Vous êtes sur la page 1sur 27

Chuyn nghin cu kinh t t nhn

Khu vc kinh tt nh n mi ni ln v s nghi cng nghi ho p p Vi Nam t


Do James Riedel v Tr n S. Ch ng James Riedel Associates, Inc.

Son tho cho cc nh ti tr d n:

Ch ng tr pht tri d n M Kng nh n T chc Ti ch Quc t nh Vn phng Th ng mi v Cng nghi Vi Nam p t Cng ty Nissho Iwai Cng ty D u la Mobi Qu ti tr Chu

Thng T nm 1997

Mc lc L cm n.................................................................................................................. 3 i Khu vc kinh t t nh n mi ni ln v s nghi cng nghi ha Vi Nam .. 5 p p t I. T quan trng ca cc doanh nghi t nh n va v nh............................... 7 m p a. Y u cu cp bch v mt nn cng nghi p ha h xut khu................. 7 nh ng b. S th h ca mt nn cng nghi p ha h xut khu ch p nh ng v Vi t Nam.................................................................................................... 8 i i c. Vai tr ca cc doanh nghi p t nhn va v nh.............................................. 12 II- Qui m v c cu ca Khu vc Kinh t T nh n Vi Nam ......................... 15 t III- Nhng vn cc cng ty t nh n ang phi i mt ................................... 20 a. T dng, t dng v t dng....................................................................... 20 n n n b. Quyn s hu v Quyn s dng t................................................................. 21 c. H th thu ................................................................................................... 22 ng d. C ch th ng mi ........................................................................................... 23 e. T hnh ch quan li u.................................................................................... 23 nh IV. K lun v ki ngh....................................................................................... 25 t n

Li cm n
Chng ti rt bit n mi s ng h v gip qu bu cho d n ny. Tr c tin chng ti xin cm n ngi Bruce Corner (Merill Lynch, Newyork) cng vi ngi Jonathan Stromseth ( i hc Columbia) xut thc hi d n. D n cng khng n thc hi c nu thiu s khuyn kh v ng h ca ngi on Duy Thnh, Ch n ch t phng Th ng mi v Cng nghi Vi Nam v ng Nguy Thi c vn cao cp ch p t n u, ca Vn phng Ch ph. nh Chng ti cng rt bit n cc nh ti tr v xin gi li cm n trn trng ti ng Darrell Mc. Kenna v ng L Ngc Quang, vn phng Mobil Oil cng ton th nhn vin vn phng Mobil Oil H Ni; ng Hayami (Cu Ch t ng Itoh (Tng Gim ch), c ti Thnh ph H ChMinh) v ng Deguchi ( i di ti Washington) ca cng ty n Nissho Iwai; ng Harold Rosen, ng Timothy Krause, ng Thomas Davenport, ng Micheal Edberg v ng Peter Wogart ca Cng ty ti ch quc t; v ng Stephen nh Parker, chuyn vin kinh t cao cp ca Qu ti tr chu . Trong qu tr thc hi d n chng ti hn hnh c phi hp ch t ch vi nh n cc cn b y nng lc ca Phng Th ng mi v Cng nghi Vi Nam. Chng ti p t c bi bit n ng V Tin Lc, Tng th k nhi t dnh thi gian gip t , t nh chng ti. Chng ti cng nhn c s hp tc gip ca cc ng Nguy Vn Vi n t v Tr Ngc Huy Vn phng H Ni, ca b Bi ThXun H ng, Tin s Tr n c nh Th v ng Mai Em chi nhnh ca Phng Th ng mi v Cng nghi Vi Nam ti nh p t Thnh ph H ChMinh. Chng ti cng nhn c kin ng gp c gi trca Gio s Cao C Bi v o Vn H ng tr ng i hc Kinh t Quc dn. Cui cng, chng ti xin cm n cc ch doanh nghi v gim c cc cng ty t p nhn Vi Nam dnh thi gian qubu gii thi cho chng ti nhng kinh nghi t u m ca h khi tr thnh nhng doanh nghi mi trong thnh ph n kinh t t nhn mi ni p ln Vi Nam. t

