Vous êtes sur la page 1sur 5

Piotr Kropotkin

SYNDYKALIZM I ANARCHIZM
98 Zielona Gra 2004

Wstp
Poniszy tekst jest przekadem opartym o niemiecki reprint wydany przez Die Anarchistsche Vereinigung Norddeutschland (Pnocno-Niemiecki Zwizek Anarchistw) w czerwcu 1977 roku, a wzity z pisma Der Syndycalist z Berlina z 1908 roku, pierwotnie za z Les Temps Nouveaux. Przetumaczy go J. Goddard, a zredagowa w 1994 roku K. Guenther. Publikujemy go, poniewa mimo daty powstania, zawiera do dzi wiele aktualnych spostrzee.

SYNDYKALIZM I ANARCHIZM
Ludzie ze wszystkich stron wci zadaj nam pytania: co to jest syndykalizm i jak on si ma do anarchizmu? Dooymy tu stara, by na te pytania znale odpowiedzi. Syndykalizm to tylko nowa nazwa dla starej taktyki do ktrej uciekali si, z sukcesem na dusz met, robotnicy Wielkiej Brytanii: taktyki Akcji Bezporedniej i walki z kapitaem w sferze ekonomicznej. De facto, owa taktyka bya ich ulubion broni. Bez prawa do gosowania, brytyjscy robotnicy pierwszej poowy XIX wieku zdobyli znaczne korzyci ekonomiczne i stworzyli silny zwizek zawodowy przy uyciu tylko tej broni, a nawet zmusili klasy rzdzce do uznawania ich da na drodze legislacyjnej (take dotyczcych rozszerzenia prawa wyborczego). I tak Akcja Bezporednia okazaa si by, zarwno w osiganiu korzyci ekonomicznych jak i uzyskiwaniu ustpstw politycznych, znaczc broni na arenie ekonomicznej. W Wielkiej Brytanii wpyw tej idei by tak silny, e w latach 1830-31 Robert Owen usiowa utworzy jeden wielki zwizek narodowy i midzynarodow organizacj robotnicz, ktra walczyaby z kapitaem na drodze akcji bezporedniej. Obawy przed przeladowaniami przez rzd brytyjski zmusiy go do porzucenia tego pomysu. Pniej nastpi ruch czartystw1, ktry posugiwa si potnymi, masowymi i czciowo tajnymi organizacjami robotniczymi owego czasu, by zyska znaczce ustpstwa polityczne. W tym momencie brytyjscy robotnicy dostali pierwsz lekcj polityki: bardzo wczenie zdali sobie spraw z tego, e pomimo sporej agitacji politycznej za swoimi plecami i na swoje yczenie, nie byli oni w stanie zyska adnych korzyci ekonomicznych ni te, ktre sami byli w stanie wymusi na pracodawcach i prawodawcach poprzez strajki i bunty. Zdali sobie spraw, e bez sensu byo oczekiwa, e parlament w znaczcy sposb poprawi ich warunki ycia. Francuscy robotnicy doszli do dokadnie tego samego wniosku: rewolucja roku 1848, ktra daa Francji republik, przekonaa ich o kompletnej bezowocnoci agitacji politycznej, a nawet zwycistw politycznych, jedyne fundamentalne zmiany warunkw ycia robotnikw wymusi mona na klasach rzdzcych przez akcj bezporedni. Rewolucja udzielia Francuzom innej lekcji. Widzieli, jak bezradni byli ich przywdcy intelektualni, gdy doszo do dowiadywania si o nowych formach produkcji, zabezpieczajcych robotnikom ich udziay: przynoszcych kres ich eksploatacji przez Kapita. Widzieli t bezradno zarwno w Komisji Luksemburskiej (obradujcej od kwietnia do czerwca 1848 roku), jak i w specjalnej izbie wybranej do studiw nad tym zagadnieniem w roku 1849, w ktrej zasiadao ponad stu socjaldemokratycznych deputowanych. Od tego momentu zdali sobie spraw, e to sami robotnicy musz wypracowa gwne drogi rewolucji spoecznej, ktrymi