednak pody drog wyobrani teo-politycznej wkierunku nowej teologii politycznej, warto przemyle pierwszy krok krok, ktry ma wymiar ontologiczny iantropologiczny, gdy jak podkrela Cavanaugh nie moemy formuowa jakiejkolwiek polityki, jeli najpierw nie zapytamy si inie damy choby wstpnych odpowiedzi na pytania: Kim jestemy? Ipo co tutaj jestemy?6. Sprbujmy zatem wyobrazi sobie, e pastwo (state, estado) jako takie nie istnieje. Isprbujmy te sobie wyobrazi, e nowoczesne pojecie obywatel (citizen) moe kry wsobie pewnego rodzaju antropologiczn puapk zprzynt ontologicznej trucizny. By moe (ponowne) odkrycie wewntrznej natury naszego bytu jako Being as communion7 sprawia, e jestemy wstanie dostrzec natur spoeczestwa nowoczesnego (spoeczestwa pastwowego)
3 B. Radziejewski, Sarmacja niedokoczona przygoda. O potrzebie republikaskiej rekonstrukcji polskoci, Fronda, nr 51/2009, s. 19. 4 D. Surean, Pour une nouvelle thologie politique, Les Plans sur Bex 2008. 5 W.T. Cavanaugh, Imaginacin teo-poltica, Granada 2007, s. 15. 6 W.T. Cavanaugh, Prefacio, w: A. Mrwczynski-Van Allen, Apropsito de V. Grossman. El hombre, la literatura y el estado totalitario, wydanie wprzygotowaniu, Editorial Nuevo Inicio, Granada. 7 I.D. Zizioulas, Being as Communion, London 1985. Wyobrania teo-polityczna

natur, ktrej dynamika skierowana jest na stopniowe niszczenie zwizkw wsplnotowych. By moe rzeczywisto, ktr nam odkrywa idaje Eucharystia, rzeczywisto wsplnoty, popycha nas do poszukiwania koherencji zrzeczywistoci, ktra nas otacza, gdy Koci jest wanie sposobem istnienia8. *** Zaczn zatem od wyjanienia, e kiedy mwi opastwie (state, estado)9, to mam na myli pastwo nowoytne (modern state, estado moderno). Icho to wyjanienie prawdopodobnie jest przykadem pleonazmu, gdy, jak wszystkim wiadomo, samo pojcie pastwa jest pojciem nowoytnym uytym po raz pierwszy przez Machiavellego, wydaje si ono konieczne wwietle oglnej tendencji okrelania jako pastwo wszystkich podobnych mu organizacji spoecznych, tak poprzedzajcych wiek XVI, jak izupenie obcych cywilizacji zachodniej. Tendencja ta jest ju przyjta wstopniu, ktry uwidocznia si na przykad wprzekadach tekstw klasycznych, gdzie polis, civitas czy res publica zamienia si automatycznie wpastwo. Nie zawsze takie tumaczenie jest do koca usprawiedliwione, aby moe kryje wrcz pewne zafaszowanie, ktre niekoniecznie wystarczy skwitowa znanym powiedzeniem traduttore traidore. W takim razie, czym jest pastwo? Oczywicie to nie koordynaty czasowo-przestrzenne uzasadniaj wsposb definitywny stosowanie pojcia pastwo. Eric Voegelin wswej pracy z1938 roku The Political Religions10, przedstawia sposb odrnienia pastwa od tego, co nim nie jest, proponujc uycie wtym celu poj religii immanentnych (herezji gnostycznych) ireligii transcendentnych. Wedug niego, funkcj religii immanentnej jest sakralizacja wadzy ziemskiej przez oddanie narodowi, grupie etnicznej czy spoecznej wadzy opartej na wykreowaniu religii immanentnej, ktrej legitymizacja pochodzi choby od nauki. Voegelin wskazuje pierwszy przykad narodzin pastwa sakralizowanego za pomoc religii immanentnej ju okoo 1376 roku przed Chrystusem, wEgipcie
8 Tame, s. 17. 9 Wniniejszym tekcie sowo pastwo uywa si jako potocznie przyjtego wjzyku polskim przekadu pojcia state czy estado iwtakim kontekcie trzeba je tu interpretowa. Niemniej jednak, naley rwnie zaznaczy, co take robi w swoim artykule Bartomiej Radziejewski, e w jzyku polskim pojecie pastwo etymologicznie nie odpowiada pojciu state czy estado. Odpowiednikiem polskiego pojcia pastwo jest pojcie dominium. Jako polski odpowiednik pojcia state czy estado mona by przyj stan, cho wtym wypadku naley pamita, e jest to wyraz pochodzenia perskiego ioznacza kraj. Warto take zauway, e uw. Augustyna civitas jest okrelane rwnie jako societas, regnum, res publica, populus. 10 E. Voegelin, The Political Religions, w: Collected Works of Eric Voegelin , Vol. 5, Columbia 2000.

59

Mikoaj Gogol wskazywa, e proces tworzenia si pastwa nowoytnego polega na zajmowaniu pustych miejsc, jakie pozostawio chrzecijastwo, na wypenianiu ich multiplikacj systemw prawnych prawodawstwem, ktrego celem jest przedstawienie si jako absolutnej referencji moralnej.
faraona Amenofisa IV (ktry usiowa wprowadzi kult Soca izmieni imi na Akenaton), koczy za na przykadzie Niemiec Adolfa Hitlera, ktrego identyfikowa jako nowego Akenatona. Par lat przed Voegelinem, wroku 1935, Christopher Dawson wpracy Religion and Modern State11, wpodobny sposb analizowa proces, dziki ktremu pastwo nowoczesne zajmowao obszary, w ktre wadcy przeszoci nie odwayliby si wtrca bardziej anieli mogliby zechcie zrobi to zbiegiem pr roku czy ruchem cia niebieskich, wcelu wybudowania tu iteraz ziemskiej Jerozolimy. Ta wola kontroli zamierza, wedug Dawsona, obj cao sfer ycia iraz zaakceptowana wymaga od ludzi cakowitego poddania, ustanawiajc nowy porzdek polityczny nacechowany nietolerancj iprzemoc. Nieco pniej Raymond Aron zdefiniowa religi sekularn wnastpujcy sposb: Zamierzam nazywa religiami sekularnymi te wszystkie doktryny, ktre zajmuj wduszach ludzi nam wspczesnych miejsce zaginionej wiary iumiejscawiaj zbawienie ludzkoci wtym wiecie, wdalekiej przyszoci, wformie porzdku spoecznego, ktry dopiero trzeba stworzy 12. Oczywicie, ci zachodni myliciele mieli wielkiego prekursora, oktrym nie wolno zapomina Alexisa de Tocquevillea, ktry choby wdrugiej czci
11 Ch. Dawson, Religion and Modern State, New York 1935. 12 R. Aron, Lavenir des religions sculirs, w: Une histoire du XX sicle. Anthologie, Christian Bachelier (Ed.), Paris 1996, s. 153. Wyobrania teo-polityczna

Odemokracji wAmeryce13 wskazywa ju na niebezpieczestwa, jakie niesie ze sob pastwo nowoytne. Niemniej jednak nie tylko na Zachodzie znaleli si filozofowie zdolni dostrzec niebezpieczestwa, jakie niosa nowoczesna idea pastwa. Dla kniazia Wodzimierza Odojewskiego przykadem paradygmatycznym narodu martwego duchowo bya wspczesna mu Wielka Brytania. Jego zdaniem, do stanu mierci duchowej doprowadziy nard brytyjski industrializacja, zachanno iinstrumentalizacja czowieka14. Dostrzega on znaczcy paralelizm przemian historycznych zprzemianami myli filozoficznej. Wskazywa, e proces alienacji, proces przemiany osoby windywiduum wAnglii doby rewolucji przemysowej, odzwierciedla wpraktyce spoecznej teorie filozoficzne wypracowane zpozycji racjonalizmu iempiryzmu anglosaskiego. Rosyjski knia twierdzi, e przyczyn takiej sytuacji byo wyparcie dowiadczenia transcendencji, zawartej m.in. wreligii ipoezji (zwaszcza poezji profetycznej) ie spoeczestwo tak wykreowane jest skazane na degeneracj: wszystko, co moe stworzy sztuka, nauka, prawo jest martwe15. W zbiorze opowiada Odojewskiego, zebranych pod wsplnym tytuem Noce rosyjskie16, wszczeglny sposb wyrnia si utwr zatytuowany Miasto bez imienia, gdzie opisane s dzieje pastwa, ktre nosi nazw Benthamia. Jest to antyutopia ukazujca spoeczno napdzan przez dz zysku ikonsumpcyjny model ycia. Jej rozwj koczy si cakowitym rozkadem moralnym. Opowiadanie to woczywisty sposb odsya do idei utylitaryzmu angielskiego, do myli Adama Smitha, azwaszcza do jego pniejszej, radykalnej wariacji, modelu Bentham-Mill. Miasto bez imienia to gos autora wdebacie, ktra wXIX wieku staa si zasadnicz si przemian prowadzcych do powstania nowej rzeczywistoci ekonomicznej, politycznej ispoecznej: nowoytnoci. Rzeczywistoci, wktrej filozofia, podporzdkowujc si temu, co uyteczne, zamienia si wideologi. Ideologi, ktr jak gosili klasycy myli spoeczno-ekonomicznej naley uwolni od jakiejkolwiek interferencji politycznej, teologicznej, moralnej, czy nawet wynikajcej znaturalnego faktu istnienia rodziny17. Jak wskazuje wspczesny filozof Alasdair MacIntyre, historia utylitaryzmu czy dziewitnastowieczny projekt usprawiedliwienia moralnego zdwudziestowiecznym motywizmem. Utylitaryzm wcigu prawie dwch
13 A. de Tocqueville, Odemokracji wAmeryce, tum. B. Janicka, M. Krl, Warszawa 2009. 14 A. Walicki, W krgu konserwatywnej utopii. Struktura i przemiany rosyjskiego sowianofilstwa, Warszawa 2002, s. 577. 15 Tame, s. 482. 16 W.F. Odojewski, Noce rosyjskie, Acta Universitatis Lodziensis, Folia Litteraria 1995, z. 37, s. 27-55. 17 S. Long, Divine Economy, Rutledge, London New York 2000, s. 193. ong,

61
wiekw naznaczy wiele procesw spoecznych ipowstaych wtym czasie instytucji, pozostajc naszym dziedzictwem jeszcze dugo potem, jak straci sw filozoficzn wag nadan mu przez Johna Stuarta Milla18. Nie zaskakuje wic, e historia Benthamii bardzo przypomina wiat opisany jako niepokojca moliwo na pocztku klasycznej ju pracy MacIntyrea Dziedzictwo cnoty19. Rwnie Mikoaj Gogol, bardziej znany jako pisarz, ni myliciel, wsposb wyjtkowo celny dostrzega proces tworzenia si pastwa nowoytnego, oparty na dechrystianizacji itym samym dehumanizacji. Autor Martwych dusz wskazywa, e proces ten polega na zajmowaniu przez pastwo nowoczesne pustych miejsc, jakie pozostawio chrzecijastwo, na wypenianiu ich multiplikacj systemw prawnych prawodawstwem, ktrego celem jest przedstawienie si jako absolutnej referencji moralnej. Proces, ktry, jak proroczo zapowiedzia Gogol, doprowadzi Europ do pokrycia si krwi 20. Wodzimierz Soowiow wpracy Rosja iKoci Powszechny, piszc na temat Rewolucji Francuskiej, wskazuje, e jej proton pseudos jest: zaoenie, e czowieka indywidualnego mona uzna jako byt wcaoci wsamym sobie idla samego siebie (...) gdzie indywidualizm przemieni czowieka abstrakcyjnego wobywatela nie mniej abstrakcyjnego igdzie indywiduum wolne iniezalene okazao si nieszczliwie niewolnikiem ibezbronn ofiar pastwa absolutystycznego lub nacji (...)21. Wrd wspczesnych mylicieli na szczegln, moim zdaniem, uwag zasuguje wspomniany na wstpie teolog katolicki William Cavanaugh. Jego definicja pastwa, przedstawiona wpracy Wyobrania teo-polityczna, wydaje mi si wyjtkowo trafna: pastwo to ta specyficzna instytucja, ktra pojawia si wcigu ostatnich czterech wiekw, wktrej zcentralizowana iabstrakcyjna wadza utrzymuje monopol na przemoc fizyczn wgranicach geograficznie okrelonego terytorium. Jestem wiadom podkrela Cavanaugh niebezpieczestwa ignorowania rnic, ktre de facto daj si dostrzec midzy pastwami czy te, ktre mona znale midzy teori
18 19 20 21 s. 144. A. MacIntyre, Tras la virtud, Barcelona 2004, s. 91 Tame, s. 13-14. V. Zenkovski, Los pensadores rusos y Europa, Paris 1955, s. 58-59. W. Solowiew, Rossiya y Vselenskaya Tserkov, w: Sobrane sochineniy, T. XI, Zhizn zBogom, Bruxelles 1966,

Wyobrania teo-polityczna

ipraktyk pastw. Mimo to jednak myl, e jest uytecznym rozwaa wsposb oglny te patologie, ktre dla pastw nowoczesnych wydaj si by wsplne m.in. atomizacja spoeczestwa ite wsplne narracje, ktre owe patologie uaktywniaj22. Do takiej analizy zjawiska powstania pastwa nowoczesnego pomocne mog by take takie prace takie, jak Benedicta Andersona Wsplnoty wyobraone23, Ettiene Gilsona Metamorfozy Miasta Boego24 czy wszczeglny sposb Ernsta Kantorowicza Dwa ciaa krla. Studium zpolitycznej teologii redniowiecza25. Ten ostatni wyjtkowo celnie przedstawia wpyw

To nie ideologie podporzdkowuj sobie pastwo, ale idol pastwa oferuje ideologiom ostateczn wadz.
dwunastowiecznej debaty teologicznej oKociele jako ciele mistycznym Chrystusa na powstanie redniowiecznej myli politycznej (dzieo teologw przemienionych wdoktorw prawa na subie wadzy wieckiej), dziki czemu mogo doj do autosakralizacji ju nie wadcy, ale samej wadzy, awraz zni instytucji wcielajcych iegzekwujcych wadz. Idea pastwa to immanentna wersja definicji teologicznych. Nie jest przypadkiem, e fundacja pierwszych uniwersytetw wieckich miaa na celu m.in. przygotowanie zastpw prawnikw oddanych subie imperium. Interesw, ktre jak choby wwypadku Fryderyka II czy Ludwika IX, nierzadko byy jedynie faszywym odbiciem nauki Kocioa. Trafnie ilustruje to na przykadzie w. Tomasza zAkwinu Alasdair MacIntyre, zauwaajc przy okazji, e szczliwie dla nas wszystkich Akwinata bd co bd absolwent uniwersytetu wNeapolu okaza si klsk pedagogiczn cesarza26. Jednym zpierwszych rezultatw procesu sakralizacji wadzy bya myl, ktrej przykadem moe by Dante Aligheri piszcy wMonarchii:

22 W.T. Cavanaugh, Imaginacin teo-poltica, Granada 2007, s. 24. 23 B. Anderson, Comunidades imaginarias, Mxico 1993. 24 E. Gilson, Las metamorfosis de la Ciudad de Dios, Madrid 1965. 25 E. Kantorowicz, Los dos cuerpos del rey. Un estudio de teologa poltica medieval, Madrid 1985. 26 A. MacIntyre, La subversiva ley natural: El caso de Toms de Aquino, w: tica y poltica. Ensayos escogidos II, Granada 2008, s. 77-110.

63
Sprawiedliwo osiga sw peni na wiecie wtedy, gdy jest realizowana przez podmiot najbardziej mony, atakim jest jedynie Monarcha; azatem jedynie Monarcha ma moliwo realizowania sprawiedliwoci wcaej jej peni. Gdy monarcha nie ma niczego, czego mgby pragn27. Niebezpieczestwo, jakie niosa ze sob ta idea pastwa, dostrzega ju w. Augustyn, kiedy radykalnie odrzuci przedstawiony przez Cycerona28 projekt zdominowany przez myl legalistyczn izaproponowa zupenie inn definicj populus: nard jest to zebranie tumu rozumnego, zczone zgodn wsplnot rzeczy, ktre miuje... 29. Wrmy jednak do pojcia pastwa. Cavanaugh30 (podobnie jak Philip Abrams)31 stwierdza wprost, e pastwo jako takie nie istnieje. Pastwo nie jest bytem, jest stanem (state, estado) relacji (lub ich braku) midzy bytami. Pastwo nie jest jedynie konstrukcj spoeczn, ale rwnie de-konstrukcj wsplnoty, jak to mistrzowsko demonstruje wklasycznej ju pracy The Quest for Community Robert A. Nisbet32. W tym miejscu dochodzimy do punktu, gdzie mona ju skonstatowa, e rzeczywisto pastwa jest ontologiczna wodniesieniu iwzalenoci od bytu osb, ktre sprawiaj, i ono jest. Latem 1918 roku, wjednej ze swoich pierwszych prac, Mikoaj Bierdiajew napisa: Wadza posiada ontologiczn podstaw ibierze swj pocztek zprarda wszystkiego, co ma realno ontologiczn33. Idalej dodawa: Dlatego wszystkie idee spoeczne okazuj si wsposb beznadziejny inieprzezwycialny, ideami formalnymi, idlatego nigdy nie da si wnich odnale autentycznej treci icelu, nigdy nie da si wnich uchwyci ontologicznego jdra34. Wjego Niewoli iwolnoci czowieka moemy natomiast przeczyta: Pastwo nie jest osob, nie jest istot, nie jest organizmem, nie jest natur (essentia), nie ma wasnego istnienia, zawsze jest wludziach, wludziach ma
27 Dante Aligeri, Monarchia, K.I., XI, 8, 12. 28 E. Gilson, Las metamorfosis de la ciudad de Dios, Madrid 1965, s. 54-61. 29 San Agustn, De civitate Dei, XIX, 24. Populus est coetus multitudinis rationalis rerum quas diligit concordi communione sociatus; w. Augustyn, Pastwo Boe, tum. W. Kubicki, Kty 2002, s.795. 30 W.T. Cavanaugh, Imaginacin teo-poltica, Granada 2007, s. 16. 31 P. Abrams, Notes on the Difficulty of Studying the State, Jurnal of Historical Sociology 1, nr 1, s. 77; rwnie Ralph Miliband, The State in Capitalist Society: An Analysis of the Western System of Power, New York 1969. 32 R.A. Nisbet, The Quest for Community, New York 1969. 33 M. Bierdiajew, Filozofia nierwnoci, tum. J. Chmielewski, Kety 2006, s. 51. 34 Tame, s. 109. Wyobrania teo-polityczna

swoje centrum egzystencjalne. Tymczasem hipnoza wadzy jest niezwyciona. Pastwo jest, oczywicie, projekcj, eksterioryzacj, obiektywizacj stanw samych ludzi. Wadza pastwa okazuje si by nieunikniona przy okrelonym stanie ludzi, przy okrelonym charakterze ich istnienia. Jest to stan upadku. Tymczasem ludzie wnosz wbudowanie pastwa swoje twrcze inicjatywy. Ludzie nie tylko potrzebuj pastwa inie mog si obej bez jego usug, s zachwyceni pastwem, zniewoleni przez pastwo, wi swoje marzenia zpastwem. Wtym gwne zo, rdo niewoli czowieka35. By moe (jak twierdzi Julio Quesada) tym, ktry wskaza na te pierwotne procesy iich ostateczne konsekwencje, zawarte wrelacji ontologicznej czowiek nard pastwo, by Martin Heidegger. Byt Pastwa

Bierdiajew dostrzeg, e prawdziwe niebezpieczestwo komunizmu polegao na atwoci, zjak tworzy on nowego czowieka, czego dokona zo wiele wikszym sukcesem ni stworzenie nowej ekonomii.
zakotwiczony jest wbycie politycznym ludzi, ktrzy jako nard nosz to Pastwo, decydujc si na nie mwi Heidegger podczas seminarium Oesencji ikoncepcji natury, historii ipastwa36. Wobec tego, kiedy pytamy opastwo, powinnimy zapyta ospoeczno, ktra jest jego nosicielem, ipytajc ospoeczno, zastanowi si nad czowiekiem, ktry j tworzy. Warto przypomnie jak wskazuje na to Hannah Arendt e przestrze spoeczna jest fenomenem relatywnie nowym, ktrego pocztki s wsplne wczasie narodzinom Epoki Nowoytnej, ktry swoj form polityczn znalaz wpastwie narodowym37. Podajc za t myl ianalizujc histori kultury rosyjskiej, Igor Kondakow opisuje spoeczestwo rosyjskie wepoce komunizmu jako nosiciela wirusa totalitaryzmu. Podkrela te, e proces
35 M. Bierdiajew, Niewola iwolno czowieka, tum. H. Paprocki, Kety 2003, s. 107. 36 M. Heidegger, ber Wesesn und Begriff von Natur, Geschichte und Staat, en Enmanuel Faye, Heidegger: lintroduccion du nazisme dans la philosophie. Autor des sminaieres indits de 1933-1935, Paris 2005. La traduccin al espaol de Julio Quesada, Heidegger de camino al Holocausto, Madrid 2008, s.133. 37 H. Arendt, La condicin humana, Barcelona 1993, s. 41.

65

pojawienia si pastwa totalitarnego38 uwarunkowany jest wczeniejszym istnieniem odpowiedniego podoa kulturowego, historycznego, geopolitycznego, anawet psychologicznego.39. Mona powiedzie, e po to, by pojawio si pastwo totalitarne, najpierw musi zaistnie co, co nazywa si pastwem twr, ktry sam wsobie jest ju nosicielem wirusa totalitaryzmu. Zaleno ta jest owiele bardziej widoczna na przykadzie Niemiec, gdzie kult Pastwa wwielkiej mierze uksztatowa spoeczestwo niemieckie ijego histori40. Erich Fromm jednoznacznie wskazuje, e to zwizek narodowego socjalizmu zpastwem sprawi, e kiedy Hitler doszed do wadzy, wikszo Niemcw si znim zidentyfikowaa41. Fromm zauwaa, e do procesu tego, oprcz kryzysu gospodarczego, przyczynio si rwnie stopniowe zniszczenie zwizkw rodzinnych42. Upodstaw tego zjawiska mona dostrzec to, co Leszek Koakowski opisa jako powracajce nieustannie
38 39 40 41 42 I. Kondakov, Vvedzienie v istoriu russkoy kultury, Moskva 1997, s. 579. Tame, s. 584-585. W. Lepenies, La seduccin de la cultura en la historia alemana, Madrid 2008, s. 21. E. Fromm, El miedo ala libertad, Barcelona 2008, s. 301. Tame, s. 307. Wyobrania teo-polityczna

filozoficzne marzenie Niemiec: odkry Boga bez Boga, odnale fundament wiecki itranscendentalny poznawczej imoralnej pewnoci43. Celnie uj to Wodzimierz Ern, piszc oczowieku obdartym zobiektywnego iabsolutnego charakteru rde swej tosamoci (tradycja, historia, aska), ktry oddany zostaje wrce prawodawstwa rozumu. To ostatnie sformuowanie odsya nas oczywicie do Kanta, awic do prawodawcy, ktry tward rk definicji fenomenologicznych pragnie wsposb autonomiczny dyktowa, co jest dobrem aco zem, co jest prawd aco faszem44. Te refleksje doprowadzaj nas do pewnej podstawowej intuicji: to nie ideologie podporzdkowuj sobie pastwo, ale idol pastwa oferuje ideologiom ostateczn wadz45. Mit nowoczesnego pastwa jako pastwa neutralnego raz po raz rozbija si orzeczywisto pokazujc wsposb dramatyczny dla tak wielu, e zawsze ujego podstaw ukrywa si jaka ideologia bdca na subie Idola. Najczciej chodzi oIdola Czowieka, ktremu wydaje si, e moe by bogiem, aktremu su pomniejsi idole: bogactwa, wadzy, seksu... Bierdiajew dostrzeg, e prawdziwe niebezpieczestwo komunizmu polegao na atwoci, zjak tworzy on nowego czowieka (homo sovieticus jak go nazwa Zinowiew46), czego dokona zo wiele wikszym sukcesem ni stworzenie nowej ekonomii47. Wobec tego mona przyj, e istniej idee zdolne przemieni czowieka wjego najgbszym wymiarze bytu, jego najgbszej istocie, idoprowadzi do pojawienia si homo sovieticus czy homo germanicus48. Ideologie maj moc trans-formacji czowieka, ktry transformuje spoeczestwo, te za wzalenoci od swej zoonoci kreuj systemy (stany) relacji izalenoci, mniej lub bardziej skomplikowane, ktre nazywam pastwem. Skd jednak bierze si transformujca moc ideologii, moc transformacji czowieka, moc przemiany jego bytu? Ta moc to moc idola. Idola okupujcego miejsce Ikony. Nasza istota traci swoj esencj Ikony Bytu Boego iprzemienia si wobraz samego siebie, widola.
43 L. Koakowski, Reprodukcja kulturalna izapominanie, w: Czy diabe moe by zbawiony i27 innych kaza, Krakw 2006, s.112. 44 W. Ern, Od Kanta do Kruppa, w: Niemarksistowska filozofia rosyjska, L. Kiejzik (ed.), d 2002, s. 241-249. 45 Warto by moe zaznaczy wtym miejscu, e jak to celnie wskazuje m.in. prof. Josefina Albert Galera, grecka forma eidlon razem ziden (zobaczy) tworz ten sam dualizm widzenia ipoznania, ktry wjzykach indoeuropejskich posiada korze weid (zobaczy, eby pozna). Ziden pochodzi obraz, wygld, reprezentacja mentalna rzeczy idea. Wobec tego s spokrewnione etymologicznie idol, idea (ideologia idea zinstrumentalizowana) izobaczy. Josefina Albert Galera, Lengua y mito: un deslizamiento hacia el dolo, Salina: revista de lletres, Nr 11, Barcelona 1997, s.180. 46 A. Zinoviev, Homo sovieticus, Lausanne 1982. 47 N. Berdiaev, El cristianismo y el problema del comunismo, Madrid 1968, s. 142. 48 W. Lepenies, La seduccin de la cultura en la historia alemana, Madrid 2008, s. 48.

67

Co wtakim razie determinuje tak byt ikony, jak iidola? Determinantem tym jest odlego, dystans. Ioannis D. Zizioulas wyjania, e kiedy strach przed innym popycha nas patologicznie do identyfikacji innoci, rnoci (diference) jako oddzielnoci, ktra jest podziaem (division), wwczas na tych podziaach budujemy nasz sposb relacji ze wiatem, na nich organizujemy kluby, stowarzyszenia, anawet Kocioy. Wsplnota wybudowana na innoci przeksztaconej woddzielno staje si zwykym ikruchym paktem
Wyobrania teo-polityczna

koegzystencji, ktry trwa dopki utrzymuj go wsplne interesy. Istoty rne konkluduje Zizioulas, kontynuujc tradycje myli w. Grzegorza zNysy iw. Maksyma Wyznawcy przemieniaj si wistoty odlege, gdy inno staje si oddzielnoci, gdy zarazem odrnienie przemienia si wodlego49. Niemniej jednak odlego ta jest rwnie przestrzeni dla daru, dla dania si . Jean-Luc Marion, przedstawiajc soowjowowsk opozycj midzy Bogoczowieczestwem aczowiekiem-bogiem, wskazuje na absolutn miar tej odlegoci, ktr jest konkretne wydarzenie opuszczenia Chrystusa przez Ojca wWielki Pitek, kiedy z dna otchani piekielnej, ktra si otworzya wsamym onie naszej historii, raz na zawsze manifestuje si synostwo nie do przezwycienia, ktre wyznaje na zawsze ojcostwo Ojca50. Ikona jest manifestacj wydarzenia daru, dania si przezwyciajcego jakkolwiek odlego, przemieniajc j wzawsze nowy akt mioci ojcowsko-synowskiej. To manifestacja nupcjalna, gdzie to, co widzialne, ito, co niewidzialne, to, co Boskie, ito, co czowiecze, cz si bez pomieszania. wity Maksym Wyznawca uczy, e Bg, ktry transcenduje byt stworzony, zawsze jest cakowicie Innym, jest Innoci par excellence, za istota stworzona jest bytem wruchu, bytem-w-ruchu-do-jednoci. Bg jest twrc otyle, oile da byt temu, czego nie byo. Ijeeli byt stworzony jest zawsze bytem wruchu, wynika, e Bg razem zistot stworzon da bytom ruch dla ich realizacji51. Przyczyn tego ruchu jest dobro iwola Boa, gdzie Bg objawia si ostatecznie jako pragnienie. wity Maksym utrzymuje, e wpewnym sensie Bg jest wruchu otyle, oile porusza iprzyciga do siebie wszystkie byty52. On porusza isam jest wruchu, tak jak ten, kto pragnie by obiektem pragnienia pisze w. Maksym ipoda by podanym, ikocha by kochanym53. W przeciwiestwie do ikony, idol poera odlego, neguje danie si. Kieruje spojrzenie czowieka na niego samego, dajc mu akces do boskoci
49 50 51 52 53 I.D. Zizioulas, Comunin y alteridad. Persona e Iglesia, Salamanca 2009, s. 15. J.-L. Marion, El dolo y la distancia, Salamanca 1999, s. 11. P. Argrate, La nocin de Dios en Mximo el Confesor, w: Studia Monastica, Barcelona, s. 297, 305. Tame, s. 307. Tame.

69

Tym, co przygotowuje czowieka do totalitaryzmu, jest proces waciwy pastwu nowoczesnemu, owa podstawowa patologia, jak jest zanik wsplnoty.
bez potrzeby dania si, bez odlegoci. Idol to ja ubstwione, wktrym si przegldamy, wktrym odnajdujemy moc dominacji, ktre wreszcie ma nas usprawiedliwia przed nami samymi. Idol jest odbiciem naszego ja przebranego wedug obrazu tego, co my sami mamy za boskie, boskoci skrojonej na nasz miar. Idol oddaje nam nasze dowiadczenie boskoci wwizerunku jakiego boga. Idol nie jest podobny do nas, ale do tej boskoci, ktrej dowiadczamy izbiera to wszystko wjakim bogu, ebymy mogli go zobaczy. Idol nie oszukuje, ale raczej gwarantuje to, co boskie (i na tym rwnie polega jego oszustwo A.M.V.A.); inawet kiedy straszy, przeraa, terroryzuje, to uspokaja, bo przecie ukazuje bosko wwizerunku jakiego boga. Std jego niebywaa skuteczno polityczna: czyni bliskim, chronicym iwiernym opiekunem boga, ktry identyfikujc si zcivitas, utrzymuje jego wasn tosamo. (...) Wdawnym Izraelu, pokusa idolatrii zaleaa zawsze od potrzeb politycznych. Na odwrt, nasze czasy zawdziczaj polityce, e teraz nie brakuje idoli54. Peni definicji idola Jean-Luca Mariona moemy znale wanalizie egoizmu przedstawionej przez Soowiowa. WSensie mioci pisze on nastpujco: Zasadniczy fasz izo egoizmu tkwi nie wabsolutnej samowiadomoci isamoocenie podmiotu, aw tym, e susznie przypisujc sobie absolutne znaczenie, czowiek niesusznie odmawia innym tego samego znaczenia; uznajc siebie za centrum ycia, kim jest wrzeczywistoci, czowiek innych odnosi do peryferii swojego istnienia, obdarzajc ich jedynie zewntrzn iwzgldn wartoci.
54 J.-L. Marion, El dolo y la distancia, Salamanca, 1999, s. 19-20. Wyobrania teo-polityczna

I nieco dalej: Czowiek (oglnie ikady indywidualny czowiek wszczeglnoci), bdc de facto tylko tym, anie innym, moe stawa si wszystkim jedynie przez likwidowanie wswojej wiadomoci iyciu tej wewntrznej granicy, ktra oddziela go od innego. (...) Aby autentycznie naderwa egoizm, naley koniecznie przeciwstawi mu konkretnie okrelajc iprzenikajc ca nasz istot, wszystko wniej ogarniajc mio. (...) tak eby stosunek jednego do drugiego by pen inieustann wymian, penym inieustannym potwierdzeniem siebie winnym, doskona wspprac iwsplnot55. Jedno znajlepszych wliteraturze wspczesnej przedstawie idola moemy znale wpowieciach Wasyla Grossmana (ycie ilos, Wszystko pynie), gdzie biegunowym przeciwiestwem wobec idola jest figura kobiety: oblubienicy imatki, dawczyni ycia. Kobieta bowiem posiada dar odparcia banalnoci za (Hannah Arendt) codziennoci dobra. Bohater ycia ilosu, profesor Sztrum, dowiadcza wewntrznej walki midzy pragnieniem tego, co wnim czowiecze, uczciwe apragnieniem sukcesu materialnego, naukowego, spoecznego. Idol przemienia pragnienie Boga wpragnienia egoistyczne. Pobudzajc je, jednoczenie je kontroluje. Std pojawienie si wraz znarodzinami pastwa nowoczesnego nowych instrumentw kontroli, ktre zkolei stay si katalizatorem pojawienia si wspczesnej formy pastwa-rynku. Te instrumenty kontroli mona zebra pod wspln nazw technologii pragnienia (definicja bdca syntez myli Michela Foucaulta otechnikach wadzy iontologii pragnienia Gillesa Deleuzea)56. Im bardziej czowiek poddaje si technologii pragnienia izwraca wkierunku samego siebie, tym bardziej traci zdolno dania si itym bardziej pogra si walienacji. Tym atwiejszym te staje si kontrolowanie go. Tym atwiej staje si niewolnikiem inosicielem idola. Leszek Koakowski wskazuje, e rnica midzy autorytaryzmem itotalitaryzmem polega na tym, i ten drugi charakteryzuje si tendencj do niszczenia wszystkich istniejcych wizi spoecznych iwszystkich spontanicznych krystalizacji ycia zbiorowego, aby zastpowa je formami narzuconymi przez pastwo 57.
55 W. Soowiew, Smysl lubvi, w: Sobrane sochineniy, t. VII, Zhizn s Bogom, Bruxelles 1966, s.16- 17. 56 D.M. Bell Jr., Teologa de la liberacin tras el fin de la historia, Granada 2009, s. 81-86. 57 L. Koakowski, Euro iAzjakomunizm: jedno czy dwoje?, w: Czy diabe moe by zbawiony i27 innych kaza, Krakw 2006, s. 375.

71

Charakteryzujc spoeczestwa nowoytne ipatologie wsplne pastwom nowoczesnym (tak otendencjach konserwatywnych czy liberalnych to zaley jedynie od dominujcej ideologii, czyli od wybranego idola), moemy sparafrazowa myl w. Augustyna ozu jako privatio boni iprzywoa okrelenie privatio comunitatis. Std ju droga otwarta do totalitaryzmu, ktry jest koniecznym idocelowym etapem rozwoju tego, co nazywamy pastwem nowoczesnym. Tym, co przygotowuje czowieka do totalitaryzmu,
Wyobrania teo-polityczna

jest proces waciwy pastwu nowoczesnemu, owa podstawowa patologia, jak jest zanik wsplnoty, fakt samotnoci jak tumaczy Hannah Arendt przemieniony wdowiadczenie codzienne rosncych wci mas naszego wieku. Bezlitosny proces, ktry totalitaryzm wprawia wruch iorganizuje masy, pokazuje si jako samobjcze wyjcie ztej rzeczywistoci58. Rzeczywistoci, ktr Catherine Pikstock wyjtkowo trafnie okrela jako nekrofili nowoczesnoci 59. Wracajc na zakoczenie do tekstu Bartomieja Radziejewskiego, warto by moe zastanowi si, czy tym, co stanowio osile polskiej tradycji republikaskiej nie by wanie wymiar wsplnotowy, gboko zakorzeniony wchrzecijaskim dowiadczeniu Innego, ktry budzi wnas pragnienie bycia Wsplnie Tym Samym. By moe przyczyn klski Polski sarmackiej (o ktrej mona mwi bez popadania wschematyzm itani mitologizm) by proces zaniku tego, co tworzyo jej dawn si: poczucie idowiadczenie Wsplnoty. Tragicznym ukoronowaniem tego procesu bya epoka saska irozbiory. William Cavanaugh wWyobrani teo-politycznej nie daje (jak sam na to wskazuje) ostatecznych odpowiedzi na pytanie, ktre pojawia si przed nami wsposb oczywisty: jeli nie pastwo, to co? Wskazuje jednak, gdzie znajduje si punkt wyjcia dla rozpoczcia tych poszukiwa. Nie poddaje si mitowi nowoczesnoci, wyzwala nasz sposb postrzegania rzeczywistoci zdybw soteriologii pastwa nowoczesnego ibez kompleksw czerpie inspiracje zTradycji Kocioa. Tym punktem wyjcia jest dla niego Eucharystia wydarzenie, ktre raz na zawsze (i za kadym razem) zwyciyo (i zwycia) idola, iktre tworzy oraz odtwarza Wsplnot. By moe wPolsce, gdzie idol pastwa ijego kult nigdy nie sta si czci naszej tradycji, nadszed moment, by powrci do tego zapomnianego nieco dziedzictwa iczerpa zniego inspiracj dla poszukiwania nowych odpowiedzi na wyzwania wspczesnoci.60

PS. Wnastpnym numerze Frondy cig dalszy: Krok drugi: Nowa Teologia Polityczna.

58 H. Arendt, Los orgenes del totalitarismo, Madrid 2004, ss. 578-579. 59 C. Pikstock, Ms all de la escritura. La consumacin litrgica de la filosofa, Barcelona 2005, s. 147. 60 Pragn podzikowa prof. Kamili Nielek-Zawadzkiej za korekt tego tekstu iza cenne uwagi redakcyjne.

z gruzu , Wyw eczystoci mieci , ni


CO NIEDZIEL K ADYM KOCIELE W
ZRB PORZDKI! BDZIEMY MIE GO CI!

Robert Pucek

Wiersze

Pan Jezus jest soniem Pan Jezus jest soniem, ktry przychodzi nad rzek Amilo. Pan Jezus jest panter, ktrej wo kochaj wszystkie zwierzta, boi si za smok. Pan Jezus jest ryb olbrzymi, ktrej grzbiet pewien eglarz wzi za wysp. Pan Jezus jest motylem, polatujcym ponad akweduktami Galilei. Jest soniem, albowiem owinwszy ich wprzdy ciep trb, niesie przed sob malcw, peregrynujcych przez puszcze dziecistwa. Dla niebieskiej woni swej nauki jest panter, a take dla zwinnoci, z jak porusza si w grnym i dolnym wiecie. Wielorybem jest, piknie bowiem piewa, przemierzajc gbiny kosmicznego oceanu; gdy si wynurzy, zbudowane bdzie na Nim miasto o dwunastu bramach. Zrzuciwszy oprzd banday i rozpostarszy skrzyda przed oczyma bezsennej Marii, dowid z kolei, e jest motylem, iprosi noli me tangere aby Go nie dotykaa.

Wiersze
Autor Autorski

75

Drzewo wiadomoci Pan Jezus patrzy na drzewo Wiadomoci dobrego i zego, Na ktrym kto wyci noykiem: A + E = M. Wok krztaj si sadownicy; Jedni kroj jabka na plasterki i susz, Inni piek smakowite szarlotki. W cieniu drzewa, popierdujc cichutko, Zielonymi jabuszkami Objadaj si chopaczkowie. Trzeba, eby si wypenio, wzdycha Pan Jezus, Po czym odchodzi, ostronie stpajc, eby nie nadepn na skrztnego jea.

Wiersze

Pytasz, kim jestem Kim jestem? Mysz szara. Cae lato hasaam po polu Wielkie, w swym mniemaniu, Gromadzc zasugi, Lecz gdy nadeszy jesienne chody, Zakradam si do chaupy. W starym swetrze wygryzam dziur. W pocieli zostawiam nieprzystojne bobki. Z podartych gazet uwiam sobie gniazdo W szufladzie kuchennego kredensu. I tylko nie ruszyam gomki sera, Co to j na samym rodku stou Zostawi dla mnie Pan Jezus.

77

Muchy Ktre zimuj za witymi obrazami, Muchy z krawdzi cukiernic I tam muchoapek, Oraz te, co drepcc paskudz na lustra. A take te, ktrych wyolbrzymione cienie Skradaj si biaymi framugami Wszystkie one s muchami w nosie Mej letniej mioci do Pana Jezusa. Dugo by o tym mwi, a mao potrzebnie

Wiersze

Chrzecijanie, ktrzy pozostali jedynie ze Spoeczn Nauk Kocioa wrkach oraz zrozwaaniami ochrzecijaskim rozumieniu praw czowieka; chrzecijanie, ktrzy wstydz si wody wiconej oraz literalnego pojmowania sw Zbawiciela oprzemienieniu chleba iwina wJego ciao ikrew nie bd wstanie oprze si atakowi okultystycznych si. Wanie si, ywiow, anie po prostu propagandy.
DIAKON ANDRIEJ KURAJEW

O NASZEJ KLSCE
O naszej klsce
Diakon Andriej Kurajew

Chrzecijastwo jako jedyne chyba na wiecie pociga za sob przyjcie wiatopogldu, ktrego elementem jest przekonanie onieuchronnoci swojej wasnej historycznej klski. Chrzecijastwo ogosio bowiem jedn znajmroczniejszych eschatologii. Uprzedzio, e ostatecznie siy za bd prowadzi wojn ze witymi ie ich zwyci (Ap 13,7). Ewangelie obiecuj, e wrota piekielne nie przemog Kocioa ie Koci jest niepokonany. Jednak niepokonany nie oznacza koniecznie zwyciski. Patrzc przez pryzmat ziemskiej historii, nie zobaczymy oglnowiatowego, historycznego zwycistwa Ewangelii, araczej powszechne zwycistwo antychrysta1. Tak, pora ju rozpocz dyskusj otym, oczym najmniej chce si dzisiaj dyskutowa wchrzecijaskiej wsplnocie iwchrzecijaskiej kulturze otym, co ostateczne, okocu wiata, oantychrycie. Zagadnienie antychrysta wdemokratycznej publicystyce wydaje si by czym nie na miejscu. Nawet tym publicystom, ktrzy uwaaj si za chrzecijan, jako niewygodnie jest wspomina oostatniej ksidze Biblii. Ja sam nie mam ju nic do stracenia. Po wydaniu mojej broszury otym, e naley odbudowa Sobr Chrystusa Zbawiciela wMoskwie, przedstawiciele antysystemu (by posuy si terminem Lwa Gumilowa) postawili mi ostateczn diagnoz: Przede wszystkim wida uKurajewa zwyky czarnosecinny nacjonalizm oraz najbanalniejszy wielkopastwowy szowinizm. Straci dar wymowy adnego poruszajcego obrazu, adnego byskotliwego paradoksu. Straszy tylko czytelnikw tworzeniem nowego wiatowego porzdku ulubionym tematem wrogw ydo-masonerii. Nie wstydzi si ju mwi wprost oswojej mioci do Rosji. Podobnie jak szowinici, jest chorobliwie wraliwy na punkcie tego, co oRosji sdzi Zachd. Na razie to zaledwie pojedyncze notki, jednak szybko upadku jest
1 Przysze powtrne przyjcie Chrystusa wchwale, cile mwic, nie zakoczy historii ludzkoci, ale objawi inny eon ycia.

81
wiksza od szybkoci wznoszenia... Dno jest dnem iupadek moe okaza si nieskoczony, cho nie moe pozosta bezkarny. Tworzenie nowego wiatowego porzdku nie jest jedynie ulubionym tematem wrogw ydo-masonerii. Przede wszystkim nowy wiatowy porzdek jest zapowiedzianym przez Pismo wite spoeczestwem, wktrym chrzecijanie nie bd wstanie dalej y. Po drugie, jest to ulubiony

Oto Apokalipsa... Tajemnicza ksiga, od ktrej zapala si jzyk; kiedy j czytasz, serce zamiera wpiersi.
temat wszystkich ruchw okultystycznych. Po trzecie, to nietajony cel wszystkich masoskich organizacji (o czym mona si upewni chociaby na podstawie apologetyki wolnomularstwa znajdujcej si wksice Klimowskiego Prawda omasonerii2). Wkocu jest to zwyky termin historiozoficzny, rozrniajcy tradycyjne spoeczestwa religijne od tego porzdku rzeczy, ktry uksztatowa si przed kocem XX wieku. Poniewa nie jestem politologiem, lecz chrzecijaskim publicyst, pisz na ten temat nie zpowodu futurologicznego zacicia, ale dlatego, e w nowy wiat przyjdzie. Po prostu uwaam, e Pismo wite nie potrzebuje cenzury ani okultystycznej, ani postpowej, ani chrzecijasko-demokratycznej. WBiblii kwestia nowego wiatowego porzdku pojawia si jako problem teologiczny. Oto Apokalipsa... Tajemnicza ksiga, od ktrej zapala si jzyk; kiedy j czytasz, serce zamiera wpiersi. Ju od pierwszych stron okazuje si by sdem nad Chrystusowymi Kocioami... Jest to ksiga pena wiary icierpienia3, Oto oczym naley powiedzie przede wszystkim. Apokalipsa opowiada zarwno owybawieniu chrzecijan od niedajcego si wytrzyma ucisku tego wiata, jak io tym, e wina za ostateczne zwycistwo antychrysta spoczywa nie na masonach, ale na chrzecijanach. Chrzecijanie przestali by chrzecijanami oto dlaczego osabo wiato. Chrzecijanom zachciao si by jeszcze kim
2 A. Klimowski, Prawda omasonstwie, Ryga 1990. 3 W. Rozanow, Ujediniennoje, Moskwa 1990, s. 398. O naszej klsce

innym, zachciao si im poprbowa zapomnianej pogaskiej egzotyki oto dlaczego ciemno znowu rozprzestrzeni si po caej ziemi od godziny szstej do godziny dziewitej4. Przyjdzie bowiem chwila, kiedy zdrowej nauki nie bd znosili, ale wedug wasnych poda poniewa ich uszy

Antychryst moe zosta wybrany iuznany tylko wwczas, gdy jego system wartoci stanie si systemem panujcym jeszcze przed jego pojawieniem.
wierzbi bd sobie mnoyli nauczycieli. Bd si odwracali od suchania prawdy, aobrc si ku zmylonym opowiadaniom (2Tm 4,3-4)5. To jest wanie najwaniejsz treci chrzecijaskiej apokaliptyki: ludzie sami wybior sobie now wiar inowych wadcw, sami otworz wiat dla ksicia ciemnoci. Co czyni nieuniknionym taki ostateczny wybr? Jedn zprzyczyn jest asymetria wuzbrojeniu si dobra iza. Dobro nie moe wykorzystywa niektrych rodkw, jeli chce pozosta nadal dobrem. Przeciwnie jest wprzypadku za, tu nie ma mowy oadnych ograniczeniach. Zo moe podejmowa nawet poyteczne dziaania, nie zmieniajc swojej wasnej natury (jeli filantropijne dziaania bd podejmowane wtaki sposb, e pomagajc ludziom pod jednym wzgldem, pod innym wzgldem bd umacnia ich sojusz ze zem winnych dziedzinach ycia choby przez rozpalanie prnoci ofiarodawcw). Dobro nie moe wtargn do ludzkiej wiadomoci przemoc. Zo nie ma granic whipnokracji. Chrzecijanie nie stawiaj sobie za cel stworzenia nowej rasy ludzi poprzez posugiwanie si inynieri genetyczn. Neopogastwo przeciwnie, jest wpeni przygotowane do genetycznej selekcji czowieczestwa. Oprcz tego, jest oczywiste, e zbyt gboko wczowieku tkwi zgorszenie krzya, marzenie, by y bez trudu, wtym bez trudu wynikajcego zwypeniania przykaza. Zmniejsz lub wiksz natarczywoci rzucamy wtwarz Chrystusa te sowa, ktre wypowiedzia do niego Wielki Inkwizytor
4 WPimie witym znajduje si wiele wzajemnych nawiza icytowa. Trzy ip roku dziaa Ten, Ktry by wiatem wiata, trzy godziny ciemnoci po Jego Mce, trzy ip roku panowania antychrysta (Ap 11,2). 5 Dosownie ku mitom.

83
uDostojewskiego: Odejd, przeszkadzasz nam!. Ipewnego razu ten nieustannie pulsujcy bunt zakoczy si penym sukcesem. Zgodnie zpowszednim yczeniem naszych serc tak, pewnego razu nasz dom stanie si pusty. Wwczas ludzie stworz taki sposb ycia, takie spoeczestwo, wktrym nie sposb bdzie znale Chrystusa6. Ito bdzie koniec historii. Nie znamy czasu. Moe by nawet tak, e obecny neopogaski bunt zganie, jak zgali dawni gnostycy iarianie, bogomilcy ichyci... Moe by tak, e prorocy ery Wodnika oka si jeszcze jednymi faszywymi prorokami. Chodzi oto, e im dalej, tym bardziej nadzieje postpowego czowieczestwa zgadzaj si ztym, przeciwko czemu grzmi Apokalipsa. Nie tworz prognoz politycznych. Po prostu tak mwi Biblia. Podobnie mwi Goethe: Przewiduj czasy, wktrych ludzie przestan cieszy Boga7, iwwczas nastanie koniec. Jedn znajbardziej fundamentalnych intuicji Biblii jest przyjcie historii jako witej przestrzeni, gdzie spotykaj si ze sob iprowadz dialog Bg iczowiek. Jeli historia nie moe wypeni tego swojego przeznaczenia, wwczas si koczy. Tak pynie czas, irazem ze sob pdzi wszystkich ku ostatecznemu dniu objawienia Pana naszego Jezusa Chrystusa... (w.TeodorStudyta)8. Niegdy nie dawao mi spokoju pytanie: dlaczego historia si koczy? Dlaczego przy wszystkich naszych grzechach Stwrca nie da szansy jeszcze jednemu, nieskazitelnemu pokoleniu? Potem zrozumiaem: historia jest potrzebna, dopki czowiek pozostaje wolny. Kiedy zniknie wolno ostatecznego wyboru wwczas skrzyda historii marniej. Ruch nie jest ju duej moliwy. Nizinna rzeka sama moe namy pycizn: zpocztku wzakolu zatonie kilka pni, potem bdzie na nie namywany i ipiasek. Pojawi si mielizna, wkocu mierzeja itrzeba bdzie wypukiwa nowe koryto. Tak te jest zrzek historii. Pokolenie za pokoleniem zostawia coraz wicej muu wjej korycie. Aniebo trwa dalej. Coraz trudniej jest usysze pytanie: Panie, co mam czyni, eby osign ycie wieczne?, ajeszcze trudniej
6 Bardzo interesujcy szkic, pokazujcy czym okultyzm moe przyciga wspczesne elity, znajduje si wksice dwch rosyjskich protestantw W. Aleksiejewa iGrigoriewa, Religie antychrysta, Nowosybirsk 1994, s. 193-212. 7 Cyt. za: K. Jaspers, Sens iznaczenie historii, Moskwa 1991, s. 156. 8 w. Teodor Studyta, Nastawlienija monacham, w: Dobrotoliubie, t. 4,; Jordanville 1965, s. 432. O naszej klsce

wypeni odpowied... Koniec historii: nic si ju nie speni... Nic si nie wypenia inic nie wchodzi do wiecznoci. Do pewnego stopnia, byoby czym pocieszajcym, gdyby antychryst zwiza ze sob ludzi przy pomocy jakiej potnej magicznej mocy. Ale na tym wanie polega specyfika tragedii czasw ostatecznych, e narody zwasnej woli stan si jego sojusznikami (w. Efrem Syryjczyk)9. eby za ludzko sama dokonaa tego wyboru, wjej codziennym yciu musi by co takiego, co by j ku niemu skaniao. Antychryst moe zosta wybrany iuznany tylko wwczas, gdy jego system wartoci stanie si systemem panujcym jeszcze przed jego pojawieniem. Ewangeli, oficjalnie wci jeszcze czczon, zastpuje inny idea, awraz znim miejsce czowieka zastpuje Masa, umiercona przez swj idea. I tak, ku zadowoleniu naszej wspczesnej prasy, dokona si ostatnia faza historii chrzecijastwa izakocz si losy wszechwiatowej historii. Nastanie chiliazm, 1000 lat bogosawiestwa, kiedy bdzie si pisa tylko liberalne

Najwikszy protestancki teolog XX wieku Paul Tilich na pytanie, czy si modli, odpowiedzia: Nie, ale medytuj.
artykuy, rozpowszechnia bdzie si wycznie liberalne rzeczy, ahydra nacjonalizmu zostanie zdawiona... Nuda. Wszdzie tylko nuda iohyda10. Ju dzisiaj trudno usysze odpowied. Na Zachodzie bycie chrzecijaninem pojmuje si jako bycie praworzdnym obywatelem, paccym regularnie podatki izajmujcym si od czasu do czasu filantropi. Najwikszy protestancki teolog XX wieku Paul Tilich na pytanie, czy si modli, odpowiedzia: Nie, ale medytuj11. W krajach prawosawnych odpowied jest jeszcze gorsza: By prawosawnym znaczy tyle, co by Rosjaninem, Bugarem, Serbem, Rumunem, Grekiem... Przypomnijmy sobie, czym wTrzech rozmowach Wodzimierza Soowjowa kusi antychryst chrzecijan na smym Soborze Powszechnym... Wedug domysw Wodzimierza Soowjowa marzeniem antychrysta byo zamienienie prawosawia wrytualno-etnograficzny rezerwat.
9 w. Efrem Syryjczyk, Na priszestwie Gospoda 2, w: Tworienija, t. 3.; Sergijew Posad 1912, s. 139. 10 W. Rozanow, Obieskrowliennyje urnalisty, Sankt Petersburg 1914, s. 123. 11 F. Szefer, Sowriemiennaja filosofia itieologia, Disput 1-3/1992.

85
WKrtkiej opowieci oAntychrycie, ktra koczy przedmiertne dzieo Soowjowa Trzy rozmowy, antychryst, ogosiwszy si prezydentem globu ziemskiego, ma nadziej wkupi si waski prawosawnych, zwracajc si do nich wnastpujcy sposb. Umiowani bracia! Wiem, e s midzy Wami rwnie tacy, dla ktrych wchrzecijastwie najdrosza jest jego wita tradycja, stare symbole, stare pieni imodlitwy ikony iranga liturgii. Iwrzeczy samej, c moe by droszego dla religijnego czowieka? Wiedzcie zatem, umiowani, e dzi podpisaem ustaw izostay przeznaczone ogromne rodki na stworzenie wiatowego Muzeum Chrzecijaskiej Archeologii wcelu zebrania ichronienia pamitek kocielnej przeszoci... Bracia prawosawni! Kto znajduje upodobanie wmojej decyzji, kto zserca moe nazwa mnie swoim prawdziwym wodzem iwadc, niech tu przyjdzie!... Przypomina si tum ydw, ktrzy wanie to uczynili, chcc osdzi Krla ydowskiego, gdy klli si przed Piatem, wyznajc, e nie maj innego wadcy prcz cezara... USoowjowa wmomencie, wktrym wiksza cz hierarchw, poowa dawnych starowiercw iponad poowa prawosawnych kapanw, mnichw iwiernych, wesza na trybun, wsta starzec Jan izawiadczy, e w chrzecijastwie najdroszy ze wszystkiego jest Chrystus. Przynajmniej wodniesieniu do prawosawia polityka soowjowskiego antychrysta jest ju realizowana: prawosawie jest sukcesywnie zaganiane do etnograficzno-rytualnego rezerwatu. Mona mwi lub pisa oobrzdach itradycjach nie wolno (wprasie czy szkole) mwi owierze. Niedawno na pewnym zjedzie monarchistw, na ktrym ztrybuny nieustannie dwiczaa triada prawosawie samodzierawie narodowo, spostrzegem, e trzy cakiem
O naszej klsce

mie iinteligentne kobiety zoywieniem we trjk czytaj ksik pod tytuem Magia runiczna, przy czym jawnie traktoway j jako naukowe kompendium. Poprosiem te aktywistki rosyjskiego odrodzenia, by chocia tutaj nie swawoliy zszatanem. Odpowiedziay zgbokim przekonaniem, e trzeba wszystko wiedzie! ze wszystkim si zapozna!. Tak, to prawda, ale kiedy je zapytaem, czy znaj Ojcze Nasz albo dziesi przykaza,

By pozosta samym sob, bez wzgldu na okolicznoci, trzeba posiada jaki fundament. Ten wanie wewntrzny fundament stara si zniszczy duch czasu, nieustannie wpajajc nam, e Koci powinien dogania nasze czasy.
odpowiedziao mi milczenie... Stopniowo wic chrzecijanie zapominaj, co to znaczy by chrzecijaninem. W cigu ostatnich stuleci chrzecijastwo byo nieustannie pustoszone przez owieceniowy racjonalizm. Teologowie (protestanccy ikatoliccy, aw lad za nimi rwnie prawosawni) starali si racjonalnie ugruntowa wiar chrzecijask. Mistyka zostaa starannie odparowana. Sakramenty zamieniono wobrzdy, ate zkolei wbibli dla analfabetw, czyli wwyjanianie tekstw biblijnych przy pomocy gestw. Oczyszczone ztego, co magiczne (czyli zwszechogarniajcego nasycenia Nadprzyrodzon Obecnoci), chrzecijastwo stao si zbyt racjonalne. Ikiedy Europejczycy odkryli gbi ascetyki imistycyzmu Wschodu, wwczas zaczli si we wpatrywa, nie podejrzewajc nawet, e ich wasna ascetyka imistyka znajduje si wKociele. Take dzisiaj religijna wiadomo niechrzecijan wrcz poraa swoj niekonsekwencj. Jeli rzecz dotyczy prawosawia, wwczas obwinia si go omagiczny stosunek do wiary iprzerost rytuau. Ale ci sami ludzie, gdy maj do czynienia ze wiatem niechrzecijaskich, pogaskich iszamaskich praktyk, s zdecydowani dostrzec ezoteryczny sens najdziwniejszych obrzdw iuzna za nader poyteczny pogaski zwyczaj nasycania jakiegokolwiek przedmiotu jakkolwiek energi. Tymczasem wielu chrzecijan nie rozumie, e protestantyzacja prawosawia to lepy zauek,

87
dlatego e czyni nas bezbronnymi wobec odradzajcego si pogastwa. Przyszoci myli religijnej staje si filozofia kultu. Wystarczy moralizowa, wobrzdach widzie jedynie symbole, aw liturgii tylko kazanie. Przyszed wrg owiele straszniejszy ni racjonalizm. Podczas gdy my udowadnialimy, e nasze obrzdy nie s magi, nadesza prawdziwa magia. Ibroni si przed ni trzeba nie sowem, lecz ask. Chrzecijanie, ktrzy pozostali jedynie ze Spoeczn Nauk Kocioa wrkach oraz zrozwaaniami ochrzecijaskim rozumieniu praw czowieka; chrzecijanie, ktrzy wstydz si wody wiconej oraz literalnego pojmowania sw Zbawiciela oprzemienieniu chleba iwina wJego ciao ikrew nie bd wstanie oprze si atakowi okultystycznych si. Wanie si, ywiow, anie po prostu propagandy. Popycha si nas wstron reform. To prawda, kiedy organizm yje, wwczas si rozwija. Ale nie mamy wraenia, e owe zachty pochodz zawsze od ludzi yczcych dobra Kocioowi inie ma adnej pewnoci, e wszystkie postulowane reformy bd dla Kocioa poyteczne. Mwi si nam, e jeli Koci rozpocznie reformy, wwczas znikn wszystkie zarzuty pod jego adresem. Mwi si nam, e jeli Koci zacznie reformy, bdzie to oznak jego ywotnoci. Ale wrzeczywistoci jest zupenie na odwrt: eby zosta dzi zwolennikiem reform, wystarczy sama wraliwo, sugestywno, wspczesno. Nie potrzeba mstwa do tego, by pyn zprdem, by cieszy si pochwaami niewierzcych, by by komplementowanym przez neopogan zpowodu swojej tolerancji iotwartoci12. Ale by pozosta samym sob, bez wzgldu na okolicznoci, trzeba posiada jaki fundament. Ten wanie wewntrzny fundament stara si zniszczy duch czasu, nieustannie wpajajc nam, e Koci powinien dogania nasze czasy, e miar dla chrzecijastwa powinien by postchrzecijaski wiat, aw adnym wypadku nie Ewangelia. Wjzyku dzisiejszej prasy mnymi nazywa si apostatw, dezerterujcych bezpiecznie przy aplauzie publiki, za bezwolnymi ugodowcami (niewacymi si narusza dogmatw kocielnych tradycji) tych, ktrzy pozostaj wierni prawosawiu. Sprowadza si chrzecijastwo do sw, asowami mona gra. Wpostmodernistycznej cywilizacji zamiana znacze przychodzi tak
12 Wszystko co martwe pynie z prdem, pod prd moe pyn jedynie to, co ywe. (G.K. Chesterton, Wiekuisty czowiek). O naszej klsce

niezauwaalnie, e czowiek sam nie zauwaa, kiedy znalaz si po innej stronie sporu. Itak na przykad chrzecijaski (lub moe antychrzecijaski? jak tu si zorientowa?) publicysta Jakov Krotov opisuje pewien incydent, ktry wydarzy si, gdy parafianie odebrali oddany im budynek cerkwi od poprzedniego uytkownika: Wsplnota dokonaa przejcia czci pomieszcze, dopuszczajc si aktu wandalizmu rozbijajc wszystkie toalety wtechnikum13. Ubikacje do tej pory stay wotarzu. Ale aktem wandalizmu okazao si nie umiejscowienie toalety wotarzu, ale to, e wierni uniemoliwili jej dalsze funkcjonowanie... Trzeba zrozumie, e krlestwo antychrysta nie zostanie ustanowione wsposb zewntrzny, przy pomocy cudw. Nie wtargnie wnasz wiat zpodziemnej gbi. Ono stopniowo dojrzewa wludzkim spoeczestwie. Gdyby przeoy obecne wBiblii obrazy krlestwa antychrysta na jzyk politologii, zobaczylibymy, e jest to przede wszystkim krlestwo ekumeniczne, wznaczeniu: obejmujce ekumen, wiat tej kultury, wktrej yj lub mog y chrzecijanie. Krlestwo antychrysta moe by wpeni globalne moe obejmowa rwnie te rejony Ziemi, te narody ikraje, wktrych nie ma Kociow chrzecijaskich. Jednak jeli tam Syn Boy itak albo nie zosta przyjty, albo zosta odrzucony, lub jest nieznany, lub wkocu zapomniany, to po co traci siy na zewntrzne podporzdkowanie tych rejonw zachodnim, antychrzecijaskim siom? Dlaczego powiedziaem zachodnim? Dlatego, e krlestwo antychrysta powinno by globalne, natomiast globalna wadza wymaga najwyszej techniki rzdzenia izakada istnienie wystarczajco rozwinitego aparatu wadzy. Awanie zachodnia cywilizacja wypracowaa technologi globalnej iskrupulatnej zarazem wadzy. Ani jedno zpoprzednich wiatowych imperiw nie dysponowao aparatem przymusu iwadzy tak silnym, eby rzeczywicie kontrolowa ycie swoich prowincji iobywateli. Wnajlepszym przypadku wadza ta okazywaa si kontrol nad yciem miejscowych elit. Obywatelowi nie czynio adnej rnicy, do ktrej ze stolic pyn jego podatki. We wspczesnym spoeczestwie zachodnim powstay takie techniki rzdzenia, ktre daj wadzom praktycznie peny dostp do informacji
13 J. Krotov, Riecenzja na statiu A. Kopakowa Riewansz, Moskowskij komsomolec, 19.09.1994.