Li gii thi u
Cc ngnh cng nghi p nh s dng nhiu lao ng ch l l th so snh ca nh i Vi t Nam. V l th ny, rt nhiu n ng thu nhng thnh tu rc r i i c c v to n n ci g l iu k di u ng . n tip nhng thnh cng ca cc i i n khc trong khu vc, qu tr cng nghi p ha nhanh chng Vi t Nam cn phi c nh i theo h m hay h xut khu. V cng nh trong tr h ca cc ng nh ng ng p n thnh cng v nn kinh t h xut khu ng , k c nhng n c i nh ng c i theo h t t ng tri ng nhau nh Trung Qu v i Loan, thkh doanh nghi p c c i gi vtrch ch cho s nghi p pht trin ca Vi t Nam s l cc doanh nghi p va v t nh. Nh chung, cc doanh nghi p h gia hi n ang chim phn ng trong n nh khu vc t nhn ca Vi t Nam v n cn qu nh b, qu yu c th cnh tranh t tr n th tr th gi Cn cc doanh nghi p Nh n th li t ra qu c ng c ng i. c nhc v km hi u qu c th bt k v t gia tng mnh m ca cc nhu p c i c cu tr n th gi Nhiu kinh nghim minh ch ng rng ch cc doanh nghi p t i. nh nhn va v nh- nhng doanh nghi p c quy m l c th hot ng mt cch n c hi u qu song cng nh bin chuyn mt cch linh hot- ch l chic ch nh a kha thc hi n thnh cng s nghi p cng nghi p ha h xut khu mt nh ng cch nhanh chng. T nay nu nh qu tr t nhn ha trin khai rng khp trong ngnh i nh c nng nghi p v d v ca Vi t Nam th trong ngnh sn xut cc doanh nghi p t ch nhn v n ch ng gp mt phn rt khi m t c v sn l cng nh lc l lao n ng ng ng. Tuy vy qua bo co ny c th thy r rng cn phi coi cc doanh nghi p sn xut t nhn ca Vi t Nam nh nhng ht gi c th v n l n mnh m v tr thnh ng nhn t pht trin c bn cho mt khu vc t nhn l mnh. Mc d mi tr kinh n ng doanh cn ch a thun l nh ng cc doanh nghi p non tr m n i l n v n ch ng t i i t nng ng v kh nng sinh l ca m Khng ai c th nghi ng v iu c nh i nh. ny. Da tr n vi c nh gi cc ti li u th cp v cc cuc phng vn su v khong i 50 cng ty t nhn trong m h nm 1996, Cng ty James Riedel thay mt cho a Ch ng tr pht trin d n M kng (MPDF) son tho bo co ny. L ni quy t nh ca nhiu nh ti trv do Cng ty ti ch qu t qun l, Ch ng tr pht trin d nh c nh n M kng ra nhm thc y s pht trin ca khu vc t nhn ba n Vi t i c Nam, Lo v Campuchia.

Khu vc kinh t t nhn m i ni ln v s nghi p cng nghi p ha Vi t Nam


Vi t Nam ang trong giai on chuyn tip t nn kinh t k hoch tp trung sang nn kinh t thtr v vai tr ch o thuc v Nh n Ni chung, nn kinh t ng i c. khng khc gso v ci g l nn kinh t thtr trong thnh phn kinh t Nh i i ng n phi gi vtr u th so v thnh phn kinh t t nhn. iu ny ang th c i c hi n r nht trong cc ngnh cng nghi p Vi t Nam ni thnh phn kinh t Nh n c d n u. Nu nh lnh vc nng nghi p ch yu thuc v t nhn v trong cc ngnh d v, cc doanh nghi p t nhn chim t 53% trgi gia tng v con s ny v n ch i ang l dn l n thng li trong cng nghi p, cc doanh nghi p ngoi qu doanh n c c ch ng gp 27% trgi gia tng; hn na theo cc s li u th k ch th c, t l ng nh ny ang gim. (Xem h 1). nh