musz poda jeli chc by im si udao. Uycie przez robotnikw akcji bezporedniej przeciwko Kapitaowi i konieczno wypracowania przez samych pracownikw sposobw organizacji gospodarczej, ktre wyeliminowayby wyzysk kapitalistyczny: byy to dwie gwne lekcje otrzymane przez robotnikw, zwaszcza w tych dwch krajach z najbardziej rozwinitym przemysem. Kiedy w latach 1864-66 zrealizowana zostaa stara idea Roberta Owena i utworzono midzynarodow organizacj robotnicz, to nowa organizacja przyja obie powysze fundamentalne zasady. Kiedy Midzynarodowe Stowarzyszenie Robotnikw (International Workers Association - IWA) zostao powoane do ycia przez reprezentantw brytyjskich zwizkw zawodowych i francuskich robotnikw (gwnie zwolennikw Proudhona) zebranych na II wiatowej Wystawie w Paryu, proklamowao e rwnouprawnienie robotnikw musi by zadaniem dla samych robotnikw, a od tej pory z kapitalistami walczy naley przez, popierane na arenie midzynarodowej strajki masowe. Pierwszymi dziaaniami Midzynarodwki byy dwa takie wanie strajki, wywoujce olbrzymi agitacj w Europie i zbawienne przeraenie klasy redniej: strajk w Paryu wspierany przez brytyjskie zwizki zawodowe, drugi w genewskim zwizku budowlanym, wspierany przez brytyjskich i francuskich robotnikw. Poza tym, kongresy Midzynarodwki nie zajmoway si dyskusjami o bzdurach, ktrymi klasa rzdzca zabawiaa narody poprzez instytucje parlamentarne. Debatoway nad fundamentaln kwesti rewolucyjnej przebudowy spoeczestwa i wcielay w ycie ide, ktra wczeniej okazaa si tak owocna: ide Strajku Generalnego. W kwestii formy politycznej, jak spoeczestwo miaoby przyj po rewolucji, federacje krajw aciskich otwarcie przeciwstawiay si idei scentralizowanych pastw. Z naciskiem zadeklarowali si po stronie organizacji opartej na federacji wolnych komun i regionw rolniczych, ktre w ten sposb wyzwoliyby si z kapitalistycznego wyzysku i na owej podstawie - na podstawie poczenia federacyjnego - utworzyyby wiksze terytorialne, narodowe jednostki. Obie podstawowe zasady wspczesnego syndykalizmu, akcja bezporednia i uwane wypracowywanie nowych form ycia spoecznego, s oparte o federacje zwizkw zawodowych: od pocztku byy one wiodcymi zasadami IWA. Jednak nawet wwczas wewntrz Stowarzyszenia istniay dwa rne prdy opiniotwrcze na temat dziaalnoci politycznej, ktre dzieliy robotnikw rnych narodw: aciskich i niemieckich. Francuscy dziaacze Midzynarodwki byli gwnie zwolennikami Proudhona, ktrego gwna idea brzmiaa nastpujco: usunicie istniejcego buruazyjnego aparatu pastwowego i zastpienie go robotniczymi organizacjami zwizkw zawodowych, ktre bd regulowa i organizowa wszystkie sprawy niezbdne dla spoeczestwa. To robotnicy maj organizowa produkcj rodkw do ycia, uczciw i bezstronn wymian wszystkich produktw pracy ludzkiej, ich dystrybucj i konsumpcj. A gdy to uczyni, przekonamy si, e ju niewiele zostaje do zrobienia przez pastwo. Wyprodukowanie wszystkiego co trzeba, bardziej rwnowana wymiana i konsumpcja produktw - to problemy, ktre mog rozwiza jedynie robotnicy. Jeli oni mog uczyni to wszystko - to co jeszcze pozostaje do zrobienia przez istniejce rzdy i ich hierarchie oficjeli? Nic, czego robotnicy nie mog sami zorganizowa. Ale pord