89
okadej ze stron ycia obywatela, atake pozwalaj na byskawiczne docieranie rozporzdze najwyszej wadzy do ich wykonawcw (w czasach Gogola, jak pamitamy, od Petersburga do niektrych wielkich miast: choby trzy lata skaka nie doskaczesz). Oprcz tego rozwj ekonomii, jaki dokona si wcigu ostatnich stuleci, doprowadzi do penego uzalenienia czowieka od pastwa. Pierwszym krokiem na drodze do tego stanu byo zniszczenie naturalnej gospodarki ipowstanie rynkw regionalnych. Czowiek niewtajemniczony whandlowe relacje zmiastem nie by wstanie wykarmi swojej rodziny. Nastpnym krokiem byo stworzenie rynkw oglnonarodowych. Miasto czy okrg, ktre nie uczestnicz woglnonarodowym handlu, s pustoszone iostatecznie trac zarwno ekonomiczn, jak ipolityczn niezaleno. Wkocu wXX wieku powsta oglnowiatowy system ekonomiczny iteraz cay kraj, ktry odmwi uczestnictwa wrynkowej grze, rwnie nie moe utrzyma swojej niezalenoci. Z punktu widzenia ekonomicznej efektywnoci jest to nadzwyczaj skuteczny system. Jednak stwarza on jedn okoliczno, ktra moe okaza si fatalna dla koca historii: czowiek straci nawyk samodzielnego ycia. Stopie jego zalenoci od wiata zewntrznego nie zmala, ale wzrs wielokrotnie. Czowiekowi wspczesnemu zagraaj niebezpieczestwa, oktre czowiek yjcy wspoeczestwie tradycyjnym si nie niepokoi. Dzisiejszy czowiek jest nie tylko zaleny od pogody iywiow, ale take od stawek benzyny, gazu, ciepa ienergii, ateraz jeszcze od potoku informacji. Odczenie jednej zarterii zasilajcych mieszkanie, miasto, region czy kraj, prowadzi do wymierania ich mieszkacw, nawet mimo istnienia takich warunkw, ktre uczyniyby bogatymi tradycyjne gospodarki. Dzi chrzecijanie czsto widz niebezpieczestwo iznaki antychrysta wtowarowym kodzie paskowym, albo welektronicznych kartach kredytowych. Wierzy wto, e jakie paski czy znaki mog wpywa na sumienie czowieka, to niedopuszczalnie wiele skada na karb magii iidoli (nie ma na wiecie ani adnych bokw, ani adnego boga, prcz Boga jedynego 1 Kor 8,4). Jednak rynek elektroniczny niesie sam wsobie okrelone niebezpieczestwo. Najmniejszy zakup moe by watwy sposb kontrolowany. Wspoeczestwie konsumpcyjnym kupno isprzeda s najwaniejsz czci ludzkiego ycia, aelektroniczny pienidz czyni je wpeni transparentnym.
O naszej klsce

A teraz wyobracie sobie, e pastwo znowu ma jasno wyraone ideologiczne priorytety. Idla ich realizacji posuguje si wspczesnymi mechanizmami kontroli publicznego iprywatnego ycia obywateli. WZwizku Sowieckim rozpowszechnione byy dobrowolno-przymusowe ofiary wrodzaju konfiskat pastwowych, obligacji iwpat na rnego rodzaju masowe dobrowolne stowarzyszenia. Jeli kto uchyla si od ofiar na DOSAAF, na jego relacj zpastwem kad si pewien cie. Ale sama sowiecka, totalitarna rzeczywisto jest niczym wicej jak tylko cieniem nadchodzcego nowego wiata. I oto nagle wtym nowym wiecie, wrezultacie naturalnej katastrofy albo ataku terrorystycznego zostaje zniszczony, zamy, paac Lamy wLhassie. Wielki pomnik architektury, witynia uznana za oglnoludzkie dziedzictwo iwpisana na list UNESCO. Wszystkie rodki masowej informacji, aw zwizku ztym caa ludzko znajduj si wszoku. Publicyci s zdecydowani odbudowa wityni. Wychodzc naprzeciw smutkowi obywateli, oglnowiatowe pastwo, samo lub za porednictwem jakiej nieoficjalnej jednak bardziej ni wpywowej fundacji, rozpoczyna po caym wiecie zbirk pienidzy na odbudow buddyjskiej wityni. Kady ma obowizek ofiarowa niewielk sum nie wicej ni dolara. Ale grosz do grosza... Czy chrzecijanin moe dawa ofiary na budow pogaskiej wityni? Jeli zatem elektroniczne pienidze wsposb jasny wiadcz, e nie wpaci wymaganego dolara na fundusz odbudowy Lhassy, jego religijno-polityczna praworzdno od razu staje si wtpliwa. Okazuje si by czowiekiem niewystarczajco tolerancyjnym inie do otwartym, azatem jawi si jako rdo potencjalnej agresji (w jednej znajbardziej wpywowych wspczesnych sekt wkociele scjentologicznym istnieje nawet specjalny termin na okrelenie takich ludzi: PN potencjalne rdo nieprzyjemnoci). Do zada administracyjnej techniki naley ju uczyni jego ycie wystarczajco nieprzyjemnym. Na przykad jeli jest uczonym, zawsze mona odmwi mu przyznania grantw (stypendiw naukowych) na przyszy rok. Take aktywno wsferze prywatnego biznesu go nie ocali. Czy moemy zatem by pewni, e na tych realnie istniejcych icoraz mocniejszych narzdziach wadzy nie spoczn kiedy ze rce? W poowie XX wieku ludzie zaczli si zastanawia nad moraln odpowiedzialnoci uczonych przyrodoznawcw. Nie kade odkrycie jest na tyle neutralne, by mona je byo wita bez chwili zastanowienia, co by si stao, gdyby przypadkiem dostao si wrce kogo oprzytpionym zmyle moralnym. Wspczesna eschatologia chrzecijaska take coraz dobitniej

91
ostrzega, e ludzka historia nie daje adnych gwarancji, e wspczesne, coraz bardziej efektywne techniki rzdzenia, kontrolowania ycia ludzi oraz technologia ksztatowania zbiorowej wiadomoci mog pewnego razu obrci si przeciwko samemu czowiekowi. Zamy, e wspczesne demokracje naprawd kieruj si wol wikszoci. Jednak owa wikszo nie wypracowuje sama swoich przekona,

Spjrzcie na sprawy szerzej! Nie ograniczajcie si do jakiego jednego okrelonego punktu widzenia wtej materii. Pluralizm powinien przej zogu spoeczestwa do poszczeglnych umysw kady czowiek powinien zacz wierzy od razu wkilku bogw.
rwnie religijnych. Przekonania, ktre nazywa swoimi, s mu podawane za pomoc rodkw masowej informacji. Mamy tu do czynienia zjeszcze jedn cech odrniajc spoeczestwo nowego wieku od spoeczestw tradycyjnych. Cywilizacja informacyjna czyni moliwym aktywne ksztatowanie wiatopogldu ludzi. Nie bez powodu rewolucja kulturalna jest jedn zpierwszych akcji kadego reimu totalitarnego. Wszystkich ludzi trzeba nauczy alfabetu, aby wszyscy mogli czyta rzdowe gazety ieby wszystkim mona byo wypra mzgi. Owiecenie kulturowe stawia sobie za cel nie zaznajomienie ludzi zklasyk wiatowej kultury, aprzeciwnie: ma wnich wyrobi nawyk karmienia si produktami propagandy. To wostatecznym rozrachunku jest jego celem jeszcze bardziej oddali czowieka od owej klasyki iwyrwawszy go znormalnego ycia itradycyjnego systemu wartoci, pogry wwiecie piknych cytatw. Za spraw rewolucji kulturalnych XX wieku (z prbami takich rewolucji mielimy do czynienia wNiemczech iFrancji wczasach Kulturkampfu isekularyzacji) wwiecie pojawi si nowy ustrj spoeczny. Wczeniejsza historia znaa autorytarne reimy, kontrolujce zewntrzn,
O naszej klsce

ekonomiczno-polityczn stron ycia swoich obywateli, jednak dokonywao si to wpewnych ramach, wcelu potwierdzenia lojalnoci. wiat gazet ikulturalnej owiaty, wiat radia imasowych partii stworzy moliwo powstania nowego totalitarnego spoeczestwa. To spoeczestwo wymaga realnej jednomylnoci. Wypowiadajc si wkategoriach politologicznych, krlestwo antychrysta naley nazwa nie tylko globalnym iautorytarnym, ale nadto totalitarnym. Pastwo to roci sobie prawo do kontrolowania przekona swoich obywateli. Apokalipsa wyraa to wznamienny sposb, mwic oznamieniu, ktre antychryst umieci na czole iprawej rce czowieka (Ap 13,16-17). Prawica jest obrazem dziaania, czoo myli. Gos wyborcw zaley od opinii rodkw masowego przekazu. Aod kogo zale rodki masowego przekazu? Szef telewizji czy redaktor gazety nie s przecie wybierani przez spoeczestwo. Telewidzowie gosuj pilotami? Ale przecie rzadko dokonuj oni tego gosowania, kierujc si zazwyczaj tym, co bardziej interesujce lub raczej bardziej szokujce. Wten sposb, przy odpowiednim nakadzie pienidzy iprofesjonalizmu, mona stworzy telewizj propagujc wiatopogld, ktrego bezporednio nie przyjaby wiksza cz telewidzw, jednak stopniowo mona ich wten sposb przyuczy do nowego sposobu mylenia14. Proces sekularyzacji, ktry wXX wieku zosta na Zachodzie wsparty przez elity informacyjne, postpuje niemal lawinowo. Oznacza to, e mechanizmy demokratycznego gosowania waden sposb nie mog sta si gwarantem tego, e wadza nie dostanie si wrce grup jawnie antychrzecijaskich. W planie ziemskiej historii chrzecijastwo przegra chociaby dlatego, e wrywalizacji
14 Na ile niezalenie od opinii czytelnikw gazet mog si prowadzi demokratyczni dziennikarze, wida chociaby na przykadzie tego, wjaki sposb moskiewskie gazety nawietlaj tematyk kocieln. Wedug bada przeprowadzonych przez Instytut Bada Demograficznych iSocjologii, wikszo moskwian (59,5 procent) zgadza si ztym, e pastwo powinno finansowa Koci (por. Moskowskije nowosti, 4.02.1996). Wtym samym czasie prawie wszystkie demokratyczne wydawnictwa wMoskwie nieustannie wystpoway zgwatown krytyk kadego przykadu wspierania Cerkwi Prawosawnej przez wadze. Podobnie te ludzie zajmujcy si tematyk religijn wmoskiewskich rodkach masowego przekazu d nie do tego, by broni opinii wikszoci, ale do tego, by narzuci jej swoje (w wikszoci przypadkw radykalnie antychrzecijaskie) przekonania.

93
ztelewizj Koci nie moe nie przegra (a takiego zmasowanego naporu antychrzecijaskich si, zjakim mamy do czynienia dzisiaj, telewizja nie prowadzia ani wczasach Chruszczowa, ani wczasach Breniewa). Siy te nie pozwol ateistycznemu spoeczestwu sta si spoeczestwem prawosawnym. Zatrzymaj go na poziomie neopogastwa ijest ku temu masa powodw. Jednym znich jest to, e spoeczestwo postchrzecijaskie nie cierpi, by jego czonkowie posiadali jakiekolwiek gbokie przekonania, azwaszcza przekonania chrzecijaskie. Pewnego razu, podczas spotkania zprzywdcami amerykaskich misji protestanckich wRosji, powiedziaem, e wnaszym kraju nie ma tradycji pluralizmu, wktrym od pocztku bya wychowywana Ameryka. Odpowied, jak usyszaem, bya zupenie nieoczekiwana: wsekrecie powiedziano mi, e wdzisiejszej Ameryce rwnie nie ma adnego pluralizmu. Przecie pluralizm polega na wraliwoci na przekonania drugiego czowieka, natomiast wAmeryce mass media uwaaj wyraanie jakichkolwiek przekona za co wzym tonie. Ten pluralizm, ktry powstaje dzisiaj wAmeryce, pewien student zuniwersytetu Stanforda opisa wnastpujcy sposb: Kiedy prbuj wyrazi swoje zdanie, wwczas wykraczam poza przyjte normy. Chrzecijanom okazuje si tolerancj, jednak wzamian powinni zrewanowa si milczc akceptacj15. Jeli chrzecijanin prbuje osdzi homoseksualizm lub aborcj, wwczas od razu wskazuje mu si jego miejsce ioskara oniepoprawno. Ci, ktrzy trzymaj si dzisiaj ciasnych chrzecijaskich pogldw, maj coraz mniejsze szanse na zrobienie kariery. Spjrzcie na sprawy szerzej! Nie ograniczajcie si do jakiego jednego okrelonego punktu widzenia wtej materii. Pluralizm powinien przej zogu spoeczestwa do poszczeglnych umysw kady czowiek powinien zacz wierzy od razu wkilku bogw. Wasyl Rozanow wyrazi to wstwierdzeniu, e wzorowy inteligent rano wierzy wNietzschego, wporze obiadowej wMarksa, awieczorem wChrystusa. Chesterton wymiewa podobn szeroko horyzontw wobrazie Richarda Whitea, ktry wanie si nawrci, ale co tydzie zmienia konfesj16. O nadejciu pseudochrzecijaskiego omamu ju wXIX stuleciu uprzedza Chomiakow: wiat utraci wiar ichce posiada jakkolwiek religi. wiat potrzebuje religii wogle. Wanie ta forma jakiejkolwiek religii coraz
15 P. Jones, The Gnostic Empire strikes back, Phillipsburg 1992, s. 86. 16 G.K. Chesterton, Izbrannyje proizwiedienia w4. tomach, t. 3, Moskwa 1994, s. 56. O naszej klsce

natrtniej przypomina osobie we wspczesnej Rosji: trudno znale szkoln nauczycielk czy dziennikark, ktra nie mwiaby osobie, e wanie znalaza drog do tego, by poczy duchowo prawosawia zduchow mdroci Wschodu. Niezachwiana pewno sowieckich wyksztaciuchw wto, e kada duchowo jest dobrem, wniesie swj wkad wzwycistwo ery Wodnika... Taka religia wewntrznego pluralizmu, religijnej wszechjednoci iduchowej szmiry, stanie si wanie oglnie obowizujc religi przyszoci. Wdemokratycznym spoeczestwie, jak wiadomo, wkwestii pluralizmu dwch zda by nie moe. ycie bez przekona (wedug diagnozy Carla Gustawa Junga, takie ycie prowadzi do schizofrenii) zaczyna si uwaa za norm. Jednak czowiek majcy religijne przekonania, ktry nie jest gotw zmienia ich przy okazji kolejnego wydania gazety czy te spotkania zkolejnym dyskutantem, taki czowiek postrzegany jest jako zagroenie dla porzdku spoecznego. Niedugo ju pewnie za normalny izdrowy stan bdzie si uwaa wiar we wszystko, podczas gdy wierno wycznie Ewangelii bdzie diagnozowana jako natrctwo nadrzdnej idei. Odpowiednio, taki optany Ewangeli czowiek bdzie postrzegany jako rdo agresji. Dowiadczenia XX wieku

95
pozwalaj nam za powiedzie, czym to wszystko si skoczy. Wpowieci G.K. Chestertona Kula ikrzy rzdzcy wiatem antychryst przeforsowa swj projekt prawny. Zostanie teraz zorganizowana policja medyczna. Jeli uciekniecie, kady policjant bdzie mg was aresztowa, jeli nie bdziecie posiada zawiadczenia normalnoci17. redniowieczne przeytki mog by tolerowane tylko wtedy, gdy nie pretenduj do posiadania prawdy na wyczno. Oczywicie, kady ma prawo modli si iwierzy, jak mu si podoba... Ale nie naley publicznie manifestowa swojej niezgody na jasno wyraone denie spoeczestwa do religijnej wszechjednoci. Wierz jak chcesz, ale nie wolno ci polemizowa zinnymi wyznaniami. Acilej: mona nawet prowadzi polemiki, ale tylko zpozycji pluralizmu, tylko po to, by pognbi kolejn grupk fanatykw (niewane: krisznaitw czy staroobrzdowcw), rozszerzy swoj wiadomo iodrzuci te dogmaty, ktre mogyby prowokowa religijny podzia wspoeczestwie. Z tego wanie powodu stosunek do tolerancyjnego synkretyzmu powinien sta si jedynym kryterium spoecznej ipastwowej polityki religijnej. Jeli jaka grupa wyznaniowa nie okazuje entuzjazmu zpowodu dokonujcej si wanie wszechreligijnej syntezy, pastwo znajdzie sposb na to, by okaza jej swoje niezadowolenie. Te ruchy religijne, ktre bd kontynuoway goszenie wasnej, narodowej lub religijnej odrbnoci, bd zmuszone do przyjcia bardziej demokratycznego ielastycznego stanowiska. Najwysz wartoci jest pokj midzy ludmi ieby nie dopuci do konfliktu, trzeba bdzie stoczy wojn omidzyreligijny pokj, tak e zniektrych religii nie zostanie kamie na kamieniu... Powinnimy walczy przeciwko rozbijaniu jednoci18. Ju dzi nietrudno dostrzec posacw przyszoci ludzi owiadomoci, ktra stanie si masow ipanujc wktrym znastpnych wiekw, wwieku antychrysta... Oto jeden zjego kliki: Mamy dzi do

Rola religii whistorii: kanalizuje agresj oraz jukierunkowuje.

17 G.K. Chesterton, Kula ikrzy, Moskwa 1990, s. 369. 18 Pisma Eleny Roerich 1929-1938, t. 2, s. 291. O naszej klsce

czynienia zreligijnym renesansem najstraszniejszym iniedocenianym niebezpieczestwem ze wszystkich globalnych niebezpieczestw, ktre na nas czyhaj... Wanie na tym polega rola religii whistorii: kanalizuje agresj oraz j ukierunkowuje19. Ze sw tego szanowanego psychologa wynika, e religia ma do czynienia jedynie zagresj, asama agresja zniknie, jeli si j skieruje przeciwko samej religii... Nawet dowiadczenie sowieckiej agresji antyreligijnej niczego nie nauczyo owego eksperta. Zapewne jego osobista

Czuj, e nadchodz czasy, kiedy chrzecijanie bd zbiera si na modlitw wkatakumbach, poniewa wiara bdzie przeladowana.
nienawi do Ewangelii jest tak wielka, e pozwala mu nie zwraca uwagi na to, co oczywiste. Taka przyszo ju miaa miejsce. Barbarzyskie imperium gotowe byo wczy Chrystusa do swojego oficjalnego panteonu na rwni zbogami ibokami innych plemion (i posg Chrystusa rzeczywicie pod koniec III wieku pojawia si czasami wrzymskim Panteonie). Ale chrzecijanom nie odpowiada taki kompromis. Odmwili uczestnictwa wpastwowych ceremoniach religijnych. Regularnie odmawiali oddawania boskiej czci imperatorom. Sprzeciw wobec religijnego pluralizmu okaza si zgubny: imperium rozpoczo trzystuletni wojn zKocioem. Chrzecijastwo zwyciyo. Ale miny wieki iniepostrzeenie wszystko znowu zaczo si zmienia. Przez lata iwieki wysiek wielu osb poddanych historycznemu procesowi przyblia moment, kiedy whistorii chrzecijaskiej ludzkoci zajdzie decydujca zmiana izajdzie ona tak, e bdzie niemal niedostrzegalna. Wiedmy, Wasza Wysoko, zawsze chc jednego itego samego, ale wrnych stuleciach dziaaj na rne sposoby mwi dobra istota wSrebrnym krzele C.S. Lewisa. Aw Listach Starego Diaba do Modego inny bohater, dowiadczony bies, mwi otaktyce tych procesw: Kierujemy strach kadego pokolenia przeciwko tym uomnociom, zktrych pynce niebezpieczestwo wdanym momencie jest najmniejsze ze wszystkich;
19 A. Nazaretian, Pochorony bogow. Libo oni sostojatsja, libo ciwilizacja pogibniet, Ogoniok 27/1995.

97
kierujemy jego zapa na te zkorzyci, ktre przybliaj je do tej szkody, jak my chcemy wyrzdzi danym czasom. Zabawa polega na tym, eby oni biegali zganicami wczasie powodzi iprzechodzili na t stron odzi, ktra ju niemal znajduje si pod wod. Tak wic wprowadzamy mod na ganienie entuzjazmu, jak zdarza si to wwczas, kiedy uludzi przewaa letnio iprzywizanie do spraw tego wiata. Obecnie, kiedy napeniamy ich bajronicznym temperamentem iodurzamy emocjami, moda przeciwstawia si ju elementarnej rozumnoci. Akiedy ju wszyscy ludzie gotowi s sta si albo niewolnikami, albo tyranami, gwny postrach czynimy zliberalizmu. I tak dzisiaj postrachem okazuje si religijna powaga iwierno wasnej duchowej tradycji. Przeciwstawiajcy si im leniwy relatywizm staje si norm. Wczasach, wktrych czowiek starannie prbuje nie zaglda za granic ziemskiego ycia, wszelka powana prba, by mwi oczasach ichwilach io koniecznej tragedii wiata, okazuje si, oczywicie, fanatyzmem. Czy mona mie nadziej, e przysze spoeczestwo nie podejmie stanowczych krokw wcelu walki zrasowym, religijnym inarodowym wykluczeniem? Jeeli faszyzmem nazywane jest goszenie narodowej ireligijnej wyszoci, to gdzie istnieje gwarancja, e kapan wTygodniu Triumfu Prawosawia, goszcy na ile prawosawne czytanie ikony jest teologicznie gbsze ibardziej ludzkie ni protestancki ikonoklazm, nie bdzie
O naszej klsce

pocignity do odpowiedzialnoci za propagowanie faszyzmu? Ajeli kapan powie, e chrzecijaninowi nie przystoi chodzi na lekcje tantryzmu ina seanse budzenia siy kundalini trzeba go bdzie, oczywicie, powstrzyma.

Jeli cyframi oznaczy religie monoteistyczne wkolejnoci ich zanikania (1-judaizm, 2-chrzecijastwo, 3-islam), to cakowite ich wyniszczenie bdzie rozoone wnastpujcym porzdku: 2-1-3.
Istnieje ju wystarczajco wiele praw ikodeksw pozwalajcych przeladowa organizacje religijne za naruszanie bezpieczestwa spoecznego igoszenie wrogoci religijnej. To, e owe rekomendacje iprzepisy istniej, nie oznacza, e natychmiast zaczn dziaa przeciwko chrzecijanom. Prawo teatru gosi jednak, e jeli na scenie wpierwszym akcie wiesza si strzelb, to wtrzecim akcie musi ona koniecznie wystrzeli. Jednak wtrzecim, anie pod koniec pierwszego. Tak jest te zhistori chrzecijastwa. Jeli nowy wiatowy porzdek wytoczy wojn nienawici religijnej (pomylmy: wzsekularyzowanym spoeczestwie, wspoeczestwie powszechnego materializmu yciowego urzdza si

99
wojn zreligijnym fanatyzmem!) to wczeniej lub pniej dojdzie do aresztowa. Strzelba ju niemal gotowa. Ktry akt trwa? Nie wiem. Moe pierwszy, moe ju pocztek trzeciego. Koniec kocw, strzelba, ktr wywieszono na scenie, niekoniecznie musi wystrzeli wtrzecim akcie by moe sztuka skada si zpiciu aktw. W 1900 roku Wodzimierz Soowjow widzia tylko, jak zaczynaj powstawa fabryki produkujce detale przyszej strzelby. Samego urzdzenia jeszcze nie byo. Rosja, atake wiat zachodni, tylko zewntrznie pozostaway chrzecijaskie. Wczerwcu 1900 Soowjow mwi do Wieliczki: Czuj, e nadchodz czasy, kiedy chrzecijanie bd zbiera si na modlitw wkatakumbach, poniewa wiara bdzie przeladowana. By moe mniej drastycznymi sposobami ni wprzeszoci, ale bardziej subtelnie iokrutnie: wymiewaniem si, kamstwem ifaszerstwami inie wiadomo czym jeszcze! Czy nie widzisz, kto nadciga? Ja widz, od dawna widz!20. I tak objawia si zwodziciel wiata, na podobiestwo Syna Boego (Didache). On nie wystpi jawnie przeciw Chrystusowi, nie bdzie Go jawnie gani. Bdzie kierowa pod Jego adresem faszywe pochlebstwa: Wielki Nauczyciel, Mj wielki poprzednik, wkrtce potem Ja wmoim poprzednim wcieleniu... Gwne rozrnienie midzy Chrystusem aJego antytez zteologicznego punktu widzenia polega na tym, e droga Chrystusa to droga kenozis, umniejszenia si. On, istniejc wpostaci Boej, nie skorzysta ze sposobnoci, aby na rwni by zBogiem, lecz ogooci samego siebie, przyjwszy posta sugi, stawszy si podobnym do ludzi (Flp 2,6-7). Jednak wsystemie New Age Zbawiciel jest produktem wznoszcej si ewolucji samego czowieka. Gosi, e przynis zbawienie pochodzce nie od Boga, ale od wiata. Tworzy soteriologi od dou, ktr przeciwstawia chrzecijaskiej soteriologii aski. Zpocztku bdzie wykazywa oznaki szacunku wobec chrzecijastwa, ale wkocu sam zdejmie mask iobjawi siebie jako tego, ktry si sprzeciwia iwynosi ponad wszystko, co nazywa si Bogiem lub tym, co odbiera cze, tak e zasidzie wwityni Boga dowodzc, e sam jest Bogiem (2 Tes 2,4). Wywyszy si jako szczyt ewolucji czowieczestwa, jako geniusz wiata, zobowizany tylko sam przed sob. Bdzie wymaga powanego traktowania jego religijnej misji. Wszyscy mieszkacy ziemi bd oddawa pokon wadcy (Ap 13,8). Jeli kto nie bdzie
20 W. Wieliczko, Wadimir Soowiow. iz itworzenia, Sankt Petersburg 1904, s. 170. O naszej klsce

przyjmowa jego wiatopogldu (piecz na czole) izakadanego przez niego sposobu ycia (piecz na prawicy) wimi pokoju izgody wszyscy zostan zabici, ktrzy nie oddadz pokonu obrazowi Bestii (Ap13,15)21. Nie bd si tutaj zajmowa tajemn liczb 666. Wydaje mi si, e nie ma tu adnej tajemnicy. Antychryst postawi na swoim dziele taki znak, dlatego e tak powiedziano wObjawieniu. Chociaby tylko zpowodu swojego cynizmu. Liczba przestaa ju by straszna. Jej uycie wiadczy bardziej oszerokoci horyzontw danej osoby, otym, e przezwycia ona przesdy22. Czy interesujca nas osoba nie bdzie rzeczywicie bardziej ni inni wolna od przesdw? Chrzecijaska gazeta napisaa, e okultyzm to ideologia antychrystyczna, aju Wodzimierz Awdiejew (skdind nazywajcy siebie zaratusztrianinem) cieszy si: W takim towarzystwie nie bdzie smutno. Ogosimy jeszcze konkurs na Antychrysta Roku ijeli si nas tak boj, to dlaczegby nie ozdobi si tym skandalicznym tytuem?23. Sam Awdiejew jest tylko niedouczonym chuliganem, ale fakt pozostaje: okultystyczna literatura nieustannie uczy ludzi tego, e owe symbole, ktre wchrzecijastwie s jednoznacznie ciemne, owija si wrne opakowania. Kiedy poczuj, e ich czas przyszed, prezydent ziemskiego globu znajdzie sposb, aby zademonstrowa trzy najdrosze sobie cyfry. Wkocu aposto Jan daje znak dlatego, by wanie po nim pozna antychrysta, anie po to, by lepiej go zamaskowa. Ijeli po tych cyfrach bdzie mona pozna antychrysta to musi to umie zrobi chrzecijanin, nawet niezbyt biegy wkryptografii. Ale zjedn myl Awdiejewa si zgadzam. Mwi on, e chrzecijaski Zachd straci poczucie duchowej gorliwoci ielementarny instynkt religijnej samoobrony24. To samo mona powiedzie oRosji. Ten pluralizm, to rozszerzenie religijnego horyzontu obrci si jeszcze przeciwko chrzecijanom. Tene Awdiejew wyznacza przecie dzie X na okrelon iniedalek dat: W 2004 roku zaczyna si nasza era era
21 Zewntrzna piecz niewtpliwie jest przejawem wewntrznego oderwania od Chrystusa. Moskiewski kapan Mikoaj Karasjew opowiada otakim zmieszaniu tego, co wewntrzne izewntrzne: Pewnego razu chrzciem dwie dziewczyny iu jednej znich zobaczyem piecz opacono. Bya to przepustka do jednego zrockowych klubw. Przy dalszej rozmowie okazao si, e dziewczyny interesuj si buddyzmem, poniewa jest on propagowana wklubie. Kiedy postawiem warunek: albo chrzest, albo klub zjego muzyk inauk jedna znich, ta zpieczci na rce, odmwia chrztu iucieka od chrzcielnej kpieli (Mikoaj Karasjew, Aspirantskij otcziot na tiemu Tieosofia iprakticzeskij okkultizm, Moskwa 1995, s. 9. 22 Na przykad Elie Wiesel, byy wizie nazistowskiego obozu koncentracyjnego, jeden zbardziej znanych ydowskich pisarzy, laureat pokojowej Nagrody Nobla (w 1986 roku, razem zAndriejem Sacharowem), nadzwyczaj wpywowy lider polityczny, pracuje pod takim adresem: 666. Fifth avenue, 10th floor, New York. Mgby wybra jakiekolwiek inne biuro wNowym Jorku. Ale dokona takiego gestu iuywa trzech szstek na wszystkich swoich pismach. 23 W. Awdiejew, Prieodolienie christijanstwa, Moskwa 1994, s. 99. 24 Tame, s. 110.

101
Wodnika. Astrologiczny znak wyranie mwi sam za siebie, poniewa trzyma wrkach dwa naczynia zwod, yw imartw, wyrwnujc poziom wody wobydwch. Nie zniesie on adnego Jedynego Boga25. Zatem do epoki totalnego pluralizmu zostao mniej ni 10 lat (tekst diakona Kurajewa pochodzi z1995 roku przyp. tum.). Dalszy program jest logiczny: Jeli cyframi oznaczy religie monoteistyczne wkolejnoci ich zanikania (1-judaizm, 2-chrzecijastwo, 3-islam), to cakowite ich wyniszczenie bdzie rozoone wnastpujcym porzdku: 2-1-3. Wydarzy si to wten sposb, dlatego e na dzie dzisiejszy nietradycyjne religie iwiatowy racjonalizm nabray ju dowiadczenia wwalce zchrzecijastwem, ai samo chrzecijastwo wcigu ostatnich 200 lat ju zdyo przywykn do przeladowa... Nadszed czas, by zniszczy makiety kartonowych idoli ipowrci do stanu wyjciowego pierwotnej bogoci, akosmiczna era Wodnika pomoe nam wtym... nie udcie si, tu nie moe by mowy nie tylko owybaczeniu, ale nawet olitoci26. Awdiejew to nie ekstremista ery Wodnika; on po prostu uwaa, e mona ju nie udawa. W kadym razie wida jasno, e nowy wiat bdzie kontrolowa pogldy ludzi ikierowa je wstron przeciwn chrzecijastwu. Nota bene, mona niemal dokadnie wskaza, jak zajdzie w akt odejcia od chrzecijastwa iprzejcia do magii. Przylec kosmici iobjawi, e Chrystus by jednym znich (niech bdzie, e najmdrszym inajlepszym). Przecie duchy potrafi obleka si wgst materi. Nie jest dla nich adnym problemem pojawienie si pod postaci smoka czy przepiknej dziewicy (przypomnijmy Kuszenie w. Antoniego). Dlaczego nie mogliby przyj ksztatu wiatowych, wspaniaych, mdrych zielonych ludzi? Idlaczego przy tym nie mieliby powiedzie, e to oni s tymi samymi kosmicznymi hierarchami, ktrzy kiedy od czasu do czasu uczyli czowieka prawidowego uycia rozumu?
25 Tame, s. 71. 26 Tame, s. 168-170. Sowa olitoci, ktrej nie bdzie, stan si szczeglnie znaczce, jeli si wspomni, e najaktywniejszym rozsadnikiem okultyzmu wRosji ina caym wiecie s szkoy walk wschodu. Dziennikarz pyta Michaa Krysina, prezydenta Rosyjskiej Federacji Sztuk Walki, wiceprezydenta wiatowej Federacji Karate Kio-kuszin: Michaile, bdc wyznawc buddyzmu, zniose wanie zasad ustanowion przez Chrystusa, e ucze nie moe by wikszy od mistrza. Przy czym wasz stosunek do prawosawia jest, powiedzmy sobie, chodny. Prawosawie jest poza mn. Ja jestem poza nim. Nie wolno kaza czowiekowi modli si do jakiego boga, zwaszcza do takiego, ktry przyszed ipowiedzia: Ja jestem Bogiem (...) Przecie sam czowiek jest Bogiem, kiedy osiga wczym mistrzostwo (Sowierszienno sekretno 3/1995). O naszej klsce

Odkrycie UFO iobcych cywilizacji bezsprzecznie dyskredytuje Objawienie. Ale jeli taka jest stawka, to poszukiwanie kosmitw, czyli nieczowieczych form inteligencji, nieuchronnie zakoczy si sukcesem. Chrystus ma wkosmosie, jak pamitamy, wielu wrogw. Apowietrze to wanie ich domena. A oni zwielk radoci poprawi Bibli ipodadz nowy sposb jej odczytania. Uka nowych Mahatmw, ktrych bd owieca poprzez swojego Krla wiata. Izacznie si siowanie zEwangeli. Chrystus nakarmi chlebami pi tysicy? Ja nakarmi sto tysicy! Polec wpowietrze! Chrystus wskrzesi trzech zmarych? Ja urzdz seans masowego wskrzeszania caych cmentarzy! Galilejczyk mwi, e Krlestwo moje nie jest ztego wiata? Moje krlestwo te nie jest zziemi, ale iziemi obejm we wadanie! Chrystus zmartwychwsta? Ja wogle nie zamierzam umiera! I jak gosi Biblia takiego ganienia Bg nie zniesie. Trzy ip roku naucza Zbawiciel. Jego zwierciadlane odbicie, antychryst, bdzie otwarcie naucza take trzy ip roku (1260 dni Ap 11,3). Pord chrzecijan zajdzie wielki rozam: na tych, ktrzy przyjm piecz Bestii, itych, ktrzy zbawi swoje dusze za cen banicji icierpie. W pocztku dni ostatecznych na ziemi zapanuje powszechny pokj ten pokj, oktry Chrystus si nie modli... Pokj za cen samego Chrystusa.

Nie musimy dziaa tak, aby prawda zatriumfowaa. Kazano nam przede wszystkimoniej wiadczy.
Przypomnijmy sobie sowa protopopa Awwakuma: Widzimy oto, jak nadchodzi zima, serce ozibo inogi si zmczyy. A zatem trzeba nam bdzie wypeni lekcj eschatologicznej etyki chrzecijastwa. Wte dni trzeba bdzie wspomnie yczenie mdrego rycerza, ktre goniec przekazuje ostatniemu krlowi wostatnim momencie ostatniej Bitwy: Byem znim wjego ostatnim momencie ida mi to poruczenie, ebym przekaza je Waszej Wysokoci: przypomnie, e wiaty si kocz, aszlachetna mier to skarb ikady jest wystarczajco bogaty, eby go kupi (C.S. Lewis, Kroniki Narnii). Etyka eschatologiczna (ktr Charles Pguy nazwa etyk heroicznego pesymizmu) wie, e wplanie ziemskiej historii chrzecijastwo przegra. Chodzi jednak oobron pewnej prawdy

103

metahistorycznej. Dlatego te rynkowa efektywno (co ja ztego bd mia?) nie jest ostatecznym kryterium, za caa liczba gazetowych batalionw iuniwersyteckich kohort, mobilizowanych przez prorokw nowej religii tolerancji religijnej, nie jest rozstrzygajcym argumentem. Ostatecznie byo tak ju zchrzecijanami: Wiedziaby Herod, e czym silniejszy, tym bardziej nieunikniony cud (Josif Brodski, Boe Narodzenie1972). Zatem moje apokaliptyczne rozwaania prowadz do tego, e przed teozofi iokultyzmem (take winnych formach ipod innymi nazwami) istnieje przyszo. Inna sprawa, e widz takie zdanie iu profesora sankt-petersburskiej Akademii Duchownej, archimandryty Michaia, ktry wczasie Iwojny wiatowej, zwracajc si podczas publicznych wykadw do materialistw iateistw, mwi: Zwyciycie, ale potem wszystkich zwycizcw zwyciyChrystus. Lub, jak mwi otym Henri de Lubac: Nie musimy dziaa tak, aby prawda zatriumfowaa. Kazano nam przede wszystkim oniej wiadczy27. Nota bene greckie sowo martiros znaczy wiadek, aw jzyku rosyjskim tumaczy si je jako mczennik, poniewa wiadkami nazywano wdawnej Cerkwi ludzi, ktrzy ponosili mier za swoj wiar.
27 M. de Lubac, Paradoxes, Pary 1959, s. 48. . O naszej klsce

I tutaj napotykamy bardzo wan kwesti chrzecijaskiego sprzeciwu wobec antychrysta. Tutaj znajduje si odpowied na pytanie oto, jakimi rodkami moemy przeciwstawi si apokaliptycznej Bestii. Trzynacie rozdziaw Apokalipsy mwi odwch bestiach: jedna wychodzi zmorza, druga zziemi. Ojciec Sergiusz Bugakow wyjania, e pierwsza wychodzi zImperium Rzymskiego (rdziemnomorze), druga zAzji. czc te dwa symbole razem, mona powiedzie, e antychryst czy zachodnie, rzymskie rozumienie administracyjnej kontroli iorganizacji spoeczestwa zwadaniem wschodniego okultyzmu28. Ta jego myl moe znale swoje potwierdzenie wproroctwach lamaizmu, ktre gosz oglnowiatowe panowanie lamaizmu wraz zpojawieniem si Taszy-lamy Panczen Rimpocze (Skarbu Wielkiej Mdroci). Ten Skarb powinien pojawi si w dalekim kraju ipojawi si jako wielki wyswobodziciel, zmieni swoj wszechmocn rk wszystkie bdy iwszelk ignorancj wiekw29. Tak wic nie tylko Bugakowowi przysza do gowy myl otym, e odnowiciel pogastwa wEuropie Zachodniej powinien czerpa swe nauki zgbin Azji. Bawatska take konkretyzuje (niemal wstylu Trzech rozmw Soowjowa) ostatni akt historii wiata: Wwczas nastpi nowe wtargnicie Attyli zDalekiego Wschodu. Miliony ludzi zChin iMongolii naraz, pogan imuzumanw, wyposaonych przede wszystkim wmiercionone rodzaje strzelb, wynalezionych przez cywilizacj iwysiek Wschodu przy pomocy piekielnego ducha handlu imioci do pienidzy, przybd na Zachd. Dlatego dobrze wyksztaceni przez zabjcw chrzecijan, wedr si ipodbij rozkadajc si Europ, podobni do nieujarzmionego potoku30. Te panmongolskie thrillery byy naturalne wXIX wieku, kiedy wydawao si, e pogastwo tylko zzewntrz, jedynie si ora moe pokona Zachd. Dzisiaj oczywistym jest, e nowe pogastwo wogle nie musi polega na zbrojnym najedzie ze Wschodu. Antychrystowi rodzcemu si na Zachodzie Koci nie moe przeszkodzi wuyciu zachodniego, wieckiego narzdzia pastwa. Take katolicy nie mog ju wpywa na polityczny klimat wpastwach Zachodu. Protestanci s zbyt rozdrobnieni. Prawosawni za nigdy nie mieli ochoty na udzia wwielkiej polityce. Ale Koci nie musi przeciwstawia si okultystycznej wadzy antychrysta. Moemy ipowinnimy sprzeciwia si temu, kogo Bawatska mianuje
28 S. Buhakow, Apokalipsa Jana, Moskwa 1991, s. 109. 29 E. Bawatka, Skriali karmy, s. 489-490. 30 E. Bawatka, Skriali karmy, s. 83-84.

105
wschodnimi bezbonikami. Nie toczymy bowiem walki przeciw krwi iciau, lecz przeciw Zwierzchnociom, przeciw Wadzom, przeciw rzdcom

W pocztku dni ostatecznych na ziemi zapanuje powszechny pokj ten pokj, oktry Chrystus si nie modli... Pokj zacen samego Chrystusa.
wiata tych ciemnoci, przeciw pierwiastkom duchowym za na wyynach niebieskich (Ef 6,12). Wydaje mi si, e wtej myli Apostoa naley podkreli, i Koci prowadzi wojn nie zwadcami dzisiejszego wiata, ale zwadcami tego wiata dzisiejszego. Wpierwszym wariancie Koci przeksztacaby si wbanaln struktur niezgody. Wdrugim przeciwstawiaby si nie czasom dzisiejszym jako takim, ale owej duchowej ciemnoci, ktr rozprzestrzeniaj antychrzecijascy wadcy tego wiata. Idlatego chrzecijanie zwyciyli Nerona nie wreferendach inie przy pomocy praworzdnych posuni. Nie pisali adnych demaskatorskich pamfletw onaduyciach rzymskiej biurokracji io ograniczeniu praw kresowych ludw Imperium. Koci zwyciy modlitw itwardym mczeskim wyznawaniem formuy: Nie ma pana poza Chrystusem. Wezwania do politycznego sprzeciwu idzisiaj s nieomal bezuyteczne. Dowiadczenie polityczne wrogw Kocioa jest wyranie wiksze ni hierarchw. Poza tym, walczc ze zem, atwo zarazi si jego chorob. Na przykad walczc zmagi, przeciwstawi mu magi prawosawn. Take prosty zewntrzny aktywizm sprzeciwu moe przywie do wewntrznego rozgoryczenia, anawet pychy (Jestem bojownikiem za Chrystusa!). Tym, jak przypuszczam, motywowane s trzewice sowa Ignacego Brianczaninowa: Nie pozwl sabej rce swojej spowodowa wikszego odstpstwa. A zatem, czy nie byoby dobrze, gdyby chrzecijanie usyszeli wostatnich dniach Boych przestrog: Nie walczcie inie bjcie si wielkiej dzisiejszej mnogoci, bo to nie wasza wojna, lecz Boga. Cay Izrael nie usysza tego ostrzeenia ipopeni bd nierzadko utosamia zwycistwo Boga
O naszej klsce

zwasnym. Ten bd cigle powtarzamy. Nie nasza wiara, nie nasze idee, nie nasz Koci zwyciy. Zwyciy Bg. Idaj Boe by wtym Jego zwycistwie razem zNim. Daj Boe, abymy dopki bije nasz yciowy puls, wnaszych nadziejach, miociach ideniach byli razem zBogiem, eby tak byo rwnie ztym wiatem, ktry Bg wtedy stworzy. Ale to nie bdzie nasze zwycistwo. Itrzeba si modli oprzyjcie Jego Krlestwa, anie naszegopanowania. W II wieku w. Justyn Mczennik mwi specjalnie, e nie za panowania chrzecijan ustan przeladowania Kocioa: Przeladowania bd trway tak dugo, dopki nie przyjdzie Pan iwszystkich nie oswobodzi31. Tak speni si przepowiednia dawnych czcigodnych Ojcw oczasach ostatecznych: Naszej sprawy nie bd znali ci ludzie, ale przyjdzie na nich pokusa ibd wierni wtym kuszeniu, oka si lepsi od nas inaszych ojcw32. Postu imodlitwy pierwszych chrzecijaskich pokutnikw nie mog ju naladowa chrzecijanie czasw ostatecznych. Iwszyscy ci nieposzczcy, niemodlcy si, nieasceci, wedug tego, co przewidzieli dawni chrzecijanie, bd obleczeni wKrlestwie Niebieskim wiecami wikszymi ni mnisi zinnych czasw, jeli po prostu obroni Wiar inie sprofanuj duszy idolami. Biblia koczy si Apokalips, aApokalipsa, znajdujc si na kocu ludzkiej historii, pokazuje nie Krlestwo Boe (tutaj na ziemi: wyciu, wpolityce, wkulturze, wstosunkach midzyludzkich), ale krlestwo antychrysta. Chrystus, mwic oznakach swojego Drugiego Przyjcia, oznakach koca historii ikoca wiata, znajduje dla apostow tylko jedn nauk: tak, bdzie ciko, ale cieszcie si, e to koniec. To ju niedugo. To, czego oczekuje si od chrzecijan werze Wodnika to po prostu wytrwa. Wbrew wszystkiemu nie zaprze si Chrystusa sowem, uczynkiem, myl inie uczestniczy wokrutnych igrzyskach. Mczennik to nie tylko ten, ktry idzie na szafot. Jeli chrzecijanin ma raka ilekarze s bezsilni, ale krewni przekonuj go, e powinien uda si do potrzsajcego uzdrowiciela, to wprzypadku odmowy przyjmie on wieniec mczestwa. Jeli dyrektor fabryki zapala si do scjentologii inakazuje rano wszystkim medytowa, odejcie ztakiej pracy to take wyznawanie Chrystusa. Kiedy na wszystkich kanaach Eurowizji bd pokazywa obcych przynoszcych ogie znieba imwicych oEwangelii, achrzecijanin bdzie uparcie powtarza wswoim sercu Symbol Wiary to take bdzie wiadectwem. Jeli krisznaita zumiechem ofiarowuje chrzecijaninowi na ulicy pierogi (czyli pokarm wczeniej przyniesiony jako
31 Cyt. za: F. Farrar, Pierwyje dni christianstwa, Sankt Petersburg 1892, s. 714. 32 Driewnij Paterik, Moskwa 1899, s. 341.

107
ofiara dla Kriszny), aten znajdzie wsobie si, by wbrew powszechnemu oburzeniu odmwi takiego poczstunku ofiary dla idola (patrz: Dz 15, 29) take to bdzie aktem sprzeciwu wobec wadcw tego wiata. Teraz chrzecijanie zwykli si modli oodsunicie czasw ostatecznych. Tymczasem Apokalipsa icaa Biblia zawieraj si wwezwaniu Przyjd, Panie Jezu. To, co najwaniejsze, zawiera si wprzyjciu Boga wfakcie, e On przyszed, anie wtym, e mimo Jego przyjcia wszystko zostao zniweczone. Przecie Chrystus powiedzia oznakach koca: Kiedy zacznie

O naszej klsce

si spenia wszystko to, mdlcie si, poniewa blisko jest wasze zbawienie. Mdlcie si to znaczy wy, ktrzy teraz jestecie przygici do ziemi, umczeni zpowodu tego, e zapomnielicie oBogu, pokocie si, powstacie ipodniecie si na duchu. Na zakoczenie chciabym zwrci uwag na to, e praktycznie nie zajmowaem si interpretacj Apokalipsy. Nie wiemy, wjaki sposb dokonaj si wydarzenia Apokalipsy. Zgadzam si jednak zAleksym osiewem, ktry przypuszcza, e waniejsze jest, abymy zrozumieli sens tego, oczym mwi Ksiga Objawienia, ni znaleli interpretacj dla kadego zzawartych wniej obrazw. Wspominajc owizjach, ktre rozwija Apokalipsa, filozof ten pisze: Rozumiejc ich autentyczny sens, nie wiemy, jak bd si realizoway, ale wierzymy, e to, co si urzeczywistni, bdzie miao dokadnie ten anie inny sens. Mwic innymi sowy, wyrokowa otym, jak powinno speni si proroctwo, mona dopiero po nastpieniu wydarzenia, ktre przewidziano. Wpeni osdzi proroctwo mona dopiero po jego spenieniu. Kto moe zapyta: po co zatem istnieje proroctwo? Ot istnieje ono po to, aby ustanowi sens przyszych wydarze, anie ich fakty. Wanie dlatego wszystkie interpretacje musz ograniczy si tylko do ustalenia sensu wydarze, anie ich faktycznego przebiegu. Ito jest proroctwo, anie astronomiczne wyliczenie zamienia33. W perspektywie tego, co powiedzielimy wyej, sens Apokalipsy jest zupenie jasny: pogastwo jeszcze wyda ostatni bj Kocioowi Chrystusa. To my przegramy. Ale nie Chrystus. On bdzie krlowa ywym iumarym, aKrlestwu Jego nie bdzie koca. Iten, kto nie odegna si od Niego wmrokach dni ostatecznych, ujrzy Nowe Niebo iNow Ziemi.

33 A. osiew, Dialektika mira, Moskwa 1991, s. 176.

DOBRA KSIKA
John Henry Newman

Apologia pro vita sua

Fronda 2009 Stron 432 Oprawa twarda ISBN 978-83-88747-57-1 Cena detaliczna 56 z

Apologia pro vita sua to opowie o drodze do Rzymu anglikaskiego pastora, o XIX-wiecznym anglikanizmie, o prbach odkrywania jego katolickich rde i o poszukiwaniu prawdy. Cho jest gboko zanurzona w historii Wielkiej Brytanii i Kocioa Anglii, jednoczenie opowiada o wspczesnym chrzecijastwie, i jeszcze bardziej konkretnie katolicyzmie. Spory, jakie rozrywaj obecnie chrzecijastwo, maj swoje rdo wanie w XIX-wiecznych debatach. Odpowiedzi Johna Henryego Newmana na te nurty i wyzwania bya afirmacja katolicyzmu, w ortodoksyjnym, tradycyjnym wydaniu. Zachowuje ona nadal swoj aktualno, a kolejne wydarzenia wewntrz Wsplnoty Anglikaskiej (atake Kocioa katolickiego, ktry ze znacznym opnieniem, ale jednak, przyj teologiczny modernizm) coraz janiej wykazuj, e nie ma innej drogi dla teologii i konsekwentnie mylcych chrzecijan ni przyjcie katolicyzmu, podporzdkowanie si wadzy i nauczaniu biskupa Rzymu.

Ksigarnia Ludzi Mylcych XLM


www.xlm.pl ::: info@xlm.pl ::: tel. (022) 828 13 79
ZAMW JU DZI! Warszawa ul. Tamka 45

Chrzecijastwo przyszoci
Autor Autorski

Alasdair MacIntyre pisze: Tym razem jednak barbarzycy nie gromadz si unaszych granic; oni od jakiego czasu ju sprawuj nad nami wadz. Fakt, e nie uwiadamiamy sobie tego, stanowi element naszej skomplikowanej sytuacji. Nie czekamy na Godota, lecz na kogo innego, na kolejnego - bez wtpienia bardzo odmiennego - witego Benedykta.

Chrzecijastwo przyszoci
TOMASZ P. TERLIKOWSKI

Warszawa usiana minaretami zwizji Piotra Ibrahima Kalwasa1; bazylika witego Piotra, nad ktr powiewa zielona flaga proroka Mahometa; Granada (ostatnie miasto odbite zrk muzumanw podczas rekonkwisty) powracajca do islamu - to nie s fantasmagorie oszalaych znienawici do Zachodu islamistw czy islamofobicznych prawicowcw. Tak moe wyglda Europa przyszoci, wktrej smuke gotyckie katedry, przysadziste ibogato zdobione barokowe kocioy czy wspczesne witynie wstylu skoczni narciarskich lub rakiet kosmicznych zastpione zostan strzelistymi minaretami. Azamiast bicia dzwonw (tak irytujcego sytych Europejczykw) nasze dzieci iwnuki sucha bd pi razy dziennie piewu muezinw, ktrzy wzywa bd mieszkacw europejskich miast na obowizkow modlitw. Nie bdzie wtym wcale nic zaskakujcego. Podobn transformacj przeyy ju chrzecijaskie wprzeszoci kraje Bliskiego Wschodu. Mateczniki chrzecijaskiej teologii Egipt iSyria przed wieloma wiekami straciy status krajw chrzecijaskich, aobecnie Koptowie iSyriacy (owi ostatni Mohikanie, ktrzy pozostali po kwitncych niegdy wsplnotach) s mniejszociami przeladowanymi wswoich krajach. Podobny los spotka (i to cakiem niedawno, bo wpierwszej poowie XX wieku) chrzecijan zImperium Ottomaskiego, ktrzy wlaickiej Turcji zponad milionowej silnej spoecznoci
1 Ale czasami sobie myl, e chciabym, eby kiedy, za kilkadziesit lat, mj malutki teraz synek chocia na chwil wszed do tego mieszkania (tamtego mieszkania) istan na tym samym balkonie. Nie popatrzy ju na topol na pewno, ale popatrzy przed siebie, ponad dachy tych starych kamienic, ktre da Bg wytrzymaj jeszcze wiele, wiele lat. Nie zobaczy ju pewnie tych blokw towarzysza Wiesawa. Popatrzy na Mokotw rozjarzony wiatami drapaczy chmur, przyozdobionych logami chiskich koncernw, przemieszanych ze strzelistymi minaretami niezliczonych meczetw opisuje Warszaw swoich marze (ale kto wie, czy nie take blisk polsk przyszo) Piotr Ibrahim Kalwas. P.I. Kalwas, Drzwi, Warszawa 2006, s. 48.

113
skurczyli si do kilkutysicznej, pozbawionej nawet prawa do wasnego seminarium grupki, jaka za kilkanacie lat jeli rzd wAnkarze nie zmieni swojej polityki nie bdzie moga ustanowi nawet nowego patriarchy Konstantynopola2. Podobny proces cakowitej niemal dechrystianizacji odby si na naszych oczach wKosowie, ktre znajwitszego miejsca prawosawnej Serbii przeksztacio si wpastwo albaskich muzumanw. Nie ma najmniejszych powodw, by sdzi, e wEuropie Zachodniej nie moe doj do podobnych

Tylko na Filipinach chrzczonych jest ponad milion siedemset tysicy chrzecijan rocznie, wicej ni wPolsce, Wochach, Francji iHiszpanii razem wzitych.
zjawisk: jednoczesnej dechrystianizacji iislamizacji. Ju teraz wskaniki socjologiczne jednoznacznie pokazuj, e najszybciej rozwijajc si religi wEuropie jest islam. WHiszpanii wlatach siedemdziesitych XX wieku mieszkao niespena dziesi tysicy muzumanw, obecnie jest ich ponad ptora miliona, aliczba ta byskawicznie ronie. Proces ten wcale nie bdzie oznacza koca Kocioa czy klski chrzecijastwa, ajedynie jeeli trendy religijne si nie odwrc3 cywilizacyjne samobjstwo Europy. Zwizane ztym przesunicie
2 Powd jest bolenie prosty. W1971 roku Turcja zamkna prawosawne seminarium duchowne na wyspie Haldiki. W1985 roku szko ukoczyo ostatnich piciu absolwentw. Ta decyzja sprawia, e wzasadzie wstrzymano ksztacenie kleru patriarchatu ekumenicznego. Studenci z Turcji, ktrzy chc zosta ksimi, zazwyczaj zdobywaj wyksztacenie poza jej granicami iwefekcie nie wracaj ju do ojczyzny, przez co zostaj pozbawieni jej obywatelstwa. To za oznacza, e za lat kilkanacie moe nie by spord kogo wybra kolejnego patriarchy Konstantynopola. Prawo tureckie wymaga bowiem, by zosta nim obywatel tego kraju. Aksiy obywateli Turcji wci ubywa. 3 Jak wskazuje Philip Jenkins, islamizacja, coraz brutalniejsza odgrna sekularyzacja, atake rosnca emigracja zkrajw afrykaskich powoduj odradzanie si chrzecijastwa. Nowe wsplnoty katolickie, takie jak Droga Neokatechumenalna, Communione e Liberazione, Emmanuel czy Chemin Neuf, maj si wietnie idynamicznie rozwijaj. Byskawicznie rosn take wsi afrykaskie wolne wsplnoty protestanckie, ktre nadaj obecnie ton ywotnemu protestantyzmowi europejskiemu. Icho na razie ich rozwj nie wpywa na czynniki demograficzne, to nie sposb wykluczy, e w najbliszych latach moe do tego doj. Szczeglnie, e w trzecim, czwartym pokoleniu rodziny muzumaskie trac swj wysoki demograficzny potencja. Por. P. Jenkins, Europes Christian Comeback, cyt. za: http://www.foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=3881 Chrzecijastwo przyszoci

centrum cikoci chrzecijastwa oznacza te bdzie radykalne zmiany wprzeywaniu, przekazywaniu ipojmowaniu chrystianizmu. Chrzecijastwo wspczesnego Europejczyka, racjonalne ikostyczne, zastpione zostanie przez pene dynamizmu, emocjonalne imariocentryczne chrzecijastwo globalnego Poudnia. Przemianie ulegn take fundamenty teologii, ktra zachowujc zwizek zwczeniejszymi pokoleniami otworzy si na nowe problemy inowe sposoby ich rozwizywania. To za moe oznacza, e dotychczasowe rnice konfesyjne strac na znaczeniu, apojawi si nowe, ktrych istnienia niezaznajomieni zteologi afrykask czy azjatyck nawet nie podejrzewamy. Na mapie chrystianizmu mog si take pojawi zupenie nowe (przynajmniej dla ludzi Zachodu) byty wyznaniowe, ktre tak jak wXX wieku pentekostalizm nadadz nowy wymiar przeywaniu chrzecijastwa wXXI stuleciu.

