Vous êtes sur la page 1sur 2

Karol Kautsky (ur. 16 października 1854 r., Praga, Czechy – zm. 17 października 1938 r.

,
Amsterdam, Holandia) – działacz robotniczy, teoretyk demokratycznego socjalizmu, uzasadnianego z
pozycji marksowskich. Do austriackiej partii socjalistycznej wstąpił w 1875 r. w czasie studiów w
Wiedniu. Rozpoczął wówczas ożywioną działalność publicystyczną. Od początku lat 80. związany z
niemiecką socjaldemokracją. W 1883 r. założył i aż do 1917 r. redagował czasopismo „Die Neue Zeit”,
które pełniło nieformalnie rolę organu teoretycznego II Międzynarodówki. W latach 1885-1889 w
czasie pobytu w Londynie znacznie pogłębił pod bezpośrednim wpływem Fryderyka Engelsa
znajomość marksizmu i zyskał sławę jako autor książki Nauki ekonomiczne Karola Marksa (1887;
przez wiele dziesięcioleci była to najbardziej poczytna popularyzacja 1 tomu Kapitału, przetłumaczona
na 18 języków). Był głównym twórcą Programu Erfurckiego SPD, przez długi okres uznanego wzoru
programów partii socjaldemokratycznych.

Kautsky jak socjaliści utopijni był zwolennikiem tzw. scjentyzmu związanego z empiryzmem,
pozytywizmem i materializmem przyrodniczym. Według tego to poglądu, prawdziwego obrazu
rzeczywistości dostarczają tylko badania takie, jakie są prowadzone w naukach przyrodniczych oparte
na tych samych przesłankach metodologicznych. Zatem postuluje się w scjentyźmie zastosowanie
metod matematycznych, czy metod charakterystycznych dla przyrodoznawstwa także dla badań nad
społeczeństwem. Charakterystyczne w myśli Kautsky’ego bylo również polączenie darwinizmu
społecznego z materializmem historycznym Marksa. Darwinizm doprowadził go do przyjęcia
zalożenia, że wbrew stanowisku Engelsa państwo powstalo w wyniku podboju. Zgodnie z zalożeniami
darwinizmu przedstawil proces historyczny jako proces walki o byt i selekcji najlepszych osobników
danego gatunku. Zasady te rządzą tak światem zwierząt jak i ludzi – historia ludzkości jest dalszym
ciągiem historii naturalnej.

Krytyka leninizmu i rewolucji pażdziernikowej


W sposób najpełniejszy swoją krytykę bolszewizmu i rewolucji rpażdziernikowej Kautsky przedstawił w
pracy „Bolszewizm w ślepym zaułku”. A pracy tej musiał zmierzyć się z nastrojami występującymi
wśród części zachodnioeuropejskich socjalistów darzących państwo radzieckie sporym sentymentem.
W pierwszej części swoich rozważań stara się więc zrozumieć przyczynę takiego stanu rzeczy. Jego
zdaniem jest nią niezwykła odwaga bolszewików , która z pewnością imponuje wielu
zachodnioeuropejskim socjalistom. Kautsky zauważa jednak, że w sensie ogólnym istnieje kilka
rodzajów odwagi. Jest odwaga ludzi poświęcających swoje życie dla wzniosłego celu, która z
pewnością jest godna najwyższego podziwu. Jest jednak również odwaga hazardzisty, właściwa
osobom leniwym i lekkomyślnym. Tą odwagę Kautsky ocenia w sposób negatywny. Najgorsza zaś jest
odwaga, której przyczyną jest „mus i konsternacja”, gdy osoba poddająca się tym uczuciom, rzuca się
w niebezpieczeństwo, gdyż nie widzi innej drogi w ucieczki przed czyhającą zagładą. Zdaniem
Kautsky’ego w roku 1917, gdy Lenin przystępował do walki o pełnię władzy powodowała nim odwaga
pierwszego rodzaju. Jednak, gdy po dojściu do władzy „dążył do tego by w zacofanej Rosji przy
pomocy terroru za jednym zamachem zbudować wspólnotę, która miała stać wysoko ponad
wszystkimi kulturalnymi państwami, by w pełni rozwinięty system produkcji w noc wyczarować przed
narodem, którego ogromna większość, ponad 100 milionów, składała się z nadzwyczaj prymitywnie
gospodarujących chłopów i analfabetów, to było to niewątpliwie śmiałe, ale było odwagą trzeciego
rodzaju” - stwierdza Kautsky. Kautsky uznał Rosję za kraj zbyt zacofany, aby mogły w nim zostać
przeprowadzone przeobrażania w duchu socjalistycznym. Niedojrzała rosyjska klasa robotnicza
traktowała bowiem rewolucję raczej jako okazję do osobistej zemsty na kapitalistach, aniżeli jako
sposob realizacji swej historycznej misji. Kautsky uważał też i podkreślał to wielokrotnie, że po
obaleniu despotyzmu carskiego zrodziła się nowa klasa wyzyskiwaczy biurokatów, a warunki przyszlej
walki robotnikow przeciw tyranii będą nawet gorsze niż w tradycyjnym kapitalizmie. Jego zdaniem
rewolucja rosyjska powinna zatrzymać się na fazie rewolucji burżuazyjnej wprowadzającej
parlamentarny model rządów . Dla Kautsky’ego działania bolszewików były typowym woluntaryzmem
łamiącym prawa materializmu historycznego.
Problem rządu koalicyjnego – z kim sojusze???
Kautsky sformulowal wniosek, opierając się pradopodobnie na tezie Bernsteina, iż wraz z
zapanowaniem stosunkow socjalistycznych niewskazana byłaby likwidacja dawnego aparatu
państwowego, należy go zatem organizacyjnie udoskonalić. Argumentacja ta skłaniała Kautskiego do
zakwestionownia marksistowskiej teorii rewolucji socjalistycznej i wizji państwa dyktatury proletariatu.
Skoro demokratyczna organizacja państwa kapitalistycznego gwarantuje prowadzenie szerokiej
działalności parlamentarnej, dającej partiom socjaldemokratycznym szanse reprezentacji swych
ineresow, to właśnie tą metodą należy poszukiwać sposobów ugruntowania stosunkow
socjalistycznych. Nie ulegalo wątpliwości , iż były to metody pokojowe, a więc wymagające czasu i
etapowości w przechodzeniu od kapitalizmu do socjalizmu, lecz zdaniem Kaustskego są one
najbardziej korzystne. Dzięki pokojowemu przejściu uniknąc można strat związanych z „ kosztami ’’
rewolucji, niestety nieuniknionymi w dobie przewrotu politycznego.