francuskich zaoycieli Midzynarodwki byli te ci, ktrzy walczyli za Republik i za Komun. Utrzymywali, e nie powinno si ignorowa dziaalnoci politycznej i e dla proletariuszy nie jest obojtne, czy yj w monarchii, republice, czy komunie. Wiedzieli z wasnego dowiadczenia, e triumf konserwatystw lub imperialistw oznacza represje we wszystkich kierunkach i olbrzymie osabienie siy walki robotnikw z agresywn polityk kapitalistw. Nie byli obojtni na polityk, ale nie postrzegali jej jako instrumentu sucego do wyzwolenia klasy pracujcej w procesie agitacji lub sukcesu wyborczego, czy caego koowrotka partii politycznych. W zgodzie z tym francuscy, hiszpascy i woscy robotnicy zgodzili si doczy do statutu Midzynarodwki nastpujce sowa: Kada dziaalno polityczna musi by wtrna wobec gospodarczej. Pomidzy brytyjskimi robotnikami bya pewna liczba czartystw, ktrzy popierali walk polityczn. A Niemcy w przeciwiestwie do Francuzw, nie dowiadczyli dwch republik. Wierzyli w przyszy parlament Rzeszy Niemieckiej. Nawet Lasalle - jak obecnie wiadomo pokada nadzieje w socjalistycznym cesarzu zjednoczonych Niemiec, ktre widzia u zarania. Z tych przyczyn ani Brytyjczycy ani Niemcy nie chcieli zaniecha dziaa parlamentarnych, w ktre wci wierzyli, i w angielskich i niemieckich tekstach tych samych statutw dodano: Jako rodek dziaania, kada dziaalno polityczna musi by wtrna wobec gospodarczej. Tak wskrzeszono star ide zaufania do buruazyjnego parlamentu. Po zwycistwie Niemiec nad Francj w wojnie 1870-71 i zamordowaniu 35.000 proletariuszy, mietanki francuskiej klasy pracujcej, przez armie buruazyjne po upadku Komuny, i kiedy IWA zostaa zakazana we Francji, Marks, Engels i ich zwolennicy prbowali przywrci polityczn dziaalno na ono Midzynarodwki - w formie kandydatur robotniczych. W wyniku tego powsta rozam w Midzynarodwce,

ktra do tej pory wzbudzaa wielkie nadzieje wrd proletariuszy i powodowaa taki strach wrd bogatych. Federacje krajw aciskich - Wochy, Hiszpania, Jura i Wschodnia Belgia plus maa grupa uciekinierw z Francji - odrzuciy nowy kurs. Utworzyy swoje wasne oddzielne zwizki i od tego czasu podaj w stron rewolucyjnego Syndykalizmu i Anarchizmu, natomiast Niemcy poszy w kierunku rozwoju Partii Socjaldemokratycznej, zwaszcza po wprowadzeniu przez Bismarcka powszechnego prawa do gosowania po wygraniu wojny o wieo powsta Rzesz Niemieck. Od czasu podziau w Midzynarodwce mino 40 lat i moemy ju osdzi rezultaty. Omwimy jeszcze rzecz bardziej szczegowo, ale ju teraz moemy stwierdzi cakowity brak powodzenia u tych, ktrzy pokadali wiar w to, co nazwali podbojem wadzy politycznej wewntrz istniejcych buruazyjnych pastw. Zamiast - jak wierzyli - podbija pastwo, sami zostali przez nie podbici. S jego narzdziami, pomagajcymi utrzyma wadz klasy grnej i redniej nad robotnikami. S lojalnymi narzdziami w rkach Kocioa, Pastwa, Kapitau i gospodarki monopolistycznej. Ale w caej Europie i Ameryce widzimy nowy ruch wrd mas, now si w ruchu robotniczym, ktra zwraca si ku starym zasadom Midzynarodwki - akcji bezporedniej i bezporedniej walki z kapitaem, i robotnicy zdaj sobie spraw e oni sami a nie parlament, musz siebie wyzwoli. Oczywicie, to wci nie jest Anarchizm. Idziemy