H 1 nh

Thphn v gi trgia tng cng nghi p ca cc doanh nghi p ngoi qu doanh c

36 35 34 33 32 31 30 29 28 27 26 90 91 92 93 94 95
Ngu Ngn hng Th gi 1996 n: i, World Bank, 1996
T l thp v xu h gim r r t ca thnh phn kinh t t nhn trong cng ng nghi p l mt vn cn c bi t quan tm khi nh gi trin v pht trin kinh c ng t Vi t Nam. t m c tng tr ng cao Vi t Nam phi cng nghi p ha, v thc hi n hi u qu cng cuc , Vi t Nam phi khai thc l th cnh tranh trong cc ngnh i sn xut cng nghi p nh s dng nhiu lao ng. iu c ngha rng cng nghi p
5

ha, nu thnh cng, r rng phi h t xut khu nh mt giai on ca qu tr ng i nh cng nghi p ha thnh cng ti mt s n ng . nhng n ng thnh c c cng v cng nghi p ha h xut khu th h th c ch yu ca cc doanh i nh ng nh nghi p l cc cng ty t nhn va v nh, bt k qu gia l x hi ch ngha (nh c Trung Qu ni m cc cng ty t nhn g l cc doanh nghi p thtrn v lng c, c i x ) hay t bn ch ngha (nh i Loan). Vi t Nam c iu ki n lp li nhng thnh cng ca cc n ng v c ng Nam i theo chin l cng nghi p ha h xut khu. Vi t Nam c c nh ng nhng tin sn c v ngu lc, Ch ph v ang xy dng phm vi rng n nh khung ch sch cn thit thc hi n chin l ny. iu duy nht d nh ang nh c ng thiu Vi t Nam l thiu cc cng ty t nhn- thnh phn ch yu ca qu tr cng nh nghi p ha h xut khu m qu gia khc. nh ng i c Mc d thc t hi n v n c cc doanh nghi p t nhn trong ngnh cng nghi p Vi t Nam nh ng s l v ng gp ca h ng t trong sn l cng nh trong t ng s ng lao ng cn qu nh b so v cc doanh nghi p Nh n Tuy nhi n iu ng l u i c. l hu ht cc doanh nghi p t nhn Vi t Nam u c th gian hot ng ch a t 5 i i nm, v c l ch l vn th gian hv n t ch ng cn c ca m Do , i i nh. vn mu ch l li u nhng ht gi ca khu vc kinh t t nhn c nui t ng c d t v li u mi tr kinh doanh Vi t Nam c to iu ki n pht trin nhanh ng t ng chng cho thnh phn kinh t t nhn trong sn xut cng nghi p hay khng. y l vn ch s cp t trong nghi n c u ny da tr n c s t ng nh c i h nh gi cc s li u th k v ti li u thu thp cng nh kt qu phng vn p, ng c trc tip ca cc tc gi v khong 50 cng ty t nhn Vi t Nam trong m h nm i a 1996. V mt s ldo a ra d y, chng ti cho rng cc s li u th k i c i ng ch th c v nhiu ti li u nghi n c u hi n c v cc doanh nghi p t nhn ch a phn nh nh ch xc nhng kt qu m ht hoc nhng trin v ca htrong sn nh c ng xut cng nghi p. Trong khi cc doanh nghi p t nhn Vi t Nam, theo quan im ca chng ti, l mnh hn so v nhn chung, h i nh phi mt v nhng kh khn v mc to i i ng l ch yu l do cc ch sch v quy ca Ch ph. Do , trong phn kt n, nh nh nh lun ca nghi n c u ny, chng ti a ra mt s kin nghcho ci cch ch sch cn nh thit to ra mi tr thun l hn cho vi c pht trin thnh phn kinh t t nhn ng i trong sn xut cng nghi p.