NOWE CENTRA CHRZECIJASTWA


Ju teraz centrum chrzecijastwa nie jest ani Europa, ani Stany Zjednoczone, ale Afryka iAmeryka Poudniowa. Coraz wicej wiernych zdobywa Ewangelia take wAzji tylko na Filipinach chrzczonych jest ponad milion siedemset tysicy chrzecijan rocznie, wicej ni wPolsce, Wochach, Francji iHiszpanii razem wzitych4. WAfryce codziennie przybywa dwadziecia trzy tysice nowych chrzecijan (co daje ptora miliona nowych wiernych rocznie)5. Jeli nic si nie zmieni, to wroku 2050 wrd siedmiu pastw znajwiksz liczb chrzecijan, tylko Stany Zjednoczone bd naleay do cywilizacji euroatlantyckiej (poza USA, gdzie ma by wwczas 330 milionw chrzecijan, do szstki najwikszych pastwa chrzecijaskich docz: Brazylia 195 mln, Meksyk 145 mln, Filipiny 145 mln, Nigeria 123 mln iDemokratyczna Republika Konga 121 mln)6. Informacja ta robi tym wiksze wraenie, e jeszcze wroku 1900 niemal wszystkie (z wyjtkiem Brazylii) spord dziesiciu najwikszych pastw chrzecijaskich naleay do cywilizacji zachodnioeuropejskiej7. eby jednak zobaczy, jak wielkie znaczenie maj chrzecijanie globalnego Poudnia dla tej religii na wiecie, nie trzeba odwoywa si do prognoz demograficznych, wystarczy przeledzi afrykaskie statystyki zubiegych lat. Wsplnoty chrzecijaskie na Czarnym Ldzie rozrastaj si wtempie,
4 P. Jenkins, Chrzecijastwo przyszoci. Nadejcie globalnej christianitas, tum. S. Grd SVD, Warszawa 2009, s. 161. 5 Tame, s. 104. 6 Tame, s. 158. 7 T.M. Johnson, Christianity in Global Context: Trends and Statistics, cyt. za: http://pewforum.org/events/051805/ global-christianity.pdf

115
jakiego chrzecijastwo nie notowao od czasw swojego powstania. Ju wtej chwili wAfryce jest 390 milionw chrzecijan. To za oznacza, e na kontynencie tym liczebno chrzecijaskich kongregacji wzrosa wminionym wieku o4300 procent! Zbada protestanckiego think-tanku Centre for the Study of Global Christianity wynika, e wtej chwili biali europejscy iamerykascy chrzecijanie stanowi zaledwie 43 procent wszystkich wiernych tej religii. Abdzie ich wci ubywa. Inie chodzi tylko oliczb ochrzczonych (w tej kategorii bowiem chrzecijastwo europejskie ma si jeszcze cakiem niele), lecz oliczb rzeczywicie praktykujcych. Tu za dane s zastraszajce. WWielkiej Brytanii regularnie praktykuje tylko 10 procent chrzecijan. WNiemczech odsetek ten wynosi 17,5 procent wrd katolikw izaledwie niecae 4 procent wrd ewangelikw. W64-milionowej Francji na msz co tydzie uczszcza ok. 5 milionw katolikw. Wszystkie te dane maj tendencj spadajc. Inic nie wskazuje na to, by miao si to zmieni, jak bowiem wskazuje Philip Jenkins: Wspczesne Kocioy yj dziki nagromadzonym zapasom, ktre topniej wzastraszajcym tempie8. To globalne przesunicie si centrum chrystianizmu na Poudnie zbiega si take zinnym interesujcym zjawiskiem, jakim jest pojawienie si nowego nurtu wyznaniowego na religijnej mapie wiata. Jest nim chrzecijastwo pentekostalne, ktre cho liczebnie nie jest wstanie wyprzedzi Kocioa rzymskokatolickiego, to stanowi obecnie najdynamiczniej rozwijajce si wyznanie na wiecie, ze szczeglnym uwzgldnieniem krajw azjatyckich iafrykaskich. WKenii a 73 procent mieszkacw stanowi chrzecijanie pentekostalni (cho trzeba pamita, e za charyzmatykw uznaj si take niektrzy wierni Kocioa katolickiego)9. WNigerii zkolei charyzmatyczni chrzecijanie stanowi ponad poow protestantw, czyli jedn trzeci wszystkich chrzecijan. WKorei Poudniowej s oni najbardziej misyjn wsplnot co trzeci protestant jest zielonowitkowcem10.

CZARNY CHRYSTIANIZM
Obok tradycyjnych wyzna wAfryce powstaj zupenie nowe wsplnoty, ktre najlepiej pokazuj specyfik czarnego chrzecijastwa. Kimbangizm, ruch Aladura czy Koci Lumpa cho wkwestiach dogmatycznych mieszcz si wnurcie szeroko pojmowanej ortodoksji chrystologicznej itrynitarnej
8 P. Jenkins, Chrzecijastwo przyszoci, s. 166. 9 Spirit and Power. A10-Country Survey of Pentecostals, Project of Pew Research Forum, October 2006, p. 84. 10 Tame, s. 92. Chrzecijastwo przyszoci

wkwestiach kultu, stosunku do rzeczywistoci duchowej czy do profetyzmu odbiegaj znaczco od zachodniego chrzecijastwa. Pierwsze ztakich rdzennie afrykaskich wsplnot powstay na pocztku XX wieku. Ich twrcy ograniczali do minimum formalnoci konieczne do przyjcia chrztu (np. znajomo katechizmu) ioferowali mniej lub bardziej spjne poczenie tradycji afrykaskich zchrzecijastwem. Tak postpowaa m.in. Yoswa Kate Mugema, ktra wroku 1911 zaoya wUgandzie wsplnot Bamalaki. Czasy tu przed ibezporednio po Iwojnie wiatowej stanowi wany okres wprocesie powstawania niezalenego chrzecijastwa afrykaskiego na wikszoci kontynentu. W1913 roku William Wade Harris zplemienia Grebo wLiberii mia wizj, wktrej ukaza mu si archanio Gabriel wwizieniu ipoleci rozpocz dynamiczn kampani ewangelizacyjn na zachodnim wybrzeu Afryki. Posugujc si pidginem, Harris gosi wadz Chrystusa nad duchami. Ubrany wbia szat zczarnym pasem, nosi tykw, krzy, Bibli imiednic, ktre suyy mu do udzielania chrztu. Ochrzci tysice ludzi, bez typowych ogranicze nakadanych przez chrzecijaskich misjonarzy ikompletnie zmieni religijn geografi Wybrzea Koci Soniowej. Kilka lat wczeniej wpoudniowej Afryce zuluski prorok imieniem Isaiah Shembe zaoy swj Nazaret wEkuphakameni wgrach Drakensberg, jedn zniezliczonych grup, znanych pod nazw syjonizmu, charakteryzujcych si szczeglnym podejciem do modlitwy, praktykowaniem cudownych ulecze moc bo, gromadzeniem si wwitych miejscach (...) oraz splataniem mnstwa biblijnych iafrykaskich symboli imotyww11 opisuje powstawanie nowych afrykaskich wsplnot Kelvin Ward. Koci Jezusa Chrystusa na Ziemi za porednictwem Szymona Kimbangu, czyli najwiksza obecnie wsplnota afrochrzecijaska, dziaajca obecnie wAfryce, Europie iAmeryce, przyjta do wiatowej Rady Kociow ju wlatach siedemdziesitych XX wieku iliczca sobie okoo piciu milionw wiernych zacza si ksztatowa wlatach dwudziestych minionego stulecia wZairze. To tam rozpocz swoj misj nawracania Afrykaczykw uznajcy si za proroka iwysaca Boego Szymon Kimbangu. Najpierw wswojej rodzinnej wiosce zacz uzdrawia ludzi. Wcigu trzech miesicy cign do siebie takie tumy Afrykaczykw, e wczesne belgijskie wadze kolonialne zaczy obawia si zamieszek. Aresztowano wic proroka, oskarono go oprzypisywanie sobie pozycji posaca Boego oraz skazano na kar mierci, ostatecznie zamienion na kar doywotniego wizienia. Krtko po
11 K. Ward, Afryka, w: Historia chrzecijastwa, red. A. Hastings, tum. M. Mcichowski, E. Ziemska, Warszawa 1999, s. 257.

117
mierci Kimbangu (w roku 1951 wwizieniu) jego uczniowie przezwyciyli ostatecznie tendencje do traktowania go jak mesjasza izaoyli wsplnot onazwie Koci Jezusa Chrystusa na Ziemi za porednictwem Szymona Kimbangu. Wedug jego doktryny rola Szymona jest czysto profetyczna: mia on zwyczajnie pouczy Afrykaczykw, e wich tradycji s liczne elementy,

Aladura charakteryzuje si przede wszystkim gbok wiar wprywatne (za porednictwem snw iwizji) objawienia, uzdrowienia za pomoc wody wiconej, atake uznaniem koniecznoci walki ze zymi duchami.
ktre da si pogodzi ztradycyjnym, trynitarnym chrzecijastwem12. Doktryna moralna tej wsplnoty jest, jak na warunki afrykaskie, do purytaska. Kimbangizm odrzuca nie tylko poligami, ale rwnie tyto, alkohol, anawet tace. Wformach modlitewnych zbliony jest do baptyzmu, tyle e wiksz rol przypisuje modlitwie ouzdrowienie. Cech szczeglnie charakterystyczn pozostaje natomiast fakt, e wadz we wsplnocie sprawuj jak wafrykaskich plemionach synowie iwnuki Szymona Kimbangu. O wiele bardziej afrykaskim pozostaje Koci Pana (Aladura), zaoony wzachodniej Nigerii w1926 roku przez Josiaha Olunowo Ositelu, noszcego tytu Najczcigodniejszego Proroka, Doktora Psychologii, Prymasa iZaoyciela. Wsplnota ta charakteryzuje si przede wszystkim gbok wiar wprywatne (za porednictwem snw iwizji) objawienia, uzdrowienia za pomoc wody wiconej, atake uznaniem koniecznoci walki ze zymi duchami. Denominacja ta, podobnie jak kimbangici, jest czonkiem wiatowej Rady Kociow, ajej duchowni (coraz czciej pochodzcy zZachodu) ksztac si wspecjalnie do tego celu powoanych seminariach13. Inne, czsto mniejsze izdecydowanie bardziej afrykaskie wsplnoty
12 G.J. Kaczyski, Czarny chrystianizm. Ze studiw nad ruchami afrochrzecijaskimi, Warszawa 1994, s. 124. 13 Tame, s. 200-202. Chrzecijastwo przyszoci

niezalene charakteryzuj si owiele mocniejszym wczeniem zwyczajw magicznych wobrb klasycznego chrzecijastwa. Ich twrcy prbuj wykorzystywa chrzecijaskie modlitwy isakramenty do walki zmagi, atake do leczenia. Owiele atwiej jest wnich take nie tylko otrzyma chrzest, ale take zosta duchownym (czsto rezygnuje si przy tym zzasady monogamii ito nie tylko wodniesieniu do wieckich, ale iduchownych). Charakterystyczne jest rwnie to, e zaoyciele czy przywdcy nowych wsplnot uznaj si czsto za prorokw czy wrcz mesjaszw, ktrzy maj nie tylko gosi Chrystusa iJego ask, ale rwnie prowadzi wiernych ku doczesnemu zbawieniu iwyzwoleniu od plemiennych czy pastwowych zniewole. Liczebnoci czarnego chrzecijastwa nie naley przecenia. Kimbangizm, Aladura czy inne tego typu grupy, cho rozwijaj si dynamicznie, nie mog na razie rywalizowa liczebnie zKocioem katolickim czy nawet luteranizmem lub anglikanizmem. Chocia chrzecijaskie niezalene kocioy mwi dzi oimponujcych 40 milionach czonkw, to stanowi to jedynie jedn dziesit wszystkich afrykaskich chrzecijan. Sam afrykaski Koci rzymskokatolicki przewysza liczebnie kocioy niezalene wstosunku ponad 3:114 wskazuje Jenkins. Te dane, cho niewtpliwie prawdziwe, nie powinny przesania innego faktu. Kocioy niezalene stanowi swoiste laboratorium, wktrym wykuwa si nowa, afrykaska wersja chrzecijastwa. Iju teraz, cho powoli ipo uwanej ocenie, cz zich tradycji lub myli jest inkorporowana do tradycyjnych wyzna chrzecijaskich. Modlitwa ouzdrowienie, silny nacisk na walk duchow czy nawet przypisywanie czci liderw zdolnoci profetycznych coraz mocniej wchodz nie tylko do wsplnot protestanckich, ale rwnie do Kocioa katolickiego. Arcybiskup Emanuel Millingo zZambii, zanim zosta suspendowany (najpierw za maestwo), apniej ekskomunikowany (za wywicenie na biskupw czterech mczyzn bez zgody Stolicy Apostolskiej), znany by ztego, e czy wjedn cao elementy staroafrykaskich tradycji ichrzecijaskiej modlitwy ouzdrowienie. Wiele wskazuje na to, e cho sam hierarcha odszed od katolicyzmu, to jednak kierunek symbolizowany przez niego bdzie raczej dominujcy wKociele afrykaskim. Zachodnie spory midzy zwolennikami starej inowej liturgii strac na Czarnym Ldzie jakiekolwiek znaczenie, bowiem ju teraz, choby woparciu oryt zairski, ksztatuj si wAfryce zupenie nowe tradycje liturgiczne, ktre wprzyszoci mog sta si dominujce wchrzecijastwie.
14 P. Jenkins, Chrzecijastwo przyszoci, s. 106.

23:55 J3ZU5 Kocham Ci. Odpisz.

Opcje

Odpisz

Wr

AZJACI DLA MARYI


Przesunicie centrum chrzecijastwa na Poudnie oznacza take, e stanie si ono bardziej maryjne. Wywyszenie Dziewicy na najwyszy moliwy poziom jest zgodne zkatolickimi tradycjami Ameryki aciskiej, Filipin iinnych regionw, ktre powoli przejmuj coraz bardziej centraln pozycj wKociele15 podkrela protestancki uczony Philip Jenkins. Dowodw na to dostarcza choby Ameryka aciska, ktra wistocie nawrcia si dziki Matce Boe zGuadalupe, bdcej wci najbardziej czczonym wizerunkiem na kontynencie. Odnowiony kult Maryi oddziaywaby jednak daleko poza Ameryki. Pobono maryjna jest potn si wkatolicyzmie afrykaskim ibya ni od czasw pierwszych rodzimych konwertytw. Jednym zpierwszych katolickich mczennikw Afryki subsaharyjskiej by Izydor Bakanja, nawrcony wKongu Belgijskim w1906 roku izamordowany przez laicko zorientowanych biaych kolonialistw zpowodu swojej gorcej pobonoci maryjnej16 wskazuje Jenkins. Jego uwagi doskonale potwierdza lista hierarchw katolickich starajcych si owprowadzenie do oficjalnego magisterium Kocioa kolejnego, pitego dogmatu maryjnego, czyli ogoszenia Maryi Duchow Matk caej ludzkoci, wspodkupicielk, ordowniczk oraz poredniczk wszelkich ask. Pod listem zroku 2008 do Benedykta XVI wtej sprawie podpisali si kard. Telesphore Toppo, arcybiskup Ranchi wIndiach; kard. Luis Aponte Martnez, emerytowany arcybiskup San Juan wPuerto Rico; kard. Varkey Vithayathil, arcybiskup wikszy Ernakulam-Angamaly wIndiach; kard. Riccardo Vidal, arcybiskup Cebu na Filipinach oraz kard. Ernesto Corripio y Ahumada, emerytowany arcybiskup Meksyku. Ich petycja dobrze oddaje pragnienia wikszoci latynoskich iazjatyckich katolikw, ktrzy uwaaj, e nowy dogmat maryjny pokazaby pen, chrzecijask prawd oMaryi. Wierz, e nadszed czas na now papiesk definicj doktrynaln dotyczc relacji midzy Matk Jezusa akadym znas, jej ziemskimi dziemi, wjej roli wspodkupicielki, poredniczki ask orazordowniczki, powiedzia jeden zpomysodawcw wspomnianej petycji kard. Aponte Martnez 17. Pod apelem oogoszenie nowego dogmatu podpisao si ju ponad siedem milionw katolikw ze stu siedemdziesiciu krajw. Najwicej podpisw zoyli Latynosi, Afrykanie iAzjaci, dla ktrych nowy dogmat staby si fundamentem jeszcze wytrwalszej ewangelizacji.
15 Tame, s. 201-202. 16 Take, s. 203. 17 T.P. Terlikowski, Nadzieja na pity maryjny dogmat, cyt. za: http://www.ekumenizm.pl/article.php?story=20080212110134678&query=dogmat

121
Tak wielki nacisk kadziony na maryjny wymiar wiary wynika zprzekonania, e maryjno wpeni oddaje antropologi katolick, ktra jest niezwykle atrakcyjna dla ludzi globalnego Poudnia. Wrywalizacji zislamem przypominanie, e czowiek nie tylko jest stworzony na obraz ipodobiestwo Boe (czego wKoranie nie ma18), ale e ma on take moliwo realnie (tak jak Maryja) wsppracowa ze zbawiajcym Bogiem, jest czym absolutnie rewolucyjnym, aczysto kulturowa, emanujca ciepem rola Matczynej Mioci iKobiecoci przyciga wielu Afrykaczykw zmuszonych do wyboru midzy islamem achrzecijastwem19. Nie inaczej jest wrywalizacji chrzecijastwa zreligiami Dalekiego Wschodu. Tu Maryja, agodnie doprowadzajca do swojego Syna, moe by ijest przeciwstawiana surowym iokrutnym eskim boginiom. Jej osoba oraz cze jej oddawana przypominaj jednoznacznie (co wIndiach jest niezwykle wane) orealnoci Wcielenia: otym, e Jezus nie jest jak inkarnacj bstwa, ale prawdziwym czowiekiem, ktry przyj swoje ciao od kobiety. Wten sposb dogmat oTheotokos wraca do swoich korzeni.

PRZEDWCZESNE WIECI OMIERCI CHRZECIJASTWA


Wszystkie te trendy doskonale pokazuj, e cho chrzecijastwo si zmienia (w jednych miejscach zanika, aw innych nabiera siy), to wieci ojego mierci s zdecydowanie przedwczesne. Jeli co podlega destrukcji, to jest to niewtpliwie Europa czy szerzej wiat euroatlantycki, ktry cho zbudowany zosta na chrzecijastwie, to teraz postanowi odci si od swoich korzeni ipopeni cywilizacyjne samobjstwo. Dla chrzecijastwa ta strata, cho bolesna, jest jednak nie tylko do odrobienia, ale moe nawet sta si szans penej uniwersalizacji rodkw wyrazu ewangelicznych prawd. A co pozostaje Europejczykom, ktrzy chc pozosta wierni Jezusowi Chrystusowi? Trudnej do zaakceptowania (szczeglnie wchrzecijaskiej wci jeszcze Polsce), ale inspirujcej odpowiedzi na to pytanie udziela Alasdair MacIntyre, ktry proponuje, by na wzr staroytnych chrzecijan przesta zajmowa si ratowaniem imperium, azaj si przechowaniem prawdy Ewangelii. Przeprowadzanie zbyt cisych paraleli pomidzy dwoma rnymi okresami historycznymi zawsze jest niebezpieczne: do najbardziej mylcych nale paralele midzy nasz wasn epok wEuropie
18 J. Gnilka, Biblia aKoran. Podobiestwa irnice, tum. W. Szymona OP, Krakw 2005, s. 81-82. 19 Wbrew obawom, wci jeszcze wstarciu zislamem wygrywa chrzecijastwo, ktre rozwija si owiele szybciej. Chrzecijastwo przyszoci

iAmeryce Pnocnej aepok historyczn, wktrej imperium rzymskie ulego przeobraaniu wredniowieczny okres ciemnoty. Mimo to pewne paralele dadz si przeprowadzi. Punktem zwrotnym tamtej historii by moment, wktrym ludzie dobrej woli zarzucili prby ocalenia imperium rzymskiego iprzestali utosamia ju obyczajowo iwsplnot moraln zzachowaniem tego imperium. Zamiast tego postawili sobie nie zawsze zdajc sobie ztego wpeni spraw zadanie budowy nowych form wsplnoty, wramach ktrej moralno idobre obyczaje mogyby przetrwa nadchodzce wieki barbarzystwa iciemnoty. Jeeli moja interpretacja naszych warunkw moralnych jest suszna, naley take wycign wniosek, e my rwnie ju jaki czas temu osignlimy podobny punkt zwrotny. Na obecnym etapie spraw zasadnicz jest budowa lokalnych form wsplnotowych, wktrych moliwe byoby zachowanie dobrych obyczajw oraz ycia intelektualnego imoralnego wobliczu epoki nowego barbarzystwa, ktre ju nachodzi. (...) Tym razem jednak barbarzycy nie gromadz si unaszych granic; oni od jakiego czasu ju sprawuj nad nami wadz. Fakt, e nie uwiadamiamy sobie tego, stanowi element naszej skomplikowanej sytuacji. Nie czekamy na Godota, lecz na kogo innego, na kolejnego bez wtpienia bardzo odmiennego witego Benedykta20. Tyle MacIntyre. Jeli taki Benedykt si wEuropie nie pojawi, to pozostanie nam cieszy si chrzecijastwem winnych krajach. Imie nadziej na to, e wNigerii, Ugandzie czy na Filipinach pojawi si nie tylko zgromadzenia misyjne powoane do ewangelizacji Zachodu21, ale rwnie jaka afrykaska czy azjatycka odmiana Kirche im Not (Kocioa wPotrzebie), ktra zajmie si monitorowaniem przeladowa chrzecijan wEuropie.

20 A. MacIntyre, Dziedzictwo cnoty. Studium z dziejw moralnoci, tum. A. Chmielewski, Warszawa 1996, s.466. 21 Takim zakonem moe si sta bez wtpienia pierwsze filipiskie zgromadzenie na prawach papieskich, czyli Towarzystwo Misyjne Filipin, ktre cho powoane jest do ewangelizacji Azji iwiata, to ju teraz dziaa wWielkiej Brytanii iStanach Zjednoczonych. Iwiele wskazuje na to, e jeli wskaniki powoa na Zachodzie bd nadal tak szybko spada, to misjonarze ztego zgromadzenia bd musieli obj opiek take woskie czy irlandzkie parafie.

DOBRA KSIKA
G.K. Chesterton

Krtka historia Anglii NOWO

Fronda 2009 Stron 278 Oprawa mikka ISBN 978-83-88747-22-9 Cena detaliczna 35 z

Krtka historia anglii to ksika ujmujca dzieje Wielkiej Brytanii wkontekcie cywilizacyjnym, religijnym i kulturowym. Wielu mieszkacom Wysp Brytyjskich pomoga odpowiedzie na pytanie: kim naprawd jestemy my, Anglicy? Luki w dziejach Anglii nie dotycz rzeczy maych, znanych jedynie uczonym, lecz raczej rzeczy wielkich, ktre uczeni z reguy pomijaj. Wielu z tych rzeczy mona si dowiedzie nie tylko bez cudw erudycji, ale nie otwierajc nawet w ogle ksiki. Mona si o nich dowiedzie, patrzc na rzeczy wielkie i bijce w oczy, takie jak ogrom kociow gotyckich czy styl klasycznych dworw wiejskich. Nie trzeba dugich i trudnych bada dla dowiedzenia si, e ziemianin nie jest opatem, cho dom jego nosi miano opactwa. Nie trzeba zawiych rozumowa dla wywnioskowania, e teren zwany gromadzkim nalea niegdy do gromady. Rnice w pogldach nie tycz wic samych faktw, lecz znaczenia tych faktw, a ocena tego znaczenia wie si z krytyczn ocen caego rozumienia dziejw. (Z przedmowy G.K. Chestertona)

Ksigarnia Ludzi Mylcych XLM


www.xlm.pl ::: info@xlm.pl ::: tel. (022) 828 13 79
ZAMW JU DZI! Warszawa ul. Tamka 45

Akt zuchwaej homofobii wzbudzi wcieko krla, ktry postanowi ukara modziecw za ich mow nienawici. Skazani na mier mieli moliwo uratowania ycia musieli tylko speni jeden warunek: dokona aktu homoseksualnego.

ALEKSANDER BOCIANOWSKI
Najwikszy sekret ludzkoci - Jezus Chrystus
Autor Autorski

CZARNOSKRY WITY

IHOMOSEKSUALNY KRL

Pierwsi afrykascy wici doby nowoytnej kanonizowani zostali przez papiea Pawa VI 18 padziernika 1964 roku podczas Soboru Watykaskiego II. Owi soborowi wici to Karol Lwanga i jego dziewitnastu towarzyszy, ktrzy ponieli mier mczesk w Ugandzie, wwczas Krlestwie Bugandy. Pierwsi misjonarze chrzecijascy przybyli do tego kraju w roku 1877. Byli to anglikanie. Dwa lata pniej zjawili si katolicy, ktrzy szybko zyskali uznanie na dworze krlewskim. Wkrtce kilkanacie tysicy tubylcw przyjochrzest. Przez pewien czas zafascynowany chrzecijastwem wydawa si krl Bugandy Mutesa I, ale przeraaa go perspektywa, e nawracajc si na Ewangeli, musiaby zrezygnowa ze swoich wielu on. Owiele atrakcyjniejszy wyda mu si islam, ktry akceptuje

poligami. Wadca zosta wic wyznawc Allacha i jako muzumanin rozpocz represje chrzecijan, ktre nie byy jednak krwawe. Nowy, znacznie okrutniejszy rozdzia w historii przeladowa zapisa dopiero syn Mutesy I Mwanga I, ktry w roku 1884, po mierci ojca, obj rzdy w kraju. Zacz od wbicia na pal i spalenia ywcem trzech szkockich anglikanw w Natebe w pobliu stolicy kraju Kampali. Pniej kaza zamordowa pierwszego anglikaskiego biskupa Hanningtona. Mwanga I napdzany by nie przez islam, ale przez pewn zmysow namitno. Krl znany by bowiem ze swych homoseksualnych upodoba oraz utrzymywania licznego personelu paziw krlewskich, ktrych zmusza do stosunkw pciowych ze sob. W pewnym momencie przeoonym owych paziw zosta Karol Lwanga z klanu Ngabi z plemienia Nakweya, ktry suy na dworze krlewskim od 1880 roku. Jako dwudziestolatek zetkn si z misjonarzami katolickimi, a pniej jako katechumen wtajemniczany by w prawdy wiary, najpierw przez angielskich ksiy, a po ich wygnaniu przez miejscowych chrzecijan, skupionych wok Andrzeja Kaggwy i praktykujcych sw wiar w ukryciu. Kaggwa, kapelmistrz krlewski, zosta jednak zdemaskowany i city, a jego zwoki porbano na kawaki. Podobny los spotka Jzefa Mkas pierwszego ministra krla, ktry pozyska dla chrzecijastwa stu pidziesiciu czarnoskrych mieszkacw Bugandy. Jego miejsce na dworze zaj wanie Karol Lwanga, ktry przyj chrzest 15 listopada 1885 roku dokadnie wdniu cicia Mkasy. Jako zwierzchnik paziw Lwanga zdoa wielu z nich nawrci i przekona, e po przyjciu chrzecijastwa nie mog ju duej ulega zakusom krla. Argumentujc przed wadc swoj odmow, modziecy powoywali si na Ewangeli i uznawali czyny homoseksualne za niemoliwe do pogodzenia zwiar w Jezusa Chrystusa. Ten akt zuchwaej homofobii wzbudzi wcieko krla, ktry postanowi ukara ich za mow nienawici. Karol Lwanga wraz z towarzyszami zosta aresztowany. W wizieniu nawrci na katolicyzm oraz ochrzci kilku innych winiw, a nawet dwch stranikw, co wywoao jeszcze wiksz wcieko Mwangi I. 3 czerwca 1886 roku, w wito Wniebowstpienia Paskiego, wNamugongo doszo do egzekucji. Skazani mieli moliwo uratowania ycia musieli tylko speni jeden warunek: dokona aktu homoseksualnego. Zamiast grzechu wybrali jednak mier. Cz z nich zostaa zakuta dzidami lub posiekana maczetami jeszcze w drodze na miejsce strace. Tych, ktrzy doszli do koca, zawinito w trzcinowe maty i spalono ywcem. Oglnie

127
zamordowano tego dnia dwadziecia dwie osoby: oprcz Karola, ktry liczy wwczas dwadziecia pi lat, take dziewitnastu paziw (w tym dwch dwunastoletnich) oraz dwch stranikw wiziennych. cznie podczas przeladowa w latach 1885-1887 mier mczesk wUgandzie ponioso ok. stu pidziesiciu katolikw i czterdziestu anglikanw. Znana maksyma Tertuliana, e krew mczennikw jest zasiewem nowych chrzecijan, znalaza w tym kraju swoje potwierdzenie. Dzi wUgandzie, dokadnie sto trzydzieci lat po przybyciu pierwszych misjonarzy katolickich, yje ponad pi milionw katolikw. Pami o mczennikach ugandyjskich pielgnowana jest do dzi wKociele. Co roku 3 czerwca na caym wiecie obchodzone jest wspomnienie owych witych. To nie przypadek, e wanie 3 czerwca 2003 roku Kongregacja Nauki Wiary pod przewodnictwem kardynaa Josepha Ratzingera wydaa dokument zatytuowany Uwagi dotyczce projektw legalizacji zwizkw midzy osobami homoseksualnymi. Nikt bowiem bardziej ni w. Karol Lwanga nie nadaje si na patrona walki z ekspansj gejowskiej propagandy i prohomoseksualnego prawodawstwa.

Anglikanizm z wyznania zimnych, ostronych, ufajcych rozumowi, ale jednoczenie przywizanych do staych form Anglosasw, przeksztaca si wwyznanie czarnych chrzecijan, ktrzy uwielbiaj spontaniczno, wierz wdemony rwnie mocno, jak zachodni anglikanie wpoprawno polityczn. Afroanglikanie odrzucaj cay dorobek karoliskiej ipniejszej teologii brytyjskiej, wzamian przyjmuj ich tradycyjny, ewangelikalny protestantyzm, zabarwiony liturgiczn tradycj katolick. w nowy anglikanizm (amoe naley powiedzie wprost: afrykanizm) niewiele ma ju wsplnego z wyznaniem, jakie przez wieki funkcjonowao wEuropie. To ostatnie bowiem umaro. Trafnie skonstatowa to anglikaski (na razie, ale na drodze do jednoci zRzymem) biskup John Broadhurst, ktry owiadczy wprost: Anglikaski eksperyment dobieg koca.

mier anglikanizmu
Autor Autorski

mier anglikanizmu
Tomasz P. Terlikowski

Agonia anglikanizmu (w jego zachodniej brytyjsko-amerykaskiej formie) trwa od kilkunastu lat. Kocioy ikaplice angielskie opustoszay ju jakie pokolenie temu (z bada statystycznych wynika, e zdwudziestu kilku milionw wiernych Kocioa Anglii do wityni, choby raz wroku, chodzi nie wicej ni milion osb), duchowni zamiast zajmowa si goszeniem Ewangelii Jezusa Chrystusa isprawowaniem sakramentw (co pozostaje, oczym warto pamita, gwnym zadaniem anglikaskich ksiy, wedug ich wasnych zasad wiary1) od wielu ju lat zastanawiaj si nad tym, czy Bg wogle istnieje (jednym zgosicieli chrzecijaskiego ateizmu jest biskup John Spong, ktry twierdzi, e wimi nowej reformacji konieczne

Zdaniem Katharine Jeffers Schori, prymaski Kocioa episkopalnego, gwnym zadaniem chrzecijan ma by nie goszenie Ewangelii, ale walkazAIDS.
jest odrzucenie przestarzaego przekonania oistnieniu osobowego Boga), powtpiewaj, czy chrzecijastwo iJezus Chrystus s jedyn drog do Zbawienia (biskup Katharine Jeffers Schori, prymaska Kocioa episkopalnego, wprost stwierdzia, e chrzecijaski ekskluzywizm to zamykanie Boga wpudeku od zapaek, agwnym zadaniem chrzecijan ma by, jej zdaniem,
1 Koci () nie ma jednak wadzy uwicania czegokolwiek, co stoi wsprzecznoci ze Sowem Boym gosz autorzy przyjmowanych przez wszystkich anglikanw 39 Artykuw Wiary. 39 Artykuw Wiary, cyt. za: Z.Pasek, Wyznania Wiary. Protestantyzm, Krakw 1999, s. 147.

131
nie goszenie Ewangelii, ale walka zAIDS), gowi si, jak omin wszystkie istotne elementy chrzecijaskiej doktryny dogmatycznej (pieko jako niszczce spokj zwyczajnie naley odrzuci) imoralnej (aborcja, eutanazja, homoseksualizm2 od dawna nie s ju problemem dla anglikaskich duchownych gwnego nurtu na Zachodzie). Wierni za gosuj nogami3 albo odpywaj do bardziej ortodoksyjnych wyzna (najbardziej zyskuj na tym katolicy iprawosawni), albo powouj wasne ortodoksyjnie anglikaskie wsplnoty (najwiksz znich jest Tradycyjna Wsplnota Anglikaska, liczca ok. 400 tysicy wiernych, istnieje take Koci Anglikaski wStanach Zjednoczonych, atake nowy ruch skupiajcy ortodoksyjnych episkopalian), albo wogle rezygnuj zpraktyk. Wierni iduchowni za, ktrzy zostaj wewntrz starych struktur, albo robi to zzacinitymi zbami, liczc na odrodzenie prawdziwego anglikanizmu, albo... wcaoci akceptuj nowy kierunek wyznania iuczestnicz wkultach podnoci, synkretyzmie religijnym czy wiceniu aktywnych homoseksualistw na biskupw. Arcybiskup Canterbury, ktrego zadaniem jest czuwanie nad jednoci iortodoksj anglikanw, nie ma narzdzi (ale te, jak si zdaje, chci), by wymusi powrt do ortodoksji swoich zachodnich wspbraci4.

KONIEC WSPLNOTY ANGLIKASKIEJ


Wierni biblijnej moralnoci anglikanie (rozproszeni na Zachodzie, ale silni wkrajach afrykaskich iazjatyckich) maj zreszt pen wiadomo tej niemocy duchowego zwierzchnika anglikanizmu, atake innych powoanych do kontrolowania ortodoksji iczuwania nad jednoci wsplnoty struktur (chodzi przede wszystkim oskupiajc wszystkich biskupw Konferencj zLambeth). Idlatego ju w2008 roku zdecydowali si oni na
2 Prymaska Kocioa Episkopalnego wprost oznajmia, e wbrew Biblii akty homoseksualne nie s grzeszne. Wierz, e Bg stworzy nas zrnymi darami. Cz znas przychodzi na wiat zrnym zbiorem cech, ktre s nasz si, iz rnymi rzeczami, ktre daj nam rado iszczcie oraz umoliwiaj nam obdarzanie wiata bogosawiestwem. Cz ludzi przychodzi na wiat zuczuciami skierowanymi do osb tej samej pci, acz jest nakierowana na osoby oinnej pci tumaczya biskupka. Por. J. Alvarez, New Episcopal Head Says Homosexuality Not aSin, cyt. za: http://www.christianpost.com/article/20060620/new-episcopal-head-says-homosexuality-not-a-sin/index.html 3 Najlepiej wida to na przykadzie najbardziej liberalnej diecezji episkopalnej Newark, ktrej ordynariuszem by John S. Spong. Od 1972 roku stracia ona prawie poow swoich wiernych. Por. P. Jenkins, Chrzecijastwo przyszoci. Nadejcie globalnej christianitas, tum. S. Grd SVD, Warszawa 2009, s. 36. 4 Arcybiskup Rowan Williams, cho wkwestiach teologicznych reprezentuje anglokatolicyzm (zafascynowany jest w. Janem od Krzya czy w. Teres zvila), wkwestiach wiatopogldowych jest liberaem, ktry zanim zosta wybrany na swj urzd otwarcie wspiera cz zaspiracji chrzecijaskich rodowisk gejowskich. Jego postaw podsumowa mona, za komentatork brytyjskiego Timesa Ruth Gledhill, jako mieszank katolicyzmu iliberalizmu. Por. R. Gledhill, Popes church May rid Rowan William sof turbulent priests, Times, 24 padziernika 2009. mier anglikanizmu

zerwanie komunii znajbardziej liberalnymi wsplnotami zUSA iKanady oraz powoanie odrbnych struktur, ktre miayby wspiera konserwatywnych anglikanw na caym wiecie. Stowarzyszenie Wyznajcych Anglikanw (bo onim mowa) zostao powoane przez Globaln Konferencj Anglikaskiej Przyszoci wroku 2008, ajego celem ma by nie tylko niesienie Ewangelii narodom, ktre jeszcze jej nie znaj, ale rwnie pene powicenia dziaania na rzecz przywrcenia autentycznego chrzecijastwa wKocioach, ktre poszy na kompromis [ze wiatem przyp. TPT]5. A cel ten zaczto realizowa niemal natychmiast po wydaniu deklaracji, tworzc przy pomocy konserwatystw zKocioa Episkopalnego oraz misyjnych (ale jak najbardziej biaych) biskupw Kocioa Nigerii pracujcych wStanach Zjednoczonych (ktrzy pojawili si wroku 2005, gdy biskupem New Hampshire zosta aktywny homoseksualista) nowe wyznanie: Koci Anglikaski wAmeryce Pnocnej. Jego twrcy, odchodzc ze swoich macierzystych wsplnot, tracili, jak podkrela wswoim przemwieniu zwierzchnik nowego Kocioa Anglikaskiego arcybiskup Robert Duncan, nie tylko swoje parafie zbudynkami, nie tylko stanowiska czy prawa do emerytury, ale przede wszystkim przyjaci episkopalian. Tym, co im pozostawao, bya jednak wierno prawdzie oczowieku, wierno temu, co przez wieki uznawano za ortodoksj moraln niepodzielonego chrzecijastwa, atake wiadomo, e tylko radykalne otwarcie na Ewangeli moe da wsplnotom kocielnym realnego ducha misyjnego. Nowa wsplnota nie zostaa pozostawiona samej sobie. Ju kilkanacie godzin po jej powoaniu za prawdziwego przedstawiciela anglikanizmu wAmeryce Pnocnej uzna j Koci Nigerii. Nastpnie depesze gratulacyjne wraz zuznaniem nowej wsplnoty przesali m.in. zwierzchnicy anglikaskiej prowincji Jerozolimy iBliskiego Wschodu, Azji Poudniowo-Wschodniej, atake Sydney icz diecezji brytyjskich (szczeglnie tych, ktrych przywdcy maj wiadomo, e ju niebawem take wKociele Anglii hierarchowie odrzuc chrzecijask moralno izaczn gosi hedonizm czy pochwa homoseksualizmu). Istot sporu midzy ortodoksyjnymi apostpowymi anglikanami nie jest jednak homoseksualizm czy kapastwo kobiet, ale to, jak definiujemy prawd oczowieku. Ortodoksyjni moralnie chrzecijanie uznaj biblijn opowie oczowieku za prawdziw. Wierz, e Ksiga Rodzaju pozostaje najpeniejszym wyrazem tego, kim jest czowiek. Az ksigi tej (tak jak
5 Cyt. za: Owiadczenie Kocowe nt. Globalnej Anglikaskiej Przyszoci iDeklaracja Jerozolimska (GAFCON Jerusalem 2008), tum. D. Bruncz, Magazyn Ekumeniczny Semper Reformanda, http://www.magazyn.ekumenizm. pl/content/article/20080630022455136.htm

133
rozumiej j autorzy Nowego Testamentu icaa tradycja chrzecijaska) jednoznacznie wynika, e penia czowieczestwa dostpna jest tylko wzjednoczonej mskoci ikobiecoci, e tylko one dwie otwarte na podno stanowi obraz Boy. Zwizki jednopciowe takim obrazem nie s, choby dlatego, e nie mog uczestniczy wstwrczej mocy Boej idawa nowego ycia. Iwanie ztakiej antropologii, anie tylko zcakowicie jednoznacznych

Szataskim atakiem na Koci Boy arcybiskup Peter Akinola okreli propozycj, by wKociele Anglii ordynowa na biskupa aktywnego homoseksualist.
potpie aktw homoseksualizmu wStarym iNowym Testamencie, wynika stosunek chrzecijan do seksu midzy osobami tej samej pci. Tak opini wyrazili ju zreszt autorzy anglikaskiego raportu True Union In the Body? przygotowanego w2002 roku przez przeciwnikw ordynacji homoseksualistw ibogosawienia zwizkw jednopciowych. Zdaniem konserwatywnych prymasw anglikaskich, uznanie zwizkw jednopciowych za rwnoprawne maestwu oznacza odrzucenie widzenia zwizku kobiety imczyzny jako obrazu ipodobiestwa stwarzajcego Boga czy te znaku jednoczcej mioci imocy Boga. Maestwo gdy uzna si, e moe by ono zwizkiem osb tej samej pci traci take moc bycia symbolem zjednoczenia przeciwiestw, pojednania rnorodnoci czy wrcz bycia uomnym symbolem (tomista powiedziaby analogi) jednoci waciwej Trjcy witej. Jakkolwiek wic
mier anglikanizmu

W Szwecji niespena dwa lata temu konserwatywni luteranie powoali Prowincj Misji, ktra zwrcia si do Kocioa luteraskiego z Kenii, by ten obj ich oficjaln opiek i pomg ewangelizowa Szwedw.
dobre moe by pozostawanie wzwizku dwch mczyzn idwch kobiet, zwizek taki jest niezdolny do bycia wiadectwem tych dwch teologicznych prawd6 wskazali anglikascy prymasi. Biblijna opowie ostworzeniu wiata przypomina take otym, e midzy mczyzn akobiet istniej realne rnice. Oboje s ludmi, ale wrny, odmienny sposb. Mczyzna nie jest kobiet, akobieta mczyzn. Idlatego nie ma powodw, by uznawa, e jedni idrudzy s powoani do tego samego. Kapastwo, jako duchowe ojcostwo, pozostaje zachowane tylko dla mczyzn, podczas gdy macierzystwo (tak przecie wane) zachowane zostaje dla kobiet. Odrzucenie tego zrnicowania powoa oznacza rozmycie mskiej ikobiecej tosamoci, ale take rodzi zagroenie dla duszpasterstwa. Ju dzi jest ono kobietocentryczne, awprowadzenie do niego kapanek jeszcze mocniej usunoby wartoci mskie zycia wsplnot chrzecijaskich.
6 True Union In the Body? AContribution to the Discussion within the Anglican Communion concerning the public Lessing of the same-sex unison. APaper commissioned by the Most Revd. Drexel Wellington Gomez, Archbishop of the West Indies, par. 3; wicej: T.P. Terlikowski, Wobliczu homoseksualnej herezji, Fronda 30/2003, s. 80-94.

135
Wsplnoty iKocioy, ktre akceptuj ordynacj duchown kobiet, nie odrzucaj oczywicie narracji zKsigi Rodzaju jako podstawy swojej antropologii. Trudno jednak nie zauway, e redefiniuj one, przynajmniej wjakim stopniu, woparciu oinne teksty biblijne oraz wspczesne nurty socjologiczno-filozoficzne, zawarte wniej zaoenia. Znakomicie pokazuje to nieyjcy ju XX-wieczny teolog ifilozof anglikaski Erich L. Mascall. Jego zdaniem, zwolennicy ordynacji duchownej kobiet przyjmuj jedn ztrzech tez, ktrych nie da si pogodzi zdosownie rozumian antropologi Ksigi Rodzaju. Pierwsza znich zakada, e kobieta jest wswojej istocie identyczna zmczyzn, azatem ma tak jak on prawo do ordynacji. Druga jest taka, e kobieta jest tak odmienna od mczyzny, e wycznie mskie kapastwo nie jest reprezentatywne dla peni czowieczestwa. Trzecia jest taka, e tak mczyzna zawiera wsobie cechy kobiece, jak ikobieta mskie, azatem mona mwi co najwyej ornorodnej identycznoci midzy nimi oboma7 wskazywa Mascall. Jego opinie podziela obecnie wikszo przeciwnikw ordynacji kapaskiej ibiskupiej wKocioach anglikaskich. Nawet pobiene zarysowanie antropologicznych rde schizmy wonie Wsplnoty Anglikaskiej pozwala zrozumie, dlaczego tak istotne jest odrzucenie postpowych reform wonie episkopalianizmu. Nie chodzi wnich bowiem wcale ozaakceptowanie grzesznikw (bo to zawsze chrzecijanie robili), ale oto, by rozmy granice midzy tym, co jest grzechem, atym, co nim nie jest, atake szerzej oodrzucenie biblijnego rozumienia natury ludzkiej, prawa naturalnego oraz Objawienia wJezusie Chrystusie. Itak wanie rozumiej swoje zadanie liderzy nowej wsplnoty, dla ktrych kolejne postpowe reformy wonie anglikanizmu s szataskim atakiem na Koci Boy (tymi sowy arcybiskup Peter Akinola okreli propozycj, by wKociele Anglii ordynowa na biskupa aktywnego homoseksualist)8.

KONIEC SENSOWNEGO EKUMENIZMU


Powoanie nowej anglikaskiej wsplnoty wStanach Zjednoczonych, Kanadzie iWielkiej Brytanii, atake wyrane oddzielenie si konserwatystw zAfryki iAzji od zachodniego nurtu wyznaniowego to tylko niewielki fragment wielkiego zjawiska ujawniania si we wsplnotach protestanckich chrzecijan, ktrzy myl wkategoriach biblijnych, aczsto take katolickich. Cz znich ju stworzya wasne Kocioy, inni prbuj jeszcze ratowa
7 E.L. Mascall, Women Priests?, London 1972, s. 13. 8 P. Jenkins, Defender of the Faith, The Atlantic, 11/2003. mier anglikanizmu

swoje wsplnoty poprzez ostry ijednoznaczny sprzeciw oraz powoywanie nowych szk teologicznych, orodkw badawczych czy platform lobbujcych przeciw liberalizacji moralnej idogmatycznej ich wyzna. Przykady mona mnoy. WSzwecji niespena dwa lata temu konserwatywni luteranie powoali Prowincj Misji, ktra zwrcia si do Kocioa luteraskiego zKenii, by ten obj ich oficjaln opiek ipomg ewangelizowa Szwedw. Konserwatywni prezbiterianie ze Stanw Zjednoczonych, gdy ich wsplnota (Presbiterian Church) zgodzia si na ordynacj pastorsk dla homoseksualistw iodmwia uznania Jezusa za jedyn drog do Boga, najpierw powoali konserwatywn grup nacisku New Wineskins Association of Churches. Szybko jednak okazao si, e wadze wyznania robi wszystko, by ograniczy prawa konserwatystw (czy raczej wiernych Ewangelii prezbiterian) do normalnej pracy duszpasterskiej. Wwczas wierne starej nauce zbory ipastorzy zaczli przechodzi do Evangelical Presbiterian Chuch wsplnoty, ktra zachowaa wkwestiach moralnych standardy Kalwina ipurytanw. Decyzje oodejciu zliberalizujcych si wsplnot s podejmowane zazwyczaj dopiero wtedy, gdy konserwatyci dostrzegaj, e pozostanie wramach starej denominacji wymagaoby rezygnacji zchrzecijastwa. Itak u amerykaskich anglikanw granic, po przekroczeniu ktrej nie mogli ju oni zosta wKociele episkopalnym, stao si nie tylko wywicenie na biskupa aktywnego homoseksualisty, ale rwnie uznanie przez prymask ich Kocioa, e nie ma nic takiego, jak indywidualne zbawienie, aodwoanie si do Jezusa Chrystusa nie jest koniecznie potrzebne wprocesie spoecznejodnowy. W tym samym czasie niektre duchowne episkopalne kanonizoway sobie witych na wasne czasy. Ksidz Katherine Ragsdale, rektorka Episcopal Divinity School wCambridge wstanie Massachusetts (nota bene aktywna lesbijka), uznaa, e zabity wkociele aborcjonista George Tiller, zabjca ponad szedziesiciu tysicy nienarodzonych dzieci (wielu wostatnim miesicu ciy), jest mczennikiem iwitym. Istot jego witoci jest, wedug rektorki, to, e Tiller nis bogosawiestwo aborcji kobietom, ktre go potrzeboway. Dla katolikw oznacza to, e dialog ekumeniczny ztradycyjnymi wsplnotami protestanckimi straci sens. Nie czy nas bowiem ju ani wiara wJezusa Chrystusa jako jedynego Zbawiciela, ani antropologia, ani nawet moralno. Mona oczywicie spotka si po to, by porozmawia oprzeszoci, przeanalizowa znaczenie Lutra czy Kalwina, ale nic wicej. Trudno bowiem

137
na powanie traktowa wyznanie, ktrego zwierzchniczka gosi, e nie ma zbawienia indywidualnego, iktre toleruje duchown goszc, i aborcyjny rzenik jest witym, azabjstwo prenatalne bogosawiestwem. Zamiast dialogu potrzebna jest wtakich sytuacjach wytrwaa ewangelizacja nawet, jeli bdzie si j okrela prozelityzmem. Wsplnoty postprotestanckie

Ksidz Katherine Ragsdale, rektorka Episcopal Divinity School (notabeneaktywna lesbijka), uznaa, e zabity wkociele aborcjonista George Tiller jest mczennikiem iwitym. Istot jego witoci jest, wedug rektorki, to, e Tiller nis bogosawiestwo aborcji kobietom, ktre go potrzeboway.
przestay by ju bowiem chrzecijaskie, aich wiernych (oczywicie nie wszystkich, bo wrd metodystw, luteranw czy reformowanych jest wielu szczerze wierzcych) trzeba zwyczajnie nawraca ju nie tyle na katolicyzm, ile na jakkolwiek form doktrynalnego chrzecijastwa, adopiero pniej ewentualnie prowadzi dialog. wiadomo takiej sytuacji maj zreszt sami konserwatyci (szczeglnie mocna jest ona u anglikanw ze Stanw Zjednoczonych). Arcybiskup Robert Duncan, lider separatystycznej, oddzielonej od episkopalian wsplnoty anglikaskiej, nie ma najmniejszych wtpliwoci, e spr wonie jego denominacji midzy liberaami akonserwatystami jest wistocie sporem midzy mierci ayciem, wiatem aEwangeli. To jest wybr midzy dwoma religiami, dwoma drogami, dwoma miastami, dwoma rodzajami wartoci izachowa. WKsidze Powtrzonego Prawa, wrozdziale 30.
mier anglikanizmu

Mojesz staje przed wyborem ycia lub mierci, bogosawiestwa lub nieszczcia. Iwspczesny anglikanizm take staje wobec takiego wyboru podkrela arcybiskup Duncan. Stolica Apostolska nie moe wypowiedzie si oczywicie tak jednoznacznie, ale decyzja opowoaniu nowych struktur dla byych anglikanw pokazuje, e ma ona wiadomo powagi sytuacji. Ordynariaty personalne, atake moliwo tworzenia osobnych seminariw czy by moe zachowanie moliwoci maestwa dla duchownych (ale ju nie dla biskupw) to wistocie stworzenie rwnolegych struktur kocielnych, wktrych anglikanie bd mogli zachowa wierno Book of Common Prayer (bliszej wpewnych aspektach liturgii trydenckiej ni nowemu rytowi posoborowemu), ajednoczenie powrci do penej jednoci zRzymem. Ato jak by tego nie tumaczy jest wjakim stopniu powrotem do unityzmu. Decyzja ta nie jest wcale odejciem od Soboru Watykaskiego II (jak to prbuj sugerowa niektrzy postpowi teolodzy czy komentatorzy), ajedynie jego realizacj. Celem dialogu ekumenicznego nie jest bowiem sam dialog, awidzialna jedno Kocioa, ktry zgromadziby si ponownie wok biskupa Rzymu, wyznajc t sam wiar. Odczeni od nas bracia, pojedynczo lub wswoich Kocioach czy Wsplnotach, nie ciesz si t jednoci, jakiej Jezus Chrystus chcia uyczy hojnie tym wszystkim, ktrych odrodzi ijako jedno ciao obdarzy

139
nowych yciem, aktr oznajmia Pismo wite iczcigodna tradycja. Peni bowiem rodkw zbawienia mona osign jedynie wkatolickim Kociele Chrystusowym, ktry stanowi powszechn pomoc do zbawienia. Wierzymy mianowicie, e jednemu Kolegium Apostolskiemu, ktremu przewodzi Piotr, powierzy Pan wszystkie dobra Nowego Przymierza celem utworzenia jednego Ciaa Chrystusowego na ziemi, zktrym powinni si zjednoczy cakowicie wszyscy, ju wjaki sposb nalecy do Ludu Boego9 wskazuje Sobr Watykaski II wdekrecie oekumenizmie. Celem ekumenizmu ito trzeba podkreli bardzo wyranie, bo stoi to wsprzecznoci zobiegowymi opiniami na temat celw katolickiego ekumenizmu inauczania Soboru Watykaskiego II10 jest cakowite zjednoczenie zKocioem rzymskokatolickim! Ajednym ze rodkw moe tu by jaka forma powoywania struktur unickich, szczeglnie wtedy, gdy prosz onie sami zainteresowani. Nie zawsze jest to jednak moliwe. Niech do Kocioa rzymskokatolickiego lub radykalnie odmienne opinie dogmatyczne uniemoliwiaj zjednoczenie konserwatywnych protestantw zRzymem. Ale iwwczas katolicy powinni, jak sdz, wspiera nowe ruchy wewntrz wsplnot protestanckich. Ich twrcy s bowiem ito nie ulega wtpliwoci ludmi autentycznie wierzcymi, ktrzy gosz nie tyle polityczn poprawno czy ideologi aborcyjn czy homoseksualn, ile Ewangeli (nawet jeli bdnie rozumian). Ich zwycistwo wewntrz wasnych wyzna oznacza odrodzenie moliwoci dialogu iekumenizmu, atake pozwala mie nadziej na realn wspprac wprzezwycianiu najwikszych wyzwa nowoczesnoci. Zwycistwo ich przeciwnikw, ktrzy czsto stoj na czele starych, liberalnych denominacji protestanckich, oznacza natomiast realne przejcie sporej czci protestantw na pozycje cywilizacji mierci oraz odrzucenie przez nich Ewangelii. Ato nie opaca si nikomu. Jeli bowiem chrzecijaskie wiadectwo ma by syszalne, awpywy spoeczne silne, to konieczna jest, jeli nie jedno organizacyjna, to przynajmniej wsplnota pogldw wkluczowych kwestiach. Jej brak bezlitonie wykorzystaj wszyscy
9 Dekret oekumenizmie Unitatis redintegratio, par. 3, cyt. za: Sobr Watykaski II. Konstytucje. Dekrety. Deklaracje, Pozna bdw., s. 206. 10 Nie jest zatem tak, jak to sugeruje ks. Wacaw Hryniewicz OMI czy rozmawiajce z nim Ewa Jwik iTeresa Terczyska, e Sobr Watykaski II przesun akcent ze zjednoczenia na denie do jednoci. Nie jest take prawd, e posoborowa teologia katolicka przyjmuje model komunii, wktrym Kocioy tylko akceptuj si wzajemnie. Takie rozumienie ekumenizmu nie ma nic wsplnego zkatolicyzmem, ajest powtarzaniem idei protestanckich. Por. Bg si nie powtarza. Z o. Wacawem Hryniewiczem OMI rozmawiaj Ewa Jwik i Teresa Terczyska, w: Dzieci Soboru zadaj pytania, red. Z. Nosowski, Warszawa 1996, s. 138-139. mier anglikanizmu

ideolodzy postpu, ktrzy ju teraz zwodz ludzi opowieciami ozamkniciu czy moralnym zacofaniu katolikw io rzekomym otwarciu protestantw.

GRZECH PIERWORODNY ANGLIKANIZMU


Szukajc przyczyn odejcia zachodnich anglikanw od Ewangelii, trzeba powrci do rde tego wyznania. Powstao ono jako odpowied na silne potrzeby seksualne wadcy Wielkiej Brytanii, ktry chcia orzeczenia niewanoci kolejnego swojego zwizku, agdy go nie otrzyma zdecydowa si oddzieli Koci na Wyspach od wsplnoty zRzymem. Pocztkowo nie przeprowadzi wnim zreszt radykalnych zmian, zachowa nawet celibat duchownych. Dopiero kolejni wadcy (ze szczeglnym uwzgldnieniem krlowej Elbiety) zaczli protestantyzowa anglikanizm, wprowadzajc wniego silny komponent kalwiski, zachowujc przy tym zarwno katolick organizacj, jak itradycje liturgiczne. W XVIII wieku anglikanizm zacz przeksztaca si wycznie wKoci pastwowy, ktrego celem byo nie tyle goszenie Ewangelii, pragnienie witego ycia, teologicznych poszukiwa czy moralnego heroizmu (cho itakie zjawiska niewtpliwie wnim wystpoway), ile zabezpieczenie interesw monarchii czy zbudowanie religijnego usprawiedliwienia dla brytyjskiego stylu ycia. Teologia, moralno, Biblia miay tylko umacnia imperium iskania ludzi do porzdnego ycia. Biskupi iduchowni byli wic zwykymi urzdnikami, ktrych rol byo podtrzymywanie ideaw moralnych (skrojonych, jak to celnie wskazuje Christopher Hollis, na miar krzepkiego dziedzica angielskiego11) oraz wychowywanie dzieci na dobrych obywateli imperium12. Posugujc si jzykiem Jadwigi Staniszkis13, mona powiedzie, e wczeni (ale take XX-wieczni) anglikanie byli przekonani, i uniwersalia (dobro, pikno, prawda, ale take wjakim stopniu Bg), jeli nawet nie istniej wrzeczywistoci, to powinny zosta zaoone jako postulaty, przydatne (bo nawet niekonieczne), by stworzy fundament dla adu spoecznego, atake estetyczny wyraz wasnej tradycji. Nie ma tam zpewnoci wiele jednolitoci doktrynalnej, jeszcze mniej jednoci mistycznego ciaa midzy
11 C. Hollis, Kardyna Newman idziekan Church, w: Kardyna John Henry Newman (1801-1890), tum. T. Mieszkowski, Warszawa 1967, s. 77. 12 Humorystyczny obraz takiego anglikanizmu przedstawia Tomasz Merton wswojej Siedmiopitrowej grze, gdzie opisuje swojego nauczyciela religii, ktry uznawa, e synonimem sowa mio pozostaje sowo gentelman. Iw taki te sposb kaza uczniom czyta Hymn do mioci w. Pawa. Chopcy pobaliwie suchali tych wywodw, ale sdz, e w. Piotr idwunastu Apostow byliby raczej zdumieni, gdyby dowiedzieli si, e Chrystus by biczowany ipoliczkowany przez onierzy, wyszydzony icierniem ukoronowany, poddany niewypowiedzianej habie iw kocu przybity do krzya, ebymy wszyscy stali si dentelmenami komentuje Merton. T.Merton, Siedmiopitrowa gra, tum. M. Morstin-Grska, Krakw 1973, s. 91. 13 J. Staniszkis, Wcieniu zbuntowanych mas, Europa 28/2009, s. 7.