Kautsky uważal , że w okresie przejściowym pomiędzy kapitalizmem a socjalizmem powolany ma


zostać w miejsce państwa dyktatury proletariatu rząd koalicyjny, będący ciałem reprezentacyjnym
partii burżuazyjnych i sojaldemokratycznych. Stanowiąc swego rodzaju ośrodek mediacji klasowej
doprowadzi do ostatecznego uformowania podstaw społeczeństwa socjalistycznego. Kautsky zakładał
również , iż trudno jest traktować o państwie dyktatury proletariatu w sytuacji podzialu samego
proletaritu na kilka partii. Byloby to państwo tylko części proletariatu, spełniającej swą dyktaturę nad
całym społeczeństwem, czego oczywiście należaloby uniknąć . Koalicyjny rząd przejścowy
zagwarantuje harmonijne kojarzenie interesów klasowych, jednostkowych i zbiorowych.

Opowiadając się przeciwko jakimkolwiek formom dyktatorskim na drodze ustanawiania ustroju


socjalistycznego , Kautsky stal na stanowisku konieczności ciągłego poglębiania zdobyczy demokracji
burżuazyjnej . W zasadzie nie wypowiadał sie w zakresie wizji stosunków socjalistycznych. Jedynie w
pracy Rewolucja proletariacka i jej program zarysowal zasady organizacji spoleczeństwa
socjalistycznego. Stwierdzil przede wszystkim , iż będzie to spoleczeństwo eliminujące formy
wyzysku, lecz nie będzie opieralo się niemalze na mechanicznym wprowadzaniu egilataryzmu w
szerokim tego slowu znaczeniu. Podstawową zasadą sojalizmu powinnobyć zalożenie „ każdemu
według pracy .” Zdawał sobie sprawę, iż nader zlożoną okaże się sprawa kierowania gospodaraką
narodową, w związku z czym podkreślal konieczność utrzymywania scentralizowanego kierownictwa.
W gruncie rzeczy calokształt spraw kierownictwa gospodarczego mógłby zostać przeksztalcony tak,
by można bylo go przekazać bezpośrednio w ręce robotników, spożywców, naukowców, gwarantując
prawadopodobnie jakies optymalne założęnia rozwojowe.

Konieczność socjalizmu

Kautsky uważał że zasada ścislego determinizmu oraz przekonanie, że historia ludzka jest
dalszym ciągiem historii naturalnej i daje się wyrazić przez te same prawidlowości prowadzą do
przekonania, że po systemie kapitalistycznym musi nastąpić system socjalistyczny. Socjalizm jest
konieczny, ponieważ kapitalistyczny system nieuchronnie stracil zdolnośćdo panowania nad
wytworzonymi przez siebe warunkami technologicznymi.

Program Proudhonistów który dążył ku anarchii np. postuowali oni o likwidację administracji
centralnej, nie był bliski Kautskemu, chociaż niektóre poglądy mieli podobne np. harmonie społeczną
zarówno jedni jak i drudzy chcieli wprowadzac za pomoca powolnych reform.

Program blankistów długo nie byl sprecyzowany a póżniej gdy już to zostało dokonane nie był on do
końca jasny. W praktycznym działanu największą wagę przykladali do zdobycia władzy i ugruntowania
rewolucyjnych przemian politycznych drogą terroru, centralizacji wladzy i dyktatury – a więc były to
poglądy sprzeczne z poglądami Kautskego.