dalej. Utrzymujemy, e robotnicy osign wyzwolenie tylko wtedy, gdy pozbd si postrzegania przez perspektyw centralizacji i hierarchii oraz oszustwa oficjeli pastwowych, ktrzy utrzymuj prawo i porzdek - prawo stworzone przez bogatych przeciwko biednym, a porzdek oznaczajcy podporzdkowanie biednych bogatym. Pki nie pozbdziemy si tych fantazji i zudze, nie osigniemy emancypacji robotnikw. Ale podczas tych 40 lat anarchici wsplnie z robotnikami, ktrzy wzili swoje wyzwolenie we wasne rce, uywajc Akcji Bezporedniej jako rodka wstpnego do ostatecznej bitwy wyzyskiwanej klasy pracujcej przeciwko - po dzi dzie - triumfujcym kapitalistom, walczyli z tymi, ktrzy zabawiali pracownikw bezowocnymi kampaniami wyborczymi. Cay ten czas byli aktywni pord mas pracujcych majc na celu ich przebudzenie, by wypracoway zasady przejcia dokw, fabryk, kolei, kopal, pl i magazynw przez zwizki, by pracoway one nie na rzecz garstki kapitalistw ale na rzecz caego spoeczestwa. Pokazano jak w Anglii w latach 1820-30 i we Francji, po nieudanej rewolucji w 1848 roku, wysiki znacznej czci robotnikw skierowane byy na walk z Kapitaem przy uyciu Akcji Bezporedniej i tworzenie koniecznych do tego organizacji robotniczych. Pokazano te, jak w latach 1866-70, ta idea bya najwaniejsz wieo powstaej IWA, ale take jak - po przegranej Francji z Niemcami w 1871 i upadku Komuny Paryskiej, elementy polityczne wziy w Midzynarodwce gr nad rewolucyjnymi i czasowo stay si w ruchu robotniczym czynnikiem decydujcym. Od tego czasu oba prdy rozwiny si w kierunku wytyczonym przez ich programy. Partie robotnicze powstay we wszystkich pastwach konstytucyjnych i zrobiy wszystko, by jak najszybciej pomnoy liczb swoich parlamentarzystw. Od samego pocztku mona byo dostrzec jak w miar, jak parlamentarzyci uganiali si za gosami wyborcw, program gospodarczy stawa si coraz mniej wany, w kocu redukowa si on do kilku nieznacznych ogranicze w prawach pracodawcw, dawa systemowi kapitalistycznemu now si i pomaga przeduy stary porzdek. W ten sposb politycy socjalistyczni, ktrzy walczyli o gosy z reprezentantami radykalizmu buruazyjnego pomogli, zapewne wbrew intencjom, utorowa drog do zwyciskiej reakcji w Europie. Caa ich ideologia goszona wrd mas koncentrowaa si na tym jednym celu. Byli przekonanymi zwolennikami pastwowego centralizmu, przeciwstawiali si lokalnej autonomii i niezalenoci maych narodw i wprowadzili ca historiozofi dla poparcia ich konkluzji. Wylali kube zimnej wody na nadzieje mas pracujcych goszc, e w imi materializmu historycznego niemoliwa bdzie zmiana w kierunku socjalizmu, jeli nie zmniejszy si liczba kapitalistw - na drodze wzajemnej konkurencji. Cakowicie poza ich obserwacjami lea fakt oczywisty we wszystkich dzisiejszych uprzemysowionych krajach: e brytyjscy, francuscy, belgijscy i inni kapitalici, z atwoci eksploatujcy kraje, ktre nie maj rozwinitego przemysu, kontroluj klas pracujc we wschodniej Europie, Azji i Afryce, liczc setki milionw. Wynika z tego, e liczba ludzi w wiodcych krajach Europy, ktrzy yj z pracy innych, wcale si stopniowo nie zmniejsza. Wrcz przeciwnie, zwiksza si ze sta i alarmujc prdkoci. Ze wzrostem tej liczby, ronie te liczba ludzi