141
ludmi, zktrych wielu przestao ju wierzy wask isakramenty. To, co ich jednoczy, to urok wasnej, spoecznej tradycji iupartej wytrwaoci, zjak trzymaj si pewnych spoecznych norm izwyczajw, mniej lub wicej wcelach wasnej korzyci. Istnienie Kocioa anglikaskiego zaley prawie cakowicie od solidarnoci ikonserwatyzmu rzdzcej klasy angielskiej. Jego sia nie opiera si na czynnikach nadprzyrodzonych, ale na silnych, spoecznych irasowych instynktach jednoczcych czonkw pewnej kasty14 ocenia anglikanizm pierwszej poowy XX wieku Tomasz Merton. Ten opis pozostawa aktualny jeszcze do niedawna. Ale pod koniec ubiegego stulecia silne, oparte na wartociach metafizycznych pastwo zostao zastpione przez pastwo sabe, amoralno krzepkiego dziedzica angielskiego zostaa zastpiona przez moralno skrojon na miar brytyjskiego czy amerykaskiego, mocno rozwydrzonego nastolatka (czy nastpcy tronu, ktry poziomem niespecjalnie odbiega od nastolatka), na ktrego potrzeby anglikanizm ma odpowiada. Teologowie, cho ich poziom intelektualny jest niezwykle wysoki, take su wycznie zaspokajaniu intelektualnych potrzeb tyle e ju bardziej wysublimowanych anglikaskich wiernych. Obserwujc teologi tego wyznania, mona odnie wraenie, e dla hierarchw, duchownych iteologw anglikaskich nie istnieje nic takiego, jak trwale istniejca wola Boa. Istniej tylko interpretacje, prby zgbiania, ludzkie tradycje, ale nie wola Boa, ktr odczytywa ijednoznacznie wykada mogaby jakakolwiek ludzka instytucja. Papiestwo czy nawet episkopat s zatem wanymi, ale czysto utylitarnymi instytucjami,
14 T. Merton, dz. cyt., s. 81. mier anglikanizmu

ktre suy maj spoistoci organizacyjnej, anie Prawdzie iJednoci. Te ostatnie ustpi musz miejsca paradygmatowi budowania jednoci czysto organizacyjnej. Wida to choby wtym, e wewntrz anglikanizmu wci istniej cakowicie sprzeczne ze sob doktrynalnie nurty: ewangelikalny, liberalny ianglokatolicki. Zwolennicy jednego odrzucaj siedem sakramentw iuznaj jedynie istnienie dwch, dla innych za sakrament kapastwa jest absolutnie fundamentalny. Nie inaczej jest zkwestiami moralnymi: pewna cz anglikanw uznaje akty homoseksualne za grzech woajcy opomst do nieba, ale dla innych s one szczeglnym darem Boym dla ludzi. Natomiast ich duchowy zwierzchnik, arcybiskup Rowan Williams, by nikogo nie urazi, lawiruje midzy tymi opiniami iudaje, e mona je ze sob swobodnie pogodzi.

AFRYKANIZM ZAMIAST ANGLIKANIZMU


Tego do pesymistycznego opisu wspczesnego anglikanizmu nie mona inie naley odnosi jednak do wszystkich wsplnot anglikaskich. Te pochodzce zglobalnego Poudnia odrzucaj zdecydowan wikszo by nie powiedzie wszystkie zliberalnych przemian. Kocioy Nigerii czy Kenii, wsplnoty latynoskie lub azjatyckie zachowuj wcaej rozcigoci biblijn moralno, dostrzegaj problemy walki duchowej i przede wszystkim akceptuj jedynozbawcz rol Chrystusa. Kade ztych wyzna prowadzi take aktywn dziaalno misyjn we wasnych krajach oraz coraz czciej wkrajach zachodnich. Efektem jest ich byskawiczny rozwj iprzejmowanie centralnej roli wanglikanizmie. Koci Nigerii na przykad wcigu trzydziestu lat zwikszy swj stan posiadania czterokrotnie zpiciu do dwudziestu milionw, ajeli prognozy si sprawdz, to w2035 roku bdzie liczy trzydzieci pi milionw wiernych. Wszystko to sprawia, e jak wskazuje Philip Jenkins Koci nigeryjski powinien by traktowany jako serce chrzecijastwa anglikaskiego. Take wkategoriach organizacyjnych Nigeria ukazuje imponujce oznaki rozwoju, co stoi wznaczcym kontrakcie do realiw brytyjskich czy amerykaskich. W1979 roku Koci nigeryjski posiada szesnacie diecezji ujtych wjedn prowincj. Dzi liczy ju prawie osiemdziesit diecezji, ujtych wdziesi prowincji. W1979 roku Nigeria miaa jednego arcybiskupa, dzisiaj ma ich dziesiciu nadzorujcych ca narodow hierarchi15. Podobnym tempem rozwoju mog si take poszczyci inne anglikaskie wsplnoty zAfryki, ktre ju teraz przejmuj kluczowe role wanglikanizmie.
15 P. Jenkins, Chrzecijastwo przyszoci, s. 330.

143
Dla tego ostatniego oznacza to za ogromn zmian. Zwyznania zimnych, ostronych, ufajcych rozumowi, ale jednoczenie przywizanych do staych form Anglosasw, anglikanizm przeksztaca si wwyznanie czarnych

W1979 roku Koci nigeryjski posiada szesnacie diecezji ujtych wjedn prowincj. Dzi liczy ju prawie osiemdziesit diecezji, ujtych wdziesi prowincji.
chrzecijan, ktrzy uwielbiaj spontaniczno, wierz wdemony rwnie mocno, jak zachodni anglikanie wpoprawno polityczn. Afroanglikanie odrzucaj cay dorobek karoliskiej ipniejszej teologii brytyjskiej, wzamian przyjmuj ich co bardzo wyranie wida na przykadzie prymasa Nigerii arcybiskupa Kinoli tradycyjny, ewangelikalny protestantyzm, zabarwiony liturgiczn tradycj katolick. Taka mieszanka jest niezwykle atrakcyjna dla mieszkacw czarnej Afryki, bowiem zjednej strony oferuje im prost iatw do zrozumienia teologi ewangelikaln, az drugiej wprowadza wbogaty wiat liturgicznych obrzdw, ktrych czsto brakuje wnaboestwach pozostaych wyzna protestanckich. Dodatkow atrakcj anglikanizmu jest jego niemaa tolerancja dla maeskich tradycji Afrykaczykw. Wieloestwo, cho oficjalnie potpiane, jest do powszechne, aniekiedy wprost akceptowane, zarwno wrd wiernych, jak iniszego duchowiestwa. Wszystkie te cechy sprawiaj, e anglikanizm wAfryce byskawicznie si rozwija ibez wtpienia nie tylko tam przetrwa, ale zrobi ogromn karier. Trzeba jednak jasno powiedzie, e w nowy anglikanizm (czy wrcz afrykanizm) niewiele ma ju wsplnego zwyznaniem, jakie przez wieki funkcjonowao wEuropie. To ostatnie bowiem umaro. Trafnie skonstatowa to anglikaski (na razie, ale na drodze do jednoci zRzymem) biskup John Broadhurst, ktry owiadczy wprost: Anglikaski eksperyment dobieg koca.

O L B

WIS
Blogowisko Najwikszy sekret ludzkoci - Jezus Chrystus
Eksperyment Autor Autorski

GO

O K

DARIUSZ ZALEWSKI
Sokrates, asceza i wspczesne niewolnictwo
6 padziernika 2009 Sokrates uwaa, e wychowanie spenia jedno zdwch zada: albo przygotowuje do roli wadcy, albo do roli poddanego. Wdraanie do zada suwerena dokonuje si za porednictwem sztuki krlewskiej ascezy. Krlem zostaje ten, kto potrafi panowa nad godem, przyzwyczajony jest do krtkiego snu, zimna, gorca itp. W ujciu staroytnych taki czowiek powinien naby rwnie wiedz ogln, dajc mu podstawy rozumienia rzeczywistoci. Ci, co nie posiedli tych umiejtnoci, niezalenie od zajmowanej pozycji spoecznej, przynale do klasy rzdzonych. Std wolni ksztacili si wramach eleutheriari technai (pniejszych sztuk wyzwolonych) iobca im bya kultura niewolnicza (por. Werner Jeager, Paideia). Jakkolwiekby wiat si zmienia, od czasw staroytnych sens spostrzeenia mdrca zAten nie straci nic naswej aktualnoci. Prawdziwymi krlami s ci, ktrzy panuj nad sob oraz potrafi czyta irozumie otaczajcy wiat. Niestety, nowoytna filozofia, aza ni pedagogika ipolityka owiatowa,

stworzyy projekty edukacyjne, ktre wbrew deklaracjom, zmierzaj do wychowania coraz to nowych pokole poddanych. Na przykad, kraje kolonialne akcentoway wedukacji ludw podbitych szkolnictwo zawodowe, aby wykorzysta tubylcw do budowania wasnej potgi. Podobnie postpowali komunici oraz faszyci. Obie ideologie kady nacisk naksztacenie uyteczne. Pod tym wzgldem sporo analogii mona spotka take wfilozofii owiatowej Unii Europejskiej, gdzie priorytet daje si umiejtnociom praktycznym.

O CO CI CZO CHODZI WIEK U!?

Tagi: Obama, mdro, dziwki, bohatyry, rozwd, uel, kino

Ideay ksztacenia niewolniczego przytumione przez napr cywilizacji katolickiej odrodziy si wraz zepok Owiecenia, ktra powiewajc sztandarami wolnoci, wpraktyce wepchna edukacj ponownie wkana niewolniczy, ato gwnie za spraw naturalizmu pedagogicznego ifetyszu praktycyzmu. Natywizm zcaym bagaem konsekwencji, jakie zesob nis, podway zasadno krlewskiej ascezy, sprzyjajc powstaniu rozkapryszonego, zestresowanego isabego charakterologicznie osobnika, atwo poddajcego si woli innych. Akcentowanie zkolei tzw. przydatnoci wiedzy iutylitaryzmu wnauczaniu doprowadzio do zaniku klasycznych elit intelektualnych oraz wytworzenia si nowej umysowoci, typowo technokratycznej, pozbawionej szerszego igbszego rozumienia zachodzcych wok procesw spoecznych, co oczywicie

e suj tre e s i mn tekst ten

147
jest wod namyn wspczesnego niewolnictwa. Tym bardziej niebezpieczn, e nie zawsze do koca uwiadomion. Dominuje bowiem pozorne wyksztacenie, ktre znieczula nawszechobecn manipulacj.

HENRYK KRZYANOWSKI
Obama w Jasnogrodzie
11 padziernika 2009 Nie za zasugi, lecz za urod dosta Obama Nobla nagrod. Z wierzchu czarniawy, w rodku czerwony to wJasnogrodzie miks wymarzony. Wic postpowcw gama szeroka ju dzi wObamie widzi proroka. Z Le Monde pismacy chwal go wiatli, e sub zdrowia w Stanach zaatwi. Wielbi go banki (da dolcw dol). Za aborterw on wrcz idolem. adnych nie widz w gociu felerw damy od manif, tudzie genderw.

Blogowisko

Czci go Pracownia mdrych szalenie Pyta Granicznych Na UAM-ie. On kulturowych wojen herosem. Nad wykluczonych schyli si losem. Mona by dalej cign t list, lecz to wystarczy clou oczywiste: Jeli si przyjrze fanom Obamy, wida, e kopot powany mamy. Ach, bro nas Boe, by cae USA W pazury wpado Socjalismusa!

LUKASZBARDZINSKI
Nigdy wicej Bonda!!!
8 padziernika 2009 Filmy oagentach powinny zosta zakazane, poniewa nie mona promowa ludzi niemoralnych, ktrzy ami prawo. Dua liczba produkcji, szczeglnie hollywoodzkich, powiconych agentom, moe przyczyni si do demoralizacji spoeczestwa, obarczajc je negatywnymi wzorcami. Jak mona robi bohatera zczowieka, ktry rozkochuje wsobie kobiety, po to, by zbliy si do swojego wroga, lub wycign zniego informacje. Faszywe paszporty idokumenty, stosowane przez

149
ludzi sub specjalnych naekranach kin s nie do pomylenia iprzywodz namyl jedynie praktyki stosowane przez zbrodnicze CBA. Podawanie faszywej tosamoci ifaszywe transakcje, majce nacelu zdobycie dowodw obciajcych gangsterw, to adna walka zprzestpczoci, to zwyka niegodziwo. Czy nie mona zaprezentowa wzorcw pozytywnych, nie nawizujcych do zej tradycji Centralnego Biura Antykorupcyjnego? Przecie sposb, wjaki bohaterowie filmowi walcz zprzestpczoci, jest skandaliczny, ich metody s gorsze od tych, jakimi posuguj si terroryci iinni szalecy, ktrzy pragn zniszczy wiat. I co ztego, e bohater okryptonimie 007 uratuje wiat, skoro za sposb, wjaki to robi, powinien natychmiastowo stan przed sdem. Moe pora nanowy wzorzec bohatera, takiego, ktry walczy zewszystkimi niegodziwcami uywajcymi jake niemoralnych metod iusprawiedliwiajcych je walk zezem. ...My name is Donald...

UKASZ ADAMSKI
And the Oscar goes to... Barack Obama za film o Baracku Obamie!
9 padziernika 2009

Rok 2025. Rozdanie Oscarw. Nominowani: Samuel Jackson za rol Baracka Obamy, noblisty. Denzel Washington za rol Baracka Obamy,
Blogowisko

3-krotnego prezydenta USA (trzecia kadencja gratis za umacnianie dyplomacji ipatronowanie pokojowi wiatowemu), Jammie Fox za rol Baracka Obamy, profesora Harvardu, senatora walczcego zzacofanymi obrocami podw, ktre s nie wiadomo dlaczego nazywane ludmi. Isaiah Washington za rolBaracka Obamy,modego dziaacza ruchw wolnociowych iantyrasistowskich. And the Oscar goes to... Barack Obama za to, e inspiruje aktorw ijest tak wspaniaym wzorem do naladowania dla modziey. Ceremoni prowadzi sam Barack Obama, bowiem adna gwiazda show biznesu nie ma takiego poczucia humoru, obycia ielokwencji, by stawa napodium zamiast pierwszego czarnoskrego prezydenta USA. Najlepszym filmem roku zosta Barack Obama nasz wdz Spikea Lee, ktry odbierajc nagrod, mwi: Miaem sen, by wUSA nie byo wicej biaego, heteroseksualnego totalitaryzmu. Miaem sen, by USA byo krajem, gdzie zabronione jest pokazywanie podu naUSG irobienie wiadomym rodzicom wody zmzgu. Miaem sen, e czarni proletariusze wszystkich krajw si pocz izwalcz ten obrzydliwy, krwioerczy kapitalizm biaego czowieka.Ten sen si speni, gdy Barack Hussein Obama obj stery tego kraju iabortowa ca prawic. Film Lee pokona zdobywc Zotej Palmy wCannes: wiato wtunelu czyli jak Barack Obama uratowa nasz cywilizacj Michaela Moorea. Wielkim przegranym tegorocznej gali by obraz Seana Penna Nazistowscy przeciwnicy planowania rodziny wodwrocie

Oczko m

u wia pio. Tem u si odle

tu.

151

opowiadajcy ofaszystowskim, zdelegalizowanym ruchu pro-life, ktry do pojawienia si wspaniaego imnego Baracka Obamy terroryzowa postpow Ameryk. Oscara za najlepszy scenariusz ireyseri zgarn Oliver Stone, ktry stworzy niezapomnian trylogi: Nasz zbawiciel Barack Obama, Nasz zbawiciel Barack Obama 2. Krucjata mesjasza oraz Nasz zbawiciel Barack Obama 3. Kochamy Ciebie Baracku Obama. R. Kelly, ktrego oskarano wmrocznych czasach opedofili (teraz uprawianie seksu zdziemi jest dozwolone, ba, nawet zachca si do tego wyzwolone seksualnie pociechy) odebra Oscara za najlepsz piosenk roku: Barack, Barack, you are so great, so beautiful. Pierwszy raz whistorii Oscarw stworzono now kategori: Barack Obama, ktra nagradza aktorw gejw, aktorki lesbijki idzieci, ktre nie boj si mwi oswoich marzeniach seksualnych oraz wyleczonych za pomoc komrek macierzystych uzyskanych zczego co papie przywdca gronej sekty zwanej Kocioem katolickim nazywa dzieckiem. Ta gala rozdania nagrd Akademii bya jednakostatni tak gal. Teraz Oscar bdzie nazywa si Barack Obama inie bdzie ju zoty, jak chcieliby biali faszyci, ale tczowy. Krytycy ju si zastanawiaj, kto wprzyszym roku odbierze statuetk Baracka Obamy za rol Baracka Obamy Ja wiem, wfilmie oBaracku Obamie. Plotki en Ale my ich as nie kochaj. chodz, e nowy film oObamie tak dugo bdziemy bdzie reyserowa sam Obama. kocha, a oni nas w kocu p okochaj. Obraz ma si nazywa By jak Barack Hussein Obama.

Blogowisko

MARCIN KONIKKORN
Czego ucz kochanki?
26 padziernika 2009 Jak pikne iromantyczne dziewczta staj si wyrachowanymi dziwkami ijaka nauka pynie ztego dla nas czyli Lady Makbet wwersji mniej subtelnej... Odkd naBoym wiecie pojawi si mj synek, nie mamy zon czasu chodzi do kina. Wszystkie ciekawe filmy ogldamy wic zduuuuym opnieniem. Ostatnio przyszed czas naKochanice krla. Pono film ten obejrzao wiele osb, dlatego e plakat filmowy sugeruje, i jest on kostiumowym pornolem. Poyczylimy go od koleanki po upewnieniu si, e tak nie jest. Co wynika ztego przygnbiajcego obrazu? Spirala grzechu tak mona by to opisa jednym wyraeniem izakoczy felieton. Pozwol sobie jednak poznca si nadHenrykiemVIII ijego kochankami. Wszak jeeli s wpiekle, to im to ju nie zaszkodzi. A jeeli Bg okaza im Miosierdzie, to tym bardziej... Pierwszym grzechem, ktry si pojawia, jest traktowanie kobiet gorzej ni mczyzn. wity Pawe uczy bowiem: Nie ma ju mczyzny ani kobiety, wszyscy bowiem jestecie kim jednym wChrystusie Jezusie (Ga3,28). W wyniku tego nierwnego traktowania, kobiety nie miay wwielu

153
kulturach swobody zampjcia. Bronic tego prawa, w.Agnieszka (patronka mojej ony) iwiele innych mczennic odday ycie. W Kochanicach krla sir Tomasz Boleyn decyduje, ktra crka jest mdrzejsza, aktra adniejsza, ina tej podstawie ukada im mariae. Grzech nierwnoci otwiera drog kolejnemu grzechowi redukcji kobiety do pochwy (pisz to nie wtym kontekcie, wjakim podobnych zda uywaj nawiedzone feministki, lecz wduchu chrzecijaskiej nauki owolnoci jednostki). Gdy do Boleynw nalub Marii przybywa wpywowy wuj, knuj intryg. Anna ma wej do ka krlowi po to, by zapewni rodzinie przychylno wadcy. Jednym sowem ojciec zgadza si, aby crka staa si prostytutk, amatka, ktra si temu sprzeciwia, nie ma nic do powiedzenia. Kolejna bariera grzechu zostaa zamana. Niestety Anna daa popali nakonnej przejadce imwic krtko: pogonia krla wmaliny... Krl si obrazi, arodzinna intryga nie wypalia. W zarobaczonych mzgach pojawia si zatem inny plan. Wku krla naley zainstalowa modsz crk. I kij ztym, e zostaa wanie matk. J te potraktowano jak dziwk. M j sprzeda za stanowisko nadworze krlewskim. I tak oto radosna rodzinka Boleynw udaje si do krlewskiego zamku, by kobiety mogy suy jako naonice, apanowie dziki temu poprawi swj byt natym ez padole... I tutaj staje si co niewesoego. Maria po pierwszej nocce zkrlem jest zachwycona cudzooeniem. Zaczyna jej to odpowiada. Zapomina omu, akceptuje intryg rodzinn. Henryk VIII okazuje si niezym ogierem lepszym ni jej zniewieciay mulek. Daje si dodatkowo omami prostymi komplementami wyssanymi zpalca, jakie sysz pewnie wszystkie rozdziewiczane gimnazjalistki wsamochodach swoich osiemnastoletnich mscyzn.

Blogowisko

W midzyczasie zazdrosna inadambitna Anna bierze potajemnie lub zjednym zwanych dworzan. Skonsumowane maestwo natym szczeblu bez zgody krla moe si jednak okaza kopotliwe dla rodzinki. Wysyaj wic Ann do Francji, adworzaninowi ka zapomnie otym, e zawar maestwo. Jednym sowem: szacuneczek wobec sakramentu... Maria zachodzi wci zkrlem. Poniewa le znosi ci, nie moe wspy zkrlem. Dla kochajcego ma taki stan u ony jest czasem wyrzeczenia ipiknego wspudziau wciy. Dla Henryka VIII, ktremu nasieniowody zaczynaj cisn namzg, to nie do przyjcia. Rodzinka Boleynw eby nie wypa zask wadcy seksoholika sprowadza zFrancji Ann. Ta si zmienia. Wyrachowaa si. Jest demonem seksu. Jest jakby optana. Przybywa nadwr tylko wjednym celu: da rozkosz krlowi. On si nato apie iakceptuje wszystkie warunki konsumpcji Anny, ktre ona nakrelia: oddalenie od siebie Marii mimo i daa mu syna, oddalenie krlowej Katarzyny. Maria zostaje odtrcona. Jej miejsce zajmuje siostra optana dziwka-czarownica. Cudzostwo igrzech namitnoci zaciemniaj Henrykowi VIII reszt wiata. Zgadza si nazerwanie zRzymem iekskomunik byle tylko posi Ann. Demonica osiga cel, ale zwyrachowania stawia kolejne warunki. Henrykowi nadte jdra pkaj wszwach iwkocu gwaci Ann. W chwili gwatu koczy si miosno-erotyczna gra pomidzy krlem aAnn. I tyle

155
zromantyzmu obecnego jeszcze napocztku filmu. Pierwowzr tej sceny mamy wStarym Testamencie, kiedy Amnon gwaci Tamar, ktra nie chce mu si odda: On jednak nie posucha jej gosu, lecz zada jej gwat, zbezczeci iobcowa zni. Potem Amnon poczu do niej bardzo wielk nienawi. Nienawi ta bya wiksza ni mio, ktr ku niej odczuwa (2Sm 13,14-15). Ale, hola, hola, to jeszcze nie pointa! Kiedy Anna zostaje ju krlow, nie ukada im si ani wku, ani wmaestwie. Bg im nie bogosawi, bo niby czemu miaby bogosawi odstpcom iprzebrzydej grzesznoci. Henio ma coraz wiksze problemy zprostat. Zamiast suplementu diety poprawiajcego wzwd Anna stosuje jakie wyrafinowane techniki seksualne (sama mwi, e s poniej godnoci jej ikrla), ktrych zapewne nauczya si nafrancuskim dworze... Tak czy inaczej Anna zachodzi wci. Rodzi crk. Niestety. Krlestwo potrzebuje syna. Zachodzi wci ponownie, akrl wtym czasie itak korzysta ju zciaa Jane Seymour. Drugie dziecko jednak poronia. Nikomu otym nie mwi. Poronione dziecko kae zutylizowa bratu (zrb co ztym zakop albo spal). Chce zaj wci ponownie, ale tak eby si krl nie dowiedzia. Nie ufa jednak nikomu... poza bratem. Obrzydlistwo. Demonica zaciga do ka brata, by uczyni akt kazirodztwa. Cho brat rozbierany przez siostr koniec kocw ucieka zka, nie popeniajc aktu otwierajcego mu szerokie bramy pieka, jego ona (trzecioplanowa posta zfilmu, ktra jest za nama, bo ten nie akceptuje ich maestwa, ktre rwnie zostao pomylane przez ojca jako klucz do kariery) widzi to inaczej. Donosi krlowi. Nie liczc jeszcze pewnych niuansw, opowie optli grzechu koczy si tym, e krl cina rodzestwo, asam zatraca si wswoim upadku...

Blogowisko

y masz adne ocz :( dk dusz ...ale brzy

Mamy tu wic taki wykres nastpujcych po sobie grzechw: nierwne traktowanie ludzi redukcja roli kobiety do waginy cudzostwo kolejne cudzostwo kolejne cudzostwo negacja sakramentologii gwat kazirodztwo rozpacz

pywa k nie w iao nic ta c ha jak na duc

Czego wic ucz kochanki? Jeeli wiadomo popenienia grzechu nie prowadzi do nawrcenia popeniamy grzechy jeszcze gorsze. To moe bana. Ale ten historyczny (cho wfilmie Kochanice krla ubarwiony) przykad udowadnia, dlaczego Koci tak wielk wag musi przywizywa do spraw czystoci seksualnej. Na czym popyn Dawid (2Sm 11-12)? Na czym popyn Salomon (1Krl 11)? Na czym popyn Herod Antypas (Mk6,17-29)? Wszystkie te postacie zabiy swoj religijno idoprowadziy swj nard do upadku za spraw ulegania wadzy ciaa. Ech! Gdyby tak wszyscy politycy mienicy si katolikami czytali wymienione fragmenty Pisma witego przed gosowaniami dotyczcemu maestwa ispraw seksualnych... Chyba upadek Rzeczypospolitej stanie si naszym udziaem, drodzy czytelnicy.

157

MACIEJ ECKHARDT
ulem w Uni
27 padziernika 2009 Polska Ekstraliga ulowa nie ulega totalistom zUnii Europejskiej iolaa unijn dyrektyw 2002/49/WE ograniczajc emisj haasu (w cigu dnia do 85 decybeli, anoc do 65). Motocykle ulowe normom unijnym wymykaj si do znacznie, bo ryk ich silnikw dochodzi do niemal 100 decybeli, co istotnie jest haasem do znacznym. Pomysowi unijnego biurokractwa przyklasna, niestety, wiatowa Federacja Motorowa, ktra ju zawyrokowaa, e wszelkie midzynarodowe zawody ulowe, wtym cykl Grand Prix, bd od 2010 roku uwzgldni wsplnotowe normy, co zakoczy si tym, e zamiast twardej iekscytujcej walki natorze, bdziemy obserwowa wycigi motorynek. Na uel chodz od szczeniaka. W uel bawiem si wprzedszkolu ina podwrku. Do stadionu Polonii mam 10 minut napiechot, awic rzut beretem. Przez okna od zawsze dochodzi do mnie warkot ulowych motorw, co sprawiao, e wiedziaem, kiedy pj natrening. Ryk silnikw izapach etanolu, naktrym jed ulowe Jawy iGM, to jak bulgot izapach grochwki dla wojskowego kucharza. uel bez ryku silnikw, to jak koncert AC/DC bez wzmacniaczy, to jak pies przy budzie, ktry nie szczeka. Dlatego cieszy odwana decyzja wadz polskiej Ekstraligi ulowej, ktra jest najciekawsz lig ulow nawiecie, naktr przychodz tumy kibicw, io jazd wktrej dobijaj si najlepsi ulowcy wiata.

Blogowisko

uel to dyscyplina, wktrej mamy sukcesy wicemistrzostwo wiata Tomasza Golloba (Grand Prix 2009) oraz Druynowy Puchar wiata naulu w2009 roku. To wystarczajca rekomendacja dla tej dyscypliny sportu, wci niedocenianej przez sportowo-medialny mainstream. To jedyna dyscyplina, wktrej otrwa kontuzj, anawet miertelne zejcie stosunkowo najatwiej. Cignie si za ni smutna statystyka, co sprawia, e kibice s tutaj inni, ni np. wpice kopanej. Wystarczy sekunda nieuwagi, by zawodnik do koca ycia jedzi nawzku inwalidzkim. I cho bezpieczestwo natorach bardzo si poprawio, m.in. za spraw pneumatycznych band, to wci dreszcze czowieka przechodz, kiedy czwrka ulowcw naogromnej prdkoci wchodzi wwira. uel to klimat iswoisty konserwatyzm. To twardo inieustpliwo. Nuta szalestwa ibrawury. Szybko iadrenalina. To namiastka dawnych wycigw rydwanw. Wodrnieniu od innych sportw motorowych, tutaj wszystko odbywa si nakameralnej arenie, gdzie od pocztku do koca mona ledzi walk natorze. Ryk silnikw nasekundy przed startem, to jest co, za czym kady prawdziwy kibic ula tskni wzimowe wieczory. Czeka niecierpliwie do wiosny, kiedy nator, niczym pierwsze wiosenne ptaki, wyjedaj jedcy wkaskach ikevlarach, by rykiem silnikw oznajmi zbliajcy si sezon. Jak co roku rozpocznie si on wBydgoszczy tradycyjnym Kryterium Asw. I jak za dawnych lat, bdzie szybko igono, bez ogldania si naunijn dyrektyw. Jak nauel przystao. Brawo wadze Ekstraligi ulowej.

159

KAZIMIERZ WYSZYSKI
ACH ... CO TO BY ZA ROZWD!
31 padziernika 2009 Dziao si to naDalekim Wschodzie. U burmistrza zjawia si para maonkw zprob, aby zechcia im udzieli rozwodu. Burmistrz odpowiedzia: O ile sobie dobrze przypominam, dane mi byo by przed laty wiadkiem waszego lubu; witowalicie wwczas wielkie wesele; myl, e rwnie rozwd powinnicie uczci takim samym hucznym przyjciem. Tak si te stao. Gdy dzie witeczny mia si ku kocowi, burmistrz powiedzia do zgromadzonych: Niech ona teraz odejdzie do swoich rodzicw, ale pomcie jej, aby zabraa zesob to, co najkosztowniejsze wtym domu. Jak to bywa przy takich okazjach, stoy byy zastawione suto jadem ipiciem. W piciu ijedzeniu nikt si nie ogranicza. Take m. O pnocy jednak zmorzy go sen. Gdy obudzi si nastpnego poranka, spostrzeg ku swojemu zaskoczeniu, e znajduje si wdomu tecia: jego ona bowiem zgodnie zrozkazem burmistrza zabraa zesob, to co najkosztowniejsze! Nie trzeba dodawa, e ci niedoszli rozwodnicy zaprosili ponownie wszystkich krewnych, przyjaci issiadw, aby witowa znimi drugie wesele.

Blogowisko

Powysze opowiadanie zaczerpnem zksieczki autorstwa Kazimierza Wjtowicza, Przyczynki, Wyd. Wrocawskiej Ksigarni Archidiecezjalnej, 1991 roku, s.132, aprzytoczyem, gdy zawiera bardzo istotn mdro yciow. Jak to si ma do dzisiejszej rzeczywistoci? Tylko pomarzy! Tamci maonkowie, chwilowo skonfliktowani, napewno nie byli wychowywani bezstresowo i mieli zakodowanie wgowach, e maestwo pomimo konfliktw jest suebne wzgldem rodziny. Jestem niemal pewny, e nasi statystyczni maonkowie, ktrzy zbyt popiesznie przesiedli si zdziecicych wzkw do szybkich samochodw, nie znaj poj dawania. Naadowani po czubek gowy konsumpcjonizmem, s raczej nastawieni nazaspakajanie wasnych potrzeb, anie potrzeb partnerw.

161

Czy ijak moemy to zmieni? I jak przeciwdziaa, by maestwa zawarte przed kapanem nie staway si fikcj, tylko dlatego, e jedno zmaonkw za gono krzykno nadrugie, bd zinnych banalnych przyczyn, jak te kreowanych przez media md na czst zmian modeli, nanowsze czyli zmian maonkw, pojmowanych jako przedmioty! I jeszcze trzy mdre sentencje, do tego opowiadania: Nie pozwalaj staremu przyjacielowi odjeda, bo nowy mu nie dorwna. (perskie) * Maestwo jest jak pot zesztachetw: ma chroni wasno, ale nie zasania widok. (Eckehard Fritsch) * Ilekro trudno nam bdzie przebaczy, pomylmy, czy byoby dla nas korzystne, jeliby wszyscy byli nieubagani. (Seneka)

Blogowisko

Papie Juliusz II poleci astrologom wybra dzie na swoj koronacj. Pawe III radzi si astrologw, ktre godziny s najodpowiedniejsze na konsystorz. Leon X wyznaczy profesora astrologii na uniwersytet rzymski Sapienza.

Krtki kurs astrologii


Autor Autorski

Astrologii
Ks. Pawe Siwek SJ
Fragment ksiki Wieczory paryskie (Veritas, Londyn 1965)

KRTKI KURS

1. GENEZA ASTROLOGII
Od zarania ludzkoci gwiazdy stanowiy przedmiot jej szczeglnego zainteresowania. Regularno, zjak si zjawiay na firmamencie niebieskim iszy po nim wcile okrelonym kierunku, naprowadzaa ludzi na myl, e s obdarzone rozumem lub przynajmniej rzdzone przez istoty rozumne. Ten ostatni pogld znajdujemy jasno wyraony wdzieach najwikszych mylicieli staroytnoci: Platona iArystotelesa. Podzielaa ten pogld znimi caa filozofia redniowieczna. Ciaa niebieskie powiada w. Tomasz zAkwinu ,,s poruszane przez jak istot obdarzon poznaniem1. Istota ta wyjania on gdzie indziej jest ,,natury duchowej2; jest wysza od duszy ludzkiej3. Dla ludw pierwotnych teorie te byy zbyt abstrakcyjne. One wolay widzie wsiach poruszajcych gwiazdy po prostu swych bogw. Wedug wierze chaldejskich Anu, bg nieba, mia pod sw opiek cz pnocn ekliptyki. Bg Enlil, pan ziemi, rzdzi czci rodkow ekliptyki. Wody icz poudniowa ekliptyki naleay do bstwa Enkl. Bg Marduk, czyli Asaru, mieszka na planecie Jowiszu; bogini Isztar na Wenerze; bg Nebo na Merkurym; bg Nergal na Marsie; bg Ninib na Saturnie itd. Wierzenia te stanowiy zasadnicze dogmaty religii chaldejskiej. Bogowie ci nie wiedli ycia osamotnionego; udzielali si ludziom, dajc im to, czego sami byli rdem. Marduk darzy ich zJowisza szczciem; bogini
1 S. Th. I, q. 70, a. 3 c. 2 S. Th. I, q. 110, a. 1 i3; q. 115, a. 4 ad 4. 3 S. Th. I, q. 115, a. 4 ad 1.

165

Isztar zawdziczali yzno ipodno; od boga Nebo pochodzia wszelka mdro iwiedza; bg Nergal zsya zMarsa zarazy iwojny... Jakie s wdanej chwili intencje tych bstw wstosunku do mieszkacw ziemi? Problem ten nie mg by dla nich obojtny. Przecie od niego cay ich los zalea! Nie dziwnego zatem, e dokadali wszelkich stara, by go rozwiza. Obserwowali uwanie bieg gwiazd, ich barw, ksztat, wzajemne pooenie itp. Odpowiednio do rezultatw swych bada okrelali termin, wktrym naleao rozpocz prace rolne, polowanie, rybowstwo iin. Termin ten przekazywali wtradycjach ustnych ipisemnych, by mogy suy pokoleniom przyszym. wbibliotece krla Assurbanipala (668-626) wNiniwie znaleziono dzieo (pisane pismem klinowym) zawierajce treciwy wykad tych tradycji. Wrd manuskryptw meksykaskich natrafiono na jeden (Tonalamantl), ktry zawiera list dni pomylnych iniepomylnych. Malajowie posiadaj system, za pomoc ktrego dziel czas na periody korzystneiniekorzystne.
Krtki kurs astrologii

Spord ludw pierwotnych Chaldejczycy najbardziej si odznaczali na tym polu. Oni stworzyli technik przepowiadania przyszoci zgwiazd, ktra staa si pniej klasyczna. Czy istotnie stworzyli? Nie brak bowiem uczonych, ktrzy zaszczyt stworzenia tej techniki oddaj Egipcjanom. Do tych uczonych naley wszczeglnoci wielki astronom Newton. Utrzymuje si mianowicie, e

W Anglii okoo 40 procent ludnoci wierzy mniej lub wicej silnie wastrologi. WNiemczech ponad siedemdziesit czasopism sporzdza horoskopy tygodniowe.
rzeczona technika powstaa wEgipcie za panowania Nichepsosa (Nicepsosa), krla Dolnego Egiptu (Sais). Bya dzieem gwnie kapana imieniem Petorisis. Gdy Sabakon, krl Etiopii, najecha Egipt, wielu Egipcjan schronio si do Babilonii izaznajomio jej mieszkacw ztechnik przepowiadania przyszoci zgwiazd. Z Chaldei miaa si ona dosta naprzd do Persji, apotem do Indii ireszty Azji. Dziki oywionym stosunkom handlowym ikulturalnym, jakie istniay midzy Azj aGrecj, nie moga ona na dugo pozosta nieznana Grekom. Zainteresowanie, jakie wrd nich budzia, byo rne. Tales, jak si zdaje, wcale si ni nie interesowa4. Eudoksus, przyjaciel Platona, mia dla niej tylko pogard. Karneades zwalcza j zawzicie. Natomiast Pitagorejczycy mieli j wwysokim szacunku. Aswoj nauk otranscendentnych wasnociach liczb (numeralizmem) obudzili ywe zainteresowanie. Wtej rwnie epoce powicono kad planet specjalnemu bstwu, atechnik przepowiadania przyszoci zgwiazd oznaczono sowem ,,astrologia (nauka ogwiazdach). Teofrast, Panacjusz (syn Karneadesa) wwyszym jeszcze stopniu Posejdoniusz zApamei odnosili si do astrologii zyw sympati. Rzym zapozna si zastrologi gwnie za porednictwem niewolnikw przybywajcych ze Wschodu, wszczeglnosci zGrecji. Haruspici wypowiadaj jej natychmiast zacit walk. Senat, stojcy na stray tradycji narodowych, okada j rnymi edyktami. To wszystko jednak nie jest wmocy zama jej naporu. A wreszcie zdobdzie prawo obywatelstwa wRzymie. Stanie si
4 Tales zna elementy astronomii, jednak nie przypisywa gwiazdom wasnoci boskich.

167
to wchwili, gdy kulty religijne wschodnie zyskaj decydujc przewag nad star religi rzymsk. Marek Aureliusz (za Augusta iTyberiusza) ukada hymn ku jej czci (Astronomicon); August pozwala bi monet zastrologiczn gwiazd swych urodzin (Koziorocem). Babilusz, astrolog nadworny Nerona, stara si przekona haruspikw, e astrologia nie tylko nie obala ich sztuki, lecz j dopenia. Tacyt5 iCycero6 oraz Pliniusz Starszy niemiosiernie j chostaj, ale nie s ju wstanie jej przemc. Agdy si ukae Czworoksig (Tetrabiblos) Klaudiusza Ptolemeusza, jednego znajwikszych astronomw staroytnoci, astrologia rozpocznie triumfalny pochd, ktrego nic wstrzyma nie potrafi. Spord wszystkich systemw astrologicznych, ktre si rozwiny wrnych krajach, system Ptolemeusza cieszy si a do dzisiejszych czasw najwikszymwziciem. Wrd wyznawcw Mahometa znalaza astrologia grunt niezwykle podatny. Zdawaa si im bowiem potwierdza iwyjania determinizm teologiczny (relatywny), ktry im Mahomet wspadku zostawi. Spod pira Arabw wysza masa dzie irozpraw astrologicznych. Nawet wielki myliciel Awerroes jest pod jej widocznym urokiem7. Chrystianizm rozpatruje astrologi wycznie zpunktu widzenia religijno-moralnego. Problem jej wartoci wewntrznej zostawia cakowicie nauce. Tym si tumaczy pozorna sprzeczno, zjak czoowi przedstawiciele chrystianizmu do niej si odnosz. Podczas gdy jedni potpiaj j jako ,,sztuczk diabelsk, inni chtnie zwracaj si do niej po rad 8. Moralici katoliccy nie zabraniaj lekarzom posugiwa si radami astrologw wleczeniu chorych9, byleby te rady nie stay wsprzecznoci zwiar chrzecijask ijej zasadami moralnymi10. W epoce humanizmu irenesansu cieszy si astrologia wielkim wziciem. Na kadym uniwersytecie jest ona wykadana. Jest te janiej pojmowana.
5 Mathematici (astrologi) genus hominum potentibus infidum, sperantibus fallax ( Tacitus, Hist. I, 22). 6 Contemnamus Babylonios et eos, qui ex Caucaso, coeli signa servantes, numeris et motibus stellarum cursus persequuntur. Condemnemus hos aut stultitiae aut vanitatis aut imprudentiae (De divinat. I, 19). 7 Avicenna drwi znich. 8 Papie Juliusz II poleci astrologom wybra dzie na swoj koronacj. Pawe III radzi si astrologw, ktre godziny s najodpowiedniejsze na konsystorz. Leon X wyznaczy profesora astrologii na uniwersytet rzymski Sapienza. 9 ...de astrorum autem iudiciis circa corporales effectus (puta sanitatis vel infirmitatis, fertilitatis vel sterilitatis, pluviae vel siccitatis) nulla est quaestio, quia haec absque peccato fiunt; quomam effectus quaeruntur et reducuntur in suas causas naturales (Summula Caietana, Venezia 1572, s. 25). 10 Wszczeglnoci zdogmatem owolnej woli czowieka. Sekta religijna znana oglnie pod mianem mandejczykw (cho oni sami wol si nazywa nazarejczykami [Nasuraiia]), mieszkajca wpoudniowej czci Babilonii, widzi wznakach zodiaku nie bogw, lecz szatanw, cigle skorych do szkodzenia ludziom. Stoi bowiem na stanowisku monoteistycznym. Szczeglnie wrogo odnosi si do politeizmu babiloskiego igreckiego. Krtki kurs astrologii

wszczeglnoci wyrnia si wniej dwie zasadniczo odmienne formy: naturaln (naturalis) iwrbiarsk (iudiciaria). Naturalna, zwana take fizyczn, bada wpyw cia niebieskich na atmosfer, pogod, przypyw iodpyw morza, wybuchy wulkaniczne, trzsienie ziemi itp. Odpowiada mniej wicej dzisiejszej meteorologii. Wrbiarska przepowiada zgwiazd charakter osobnika, koleje jego ycia, pomylny lub niepomylny obrt czynnoci, jak kto wdanym momencie zaczyna, wojny, poogi, gody, mory, zarazy itd. W miar jak si rozwijay nauki dowiadczalne, tracia astrologia coraz bardziej grunt pod nogami. Pod koniec wieku XVIII starali si jej wyznawcy na nowo j oywi. Wtem jak grom zjasnego nieba spad na ni cios. Wroku 1781 Herschel odkry now planet zwan Uranem. Odkrycie to wywoao prawdziw konsternacj wobozie astrologw. Bo ich tablice astrologiczne znay tylko pi planet11. Jakie wpywy na losy ludzkie wyznaczy nowej planecie? Gdy si nad tym gowili, uderzy wnich nowy grom. Wroku 1845 odkryto jeszcze inn planet Neptuna. Aw roku 1930 stwierdzono istnienie Plutona! Wszystka za przemawia za tym, e za tymi odkryciami pjd nowe. Fakty te zapowiaday rychy koniec astrologii wkrajach cywilizowanych. A nagle po pierwszej wojnie wiatowej astrologia odradza si jak feniks zpopiow. Wedug oblicze dokonanych przez znanego orientalist Roberta Eislera12 liczba astrologw zawodowych wStanach Zjednoczonych Ameryki wynosia 25000. Astronom Couderc podnosi t liczb ocae 5000. Astrologowie ci maj na swoich usugach 20 czasopism fachowych, zktrych jedno rozchodzi si w500000 egzemplarzy. Prcz tego ogaszaj oni swe wypowiedzi wspecjalnych rubrykach 2000 dziennikw itygodnikw. Pewna kobieta po odczycie zastrologii otrzymaa wprzecigu trzech miesicy a 150 tysicy zamwie horoskopw. W Anglii okoo 40 procent ludnoci, przewanie kobiet, wierzy mniej lub wicej silnie wastrologi. WNiemczech ponad siedemdziesit czasopism sporzdza horoskopy tygodniowe, jak nas zapewnia otym Ph.Schmidt. Istniej liczne ,,poradnie mierci imaestw. Wogoszeniach astrologicznych mona czsto spotka wyraenie: ,,Byk szuka Panny13. W Paryu byo wroku 1935 a 3400 gabinetw astrologicznych urzdowo zarejestrowanych. Aile ich byo ukrytych? Pewien astrolog
11 Mwiy wprawdzie osiedmiu planetach, ale tylko dlatego, e do planet wliczay Soce iKsiyc. 12 Wdziele pt. Die knigliche Kunst der Astrologie. 13 L. Reiners, Steht es in den Sternen?, Mnchen (1951), s. 30.

169
wydawa kadego dnia specjalny dziennik astrologiczny, ktry obsugiwao pidziesiciu pracownikw. Jedno zczasopism astrologicznych rozchodzi si w100000egzemplarzy14.

2. SYSTEM ASTROLOGICZNY
Astrologia bya od samego pocztku najcilej zczona zastronomi. Owszem, przez dugi czas cakiem j zni utosamiano. Dopiero od Istulecia po Chr. zaczto j wyrnia (w krajach rdziemnomorskich). Aledwie wwieku XIV dostrzeono, e obejmuje ona jeszcze dwie klasy problemw zasadniczo odmiennych, idlatego podzielono j na naturaln iwrbiarsk. Tylko astrologia wrbiarska jest astrologi wklasycznym tego sowa znaczeniu. Oniej te jednej bdziemy odtd mwili. Cho zasadniczo rna od astronomii, astrologia na niej si przede wszystkim opiera. Dla tej te racji, kto chce zda sobie zniej spraw, musi si zaznajomi nieco zastronomi, aw szczeglnoci dobrze sobie przyswoi nauk astrologw ozodiaku, ,,mieszkaniach, Socu, planetach, aspektach, wzach, Ksiycu itd.

1. ZODIAK
Soce, jak wiadomo, zatacza wswym rocznym biegu wielk elips zblion do koa, zwan ekliptyk. Nazwa ta pochodzi std, e wanie wzdu tej drogi (w punktach, wktrych jej paszczyzna przecina orbit ksiyca), ma miejsce zamienie (eclipsis) Soca. Pas niebieskiej kuli, rozcigajcy si na odlego 8 po obu stronach ekliptyki, pocito ju wodlegej staroytnoci na 12 prostoktnych, rwnych przedziaw. Kady znich obejmuje zatem 30 wspomnianego pasa niebieskiego. Gwiazdy, ktre obserwujemy wtym caym pasie, starano si na wszelki sposb15 uj wkonstelacje16. Nazwy, jakie im nadano, zapoyczono
14 P. Couderc, IAstrologie, Paris 1951, s. 106. 15 Wrzeczywistoci nie byo adnych powanych racji do tworzenia tych konstelacji. Wiele zkonstelacji nie ma ani jednej wielkiej gwiazdy; np. Baran iWaga maj ledwie po dwie gwiazdy trzeciej wielkoci. Ryby iWodnik nie maj nawet ani jednej gwiazdy takiej wielkoci. 16 Imiona najstarsze konstelacji sigaj epoki, wktrej panami Dolnej Mezopotamii byli Szumerowie. Swymi wpywami kulturalnymi dosigali oni krajw, wktrych powstay pniej pastwa Akkadw, Babilonii iAsyrii. Kamienie graniczne Babilonii zXII-VIII stulecia przed Chr. nosz obrazy zodiaku. Niektre ze znakw znane byy, jak si zdaje, wepoce Hammurabiego (ok. 2000 lat przed Chr.). Krtki kurs astrologii

gwnie od zwierzt, ktre miano wszczeglnej czci. Tymi samymi nazwami oznaczono rwnie odpowiednie przedziay pasa niebieskiego17. Poniewa przedziay te daway pomieszczenie rnym istotom ,,yjcym18, dlatego okrelano je oglnym mianem Mieszka, sam za pas niebieski wypeniony wzmiankowanymi ,,zwierztami nazwano zodiakiem. Z tego, comy wtej chwili powiedzieli, jasno wida, e ugrupowania gwiazd s tworami realnymi. Mieszkania za s czczymi znakami, bo niczym innym, jeno wykresem wpustej przestrzeni. Zapamitajmy sobie dobrze t uwag. Przyda si nam ona pniej. Za pocztek zodiaku zgodzono si uwaa punkt, wktrym paszczyzna ekliptyki (nachylona do rwnika o23,5) przecina go wzdu jego rednicy wpunkcie, na ktry przypada wiosenne zrwnanie dnia znoc. Lista zatem znakw zodiaku idzie wnastpujcym porzdku: Baran, Byk, Blinita, Rak, Lew, Panna, Waga, Skorpion, Strzelec, Kozioroec, Wodnik. Ryby. Rg pierwszego Mieszkania znajduje si na wschodnim kracu horyzontu. Pozostae Mieszkania postpuj wkierunku przeciwnym do ruchu wskazwkizegara. Pierwsze Mieszkanie, ktre dopiero co ,,wstaje, stanowi tzw. ascendent (idcy wgr). Mieszkanie sidme, ktre wtym samym czasie ,,zachodzi, zwie si descendent (schodzcy). Dziesite Mieszkanie, ktre wwczas stoi najwyej na poudniku, nosi rniano zenitu, czyli ,,rodka nieba. Czwarte, ktre wtym samym momencie siga najniszego poziomu, zwie si nadir, czyli gbi nieba. Wszystkie te Mieszkania nosz ogln nazw Mieszka ktowych imaj dla astrologa najwiksze znaczenie. Wr zawsze pomylno. Szczeglniej pomylnymi s Mieszkania Ii X. Mieszkania VII-XII le nad horyzontem idlatego zwie je astrolog grnymi. Mieszkania I-VI znajduj si pod horyzontem. Std ich nazwa Mieszka nocnych. Mieszkania postpujce (II, V, VIII, XI) s na og do szczliwe19. Mieszkania upadajce (III, VI, IX, XII) s stanowczo niepomylne; aju najgorsze znich s Mieszkania VI iXII. Z pierwszego Mieszkania zasiga astrolog informacji oosobie badanego osobnika. Zdrugiego (Byk) dowiaduje si on, jakie istniej dla jego klienta
17 Grecy (Eudoxus, Eratosthenes iHipparchus) wzmiankuj tylko 11 znakw zodiaku. Sidmy ismy przedzia zodiaku oznaczany by jednym znakiem Skorpionem. Nawet Ptolemeusz trzyma si jeszcze tej terminologii. Dwanacie znakw zwierzcych spotykamy po raz pierwszy wzapisku zczasw Dariusza II (zm. 405/404). 18 Tylko jedna konstelacja nie nosi miana istoty ywej. Jest ni Waga. 19 Mieszkanie sme jest liche!

171

szanse zyskw materialnych, bogactw, strat itp. ztrzeciego (Blinita) czerpie wiadomoci dotyczce jego rodziny irodzestwa. Czwarte (Rak) mwi mu ojego yciu domowym, narodowoci idziedzicznoci. Pite (Lew) poucza go ojego radociach iprzykrociach ycia. Szste (Panna) objania go odnonie do jego stanu zdrowia ichorb. Sidme (Waga) informuje go ojego maestwie istosunkach socjalnych; sme (Skorpion) omierci ispadkach; dziewite (Strzelec) oreligii ipodrach; dziesite (Kozioroec) ozawodzie ycia izaszczytach; jedenaste (Wodnik) oszczciu iprzyjaniach; dwunaste (Ryby) owrogach iniewoli20.
20 Por. Ph. Schmidt, dz. cyt., s. 32 nn. Krtki kurs astrologii

Te znaczenia Mieszka zostay wnajoglniejszych liniach ustalone ju wodlegej przeszoci. Jednak gdy chodzi oich szczegy, to jeszcze do dzisiejszego dnia tocz si midzy astrologami zawzite co do tego spory. Ze wszystkich problemw, ktre zaprztaj astrologw, problem Mieszka jest bez wtpienia najbardziej sporny mwi W.J. Tucker, czoowy przedstawiciel astrologii21. Nawet wrzeczach doniosej wagi nie mog oni doj do porozumienia22. Poniewa wedug astrologw makrokosmos (wszechwiat) odpowiada cile mikrokosmosowi, ktrym jest czowiek, dlatego odnosili oni 12 znakw zodiaku rwnie do poszczeglnych czci organizmu ludzkiego. Ryby rzdziy nogami, Kozioroec kolanami, Strzelec udami ibiodrami, Skorpion organami rozrodczymi inosem, Panna jam brzuszn, Lew plecami isercem, Rak piersiami iodkiem. Blinita pucami, barkami iramionami, Byk karkiem iszyj, Baran gow (z wyjtkiem nosa)23. W zwizku ztymi wpywami gwiazd pozostawa wygld czowieka. Kto si urodzi pod znakiem Byka, mia gow okrg, czoo czworoktne iszerokie, oczy czarne iwielkie, usta inozdrza okrge, wargi grube, uszy wielkie, bulwiasty nos itp.24 Te wierzenia astrologiczne nie pozostay bez wpywu na medycyn. Wielu lekarzy posikowao si nimi, ile razy chodzio oprzepisanie lekarstw choremu. Lekarstwa te byy okrelane nie rzeczywistym stanem chorego, lecz godzin, wktrej zacz si le czu! Astrologia wstrzymaa na dugo postp medycyny25.

2. SOCE
Wiadomo dobrze, jak potn rol odgrywa wnaszym yciu Sonce. Od niego wgwnej mierze zaley klimat. wparze za znim idzie stan zdrowia, humor, wydajno pracy itp. Gdyby nam Soca zabrako, wymaroby na ziemi wszelkie ycie. Zalenie od tego, przez ktre Mieszkanie przechodzi wswym biegu Sonce, dziel astrologowie ludzi na 12 zasadniczych typw. Typy te rni si midzy sob indywidualnoci, (individualit), na ktr skada
21 W.J. Tucker, Principes dastrologie scientifique, Paris 1939, s. 146. 22 Tame, s. 147. 23 Ph. Schmidt, dz. cyt., s. 45. 24 Tame. 25 Medycyna oparta na astrologii nie bya bynajmniej prostsza od naszej. Musiaa drobiazgowo okrela pomylne lub niepomylne wpywy na zdrowie poszczeglnych konstelacji zodiaku, planet, Mieszka itd.

173
si wszystko to, co zwiemy czowiekiem wewntrznym; wszystko, co jest wnim ,,najgbsze inajintymniejsze, zdolnoci wrodzone, talenty iwadzetwrcze26. Niemoliw jest dla nas rzecz zapuszcza si wszczegowy opis tych typw. Znajdzie je zreszt czytelnik wkadym obszerniejszym podrczniku astrologii. By uatwi mu zorientowanie si wich wartoci, przedstawimy pokrtce, jak Soce wswoim pochodzie po Mieszkaniach

Soce wKoziorocu gwarantuje dugie ycie; niestety, zsya mu rwnie reumatyzm, rne niedomagania kolan, koci istaww, dalej kurcze iparali.
wpywa na przykad na stan naszego zdrowia. Tylko nad tym jednym punktem si zatrzymamy. Czowiek, ktry przyszed na wiat, gdy Sonce byo pod znakiem Barana, jest peen energii idobry do walki. Jego gwnymi dolegliwociami s ble gowy, zaburzenia nerwowe inapady gorczki... lk przed chorob imierci27. Kto si urodzi, gdy Soce byo pod znakiem Byka, zdradza wielk skonno do chorb garda... rzadko popada wchorob, lecz gdy raz wni wpadnie, ztrudnoci si zniej dobywa; winien zachowa cis diet; wszczeglnoci wystrzega si wglowodanw, np. cukru itp.28 Soce wznaku Blinit usposabia do chorb pucnych29, wznaku Raka do dolegliwoci odka ikiszek; znak Lwa daje noworodkowi organizm mocarny iniezmierzone rezerwy si, lecz rwnie sabe serce, nerki inaczynia krwionone30. Panna przynosi mu wdani bardzo delikatn kompleksj, azni skonno do chorb imaginacyjnych isaby odek. Soce wznaku Wagi zapowiada niedomagania stosu pacierzowego inerek31. Soce wznaku
26 27 28 29 30 31 W.J. Tucker, dz. cyt., s. 71. Tame, s. 75. Tame, s. 76. Tame, s. 77. Tame, s. 79. Tame, s. 81. Krtki kurs astrologii

Skorpiona buduje organizm zdrowy isilny, ktry jednak cierpi na chroniczne niestrawnoci ina rne choroby krwi, dyspepsj iataki ci32. Soce wStrzelcu sprawia chore nerwy izsya wiele nieszczliwych przypadkw, na ktre s szczeglniej naraone biodra inogi33. Soce wKoziorocu gwarantuje dugie ycie; niestety, zsya mu rwnie reumatyzm, rne niedomagania kolan, koci istaww, dalej kurcze iparali; ostrzega przed alkoholem we wszystkich jego odmianach34. Osobnik zrodzony pod znakiem Wodnika ma zy obieg krwi; cierpi na wysokie cinienie arteryjne ianemi35. Sab stron czowieka, ktry przyszed na wiat pod znakiem Ryb, s nogi, puca isystem nerwowy oraz naturalne skonnoci do atakw podagry36.

3. KSIYC
Jak zpooenia Soca w12 znakach zodiaku odgaduje astrolog indywidualno osobnika badanego, tak znw zpooenia Ksiyca wtyche samych znakach przepowiada on niechybnie jego osobowo (personnalit), na ktr skada si charakterystyczny chd, postawa, maniery, fleksja gosu icae zachowanie si37. Kilka przykadw: Czowiek, ktry przychodzi na wiat wchwili, gdy Ksiyc jest pod znakiem Blinit, bdzie gadu38. Ksiyc wznaku Byka uczyni go niesychanie upartym39. Panna obudzi wnim chciwo na pienidze40. Znak Skorpiona uczyni go nieuleczalnie zazdrosnym, podejrzliwym ibrutalnym41. Strzelec natchnie go optymizmem42. Kozioroec rozpali wnim wielkie ambicje iskieruje go do wytonej pracy43. Wodnik zrobi ze filozofa44, AWagaintelektualist45.

32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45

Tame, s. 82. Tame, s. 84. Tame, s. 85. Tame, s. 86. Tame, s. 87. Tame, s. 79. Tame, s. 89. Tame, s. 89. Tame, s. 91. Tame, s. 92. Tame, s. 92. Tame, s. 93. Tame, s. 98. Tame, s. 91.

175

4. ASCENDENT
Prcz indywidualnoci iosobowoci posiada czowiek wedug astrologw jeszcze temperament, przez ktry rozumiej oni reakcj wiadom osobnika na warunki zewntrzne, np. na doznan obelg, na usyszan grob lub pochwa46. Astrologowie ucz, ze temperament zaley od ascendentu, to jest od konstelacji, jaka wchwili urodzin osobnika wschodzi na horyzoncie47. Jeli twoim ascendentem jest Byk powiada W.J. Tucker to jestem pewny, e reagujesz wolno na czynnoci drugich, na zdarzenia iokolicznoci zewntrzne. Twoimi rysami charakterystycznymi s wytrwao, decyzja irezerwa. Zpunktu widzenia uczuciowego jeste zamknity, tpy iuparty. Wpostpowaniu jeste powolny iflegmatyczny; wpewnych materiach jeste peny uprzedze... bardzo zazdrosny48. Ascendent Barana daje czowiekowi natur niesychanie bezkompromisow, wynios iimpulsywn, skor do sdw zbyt pospiesznych ikonkluzji przedwczesnych49. Ascendent Blinit robi czowieka nerwowym igniewliwym ikae mu si wiecznie trapi. Czowiek zrodzony pod ascendentem Raka jest nadzwyczajnie emocyjny: dla najbahszej racji wpada wostateczno; jest dziwakiem, zonikiem ikaprynikiem. Ascendent Wagi daje czowiekowi niezwykle ywe poczucie sprawiedliwoci ibardzo litociwe serce; nim co zrobi lub powie, way racje za iprzeciw50 itp.

5. PLANETY
Ju wodlegej staroytnoci zauwaono, e pewne gwiazdy nigdy nie zmieniaj swego wzajemnego pooenia na firmamencie niebieskim. Inne, przeciwnie, zmieniaj je nieustannie. Pierwsze nazwano staymi, drugie bdzcymi, czyli planetami. Zauwaono dalej, e szybko, zjak si planety po niebie poruszaj, nie jest ta sama; e wiato, ktre wydaj, nie jest tego samego koloru; e jedne znich s bliej Soca, inne dalej, idlatego wicej wykonuj ruchu.
46 47 48 49 50 Tame, s. 70. Tame, s. 94. Tame, s. 95. Tame, s. 95. Tame, s. 97.