I- T m quan trng ca c c doanh nghi p t nhn va v nh


Vai tr thit yu ca cc doanh nghi p t nhn va v nh v pht trin kinh i i t Vi t Nam nh gi da tr n ba kt lun c bn kim nghim bng nhng c c c s thc t. l: a. Cng nghi p ha h xut khu l chin l kh thi duy nht pht nh ng c trin nhanh kinh t Vi t Nam . b. Vi t Nam p ng nhng iu ki n ti n quyt v ngu lc sn c v khung n ch sch cn thit cho vi c thc hi n chin l . nh c c. iu t cn thit d n n s thnh cng ca chin l cng nghi p ha i c nh h xut khu l s pht trin ca cc doanh nghi p t nhn va v nh nh ng mt h th c ch yu (nh ng khng phi duy nht) ca c cu t ch c trong nh lnh vc sn xut cng nghi p. a. Yu c cp bch v mt nn cng nghi ha h ng xut khu u p nh

Trong kho tng ti li u v pht trin kinh t hn 100 nm qua, khng c mt nhn t no c t thit thc v xuy n su qua m th i, m qu gia hn m nh t i i i c i quan h t ng h gia m ca th ng mi v tng tr ng kinh t. Nhn t ny khng phi lc no cng bit hay ch t v thc t hu ht cc n ang pht trin c i, c khi u cng cuc cng nghi p ha ca hbng vi c ng ca nn kinh t v th ng i mi qu t. Chin l sn xut thay th nhp khu, m thc t tt c cc n ang c c c pht trin (tr H Kng) s dng th k u ca cng nghi p ha da tr n 2 ng i lun im sai lm. Mt l h rng cng nghi p ha h xut khu s d n t cho nh ng i tht bi do cc n ang pht trin s khng th t thtr cho hng ha ca c m c ng m ti cc n pht trin. Lun im sai lm th hai cho rng cc n ang pht nh c c trin, bng cch ng ca nn kinh t v bo h sn xut trong n s c th t c, c qui m sn xut c hi u qu c v kinh t v v th gian (h thng qua lm) cu i c i c h s c cnh tranh trong cc ngnh cng nghi p m tr y h th. ng c c yu Kinh nghim t ly t cc n ang pht trin trong hn b thp k qua ch c n ch ng t sai lm ca c hai lun im tr n. Kinh nghim ca H Kng, Singapor, i ng Loan v Nam Triu Ti n, nhng n u ti n t b l suy ngh v p dng chin c i l cng nghi p ha h xut khu l bng ch ng h h cho s sai lm ca c nh ng ng n lun im bi quan v xut khu. Mc d vy t t ng bi quan v xut khu v n t ti i i n d dng lp lun sai lm v thnh phn v l l cho rng thnh cng ca nhng i i n i u kia (b con h ) s khng th lp li nhng n i sau do b c n c c n n lm b o ha thtr cc n pht trin bng cc sn phm cng nghi p c ng c c s dng nhiu lao ng. Tuy nhi n thnh ly cu c ny ca t t ng bi quan i ng
7