zainteresowanych kapitulacj systemu kapitalistycznego. Wreszcie ci, ktrzy najgoniej mwi o potrzebie agitacji politycznej dla zdobycia wadzy, gwatownie przeciwstawiaj si czemukolwiek, co mogoby zmniejszy ich szans zdobycia wadzy. Kady, kto odway si na krytyk ich poczyna parlamentarnych, by wydalony z midzynarodowych kongresw socjalistycznych. Nie pochwalali oni strajkw, a pniej, gdy idea Strajku Generalnego przenikna i ich kongresy, zwalczali j zaciekle przy uyciu wszelkich rodkw. Tak taktyk prowadzono przez pene 40 lat, ale dopiero teraz wszyscy maj ju jasno, e robotnicy w caej Europie maj ju do. Wielu robotnikw odrzucio ju j z obrzydzeniem. Jest to powd, dla ktrego tak duo dzi mwi si o Syndykalizmie. Jednake przez owe 40 lat rozwin si i drugi nurt, bronicy bezporedniej walki z Kapitaem, rozwin si pomimo przeladowa rzdowych i denuncji ze strony kapitalistycznych politykw. Ciekawie byoby naszkicowa stay rozwj tego prdu i przeanalizowa jego mylowe i personalne koneksje z partiami socjaldemokratycznymi, jak i z anarchistami. Ale nie czas jeszcze na publikacj takiej pracy, a w tych okolicznociach moe nawet lepiej, e nie zostaa jeszcze napisana. Uwag zwrcilibymy na wpyw osobowoci oraz wpyw wanych prdw wspczesnej myli, jak i wzrost wiary w siebie u robotnikw Ameryki i Europy, zyskany niezalenie od liderw politycznych, na ktrych trzeba by zwrci szczegln uwag podczas pisania historii Syndykalizmu. Wszystko co moemy teraz powiedzie, to nagie fakty: e cakowicie niezalene od nauczania socjalistw, gdy masy pracujce zebray si w centrach przemysowych, kontynuoway stare tradycje zrzeszenia si w organizacje zwizkowe, zarwno jawnie i tajnie, oraz wzrastay w si, by pohamowa rosnc arogancj i wyzysk pracodawcw. W tym samym czasie, zdajc sobie spraw z gwnej walki bdcej prawdziwym celem ycia cywilizowanych narodw od czasu rewolucji francuskiej, ich tendencje antykapitalistyczne staway si coraz wyraniejsze i pewniejsze. Przez ostatnie 40 lat, w ktrych politycy wielu krajw uyli wszelkich moliwych rodkw by powstrzyma robotnikw od buntu i stumi wszelkie zagraajce tendencje, widzielimy, e bunty robotnicze rozszerzay si dalej, staway si coraz potniejsze, a cele robotnikw byy wyraane coraz janiej. Straciy te one charakter aktw rozpaczy - gdy mielimy kontakt z robotnikami, coraz czciej syszelimy przewaajc opini, ktr mona streci sowami: Usucie si panowie od przemysu! Jeli nie potraficie tak prowadzi interesw, bymy i my mogli w nich godnie i bezpiecznie y, to do diaba z wami! Precz, jeli jestecie tak krtkowzroczni i niezdolni do porozumienia si midzy sob na temat nowego zwrotu w produkcji, ktry ma przynie Wam najwikszy byskawiczny dochd, e musicie tylko atakowa nie patrzc na szkodliwo czy uyteczno swoich produktw! Precz, jeli nie potraficie budowa swoich bogactw inaczej ni szykujc nieskoczone wojny, marnujc trzeci cz wszystkich towarw produkowanych przez kady nard na zbrojenia, przydatne tylko po to, by rabowa innych zodziejw! Precz - jeli z wszystkich odkry wspczesnej nauki nie nauczylicie si powiksza swoich bogactw inaczej ni z ndzy, na ktr skazujecie trzeci cz populacji naszych bogatych krajw! Precz - jeli jest to jedyny sposb, w jaki potraficie