Krtki kurs astrologii

Planet tych naliczono pi, bo tyle ich tylko mona byo goym okiem dostrzec. Oznaczono je imionami bogw. Wwiecie grecko-rzymskim imiona te brzmiay: Merkury, Wenus, Mars, Jowisz, Saturn. Do planet zaliczono rwnie Soce iKsiyc, bo ione po niebie bdz iokoo nas kr! Planety s wedug astrologii wyposaone wrne wasnoci. Jedne znich s wilgotne, drugie suche; jedne zimne, drugie gorce; te mskie, tamte

Pocztek niedzieli pozostaje pod wpywami Soca, pocztek poniedziaku pod wpywami Ksiyca itd. Tej to okolicznoci zawdziczaj dni tygodnia swe imiona.
eskie itd. Kada znich ma pod sw wadz okrelone wasnoci fizyczne lubpsychiczne. Wilgo iciepo s przyczyn podnoci iyznoci; posucha izimno bezpodnoci. Te cztery wasnoci stoj wcisym stosunku zczterema humorami (ci, krwi, ci czarn iflegm), Aprzez nie zczterema temperamentami (cholerycznym, sangwinicznym, melancholijnym, flegmatycznym). Temperamenty bowiem zaleay wedug staroytnych od rnych proporcji, wjakie wchodz ze sob wzmiankowane humory. Wspomniane wasnoci stoj wreszcie wbliskim zwizku zczterema elementami, zktrych wedug nauki Empedoklesa skada si wiat: ogniem (elementem suchym iciepym), powietrzem (elementem wilgotnym iciepym), ziemi (elementem suchym izimnym), wod (elementem zimnymiwilgotnym). Planetom przypisuj astrologowie wikszy wpyw na nasze losy ni gwiazdom staym. Planety bowiem s wiksze (pozornie), znajduj si wbliszej od nas odlegoci, s obdarzone wiatem wicej charakterystycznym, aw swoich nieustannych wdrwkach po niebie wchodz wnajrozmaitsze stosunki zinnymi ciaami niebieskimi. Owszem, nie brako astrologw, ktrzy sw technik wrbiarsk opieraj wycznie na planetach. Do nich nalea midzy innymi autor klasycznego dziea astrologicznego pt. Klucz do astrologii, znany pod pseudonimem Rafa51.
51 Tego pseudonimu rni autorzy angielscy uywali poczwszy od roku 1795. Przeciw tej tendencji wystpuj energicznie niektrzy przedstawiciele czoowi dzisiejszej astrologii (np. J. Tucker, dz. cyt., s. 33). Przyznaj tylko, e planety wywieraj na nas cakiem szczeglny wpyw. One s siami losu, gwiazdami ycia.

177
Duo si dyskutowao nad symbolami astrologicznymi planet. Wielu przypisywao im gbsze, mistyczne znaczenie. Wedug wielkiego znawcy astrologii Gundela s one po prostu skrtami ich nazw greckich, ktre byy woglnym uyciu ju wI wieku naszej ery. Nie maj one adnego specjalnegoznaczenia. Planety dziel si na dobroczynne izowrogie. Do pierwszych wlicza si Sonce, Wenus iJowisza; do drugich Marsa iSaturna52. Ruch planet wkierunku Soca jest rwnie dla astrologa zapowiedzi pomyln: ruch wkierunku przeciwnym wry nieszczcie. Astrologowie ucz, e kady czowiek zaley wspecjalny sposb od planety, ktra krluje wgodzinie jego urodzin. Astrologia naznacza kadej godzinie dnia planet panujc: Saturna godzinie pierwszej wsobot, Jowisza drugiej, Marsa trzeciej itd. Wnastpstwie tego pocztek niedzieli pozostaje pod wpywami Soca, pocztek poniedziaku pod wpywami Ksiyca, pocztek wtorku pod wpywami Marsa itd. Tej to okolicznoci dodajmy mimochodem zawdziczaj dni tygodnia swe imiona53.

6. ASPEKTY
Przez aspekty rozumie astrolog pooenie, jakie zajmuje planeta wstosunku do innej planety lub do ziemi. Wyraa si ono za pomoc kta, ktry tworz one midzy sob (odlego ktowa). Aspekt jest dla astrologa bardzo cennym rdem informacji oosobniku, ktrego losy bada. Nic wic dziwnego, ze ksiki astrologiczne traktuj zniezwyk drobiazgowoci problem aspektw. Gwne aspekty s nastpujce: koniunkcja, opozycja, kwadratura, sekstil, trigon, czworobok. Koniunkcja zachodzi wtedy, gdy ciaa niebieskie znajduj si tu obok siebie; odlego ich wynosi wtedy 0. Gdy ich odlego wynosi 180, innymi sowy, gdy s sobie diametralnie przeciwstawione, ma miejsce opozycja. Wkwadraturze, sekstilu, trigonie iczworoboku odlego wynosi 45, 0, 120 i150 stopni. Poniewa takie aspekty s bardzo rzadkie, astrolog zakada, e rnicy 10 nie bdzie
52 Jowisz zapowiada wielkie szczcie, Wenus szczcie mae. Podobnie Saturn zwiastuje wielkie nieszczcie, Mars nieszczcie mae. 53 Dies Lunae (Lundi), Martis (Mardi), Mercurii (Mercredi) itd. Krtki kurs astrologii

uwzgldnia wswoich obliczeniach astrologicznych. Konsekwentnie dwie planety oddalone od siebie o10 s jeszcze wkoniunkcji! Sekstil itrigon s pomylne. Opozycja ikwadratura s zowieszcze. Koniunkcja dwch planet czerpie swj walor astrologiczny od planety potniejszej. Koniunkcja ze Socem lub Ksiycem jest zawsze pomylna.

Biegy astrolog nie zadowala si aspektami, jakie zachodz wchwili urodzin osobnika. ledzi je po niebie. Za pomoc tych dodatkowych aspektw przepowie on mas zdarze zprzyszego ycia noworodka.
Par przykadw zksig astrologicznych. Jeli si urodzi wchwili, gdy Soce iJowisz byy wtrigonie lub sekstilu, posiadasz potne zdolnoci umysowe, jeste optymist spokojnym iyczliwym54. Jeli te dwa ciaa byy wopozycji lub kwadraturze, popeniasz mnstwo powanych nieroztropnoci we wszystkich dziedzinach55. Trigon isekstil Soca iSaturna robi zosobnika gbokiego myliciela... filozofa56. Koniunkcja Ksiyca iMerkurego daje mu zadziwiajce zdolnoci do jzykw obcych... ido wymowy. Niestety, robi go rwnoczenie dziwakiem57. Planety, ktre si znajduj wascendencie, powikszaj swj walor pomylny lub zowieszczy. Dodajmy zaraz, ze biegy astrolog nie zadowala si aspektami, jakie zachodz wchwili urodzin osobnika. ledzi je po niebie, wmiar jak planety si po nim posuwaj. Za pomoc tych dodatkowych aspektw przepowie on mas konkretnych zdarze zprzyszego ycia noworodka.

7. WZY KSIYCA
Przez wzy Ksiyca rozumie astrolog dwa punkty, wktrych droga Ksiyca przecina paszczyzn ekliptyki. Jeden znich nosi miano wza
54 55 56 57 W.J. Tucker, dz. cyt., s. 103. Tame, s. 104. Tame, s. 104. Tame, s. 109. Pe pochodzi od Wenus (tame, s. 101).

179
wschodzcego, drugi wza zachodzcego, zalenie od tego, czy Ksiyc posuwa si wkierunku pnocnym czy poudniowym. Wze wschodzcy zwa si wastrologii babiloskiej gow smoka, wze zachodzcy za ogonem smoka, bo wedug wierze staroytnych przyczyn waciw zamienia Soca iKsiyca jest smok, ktry poera wiato. Gowa smoka bya dla nich zapowiedzi pomyln, ogon smoka zowieszcz58.

8. KOLOR CIA NIEBIESKICH


Kolor cia niebieskich posiada rwnie dla astrologa niemae znaczenie. Regulus ma wiato podobne do wiata Jowisza. Azatem ijego wpywy na losy ludzkie s podobne do wpyww Jowisza. wiato gwiazdy Antares wkonstelacji Skorpiona przypomina bardzo wiato Marsa. To samo naley powiedzie io jego wpywach na nas! Dla analogicznych racji Pegasus zapowiada niebezpieczestwa, podobne do tych, ktre zsyaj Saturn iMerkury. Andromacha przynosi rwnie jak Wenus bogactwa itd.

9. HOROSKOP
Nazwa horoskop znaczy etymologicznie badacz gwiazd. Nosi je wGrecji kapan, ktry obserwowa bieg gwiazd na niebie. Zczasem przeniesiono j na gwiazd, ktra wschodzia wchwili urodzin osobnika. Bo iona patrzya na godzin (urodzenia)! Pniej objto t nazw pooenie gwiazd iplanet wchwili urodzin. Konsekwentnie, wystawi horoskop znaczy tyle, co odtworzy na papierze stan nieba gwiadzistego wchwili urodzin danego czowieka. Nie chodzi tutaj ocay firmament niebieski, lecz tylko ot jego cz, ktra wmyl astrologii posiada szczeglnie doniose znaczenie dla losw ludzkich: zodiak, Mieszkania, planety itp. Wystawienie horoskopu zakada elementarn znajomo astronomii irozleg wiedz astrologiczn. Wiedza ta jest niesychanie skomplikowana. Rzadko ktry zastrologw j posiada. Szkic astrologii, ktrymy nakrelili, daje czytelnikowi tylko najoglniejsze jej zarysy. Wystarcz mu one jednak zupenie, by mg sobie urobi obiektywny sd owartoci astrologii.

58 Ph. Schmidt, dz. cyt., s. 55. Krtki kurs astrologii

3. UWAGI KRYTYCZNE
Ruchy gwiazd na firmamencie niebieskim stanowiy od zarania ludzkoci wielk dla niej zagadk. Szczeglniej intrygowa j ruch pewnych gwiazd, ktre obejmowano oglnym mianem planet, Ado ktrych jakemy wyej zaznaczyli wliczono rwnie Soce iKsiyc.

181
Ten ruch tak precyzyjny, e pozwala zgry okreli pooenie kadej planety ojakiejkolwiek godzinie, Azarazem tak uoony, e nie naraa jej na kolizje zinnymi ciaami niebieskimi, nie wyglda na wynik lepego przypadku. Zdradza ide, intencj, rozum. Jak ten rozum poj? Dla mentalnoci prymitywnej problem ten przedstawia olbrzymie trudnoci, gwnie dlatego, e obc jej bya idea aktu

Wpyw, jaki planeta wywieraa na ziemi, pochodzi wostatniej instancji od bstwa. C zatem dziwnego, e planeta Saturn bya rdem nieszcz dla miertelnikw? Przecie bg Saturn posun si wswoim okruciestwie a do poarcia swych wasnychdzieci!
twrczego, stworzenia znicoci (creatio ex nihilo). Wruchu planet zatem nie moga ona widzie kontynuacji pdu pierwszego, jaki Stwrca nada wiatu materialnemu, gdy po powoaniu go znicoci rzuci go wprzestworza kosmiczne. Przypisa je musiaa samym planetom. Lecz logika pchaa myl pierwotn dalej. Planety, ktre wswym zachowaniu zdradzaj tak przedziwny ad iharmoni, musz by wyposaone wrozum iwol. Musz zatem by osobami. Jak te osoby poj? Politeizm ludw pierwotnych poddawa niesychanie atwe rozwizanie tego problemu: kada zplanet jest specjalnym bstwem lub przynajmniej krlestwem, nad ktrym sprawuje ono niepodzieln wadz. Teoria ta, cho zgruntu faszywa, bya przynajmniej logicznie pomylana. Wpyw, jaki planeta wywieraa na ziemi, pochodzi wostatniej instancji od bstwa. C zatem dziwnego, e planeta Saturn bya rdem nieszcz dla miertelnikw? Przecie bg Saturn posun si wswoim okruciestwie a do poarcia swych wasnych dzieci! Planeta Wenus
Krtki kurs astrologii

darzy gracj, rozpala uczucia mioci iprzyjani. Czy moe by inaczej, jeli bogini Wenus jest bogini pikna imioci? Zdrugiej strony dodajmy nawiasem ani wspaniay Syriusz, ani Wielka Niedwiedzica, ani Orion nie wywieraj na nas adnych wpyww. Oczywicie, bo nie s bstwami! Z chwil, gdy politeizm wkrajach cywilizowanych ustpi definitywnie miejsca monoteizmowi, trzeba byo na gwat szuka dla astrologii nowej podstawy, na ktrej mona by jej gmach oprze. Czyby t podstaw nie mogy by przypadkiem istoty natury duchowej, duchy stworzone przez Boga izalene od Niego, ktrym jak mwilimy wyej redniowiecze chrzecijaskie zlecio funkcj poruszania gwiazd po przestworzach kosmicznych iwywoywania zjawisk na ziemi, wszczeglnoci zjawisk yciowych?59 Nie. Ato dla tej prostej racji, e duchy te byy dla redniowiecza duchami dobrymi, anioami, Anioami Strami. Jako takie nie mogy by rdem bezcelowych nieszcz icierpie ludzkoci; nie mogy wludziach rozpala dz inamitnoci, ktre etyka chrzecijaska potpia. Jednym sowem, nie mogy na siebie przej roli pogaskich bstw. Lecz zczasem iteoria duchw gwiazd zostaa nieodwoalnie obalona. Stao si to mianowicie wtedy, gdy nauka wykazaa, e dla wytumaczenia ruchu gwiazd nie ma najmniejszej potrzeby ucieka si do nadprzyrodzonych si. Tumacz go wystarczajco immanentne siy przyrody dane jej przez Stwrc. Aco dotyczy ycia na ziemi, to adna gwiazda nie stworzya tu jeszcze nigdy ani jednej molekuy ywej inigdy jej nie stworzy przeciwnie ni sdzili zwolennicy samordztwa60. Odkrycie tych prawd byo dla astrologii ciosem fatalnym. Jak wobec tego wytumaczy wpyw gwiazd na losy ludzkie? Wielu astrologw chwycio si jak deski ratunku teorii fluidu, ktra cieszya si podwczas wielk popularnoci wEuropie. Wmyl tej teorii zgwiazd iplanet wydziela si substancja niewaka, ktra dosiga swymi wpywami zarwno cia, jak idusz ludzkich. Ten to fluid mia by waciwym rdem zarazem epidemicznych wwiecie materialnym iwpyww psychicznych wwiecie ducha. Teori t, zapocztkowan przez Paracelsusa (1493-1541) ialchemikw, rozwin irozsawi F.A. Mesmer (1733-1815). Na niej opar ca sw technik terapeutyczn. Choroba wedug jego zapatrywa ma swe rdo wzakceniu
59 S. Th. I. q. 115, a. 3 c., ad 3; a. 4 c., ad 1, ad 2, ad 3; q. 77, a. 3 c., ad 3. 60 Wredniowieczu ludzie, opierajc si na niektrych faktach dowiadczenia, ktrych nie umieli krytycznie osdzi, przypuszczali, e w pewnych szczeglnych warunkach gwiazdy, zwaszcza Soce, mog zastpi normalny udzia rodzicw przy powstaniu nowego jestestwa. Moliwo t jednak zacieniali do najniszych yjtek. Por. P. Siwek, Psychologia Metaphysica, Romae, Universitas Gregoriana, 1962, s. 89-93.

183
fluidu magnetycznego. By j usun, wystarczy naleycie rozdzieli worganizmie w fluid. Teoria fluidu stanowia przedmiot wielkiej atrakcji dla astrologw. Mogli oni pod jej imieniem przemyca przerne swe wypowiedzi. Wrzeczy samej, jak im wykaza, e to lub owo zjawisko, przypisywane przez nich fluidowi,

Gdyby wierzenia astrologiczne byy prawdziwe, dzieci urodzone wtej samej klinice pooniczej otej samej godzinie powinny mie ten sam temperament, t sam osobowo, ten sam charakter, te same losy!
przekracza siy fluidu? Przecie my jego natury zgoa nie znamy! Fluid nie jest konkluzj racjonalnych wywodw, lecz wyrazem okultystycznych nastrojw. Jest rzecz niewidzialn, nietykaln, sakraln; jest przedmiotem wiary, anierozumu. Z postpem nauk przekonano si, e fluid jest czyst fikcj. Skutki, przypisywane fluidowi, mona rwnie dobrze osign za pomoc hipnozy, anawet prostej sugestii wywieranej na jawie. Planety, ktre wedug astrologw s szczeglnie potnym rdem fluidu, nie emanuj zsiebie zgoa adnej podobnej substancji. Oczywicie, jak kade ciao, ktrego temperatura jest wysza od zera absolutnego, wydaj iplanety zsiebie energi. Jednak zpowodu ich niskiej temperatury jest ona tak nika, e najmniejsza przeszkoda j zaamuje: firanka okna, ubranie, mur itp. Wystpuje ona, jak wiadomo, wformie promieni wiata pozaczerwonego. Bydziecko, ktre przychodzi na wiat, istotnie j odebrao, trzeba by je podda dziaaniu tych promieni; wtym celu naleaoby trzyma okno pokoju otwarte (nawet podczas trzaskajcego mrozu!), noworodka niczym, bro Boe, nie nakrywa... Poniewa tych zabiegw nigdzie na wiecie si nie przeprowadza, dlatego adne dziecko wspomnianych wpyww planet wsiebie nie wchania!

Krtki kurs astrologii

Lecz gdyby je nawet przypadkiem wchono, c bymy na tym zyskali? Energia (w formie wiata pozaczerwonego), ktr dziecko przychodzce na wiat wchania wsiebie znajbliszego otoczenia (matki, akuszerki, mebli itd.), jest bez porwnania wiksza od energii planetarnej, ktr by wten sposb otrzymao. Szkoda, e otym wszystkim nic astrologom nie wiadomo! Prcz energii wiata pozaczerwonego wysya planeta do nas jeszcze inn energi tysic razy wiksz. Lecz ta energia nie ma nic specyficznie planetarnego. Jest to energia soneczna odbita od planety niby od lustra. Cho ta energia jest tak wielka, jest mimo to miliony razy mniejsza od nieustannych zmian, ktre zachodz wpromieniowaniu Soca61. Idziwna rzecz. Astrologowie, ktrzy tak skrztnie notuj znikomo ma energi swoist planet ienergi soneczn od nich odbit, milczeniem zbywaj te potne zmiany wenergii, ktr odbieramy od Soca. Dlaczego? Bo oni otym jeszcze nie syszeli. Jeszcze jedna uwaga. Dziaanie planet na nas nie jest bynajmniej jednostajne. Ato dlatego, e ich odlego od nas jest zmienna. Odlego Wenery iMarsa od Ziemi zmienia si wstosunku 1:762. Poniewa za jak wiadomo dziaanie kadego ciaa jest odwrotnie proporcjonalne do kwadratu odlegoci, dlatego ilo energii, ktr nam pewne planety wrnych czasach przysyaj, jest bardzo rna. Niestety, horoskopy astrologiczne tych doniosych zmian zgoa nie uwzgldniaj. Oczywicie, bo onich Chaldejczycy pojcia nie mieli! Astrologowie zakadaj, e planety s wyposaone wprzedziwne wasnoci, oktrych nam si ani nie nio. Tak mona byo utrzymywa wdawnych wiekach, dopki skad chemiczny planet nie by wcale znany. Jeszcze wredniowieczu oglnie przyjmowano za wielu autorami staroytnoci, e ciaa niebieskie s niezniszczalne (incorruptibiles), niezmienne, akonsekwentnie stworzone zinnej jakiej materii ni ciaa, ktre s wzasigu naszego dowiadczenia. Fizyka nowoytna (w szczeglnoci analiza spektralna) jasno wykazaa, ze skadaj si one zasadniczo ztego samego materiau, co ziemia63. Astrologowie dziel jeszcze do dzisiejszego dnia64 konstelacje zodiaku na cztery grupy. Kada znich skada si z3 konstelacji, ktre razem wzite stanowi
61 P. Couderc, dz. cyt., s. 62-63. 62 Tame, s. 63. 63 Astrologom dzisiejszym zdaje si, e mog nadal wyposaa planety wprzedziwne wasnoci, byleby tylko je wyraali wformuach bardziej nowoytnych: wibracje kosmiczne, stan magnetyczny itp. Zapominaj, e wibracje kosmiczne istan magnetyczny pozostaj wcisej zalenoci od natury cia; e podobne wibracje i stan magnetyczny maj miejsce rwnie na ziemi; pochodz od cia, ktre nie maj adnych przedziwnych wasnoci. 64 Por. np. W.J. Tucker, dz. cyt., s. 111.

185

Krtki kurs astrologii

jednego trojaka. Nazwy trojakw s nastpujce Ogie, Ziemia, Powietrze, Woda. Do ognia nalez Baran, Lew, Strzelec; do Ziemi Byk, Panna, Kozioroec; do Powietrza Blinita, Waga, Wodnik; do Wody Rak, Skorpion, Ryby. Podzia ten wiadczy owysiku, jaki astrologowie czyni, by na wszelki sposb nada swym wierzeniom religijnym form naukowych pewnikw. Szkoda tylko, e formy tej nie dostosowuj do postpu nauk. Podzia na cztery elementy by naukowy za czasw Empedoklesa; przyjmowano go jeszcze wredniowieczu. Dzi razi nas wstecznoci. Zdaj sobie dobrze ztego spraw astrologowie wiatlejsi. Ale co maj robi biedacy? Podzieli konstelacj wedug elementw (pierwiastkw chemicznych) dzisiaj znanych? Kt to potrafi? Elementw jest prawie 8 razy wicej od konstelacji zodiaku! Wystarczy rzuci okiem na trojaki, by zauway arbitralno podziau na nie konstelacji. Oczywicie, jeli kto nazwie pewn konstelacj Rybami lub Rakiem, umieci j musi wWodzie. Dla podobnej racji Pann, Kozioroca iByka postawi na Ziemi. Owszystkim decyduje tu imi. Lecz imi jest konwencj dowoln (signum ad arbitrium!). Trojaki zatem s kreacj arbitraln, s fikcj. Gdy imi konstelacji nie naprowadza astrologa na miejsce, wktrym by j naleao umieci, czynnikiem decydujcym bdzie dla niego jego wola stet pro lege voluntas! Caa rzecz wtym, by 12 konstelacji rozdzieli wedug 4 elementw Empedoklesa iby je rozdzieli symetrycznie, bo to nada podziaowi wraz zestetyk symetrii wiksze pozory prawdy. Wraz z4 elementami Empedoklesa przyjmuj astrologowie 4 humory i4 temperamenty staroytnych lekarzy. Oolbrzymim postpie dokonanym na tym polu przez nowoytn nauk wich horoskopach gucho. Czynnikiem decydujcym ocaej przyszoci czowieka jest wedug astrologw wpyw gwiazd na niego wsamej chwili jego narodzin. Ten aksjomat astrologii jest prawdziwym sfinksem dla umysu ludzkiego. Bo mimo najlepszej woli inajwikszego wysiku nie moe si dopatrzy ani jednej racji za nim. Ani jednej! Wchwili gdy si czowiek rodzi, ma ju za sob okoo 9 miesicy ycia. Przez cay ten czas odbiera on od otoczenia przerne wpywy, ktre si zapisyway gboko wjego organizmie cechami dodatnimi lub ujemnymi. Bd mu one towarzyszy czsto przez cae ycie iwywiera znaczcy wpyw na jego losy. Niejeden osobnik, nim przyjdzie na wiat, jest ju skazany na lepot, guchot iinne kalectwa; jest ju definitywnie sklasyfikowany pod wzgldem pciowym: jest mczyzn lub kobiet! Astrologowie, ktrzy zasyszeli co nieco ochromosomach iich znaczeniu dla dziedzicznoci, radz niemiao cofn wpywy decydujce gwiazd na

187
chwil zapodnienia (conception) osobnika. Niestety, idea ta jest zgry skazana na niepowodzenie. Bo obala ca wielowiekow technik astrologiczn, Aprzed astrologiem stawia niesychanie trudne inad wyraz delikatne zadanie okrelenia wkadym konkretnym przypadku momentu zapodnienia. Tote mona by pewnym, e astrologia nie zboczy nigdy zdrogi raz jej wytyczonej

Astrolog Jean de Tolde zapowiedzia ogln katastrof wiata na rok 1186. Wtym bowiem roku wszystkie planety miay si zej wWadze. wiat cay truchla woczekiwaniu tego feralnego roku. Atoli rok 1186 min cakiem szczliwie.
przez mdrcw chaldejskich iegipskich. Ido koca wiata utrzymywa bdzie, e od momentu urodzin zale cae losy czowieka! Lecz wtakim razie, jak si to dzieje, e los blinit jest czsto tak zasadniczo odmienny65? Przecie rodziy si pod t sam gwiazd! Owszem, gdyby wierzenia astrologiczne byy prawdziwe, dzieci urodzone wtej samej klinice pooniczej otej samej godzinie powinny mie ten sam temperament, t sam osobowo, ten sam charakter, te same losy! Wreszcie, bdc wzgodzie zrozumowaniem astrologicznym wystarczyoby sztucznie przypieszy pord zabiegiem chirurgicznym, by zmieni losy noworodka, jego ca istot. Co za wspaniaa wizja dla rodzicw mc sprawi, by ich potomek nie rodzi si pod okrutnym Saturnem lub Marsem, lecz pod dobrotliwym Jowiszem! Jeszcze jedna uwaga. Kto na wiecie zrozumie, e gwiazdy, ktre s absolutnymi panami losw dziecka odanej godzinie, s ju bez najmniejszego wpywu na nie wdwie godziny pniej? Co za mistyczny wpyw! Prawdziwe mysterium mysteriorum tajemnica nad tajemnicami! Wjednym momencie zdecydowa ocaej przyszoci czowieka, zdecydowa oniej nieodwoalnie.
65 Oczywicie, mowa tu oblinitach tzw. prawdziwych, tj. zrodzonych zjednego jajka. Por. E. Guynot, LHrdit, wyd. V, s. 9 nn. Krtki kurs astrologii

Takie dziaanie jest cech samego Boga. Az t konkluzj nawracamy do myli wyej przez nas wyraonej: astrologia da si logicznie uzasadni tylko na zaoeniach starych Chaldejczykw iEgipcjan, na zaoeniach politeistycznych. Astrologia pozbawiona tych zaoe traci wszelki sens zrozumiay, wika si wsprzecznoci. Lecz sprzeczno to autentyczny wiadek faszu. By uleczy astrologi, trzeba koniecznie zawrci integralnie do wierze chaldejsko-egipskich! Nawet astrologowie ostatniej doby maj wnajwyszym szacunku doktryn astrologiczn chaldejsko-egipsk. Ile razy zjawia si przed nimi nowy problem, staraj si go rozwiza wjej duchu. Par przykadw: Niektrzy nowsi astrologowie radzili, by whoroskopie pomija konstelacje zodiaku. Inni gani ich za to. Ajedn zracji, jakie podaj, jest to, e przecie Chaldejczycy, ktrzy byli najwikszymi astrologami wszystkich czasw, uciekali si do konstelacji66. Lub jeszcze: Ptolemeusz uczy, e kada planeta posiada specjalne powinowactwo zjedn lub kilkoma konstelacjami: one s jej mieszkaniem, jej tronem. Lecz Ptolemeusz nie zna ani Uranu, ani Neptuna, ani Plutona. Gdzie im naznaczy mieszkanie, tron? By to zagadnienie rozwiza, ka astrologowie trzyma si cile metod Ptolemeusza67. P. Choisnard, ktry stara si wnajnowszych czasach nada astrologii cechy nauki dowiadczalnej opartej na statystyce, zaleca tradycj przekazan przez Ptolemeusza, tradycj egipsk68. Astrologia najbardziej nowoczesna utrzymuj jej wyznawcy opiera si wolbrzymiej mierze na nauce uzyskanej drog tradycji69. Jeli dzisiaj astrologia wika si wrne sprzecznoci, jakemy to wyej stwierdzili, to gwnie dlatego, e nie trzyma si integralnie tradycji przodkw. Trudno idarmo. Mdro chaldejska inauka nowoytna s jak dwie wielkie drogi, ktre si krzyuj. Nikt nie potrafi naraz nimi kroczy. Trzeba wybiera! Nie moemy tu przemilcze jeszcze jednego faktu. Pokazuje on naocznie, na jak kruchych podstawach spoczywa cay gmach astrologii. S miejsca na ziemi (Finlandia, Grenlandia, Syberia, Alaska, Kanada iin.), wktrych ekliptyka jak wiadomo nakrywa si zhoryzontem70. Nie przechodzi zatem przez adne Mieszkanie. Konsekwentnie ludzie zrodzeni
66 67 68 69 70 W.J. Tucker, dz. cyt., s. 40. Tame, s. 163. Tame, s. 9. Tame, s. 8. Por. P. Couderc, dz. cyt., s. 66.

189
wowych okolicach nie maj zgoa nieba potrzebnego do wystawienia horoskopu! Jak rozwiza t trudno wduchu chaldejskim czy egipskim? Chaldejczycy iEgipcjanie nie mieli pojcia owspomnianych krajach.

Astrolog Johann Stffler zapowiedzia potop wiata na luty roku 1524, bo wowym miesicu wiele planet miao si znale wznaku Wody. Panika ogarna ludzko. Sprzedawano za bezcen nieruchomoci ichroniono si na okrty... Nadszed wreszcie luty. By wyjtkowo suchy!
Astrologowie nie s stanowczo dobrymi logikami. Popeniaj nieustannie bd znany pod nazw transitus agenerali ad particulare przechodz dowolnie zfaktu oglnego do poszczeglnych przypadkw. Prawd jest, e Soce nas ogrzewa, e podtrzymuje na ziemi ycie. Lecz jakie prawa logiki pozwalaj wyciga std wniosek, e byleby si zrodzi wmomencie, wktrym Sonce stoi tu przy Jowiszu (w koniunkcji), aju zyskae wszelk gwarancj bogactw, fortuny, powodzenia we wszystkich twych poczynaniach?71 Ksiyc odgrywa donios rol wprzypywach iodpywach morza. Wiedzieli otym dobrze ju staroytni. Lecz znw pytam: jakim prawem std wnosi, ze gdy twoje urodziny przypady wsam raz na chwil, wktrej Ksiyc znalaz si wkoniunkcji zMerkurym, zyskae ju przez to pewno, e bdziesz pierwszym uczniem wklasie ie zdasz celujco wszystkie egzaminy?72 Wrd ronych form wnioskowania istnieje rwnie wnioskowanie przez analogi. Atoli wposugiwaniu si nim zalecaj logicy najdalej idc ostrono. Inaczej wiedzie ono na manowce arbitralnoci. Otym upomnieniu astrologowie zgoa zapominaj.
71 W. J. Tucker, dz. cyt., s. 104. 72 Tame, s. 109. Krtki kurs astrologii

Par przykadw: Ludzie urodzeni pod znakiem Ognia (Baran, Lew, Strzelec) zapewniaj nas astrologowie s zawsze zapalni73. Ludzie, ktrzy przyszli na wiat pod znakiem Ziemi (Byk, Panna, Kozioroec), nosz na sobie niezatarte znami ludzkiej gleby74. Osobniki, ktrych urodzenie zeszo si przypadkiem zktrym ze znakw Wody (Rak, Skorpion, Ryby), s wod, ktra brzegi rwie75. Lub jeszcze: Dlaczego jasno wieccy Regulus wywiera wedug astrologw na nas ten sam wpyw, co Jowisz? Bo kolor tych dwch cia niebieskich jest podobny! Antares wSkorpionie iAldebaran wByku wedug nich maj t sam natur, co Mars. Dlaczego? Bo wiato ich jest zblione do wiata Marsa! By wykaza naocznie, do jakiego stopnia astrologowie obraaj prawa logiki, zacytujmy jeszcze jeden fakt. Gdy ludzie wzamierzchej przeszoci wpadli na myl, by nazywa gwiazdy lece wobrbie Mieszkania drugiego Bykiem, wyposayli rwnoczenie owo Mieszkanie we wasnoci, ktre zdaniem ich cechuj Byka wielka sia fizyczna, niezwyka wytrzymao imaa wraliwo na cierpienia76. Wszystkie te cechy zapewniaj nas astrologowie wchania wsiebie momentalnie inieodwoalnie dziecko, ktre si rodzi pod znakiem Byka. Lecz my wiemy dobrze, e wskutek tzw. precesji zrwnania dnia znoc znak Byka nie pokrywa dzisiaj wcale konstelacji Byka, lecz konstelacj Barana! Astrologowie ka nam wierzy, e dziecko zrodzone pod znakiem Byka jest obdarzone wielk si fizyczn, wytrzymaoci itd., chocia wchwili jego urodzin wschodzi na horyzoncie nie Byk, jeno Baran! Gdzie logika? Zarzut ten jest tym dotkliwszy, e znak nie jest niczym innym, jak pust przestrzeni czworoboczn, jakemy to wyej widzieli. Nie jest niczym realnym. Jest tworem geocentrycznego pojmowania wiata, co sami wiatlejsi astrologowie ostatnio przyznaj77. Jak tego rodzaju twr moe by przyczyn realnych skutkw? Jak si dokonao przeniesienie cech konstelacji na symbol logiczny, na znak? Ten brak logiki enuje niemao astrologw naszych czasw. Ale stoj, wobec niego bezradni... izafrasowani. Bo rzeczony brak logiki bdzie si zbiegiem czasu tylko pogbia. Za dwa tysice lat znaki cofn si jeszcze ojedno Mieszkanie. Za nastpne dwa tysice lat znw ojedno Mieszkanie. itak cofa si bd regularnie przez wieki.
73 74 75 76 77 Tame, s. 171. Tame, s. 171. Tame, s. 172. Tame, s. 76. Tame, s. 148.

191

Jak zatem warto posiada mog horoskopy? Jeden ze znanych psychologw nowoytnych, Bobertag, zwrci si do kilku astrologw zprob osporzdzenie horoskopw kilku osb doskonale mu znanych. Wszystkie horoskopy, ktre mu przysali, rniy si zasadniczo midzy sob. Ponadto aden znich nie odpowiada rzeczywistoci.
Krtki kurs astrologii

Oczywicie, czasem orzeczenia astrologw s zgodne zprawd, zwaszcza gdy s wyraone mglisto idwuznacznie, na sposb Pytii delfickiej. Gdy s natomiast jasne, fasz wnich jest regu, prawda wyjtkiem, ktry si wystarczajco tumaczy prostym rachunkiem prawdopodobiestwa. W roku 1179 astrolog Jean de Tolde zapowiedzia ogln katastrof wiata na rok 1186. Wtym bowiem roku wszystkie planety miay si zej wWadze. wiat cay truchla woczekiwaniu tego feralnego roku. Atoli rok 1186 min cakiem szczliwie. Wroku 1499 astrolog Johann Stffler zapowiedzia potop wiata na luty roku 1524, bo wowym miesicu wiele planet miao si znale wznaku Wody. Panika ogarna ludzko. Sprzedawano za bezcen nieruchomoci ichroniono si na okrty... Nadszed wreszcie luty. By wyjtkowo suchy! Lecz by sign do nowszych czasw, Schobersowi, ministrowi spraw zagranicznych Austrii, przepowiedzia horoskop (Tefren Laila), e wroku 1931 zostanie dyktatorem swej ojczyzny irzdzi ni bdzie przez 25 lat a do swej mierci. Schobers dyktatorem nigdy nie zosta, aw rok po uzyskaniu powyszego horoskopu nawet umar. Astrolog francuski Maurice Privat zapowiedzia, e rok 1939 upynie wszczsnym pokoju. Wiemy, jak si to sprawdzio. Horoskop wystawiony przez astrologa angielskiego Edwina Lindoca kaza uwaa za beznadziejnych idiotw wszystkich tych, co daj posuch plotkom, jakoby zupywem sierpnia roku 1939 miaa wybuchn wojna78. Astrolog N.H. Naylor jeszcze dnia 27 sierpnia 1939, Awic 3 dni przed najazdem Hitlera na Polsk, zapewnia wiat cay, e zpowodu Gdaska nie przyjdzie do wojny, bo horoskop Hitlera bynajmniej nie mieci wsobie wojny; gdyby istotnie miaa ona wybuchn, rozpoczn j inni, nie on. Wedug horoskopw sawnego astrologa francuskiego Julesa Dafquta dzie 15 padziernika 1950 mia by fatalnym dla Stalina. Pitnastu astrologw wiatowej sawy potwierdzio t przepowiedni. Idzie zapowiedziany nie zaznaczy si niczym szczeglnym dla dyktatora Rosji79. Zauwamy tu mimochodem, jak szkodliwe mog by czasem dla jednostek ispoeczestw przepowiednie astrologw. Usypiaj ich czujno na realne niebezpieczestwo, pchaj ich do rozpaczliwych krokw. Pastwo powinno stanowczo ukrci swawol astrologw, biorc wzr pod tym wzgldem zKocioa katolickiego. Na Soborze Lateraskim (rok 1516) papie Leon X wydal bull zakazujc kaznodziejom rozpowiadania przepowiedni.
78 Wdzienniku The People, 13 sierpnia 1939. 79 Couderc, dz. cyt., s. 97.

193
Gdy si cytuje astrologom przepowiednie horoskopw, ktre si okazay faszywe, to najczciej odpowiadaj: Byy one robione przez szarlatanw. Niestety, dotd jeszcze nie podali nam jasnych kryteriw, po ktrych moglibymy odrni szarlatana od astrologa uczciwego. Kiedy indziej zauwaaj, e przecie kada nauka jest omylna; e nie mamy zatem prawa

Astrolog francuski Maurice Privat zapowiedzia, e rok 1939 upynie wszczsnym pokoju. Wiemy, jak si to sprawdzio.
da nieomylnoci od jednej tylko astrologii! wten sposb podsuwaj nam ide, e og ich przepowiedni odpowiada rzeczywistoci. Ot to jest bezwzgldnym faszem. Wykazali to dowodnie rni uczeni, wszczeglnoci Farnsworth, Barth, Brook, Huntington. uosobnikw przez siebie badanych, nie znaleli adnego zwizku midzy ich uzdolnieniami agwiazdami ich urodzin. Malarze imuzycy wliczbie dwch tysicy wcale nie mieli czciej wswym horoskopie Wagi ni inni miertelnicy. Uczeni rodz si rwnie pod najrozmaitszymi gwiazdami. Stowarzyszenie Amerykaskich Towarzystw Naukowych stwierdzio, e rzekome prawa astrologii, oktrych nam tyle prawi nowsi astrologowie, s czyst uud. Do tego samego zapatrywania doszed wswoich badaniach Komitet Belgijski powoany do bada zjawisk niezwykych (w roku 1948). Kady astrolog ma swj wasny system interpretacji rnych figur astrologicznych, obliczania wpyww poszczeglnych cia niebieskich na losy ludzkie. Nie ma on nic wsplnego zbadaniem naukowym. Przyznaj to otwarcie sami trzewiejsi astrologowie80. Czy wobec tego dziwi nas bdzie, e nie ma dzisiaj na caej ziemi ani jednego astronoma, wielkiego czy maego, ktry by dawa wiar astrologii; e wszyscy oni odnosz si do niej wrogo81. Towarzystwo Astronomiczne Niemieckie (Astronomische Gesellschaft) na kongresie wBonn wroku 1949 potpio uroczycie astrologi jako mieszanin
80 W.J. Tucker, dz. cyt., s. 186. 81 Couderc, dz. cyt., s. 52. Krtki kurs astrologii

zabobonw, szarlatastwa iwyzysku. wcaym systemie ich regu panuje bezwzgldna dowolno. Klienci astrologii rekrutuj si zludzi naiwnych inieowieconych. Wielu znich jest psychicznie upoledzonych: cierpi na psychiczne depresje, zniechcenia ifobie82. Astrologia budzi wnich odwag, rozpala nadzieje, odwraca ich uwag od teraniejszoci, by j skupi na zapowiedzianej przez astrologa przyszoci; kae im y yciem wicej praktycznym. Z tego punktu widzenia astrologia zasugiwaaby na uznanie znaszej strony. Niestety, jak to ju wyej zaznaczylimy, bya ona zawsze wmedycynie organicznej czynnikiem wstecznoci irdem powanych niebezpieczestw dla ycia ludzi. Ponadto jej psychiczna terapeutyka opiera si na iluzji. Widzielimy to wyej. Iwtym ley jej primum mendacium pierwsze kamstwo. A kamstwem drugim bez porwnania doniolejszym s jej zakusy, by zastpi religi wyciu jednostek inarodw. Poprzez dugie wieki stanowia ona wstaroytnoci jedn zform politeizmu. Kazaa czci planety jako bstwa. Gdy politeizm wEuropie niepowrotnie run, podtrzymywaa ona nadal we wszystkich wiar, e cae nasze ycie zaley od planet; e one s bezwzgldnymi panami naszych losw; e we wszystkim od nich zaleymy; e bez nich nie moemy ani palcem ruszy. Takie jest nauczanie astrologw nawet wnaszej dobie. Wszystkie nasze czynnoci mwi znaciskiem Tucker maj swe rdo wtendencjach wrodzonych. Amy astrologowie utrzymujemy, e te tendencje... s wynikiem bezporednich wpyww astralnych83. Idlatego nie jestemy odpowiedzialni za nasze czyny84. Wszelkie rozumowanie astrologiczne wychodzi zzaoe deterministycznych85. Konkluzja ta jest brzemienna wnastpstwa. Astrolog oile chce by konsekwentny musi si wyrzec wszelkiej religii. Bo kada religia zakada istnienie grzechu ikary za niego, nagrody za ycie cnotliwe, zbawienie wieczne, ktrego osign nie moemy bez osobistego wspudziau. Lecz to wszystko jest nie do pomylenia bez udziau wolnej woli. W szczeglnosci musi astrolog zerwa zchrystianizmem, ktry wolno woli ludzkiej wynosi do pierwszorzdnych prawd swego Credo.
82 Na og rzecz biorc, okresy rozkwitu astrologii schodz si zklskami narodowymi. T gwnie okolicznoci tumaczy Ph. Schmidt niebyway rozkwit astrologii wNiemczech po pierwszej wojnie wiatowej. Dz. cyt., s. 69. 83 W.J. Tucker, dz. cyt., s. 181-182. 84 Tame, s. 182. 85 Tame. Gwiazdy nie s wedug astrologw tylko znakami czy symbolami wpyww, jakie od cia niebieskich odbieramy. S ich waciwymi przyczynami sprawczymi. Por. W.J. Tucker, dz. cyt., s. 40.

195

BIBLIOGRAFIA
Auphan M., Lastrologie confirme par la science, Paris 1956. Barbault A. iin., Soleil et Lune en astrologie, Paris1953. Choisnard P., Tables des positions plantaires (de 1801-1940) avec notions sommaires de cosmographie destines aux recher-ches de lastrologie scientifique, Paris 1938. Couderc P., LAstrologie, Paris 1957. Cramer Fr. H., Astrology in Roman law and politics, Philadelphia 1954. Duvivier J., Dterminisme astral et libert humaine, Editions du Nouvel Humanisms, 1955. Emerit J.E., Mdecine du corps, mdecine de lme et astrologie, Garches 1950. Gaubert Saint-Martial R., Rgles de la mdecine astrologique, Paris 1942. Gauquelin M., Linfluence des astres. Etude critique et exprimentale, Paris 1955. Gouchon H.J., Table des positions gographiques lusage des astrologues, Paris 1943. Kerneiz, La leon des venments, leur cause astrologique, Paris 1945. Lasson L., Trait dastrologie moderne, Neuilly-sur Marne 1954. Massotte A., Le Zodiaque et les Maisons, Nice, Cahiers Astrologiques, 1941. Mrand M., Lorientation professionnelle par lastrologie, Paris 1942. Mry J., Trait dastrologie pratique et dinterprtation, Paris 1957. Neugebauer O. van Hoesen H.B., Greek Horoscopes, Philadelphia 1959. Pereira de Souza D., Comment calculer les dates exactes dans les prdictions astrologiqnes, Paris 1958. Planck G., Astrologie als Tatsachenforschung, Holland, XXV, 1927-1928, 406-418. Roberts, LAstrologie au service de la lotterie nationale, Paris 1957. Roberts, Le Grand Calendrier astrologique, Paris 1957. Rudnyar D., The astrology and personality, 1963. Savoret A., Preuves et preuves de lAstrologie, Paris 1952. Volguine A., LEsotrisme de lAstrologie, Paris 1953.

UKASZ WROCAWSKI

KRL JASZCZUR, PAN CHARYZMA, BG ROCKA


Krl Jaszczur, Pan Charyzma, Bg Rocka
Autor Autorski

Jim Morrison mwi, e koncerty The Doors nigdy nie byy zwykymi wystpami, ale bya to raczej sprawa ycia i mierci, prba porozumienia si, prba wcignicia tych ludzi w intymny wiat myli.

Moglibymy kogo zamordowa Albo ustanowi now religi. Jim Morrison

Nie pakaem po Michaelu Jacksonie. Jestem ju na to za stary. Thriller czy Bad nigdy mnie specjalnie nie ruszay. Tym, co mnie swego czasu rzeczywicie dotykao, bya muzyka The Doors. Czym, co rzeczywicie przeywaem (cho ju wiele lat po fakcie), bya mier Jima Morrisona. Gdy dzi ju na spokojnie czytam poezje Morrisona, wydaj si mi pretensjonaln grafomani. Tak naprawd znaczenia dodawaa im muzyka. To muzyka oddziaywaa na emocje, docieraa do wntrza, uruchamiaa ca sfer uczu iuniesie. Psychodeliczne brzmienie The Doors wprowadzao ludzi wtrans, tak jak w1966 roku podczas legendarnego wystpu zespou wklubie Whisky and Go Go wLos Angeles, gdy milky rozmowy, cichy szmery iwszyscy zasuchani, jak zahipnotyzowani, koysali si wrytm transowej melodii, uczestniczc wswoistym rockowym misterium.

Napicie roso, ludzie koysali si coraz szybciej, atmosfera stawaa si coraz bardziej zmysowa. Wkulminacyjnym momencie, ktry wseksie odpowiada szczytowaniu, wmistyce ekstazie, aw hinduizmie otwarciu szstego czakramu, gdy uruchomione zostaje trzecie oko, czyli percepcja pozazmysowa, gdy czowiek jest najbardziej otwarty duchowo na przekaz przychodzcy zzewntrz, gdy otwiera dusz na przyjcie ducha (to moment, gdy blask przeora mi mzg, jak napisze Hildegarda zBingen) wwczas padaj najwaniejsze sowa, ktre najgbiej zapadaj wjestestwo. To wanie wtedy, gdy jego fani s najbardziej otwarci, Jim Morrison krzyczy: Zabij ojca! Zernijmatk!. W gruncie rzeczy jest to wezwanie do zamanifestowania woli mocy, zaproszenie do nietzscheaskiej inicjacji nadczowieka, ktry staje ponad dobrem izem. Podane wjakiejkolwiek innej formie wezwanie do ojcobjstwa ikazirodztwa zwasn matk wywoaoby naturalny odruch sprzeciwu. Ale od ponad czterdziestu lat jest ono przyjmowane, tak jak masowo kupowany isuchany jest album The Doors zpiosenk The End. Wehikuem, ktry to umoliwia, jest transowa, psychodeliczna muzyka. Morrison mia co prawda racjonalne wytumaczenie on wypiewa tylko grecki mit oEdypie, ktry zabi swego ojca Lajosa iwspy ze sw matk Jokast. Ale Morrison nie zamierza rekonstruowa antycznej mitologii. Kiedy powstawali Doorsi, podczas spaceru po kalifornijskiej play Venice, Ray Manzarek powiedzia: Musimy stworzy nowe mity. To wwczas wymylili nazw kapeli. Signli po cytat Williama Blakea zjego Zalubin Nieba iPieka: Gdyby drzwi percepcji (the doors of perception) zostay oczyszczone, wszystko wydawaoby si nam takie, jakie jest nieskoczone. Sw tych uy jako motto Aldous Huxley wniezwykle modnej wlatach szedziesitych ksice pt. Drzwi percepcji. Dowodzi wniej, e wszelkie stany mistyczne, dajce gbszy wgld wistot rzeczywistoci, s wywoane stanami fizykochemicznymi wludzkim mzgu. Mona je byo osign, jego zdaniem, dziki zaywaniu substancji psychoaktywnych, zwaszcza narkotykw. Ztych ostatnich Huxley preferowa meskalin ipostulowa nawet stworzenie nowego Kocioa, wktrym zamiast komunii przyjmowano by pejotl. Morrison wydawa si optany ide poszukiwania szerszych rejestrw ludzkiego poznania. Na pocztku drog do tego miaa by poezja. Poezja otwiera drzwi, powtarza. S rzeczy znane inieznane, apomidzy nimi drzwi. Interesowao go wszystko, co byo transgresj, przekraczaniem norm, amaniem granic, wywaaniem drzwi. Siga wic do mitw pogaskich,

199
indiaskiego szamanizmu, greckich bachanaliw, sakralnej prostytucji czy filozofii Nietzschego. Jak typowy dwudziestowieczny ignorant, lizn kad ztych tradycji, ale adnej nie zgbi. Wszystko pozostawao intelektualn igraszk, dopki nie sign po narkotyki. Oile poezja jedynie uchylaa drzwi percepcji, otyle haszysz, LSD iheroina wywalay je zhukiem. Morrison przesta tylko czyta oodmiennych stanach wiadomoci, zacz je przeywa. Transy iwizje przenosiy go wsztuczne raje, zktrych niczym zteatralnej rekwizytorni wyciga nowe gadety do tworzenia swych mitw. Jego poezja staa si pena dzikiej

Ico teraz? zapyta go jeden zprzyjaci. Co bdzie, jak przetestujesz ju wszystko?


erotyki, widma mierci, poczucia grozy, nieznanej transcendencji, nasycona mrocznymi obrazami iprzepojona przeczuciem jakiej tajemnicy. Pasem transmisyjnym dla czerpanych zdowiadcze narkotykowych mitw staa si muzyka jak aden inny rodek docierajca do ludzkiego wntrza. Sam Morrison mwi, e koncerty The Doors nigdy nie byy zwykymi wystpami, ale bya to raczej sprawa ycia imierci, prba porozumienia si, prba wcignicia tych ludzi wintymny wiat myli. Chodzio oimplantowanie nowych mitw nie tyle wumysy suchaczy, ile wznacznie gbsze obszary ich jestestwa. Gitarzysta Robby Krieger powie po latach: Tworzylimy muzyk zDionizosem. Ze witami dionizyjskimi mieli do czynienia staroytni Grecy iwydaje si, e nieprzypadkowo filozofowie antyku uczynili muzyk przedmiotem politycznej refleksji. Platon uwaa, e muzyka odzwierciedla nastroje polityczne wpastwie, dlatego kaza obserwowa uwanie zmiany stylw muzycznych. Wswym traktacie Polityka Arystoteles pisa, e muzyka peni trzy podstawowe funkcje: etyczn (gdy ksztatuje charakter czowieka, tak jak gimnastyka ksztatuje ciao), praktyczn (gdy pobudza do okrelonych aktw woli) oraz entuzjastyczn (gdy moe wyprowadzi czowieka ze stanu moralnego wekstaz, by doprowadzi do oczyszczenia duszy, czyli katharsis). Dla staroytnych Grekw muzyka bya potn si, zdoln oddziaywa na ca sfer psychiczn iduchow czowieka. Zjednej strony zawiera ona
Krl Jaszczur, Pan Charyzma, Bg Rocka

odbicie okrelonych przey moralnych inastrojw wewntrznych, az drugiej sama moe je wywoywa usuchaczy. Wszystko zaley od tego, jaki dajmonion oywia dan muzyk. Arystoteles jako przykad dobrej muzyki podawa pieni Olimposa, ktre wprawiay jego dusz wzachwyt iprzepeniay agodnoci. Ale moe by te muzyka, ktra czerpic ze zego rda, deprawuje dusze. Wedug greckich filozofw, taki charakter miay transowe melodie, znane choby ztacw bachantek. Wywoyway one tak silny przypyw emocji, e sfera afektywna cakowicie dominowaa nad sfer umysow. Czowiek owadnity przez emocje przestaje panowa nad sob istaje si niewolnikiem uczu inastrojw wywoywanych przez muzyk. Szczeglnie oddziauje to na kobiety, ktre s bardziej uczuciowe od mczyzn, awic bardziej podatne na bodce emocjonalne. To nie przypadek, e worszaku Bachusa prym wiody bachantki. To nie przypadek, e na koncertach The Doors bardziej rozhisteryzowane byy fanki, anie fani to one potulniej poddaway si koyszcym rytmom, to one rozbieray si do naga, to one oblepiay swojego idola. To onich pisa Morrison: optane suki () ogrodowe maciory, weteranki kuciapy, nieudane kapuciane wite, wozigwna iindywidualistki () Witamy wnaszym orszaku!. Morrison nie by czystym naturszczykiem, mia wiadomo swojej wadzy nad masami studiowa przecie psychologi tumu. Kto kontroluje media, kontroluje umys, mawia. Uwaa, e muzyka moe by znakomitym medium midzy umysem apodwiadomoci co oznacza, e moe by nonikiem przekazu midzy umysem twrcy apodwiadomoci nadawcy. Podczas synnego koncertu wMiami wmarcu 1969 roku krzycza do tumw, ktre spijay sowa zjego ust: Jestecie band pierdolonych niewolnikw! Pokniecie kade gwno!. Czy zdawa sobie spraw, e sam karmi ich gwnem? Byli gotowi na kade jego skinienie. Zupenie jak na kronikach filmowych zAdolfem Hitlerem, ktre montowa wswoich etiudach, gdy studiowa wszkole filmowej wLos Angeles. By moe dlatego rzuci ze sceny: Adolf Hitler yje wMiami ima si dobrze. Czsto powtarza: Testuj granice rzeczywistoci. By chodzc ikon wczesnej rewolucji obyczajowej, wcielajc wycie haso sex and drugs and rock and roll. Seks wspy zkim popadnie; narkotyki zaywa, co mu wpado wrce; rock and roll wypiewa kad perwersj. Ico teraz? zapyta go jeden zprzyjaci. Co bdzie, jak przetestujesz ju wszystko? Przekroczenie wszelkich barier, wywaenie wszystkich drzwi nie przynioso jednak wyzwolenia, nie rozszerzyo wiadomoci. Postronni obserwatorzy widzieli zarzyganego gocia, ktry opowiada, e potrafi

201
przebi si na drug stron rzeczywistoci, aktry nie potrafi zapanowa nawet nad swoimi czynnociami fizjologicznymi. Jego ycie zamienio si wpasmo nieustannych awantur, orgii ibalansowania na krawdzi obdu. Wierz wdugie, przeduone szalestwo zmysw, ktre otwiera nas na nieznane, mwi. Ale przyjaciele widzieli, e otwiera si raczej na otcha. W czerwcu 1970 roku wnowojorskim Plaza Hotel Jim Morrison zawar pogaski lub zPatrici Kennealy, kapank kultu celtyckiego. Wypili zkielicha sw wsplnie wymieszan krew. Po dwudziestu latach Patricia zagra wfilmie Oliviera Stonea The Doors czarownic, ktra udzielia im wwczas lubu wimi wielkiej bogini irogatego boga polowania. Rok pniej Morrison nie y. Dzi ju wiadomo, e przedawkowa heroin, ale Ray Manzarek ma inne wyjanienie: To Nietzsche zabi Morrisona. Nietzsche, ktry wyznawa ide nadczowieka iogosi si Antychrystem, popad wobd iprzez ostatnie lata ycia zjada niemal codziennie wasny ka. wiat zosta tak stworzony, e dla naszego dobra jest lepiej, by midzy rnymi wymiarami rzeczywistoci istniay drzwi. One s nasz ochron. Istniej dwa sposoby przejcia przez nie. Pierwszy gdy zostaniemy tam zaproszeni przez Stwrc, awtedy On gwarantuje nam ochron. Idrugi gdy prbujemy sami tam wtargn. Ale dowiadczenie pokazuje, e lepiej tych drzwi nie wywaa. Morrison mia racj: on naprawd testowa granice rzeczywistoci. Iniech wynik tego testu posuy nam za dowd.

Co dzi, po wielu latach, robiliby bohaterowie Hair? Czy nadal byliby niepokornymi buntownikami? Czy dalej kontestowaliby system?

HAIR Z BROD
MAGDA MAJEWSKA

Najwikszy sekret ludzkoci - Jezus Chrystus


Autor Autorski

Ulubionym filmem mojej modoci by Hair Miloa Formana, zakochana byam w Treacie Williamsie, piosenk Let the sunshine mogam nuci godzinami, a nad moim kiem wisia plakat przedstawiajcy Bergera, Claudea, Sheil, Georgea, Jeannie, Huda i Woofa emisariuszy ze wiata prawdziwej wolnoci, przyjani imioci. Nigdy nie zbliyam si do ruchu hippisowskiego, ani nie porwaa mnie ideologia childern flowers, ale wspomnienie tej wielkiej fascynacji nigdy nie wyblako. Nadal lubi wczy sobie ten film i posucha piosenek Galta McDermota. Czsto zastanawiaam si przy tym, co dzi, po wielu latach, robiliby bohaterowie Hair, ci modzi ludzie spotkani przypadkowo przez Claudea Bukowskiego w Central Parku w tym pamitnym 1968 roku? Czy nadal byliby niepokornymi buntownikami? Czy dalej kontestowaliby system? Przez wiele lat nie mogam znale na to pytanie odpowiedzi, ostatnio jednak wydaje mi si, e odpowied ta sama przysza do mnie i to ze strony najmniej spodziewanej to znaczy z innego kultowego musicalu. Kiedy ogldaam film Mamma Mia, miaam wraenie, e widz bohaterw swojej modoci, ale nieco posunitych w latach. Na zdjciach z roku 1968 widzimy ich jako hippisw a dzi?... Sam, Harry i Bill to podstarzali kawalerowie, typy macho bez zobowiza, bzykajcy na boku panienki, ale zaprztnici cakowicie czym innym wycigiem szczurw i pogoni za kas. Sowem: zaprzedani systemowi. Wszystkich ich sprowadza na greck wysp modziutka Sophie, ktra pragnie si dowiedzie, ktry z nich jest jej ojcem. Tak si bowiem skada, e zanim dziewczyna si urodzia jej matka odbya w krtkim czasie stosunki seksualne z trzema rnymi facetami i nie wie, z ktrym zasza w ci. Pniej samotnie wychowywaa dziecko. Chocia film jest lekk komedi, z ktrej widzowie najbardziej zapamituj piosenki szwedzkiej grupy ABBA, mnie najbardziej poruszya scena ktni crki z matk. Botoks zastyga na twarzy Maryl Streep, kiedy syszy pod swoim adresem wyrzut Sophie, ktra skary si, e nie wie, czyim naprawd jest dzieckiem. Nie wie, kto jest jej ojcem, a wic nie wie, kim jest. Krzyczy na matk, e ma przecie prawo wiedzie, kim jest. W sumie mona zrozumie rozpacz dziewczyny w kocu nie jest obojtne, czy jest si owocem mioci, czy wynikiem rosyjskiej ruletki. Dowiadczenie matki nauczyo jednak czego crk. Sophie nie chce zrobi tego samego swojemu przyszemu dziecku. Nie uprawia wolnej mioci, bierze lub kocielny.

Na ciekach w. Jana Marii Vianneya


Z ks. kard. Stanisawem Nagym rozmawia Jolanta Lenard
Niewielka francuska miejscowo Ars, pooona malowniczo w pobliu Lyonu doczekaa si czasw, e odwiedza j rocznie p miliona pielgrzymw z caego wiata. Czy ks. Kardyna by kiedy wrd tych pielgrzymw?

Tak, odwiedziem Ars kilkadziesit lat temu, jako mody teolog. Byem tam niestety tylko jeden raz, cho to tak blisko Lyonu, gdzie czsto spdzaem wakacje oraz powan cz mego pobytu we Francji. Zatara mi si sylwetka Ars w jej pierwotnoci. I tu poczyni aluzj do ksiki Adama Bujaka i Jolanty Sosnowskiej Ars. Dzieje ycia w. Jana Marii Vianneya, o ktrej zreszt mam wiele do powiedzenia. () Dopiero po lekturze albumu zobaczyem, e Ars to miejsce ywe, a tamtejsi ludzie, to ludzie nawrceni. e jest to miejsce wci promieniujce ja wtedy tego nie zauwayem. Jestem uradowany, e album pokazuje inne oblicze Ars. Byem w Ars przelotem, obejrzaem to, co z wierzchu, co mnie interesowao, ale nie wniknem gbiej. Dzisiaj auj ogromnie, e ten mj pobyt by taki krtki i taki pytki. Dopiero teraz, dziki tej ksice, wgbiam si w Ars. Rwnie dziki yciorysowi napisanemu bardzo przejrzycie i nie pretensjonalnie, a jednoczenie z wielkim czuciem iwyczuciem, co chciabym bardzo podkreli. Mona bowiem w bardzo rny sposb odbiera radykaln wito, ktra cechowaa Jana Mari Vianneya. Inaczej spojrzy na ni czowiek daleki od wiary, a inaczej czowiek z wiar gboko zwizany.
Opowiadajc o yciu niezwykego witego z Ars, ksika przedstawia na rne sposoby miejsca zwizane ze w. Proboszczem. wito Jana Marii Vianneya nie jest atwo zrozumie w naszych czasach, obraz ma nam w tym pomc.