v xut khu v hon ton khi, tip theo thnh cng ca cc con h chu , mt i lot cc n ang pht trin khc k c Trung Qu v phn l cc qu gia ng c c n c Nam , p dng v thnh cng v chin l cng nghi p ha h xut khu i c nh ng trong thp k 80. Lun im th hai cho l qui m sn xut t hi u qu kinh t v vi c h thng qua lm s cho php cc n ang pht trin b qua quy lut v l th cnh c c i tranh v thay vo , u t ngu v i ca m vo cc ngnh cng nghi p c n n t nh hm l cng ngh v hm l v cao cng cho thy l sai lm v buc cc ng ng n n ny phi tr mt gi qu t. Tuy chin l sn xut thay th nhp khu to ra c c nhng khu cng nghi p l cc n ang pht trin rng l (nh Trung Qu Bran c n c, xin, n v Th Nh K) nh ng ni chung n gy ra nhng thi t hi to l d dng n i hi u qu kinh t thp v th i km v n l bt n v kinh t v m. ng i Nhng kinh nghim t cc ca cc n thc hi n cng nghi p ha ch c nh h xut khu c v hng lot kinh nghim ti u cc ca cc n theo chin l ng ng i c c sn xut thay th nhp khu, h ni buc nhiu n phi a ra nhng ch ng ng c tr ci cch kinh t l t nm 1985. Thc ra, ngoi v cn Sa-ha-ra chu Phi nh n ng cng c khng nhng cuc cch mng trong ci cch ch sch cc n ang t nh c pht trin khi cc n ny ln l n ph ng h thp nhng ro cn th ng mi v c t tin hnh ci cch theo h thtr ng ng. b. S th hp ca mt nn cng nghi ha h ng xut khu i vi ch p nh Vi Nam t Chin l cng nghi p ha h xut khu th h v Vi t Nam vhai c nh ng ch p i ldo: (1) khng c chin l thay th no khc mang li hi u qu t ng t, v (2) iu c ki n kinh t Vi t Nam cng gi v iu ki n tr y cc n thnh cng ng i c c v chin l h xut khu, v do cng h a h n nhng thnh cng cho Vi t i c nh ng Nam. Nhng n c bi t t t l thu nhp u ng cao m khng cn cng c c i nghi p ha l nhng n rt giu ti nguy n thi n nhi n, ch yu l du la. Khng c may, Vi t Nam li khng nm trong s . Vi t Nam cng c nhng khong sn c gi tr(ch yu l du m v kh v trong nhng nm gn y chng gp phn ng t) k vo gi trxut khu v t ng thu nhp ca t n song tr l du ca Vi t Nam c ng tr n u ng ch bng mt phn nh ca nhng n nh Malaysia hay Inn sia. i c Vi t Nam c gn 70.000 km2 t nng nghi p mu m hi n nay cung cp vi c , lm cho khong 80% dn s v vo nhng nm m c l ng thc d tha cho c a xut khu (ch yu l go). Tuy nhi n, v dn s l n t 75 tri u hi n nay, nng nghi p i i Vi t Nam gn t gi hn kh nng cung cp l ng thc cho t n Do trong i i c. t ng lai nng sut ngnh nng nghi p s phi tng l n. Chin l cng nghi p ha c h xut khu cng khng gii thot Vi t Nam khi s cn thit phi u t l nh ng n vo nng nghi p nng cao s c sn xut. Tuy vy, thm chv s u t l vo nng i n
8

nghi p, khu vc kinh t ny cng khng th to cng n vi c lm cho hng tri u ng ang sinh s v th m hng tri u con ng na s ra nng thn trong i ng i i nhng nm t nng cao nng sut lao ng thc s trong nng nghi p, cch duy i. nht l chuyn mt phn l lc l lao ng nng nghi p sang sn xut cng nghi p. n ng Cng nghi p ha, do l ch kha tng m c thu nhp u ng Vi t a i Nam mt cch lu di. Hn na, cng nghi p ha phi ph h v nhng l th cnh p i i tranh ca Vi t Nam v nh vy s phi pht trin nhng ngnh ngh theo h xut ng khu v c s dng nhiu lao ng. Nh thy trong bng 1, l th cnh tranh u c i ti n v tr n ht ca Vi t Nam l ngu nhn lc d do. Gi nh cc n khc n i ng c ng thnh cng v cng nghi p ha h xut khu, Vi t Nam l n c i nh ng c mt dn c cao v ti nguy n ngho nn v phn l dn c s nng thn. Hn i n ng na, nh bng 1 cho thy, v pht trin ngu lc lao ng, Vi t Nam t m c n c nh cc n ny khi hkhi u thnh cng v cng nghi p ha h xut c i nh ng khu. Bng 1 So snh cc ch s kinh t v x hi i Loan 30-35 nm tr c 300 629 24 63 30 30 Thi Lan 15-20 nm tr c 108 240 45 60 26 7 Trung Qu c 10-15 nm tr c 96 219 44 65 47 27 Vi t Nam hi n nay 195 934 21 67 42 16