prowadzi przemys i handel! My, robotnicy, wiemy lepiej jak organizowa produkcj, musimy jednak najpierw wykorzeni t kapitalistyczn zaraz!. Byy to pogldy wywalczone i dyskutowane w domowych gospodarstwach robotniczych caego cywilizowanego wiata: dostarczay yzny grunt dla olbrzymich buntw robotniczych, rok po roku obserwowanych w Europie i USA, w postaci strajkw dokerw, kolejarzy, grnikw, mynarzy, etc., a wreszcie przyjy posta Strajku Generalnego, o sile porwnywalnej z si cyklu natury, przy ktrej debaty parlamentarne zdaj si by dziecinn zabaw. Gdy Niemcy witowali czerwonymi flagami i pochodniami sukces wyborczy, dowiadczone narody zachodu po cichu wziy si do pracy

nad zadaniem znacznie powaniejszym: wewntrznej organizacji robotnikw. Byy one o wiele bardziej znaczcej natury. Ludzie ci pytali si: Jaki bdzie wynik nieuchronnego wiatowego konfliktu Kapitau i Robotnikw?, Jakie nowe formy ycia przemysowego i organizacji spoecznej stworzy ten konflikt?. Jest to prawdziwe pochodzenie ruchu syndykalistycznego, ktre dzisiejsi ignoranccy politycy odkrywaj jako co nowego. Dla nas, anarchistw, ten ruch nie jest niczym nowym. Rozpoznalimy trendy syndykalistyczne w programie IWA. Bronilimy ich przed atakami ze strony niemieckich rewolucyjnych politykw upatrujcych w tym ruchu przeszkod do zdobycia wadzy. Doradzilimy robotnikom wszystkich krajw pody za przykadem Hiszpanw, ktrzy utrzymywali cisy kontakt ich zwizkw zawodowych z sekcjami Midzynarodwki. Od tamtej pory obserwowalimy wszystkie fazy ruchu robotniczego z zaciekawieniem: wiemy, e jakkolwiek wyglda bd ryche starcia midzy klas pracujc i kapitaem, to ruch syndykalistyczny otworzy oczy spoeczestwa na zadania stojce przed producentami wszelkich bogactw. Jest to jedyny ruch, ktry moe pokaza ludziom mylcym wyjcie z matni, ktr naszym pokoleniom szykuje rozwj kapitalizmu. Nie trzeba dodawa, e anarchici nigdy nie wyobraali sobie, e to oni pozwolili ruchowi syndykalistycznemu zrozumie swoje zadania odnonie reorganizacji spoeczestwa. Nigdy nie gosili absurdw, e s liderami wielkiego ruchu intelektualnego wiodcego ludzko w kierunku postpowej ewolucji. Ale twierdzimy, e od samego pocztku susznie rozpoznalimy ogromne znaczenie idei, ktre dzi tworz gwne cele syndykalizmu, w Wielkiej Brytanii rozwinite przez Godwina, Hodgkina, Greya i ich nastpcw, a we Francji przez Proudhona: robotnicza organizacja produkcji, dystrybucji i wymiany musi zaj miejsce obecnego kapitalistycznego wyzysku w ramach pastwa. I jest obowizkiem organizacji robotniczych wypracowa now form spoeczestwa. Nie wymylilimy adnej z tych idei - ani my, ani nikt inny. Samo ycie podyktowao je cywilizacji XIX-wiecznej. Naszym obowizkiem jest wcieli je w ycie. Ale jestemy dumni, e rozumielimy je i bronilimy ich w mrocznych czasach, gdy politycy socjaldemokratyczni i pseudofilozofowie usiowali je podepta i jestemy dumni, e szczerze przy nich obstajemy tak wtedy jak i dzi.

Red Rat
http://red-rat.w.interia.pl 1czartyzm hist. pierwszy masowy ruch polityczny robotnikw angielskich w latach 1836-1854, dajcy demokratycznych reform politycznych

(np. powszechnego prawa wyborczego dla mczyzn) i poprawy bytu robotnikw. <od ang. charter karta>