Zdjcia w nim zawarte to ywa mowa, daj obraz tego, kim by w. Jan Maria Vianney i w jakich warunkach y. Bardzo sobie ceni t opraw graficzn i fotografie pana Adama Bujaka. Wyziera z nich pan Bujak, ktry stara si uchwyci chwile, ocali je dla innych od zapomnienia. Uchwyci w Ars to, co tam byo i co si dziao. Ma ku temu odpowiedni talent. Opowiadanie obrazem zapada w inne rejestry duszy anieli sowo. Porusza nie tylko intelekt, ale wcza wyobrani oraz uczucie.
Czy po lekturze albumu odczuwamy ch odbycia podry-pielgrzymki ladami Jana Marii Vianneya?

Najwikszy sekret ludzkoci - Jezus Chrystus


Autor Autorski

205
Czuj si teraz ciko pokrzywdzony przez los, e mogem by w Ars tylko p dnia, uzaleniony od moich kolegw, ktrzy mnie tam przywieli, o czym wspomniaem wczeniej. Bardzo chciabym tam raz jeszcze pojecha. Nie kryj, e pod wpywem albumu, ktry przybliy mi i posta w. Proboszcza z Ars, i miejsca z nim zwizane. I myl, e teraz inaczej odebrabym t podr jego ladami.
Ksika Biaego Kruka Ars. Dzieje ycia w. Jana Marii Vianneya to jedyny wPolsce album powicony pamici patrona proboszczw wiata. Czy to wane, e tak ksik zrobili i wydali Polacy po polsku i po francusku?

Odpowied jest cakowicie jednoznaczna. Nie mona byo zrobi lepszego prezentu
Kocioowi, a zwaszcza Kocioowi w Polsce, a moe take i we Francji wydajc dzieo o takim wanie charakterze. Z punktu widzenia jzyka polskiego czytelno tekstu jest tak przejrzysta i atwa do przyswojenia, e trudno oprze si czytaniu. Czy moemy zatem mwi, e jest to ksika na lepsze ycie?

Biay Kruk przez t ksik realizuje swj pikny program i dla ksiy, i dla wiernych, i dla niewiernych niewierzcych, czy rzekomo niewierzcych na duo lepsze i pewniejsze ycie. A z tego ju jeden prosty wniosek, ktry zdaje si mie charakter komercjalny. Mwi jednak nie dlatego, by ksika atwiej bya kupiona, lecz dlatego, e chciabym i cigle chc dawa ludziom do rki to, co w takim czy innym stopniu pomoe im nie tylko w lepszym yciu, ale w osigniciu najlepszego ycia. Itaki rodek widz zwaszcza w tym albumie o Ars. I niechby trafi pod strzechy, mimo i jest narzdziem do kosztownym, zarwno w produkcji jak i dystrybucji.
W niektrych krgach lansuje si teori, e Biay Kruk jest staromodny

Staromodny? To jest najbardziej zaskakujce stwierdzenie. Tak mog mwi jedynie ludzie z okrelonego obozu, ludzie zoliwi. Wrcz przeciwnie. Jeeli czym Biay Kruk zaskakuje, to wrcz nadaniem za wspczesnoci. To wspaniae korzystanie z tego mwienia przez obraz do czowieka. Nie tylko sowem, ale take obrazem. Ten wybr tematyki, ktra jest tematyka palc. Nie mona da si sparaliowa ludziom zoliwym. () Ci, ktrzy nie lubi przycikawego, niezbyt klarownego jzyka, wzdychaj za obrazem, fotografi. Biay Kruk wyczuwa to ttno bicia wspczesnych serc i tykanie ludzkiego umysu. Potrafi wybra temat, opisa go sowem, odmalowa w fotografii i posuy si nowoczesn grafik ksikow. To budzi wdziczno za to, co ju zrobione i za to, co zostanie zrobione w przyszoci.

Artyku sponsorowany

Obszary dziaania lewicy ikorporacji uzupeniaj si. Oba te systemy czy wsplna ateistyczna metafizyka. Lewica dostarcza idei, za korporacje zapewniaj tym ideom noniki materialne.

MAREK BASZKOWSKI
Atak Zombie. O sojuszu lewicy i korporacji
Autor Autorski

O sojuszu lewicy i korporacji.

yjemy wwiecie, wktrym wszystko jest post. Mamy postnowoczesno, postchrzecijastwo, postpolityk ipostkapitalizm, atake postmoralno. Ideologi postwiata jest ateizm. Myliby si ten, kto by myla, e ateici postrzegaj wiat tak samo jak chrzecijanie, tylko odrzucaj istnienie Boga. Gdyby tak byo, moliwe byoby porozumienie zateistami wkwestiach fundamentalnych nakazw moralnych, takich jak nie zabijaj, nie zdradzaj, nie kam. Skoro jednak kwestia aborcji staa si lini frontu pomidzy chrzecijanami aateistami, to znaczy, e postwiat od chrzecijastwa odgradza przepa.

ATEIZM JEST METAFIZYK


Ateizm wtakiej formie, wjakiej mamy znim do czynienia dzisiaj, zosta zbudowany na metafizycznych zaoeniach dostarczonych przez darwinizm. Moe to dziwi, gdy darwinizm uchodzi za teori naukow zdziedziny biologii. Jest to mniemanie bdne. Darwinizm, aju wszczeglnoci neodarwinizm, to czysta metafizyka. Przyjrzyjmy si jej bliej. W zapadym kcie jednej zmiliardw galaktyk powstao ycie. ycie to wskali Kosmosu nie znaczy nic. Powstao zupenie przypadkiem, arozwija si dziki losowej selekcji ipowielaniu si replikatorw. To powielanie si iselekcja to ewolucja. Ewolucja nie ma adnego celu. Ludzka wiadomo jest tylko produktem ewolucji, jej podoem jest wycznie mzg iwraz zmzgiem bezpowrotnie ginie. To, co wydaje nam si obiektywnie istniejc moralnoci, to tylko przebrany egoizm. Kochamy krewnych, bo to suy genom, nie zdradzamy, aby woy cay wysiek wwychowanie wasnychdzieci.

Metafizyk darwinowsk da si sprowadzi do twierdze, e ycie nie ma obiektywnego sensu icelu, wiatem rzdzi przypadek, asabiej przystosowani musz znikn. Zasady darwinowskiej metafizyki prbuje si stosowa take poza biologi ietyk. Syszymy oewolucji Wszechwiata, ktry powsta przypadkiem sam zsiebie, ewolucji spoeczestw ikultur.

W zapadym kcie jednej zmiliardw galaktyk powstao ycie. ycie to wskali Kosmosu nie znaczy nic. Powstao zupenie przypadkiem, arozwija si dziki losowej selekcji ipowielaniu si replikatorw.

Jest to metafizyka podstpna, gdy lubi si przedstawia jako ametafizyczna naukowo. Wyjanianie wiata przy zaoeniu nieistnienia Boga to postulat nauk naturalistycznych. atwo wic robocze zaoenie pomyli zmetafizycznym faktem. Wistocie metafizyka ateistyczna sprawdza si duo gorzej ni teistyczna. Wymaga budowania zawiych mitologii, uznawania caych obszarw rzeczywistoci za niepoznawalne, ma problemy ze zdefiniowaniem czowieczestwa, jest zagroona determinizmem. Dalsze zagbianie si wten temat przekroczyoby jednak ramy tego tekstu.

SPOECZNE KONSEKWENCJE ATEIZMU


Jeli uznajemy, e czowiek jest przypadkowym bytem otoczonym obojtnym, anawet wrogim rodowiskiem, jeli uznamy, e duchowo jest tylko funkcj materialnego inietrwaego mzgu, waden istotny sposb nie zakorzenion wwiecie, to spoeczne konsekwencje tego stanowiska bd bardzo doniose. Jeszcze bardziej doniose bdzie uznanie, e ycie to tylko selekcja iprzetrwanie najlepiej przystosowanych. Pierwszym skutkiem takiego wiatopogldu bdzie uznanie za ludzi tylko tych, ktrzy maj dobrze wyksztacone procesy psychiczne. Ludmi nie bd

209
wtedy nienarodzeni, dementywni starcy, noworodki, chorzy wstanie piczki. Definicja czowieczestwa robi si rozmyta ipena pcieni. Drugim skutkiem bdzie odebranie czowiekowi jego podmiotowoci, jak si dotd cieszy, ipotraktowanie go jak przedmiotu. Std postwiat nie ma adnych oporw przed dokonywaniem zapodnie in vitro, tworzeniem ludzko-zwierzcych hybryd, prac nad sztuczn inteligencj imutantem-postczowiekiem, ktry ma zastpi dotychczasowy wadliwy twr zwany homo sapiens. Trzecim, ichyba najwaniejszym skutkiem przyjcia tej metafizyki jest przyznanie sobie przez niektrych ludzi prawa do pochwycenia ewolucji we wasne rce ipokierowania ni wsposb szybszy ibardziej efektywny od lepych, bezdusznych si Natury. Ateici, aprzynajmniej ich elity, alarmuj, e ludzi jest za duo izasoby planety znikaj wzastraszajcym tempie. Remedium na to ma by drastyczne zmniejszenie liczby ludzi osignite zarwno poprzez kontrol urodze, jak ipropagowanie aborcji ieutanazji. Powstrzymaniu przyrostu naturalnego suy te promocja homoseksualizmu, ktry jest seksem wstu procentach bezpiecznym. Ziemia, uczyniona przestronniejsz, ma nalee do postludzi nieludzkich dzieci zamwionych przez oligarchw iwyhodowanych dlanich.

KORPORACJE TO PSYCHOPACI
Lewicowy pisarz Joel Bakan stwierdzi, e gdyby porwnywa korporacj do czowieka, to naleaoby przywoa posta beznadziejnego psychopaty. Jest to osobnik, ktrego jedynym motywem postpowania jest chciwo, iktry dla osignicia swego celu nie cofnie si przed kamstwem, kradzie czy zabjstwem. Korporacja to fikcyjna osoba, osoba prawna, ktra zostaa powoana wycznie wcelu osigania zysku. Business is business. Oto logika korporacji. Uczciwo, lojalno, prawdomwno iinne pojcia zdziedziny aksjologii dla korporacji nie istniej jako normy pozabiznesowe. Chyba e korporacja zostanie zmuszona do respektowania tych wartoci si stosowan przez inny podmiot. Wgr moe tu wchodzi jedynie pastwo. Korporacja zawahaaby si te przed deptaniem praw moralnych, gdyby okazao si, e ujawnienie takich praktyk moe spowodowa utrat znaczcej liczby klientw, dla ktrych prawa te maj znaczenie. Korporacjom udao si jednak zamieni rynek na postrynek, gdzie zadnymi ograniczeniami ju nie musz si liczy.
Atak Zombie. O sojuszu lewicy i korporacji

KORPORACJE DZIAAJ NA POSTRYNKU


Zwolennicy liberalizmu gospodarczego uwaaj, e niczym nieskrpowana wasno prywatna ikonkurencja s gwarancj racjonalnoci dziaania podmiotw gospodarczych ipostpu spoecznego. Tak dobrze wyglda to jednak tylko wdoktrynie. Praktyka jest inna. Okres wolnej konkurencji wkadej dziedzinie trwa stosunkowo krtko. Szybko ustala si status quo pomidzy korporacjami, ktre opanoway dany segment rynku. Konkurencja jest eliminowana dowolnymi metodami ito nie wskali jednego kraju, ale wskali globu. Korporacje uzaleniaj od siebie struktury pastwowe. Ito nie tylko dlatego, e mog kupi politykw. Mog te wywiera na pastwo nacisk ekonomiczny (zwalnia ludzi, bd zatrudnia, inwestowa lub nie). Korporacje albo same posiadaj media, albo te s kluczowymi klientami spek medialnych, dlatego mog wdowolny sposb organizowa opini publiczn. Skala rozwoju globalnych korporacji jest ju taka, e d one do totalnego opanowania psychiki klientw. Lansuj celebrytw isportowcw, ktrzy nastpnie reklamuj metki. Wydarzenia artystyczne ipolityczne nie mog si obej bez kontroli korporacji, ktre oczywicie wspieraj tylko te idee, ktre s im przydatne. Jakie idee mog suy korporacjom, zwaywszy, e s to jak pisze Bakan psychopaci istniejcy wycznie dla zysku? atwo odgadn. Bdzie to ycie nastawione na konsumpcj (uwarunkowywanie klienteli), karier (uwarunkowywanie wasnych zasobw ludzkich) oraz wyzwolone uycie (zwikszanie pola ludzkich zachowa, ktre jest rynkiem: nowe rozrywki nowy rynek). Kiedy, wdobie kapitalizmu wolnokonkurencyjnego, mielimy do czynienia zrynkiem, na ktrym dziaay ludzkie podmioty. Teraz mamy do czynienia zbezosobowymi korporacjami lansujcymi swoje bezosobowe metki oraz traktowanymi przedmiotowo konsumentami. Mamy te celebrytw efekt medialnej kreacji. Zrynku zniky wic podmioty ludzkie. Mamy sam rynek. Stan ten, wdobie, wktrej wszystko jest ju post-, chciaoby si okreli postrynkiem. Korporacje wywouj te negatywn selekcj we wasnych szeregach. Korporacja jest bytem abstrakcyjnym, lecz, jak wspomnielimy, ocechach psychopaty, ktrego nie interesuje nic poza pienidzmi. Korporacja nie bdzie wic premiowa tych cech swoich pracownikw, ktre nie maj zwizku zzarabianiem pienidzy. Bd to cechy obojtne, aczasem

211
wrcz kolidujce zinteresem korporacji. Ani uczciwo, ani dotrzymywanie danego sowa to nie s cechy wspczesnego menedera. Denie do zarobienia pienidzy usprawiedliwia kade zachowanie. Tylko czowiek zdolny do powicenia wszystkiego wimi pienidzy moe robi karier wkorporacyjnym postwiecie. atwo zauway, e rodowiskiem, wktrym korporacje czuj si najlepiej, jest wiat ateistycznych wartoci, zbudowany na ateistycznej metafizyce. Dlatego korporacje wiat taki promuj.

Lewica zapragnie mutantw, korporacje je opracuj iwypuszcz na rynek.

LEWICA, KTRA KIEDY WALCZYA ZWYZYSKIEM


Przyjrzenie si dziaaniom wspczesnej lewicy moe zdziwi czowieka przyzwyczajonego do stereotypu ruchu sprzeciwiajcego si wyzyskiwaniu ludzi przez innych ludzi lub bezosobowe siy. Lewica dzi zwyzyskiem nie walczy. Nie umie wskaza alternatywy dla systemu korporacyjnego. Pojedynczy dziaacze lewicowi pitnuj niekiedy wynaturzenia systemu korporacyjnego, lecz na tym si koczy. Nieustannie natomiast lewica zabiera gos wsprawach seksu. Identyfikuje si zhomoseksualizmem, debatuje nad stworzeniem alternatywy dla maestwa monogamicznego. Seks jest wlewicowej debacie punktem tak wanym, e zyskaa ju sobie zoliwy przydomek lewicy rozporkowej. Zawsze mona te liczy na poparcie dziaaczy lewicowych dla aborcji, eutanazji, zapodnienia in vitro. Lewica jest gotowa domaga si przyznania praw obywatelskich szympansom, hodowania embrionw ludzkich na dawcw organw, dokonywania eksperymentw genetycznych. Co si stao? Odpowied na to pytanie jest stosunkowo prosta. Korzenie lewicy tkwi wmaterialistycznej iateistycznej metafizyce. Dziaacze lewicowi planowali kompleksowo zbawi wiat, zkoniecznoci musieli wic odrzuci ide Boga. Musieli te zaoy, e wiat jest materialny icakowicie podatny na manipulacj. Uznanie istnienia Boskiego Suwerena rwnaoby si zaprzeczeniu prawom lewicy do dowolnego manipulowania wiatem iludmi. Czynioby te zasadnym pytanie, czy wiat urzdzony przez ludzi, choby
Atak Zombie. O sojuszu lewicy i korporacji

ojak najszczerszych intencjach, bdzie lepszy od wiata, nad ktrym czuwa Boa Opatrzno. Lewica zabsolutyzowaa relacje ekonomiczne midzy ludmi iuznaa, e przejcie kontroli nad tymi relacjami ipokierowanie nimi wsposb racjonalny moe przynie powszechne szczcie, ktre jest tosame zmaterialnym dobrobytem. Czowiek, ktrego potrzeby materialne zostay zaspokojone, mia si nastpnie rozwija wdziedzinie nauki isztuki. Lewica zostaa jednak pobita na wasnym polu przez korporacje, ktre stworzyy hedonistyczny wiat, nastawiony na zaspokajanie potrzeb materialnych. Dziaacze lewicy (poza skrajnymi ekstremistami) przyczyli si wic do obozu dawnego wroga iz nimi wsppracuj. Korporacje dbaj ozaspokojenie potrzeb, za lewica, opierajc si na tej materialnej bazie, dy do wyzwolenia czowieka zduchowych przesdw izapewnienia mu peni ycia irozwoju. Lewica pragnie czowieka zaspokojonego seksualnie, wyzwolonego zdominacji patriarchatu, heteroseksizmu, stereotypu maestwa monogamicznego iinnych kajdan. Nie miaaby te nic przeciwko wyhodowaniu niemiertelnych ludzkich mutantw. Byoby to zbawienie osignite cakowicie ludzkimi siami icakowicie bez Boga. Z punktu widzenia lewicy dziaania chrzecijan s niebezpiecznym opnianiem realizacji tej utopii. Dlatego wswojej propagandzie lewica kadzie tak silny nacisk na dezintegracj osoby ludzkiej poprzez aborcj, eutanazj, homoseksualizm, in vitro. Tylko zdezorganizowan osob ludzk bdzie mona zorganizowa na nowo. Oczywicie lepiej.

ATAK ZOMBIE
atwo zauway, e obszary dziaania lewicy ikorporacji uzupeniaj si oraz, e oba te systemy czy wsplna ateistyczna metafizyka. Lewica dostarcza idei, za korporacje zapewniaj tym ideom noniki materialne. Przykadowo: lewica zapragnie mutantw, korporacje je opracuj iwypuszcz na rynek. Podzia zada jest jasny. Korporacje s nastawione wycznie na zarabianie. Lewica to ludzie ideowi. Korporacje bd promowa lewicowe idee dlatego, e s to idee uyteczne dla nich. Spenienie yciowe jako spenienie konsumenckie. Globalna machina propagandowa promuje lewicowe idee ikorporacyjne metki. Obie strony yj wsymbiozie. Lewica korzysta znieograniczonych zasobw finansowych do promocji swoich idei, za korporacje zyskuj pewn

213
nadbudow ideologiczn. Nie wygldaj ju na psychopatw gonicych za zyskiem. Oferuj nam przecie rodki do osignicia spenienia, radoci ycia, s przyjazne. Jednak sojusz korporacji ilewicy miao mona nazwa sojuszem zombie, gdy pozbawia on ludzi ich przyrodzonej godnoci ijest nastawiony na relatywizowanie osoby ludzkiej sprowadzonej do roli przedmiotu.

PRZESTARZAY PODZIA NA LEWIC IPRAWIC


Coraz czciej mona usysze utyskiwania, e partie prawicowe zachowuj si jak lewicowe ivice versa. Dzieje si tak dlatego, e wci mamy zakodowane stare pojcia: prawica stoi po stronie kapitau iwasnoci prywatnej, lewica po stronie ludzi przez ten kapita wyzyskiwanych. Tak ju od dawna nie jest. Potrzebne nam jest nowe spojrzenie na scen polityczn. Powinnimy dzieli partie na takie, ktre pragn obroni integralno osoby ludzkiej ijej Boy wymiar, oraz na takie, ktre pragn osob ludzk zrelatywizowa iuprzedmiotowi wimi ewolucji, postpu, wyzwolenia seksualnego iinnych wyszych racji. Jeli pozwolimy, aby nasze myli wci obracay si wok przestarzaych podziaw, moemy przegapi moment, kiedy korporacyjne laboratoria opuszcz wyhodowane wedug lewicowej ideologii mutanty istworz nam pieko na Ziemi.

Adam Pawe Kubiak

EKOLOGICZNY

SEKS
Ekologiczny seks
Autor Autorski

Rozwizo pciowa wwietle ekologii ietyki chrzecijaskiej

To zaskakujce, e cz ekologw promujcych rozwizo seksualn jako rzekomo bardziej naturaln od trwaych zwizkw monogamicznych popiera metody antykoncepcyjne, ktre wistocie s sztuczne. Jak mona twierdzi, e sztuczne tworzywo, nasczone substancjami smakowymi, oddzielajce kochankw gumow warstw wnajbardziej intymnym miejscu, wnosi ogromne pokady naturalnoci wakt seksualny?

Uwolnienie si od narzucanych imperatyww moralnych pozwala przeywa niewinno ispontaniczno aktu seksualnego. Sztuczno seksualnoci obarczonej religijnymi, kulturowymi oraz moralnymi zakazami inakazami jest oczywista. Prawdziwie naturalna seksualno jest niezobowizujca, wolna od zakazw inakazw, aprzyroda, ktrej jestemy czci, powiadcza nam to na kadym kroku. Bdmy bliej przyrody. Powrmy do swojej prawdziwej natury. yjmy wwolnych zwizkach. Uprawiajmy wolny seks! Tego typu przekonania gosi wielu modych radykalnych ekoaktywistw (ekologistw). Czy takie pogldy s wyrazem gbokiej mdroci, czy te resentymentalnego samozakamania?

RADYKALNY EKOLOGIZM - SEKSUALNO GBOKA, CZY PYTKA?


W problematyce ekologii gbokiej Arne Nssa najistotniejsze jest gbokie spojrzenie na przyrod, przekraczajce kartezjasko-newtonowski redukcjonizm. Takie spojrzenie siga poza kompetencje instrumentalnego poznania naukowego. Poszukuje wprzyrodzie wartoci, Absolutu, dostrzega ibada jej gbsz sfer rzeczywisto sacrum. Analogicznie mona by przedstawi problematyk seksualnoci gbokiej. Jest ona bardziej zagbianiem si wzoon, ponadnaturaln sfer psychiki iduchowoci, ni banalizowaniem seksu do funkcji prokreacyjnej czy hedonistycznej. Wseksualnoci gbokiej seks nie moe by sportem, fraszk, mi iprzyjemn bahostk, ktrej niepohamowana ch przeycia jest tak naturalna, e tak pytko rozumianej naturze naley pozwoli cakowicie pofolgowa. Seksualno gboka jest poszanowaniem ciaa czowieka jako sacrum oraz skupieniem si na drugim, na jego wewntrznej wartoci ipotrzebach, zamiast tylko na jego ciele jako rodku do osignicia wasnejekstazy.

217
Seksualno pytka uprzedmiatawia osob wjej cielesnoci, traktowanej tylko jako narzdzie dozna. Bardzo modna dzi, take wniektrych krgach ruchw ekologicznych, postawa seksu bez zobowiza, proklamujca wolne, lune zwizki, jest podstaw seksualnoci sztucznej inieekologicznej (w rozumieniu ekologii sensu lato) iw aden sposb nie daje si uzasadni przez nawizanie do przyrody. Moda na nieskrpowan seksualno przysza wraz zkulturow rewolucj ruchu hippisw. Ruch ten, bdcy sprzeciwem wobec materialistycznie itechnokratycznie ukierunkowanej kultury amerykaskiej, rozpocz take radykalne zmiany wsferze wiadomoci ekologicznej. By moe ten fakt tumaczy to, i wwielu rodowiskach radykalnych ekologw ideom proprzyrodniczym towarzyszy idea rewolucji seksualnej. Pamitam, jak par lat temu, uczestniczc wrowerowej wyprawie, poczonej zhappeningami zwizanymi znadchodzcym Szczytem Ziemi wJohannesburgu, miaem okazj zobaczy, wjaki sposb aktywici niemieccy twrczo realizuj ekoidee. Mj podziw zmala, kiedy podczas pobytu wjednej zsamowystarczalnych ekowiosek, dowiedziaem si, e wkomunie tej praktykuj zasad regularnej, corocznej wymiany partnerw. Od tego czasu zdyem pozna kilka mniej radykalnych wariacji hippisowskiej rewolucji seksualnej. Kada znich traktowaa jednak monogami (z jej normami ocharakterze bezwzgldnym) jako co najmniej wzgldn, astosunki przedmaeskie irelatywizowanie norm moralnoci seksualnej jako zdrow oczywisto, wypywajc ze stwarzajcej coraz to nowe normy natury czowieka. Seks wedug hippisw nie jest chyba nieuchronnym prdem we wspczesnym ekologizmie. Wtpi jednak, czy gdzie na wiecie istnieje ecovillage, wktrej bezwzgldn wartoci izasad byaby jedna mio.

INSTYNKTY, WARTOCI ICZOWIECZESTWO


Natur zwierzcia jest instynkt. Wsferze seksualnoci zwierz jest zaprogramowanym automatem. yjc wswoim naturalnym rodowisku, nie jest zdolne do mioci wmetafizycznym sensie bycia darem. yje wedug behawioralnych nakazw, prostych przyczynowo-skutkowych schematw akcja-reakcja. Najprawdopodobniej poprzez akt seksualny nie wyraa gbokich uczu iwartoci. Oczywicie faktem jest, e osobniki wielu gatunkw wyciu spoecznym odznaczaj si empati ialtruizmem, co mocno
Ekologiczny seks

Nie opuszcz Ci, jeste dla mnie wana, mam na wzgldzie Twoje szczcie, zt sfer czekaem na Ciebie iodtd masz na ni absolutn wyczno.
przyblia ich status do jak dotd zarezerwowanego tylko dla czowieka statusu osoby. Jednak zawajc rozwaania do sfery seksualnej, wtpliwym jest, aby akt seksualny zwierzt by nonikiem odkrywanych, wiadomie wyznawanych, budowanych ibronionych wysikiem woli wartoci. Dlatego te midzy seksualnoci czowieka azwierzcia istnieje jakociowa przepa. wiatopogld chrzecijaski sugeruje, e istot wspycia dwojga ludzi nie jest realizacja biologicznego programu zachowania gatunku (zapodnienie jest celem nadrzdnym tylko wwietle modelu biologicznego). Zgodnie zchrzecijask antropologi, czowiek nie jest tylko automatem biernie poddajcym si behawioralnym odruchom, ale wiadom iwoln osob, potrafic podejmowa odpowiedzialno seksualn za swojego partnera i jako jedyny gatunek na ziemi zdoln poprzez akt seksualny wyraa mio iswoje wartoci, dotykajc przez to rzeczywistoci duchowej. Nadrzdnym celem wspycia jest wic mistyczne spotkanie zTranscendencj, arodkiem ipodstaw transcendowania s wypracowane wtoku ewolucji uwarunkowania biologiczne. Jednak akt seksualny, aby by wyrazem uczu iwartoci, musi i wparze ze wsplnym obu stronom zaangaowaniem, wrcz walk owartoci, ktre czyni seks niebanalnym ipiknym. Towarzyszy musi mu take poszukiwanie tych odczu, ktre wi si zporuszeniem zpowodu dostrzeenia radoci drugiej osoby imoliwoci jej obdarowania. Czowiek, niestety, moe zatwoci pozby si swojego czowieczestwa, zacierajc wyrazisto wspomnianej jakociowej rnicy. Czyni to poprzez rozwize ycie seksualne, bdce wyrazem obojtnoci, alienacji, zapatrzenia si tylko wswoje potrzeby iucieczki od odpowiedzialnoci. Pozbawiajc siebie idrug osob sporej puli psychicznie pozytywnych efektw wspycia igbi uczu wyszych oraz piknych, twrczych inadajcych sens yciu relacji, zmierza nieuchronnie ku obojtnoci lub obsesji, rezygnacji lub rozpaczy, wkocu ku mierci duchowej.

219

Pragn ci.

ODWRCENIE PORZDKU NATURY CZY NATURALNY PROCES?


Niespotykany dotd wdziejach ideologiczny indywidualizm towarzyszy strategii rozrodczej czci wspczesnej populacji homo sapiens, ktra odrzuca naturaln wsplnot przynalenoci na rzecz absolutnie nieskrpowanego seksu. Dziki rozwojowi nauki itechniki czowiek moe szybciej popada wpromiskuityzm (kady zkadym), odbywa stosunki seksualne bez poczucia wizi, zalenoci iprzynalenoci, bez pitna odpowiedzialnoci zwizanej zaktem dawania ycia icaociowym dobrem osoby partnera. Do wyboru mamy te powszechn wielokrotn monogami, ktr za blisz naturze od partnera na cae ycie uwaaj ludzie nie potraficy stawia czoa kryzysom, czyli naturalnym przesileniom towarzyszcym procesowi budowania coraz bardziej satysfakcjonujcych relacji mioci.
Ekologiczny seks

Czowiek wspczesny po kilkudniowej znajomoci moe seksualnie poczy si zpartnerem ze wiadomoci, e wkadej chwili bdzie mg si cakowicie wycofa, poegna, aby poczy si zkolejnym bez ponoszenia odpowiedzialnoci za poprzedni zwizek. Nagie ciao takiego czowieka podczas stosunku nie mwi: Nie opuszcz Ci, jeste dla mnie wany, mam na wzgldzie Twoje szczcie, zt sfer czekaem na Ciebie iodtd masz na ni absolutn wyczno. Ciao takie mwi tylko: Pragn ci. Uprzedmiatawia drugiego, czynic zniego narzdzie wasnego spenienia. Zaskakujce jest to, e takie zachowanie niektrzy okrelaj jako naturalne. Dziwi moe te, e przy uprawianiu atwego seksu, rzekomo bardziej naturalnego od trudnego (odpowiedzialnego), nie obejdzie si bez atwych iwygodnych metod antykoncepcyjnych wistocie swojej sztucznych! Jak mona twierdzi, e sztuczne tworzywo, nasczone substancjami smakowymi, oddzielajce kochankw gumow warstw wnajbardziej intymnym miejscu, wnosi ogromne pokady naturalnoci wakt seksualny? Aprzecie takie twierdzenie wynika zuznania wspycia pozamaeskiego (rozkwitajcego gwnie dziki nowym technologicznym rodkom antykoncepcji) za blisze naturze od wspycia maeskiego. Niezrozumiae jest to, e towarzyszce rozwizoci seksualnej, anawet warunkujce j, sztuczne wytwory, takie jak prezerwatywy, spirale czy preparaty hormonalne, niektrzy ekologici uparcie nazywaj najbliszymi naturze czowieka. Warto wtym miejscu przypomnie bardzo interesujce zjawisko wyamywania si sensu ludzkiej seksualnoci zporzdku natury: wprzyrodzie intencj wspycia jest zapodnienie, aodczuwanie przyjemnoci suy podtrzymaniu chci do rozmnaania. Wspycie zdowoln liczb partnerw, ktrego celem jest przyjemno, zjednoczesnym unikaniem zapodnienia jest raczej odwrceniem tego porzdku. Od czasw greckiej filozofii naturalistycznej znane s gosy mwice, i jedyn natur wszystkich rzeczy jest cigy proces ich zmian. Ewolucja, rozumiana szerzej ni biologicznie, wskazywa by moga, e nie ma nic zastanego, adnej trwaej istoty konstytuujcej podmiot lub przedmiot. Dotyczy to kultury, norm spoecznych imoralnych, wartoci, idei, jzyka, wiedzy, religii, kondycji iistoty czowieka, atake rozumienia pojcia naturalno. Rewolucja seksualna byaby zatem elementem naturalnej ewolucji wszystkiego. Ale nawet gdyby twierdzenie pantha rei przyj za prawdziwe, to uznanie, e tak wanie jest (lub bdzie), nie jest przecie odpowiedzi

na naturalnie nasuwajce si pytanie: Czy tak by powinno?. Wnaturze czowieka ley twrcze przeciwstawianie si procesowi pewnych zmian, intuicyjnie odczytywanych jako zgubne antywartoci tak jak istot ycia jest przeciwstawianie si wszechogarniajcemu procesowi entropii.

SEKS ,,TYLKO WMAESTWIE JEST BLISZY NATURZE


W logicznym dyskursie, po uwzgldnieniu powszechnego rozumienia sw ekologia inaturalno, mona prbowa wskaza, e rozwizo seksualna jest praktyk nienaturaln dla czowieka. Skupianie si na dobru drugiego czowieka (w szczeglnoci takiego, ktry wrozumieniu biologii jest zbdnym balastem lub wrcz zagroeniem dla populacji), atake

223
na dobru innych gatunkw, czyli pragnienie iumiejtno bezinteresownego wychodzenia poza siebie ipoza egoizm gatunkowy (sumienie ekologiczne), mona nazwa jedn znaturalnych cech wyrniajcych nas od reszty gatunkw. Seks bez zobowiza znaczy tyle, co seks pozbawiony chci

Z oblicze socjobiologicznych wynika, e mczyzna powinien by przykadnym ojcem imem, ale zdradza on powinien zaraz po miesicu miodowym.
podjcia odpowiedzialnoci za drugiego iszukania jego dobra. Jest to niezgodne znasz cech gatunkow, awic wtym sensie nienaturalne. Niektrzy kochankowie, ukrywajc swj prawdziwy motyw, jakim jest ludzki egoizm, przywouj filozoficzne uzasadnienia wolnociowych poczyna itraktuj natur czowieka nie jako niezmienny zestaw kategorii nazywanych prawd oczowieku, lecz bardziej jako chwilowo utrwalony wytwr ewolucji sucy przystosowaniu si do rodowiska. Warto pamita owewntrznej sprzecznoci takiego mylenia. Jest bowiem swoistym paradoksem, e relatywizm biologiczny, ktry kad ontologiczn prawd moraln interpretuje wycznie naturalistycznie jako przystosowanie do aktualnych, stale podlegajcych zmianom warunkw rodowiska (np. socjobiologia Wilsona czy teoria samolubnego genu Dawkinsa), sam nie chce by traktowany relatywnie iprzystosowawczo, ale pragnie by uznany wsensie bezwzgldnym, przez co popada wwewntrzn sprzeczno zsamym sob. Biologizujcemu seks-liberaowi pozostaje wic sabsze pojcie relatywizmu. Moe przyj twierdzenie onieistnieniu ontycznie trwaego, niezmiennego prawa moralnego ale przyj ju nie jako prawd bezwzgldn, lecz na podstawie innej przesanki, mianowicie gustu, kierowanego wtym przypadku pragnieniem wykorzystania wszelkich nadarzajcych si wyciu sytuacji wicie epikurejskim stylu dla swojej korzyci. Zdaje si jednak, e dobr naturalny wprzypadku czowieka promuje zachowania altruistyczne.
Ekologiczny seks

Absurdalne wydaj si twierdzenia, jakoby umiejtno panowania nad wasn seksualnoci ograniczaa spontaniczno iniewinno aktu pciowego. adne racje nie przecz twierdzeniu, e maonkowie, ktrzy potrafi zapanowa nad popdem wsytuacjach potencjalnej moliwoci cudzooenia, mog cieszy si ywioowoci ycia seksualnego wiksz ni wprzypadku osb nie bojcych si przygodnych znajomoci, np. spontanicznie korzystajcych zusug domw publicznych. Prba rozstrzygania, wjakim przypadku wspycie bdzie bardziej spontaniczne, jest raczej kwesti niezweryfikowanych przekona ocharakterze wiatopogldowym. Zkolei niewinno wspycia zaley od tego, czy czyn ten wraz zmotywujc go postaw wobec drugiej osoby bdzie moralnie dobry. Ekologici zdaj si relatywizowa moralne powinnoci wrelacjach midzyludzkich, skupiajc si na absolutyzowaniu koncepcji etyki rodowiskowej. By moe std przenosz wwiat relacji osobowych zupenie nowe znaczenie pojcia niewinnoci. Mona je najoglniej zdefiniowa jako nie-winno wyzbycie si poczucia winy, zrzucenie jarzma nakazw moralnych, puszczenie wodzy instynktw. Wyjaniajc genez etyki przez pryzmat socjobiologii, niektrzy traktuj tezy tej dziedziny biologii jako wice wyznaczniki moralnoci. Wtakim przypadku jednak argumentem przeciwko liberalizmowi seksualnemu moe by fakt, e rodzina bya podstaw wcaej grupie hominidw. Oczywicie opis historycznego stanu lub procesu nie moe by traktowany jako wystarczajce uzasadnienie powinnoci moralnej. Co ciekawe, konkluzje przeczce rozwizoci wynikaj te ztwierdzenia, e monogamia jest bardziej naturalna dla kobiety, podczas gdy mczyzna, biologicznie zaprogramowany do przekazania swojego nasienia jak najwikszej liczbie kobiet, jest znatury poligamiczny iogranicza go tylko pewna umowa midzy mczyznami. Jeli tak umow przyjmiemy za fakt wpisujcy si wteori socjobiologii, to przypadki niezawierania owej umowy naleaoby potraktowa jako co nienaturalnego. Askoro jej brak skutkowaby wiksz rozwizoci, to wtym kontekcie rozwizo wwietle samej socjobiologii okazuje si czym nienaturalnym take dla mczyzn.

NIEUCHWYTNA DLA NAUK PRZYRODNICZYCH NATURA CZOWIEKA


Przy prbie naturalistycznego zredukowania etycznego imetafizycznego sensu wspycia ma miejsce pewne naduycie. Nauki przyrodnicze nie s wstanie przy uyciu swoich narzdzi wykluczy istnienia rzeczywistoci,

225
ktra tym narzdziom nie byaby dostpna. Aco robi, jeli narzdzia te, na podstawie tylko przejaww wprzestrzeni dostpnej dla nich rzeczywistoci, zbuduj faszywy model seksualnoci? Wspwystpowanie elementw rzeczywistoci naukowo opisywalnej zelementami realnoci niedostpnej naukom cisym czsto interpretowane jest jako wspzaleno lub wytwarzanie przez pierwsz (zmysy, intelekt) wyobraenia (projekcji) tej drugiej (np. boskiej). Jeli nawet przesanki te s prawdziwe zbada nauk przyrodniczych wynika, e jest to prawdopodobne to sam fakt wytwarzania przez umys pewnego obrazu (wyobraenia) rzeczywistoci transcendentnej (niedostpnej naukom przyrodniczym) nie wyklucza moliwoci rwnolegego realnego istnienia takiej rzeczywistoci, oczym zdaj si zapomina naturalici, ktrzy wyprowadzaj ztych przesanek wniosek onieistnieniu Boga osobowego, duszy lub wiata niematerialnego. Wnioski dotyczce istoty seksualnoci czowieka, nie wynikajce logicznie zprzesanek oraz inne bdy winterpretacji przyrody, zagraaj chyba szczeglnie tym, ktrzy bezkrytycznie doszukuj si wzjawiskach przyrodniczych absolutnej prawdy osobie, awzachowaniu wybranych zwierzt uzasadnienia swojej negacji istotnych norm moralnych, dotyczcych ycia erotycznego.

EKOLOGICZNY IWOLNY SEKS - SPRZECZNO ZNACZE


Prba dowodu na nieekologiczno wolnego seksu moe wyglda nastpujco. Na pocztku naley zastanowi si nad znaczeniem sowa ekologia. Prbujc sformuowa jej najoglniejsz definicj, mona powiedzie, e jest to nauka orelacjach, zalenociach
Ekologiczny seks

midzy elementami rodowiska na poziomie wyszym ni organizm. Gdyby wstrukturach przyrody nie wystpoway silne itrwae powizania jej elementw (np. osobnikw ze rodowiskiem czy osobnikw midzy sob), atylko krtkotrwae, nie utrwalajce si, przypadkowe relacje, to moe wogle nie wyodrbniaby si ekologia jako dyscyplina naukowa. Podstawowa jednostka ycia komrka funkcjonuje tylko dziki trwaym

Podstawowa jednostka ycia - komrka funkcjonuje tylko dziki trwaym powizaniom icisym zalenociom jej poszczeglnych elementw. W takiej perspektywie powinno si nazwa ekologicznym taki seks, ktry odbywa si watmosferze powiza, zalenoci itrwaoci relacji midzy dwoma kochankami.
powizaniom icisym zalenociom jej poszczeglnych elementw. ycie definiowane jest jako system materialny utrzymujcy homeostaz poprzez zachowanie swojej struktury istaych proporcji elementw skadowych (parametrw). W takiej perspektywie powinno si nazwa ekologicznym taki seks, ktry odbywa si watmosferze powiza, zalenoci itrwaoci relacji midzy dwoma kochankami. Im wicej wspzalenoci, tym bardziej ekologicznie. Takie silne liny spajajce, wizy zalenoci (i przynalenoci) tworzy na przykad katolicka przysiga maeska: i ci nie opuszcz a do mierci. Seks watmosferze rozwizoci wsensie rozwizanych krpujcych izobowizujcych nici zalenoci na rzecz nietrwaych powiza zasadniej jest nazwa alienujcym iredukcjonistycznym ni ekologicznym czy holistycznym. Wydaje si wic, e odkrycia biologii potwierdzaj chrzecijask intuicj mwic, i prawdziwie naturalna czowiekowi seksualno to taka, ktra ma na uwadze dobro drugiej osoby, anie wasne interesy (popularne haso wetyce rodowiskowej). Tylko seksualno autentycznie odpowiedzialna, absolutnie ibezwarunkowo zobowizujca czyli towarzyszca

227
nierozerwalnym wspzalenociom kochankw-maonkw oraz utrwalajca te zalenoci jest prawdziwie ekologiczna. Doszukujc si poprzez analogi naukowego uzasadnienia takiego stanowiska, mona wskaza na gatunki, ktre tak jak czowiek odznaczaj si niewielk liczb potomstwa iduym wysikiem rozrodczym oraz dla ktrych monogamia jest naturaln drog do sukcesu ewolucyjnego. Oczywicie refleksja filozoficzna powiadcza co najmniej moliwo istnienia obok interpretacji biologicznej jeszcze innych wyjanie czy sensw monogamii humanistycznych ideistycznych. Chrzecijanie zobjawienia Boego dowiaduj si, e s naturalnie stworzeni do nierozerwalnej wsplnoty mioci erotycznej, wycznej na cae ycie. Jeeli wsplnota taka umiera, to jest to spowodowane faktem, e czowiek nie bdc automatem, moe wwolnoci sprzeniewierzy si swojej naturze. Odrzucajc dawny zwizek iznajdujc nowego kochanka (kochank), tumaczy wtedy sobie, e rado czy mio jest tosama zprzyjemnoci, abl icierpienie (np. wpostaci powicania si iprzezwyciania trudnoci wpoprzednim zwizku) byy zaprzeczeniem mioci. Tak postaw mona prbowa uzasadnia naturalistycznie, jednak jest to wyjanienie nietrafione. To fakt, e odczuwanie blu jest istotnym mechanizmem obronnym, aczsto iwarunkiem przetrwania osobnika. Wprzyrodzie oczywist reakcj na bl jest przyjcie postawy antagonistycznej wobec jego rda. Wtakim rozumieniu, naleaoby dla bezpieczestwa oddali si od partnera, ktry staje si rdem blu psychicznego. Nie mona jednak ignorowa zoonoci ludzkich relacji, uwarunkowa psychologicznych, spoecznych czy kulturowych (nie wspominajc oduchowych). Zwizek dwch osb jest na tyle skomplikowany, e tak proste behawioralne dociekania oprzyczynie blu s nieadekwatne. Nie jest atwo powiedzie, wprzypadku relacji midzyludzkich, co tak naprawd jest rdem blu. Moe
Ekologiczny seks

to by wasna nieumiejtno, osobicie popeniane zo moralne (krzywdzenie siebie idrugiego), osoba trzecia, czynniki rodowiska lub jeszcze co innego.

EWOLUCJA UWALNIANIA MORALNOCI SEKSUALNEJ OD PRZYRODNICZEGO DETERMINIZMU


Nieekologiczno rozwizoci seksualnej byaby oczywista, gdybymy mogli uzna bez wahania, e trwae zalenoci idugotrwae interakcje s wprzyrodzie ex definitio podane. Tymczasem wwielu przypadkach fakty temu przecz. Wski zakres amplitudy ekologicznej, zwizany zwiksz specjacj, niesie due ryzyko. Wobliczu nieoczekiwanych zaburze wekosystemie korzystniejsze jest utrzymywanie przez symbionta interakcji zwieloma gatunkami, ktre mog peni wobec niego wymiennie t sam funkcj. Duy zakres tolerancji, czyli rozlega nisza ekologiczna, uatwia ekspansj gatunku idaje szans przetrwania wwikszej liczbie rnorodnych rodowisk. Zatem nie mona jednoznacznie okreli, czy tworzenie trwaych zalenoci jest istot lub celem przyrody. Wszystko zaley od rozpatrywanego przypadku. Co wicej, wiksza liczba zalenoci niekoniecznie wiadczy owikszej stabilnoci ekosystemu. Samo pojcie stabilnoci jest trudne do okrelenia ima wiele definicji. W tej perspektywie moemy co najwyej spojrze na przyrod zpewnego wybranego punktu widzenia, zalenego od subiektywnej interpretacji naznaczonej wiatopogldem ido dowolnie szafowa wyselekcjonowanymi danymi, prbujc uzasadni swoje przekonania na kwestie pciowoci (eksperymentalna prba takiego zabiegu miaa miejsce wniniejszym dyskursie). To samo dotyczy porwnawczej analizy zachowa czowieka zgenetycznie dalszymi lub bliszymi mu zwierztami.

229
Z oblicze socjobiologicznych wynika, e mczyzna powinien by przykadnym ojcem imem, ale zdradza on powinien zaraz po miesicu miodowym. Kiedy jednak odbiera on wierno jako warto (czyli nawet wtedy, kiedy jest przekonany, e zdrada nigdy nie wyszaby na jaw inie zagroziaby adnej ze stron), dowodzi tym samym, e nie jest zdeterminowany porzdkiem pierwotnych instynktw. Nie jest to take zachowanie motywowane wspomnian umow, gdy ta miaaby praktyczny sens tylko wtedy, jeli zdrada mogaby przynie niekorzystne konsekwencje. Podobnie zpraw tych wyamuje si kto wykazujcy si bezinteresown zoliwoci. Czy wystarczy to, aby stwierdzi, i rzutowanie wnioskw zobserwacji natury innych gatunkw (nawet mocno zhomo sapiens spokrewnionych) na szeroko rozumiane pojcie natury czowieka jest bezpodstawne? Naukowiec poszukujcy wteorii ewolucji uzasadnie dla ontologicznego naturalizmu moe sugerowa, e zachowania seksualne niezgodne zteoriami socjobiologii s po prostu niepodan mutacj lub patologicznym odstpstwem. Jeli nie udowodni tego statystycznie, moe zosta

Trudno nie zauway, e skonno ipragnienie panowania intelektu nad innymi instynktami oraz mylenie wkategoriach moralnych s najbardziej swoistymi cechami gatunkowymi czowieka.
uznany za hochsztaplera. Co jednak si stanie, jeli (o ile jest to wogle moliwe) potwierdziby swe przekonanie badaniami, ktrych tezy byyby istotne statystycznie? Czy miaby wtedy prawo do prb caociowego zredukowania moralnoci izachowa seksualnych czowieka do wyjanie socjobiologicznych? Z racjonalnego punktu widzenia nie. Choby dlatego, e jeli nawet socjobiologiczne ujcie natury seksualnych zachowa idecyzji czowieka nie byoby opisem historycznego etapu jego ewolucji, ale faktycznym aktualnym urednieniem, to upieranie si przy socjobiologicznej determinacji jako dla
Ekologiczny seks

czowieka naturalnej ikategorycznej, anawet wrcz substancjalnej byoby sprzeczne zteori ewolucji, ktra przedstawia rzeczywisto przyrodnicz wkontekcie procesualnym, gdzie swoiste wasnoci kadego wyszego poziomu nie daj si przewidzie na podstawie wiedzy oelementach poziomu niszego, ani nie daj si do nich zredukowa. Wtakiej perspektywie bardziej naturalnym dla czowieka (w wietle interpretacji ewolucyjnych) wydaje si osiganie niezalenoci od biologicznych, behawioralnych podstaw, niezbdnych jednak do zaistnienia nowych jakoci ipraw moralnych, ktre wyamuj si zsocjobiologicznego porzdku. W tej sytuacji transcendowanie metafizyczne mona by uzna za naturaln zdolno czowieka, tak samo jak za naturalne uwaa si pojawianie wywych organizmach nowych materialnych iniematerialnych jakoci, nieodnajdywanych wich poszczeglnych elementach skadowych, oraz stopniowalne uniezalenienie si organizmw od rodowiska abiotycznego, przejawiajce si np. wzdolnoci do utrzymania wewntrznej homeostazy imoliwoci modyfikacji rodowiska. Wtpliwe, aby w wspomniany przeze mnie naukowiec nazwa patologi pojawienie si na ziemi pierwszych organizmw ywych, apniej ich nowych cech jakociowych. Tezy sprowadzajce seksualno do naturalistycznych wyjanie wymagayby wic zrezygnowania zteorii ewolucji. Chyba e nieuczciwie iniezbyt wnikliwie dokona si interpretacji odkry biologii, ale takie interpretacje przestaj by naukowymi (cho do nich pretenduj), astaj si wyznaniem wiary.

WIARA IROZUM RDEM WIEDZY ONATURZE SEKSUALNOCI CZOWIEKA


Biosfera nie daje wzorcw ani przeciw rozwizoci seksualnej, ani za ni, choby dlatego, e jest pena nieskoczonej liczby przykadw, tak rnych, e ciko byoby je zhierarchizowa wcelu okrelenia oglnego ipowszechnie obowizujcego nas przyrodniczego prawa dotyczcego ekoseksu, szczeglnie kiedy uwiadomimy sobie moliwoci naszego umysu, inno naszego rodowiska (ktre sami wytwarzamy) inaszej natury od jakiegokolwiek zwierzcia. Skoro natura nie jest wystarczajcym uzasadnieniem ani rozwizoci, ani wiernoci seksualnej, to nie jest inie moe by norm dziaania wdziedzinach seksualnoci, oktrych mowa. Nie pozostaje nam nic innego, poza zwrceniem si ku czemu lub komu poza lub ponad przyrod. Niektrzy ekologici ukierunkowani biocentrycznie mog wtym miejscu stwierdzi, e skoro przyroda (wedug ich wiatopogldu bdca ostateczn

231

racj wszystkiego) nie funduje norm moralnych, to normy te musz by zudzeniem. Najbardziej radykaln negacj bdzie zakwestionowanie obiektywnego istnienia dobra iza (jakkolwiek definiowanego), ktre rzekomo miayby by tylko iluzj wytwarzan zjakich przyczyn przez wiadomo na pewnym etapie jej rozwoju. Teza oiluzorycznoci moralnoci jest egzystencjalnie absurdalna inie daje si udowodni. Nie da si zakwestionowa tego, e kady yjcy iwiadomy czowiek wyznaje jakie wartoci (ma wiatopogld, ktry jest odpowiedzi na pytanie, jak y?), czyli tym samym uznaje je za dobre lub jak kto woli za suszne. Istnienie moralnoci (take seksualnej) jest faktem. ycie wymusza na nas opowiedzenie si za jakim zestawem zasad moralnych, ktre wczeniej otrzymujemy, odkrywamy, lub wyprowadzamy zjakichrde. Du cz tych zasad da si opisa jzykiem socjobiologii. Oczywicie chodzi tylko oopis sposobu, wjaki wyewoluoway, anie wyjanienie ich celu lub przyczyny. Nie moemy te wyprowadzi zrzeczy zastanych wniosku, e takimi powinny one pozosta. Czy istnienie takich anie innych form przystosowa lub istnienie wogle jakiego gatunku, ktrego takie formy charakteryzuj, jest dobre? Biologia nic otym nie mwi. Dlatego te nie muszc nadawa temu, co zastane, rangi moralnej, czowiek odnajduje iprzyjmuje take wartoci transcendentne. Nie wszystkie wartoci da si sprowadzi do (lub wyprowadzi z) wyjanie biologicznych. Nie chc tutaj negowa susznoci wysikw wbiologicznym wyjanianiu zachowa czowieka, atylko wskaza na ich ograniczono iniewystarczalno.
Ekologiczny seks

Jeeli zechcemy poszukiwa rde wartoci zwizanych zseksualnoci wreligii, to okae si, e wszystkie zwielkich religii wiata na rne sposoby realizuj ide trwaego przywizania partnerw. Jednak nie kady uznaje religi jako wartociowe rdo norm. Wtakim przypadku, wposzukiwaniu norm seksualnoci naley odwoa si do rozumnego namysu etycznego. Psychologowie twierdz, e rozwj moralny jednostki wgwnej mierze uwarunkowany jest dowiadczeniem spoecznym. Rozwj ten postpuje wwyniku przekazywania norm iwartoci, atake dowiadczenia wizi. Skoro uczucia wysze s ksztatowane przez wi, ajednym zgwnych powodw nabywania norm jest przywizanie, to ludzka negacja lub nieumiejtno tworzenia trwaych wizi wzwizkach, ogranicza zdolno empatii, rozumowania ipostpowania moralnego wogle. Dotyczy to nie tylko samych kochankw, ale iosb, dla ktrych mog oni stanowi przykad lub ktre wychowuj. Przyjcie relatywizmu moralnego wwychowaniu, uniemoliwia prawidowy rozwj psychiczny wychowanka ico najmniej utrudnia nabycie zdolnoci tworzenia wsplnoty znajbliszymi, atake pniejsze przystosowanie si do ycia wspoeczestwie.

JAKI SEKS JEST WIC NAJBLISZY NATURZE INAJBARDZIEJ ,,EKOLOGICZNY?


Podsumowujc, naley stwierdzi zpewnoci, e adne prawo biologiczne nie uzasadnia inigdy nie uzasadni etycznego liberalizmu irozwizoci seksualnej. Jeli ju rozpatrywa j wodniesieniu do natury, to jest ona raczej sprzeczna zprawami przyrody, wedug ktrych celem wspycia jest wydanie potomstwa, awprzypadku czowieka wsplna nad nim opieka, wcelu umoliwienia przetrwania iprawidowego rozwoju fizycznego ipsychicznego (opieka pastwowa nie zastpi ojca imatki). W takim rozumieniu seks wie si zjak form konsekwencji czy zobowizania, od czego rozwizo seksualna raczej jest daleka. Wmetafizycznym pojmowaniu natury czowieka zzaoenia nie odnosi si jej do wyjanie naturalistycznych. Chrzecijaska wolno wyboru oznacza moliwo przekraczania granic behawioralnego determinizmu. Jednak nawet jeli ograniczymy si do prby interpretacji natury ludzkiej poprzez metody ijzyk nauk przyrodniczych, trudno nie zauway, e skonno ipragnienie panowania intelektu nad innymi instynktami oraz mylenie wkategoriach moralnych s najbardziej swoistymi cechami gatunkowymi czowieka, rzec mona jego instynktami.

233
Wydaje si wic, e religia (i wiara bdca jej fundamentem) oraz rozum zgodnie uznaj rozwizo seksualn (jako potgujc rozwizo relacyjno-emocjonaln) za krzywdzc dla czowieka. Ekologia natomiast, jako dyscyplina naukowa, wsprawie norm seksualnych pozostaje milczca, awniektrych interpretacjach potwierdza warto wstrzemiliwoci iwiernoci seksualnej. Tak wic chrzecijaska wizja seksualnoci czowieka moe by uzasadniana na rne sposoby: na paszczynie etyki, psychologii czy ekologii. Natomiast praktyki ipostulaty wolnych zwizkw iuwolnienia seksualnoci zokoww chrzecijaskiej kultury ireligii, wyraane przez pewn cz czonkw radykalnych ruchw ekologicznych, s nie tylko nieuzasadnione przez ekologi, ale ispoecznie niebezpieczne. Obowizkiem chrzecijanina jest walczy zuwaczajc izagraajc czowieczestwu rozwizoci seksualn poprzez przykad iracjonaln dyskusj. Tym bardziej, jeli chrzecijanin ten jest przyrodnikiem ima kontakt zruchami ekologicznymi, wktrych na skutek zideologizowanej nadinterpretacji zjawisk przyrodniczych uatwiony jest rozkwit nowej etyki seksualnej.

Brytyjska organizacja ekologiczna Optimum Population Trust (OPT) twierdzi, e podstawowym rozwizaniem problemu globalnego ocieplenia jest wprowadzenie restrykcyjnych praw ograniczajcych liczb dzieci wrodzinie. Zraportu zatytuowanego Mniej emitujcych, mniej emisji, nisze koszty z2007 roku wynika, e dziki przymusowej antykoncepcji, aborcji isterylizacji mona doprowadzi do zmniejszenia emisji dwutlenku wgla o34 miliardy ton rocznie.
BOGNA BIAECKA

EKORELIGII
Ofiary ekoreligii
Autor Autorski

Ofiary

Mj p. ojciec, prof. Tadeusz Bartkowski, geograf, autor wielu podrcznikw akademickich, m.in. Ksztatowanie iochrona rodowiska, zajmowa si ekologi. Powtarza czsto, e ze sw Boga: Bdcie podni irozmnaajcie si, abycie zaludnili ziemi iuczynili j sobie poddan; abycie panowali nad rybami morskimi, nad ptactwem powietrznym inad wszystkimi zwierztami pezajcymi po ziemi (Rdz 1,28) wynika odpowiedzialno kadego czowieka, aszczeglnie katolika, za rodowisko naturalne. Mdra ochrona rodowiska, bez paniki, bez lku, bez poczucia winy, jest niewtpliwie naszym zadaniem. Ekologia nie moe by jednak religi. Aprzypadkw wyznawczego podejcia do ekoreligii, niestety, jest coraz wicej.

EKOKLOSZARD
Oto Jerzy radykalny ekolog. Nie powoduje degradacji rodowiska naturalnego, poniewa nie uywa detergentw ani aerozolw, codziennie oszczdza energi, bo nie korzysta ze zmywarki, pralki oraz innych urzdze elektrycznych inie zapala lamp. Nie ma samochodu iabsolutnie nigdy nie lata samolotami. Jedzi rowerem, jest zaangaowany waktywny recykling surowcw wtrnych. Nigdy nie kupuje nowych ubra, wszystko, co nosi, jest z drugiej rki. Jego ywno jest wstu procentach ekologiczna, nie kupuje ywnoci produkowanej przemysowo. Nie ma dzieci, przez co jeszcze silniej redukuje swj cieplarniany lad na Ziemi. Robi wraenie? Jerzy jest kloszardem. Nie myli osobie wkategoriach proekologicznych, raczej do nastpnego jabcoka, jednak jest uosobieniem konsekwentnej realizacji idei ekoreligii. Acho moe si to nam wyda szokujce, wUSA istniej grupy ekofanatykw zbliajce si do kloszardziego ideau

odmawiaj kupowania jedzenia, aywi si wycznie jedzeniem z odzysku. Zostaa ju nawet ukuta nazwa na ekokloszarda: freegan1.

EKODEPOPULACJA
W biografiach wielu dziaaczy (a zwaszcza dziaaczek) ruchw ekologicznych pojawia si czsto wsplny wtek: dowiadczenie aborcji ilk przed posiadaniem potomstwa. Doskonaym tego przykadem jest np.

,,Pacjent gboko wierzy, e ze wzgldu na zmiany klimatyczne, picie przez niego wody spowoduje wcigu kilku dni mier milionw ludzi przez pozbawienie ich zasobw wody.
Toni Vernelli, ktra wwieku 16 lat postanowia, e nigdy nie bdzie mie dzieci. Jako 19-latka poprosia lekarza osterylizacj, ten jednak odmwi. Majc 25 lat, mimo stosowania antykoncepcji, zasza wci zjednym ze swych partnerw seksualnych. Pomylaa wwczas: Byoby niemoraln rzecz rodzi dziecko, co do ktrego byam silnie przekonana, e byoby tylko ciarem dla wiata. Dokonaa wic aborcji, po ktrej coraz usilniej dya do wysterylizowania si. Jako motyw podawaa ocalenie planety. Dopia swego wwieku 27 lat, ajej kolejny m obdarowa j ztej okazji kartk gratulacyjn. Dobiegajca czterdziestki Toni pracuje dzi penoetatowo na rzecz walki zglobalnym ociepleniem, szczeglnie popiera ruchy dce do zredukowania liczby ludzi na Ziemi. Jej dziaalno wspgra zaktywnoci niektrych organizacji ekologicznych, jak np. Optimum Population Trust (OPT), ktra postuluje, i podstawowym rozwizaniem problemu globalnego ocieplenia jest wprowadzenie restrykcyjnych praw ograniczajcych liczb dzieci wrodzinie. Organizacja powouje si na publikacj amerykaskiego bojownika na rzecz praw zwierzt Cartera Dillarda, ktry domaga si karania rodzin posiadajcych wicej ni dwjk dzieci, tak jak robi si to wChinach wramach polityki jednego dziecka. Autor ten uwaa, i jedyn prawdziw wolnoci jest wolno od bycia niepokojonym obecnoci innych ludzi.
1 Wariacja sowa wegan, oznaczajcego czowieka ywicego si wycznie rolinami, freegan ywi si wycznie darmowym (free), czyli znalenym poywieniem.