Mt dn s (ng i/km2) Mt dn s s bng nng ng nghi p (ng i/km2) T l di n t t nng nghi p ch trong t ng di n t t ai (%) ch Tu i th trung b nh T l tr em h n cp hai so v c i s tr em trong tu i i h (%) c T l m ch (tr n t ng s ng i tr n 15 tu i) (%) Ngu Riedel, 1993 n:

Mt lnh vc m Vi t Nam khng so v cc n p dng cng nghi p c i c ha h xut khu l pht trin cng nghi p. Tr pht trin cng nghi p nh ng nh Vi t Nam hi n nay km xa so v cc n khc khi hchuyn t chin l sn xut i c c thay th nhp khu, h ni sang chin l xut khu, h ngoi. iu ny ng c ng c bng 2 minh h v cho thy sn l cc sn phm cng nghi p ch ca Vi t Nam a ng nh

ch bng khong 1/10 n1/20 so v i Loan hay Trung Qu khi hbt u chin i c l cng nghi p ha h xut khu. c nh ng Bng 2 Sn l sn phm/u ng ca mt s mt hng cng nghi p ng i Vi t Nam i Loan Trung Qu c (hi n nay) 1960 1980 Thp (kg) 1,5 28,3 37,8 -1 Cng c c kh(10 chic) 11,1 210,8 136,6 Phn ha h (kg) c 4,9 34,4 125,6 ng c i n (10-3 chic) 0,1 1,5 Khng c s li u Qut i n (10-3 chic) 2,8 18,5 7,4 Giy (kg) 1,2 7,5 Khng c s li u Vi bng (m) 4,7 16,0 7,6 Ngu Riedel, 1993, tr.410 n: Do cc c s cng nghi p Vi t Nam t ng nh, mt s ng c th cho i i rng nh phn l cc n khc Vi t Nam n n i theo ch sch h ni xy n c nh ng dng nn tng cng nghi p tr khi thc hi n chin l cng nghi p ha h c c nh ng xut khu. Nh ng s l mt sai lm l bi chin l cng nghi p ha h n c nh ng xut khu thnh cng cc n khc l do t mm do ca chin l ny v v c nh c vy n c kh nng ci to li cc c s cng nghi p km hi u qu, xy dng t c th ksn xut thay th hng nhp khu tr y. Nh chung bn cht ca chin l i c n c ny l s kt h nhn cng r, ch yu t nng thn v nguy n vt li u v my mc p i thit bphn l nhp khu. D gc ny, qui m t ng nh ca cc c s n c i i cng nghi p Vi t Nam, th l ca Nh n li l mt thun l hn l bt l bi ng c, i i, n gip gim b nhiu n lc cn thit (mc d khng mong mu t nhn ha t n) hoc ng ca cc xnghi p qu doanh khng c kh nng cnh tranh qu t. c c

10

H 2 nh

S n kinh t vm v c n i ng n sch nh

80 70 60 50 40 30 20 10 0 -10 -20 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996


Ngu T ng cc Th k ; Ngn hng Th gi 1996 n: ng i,

T l lm pht theo gi bn l

T ng cn ngn sch ch ph i nh

Vi t Nam khng ch c nhng iu ki n ti n quyt cho s thnh cng ca c chin l cng nghi p ha h xut khu v nhng ngu lc sn c m cn c c nh ng n v khun kh kinh t v m cn thit. thc hi n thnh cng chin l cng nghi p c ha h xut khu t thiu cn c ba iu ki n v kinh t v m: (1) s n nh ng i nh kinh t v m, (2) t l tit kim ni t l u t t ng cao v tng dn, v (3) a, i nu khng t do ha th ng mi nh H Kng v Singapor thcng phi m ca t ng do cho cc nh xut khu nhp nguy n vt li u v my mc thit b Nh h 2 cho . nh thy, mt trong nhng thnh cng ng k nht ca Vi t Nam l kh nng gim lm pht v gi n m c thp- y l bng ch ng cho cam kt ca Ch ph thc hi n nh ch sch ti ch khn kho. nh nh H 3 cho php nhn rng y u cu v t l tit kim ni v t l u t nh nh a cao (hoc nht l tng l n) t trong nhng nm 90. Thc t, nhng t l trong t c h 3 rt c th ch a phn nh m c tit kim v u t vt l tng ca c tit kim nh l n u t u nm trong khu vc t nhn, ni m cc hot ng kinh t khng c nh gi y . Cu c cn phi ghi nhn l Vi t Nam tin nhng b di i ng, c trong vi c gim b cc hng ro th ng mi, c bi t v cc nh xut khu, mc t i i d v n cn nhiu vi c phi lm gip nhng nh xut khu c th cnh tranh c tr n thtr th gi Vn ny s cp tr li trong bo co. ng i. c