237
Zraportu Optimum Population Trust pt. Mniej emitujcych, mniej emisji, nisze koszty z2007 roku wynika, e dziki przymusowej antykoncepcji, aborcji isterylizacji mona doprowadzi do zmniejszenia emisji dwutlenku wgla o34 miliardy ton rocznie.

EKOUNICESTWIENIE
W 2006 roku prestiowe wydawnictwo Oxford University Press wydao ksik pt. Better Never To Have Been: The Harm Of Coming Into Existence (Lepiej byo si nigdy nie urodzi: krzywda zaistnienia). Jej autor, profesor David Benatar zUniwersytetu wCape Town, jest antynatalist, tzn. argumentuje, e rodzenie dzieci jest zawsze zem. Gwn tez jego dziea jest twierdzenie, i wiat byby lepszy, gdyby ludzko wogle wymara. Pogld ten znajduje nawet zagorzaych zwolennikw. Zrzeszaj si oni wVoluntary Human Extinction Movement (Ruchu na Rzecz Wyginicia Rodzaju Ludzkiego). Alternatyw do zgubienia milionw gatunkw rolin izwierzt na Ziemi jest dobrowolne wyginicie jednego tylko gatunku: Homo sapiens twierdz czonkowie organizacji. S ludzie, ktrzy tak przejli si tego typu pogldami, e postanowili je nie tylko propagowa, lecz take nimi y (czy raczej umiera). Na przykad wMelbourne na oddzia psychiatryczny szpitala trafi 17-letni chopak, ktremu obezwadniajce poczucie winy nie pozwalao nawet na wypicie wody ze strachu przed przyczynianiem si do globalnego ocieplenia. Wraporcie opublikowanym na amach Australian and New Zealand Journal of Psychiatry (nr 42/4/2008) czytamy: Pacjent gboko wierzy, e ze wzgldu na zmiany klimatyczne, picie przez niego wody spowoduje wcigu kilku dni mier milionw ludzi przez pozbawienie ich zasobw wody.
Ofiary ekoreligii

EKONIEKONSEKWENCJA
Nawoywanie do ekologicznego ycia nie obejmuje jednak ekologii pciowoci. Pewne rzeczy s dla ekowyznawcw niewyobraalne. Na przykad: jak mona ogranicza ekspresj wolnoci seksualnej czowieka, czyli innymi sowy dy do wiernoci jednemu partnerowi, czystoci pciowej iposugiwania si naturalnymi metodami planowania rodziny? Ekofanatyczki, ktre nie zjedz marchewki innej jak zekologicznej uprawy, jednoczenie przez cae lata szprycuj si antykoncepcj hormonaln, ktra wydalana nastpnie zmoczem jest jednym zgwnych czynnikw zagraajcych rodowisku naturalnemu. Badania wielu naukowcw, m.in. dr Karen Kidd zUniwersytetu New Brunswich iKanadyjskiego Instytutu Rzek, wskazuj jednoznacznie na zagroenia dla rodowiska zwizane ze skaeniem wd jezior irzek oraz zbiornikw wody pitnej sztucznym estrogenem pochodzcym zpiguek antykoncepcyjnych. Po wydaleniu zmoczem hormony te trafiaj do wody, przez co powoduj feminizacj wielu ptakw, ssakw iryb. Oznacza to powstawanie przewagi liczebnej osobnikw pci eskiej iniedorozwj osobnikw pci mskiej. Wrezultacie zaburzone zostaje rozmnaanie ipojawia si zagroenie dla egzystencji caych gatunkw zwierzt. Dotyczy to m.in. szpakw, mew, rybitw, aligatorw, wi oraz wielu gatunkw ryb. Otym jednak, e antykoncepcja hormonalna stanowi powane zagroenie dla przyrody, nawet najbardziej radykalni ekologowie nie wspominaj. Widocznie poza ekoreligi istnieje inna waniejsza religia, ktrej czcicielami pozostaj.

DOBRA KSIKA
Dr Bernard N. Nathanson

Rka Boga. Od mierci do ycia. Podr zwolennika aborcji, ktry zmieni zdanie
Fronda 2009 Stron 248 Oprawa mikka ISBN 978-83-60335-59-8 Cena detaliczna 39 z

BERNARD NATHANSON amerykaski lekarz ydowskiego pochodzenia w roku 1968 zaoy National Abortion Rights Action League (NARAL) najwiksz proaborcyjn organizacj w USA izosta jej liderem. Jako ginekolog by osobicie odpowiedzialny za dokonanie ok. 75 tysicy zabiegw. Kiedy jednak, po wprowadzeniu aparatw USG, na wasne oczy zobaczy na ekranie, jak wyglda i zachowuje si nienarodzone dziecko zmieni swoje pogldy. Przey moralny wstrzs ista si zdecydowanym przeciwnikiem aborcji! W roku 1984 nakrci gony reporta filmowy Niemy krzyk. Dokumentuje w nim zabieg przerwania ciy i rozpaczliw ucieczk przed narzdziami zabjcw, jakiej prbuje wonie matki jej abortowane dziecko. W roku 1996 Nathanson nawrci si na katolicyzm. Rka Boga to autobiografia Nathansona, w ktrej Autor przedstawia swoj drog: od postawy wyrachowanego propagatora aborcji a po moralne opamitanie iradykalny wobec niej sprzeciw. Ksika demaskuje te szereg zakulisowych mechanizmw dotyczcych funkcjonowania proaborcyjnego lobby.

Ksigarnia Ludzi Mylcych XLM


www.xlm.pl ::: info@xlm.pl ::: tel. (022) 828 13 79
ZAMW JU DZI! Warszawa ul. Tamka 45

ISLAM MUSI SIZMIENI


ROZMOWA ZSELIMEM CHAZBIJEWICZEM
Trzeba zniszczy dwie bazy fundamentalizmu: Arabi Saudyjsk iIran. Mwi oczywicie ozniszczeniu ideologii tam panujcych: wahhabizmu imahdyzmu. Te dwie ideologie zagraaj nie tylko zachodniej cywilizacji, ale isamemu islamowi. Rozmawia ukasz Adamski

Czy zamachy terrorystyczne wNowym Jorku, Waszyngtonie, Madrycie, Londynie oraz polskie dziaania militarne wAfganistanie iIraku wpyny wyranie na ycie muzumanw wPolsce? Wpyny otyle, e od czasu do czasu, szczeglnie wobec przedstawicieli mediw, musielimy tumaczy si, e nie jestemy wielbdami inie mamy nic wsplnego zorganizatorami tych zamachw. Te zamachy rwnie dla nas byy psychicznym iwiadomociowym wstrzsem iuwiadomiy muzumanom, e min czas, kiedy islam kojarzy si wPolsce wycznie pozytywnie zpolsko-litewskimi Tatarami. Czy ta zmiana nastawienia Polakw przejawia si wstrachu przed muzumanami czy nienawici do was?
Foto: http://www.sw.org.pl/chazbijewicz-portret.html

Islam musi si zmieni


Autor Autorski

SELIM CHAZBIJEWICZ (ur. 1955), profesor wInstytucie Nauk Politycznych Uniwersytetu Warmisko-Mazurskiego wOlsztynie. Zaoyciel iprezes Zwizku Tatarw Rzeczpospolitej, poeta, czonek Stowarzyszenia Pisarzy Polskich, autor kilku tomw poezji. Od 1997 do 2004 roku imam gminy muzumaskiej wGdasku, wlatach 1998-2008 wspprzewodniczy Radzie Wsplnej Katolikw iMuzumanw.

Trudno mwi wPolsce onienawici do muzumanw. Polska nie miaa nigdy bezporedniej stycznoci ze wiatem islamu wtakim znaczeniu jak kraje zachodnie. Raczej mona mwi oniechci niektrych osb czy rodowisk. Powiedzia Pan wjednym zwywiadw: Element przemocy by jednak wislamie zawsze obecny. Nie wiem, czemu to przypisa. Powiedziabym: charakterowi narodowemu Arabw, ale nie mam zamiaru obraa narodu ani kultury, ktra skada si na kultur muzumask, awic rwnie wpewnym sensie moj. Czy element przemocy jest rwnie obecny wrd polskich muzumanw? Element przemocy jest obecny wkadej religii. Element siy nie musi by czym zym. Jestemy przyzwyczajeni do kulturowej ipolitycznej poprawnoci, gdzie sia iwalka s naganne. Nie naley jednak zakamywa rzeczywistoci inegowa, e element siy iwalki wystpowa whistorii ludzkoci owiele czciej ni element pokoju. Dzisiaj oczywicie mamy do czynienia zepok dialogu iszukania kompromisu pokojowego. Polscy muzumanie rwnie whistorii byli zarwno ofiarami przemocy isiy, jak isami j stosowali. Prosz nie zapomina, e nasza historia wPolsce ina Litwie to historia onierzy a do wieku XIX. Tatarzy yli zwojny idla wojny. Wprawdzie walczyli na rozkaz polskich krlw wobronie Rzeczypospolitej, ktra bya iich pastwem, ale jednak stosowali przemoc, zabijali. Rwnie byli zabijani. Take wwieku XX dowiadczali przemocy ze strony wadzy sowieckiej, ktra brutalnie rozprawia si zTatarami. Natomiast trudno mwi wwypadku polskich muzumanw oprzemocy wsensie opresji polskiego pastwa wstosunku do obywateli tatarskich czy te przemocy ze strony chrzecijaskiego otoczenia. Zwyjtkiem paru atakw ze strony pijanej szlachty wXVII iXVIII wieku wzasadzie takich wypadkw nie byo. Ale nawet iwtedy Tatarzy duni nie pozostali. Rwnie Koci rzymskokatolicki ijego hierarchia nigdy Tatarw muzumanw wPolsce nie atakowali ani nie przeladowali. Spoeczno tatarska polskich muzumanw wyrazia za to podzikowanie wpostaci adresu dzikczynnego wrczonego Janowi Pawowi II wDrohiczynie podczas jego pielgrzymki do Polski w1999 roku. Osobicie go wrczaem.

243
Podkrela Pan niejednokrotnie konieczno reformy islamu. Czy mona powiedzie, e islamowi wPolsce iwcaej wschodniej Europie bliej jest do Turcji Ataturka ni do tego radykalniejszego odamu? Myl, e mwic onajwikszych religiach, nie docenia si roli klimatu igeografii. Istnieje ju ga nauki nazywajca si geografi religijn, ktra uwzgldnia rozwj religii poprzez miejsce, gdzie ona wystpuje. WAzji rodkowej islam jest zupenie inny od tego wEuropie Pnocnej czy na Bliskim Wschodzie. To wynika ze specyfiki ycia tych ludw. Specyfika wyznawania islamu wrd muzumanw Syberii jest nieporwnywalna do tej zAfryki. Specyfik islamu wPolsce czy te wEuropie rodkowo-Wschodniej jest jego redukcja do obrzdowoci iwiary. Islam nie by politycznym narzdziem, moe zwyjtkiem Turcji Osmaskiej. Niemniej jednak rwnie itam mona mwi otrwaej, strukturalnej koegzystencji islamu zchrzecijastwem, zarwno bizantyjskim, jak irzymskim. Ta koegzystencja spowodowaa pewn osmoz religijn, przenikanie elementw chrzecijaskiej obrzdowoci do praktyki wyznawania islamu. Dawao to, zobu stron, poczucie pewnej bliskoci, swojskoci, anie ostrego rozgraniczenia iobcoci. Po obu stronach bya pewna ciekawo, ale nie wrogo. Obie spoecznoci wikszo chrzecijaska imniejszo muzumaska byy wobec siebie otwarte. Muzumanie Tatarzy uczestniczyli wyciu spoecznym, politycznym, ale te kulturalnym itowarzyskim Polakw, czego nie ma we wspczesnej Francji czy wNiemczech, ani te wwikszoci wWielkiej Brytanii. Porednio, poprzez zaye stosunki ssiedzkie itowarzyskie, polscy muzumanie uczestniczyli wkatolickiej obrzdowoci, byli zapraszani na wita, wesela, luby czy chrzciny jako ssiedzi, znajomi czy przyjaciele. Tego typu sytuacja nie jest moliwa na wspczesnym Zachodzie, gdzie ma miejsce silna separacja spoeczno-religijna, przestrzegana przez obie strony. Dlaczego radykalny islam rozwija si szczeglnie wkrajach Europy Zachodniej? Czy racj maj ci, ktrzy wini wiadczenia socjalne, przycigajce wielodzietne arabskie rodziny, atym samym generujce bied ipchajce porednio bezrobotn iniewyksztacon modzie wobjcia fanatykw?
Islam musi si zmieni

Stare porzekado mwi, e najbardziej nienawidzi si swojego dobroczycy. Islam przeywa wtej chwili regres wstosunku do cywilizacji Europy. Ten regres trwa od bitwy pod Wiedniem i nie bjmy si tego powiedzie cywilizacja islamu stoi na niszym poziomie rozwoju ni cywilizacja zachodnia. To oczywicie nie znaczy, e muzumanie nie mog przej czci dobrodziejstw cywilizacji europejskiej, ktra wjakiej mierze jest wsplna. Wraz ztym regresem cywilizacyjnym cz si bieda indza. Ci ludzie przybywaj do Europy iprzyjmuj europejski styl ycia, ktry zjednej strony im imponuje. Zdrugiej strony niewtpliwie europejskie bogactwo rodzi rwnie zazdro, aw zamachach terrorystycznych bior udzia ludzie wyksztaceni ju wEuropie. No wanie, zamachy terrorystyczne nie wynikaj zawsze zbiedy, skoro Mohammad Atta, przywdca zamachw na WTC w2001, ksztaci si na Uniwersytecie wHamburgu. Natomiast jeden zzamachowcw na metro wLondynie mia doktorat. Wikszo organizatorw tych zamachw bya wietnie wyksztacona, przecie przeprowadzenie takiego zamachu wymaga inteligencji. Jeszcze raz podkrelam, e mamy do czynienia zkompleksami wstosunku do Europejczykw. A moe chodzi rwnie ohedonizm, konsumpcjonizm ilaicyzm ludzi Zachodu, ktrymi muzumanie gardz Zjednej strony tak, ale zdrugiej strony jest to kwestia rozpadu tosamoci tych, ktrzy te zamachy robi. yjc wEuropie, trzeba si jako okreli. Pewne tradycje muzumaskie cz si ze stylem ycia, ktry odchodzi ju wprzeszo. Islam powinien przej gruntown reform, poniewa obyczajowo muzumaska nie wspgra zrzeczywistoci wysoko rozwinitej wspczesnej cywilizacji. No tak, ale cz terrorystw, zanim zacza walczy zcywilizacj Zachodu, bya zasymilowana. Bin Laden by znanym playboyem.

245

Karykatury Mahometa funkcjonuj ju od XIV wieku. Prosz zobaczy, jak Wolter go przedstawia. (...) Natomiast wkraju muzumaskim niemoliwe byoby szydzenie zJezusa, bowiem jest on prorokiem naszej religii.
To s zewntrzne objawy, ktrych nie naley myli zukonstytuowaniem wiadomoci. Kadego mona nauczy zmiany zachowa zewntrznych, ale chodzi oakceptacj wasnej przemiany wewntrznej. Jest to oczywicie spowodowane zym pojmowaniem religijnoci, ale zdrugiej strony s to pobudki bd teraz niepoprawny politycznie rasowe. Arabowie zawsze niechtnie akceptowali wejcie weuropejski garnitur. Owiele lepiej udawao si to ludom pochodzenia tureckiego czy tatarskiego, ktre zmieniay si wewntrznie. Ale dowiadczenie uczy, e najwicej terrorystw jest tam, gdzie istniej dzielnice muzumaskie. Czy jeeli Polska bdzie rozwinita gospodarczo jak Wielka Brytania czy Niemcy ibdziemy przyjmowa do siebie gastarbeiterw, to rwnie wyrosn nam meczety, gdzie imamowie bd nawoywa do przemocy? WPolsce gastarbeiterzy byliby zRosji, Ukrainy, bd zAzji, anie zkrajw muzumaskich. Moim zdaniem migracji muzumaskiej do Polski nie bdzie zprostego powodu: na Zachodzie nie ma bariery jzykowej. Migracja muzumaska we Francji pochodzi zbyych kolonii francuskich. We Woszech jest wielu uchodcw zLibii. Polska nie miaa kolonii, wic niezwykle trudno byoby muzumanom zAfryki si tutaj odnale. By Pan wspprzewodniczcym Rady Wsplnej Katolikw iMuzumanw. Benedykt XVI wymieni Pana jako przykad czowieka, ktry buduje dialog midzy naszymi
Islam musi si zmieni

religiami. Jakie s Paskie dowiadczenia zdialogu islamsko-katolickiego? Najlepiej dialog prowadzio si iprowadzi zKocioem katolickim. Protestanci, podobnie jak my, s zbyt rozproszeni. Poza tym, wbrew pozorom, zarwno protestanci, jak iprawosawni s zbyt usztywnieni. Katolicy s znacznie bardziej liberalnie nastawieni do ekumenizmu. Koci katolicki ma historyczne dowiadczenia wspycia zmuzumanami, czego inni chrzecijanie nie maj. Koci katolicki po prostu umie rozmawia znami. No tak, ale wrd katolickich teologw rwnie nie ma zgody co do dialogu zislamem. Vittorio Messori napisa: Wspczeni chrzecijanie, ktrzy znajduj upodobanie wmyleniu nie tylko okoniecznoci dialogu, lecz take oowocnej, pokojowej wsppracy zislamem, zapominaj midzy innymi otym, e dzieli on wiat na dwie czci: obszar muzumaski iobszar wojny. Do tego ostatniego obszaru zaliczane jest kade miejsce, gdzie ordzie Mahometa nie zostao jeszcze przyjte igdzie zatem jest witym obowizkiem zanie je ogniem imieczem. Czy Pan jako muzumanin jest wstanie zrozumie takie stanowisko? Messori przesadza ztwierdzeniem, e niesiemy nasz wiar ogniem imieczem. Koci katolicki chyba te przyjmuje podzia na Pastwo Boe ipastwo szatana. wity Augustyn otym pisa. To, rzecz jasna, moe przebiega wedug kryteriw ycia przyszego, ale moe rwnie dotyczy kryterium ycia doczesnego. To, e wzajemnie postrzegalimy si whistorii jako obszar za ipieka, wcale nie znaczy, e nie moemy teraz ze sob rozmawia. Eschatologia islamu nie zakada, e przy kocu wiata wszyscy maj by muzumanami. Istnieje wiele wersetw zKoranu mwicych zteologicznego punktu widzenia e gdyby Bg chcia, uczyniby dla wszystkich ludzi jedn religi, ale uczyni wiele, by czowieka wyprbowa. Pewne dziaania Kocioa katolickiego wcigu historii rwnie mona interpretowa jako dziaania wojenne. Myl, e trzeba podejmowa dialog bez rozdrapywania ran.

247
No dobrze, ale wspomina Pan orozproszeniu muzumanw. Moe wanie dlatego, e nie macie urzdu nauczycielskiego czy kogo takiego jak papie, tak trudno jest prowadzi dialog ekumeniczny? Muzumanie s rozproszeni dopiero od XX wieku, poniewa zosta zniesiony urzd kalifatu. Prosz nie zapomina, e mniej wicej do 1924 roku istniaa instytucja kalifa, ktry by jedynym uprawnionym do interpretacji zasad wiary idoktryny. Kalifat przynalea przez ostatnie czterysta lat do dynastii Osmanw, sutanw tureckich, wzwizku ztym razem zdynasti osmask zosta usunity przez Ataturka. Wojna midzy chrzecijastwem aislamem toczya si od powstania tych religii, ale dopiero po zniszczeniu kalifatu pojawi si fundamentalizm islamski. Taki kalifat naleaoby powoa, oczywicie nie wrozumieniu fundamentalistycznym jako pastwo totalitarne, ale jako muzumask monarchi konstytucyjn iowiecon. To byoby co na ksztat muzumaskiego Watykanu. A czy dialogu islamsko-chrzecijaskiego nie burzy poprawno polityczna zachodnich elit? Zakazuje si wEuropie publikacji wizerunku Mahometa, by nie obrazi muzumanw, pozwala si wWielkiej Brytanii na istnienie sdw opartych na szariacie, by nie dyskryminowa innych religii. Arwnoczenie zezwala si na szydzenie zJezusa, zamyka si katolickie instytucje, bo nie chc si podporzdkowa ideologii lewicowej. Jeeli chodzi okarykatury Mahometa, to ju Dante umieci wBoskiej komedii Mahometa wostatnim krgu piekielnym. Karykatury Mahometa funkcjonuj ju od XIV wieku. Prosz zobaczy, jak Wolter go przedstawia. Ale wracajc do szydzenia zsymboli religijnych dzisiaj, to chciabym podkreli, e wkraju muzumaskim niemoliwe byoby szydzenie zJezusa, bowiem jest on prorokiem naszej religii. Islam nigdy nie szydzi zchrzecijastwa. Byy krwawe wojny, ale nie byo szyderstwa. Kwestie obrazy religii chrzecijaskiej powinni rozwiza sami chrzecijanie. Wkrajach europejskich, ktre maj chrzecijask proweniencj, powinny istnie jakie zabezpieczenia prawne, ktre by ich wjaki sposb broniy.
Islam musi si zmieni

A jak rozwiza problem karania mierci wkrajach arabskich za konwersj? Europa dyskryminuje chrzecijan, by nie urazi muzumanw, ale wArabii Saudyjskiej karze si za posiadanie Biblii wdomu. Arabia Saudyjska jest specyficznym krajem. Oni tam wychodz zzaoenia, e s terytorium witym. Wczasach istnienia kalifatu nigdy nie byo przeladowa religii chrzecijaskiej. To si wzio ztego, co si dzisiaj nazywa fundamentalizmem islamskim. WArabii Saudyjskiej zabrania si rwnie wielu rzeczy muzumanom. Tam rzdzi sekta wahhabitw, ktra jest zpunku widzenia islamu skrajn sekt, zabraniajc wielu tradycyjnych muzumaskich obrzdkw. Ja, bdc wMekce, te musiaem si dostosowa, chcc nie chcc, do narzuconych mi praktyk modlitewnych wahhabitw, ktrych nie akceptuj. Winnym wypadku miabym due kopoty. To ta sekta jest wosiemdziesiciu procentach winna nietolerancji, fundamentalizmu ijadowitego integryzmu. Wahhabici s aktywni od XVIII wieku, za wwieku XX zaczli dziki pienidzom zropy eksportowa swoj doktryn. Prbuj narzuci swoj interpretacj islamu reszcie muzumanw. Nie przypadkiem Bin Laden pochodzi zArabii Saudyjskiej. Sutani tureccy ich zwalczali, natomiast wspieraa Wielka Brytania, bez ktrej nie byoby wspczesnego ijednoczenie anachronicznego krlestwa Arabii Saudyjskiej. Jeeli spoeczestwa europejskie nadal bd si laicyzoway, to czy zgodnie zzasad, e natura nie znosi prni, islam ma szans powoli zastpowa chrzecijastwo? Nie zgadzam si zteori oislamizacji Europy. Islam mgby wej do Europy tylko wwypadku, gdyby przeszed gbok reform. Islam musiaby si gruntownie zmieni albo na skutek jednorazowej reformy, albo na skutek czego, co mona nazwa procesem historycznym. Islam musiaby si dostosowa do mentalnoci europejskiej. Dopki tego nie zrobi, nie jest zagroeniem dla innych religii, afundamentalici dbaj oto, by islam by jak najbardziej zamknity. Oni dziaaj jak redniowieczni ydzi. Tworz zamknite hermetycznie getta, eby si oddzieli od niemuzumanw. Amerykaski politolog Samuel Huntington przekonywa, e czeka nas starcie cywilizacji. Co moemy realnie zrobi

249
jako chrzecijanie imuzumanie nie pytam owizj utopijn by nie doszo do wielkiej religijnej wojny? Trzeba zniszczy dwie bazy fundamentalizmu: Arabi Saudyjsk iIran. Mwi oczywicie ozniszczeniu ideologii tam panujcych: wahhabizmu imahdyzmu. Te dwie ideologie zagraaj nie tylko zachodniej cywilizacji, ale isamemu islamowi. Nie pozwalaj, by islam by tym, czym by przez wieki, czyli religi rodka. Teologia islamska wduej mierze opieraa si na zaoeniach filozoficznych Arystotelesa, czyli teorii zotego rodka. Islam by za dialogiem, koncyliacj imediacj. By religi mistykw ipoetw. Dzi jest dziki garstce fanatykw ibandytw postrzegany jest jako krwawa, agresywna, nietolerancyjna ideologia ireligia. Trzeba to zmieni. Dzikuj za rozmow.

Szalom Ber Stambler (1982) rabin, przewodniczcy Chabad-Lubavitch wPolsce, rabin domu modlitwy Chabad-Lubavitch wWarszawie. Urodzi si wchasydzkiej miejscowoci Kfar Chabad wIzraelu. Jego ojciec Zalman i brat Meir s rwnie rabinami. Studiowa wjesziwach wTomchei Tmimim wKfar Chabad, Migdal Haemek wIzraelu oraz wMontrealu. W2004 roku otrzyma smich rabinack i od tego czasu by wykadowc wjesziwie Chabadu wLondynie. Od 2005 roku jest przewodniczcym Chabad-Lubavitch wPolsce. Jego on jest Dina zdomu Fleischman, zktr ma dwch synw: Jzefa Icchaka i Meira oraz crk Ciwi. Mieszka wWarszawie. Chasyd warszawski
Autor Autorski

CHASYD WARSZAWSKI
ROZMOWA ZRABINEM SZALOMEM BEN STAMBLEREM

Wrc do Izraela, jak przyjdzie tam Mesjasz. Ale dopki Go nie ma, to ja jestem wPolsce. To jest moja rola.
Rozmawia Tomasz P. Terlikowski

Podoba si Panu wWarszawie? Bardzo. Mieszkam tu od czterech lat. Ztrojga moich dzieci dwoje urodzio si tutaj. One czasem mwi ju lepiej po polsku ni po hebrajsku. Ludzie s tu fantastyczni... ... i nie ma problemu zjakimi antysemickimi odzywkami, gdy ludzie widz yda ubranego wortodoksyjny strj, wczarnym kapeluszu zbrod? Prawdziwych problemw nie mam. Czasem tylko kto, po kim na og wida, e jest niewyksztacony, rzuci jakie niemie sowa. Ale wporwnaniu zEurop Zachodni to jest nic. Badania statystyczne jasno pokazuj, e

Foto: Biuro Prasowe Chabad Lubavitch

wPolsce wporwnaniu zinnymi krajami Zachodu jest najniszy poziom antysemityzmu. A nie przeszkadza Panu fakt, e tu obok siedziby gminy ydowskiej, nieopodal Paskiego mieszkania, rozciga si wielkie cmentarzysko ydw polskich? Nale do wsplnoty Chabad-Lubawicz. Mj rebe mawia, e jego chasydzi nie maj tkwi wwygodzie blisko niego, ale maj i na cay wiat i da moliwo niereligijnym ydom na powrt do korzeni. Ikady ma wybra sobie miejsce, gdzie bdzie pracowa. Moja misja niewtpliwie jest szczeglna, bo jej celem jest odrodzenie ydowskoci tam, gdzie jej ju nie byo. Ito jest praca, ktr wykonuje si na cze ofiar Holokaustu, bo tam, gdzie miao ju nie by ladu ydowskiego ycia, sto pidziesit metrw od Umschlagplatzu, powstaje synagoga i jesziwa. Inie wtpi, e oni odczuwaj satysfakcj. Amy patrzymy wprzyszo. Wspomnia Pan otym, e Wasz rebe wysya Was do pracy do rnych krajw wiata. Czyli mona powiedzie, e jest Pan kim wrodzaju misjonarza? Nie jestem misjonarzem, bo nic takiego nie istnieje wjudaizmie. Moim celem jest to, by kady, kto chce y po ydowsku, mg si dowiedzie, jak to zrobi. Iby doda odwagi tym, ktrzy boj si przyzna do wasnego pochodzenia i wasnej tosamoci. Oni czsto si boj, ale jako go zzagranicy mog powiedzie, e to strach irracjonalny, bo Polska robi wiele, by nas wspiera. Ale jeli przyjdzie do Pana Polak bez korzeni ydowskich, to przecie go Pan nie odele, bo Talmud mwi wyranie, e trzykrotnej powtarzanej probie oprzyjcie do Narodu Wybranego odmwi nie mona? Mwi Pan oczym, co wnaszej tradycji nazywa si ger, gijur. Ale tego nie naley tumaczy jako konwersja... Dlaczego?

253

Badania statystyczne jasno pokazuj, e wPolsce wporwnaniu zinnymi krajami Zachodu jest najniszy poziom antysemityzmu.
Bo konwersja oznacza zamian, jakbym wymienia wkantorze dolar na zotwk, ajudaizm spoglda na gijur inaczej. Dla nas ten, kto dokonuje konwersji, wistocie jest ju ydem. Kto zjego przodkw mia takie korzenie, akonwertyta jedynie do nich powraca. Ale to tylko jedna zkoncepcji. Istniej take rabini, ktrzy uznaj, e do Narodu Wybranego i do religii mona przyczy si, nawet jeli si nie ma ydowskich korzeni. Wpewnych miejscach Talmudu takich ludzi ocenia si niezwykle wysoko. Oczywicie, jest miejsce dla konwertytw. Ibardzo si ich docenia, bo to niezwykle trudny proces, wymaga wielkiej wiedzy, odrzucenia. WTalmudzie jest nawet zapisane, e powodem, dla ktrego ydzi s wdiasporze, jest umoliwienie konwertytom doczania do nich. Nigdzie nie ma jednak wezwania do nawracania, ajedynie do wiadectwa i trwania. Ana pocztku trzeba wrcz odmwi kandydatom do konwersji. Spotka si Pan ju zkonwertyt zPolski? Tak. To bardzo ciekawe, e wPolsce ydzi nie chc by ydami, ale za to Polacy chc doczy do judaizmu. Ija zupenie nie rozumiem, dlaczego tak jest. Moe powodem jest nasza wsplna historia. I do Chabad-Lubawicz te si przyczaj? My si tym nie zajmujemy. Jeli kto tego chce, to pokazujemy mu ycie ydowskie, umoliwiamy uczestnictwo wnaboestwach, agdy stwierdzamy, e jego decyzja jest powana, to kierujemy go pod odpowiedni adres wIzraelu, bo wydaje mi si, e trudno zosta ydem-konwertyt wPolsce.
Chasyd warszawski

A czy mona wogle prowadzi religijne, ortodoksyjne ycie wPolsce? Tu przecie prawie nie ma koszernego jedzenia, prawie nie ma literatury, synagoga czsto jest daleko od domu... My ydzi wierzymy, e Tora jest projektem, wedle ktrego stworzony zosta wiat. Ato oznacza, e ycie wedug niej musi by moliwe. Inie ma znaczenia, gdzie yjemy. Jeli jeste ydem, to Tora jest instrukcj twojego ycia i moesz wedug niej y. Ale jednak atwiej by ydem wMea Szearim ni wWarszawie? Pewnie, e tak. Idlatego patrz na polskich ydw zogromnym szacunkiem. Ja urodziem si wKfar Chabad, miejscowoci chasydzkiej, gdzie znajduje si centrum edukacyjne ruchu Lubawicz. Od dziecistwa chodziem do jesziwy, nie wiedziaem nawet, czym jest niekoszerne jedzenie. Wszystko byo oczywiste i nie powstao nawet pytanie oto, czy mog by niereligijny. Ja nie umiem y inaczej, nie potrafi zapali wiata wszabat. Ayd wPolsce, po Holokaucie, po komunizmie, musi mie ogromn si, by zachowa choby drobne elementy tradycji. Ta odrobina ma znaczenie. Stosujc porwnanie sportowe, mona powiedzie, e oni graj wataku, aja jestem pomocnikiem. atwo byo zamieni chasydzk miejscowo na laickWarszaw? Dla mnie to byo oczywiste, e trzeba bdzie gdzie pj do pracy. Nasz rebe zawsze powtarza, e trzeba spoglda na map wiata i jecha tam, gdzie nie ma jeszcze orodkw Chabad-Lubawicz. Idlatego chasyd, ktry nie chce jecha do pracy, azostaje wchasydzkiej miejscowoci, to wistocie egoista. Sam Pan wybra Polsk, czy zosta tu skierowany? Wdziecistwie nigdy nie mylaem oPolsce. Ale przyjechaem tu kiedy na krtko i zobaczyem, jak bardzo potrzeba tu naszej placwki. Wic wrciem do Izraela, powiedziaem otym, zostaem zaaprobowany i wysany do Warszawy. Ijestem tu od czterech lat.

255
Ale nie wybiera si Pan gdzie indziej? To misja mojego ycia. My nie jestemy kierowani do jakiego kraju na jaki czas, jak do pracy wambasadzie, ale na cae ycie. Chasydyzm czy judaizm ortodoksyjny kojarzy si Polakowi zsetkami zakazw i nakazw: ywnociowych, moralnych, anawet ubraniowych. Czy chodzi oumartwienie? Jeli judaizm kojarzy si Polakom zzakazami, to wynika to tylko ztego, e nie ma wPolsce aktywnego ycia ydowskiego. Dla ydw zakaz pracy wszabat to nie umartwienie, aobrona rodziny, umoliwienie jej bycia razem. To szabas. Ale zakazw i nakazw jest wicej... Zkad zasad jest tam samo. Kada znich pomaga wyciu czowieka, buduje przyjemno, zdrowie, zadowolenie i umacnia rodzin. Czyli to nie ma by asceza, adroga do szczcia? To tak, jak zinstrukcj do magnetofonu. Zawarta wniej tre nie ma nas ogranicza, ale pomaga nam zniego korzysta. Azreszt jest wiele wit, wktrych odczuwanie przyjemnoci jest obowizkowe. WSzawuot musimy je zprzyjemnoci, i nie moemy nawet wimi umartwienia czy pokuty odmwi... A wPurim trzeba si napi... ... i to tak, eby nie odrnia dobrego Mordechaja od zego Hammana. I rzeczywicie tak si pije? Jeli kto moe, to tak. Ale istniej take inne moliwoci spenienia obowizkw.

Chasyd warszawski

A co na to ony, ktre musz takich pijanych mczyzn odprowadza? Zaley jakie ony. Ale zazwyczaj ony bawi si wtym dniu zmami. piewaj, tacz, ciesz si... Ale wino jest akceptowane? Oczywicie, wkady szabat pijemy wino. Nie duo, ale kubek zawsze musi by wypity. A jak jest zseksem? Te wszabat, jeli ona jest rytualnie czysta, trzeba si kocha? Jest to obowizek religijny, bo wjudaizmie radosna i spjna rodzina jest niezwyk wartoci. Seks j umacnia, ale nie mniej wane s przerwy wnim. Nieustajca przyjemno przestaje by przyjemna, dlatego trzeba co jaki czas zniej rezygnowa, eby ponownie pojawio si pragnienie. Dlatego co jaki czas gdy ona ma okres i kilka dni po tym zaprzestaje si wspycia, co take wzmacnia relacj. Wszystko to razem sprawia, e nasze rodziny s bardzo trwae... ... i liczne. ... bo dzieci te s wane. Ale wszystko wedle moliwoci. Jeli kobieta nie moe mie ju dzieci, to ich nie ma. Chasydki raczej nie mwi jednak po drugim dziecku, e to ju wystarczy... Raczej nie. Czasem robi przerw, ale potem maj wicej dzieci. Moi rodzice mieli nas siedmioro. Moja mama mwia, e zkadym dzieckiem otrzymywaa nowe siy. Moja ona miaa dziewicioro rodzestwa i zawsze niezwykym dowiadczeniem byo odwiedzenie wszabat jej dziadkw, bo tam kbio si siedemdziesicioro wnuczt. Chciaby Pan pj wich lady i mie dziesicioro dzieci? O, tak!

Mateusz, 6 miesicy Zostanie astronaut

Kasia, 4 lata Zostanie pielgniark

Krysia, 5 lat Zostanie nauczycielk

Ja, 16 miesicy Zapewne zostanie tropicielem..? :-)

Anna, 32 lata, zostaa mam

Teraz spenia cztery razy wicej marze!

I siedemdziesicioro wnuczt? Tak! Mj tato ma ju dwadziecioro dwoje wnuczt i to jest co niesamowitego. Amoja ona wprost mwi, e ona chce mie przynajmniej dziesicioro dzieci. Jeli jednak zmieni zdanie, to ja to zaakceptuj. A czy ortodoksyjny chasyd moe pj do klubu lub nazabaw? Jeli kto chce bawi si, taczy, piewa, artowa to moe to robi wewntrz wsplnoty chasydzkiej. Aszczeglnie wane s rado i piew. Bo jak czowiek nie jest radosny, to zachowuje si tak, jakby suy innym bogom. Jeli jestem radosny, to znaczy, e uznaj, i wszystko, co mnie spotyka, pochodzi od Boga, ajak jestem smutny, to jakbym odrzuca Jego istnienie idziaanie. Mwi Pan oradociach, ale przecie religijny yd ma te mas obowizkw. Dzieci zaczynaj uczy si od czwartego roku ycia... ... od trzeciego. Mj syn te si ju uczy. Ma trzy lata, ale ju zna wszystkie litery, chodzi do naszej szkoy. Moje dzieci bardzo lubi si uczy, chodzi do synagogi, modli si... Chciaby Pan, eby Paskie dzieci zostay wPolsce? Moim najwikszym pragnieniem jest, eby mj syn Yosef zosta moim nastpc wgminie. On bdzie mwi wietnie po polsku i bdzie mu atwiej, bo ja wci si ucz polskiego. Czyli nie zamierza Pan wraca do Izraela? Zamierzam tam wrci, jak przyjdzie Mesjasz. Ale dopki Go nie ma, to ja jestem wPolsce. To jest moja rola. Ale dzieci mogyby wrci? Mogyby, ale mam nadziej, e mj Yosef bdzie na tyle mdry, eby wiedzie, e ma wrkach skarb, bo zna jzyk polski. Itym skarbem powinien si dzieli. Ijego wyjazd gdzie indziej byby strat dla naszej wsplnoty.

DOBRA KSIKA
Grzegorz Kucharczyk

Kulturkampf NOWO
Fronda 2009 Stron 268 Oprawa twarda ISBN 978-83-60335-54-3 Cena detaliczna 38 z

Kulturkampf Grzegorza Kucharczyka opowiada o politycznej ikulturowej wojnie przeciwko Kocioowi katolickiemu, jak od poowy XIX do pocztku XX wieku toczyy najpierw wadze Krlestwa Prus, anastpnie II Rzeszy. Apogeum owych walk przypado na rzdy elaznego kanclerza, Otto von Bismarcka. Celem batalii bya likwidacja wpyww katolicyzmu w Niemczech, a tym samym zmiana tosamoci narodu. Chocia walka z rzymsk religi nie zakoczya si sukcesem, to jednak zadaa Kocioowi niemieckiemu powane straty i przygotowaa grunt pod nadejcie narodowego socjalizmu. Zdaniem Autora, bez kulturkampfu niemoliwe byoby powstanie Mein Kampf.

Ksigarnia Ludzi Mylcych XLM


www.xlm.pl ::: info@xlm.pl ::: tel. (022) 828 13 79
ZAMW JU DZI! Warszawa ul. Tamka 45

ydzi iRewolucja Francuska


Autor Autorski

i z d
w Re i ucj ol

Fra a

a usk nc

Michael Bar-Zvi Tumaczy: Marek Jurek

Rewolucja Francuska nie zlikwidowaa nienawici do ydw, przeciwnie zrodzia now form tej plagi, ktra zostanie okrelona pod koniec XIX wieku jako antysemityzm. Pojawiajc si zarwno na prawicy, jak ina lewicy, judeofobia ta nie bdzie ju zajmowa si odpowiedzialnoci ydw za mier Chrystusa, ale ich odpowiedzialnoci za zo nowoczesnego wiata. Arthur Hertzberg wswej ksice The French Enlightenment and the Jews pokazuje, e nowoczesny antysemityzm nie jest reakcj na Rewolucj, ale stanowi jej integraln cz, zawdzicza wicej doktrynom Woltera, Holbacha czy Marata ni teologii chrzecijaskiej.

ydom nie wolno niczego da jako narodowi, trzeba da im wszystko jako jednostkom. Nie mog wpastwie stanowi ani ciaa politycznego, ani zakonu; maj by po prostu indywidualnymi obywatelami. Ta formua hrabiego de Clermont-Tonerre, wypowiedziana wZgromadzeniu 23 grudnia 1789 roku, podczas debaty na temat obywatelstwa, bardzo dobrze pokazuje zasadnicz ambiwalencj Rewolucji Francuskiej wobec judaizmu. ydzi maj by wygnani wsamotno, nie zbiorowo, ale indywidualnie. Zaoenie to wywraca ca dotychczasow histori narodu ydowskiego ijej religijne fundamenty. Narody uwaaj si za zbiorowoci polityczne, religi cz zporzdkiem uniwersalnym. ydzi natomiast opieraj si na religijnym przymierzu, waniejszym od zbyt uniwersalnej polityki. Warunkiem rwnouprawnienia nadanego ydom jest odrzucenie przez nich wasnego rozumienia judaizmu, czyli zwizku midzy narodem, ziemi iprawem (Tor), inaczej mwic zerwanie wczeniejszego kontraktu. Tylko pod warunkiem zamiany wielowiekowych zbiorowych zobowiza na status indywidualny yd moe aspirowa do rwnoci oraz szacunku dla swych obrzdw iobyczajw. Wanie tak cen obywatelstwa (z jego prawami iobowizkami) zaproponowaa ydom Rewolucja Francuska. Indywidualistyczne rozumienie judaizmu stanowi gboko tragiczn istot irdo caego nowoczesnego zamtu wok kwestii ydowskiej. Zawiera wsobie obok chci fizycznej, moralnej ipolitycznej regeneracji ydw (jak napisa abb Grgoire) zarodek wszystkich cierpie narodu ydowskiego, ktre nastpiy wcigu dwustu lat po Rewolucji. Przewodnia idea Rewolucji zapocztkowa zmian, ktra przekuje sens historii stawiaa nard ydowski przed dylematem, czy zrzuci zsiebie zbiorow przynaleno, czsto przeywan jako brzemi, decydujc si na osobist identyfikacj religijn, traktowan jako wybr. Za t narzucajc si pokus

263
poprawy niepewnego statusu krya si jednak rewolucja sprowadzenie judaizmu jedynie do poziomu religii, kultu, serii praktyk ycia codziennego,

Dla yda kodeks moralny nie wynika zautonomicznego osdu, jest narzucony zzewntrz przez transcendentn iirracjonaln potg. Tosamo nie stanowi gwarancji zachowania moralnoci, przeciwnie jest wyrazem lku outrat charakteru nabytego wwyniku dugiego przekazu.
majcych swe rdo wodlegej przeszoci. Oparcie stosunku yda do jego przeszoci na filozofii indywidualistycznej, definiujcej wolno jako wybr, stanowio nie tylko bd, ale nowe niebezpieczestwo. Nie chodzio tu bowiem onawrcenie kierowane wiar, ale propozycj nie do odrzucenia, przed ktr stawiano nard ydowski: rozwiza si jako nard, eby przetrwa jako jednostki. Zpewnoci zwolennikami tych idei kieroway najlepsze intencje wysnute zfilozofii Owiecenia. Jednak podporzdkowanie judaizmu idei tolerancji byo moralnie nie do przyjcia. Jak bowiem pogodzi t propozycj rozwizania narodu zprawd historyczn, ktra mwi, e upocztkw moralnoci, zktrej wywodz si te wanie uniwersalistyczne idee, znajduj si wartoci ustanowione przez ten nard jako nard, dziki najpotniejszemu aktowi jego woli zbiorowej? Etyka Dziesiciorga Przykaza ijej gboki uniwersalizm ma sens tylko dlatego, e zrodzia si wnarodzie, ktry prowadzi wojn zbawochwalstwem. Nie moe realizowa si przez jednostki, lecz jedynie przez nard wypeniajcy swoje przeznaczenie. Koncept wczenia ydw wnowoczesny uniwersalizm, niszczcy podstawy ich ycia narodowego, stanowi tragiczne wznowienie rde staroytnej nienawici do synw Izraela, awkrtce Izraelitw. Emancypacji ydw uruchomionej przez Rewolucj Francusk towarzyszy bd dwie plagi, wczeniej nieznane wtej formie: asymilacja inowoczesny
ydzi iRewolucja Francuska

antysemityzm. Osignicie praw iobowizkw powoduje zmian charakteru judaizmu. Od tej pory coraz bardziej bdzie stawa si tosamoci iwsplnot, anie narodem iprzynalenoci. Judaizm bdzie si wcigu XIX wieku stawa kwesti, dla ktrej nowoczesny wiat bdzie wkocu musia znale rozwizanie. Iwcale nie bdzie tu chodzi ozrozumienie tajemnicy Izraela, ale ozakwestionowanie wiecznotrwaoci grupy, zachowujcej niezrozumiale anachroniczn cigo. Historia narodu ydowskiego sprzeciwia si bdzie wizji ludzkoci, ktra sama dla siebie stanowi rdo moralnoci. Dla yda kodeks moralny nie wynika zautonomicznego osdu, jest narzucony zzewntrz przez transcendentn iirracjonaln potg. Tosamo nie stanowi gwarancji zachowania moralnoci, przeciwnie jest wyrazem lku outrat charakteru nabytego wwyniku dugiego przekazu. Duch Owiecenia domaga si powszechnego spoeczestwa ludzkiego, opartego na rwnoci itym, co si okrela jako przymierze braterskie, aco ma zastpi Stare Przymierze. Reformatorzy pragnli uwolni ydw od ich niedoli, czsto czonej zpogard, ktrej dowiadczali. Abb Grgoire twardo opisywa ich braki: fizyczne uomnoci, zepsucie krwi, praktykowanie lichwy, nienawi innych ludw etc. Remedium, ktre proponowa, nie by powrt do chwalebnej ydowskiej przeszoci, ale integracja wpowszechnej rodzinie, ktra ustanowi braterstwo wszystkich ludw. yd zregeneruje si, gdy zniknie wabstrakcyjnej caoci. Oczywicie, owemu ksidzu zawdziczamy nadanie kwestii ydw charakteru politycznego. Uznanie praw ydw nastpio wic nie poprzez ocen ich tradycji, ale woparciu ozasad zniesienia wszystkich rnic iuznanie absolutnej rwnoci midzy religiami (art. 10 Deklaracji Praw Czowieka iObywatela). Debata wZgromadzeniu bya wielokrotnie odraczana zpowodu statusu ydw zBordeaux. Dziwna logika emancypacji zaowocowaa wprowadzeniem rozrnienia midzy ydami aydami na terytorium francuskim. Ju wdotyczcym ydw dekrecie z1790 roku byy wyjtki izastrzeenia. 27 wrzenia 1791 roku, wostatnich dniach prac Konstytuanty, ogoszono dekret emancypujcy wszystkich francuskichydw. Przysiga obywatelska skadana przez ydw nie oszczdzia im jednak upokorze, ktre Terror zastrzeg dla zakonnikw ifinansistw. Nowe rozwizania dyskryminacyjne wprowadzi Napoleon Bonaparte, pragncy dla utrzymania pokoju spoecznego usatysfakcjonowa tych, ktrych obecno ydw drania. Postawa cesarza bya co najmniej dwuznaczna. Cho synna proklamacja z1799 roku czyni go prekursorem politycznego syjonizmu, do koca pozosta nieufny wobec wsplnoty ydowskiej ijej

265
przywdcw. To wanie byo powodem zwoania Zgromadzenia Dostojnikw ydowskich, wskad ktrego weszli wyznaczeni przez prefektw delegaci, zobowizani do odpowiedzi na kwestionariusz powiadczajcy lojalno wobec ojczyzny. Zachcony postaw delegatw, Napoleon zwoa w1807 roku Wielki Sanhedryn, nazwany tak od areopagu rabinw, ktrzy wczasach Talmudu rozstrzygali ostosowaniu prawa. Zadaniem tego kolegium byo podporzdkowanie wszelkich praw religijnych wadzy pastwa. To zkolei spowodowao powoanie nowej instytucji kontrolowanej przez pastwo Konsystorza, ktrego zadaniem byo zarzdzanie kwestiami religijnymi wsplnoty. Zoony znotabli Konsystorz wybiera rabinw isprawdza zgodno ycia ydowskiego zprawami Republiki. Niezalenie od instytucjonalizacji wsplnoty, Napoleon wyda w1808 roku osawiony haniebny dekret (decret infame), ktry powanie ogranicza ydowsk aktywno we Francji. Dekret ten ograbia ydw zpoowy ich wierzytelnoci, zezwala im na praktyk handlu tylko na podstawie specjalnych patentw, zabrania im

ydzi iRewolucja Francuska

osiedlania si wAlzacji, poddawa ich poborowi do wojska bez prawa zastpstwa (chyba e przez innego yda). Dekret ten nie dotyczy ydw zBordeaux. Tylko judaizm by potraktowany wten sposb, anastpne wyjtki jeszcze bardziej powikay jego sytuacj. Nie zawsze dobrze przyjmowali emancypacj ydzi zkrajw okupowanych przez wojska napoleoskie. WHolandii korzystali zautonomii owiele dalej idcej ni francuska emancypacja. Autonomia ta pozwalaa zachowa ydowskie

Idea wiata uporzdkowanego na wzr skonstruowanego modelu kci si ze star ydowsk wiar wwiat, ktry jest wynikiem pknicia, jak otym opowiada Kabaa wmetaforze paacu penego potuczonych naczy.
tradycje, wtym sdy iszkoy. Wadza rabinw wdziedzinie prawa religijnego iycia spoecznego nie bya kontrolowana przez pastwo. Jedynie niemieccy ydzi, przygotowani przez ruch ydowskiego Owiecenia, haskal, przyjli emancypacj zentuzjazmem. Ortodoksyjne rodowiska ydowskie odrzuciy emancypacj, traktoway j bowiem jako zapowied dejudaizacji iwidziay wniej oczywiste nastpstwo nowoczesnego zewiecczenia. Zniesienie przestrzennego iobyczajowego dystansu rabini potraktowali jako prawdziwe zagroenie dla przekazu judaizmu, dla jego praktyk iwartoci. Bardzo wan kwesti dla ydowskich doktorw wiary stanowia sprawa maestw podniesiona przez Wielki Sanhedryn. Nierozwizaln sprzeczno stanowia dla nich konieczno uznania maestw cywilnych, podczas gdy halacha akceptowaa tylko chup (religijny lub pod lubnym baldachimem). Jednostronne otwarcie na wiat zewntrzny stanowio zagroenie dla kadej mniejszociowej grupy, wzywanej do stopienia si zwikszoci, iafortiori dla ydw, ktrzy dugo znosili status cudzoziemcw. Potrzeba integracji nie wynikaa wic zchci porzucenia tradycji, ale zpragnienia spokoju iakceptacji spoecznej. Asymilacja, ktra przysza po emancypacji, wizaa si zwieloma zjawiskami ocharakterze jednoczenie socjologicznym, psychologicznym

267
ipolitycznym. Nie stanowia wiadomej ijasnej decyzji, bya wynikiem nastawienia wobec innego, od ktrego oczekiwano uznania. Ostatnim etapem tego zmierzania ku innemu byo poczenie wcaoci obardzo niejasnym wsplnym mianowniku. Socjologicznie fenomen ten nie mia adnych szczeglnych zwizkw znarodem ydowskim. Szereg wzajemnych czynnikw uczyni asymilacj ydw atwiejsz dziki dugiej tradycji, ktra ydw, bardziej ni innych, nauczya wymiany. Poddawani przeladowaniom woyli cay swj wysiek wzdobycie tego, co najatwiej przekaza: pienidzy iinteligencji. Pierwsze chwile asymilacji byy przeywane jako sytuacja wzajemnej wymiany. Dopiero drugi moment zakada porzucenie iutrat siebie. Psychologicznie ch asymilacji wynikaa zpoczucia niedostatku bytu, zpoczucia niezdolnoci lub niewystarczalnoci judaizmu do udzielenia odpowiedzi na wszystkie oczekiwania lub potrzeby ewoluujcego wiata. Ten niedostatek nie by tu traktowany jako przypadkowa uomno, ale jako nieusuwalny brak, ktry mona naprawi, jedynie odrzucajc system. Podnoszenie tego niedostatku bytu prowadzio niekiedy wrcz do nienawici do samego siebie, ktrej przejawy spotykamy idzi. Politycznie proces ten rozwija si wedug przewidywalnego modelu integracji. ydzi mogli wchodzi wycie polityczne jedynie poprzez ideologie goszce likwidacj lub osabienie ycia narodu ijego wielowiekowych form. Asymilacja polityczna oznaczaa przyjcie wiatopogldu odrzucajcego tradycj na rzecz ducha reform. Proces asymilacji towarzyszy wpolityce idei postpu, ktra stanie si motorem uniwersalistycznych teorii XIX wieku. Najwiksz uwag przywizywano niewtpliwie do aspektu ekonomicznego emancypacji ydw, ktrych kojarzono zsukcesem kilku synnych rodzin nalecych do buruazji finansowej. Apienidz by nie tylko znamieniem, ale stawa si mitycznym nonikiem wadzy iwszystkiego, co zni zwizane. Rewolucj przemysow, ktra pogrzebaa stary wiat ijego wartoci, wspary pienidze, ktrych dostarczyy ydowskie banki. Tak powstawaa mitologia, ktra stanie si podglebiem nowoczesnego antysemityzmu. Toussenel, bdc przekonanym socjalist, zacz gosi, e feudalizm finansjery zastpi feudalizm majtkw ziemskich. ydzi byli wiadkami XIX-wiecznego zwycistwa ekonomii nad duchowoci. Ekonomia domagaa si umiejtnoci adaptacji ispekulacji, ktre ydzi nabyli wcigu swej burzliwej historii. Musieli ich uywa, by si broni iprzetrwa. Tymczasem wwielkich przedsiwziciach transformacji spoeczestwa
ydzi iRewolucja Francuska

francuskiego (jak rozwj transportu, uprzemysowienie, rozbudowa miast) widziano dowd wadzy finansowych imperiw, dcych za wszelk cen do powikszenia bogactwa iwykorzystujcych instrumentalnie ide postpu. Prymat ekonomii cign na ydw nienawi ze strony zarwno tych, ktrzy przeciwstawiali si zmianom wimi dziedzictwa ojczyzny, jak itych, ktrzy wrozwoju gospodarczym widzieli jedynie denie do bogactwa bez ogldania si na fatalne skutki nowoczesnoci. Przypisywany ydom duch przedsibiorczoci interpretowano jako denie do rozkadu spoecznego idz wadzy. Inaczej mwic zakadano, e ydzi wcale nie musz siga po wadz polityczn, poniewa sprawuj j za porednictwem ekonomii. Cho wwiecie polityki czy wielkich finansw byo niewielu ydw, wraenie zawsze robio kilka nazwisk Rothschild, Pereire, Worms, Fould czy Crmieux. Proces asymilacji przebiega wprawdzie obok tych zmian spoecznych, ale suyy mu one za parasol. Nie korzystaa zniego biedota ydowska, ale ci, ktrych okrela si zwykle jako klas redni, ludzie motywowani pragnieniem awansu spoecznego. Wyksztacenie, mobilno, przedsibiorczo uatwiay szybki sukces, oznaczay jednak rezygnacj zkulturowego iduchowego dziedzictwa judaizmu. Nowa tosamo spoeczna, nabyta poprzez kariery wurzdach pastwowych, wwojsku, wsdownictwie czy wszkolnictwie, wizaa si zutrat wizi wsplnotowych. Istniay rodowiska szczeglnie otwarte na ydw. Tak byo ze wiatem sztuki ikultury, do ktrego dziki owemu ydowskiemu geniuszowi, jednoczenie uniwersalnemu ipartykularnemu weszo wielu ydw. Dla nich asymilacja nie bya porzuceniem staroytnego dziedzictwa, ale otwarciem iprzystosowaniem. Porzucali awki ydowskich szk, przestawali studiowa Tor po hebrajsku iuczy si tekstw modlitw. Zostawiali Ksig dla ksiek igazet. Nawiasem mwic wwydawnictwach iprasie asymilacja bdzie najskuteczniejsza, wanie poprzez zwizki kapitau zt now dziedzin onieokrelonej jeszcze pozycji spoecznej. Prasa wyraaa opinie polityczne, skoro jednak naleaa do grup finansowych nie trzeba byo dugo czeka na pojawienie si tezy, e wanie poprzez ni ydzi kontroluj pastwo. Ostatni iz pewnoci najwyraniejsz form asymilacji byo zwielokrotnienie maestw mieszanych, ktre nastpio zaraz po emancypacji. Wprowadzenie lubw cywilnych uatwio maestwa zawierane przez narzeczonych wyznajcych rne religie. Zwizki te owocoway znacznie czciej cakowitym porzuceniem praktyk religijnych ni nawrceniem. Wikszo znich zawarto wkrgach buruazji

269
istanowiy one cz procesu awansu spoecznego. Fakt akceptacji wroli wspmaonka naiwnie traktowano jako wyraz uznania ze strony spoeczestwa. Miao si to wpisywa w(uywajc poj Karla Poppera) przejcie od spoeczestwa zamknitego do otwartego. Mieszane maestwo reprezentowao niewtpliwie najwysze zwycistwo indywidualizmu, tryumf spoeczestwa, wktrym wybr czowieka jest waniejszy od jego pochodzenia iprzynalenoci. Upadek Ancien Rgimeu oznacza bowiem nie tylko likwidacj przywilejw, ale rwnie rozkad rozmaitych porzdkw, ktre organizoway ycie icodzienno ludzi. Powolna dezintegracja spoeczestwa wiejskiego miaa wpyw rwnie na wiat ydowski, dla ktrego zwikszona moliwo zawierania maestw znie-ydami stanowia zasadnicze niebezpieczestwo. Endogamia zawsze bya najskuteczniejsz obron fizycznego przetrwania dla narodu yjcego na wygnaniu od dwch tysicy lat. Nowoczesno opara relacj zinnym wmaestwie na zatarciu rnic iakceptacji kadego jako potencjalnego partnera ycia. Zmieni si sens odpowiedzialnoci, poniewa wane byo ju nie przejcie dziedzictwa poprzednich pokole, ale dokonanie autonomicznego wyboru, bez ulegania zewntrznym wpywom. Zastpowanie religii przez indywidualizm zpewnoci nie byo jedynym skutkiem emancypacji. Temu, co zazwyczaj nazywamy odczarowaniem wiata, wierze wto, e biegowi historii mona nada rozumny sens, podday si wszystkie kierunki mylowe. Wimi wyjaniania wiata, odkrywania ukrytych regu poprzez poznanie ianaliz naukow, zakwestionowano transcendencj, metafizyczny fundament judaizmu. Nard tajemnicy imisterium zderzy si zroszczeniami wiata poznawalnego iracjonalnego. Interpretacja witych tekstw nie odpowiadaa na te roszczenia, ale wzywaa do dialogu, poprzez ktry yd mg odnale sens. Do zupenie innego porzdku naleao prognozowanie oparte na kalkulacji, atake teoria cakowitego krenia idei, wartoci idbr, na czym opar si modernizm. Jednostka powinna odnale sw warto wzbiorowoci, amiar jej wolnoci jest zdolno panowania nad otoczeniem. Nowoczesne spoeczestwo powinno dostarczy jej narzdzi tego panowania, inaczej mwic powinno jednostce da wadz isi do opanowania wiata, wktrym yje. Idea wiata uporzdkowanego na wzr skonstruowanego modelu kci si ze star ydowsk wiar wwiat, ktry jest wynikiem pknicia, jak otym opowiada Kabaa wmetaforze paacu penego potuczonych naczy. Niedoskonao jest
ydzi iRewolucja Francuska

esencj tego wiatopogldu, aoczekiwanie na przyjcie Mesjasza nie wynika tu zpragnienia udoskonalenia, ale naprawy. Modernizm izrodzone zniego ideologie odwrciy ydowski mesjanizm wkierunku urzeczywistnienia

Teoria ydowskiego spisku, ktra znajdzie swe apogeum wzowieszczych Protokoach Mdrcw Syjonu, oprze si na przekonaniu, e emancypacja pozwolia ydom ukry si wrd narodw, przez co stali si owiele bardziej niebezpieczni.
abstrakcyjnej ludzkoci, wykorzystujc gbokie pragnienie sprawiedliwoci synw tego narodu. Znalazo si wrd nich wielu, ktrych niewtpliwie wskutek niecierpliwoci skusio przyspieszenie historii wczasach wielkich zmian XIX wieku. Ich lepa fascynacja uczyni ydw woczach niektrych winnymi wszystkich nieszcz nowych czasw. Wydarzenia Rewolucji posiadaj wymiar mesjanistyczny, ktry apokaliptyczne formy przybra podczas wojen napoleoskich. Wswej wspaniaej powieci Gog iMagog Martin Buber opisuje obraz tych wydarze wludowej wyobrani wsplnot ydowskich wEuropie Wschodniej. Antytradycja faszywych mesjaszy naznacza najgorsze okresy historii ydowskiej. Nieszczcia niewtpliwie wyzwalaj najwiksze siy. Rewolucyjne ideologie signy po ten mechanizm, by nada pocztkowy rozpd swej akcji. Stary midrasz opowiada narodziny Mesjasza wmomencie zburzenia wityni, wic wchwili najwikszej katastrofy. Mesjanizm rewolucyjny rwnie chce wysnu now nadziej zabsolutnej beznadziei. Marks dokona bodaj najpeniejszego sformuowania koncepcji mesjanizmu czerpicego swe siy zgbin ndzy spoecznej, ktra dziki temu staje si rdem powszechnej mobilizacji. Ruch rewolucyjny opar si na wartociach, takich jak (w rnym stopniu) tolerancja, postp, szczcie, rwno czy braterstwo. Idee te nie nale do ydowskiej wizji sprawiedliwoci, opartej na prawie (wic rwnowadze si ipodziale), miosierdziu (gmilut chasadim, wterminie gmul zawarta jest wzajemno) ihojnoci (w sensie daru zdefinicji nierwnego). Niezalenie

271
jednak od tych rnic wrozumieniu sprawiedliwoci, istnieje jeszcze jedna duo waniejsza, dotyczca powoania czowieka na ziemi. Jest nim bowiem wypenienie przeznaczenia, misji albo obietnicy, anie szukanie szczcia czy przyjemnoci ycia. Wjudaizmie chodzi nie oprzysz ludzko, ale oczowieka, syna swego ojca, potomka poprzednich pokole, bdcego ogniwem whistorycznym iduchowym acuchu. Prba poczenia Rewolucji zwizj inspirowan przez prorokw ignoruje sam istot ich nauki, ktr mona okreli jako dialog czowieka zBogiem, prowadzony wchwilach, gdy przymierze staje si histori albo gdy spoeczestwo ma postpowa wedug prawa. Nauka prorokw jest przede wszystkim sowem, niekiedy krzykiem albo wezwaniem, ale nigdy zerwaniem zprzeszoci; przeciwnie prorok mwi, odwoujc si do pierwotnego zwizku. Proces dechrystianizacji zapocztkowany we Francji przez Rewolucj sta si rwnie procesem postpujcej dejudaizacji, zt tylko rnic, e nadanie pewnych praw, ktrych ydzi byli pozbawieni przez wieki przeladowa iszykan, uczyni dejudaizacj atrakcyjniejsz iprzez to szybsz. Przebiega ona wkilku etapach, nawet jeli trudno tu okreli jej chronologi. Pierwszym bya ewolucja kultu. Ustanowienie Konsystorza spowodowao gbokie zmiany wprzebiegu naboestw, poczwszy od architektury synagog, przez zachowanie modlcych si, a po wprowadzenie modlitw wintencji Republiki ijej przywdcw. Drugi etap stanowio opuszczanie synagog iszk, co doprowadzio pod koniec XIX wieku do stworzenia judaizmu liberalnego, za milczc zgod rabinw zKonsystorza, majcych nadziej, e dziki temu synagogi znw bd pene. Pustoszenie miejsc kultu niewtpliwie wizao si zzanikiem wiary wspoeczestwie. Dla judaizmu francuskiego stanowio to podwjn klsk, bo judeofobia wcale nie zanika wraz zintegracj, przeciwnie przybraa duo niebezpieczniejszy ksztat. Trzecim etapem dejudaizacji byo to, co mona okreli jako laicyzacj pewnych zaoe judaizmu. Dotyczy to na przykad wartoci zawartych wDziesiciorgu Przykaza, ktre znadziej na zdobycie uznania chciano prezentowa jako wkad ydw wspraw postpu isprawiedliwoci. Jednak rozszerzenie moralnoci ydowskiej na wszystkie narody wywoywao najgorszy zarzut nowoczesnego antysemityzmu spisek majcy na celu zaydzenie spoeczestwa. Rewolucja Francuska nie zlikwidowaa nienawici do ydw, przeciwnie zrodzia now form tej plagi, ktra zostanie okrelona pod koniec XIX
ydzi iRewolucja Francuska

wieku jako antysemityzm. Pojawiajc si zarwno na prawicy, jak ina lewicy, judeofobia ta nie bdzie ju zajmowa si odpowiedzialnoci ydw za mier Chrystusa, ale ich odpowiedzialnoci za zo nowoczesnego wiata. Antykapitalizm wesprze si tu nostalgi rodowisk tradycyjnych, by oskary zmienionych, bo pozbawionych znamion zewntrznych, ydw omanipulacj. Teoria ydowskiego spisku, ktra znajdzie swe apogeum wzowieszczych Protokoach Mdrcw Syjonu, oprze si na przekonaniu, e emancypacja pozwolia ydom ukry si wrd narodw, przez co stali si owiele bardziej niebezpieczni. Antysemityzm bdzie si stara znale kryteria pozwalajce lepiej rozpozna yda: charakter, fizjonomi, pochodzenie, zepsucie. Idea eksterminacji narodu ydowskiego zostaa precyzyjnie sformuowana wXIX wieku. Proudhon zapisa j wswoich Carnets: yd jest nieprzyjacielem rodzaju ludzkiego. Trzeba t ras odesa do Azji albo zniszczy. Podobnie Baudelaire wMon coeur mis nu: Warto zorganizowa pikn konspiracj, eby zniszczy ras ydowsk. Fenomen nowoczesnego antysemityzmu opisano izanalizowano, ale jeli si bada jego fundamenty nie mona umniejsza jego zwizkw zfilozofi Owiecenia. Arthur Hertzberg wswej ksice The French Enlightenment and the Jews pokazuje, e nowoczesny antysemityzm nie jest reakcj na Rewolucj, ale stanowi jej integraln cz, zawdzicza wicej doktrynom Woltera, Holbacha czy Marata ni teologii chrzecijaskiej. Poczwszy od Rewolucji przestano traktowa ydw jako nard yjcy na wygnaniu, zaczto wnich widzie rozproszone osoby przeywajce sw sytuacj samotnie. Onarodowych pocztkach rozproszenia zapomniano. Teraz zatem yd wiecki bdzie zapewne internacjonalist, ayd religijny zdrajc. Antysemita oskary yda, e wpolityce widzi tylko rodek do panowania nad wiatem, anie sztuk rzdzenia dla dobra pastwa. Synne okrelenie pastwo wpastwie, pierwotnie stanowice oskarenie wobec hugenotw, abb Grgoire skierowa przeciw ydom. Posuyo jako podstawa, by ztych, ktrych uznano za wrogw wewntrznych, uczyni koza ofiarnego. Rozwj antysemityzmu ekonomicznego, politycznego czy rasowego jest znany, nie ma potrzeby powtrnie referowa go wtym miejscu. Warto jednak okreli jego przesanki. Antysemityzm nie jest reakcj na obecno, ale transpozycj myli politycznej, ktrej rdem s naturalistyczne idee angielskich deistw, polegajce na interpretacji spoeczestwa ihistorii na sposb biologiczny. Polityczny pocztek rasizmu stanowi rewolucyjne idee, wedug ktrych prawo naprawia niesprawiedliwoci natury, ale jeli nie moe tego zrobi naley wrci do natury. Deizm podnosi ide antynaturalnych pocztkw

273
judaizmu, szczeglnie wEgipcie. Freud do niej zreszt wrci, piszc wksice Czowiek imieniem Mojesz areligia monoteistyczna onieydowskich pocztkach narodu ydowskiego. Rewolucja francuska, biorc nard Przymierza pod opiek przymierza braterskiego, domagaa si, by przesta by narodem dla dobra jednostek. Jednak historia daa mu szans odzyska chwa swojej przeszoci na wasnej ziemi. It nadziej yj dzi naprawd wolne dusze.

Niniejszy tekst jest rozdziaem pracy zbiorowej Czarna Ksiga Rewolucji Francuskiej, ktra ukae si wkrtce wKlubie Ksiki Katolickiej.

WILNA
Wilna nie oddamy nigdy
Autor Autorski

MARTA KWANICKA

NIE ODDAMY NIGDY

Kilka lat temu pewien Litwin, potomek szlachty, umierajc, wezwa do siebie swojego syna, aby go poegna. Jeste szlachcicem usysza od niego syn. Pamitaj, jeste odpowiedzialny za ca Litw.
Litwa sama wchodzi pod piro. Wystarczy przejrze pisma pochodzcych ztych okolic Mickiewicza iMackiewicza (nadal s to tutaj, na pograniczu litewsko-biaoruskim, nazwiska niezwykle czste), eby zobaczy, zjakim wchodzi skutkiem. Maj racj obydwaj panowie, kiedy pisz ocichych gruszach, ktre siedz zrzadka na miedzy, osamotnych drzewach na polach imaych laskach, odworach, ktre byskaj biel wrd gaikw. Podobne opisy znajdziemy take uszczodrzejszej wprzymiotniki Orzeszkowej. Pod Ejszyszkami, gdzie do dzi siedz po okolicach potomkowie litewskiej szlachty, pola rzeczywicie cign si od lasku do lasku, urozmaicone tu iwdzie rozoystymi gruszami, jaboniami, lipami idbami. Po wszystkich dziejowych burzach samotne drzewa na miedzy wci tu s ywcem wyjte zInwokacji. To wanie one bardziej ni cokolwiek innego, bardziej nawet ni same zacianki powoduj, e krajobraz Wileszczyzny sprawia wraenie okrzepego, ciepego, wygrzanego przez pokolenia. S idwory wiksze, ale charakter nadaj tu zacianki szlacheckie, zwane jak wszdzie na Litwie okolicami pisa Jzef Mackiewicz. Itak jest do dzisiaj, chocia Mackiewicz zna dwory jako pulsujce yciem orodki szlacheckiego ycia. Dzisiaj to ndzne pozostaoci, zaledwie zabezpieczone przed ruin sumptem lokalnych urzdw ai to nie zawsze. Po okolicach wci mieszka szlachta zagrodowa chocia coraz sabiej uniej zpoczuciem tosamoci. Mwi si tu cigle po polsku, niektrzy maj jeszcze mgliste przeczucie dlaczego, ale wMatejkianach na przykad, ktre wswoim eseju oszlachcie wymienia Mackiewicz, zagadnite staruszki niespecjalnie wiedz, co to waciwie jest okolica szlachecka. Wtoncych wdymach wiosennych ognisk Emiliszkach pomarszczona pani Zofia mwi zkolei opanu, co

mieszka wdworze, ale, jak wspomina, sama sprowadzia si do wsi po wojnie iniewiele moe otym wszystkim opowiedzie. Dwa przepikne dworki szlachty zagrodowej wDymitrach ziej pustk. Wjednym znich po izbach, ktrych nie chroni przed wiatrem szczerbate okna, snuje si lekko pijany brat wacicielki, gotw odda przyjezdnym za niewielk kwot zrujnowan skrzyni posagow. Wielka historia rozsypuje si na naszych oczach. Szlachta lituanizuje si, rozpija, wyjeda do miast za prac. Okolice pustoszej. Ale moe jeszcze nie wszystko stracone.

WILNO NALEY DO WSZYSTKICH


Podczas podry po Wileszczynie usyszaam histori, ktra wydarzya si zaledwie kilka lat temu: pewien Litwin, potomek szlachty, umierajc, wezwa do siebie swojego syna, aby go poegna. Jeste szlachcicem usysza od niego syn. Pamitaj, jeste odpowiedzialny za caLitw. Wzruszajce, e wci taki jest testament Litwina ale Litwina wznaczeniu, jakie jeszcze wXIX wieku nadawa temu sowu Adam Mickiewicz. Szlachecka tosamo przegrywa jednak dotkliwie znowoczesn Litw, tworem typowo chopskim, jakich wiele powstao wrnych czciach Europy na przeomie XIX iXX wieku. Wdwudziestoleciu midzywojennym to rozdwojenie miao konkretne ksztaty: jak pisa wwczas Jzef Horbaczewski, Litwa historyczna podzielia si na kowiesk chopsk iwilesk szlacheck. Jzef Mackiewicz dodawa do tego inny podzia: chopska Litwa kowieska dzielia si na t, ktra chciaa Wilna, it, ktra go nie chciaa. Dzi nie ma ju wtpliwoci nowa Litwa chce Wilna (bo jak mogaby go nie chcie?), ale nie chce szlachty ijej obywatelskiego uniwersalizmu. Dwie koncepcje litewskoci nadal jednak na Wileszczynie zderzaj si bolenie: inny starszy przedstawiciel ejszyskiej szlachty, pan Sobolewski, Polak zDziewianiszek, postanowi zagosowa wwyborach. Poniewa, jako szlachcic, ktremu lea na sercu los caego kraju, uwaa, e Wilno powinno pozosta przy Litwie, amieszkacy tego kraju powinni sami si rzdzi, dlatego, jako odpowiedzialny obywatel, zagosowa na kandydata startujcego zramienia Sajudisu jak na ironi, oczym pan Sobolewski nie wiedzia, najwikszego polakoercy wrejonie. I wanie zpowodu odcicia si wspczesnej Litwy od dworu, od uniwersalizmu Rzeczypospolitej Obojga Narodw, do Wilna, jak pisze Tomas Venclova, cay czas kto tskni. Przed wojn Litwini, obecnie Polacy iBiaorusini. Miasto, ktre stanowio wzorzyst stu wic polsko-litewskie

277

maestwo, wadnym razie nie jest wstanie sprosta wspczesnemu, nacjonalistycznemu poczuciu przynalenoci. Wpraktyce przekada si to na to, e niezwykle liczne na Wileszczynie polskie nazwiska wci trzeba pisa po litewsku, alitewscy obywatele polskiego pochodzenia nie mog doczeka si zwrotu swojej wasnoci wlitewskiej stolicy. Wzderzeniu ztradycj wielonarodowej Rzeczpospolitej, Republika Litewska okazuje si niemal zupenym zaprzeczeniem tego, czego chce si mieni dziedziczk. Niewielkie narodowe pastwo odziedziczyo wprawdzie dumn nazw po Wielkim Ksistwie, ale niewiele wicej: Litwa Giedyminowiczw bya czym wicej ni siedzib zazdronie strzegcego swoich posiadoci batyjskiego ludu, budujcego swoj tosamo na koniunkcjach zaprzecze. Na naszej pnocno-wschodniej granicy przetrcono pojciom krgosup, zapanowa zupeny mtlik idlatego dzisiaj trudno jest mwi osprawach, ktre dogorywaj wciszy ejszyskich okolic. Polak, Litwin do dawnych
Wilna nie oddamy nigdy

sw przylgny nowe treci, aprzylgny tak cile, e trudno zeskroba wspczesny nalot iprzedosta si do ich waciwego sensu. Ksistwo iKorona poczone wRzeczpospolitej byy projektem, jakiego nie znaa Europa. Atrzeba doda ito, e Polska nie byaby Polsk, gdyby jako Krlestwo Polskie nie dowiadczya unii zLitw inie braa udziau wI Rzeczpospolitej. Nie byoby dzisiejszej Litwy bez Polski, nie byoby Polski bez Litwy.

LITWA TRZECIA DROGA EUROPY


W duym uproszczeniu mona stwierdzi, e ksztaty pastw wnowoytnej Europie rozwijay si wdwch kierunkach. Jeli granicznym przykadem jednego znich bdzie Hiszpania Habsburgw, drugim moe by Holandia, ktra wimi swojej odrbnoci wadzy Habsburgw si pozbya. Uzarania nowoytnoci iPolska moga znale si na dugiej licie krajw rzdzonych przez t mimo wszystko wspania dynasti. Jadwiga Anjou, ktra zasiada na polskim tronie po swoim ojcu, zamiast Habsburga wybraa jednak Giedyminowicza iod tego symbolicznego momentu Polska Korona moga pj inn ni reszta Europy drog, oile si dao, abstrahujc od istnienia Habsburgw. Do czasu, oczywicie. Odtd przez pewien czas pierwszorzdne pastwa Zachodu, jeli bd katolickie, bd absolutystyczne; jeeli bd republikami, bd to republiki fundowane na protestanckiej mistyce, jak wprzypadku Holandii, Anglii doby Cromwella ipowstaych pniej Stanw Zjednoczonych. Rzeczpospolita Obojga Narodw bya pod tym wzgldem zupenie odrbn opcj. Bya republik, ktrej rdzeniem by uwicajcy wybr ludu. To on wskazywa katolickiego wadc, ktry gdzie indziej rol nastpcy tronu otrzymywa zinnych rde. Wybr sprawia jednak, e potga tronu leaa gdzie indziej, ni wprzypadku katolickich wadcw Zachodu. Krl by przecie (a przynajmniej mg by) jednym zwybierajcych. Moe zreszt dlatego protestantyzm nie mg si unas bardziej zakorzeni jego ostrze, splatajce republikanizm zodejciem od Rzymu, zostao unieszkodliwione. Dlatego te nie byo wRzeczpospolitej centralnego dworu wrozumieniu zachodnich absolutyzmw ale katolicyzm rzeczywicie zdaje si promowa tak ide. Bo czym jest dwr, jeli nie sposobem celebracji rzeczywistoci? Ioto silny dwr krlewski zastpiy dwory szlacheckie, ktrych byo wRzeczpospolitej tyle, ilu potencjalnych krlw. Wiele ztych dworw istniao na Litwie; dziki Mickiewiczowi to litewski dwr sta si punktem odniesienia dla kolejnych pokole Polakw. Pierwsza Rzeczpospolita nie jest bowiem tosama zpolskoci. PolacyKoroniarze stanowili przecie tylko cz projektu; cz wan, bo dajc

279
warstwom panujcym jzyk iwnoszc do pastwa okrelon iabsolutnie podstawow dla caego zaoenia kultur polityczn; dodajmy, e przyjte przez ruskie ilitewskie elity dobrowolnie. Polski by tam jzykiem agory, biletem wstpu wrejony obywatelskie, wreszcie zwizanym ztak zwan

Umiejtno posugiwania si polskim kodem obywatelstwa do dzisiaj jest wpotocznej wiadomoci podwileskich spadkobiercw Wielkiego Ksistwa wiadectwem szlachetnoci take intelektualnej.
kultur wysok. Wdomach mwio si wWielkim Ksistwie po litewsku, przede wszystkim za po biaorusku (tutaj okrelanym jako po prostu lub po prostemu). Wrd polskojzycznych mieszkacw Wileszczyzny wduym stopniu jest tak nadal. Umiejtno posugiwania si polskim kodem obywatelstwa do dzisiaj jest wpotocznej wiadomoci podwileskich spadkobiercw Wielkiego Ksistwa wiadectwem szlachetnoci take intelektualnej. Wrejonie Ejszyszek wwiadomoci mieszkacw rejonu nadal istnieje swoista hierarchia oparta na tym kryterium. Samo miasteczko iliczne wjego pobliu okolice szlacheckie zamieszkuj potomkowie polskojzycznej szlachty. Ale nie tylko oni mwi jzykiem Mickiewicza. Wrejonach solecznickim iwileskim po polsku mwi rwnie potomkowie wocian. Kiedy ktrego znich spyta opolskojzyczne wioski, dowiemy si, e mieszkaj wnich wiatlejsi, aw biaoruskich ilitewskich dla odmiany ciemniejsi (lub ciemnota). Take wWilnie tli si jeszcze przekonanie, e kady, kto zna polski, jest po prostu bardziej inteligentny. Mj wileski gospodarz mwi na przykad, e co prawda Polacy s tam teraz zmuszeni do nauki litewskiego, aby znale prac, ale kiedy si ju naucz, to itak zarobi wicej jak ci Litwini. Chocia peni praw obywatelskich, biernych iczynnych, mona byo wI Rzeczpospolitej posiada ibez poszerzania krgu osb mwicych
Wilna nie oddamy nigdy

po polsku, przekonanie podejszyskich wiatlejszych to ludowa pami odziedzictwie demokracji szlacheckiej. Mowa do dzi pozostaje constans, dookoa ktrego potomkowie mocipanw buduj swoj tosamo. Wrejonach, gdzie panowie iwocianie mwili tym samym jzykiem (na przykad na Podlasiu), mieszkacy zaciankw duej zachowuj elementy gwarowe, ajzyk chopw szybciej roztapia si wmowie (nie-szlacheckiej) wikszoci. WPolsce zatem to chop prdzej przemwi do nas telewizyjn polszczyzn. Dlaczego? Bo mocipan nie musi si kania wikszoci, nie wstydzi si swojego sposobu ycia imwienia. Bdzie si go trzyma, bo sama idea tosamoci ikultywowania pamici jest wynalazkiem na wskro szlacheckim. Na wsi potomkw szlachty rozpoznamy ipo tym, e bd mogli poda nazwisko panieskie babki czy majtek, zjakiego si wywodzia.

LITWA ZANIKA
Mwic jzykiem literatury, wraz zrozpadem Litwy paskiej ichopskiej, rozszczepiy si iinne dwie Litwy, aPan Tadeusz rozpad si na dwie zupenie niezwizane ze sob ksigi jedna bya oojczynie ubra, penej wodnych bstw, druga oszlacheckim dworze. A trudno dzisiaj uwierzy, e ten dwr sta nad brzegiem ruczaju! Wanie zpowodu tego rozszczepienia zLitwy zrezygnowaa polska literatura. Bo, paradoksalnie, Litwa, ktr przekazali nam XX-wieczni polscy autorzy, to zaledwie jaka chtoniczna kraina, pena rozwizych boginek, wilgotnych gleb iparujcych topieli, wktrych, by moe, ocaleli jeszcze w altis ipikna Egle. Litwa, ktra zostaa wnaszej wiadomoci, to kraina archaicznych wiszczcych lub mikkich sw, powtarzajcych si spgosek jak wnazwie mioszowskiej Issy ktrymi zza grobu przemawiaj do nas agodnoocy Batowie. Joanna Salamon wCzasie Herberta poegnaa Litw zulg, jako to, co przynioso Rzeczpospolitej anarchi iwydao polakoerczych poetw Mickiewicza iMiosza, chccych unicestwi polsko, aby tylko Litwa moga sta si potna iniemiertelna. Rymkiewicz tskni zkolei do Litwy podczas swoich brzemiennych wpolityczne skutki wakacji na Suwalszczynie w1983 roku, ale ion, chocia rozmyla wwczas opolskoci, pisa gwnie owach iniemych Jawingach, ktrych zmiadya historia. Zastanawia si, czy iPolakw tak zmiady. Niema staa si tymczasem sama polsko-litewska unia, bo nie wiadomo dlaczego wspominanie jej zrozrzewnieniem imarzenie oWilnie jako opolskim miecie (a ono musi wpamici zbiorowej Polakw pozosta polskie, jeli my sami mamy pozosta Polakami) stao si tosame zpolitycznym rewizjonizmem.

281

Od Jonasa Basanaviiusa, zaoyciela litewskojzycznej gazety Aura, wzio si przekonanie, e unia zPolsk bya wrzeczywistoci najwiksz klsk batyjskiego narodu. Zdusia pogask istot Litwy, zniszczya to, co wstaroytnym narodzie byo oryginalne, pozbawia go szansy na samodzielny pastwowy rozwj.
Wilna nie oddamy nigdy

Jeli kto wPolsce tskni jeszcze za Litw, tskni zatem tylko za bujn zieleni nieprzebytych puszcz iza wilgoci rojstw; za ubrem, pluskiem wiose itafl wody, pod ktr mieszkaj nieznane nam duchy. Ale prawie nikt nie wspomina ju litewskiego dworu, owej zagadki, ktra pozwolia Litwinowi rodem zdzisiejszej Biaorusi sawi swj kraj najpikniejsz polszczyzn. Rzeczpospolita leaa, co podkrela si od dawna, na przeciciu Wschodu zZachodem. Obardzo wczesnej obecnoci wschodniego chrzecijastwa wPolsce wiadczy choby Bogurodzica pie powstaa po polsku, awyranie nawizujca do trjcy Chrystus-Bogurodzica-Jan Chrzciciel, zapomnianej nieco na Zachodzie, aobecnej wkadej cerkwi na ikonostasie. To jednak unia polskiej Korony zrozsiad pewnie na wschodzie Litw, posiadajc wwczas pod swoim panowaniem Ru Kijowsk, doprowadzia na nieporwnanie wiksz skal do spotkania zachodniej aciny ze wschodnim chrzecijastwem. Wsamym spotkaniu Krakowa iWilna istniao jednak jeszcze inne zderzenie, dzisiaj chyba waniejsze, bo determinujce wspomniany wyej, wspczesny sposb opisywania Litwy: zderzenie poudnia zpnoc, schrystianizowanego antyku ibatyjskiego pogastwa.

283
By to zwizek czcicieli witego ognia ikatolikw arliwych a do utraty rozsdku; unia kontynuatorw lokalnych kultur epoki brzu zniezbyt ortodoksyjnymi dziedzicami antyku, godzcymi Cycerona ze specyficzn sowiask wraliwoci. Pnocna baniowo ieuropejski rozum jak okrel to pniejsi komentatorzy. Oczywicie, musiao to mie swoje skutki. Kiedy jeszcze bardziej na pnoc, bo wdrodze na Nordkapp, mieszkanka arktycznego Honnisvg opowiadaa mi zdum, e bliej jej do bieguna ni do Rzymu. To bya wana deklaracja kulturowa pnoc dystansuje si od antyku, od poudniowych malarzy ipoetw. Wybiera swoj niepojto imglisto, swoich zapomnianych bogw. Powodw jest wiele. Ma to, oczywicie, zwizek zodmienn histori tych rejonw, ta zkolei zoddaleniem od centrw cywilizacji. Ale ma tu pewien udzia take specyficzna wraliwo mieszkacw rejonw, ktrych krajobraz zosta wyrzebiony przez lodowiec. Nieregularna rzeba polodowcowych wzgrz sprawia, e gaiki inarzutowe gazy natychmiast zyskuj walor objawienia co zpewnoci przyczynio si do dugiego przeywania si tutaj pogaskich wierze. Jeszcze Skarga, pierwszy rektor Akademii Wileskiej ijeden znajwybitniejszych polskich szermierzy kontrreformacji, pisa, e na Litwie wiar trzeba nie tyle umacnia, co wogle j wprowadzi. Wowieceniu na Litwie czczono cigle inne wiata: Soce, Ksiyc ipioruny, zczego zkolei wXX wieku dumna bya Maria Gimbutas, wiatowej sawy archeolog. Kiedy powstaa wspczesna Litwa, to pnocne dystansowanie si od poudnia przybrao nowe, nacjonalistyczne zabarwienie choby wcelu odrnienia si od katolickiej Polski inieodwoalnie ju rosyjskiego prawosawia. Po Powstaniu Styczniowym etniczni Litwini jak sami to potem opisywali obudzili si zdugiego, nowoytnego snu. Od Jonasa Basanaviiusa, zaoyciela litewskojzycznej gazety Aura, wzio si przekonanie, e unia zPolsk bya wrzeczywistoci najwiksz klsk batyjskiego narodu. Zdusia pogask istot Litwy, zniszczya to, co wstaroytnym narodzie byo oryginalne, pozbawia go szansy na samodzielny pastwowy rozwj. Wcelu usamodzielnienia si trzeba byo zatem wyrwa zkorzeniami to, co opresywne polsko. Na chybotliwej etnicznej podstawie wschodni uczestnicy jagielloskiej republiki, niesieni fal XIX-wiecznej idei narodowej, utosamili wielonarodowe pastwo zpolsk kolonizacj. Prawdziwa semantyczna hochsztaplerka. Potem poszo ju atwo na zasadzie antytez. Jeli Polacy mieli otwarte sowiaskie dusze, Litwini
Wilna nie oddamy nigdy

musieli okaza si, jak na pnocny lud przystao, chodni. Jeli Polacy chcieli wierzy ortodoksyjnie, Litwini musieli znale wswoim katolicyzmie co nietypowego. Ito wszystko zapewne stano za stwierdzeniem litewskiego filozofa Arvydasa Sliogerisa, e wiara jego ziomkw nabraa nieobecnego gdzie indziej rysu naturalistycznego ipanteistycznego, poczonego zchodem wekspresji religijnych uczu. Take iprosty ludek przyswoi sobie nowe, rozgraniczajce zasady rozumowania, chocia, naniesione na dawne, wci przeywajce si skojarzenia, daj one czsto efekty zgoa humorystyczne. Na dawnej Litwie to szlachta bya, na og, wyznania rzymskokatolickiego, wodrnieniu od wwikszoci prawosawnego chopstwa. Dzisiaj, kiedy trzeba ju zdecydowa si na narodowo, tosamo czsto wyznaczana jest po linii tych wanie skojarze. Jake ja nie Polak, jak mj brat ksidz? wyjania swoj przynaleno etniczn jeden zpodwileskich chopw. Jzyk jest jednak bezwzgldny, nie poddaje si politykom irzdzi si swoimi prawami. Kiedy David Katz, badacz jidisz, podda analizie wschodnioeuropejskie spoecznoci posugujce si tym jzykiem, okazao si, e jego specyficznie litewska odmiana cigle uywana jest nie tylko na terenie dzisiejszej Litwy, ale na Biaorusi iUkrainie, gdzie nadal okrela si go jako Litvisch ito Litvisch nadal wytycza granice dawnej Litwy.

PYTAJMY OLITW
Mode litewskie pastwo ochopskich korzeniach, jak wiele mu podobnych, stara si na si zbudowa wasn tosamo byle zdala od jake atrakcyjnej kultury dawnej Rzeczpospolitej. W kulturze litewskiej zakodowane s antypolsko, antyrosyjsko iantyydowsko, mwi znajoma Wilnianka. To mocne stwierdzenie, ale zapewne duo wnim prawdy. Sondae wskazuj zreszt, e spord tych trzech fobii antypolska jest najsilniejsza. Szacuje si, e polsko na Litwie moe znikn wcigu kilkudziesiciu najbliszych lat. Ale, co dziwne, III Rzeczpospolita niewiele sobie ztego robi. Jzyk polski, ktry wci, mimo wszystko, stanowi wikszo wstoecznym rejonie wileskim, na dusz met zanika. Dzisiaj wWilnie mona go studiowa na dwch uczelniach przede wszystkim na Wileskim Uniwersytecie Pedagogicznym. Co roku kandydatw jest mniej. Jak al si wykadowcy, coraz czciej nie przychodz zzamiowania do polskoci, atylko zbraku pomysu na przyszo. Uniwersytet Wileski, wszechnica Mickiewicza iSowackiego, utworzy Katedr Filologii Polskiej

285
dopiero wlatach dziewidziesitych, ai jej los bywa wostatniej dekadzie niepewny. Chwila zatem nagli rozplataj si kurczowe uciski, wktrych polska wiadomo trzymaa grd nad Wili. Wileszczyzna (a wraz zni caa Litwa) nieubaganie duchowo nam si wymyka, awraz zni umiera olbrzymia cz nas samych. Pewne tradycje, wyrywane zkorzeniami przez pokolenia zaborcw iokupantw, ostatecznie zanikaj, czynic tym samym mieszkacw tej czci Europy zupenie bezbronnymi. Potrzeba nam Wileszczyzny, jej dystansu do Koroniarzy ipiewnoci tamtejszej polszczyzny, wktrej swojska kupka kamieni staje si nagle rzewn pryzmeczk kamuszkw. Bez pikna wileskich sw iimiesoww wspczesny jzyk polski staje si bezduszny; jest tylko telewizyjnym gipsem, ktrym obywatele zpnocy ipoudnia kraju nadwilaskiego zalepiaj dziury we wasnej tosamoci. Bez Litwy Korona byaby pewnie, moe idziwnym pod pewnymi wzgldami, ale jednak typowym drugorzdnym pastwem Europy Europy, do ktrej nie dotary rzymskie legiony, achrzecijastwo przyniesiono ztysicletnim opnieniem. Dzisiaj, odarci zdziedzictwa wielokulturowej Rzeczpospolitej, Polak iLitwin daj sobie wmwi, e tak byo wistocie. Dziki uniom zLitw, Rzeczpospolita zadaa Europie zagadk potnej katolickiej republiki bez stosw. Pastwo obojga narodw stao si na tyle silne, e dugo nikt nie mg na ni odpowiedzie. Kiedy osabo, rozpocza si duga imudna praca kolejnych zaborcw nauka zapominania. By moe marzenie opastwie nienarodowym jest anachroniczne historia wspczesna pena jest dowodw na to, e mylenie wkategoriach zwartych grup etnicznych czy religijnych jest nieuchronne. Czasem jednak anachronizm bywa profetyzmem, autopie zotego wieku staj si mitami zaoycielskimi zbiorowych przedsiwzi. Jeli jednak jest to niemoliwe inasze, Polski iLitwy, drogi rozeszy si ostatecznie inieodwoalnie, to moe chocia da si powstrzyma nowoczesnych Litwinw przed niszczeniem tego, co wich mniemaniu jest polskie iobce. Moe zczasem naucz si rozpoznawa wpotomkach ejszyskiej szlachty element wasnego dziedzictwa. Moe da si przynajmniej ocali wielkie, ponadnarodowe przedsiwzicie zprzeszoci wpamici wspczesnych Polakw, Litwinw, Biaorusinw iUkraicw. Ostatecznie, atwiej oszuka kogo, kto nie zna swojej prawdziwej wartoci. Nie przestawajmy zatem wszyscy pyta oLitw ijej znaczenie.

JAK

ODDAJEMY
WILNO
Jak oddajemy Wilno
Autor Autorski

ROWMUND KIEKIEWICZ

W atmosferze ogaszanego hucznie partnerstwa strategicznego midzy Warszaw aWilnem, przy proklamowanej uroczycie przyjani polsko-litewskiej, dochodzi do wynaradawiania naszych rodakw na Wileszczynie.

Powinno by wspaniale. czy nas piset lat wsplnej historii, tradycja wieloetnicznego itolerancyjnego pastwa, ktre moe by wzorem dla Unii Europejskiej. czy nas wsplne zagroenie ze Wschodu, ktre wymusza prowadzenie skoordynowanej polityki bezpieczestwa energetycznego. czy nas niech wobec dechrystianizacyjnych zapdw eurokratw zBrukseli iStrasburga. cz nas wkocu interesy gospodarcze iprojekty wsplnej infrastruktury transportowej, takie jak budowa autostrady Via Baltica czy szybkiej trasy kolejowej Rail Baltica. Powinno wic by wspaniale, ajednak tak nie jest. Wspaniale jest tylko podczas oficjalnych wystpie, kiedy do Wilna przyjedaj politycy zWarszawy. Ale kiedy tylko wrc nad Wis, litewscy oficjele zmieniaj ton iju wzupenie inny sposb rozmawiaj zmieszkajcymi na Litwie Polakami. Niedawny wyrok Trybunau Konstytucyjnego wWilnie, ktry pozbawia tutejszych Polakw prawa do posiadania wasnego imienia inazwiska (jeli kto nazywa si np. Adam Rymkiewicz, to oficjalnie moe funkcjonowa

tylko jako Adomas Rimkievicius), jest tylko wierzchokiem gry lodowej tej dyskryminacyjnej polityki. Obowizujca na Litwie ustawa ojzyku pastwowym jest sprzeczna zEuropejsk Konwencj Ochrony Praw Mniejszoci Narodowych, ale jak stwierdzili litewscy sdziowie jest zgodna zkonstytucj. To wanie na podstawie tego prawa zabroniono polskiej szkole redniej wawaryszkach nadania imienia Emilii Plater patronem moe by tylko Emilijos Platerites. Szkole podstawowej na Lipwce wWilnie zakazano zkolei nada imi Tadeusza Kociuszki, gdy wedug owiadczenia miejscowych wadz Kociuszko nigdy nie by obywatelem Litwy iniczym si dla Litwy nie zasuy. Na Wileszczynie znajduje si najwiksze skupisko Polakw za nasz wschodni granic. Ale jeli nic si nie zmieni, to grupa ta rozpynie si wlitewskiej wikszoci. W2001 roku Polakw na Litwie byo 234 tysice (7,5procent mieszkacw kraju), dzi jest ich 208 tysicy (6,8procent). Obecnie przebiega proces podobny, jaki niegdy mia miejsce na Kowieszczynie w1939 roku wKownie yo 20 procent Polakw, dzi jest ich tylko 0,5 procent. Teraz wWilnie mieszka 20 procent Polakw, ale ich liczba stale maleje, gwnie na skutek dziaa wadz litewskich. Mniejszo narodowa, eby si rozwijaa inie zanika, musi mie oparcie wswoich instytucjach istowarzyszeniach, musi posiada wasne szkoy, media, orodki kultury itd. Tymczasem dziaalno tego typu placwek polskich na Litwie cay czas napotyka problemy. Stale kurczy si polska owiata. 12 marca 2008 roku rzd litewski wyda uchwa zwikszajc liczebno klas wszkoach wiejskich. Na skutek tej decyzji doszo do zlikwidowania czterdziestu piciu klas polskich. Polacy na Litwie protestowali przeciwko temu, wic 26 sierpnia 2009 roku rzd wyda now uchwa, korygujc poprzedni. Pocigna ona jednak za sob likwidacj kolejnych stu siedmiu klas polskich. Szkoy polskie s te stale niedofinansowane. Wtym roku szkolnym obcito im po raz kolejny fundusze zbudetu pastwa, jak owiadczono, zpowodu kryzysu gospodarczego. Tymczasem podobne cicia nie dotkny szk litewskich. Dyskryminacja polskiego szkolnictwa widoczna jest te wdziaaniach Pastwowego Programu Inwestycyjnego, wramach ktrego budowane s litewskie szkoy iprzedszkola, natomiast wnioski obudow polskich placwek owiatowych s stale odrzucane. Wrejonach solecznickim iwileskim, gdzie wikszo stanowi Polacy igdzie nie ma rzekomo pienidzy na owiat dla nich, pastwo zakada nowe szkoy, ale ju litewskie. Jzyk polski zosta te skrelony jako przedmiot maturalny, cho mona zdawa matur zinnych

289
jzykw, np. zhiszpaskiego. Polityka owiatowa wadz litewskich zmierza wic do tego, by maksymalnie ograniczy moliwo ksztacenia si wjzyku polskim iwychowywania wpolskiej kulturze. Kulturotwrczej roli nie s wstanie odegra take polskie media, ktre s praktycznie nieobecne na Litwie. Wikszo Polakw yjcych wtym kraju znajduje si wlitewskiej lub rosyjskojzycznej przestrzeni informacyjnej. Mieszkaniec Wilna nie ma praktycznie adnej moliwoci ogldania

Jzyk polski zosta skrelony jako przedmiot maturalny, cho mona zdawa matur zinnych jzykw, np. zhiszpaskiego.
programw TVP, moe natomiast przebiera wofercie kilkudziesiciu rosyjskich stacji telewizyjnych. Dostp do polskich mediw jest bardzo ograniczony. Polskie Radio Znad Wilii, nadajce zWilna, ma zasig zaledwie 60 kilometrw wok stolicy. Gazety polskie (jak choby Kurier Wileski) borykaj si zolbrzymimi trudnociami, gdy nie otrzymuj adnych subwencji zlitewskiego budetu. Wida olbrzymi rnic midzy tym, jak traktowani s mieszkajcy na Litwie Rosjanie iPolacy przez wadze wMoskwie iWarszawie. Rosja dba oto, aby wszyscy na Litwie nie tylko Rosjanie, ale te Litwini iPolacy znajdowali si wpolu oddziaywania rosyjskich mediw. Moskiewski punkt widzenia jest stale obecny wlitewskiej przestrzeni publicznej. Kontrastuje to silnie znieobecnoci polskich mediw ipolskiego gosu wlitewskim yciu spoecznym. Podobnie jest zreszt zprezentacj dorobku kulturalnego. Pastwo rosyjskie stale dofinansowuje wystpy wWilnie, Kownie czy Kajpedzie wielkich gwiazd rosyjskiej kultury, zarwno wysokiej (jak Mcisaw Rostropowicz), jak ipopularnej (jak Aa Pugaczowa), czynic znich oglnokrajowe wydarzenia. Polacy niczym podobnym nie mog si pochwali, kulturowo pozostaj dla Litwinw mniej atrakcyjni od Rosjan. Podpor dla Polakw na Wileszczynie wcoraz mniejszym stopniu moe by te Koci katolicki, poniewa wadze kocielne na czele zkardynaem Bakisem nie zezwalaj na przyjazd na stae ksiom zPolski, ktrzy
Jak oddajemy Wilno

nie mwi po litewsku. To znacznie ogranicza moliwo prowadzenia dziaalnoci duszpasterskiej wrd ludnoci polskiej na Litwie. Na skutek nieprzyjaznej polityki wadz litewskich zostay take mocno naruszone materialne podstawy bytu mniejszoci polskiej. Wgrudniu 2007 roku dobieg koca proces reprywatyzacji. Wjej wyniku zwrcono ponad 95 procent ziemi nalecej niegdy do Litwinw. Inaczej natomiast potraktowano

Wizerunek Rzeczpospolitej wlitewskich mediach wypada zdecydowanie negatywnie: na sto informacji dotyczcych Polski tylko trzy przedstawiaj nasz kraj wpozytywnym wietle.
obywateli Litwy narodowoci polskiej. Wrejonie wileskim zwrcono im tylko ponad 60 procent gruntw, za wsamym Wilnie zaledwie ok. 12 procent. Po pitnastu latach trwania reformy wadze twierdz, e wWilnie iwok stolicy nie wystarczy ju ziemi dla wszystkich byych wacicieli lub ich potomkw. Poszkodowani s gwnie Polacy. Dyskryminujcy Polakw przebieg reprywatyzacji przyczynia si do zmiany struktury narodowociowej na Wileszczynie na ich niekorzy. Proces ten jest wzmacniany przez inne zjawisko, amianowicie przesiedlanie osb narodowoci litewskiej na te tereny Wileszczyzny, ktre dotychczas wsposb zwarty zamieszkane byy przez mniejszo polsk. Wramach wspomnianej ju ustawy reprywatyzacyjnej mona bowiem ziemi jako majtek nieruchomy przeksztaci wmajtek ruchomy. Zgodnie ztym prawem kady obywatel Litwy, wystpujcy jako byy waciciel gruntw lub jako spadkobierca, moe wnioskowa oprzeniesienie swej byej wasnoci ziemskiej wdowolny zaktek kraju. Dziki temu maowartociow ziemi na gbokiej prowincji mona zamieni na tereny podstoeczne, gdzie ziemia jest bardzo droga, igdzie przed wojn jej wacicielami byli niemal wycznie Polacy. Cho prawo litewskie przewiduje pierwszestwo zwrotu ziemi prawowitym, miejscowym wacicielom, to jednak Polacy na Wileszczynie wci napotykaj na problemy, ktre pitrzy przed nimi litewska administracja. Wefekcie czsto uniemoliwia im si zwrot wasnoci lub tak opnia, e wmidzyczasie ich grunty przejmuj Litwini zinnych czci kraju.

291
Dziaania te prowadzone s wmedialnej atmosferze, ktra nie jest Polakom zbyt przychylna. Wizerunek Rzeczpospolitej wlitewskich mediach wypada zdecydowanie negatywnie: na sto informacji dotyczcych Polski tylko trzy przedstawiaj nasz kraj wpozytywnym wietle. Szczeglnie wiele krytyki zebray wadze wWarszawie za uchwalenie Karty Polaka. Wmediach litewskich rozpocza si nagonka na tych naszych rodakw, obywateli Republiki Litewskiej, ktrzy odwayli si j przyj. Wartykuach prasowych iwypowiedziach politykw pada wrcz zarzut zdrady pastwa. Ztego powodu prbowano nawet odebra mandaty poselskie dwm parlamentarzystom zAkcji Wyborczej Polakw na Litwie. Traktowanie Polakw jako obywateli drugiej kategorii odbywa si od lat bez znaczcych protestw ze strony pastwa polskiego. Nasi rodacy na Wileszczynie nie mog liczy na zdecydowane wsparcie Warszawy, ktra jak si wydaje powicia ich na otarzu przyjaznych stosunkw zLitw. Wadze III RP nie wykorzystuj, niestety, wszystkich instrumentw, jakie posiadaj, by broni Polakw na Litwie przed niesprawiedliwoci ze strony miejscowej administracji. Polska jest przecie gwnym inwestorem unijnym na Litwie. 80 procent wszystkich turystw na Litwie stanowi Polacy. PKN Orlen, waciciel rafinerii ropy naftowej wMoejkach, to najwikszy patnik podatkw do litewskiego budetu. Wzeszym roku wzbogaci kas pastwa o1,2 miliarda litw, co stanowio 4,7 procent przychodw caego budetu Litwy. Bez tych pienidzy zapa spowodowana wiatowym kryzysem gospodarczym byaby znacznie wiksza. Mimo to owielu politykach litewskich mwi si, e s to ludzie Gazpromu, niektre ugrupowania nazywa si wrcz partiami Gazpromu ale nie ma na Litwie politykw Orlenu. Wiele wskazuje wic na to, e watmosferze ogaszanego hucznie partnerstwa strategicznego midzy Warszaw aWilnem, przy proklamowanej uroczycie przyjani polsko-litewskiej, dojdzie do wynarodowienia naszych rodakw na Wileszczynie. Ale wkocu nie powinno to dziwi. Przecie jak gosz znani profesorowie historii: Zigmas Zinkevicius, Kazimieras Garsva iAlvydas Butkus, na Litwie nie ma Polakw, s tylko spolonizowani Litwini naley wic ich odzyska dla ojczyzny. Depolonizacja trwa przy milczeniuWarszawy.

Wielka Ra Stara Charyzma


Sawomir Zatwardnicki

Wielka Ra - Stara Charyzma


Autor Autorski

Na krtko przed tym, jak proboszcz zasiada wkonfesjonale, re ustawiaj si w rwny szereg, by wyzna te same pobone grzechy i by zatai te grzechy, o ktrych wiele mogliby powiedzie mowie r.

Nikt ju oprcz niej nie pamita pocztkw. Ale to, e rzdzi tu ona iproboszcz - wiedzieli wszyscy zainteresowani; czyli ci, ktrzy czciej ni raz w tygodniu zagldali do katedry. Ksidz ogranicza swe rzdy do godzin Mszy, jej niekwestionowany autorytet krlowa w pozostaym czasie. Taki podzia dokona si dawno, tamtego pamitnego tylko dla niej, a dla innych brzemiennego w skutki dnia, kiedy ksidz proboszcz jasno i wyranie, ale nie na tyle gono, eby sysza to kto oprcz niej (jest mu za to wdziczna do dzi), strofowa j za jej zachowanie przed otarzem w czasie bezporednio poprzedzajcym Eucharysti. On pogrozi jej palcem, ona odczytaa to jako namaszczenie na krlow pozamszalnego krlestwa. Biedak nie wie, a po prawdzie nie interesuje go nawet to, co dzieje si w katedrze poza liturgicznymi godzinami. A ona wanie wtedy krluje wcaym kociele, i zjawi si moe w kadej chwili przy bocznym otarzu, kiedy najmniej si jej spodziewaj; jak duch jaki. A przecie najczciej zasiaduje jednak w kaplicy z Najwitszym Sakramentem. Siada w ostatniej awce nie, nie ma innego ku temu powodu jak tylko ten, e std, sama niezauwaona, moe obserwowa tych, ktrzy tutaj przychodz. A pami co do ich obecnoci i zachowania w czasie modlitwy ma prawie e absolutn; w kadym razie wystarczajc, eby sprawiedliwie jak Bg, o ktrym kilkadziesit lat temu (dokadnie nie wiadomo, kiedy to byo) uczya si na lekcji religii, kara i nagradza za ich zachowanie.

Najatwiej jest z tymi, ktrzy przyjci zostali w poczet ywego Raca. Rami racowymi rzdzi jak chce, a one suchaj jej, cho by moe ale tego nie wiadomo na pewno, bo na ten akurat temat nie narzekaj wcale nie chc. W kadym razie nie buntuj si, poznay bowiem, e potrafi nie tylko przydziela tajemnice, ale i wyrywa publicznie mikrofon temu, kto bez jej namaszczenia prbowaby prowadzi publiczn modlitw; oczywicie bez jej zgody nikt nowy nie moe by przyjty do ywego Raca, i to ona sama dokonuje wpisw do Ksigi. Wszystko chodzi jak w zegarku; nawet godziny modlitw rozpoczynaj si punktualnie i punktualnie kocz. Na krtko przed tym, jak proboszcz zasiada w konfesjonale, a re ustawiaj si w rwny szereg, by wyzna te same pobone grzechy i by zatai te grzechy, o ktrych wiele mogliby powiedzie mowie r. Tylko Wielka Ra nie spowiada si u proboszcza; nikt nie mie zada pytania, czy w ogle si spowiada, skoro caymi dniami nie opuszcza swojego katedralnego krlestwa? Z innymi radzi sobie na rne sposoby. A pomysw ma wiele. Sam dowiadczyem jej niezdrowego zainteresowania, kiedy kaszlcy wszedem ktrego zimowego poranka do prawie e pustej kaplicy; bya tam ona czuem jej wzrok obserwujcy mnie, kiedy klkaem. A kiedy kaszel przerwa po raz kolejny cisz, wycigna kartk i co szybko na niej pisaa. Spojrzaem na ni na pierwszy rzut oka wygldaa jak jaka prorokini z chust na gowie i siwymi, jakby podkreli miay jej yciow mdro, wosami wygldajcymi spod wiekowego materiau. Spodziewaem si wtedy jakiego proroctwa z gry tak majestatycznie wygldaa w tej chwili ale do rki trafia mi tylko podana z surow min kartka: Syrop na kaszel PINI. WAptece Katedralnej kosztuje 5,0 z.. Od tej pory nie odwayem si wicej pozosta z ni tutaj sam na sam, a kiedy pojawia si kaszel, omijaem katedr z daleka. To jedno jej spojrzenie pozwolio mi zrozumie, jak to moliwe, e jedna osoba moe sprawowa skuteczne rzdy nad tyloma ywymi Rami. Ale wtedy jeszcze nie wiedziaem, e niepodzielnie rzdzi tu ona. Tego nauczyem si potem, obserwujc sposb sprawowanych przez ni rzdw, i podsuchujc przyczajone gosy poddanych, jak mwiy z bojani oWielkiej Ry. Ktrego dnia, kiedy akurat wysza na obchd po katedrze, prbowaem zapyta, na kiedy datuje si takie jej imi, ale nikt nie pamita ani kto je nada, ani kiedy (moe ona sama?). W pamici wiernych od zawsze bya Wielk R i jeliby jednak miaa umrze na zawsze tak j chyba zapamitaj. (Gdyby kogo to interesowao nie pozostawi po sobie

295
nastpcw. Nawet nie jest pewne, czy kiedykolwiek miaa rodzin. Bo chyba midzy bajki mona woy to, e Stara Charyzma jest jej siostr). Kim z kolei jest ta kobieta, ktr zowi Star Charyzm? Mwi, e uczestniczya w pierwszym przebudzeniu charyzmatycznym w tym miecie, kiedy to setki ludzi oddawao swoje ycie Panu, a potem, ju ochrzczonych wDuchu, prezentowao ten styl wiary, ktrego szczerze nienawidzia Wielka Ra. Chocia moe sowo nienawi jest nieadekwatne na okrelenie tej postawy, ktr przyjmuje do teraz w relacjach (a raczej ich braku) z t reszt niegdy potnej charyzmatycznej wsplnoty modlcej si i dzi w podziemiach katedry co wtorek; ju raczej: wyniosa obojtno czy moe ignorancja? Ale nie tego rodzaju, eby w ogle ich nie zauwaa; co to, to nie! Gdy tylko ktry charyzmatyk pojawia si wkaplicy (jakim nadprzyrodzonym swdem ich rozpoznawaa), przydzielaa mu dziesitk do odmwienia, obowizkowo pouczajc jak powinno takie odmawianieprzebiega. Stara Charyzma i dzi zostaa pouczona. Jak i wczoraj, i przedwczoraj take, kiedy rwnie przysza tu z racem, ktrego kiedy nie uwiadczyby (a przynajmniej nie tak czsto) w jej rku. Zawsze przyjmowaa uwagi pokornie, nie konstatujc nawet tego faktu, e zwykle przypada jej wudziale niepierwszy dziesitek. Na twarzy Charyzmy manifestowa si prawie e nieustannie bogi umiech, skierowany w stron tabernakulum. A kiedy znika na chwil z kcikw jej ust, uwany obserwator ju wiedzia, e ustawi si ona w kolejce do konfesjonau. Stanie w niej jako ostatnia, aby wej do drewnianej budki jako pierwsza; to czujne oko Ry pilnuje waciwej kolejnoci a tutaj obowizuje taka wanie kolej: najpierw charyzmatycy-grzesznicy, potem bogobojne re. Na pierwszy rzut oka wszyscy modl si w jednoci: Wielka Ra o surowej twarzy i Stara Charyzma o twarzy podobnej do witych z bocznego otarza; racowe re w tej samej co dekad temu liczbie, i pobone charyzmatyczki na wymarciu towarzyszce swoim pasterkom. Modlitwa koczy si rwno o czasie, a jeeli sodki wzrok Charyzmy nie zdy do tej pory oderwa si jeszcze od Adorowanego, gone chrzkanie Ry budzi j do zejcia na ziemi. Nawet nie zdaje sobie Charyzma sprawy, e w kociele znajduj si jeszcze wierni, ktrzy wierz w ni, bo wci pamitaj jej wygran przed laty publiczn konfrontacj z R; to wanie oni nazwali j swego czasu Charyzm, do ktrej to nazwy Wielka Ra dodaa potem mao subtelny
Wielka Ra - Stara Charyzma

epitet. Wierz jeszcze, ale ju coraz bardziej beznadziejnie, e pokae im to, co sami tylko przeczuwaj, a czego nie potrafi nazwa po imieniu. Czekaj, a jeszcze raz wypowie si na temat pobonoci Wielkiej Ry, ale nigdy j o to nie prosz. A ona sama milczy, umiechajc si tylko do siebie czy te moe do Jezusa? Zauwa pewnego dnia kiedy pojawi si nagle obok mnie jak jakie dobre czy ze duchy e podobne s do siebie. Ale nie, nie uwierz temu gosowi, ktry mi podszepnie, e to siostry. I nie dam si zwie zapachowi drzewa ranego, ktrym zawieje Stara Charyzma, gdy wcinie mi swj raniec do rki. Nie umiechn si do niej; tym bardziej e tego dnia na jej twarzy nie znajd ju umiechu. Tego dnia nie zobacz jej rwnie w kolejce do konfesjonau, w ktrej stan jako ostatni i jako ostatni wejd do budki, choby i kazano mi wej pierwszemu.

DOBRA KSIKA
Jzsef Antall

Schronienie uchodcw NOWO


Fronda 2009 Stron 424 Oprawa twarda ISBN 978-83-88747-72-4 Cena detaliczna 46 z

Jzsef Antall senior (ur. 28 marca 1896 r. w Oroszi, zm. 24 lipca 1974 r. w Budapeszcie), wgierski polityk. W okresie midzywojennym zatrudniony jako urzdnik w kilku ministerstwach, od 1932 r. w MSW, gdzie odpowiada za sprawy socjalne. Po wybuchu wojny zajmowa si zakwaterowaniem, wyywieniem, opiek medyczn oraz prawn dla dziesitkw tysicy uchodcw, ktrzy przybywali na Wgry. Uratowa od mierci wielu Polakw, ydw, Rosjan i przedstawicieli innych narodw. W1944 r. aresztowany przez Gestapo. Po wojnie jako polityk Partii Drobnych Posiadaczy peni funkcj ministra odbudowy w dwch rzdach: Zoltna Tildyego i Ferenca Nagya. Po dojciu do wadzy komunistw odsunity od dziaalnoci publicznej. Za liczne zasugi uhonorowany w Polsce Krzyem Komandorskim z Gwiazd Orderu Odrodzenia Polski, a w Izraelu Medalem Sprawiedliwy Wrd Narodw wiata. Jego syn, Jzsef Antall junior, w1990r. zosta pierwszym premierem demokratycznych Wgier po upadku komunizmu.

Ksigarnia Ludzi Mylcych XLM


www.xlm.pl ::: info@xlm.pl ::: tel. (022) 828 13 79
ZAMW JU DZI! Warszawa ul. Tamka 45

DOBRA KSIKA
Aleksander Bregman

Najlepszy sojusznik Hitlera. Studium owsppracy niemiecko-sowieckiej 1939-1941.


Fronda 2009 Stron 320 Oprawa mikka ISBN 978-83-88747-62-5 Cena detaliczna 35 z

Ksika Bregmana, cho pochodzi sprzed pwiecza, cigle zachowuje swoj warto. Pojawiy si w cigu tego okresu nowe rda, ale pisarstwo Bregmana dobrze znioso prb czasu, zarwno pod wzgldem stylu, jak izawartoci. Ten niemal reporterski zapis wsppracy ZSRR z Trzeci Rzesz, cho oparty o dokumenty, zachowuje aktualno po dzie dzisiejszy i godny jest polecenia czytelnikowi, ktry pragnie pozna sensacyjne kulisy wydarze prowadzcych do wywoania II wojny wiatowej, a nastpnie wsppracy dwch ludobjczych tyranii, ktra zakoczya si 22 czerwca 1941 roku napaci hitlerowskich Niemiec na pastwo rzdzone przez Stalina. dr hab. Jacek Tebinka, profesor Uniwersytetu Gdaskiego i Akademii Marynarki Wojennej w Gdyni (fragment Wstpu)

Ksigarnia Ludzi Mylcych XLM


www.xlm.pl ::: info@xlm.pl ::: tel. (022) 828 13 79
ZAMW JU DZI! Warszawa ul. Tamka 45


O D C I N E K D L A P O S I A DAC Z A R AC H U N KU O D C I N E K D L A B A N KU

ODCINEK DLA WPACAJCEGO

z . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
sownie zotych: wpacajcy: wpacajcy: sownie zotych:

z . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

z . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

sownie zotych:

wpacajcy:

dokadny adres:

dokadny adres:

dokadny adres:

Tytuem: prenum. Frondy od nr . . . . . do nr . . . . .

Tytuem: prenum. Frondy od nr . . . . . do nr . . . . .

Tytuem: prenum. Frondy od nr . . . . . do nr . . . . .

Konto: Fronda PL Sp. z o.o. Bank Millenium S.A. O/Warszawa

Konto: Fronda PL Sp. z o.o. Bank Millenium S.A. O/Warszawa

Konto: Fronda PL Sp. z o.o. Bank Millenium S.A. O/Warszawa

76 1160 2202 0000 0000 3542 8686

76 1160 2202 0000 0000 3542 8686

76 1160 2202 0000 0000 3542 8686

stempel i podpis przyjmujcego

stempel i podpis przyjmujcego

stempel i podpis przyjmujcego

Fronda PL ul. opuszaska 32, 02-220 Warszawa

Fronda PL ul. opuszaska 32, 02-220 Warszawa

Fronda PL ul. opuszaska 32, 02-220 Warszawa

301

ISSN 1231-6474

12 >

9 771231 647906