11

H 3 nh T ng u t- ni v cc ngu v Tit kim ni a n n: a, u t- trc tip t n- ngoi (FDI) v cc khon tit kim c b n ngoi khc (% tr n GDP)

Tit kim ni a 30 25 20 15 10 5 1990 1991

FDI

Tit kim b n ngoi khc

1992

1993

1994

1995

Ngu Ngn hng Th gi 1996 n: i,


c. Vai tr ca cc doanh nghi t nh n va v nh p

C mt quan im trong kinh t h pht trin v trong mt s t ch c pht trin c qu t cho l nh ths p v do cc doanh nghi p v v nh n n khuyn c c kh Chng ti khng quan im . Chng ti ng h hi u qu ch khng phi ch. ng mt m h c th trong t ch c cng nghi p. Nu cc doanh nghi p l thuc s hu nh n, Nh n m t hi u qu th c cc doanh nghi p t ti. Thc t, trong c c n mt s ngnh cng nghi p nh thp v ha cht, r rng cc cng ty l hi u qu hn n cc cng ty nh. Thm chc mt s ngnh m s hu Nh n th h hn s hu c ch p t nhn, vd trong cc ngnh cng (i n, n kh l nhng ngnh c quyn ch c, t) t nhi n, nu t nhn qun l th nht cn phi c s can thi p st sao ca Nh nh n c. Tm quan tr ca cc doanh nghi p t nhn trong qu tr cng nghi p ha ng nh h xut khu c c s khng phi tr n lthuyt hay do h t t ng m cn c nh ng vo thc t rng h th c t ch c cng nghi p ny l thnh cng nht trong mt nn nh kinh t m, nhn lc d do v tin cng thp. Ni thnh cng nht theo ng ngha i en ca n t c l nu x h l cng bng, cc doanh nghi p t nhn s t t c i p , l thu h v cao hn cc doanh nghi p Nh n l hoc cc doanh nghi p gia i n c n nh. V th, cc doanh nghi p t nhn c th s dng t hn cc ngu u t hi n ang t n
12

khan him v n i l n nh mt h th c doanh nghi p ch yu trong cc ngnh sn xut nh h xut khu, s dng nhiu lao ng. nh ng Nhng bng ch ng v t u vi t ca cc doanh nghi p t nhn ti cc n d nh c tha lao ng c th thy bt k mt qu gia ng thnh cng trong s c c nghi p cng nghi p ha no. y chng ta c th a ra mt d n ch ng v i Loan, mt n thnh cng nht trong cc n ng v l mt trong nhng n rt c c c th h so snh v Vi t Nam bi v nh cc bng s li u tr n cho thy, Vi t Nam ch p i , c nhiu im t ng v i Loan cch y 35 n 40 nm. ng i Mt s gi nhau lm nhiu ng ngc nhi n l cc doanh nghi p Nh n ng i c chim a s trong sn xut cng nghi p i Loan cu nhng nm 50, nh Vi t i Nam hi n nay. Thc t, trgi gia tng thc (t bng USD) ca cc xnghi p sn xut nh qu doanh i Loan th k l hn ca cc xnghi p qu doanh Vi t Nam ngy c i n c nay. Tuy vy, nh thy trong h 4, ng gp ca cc doanh nghi p Nh n blu nh c m hon ton bi s tng tr ng ca kh t nhn sau khi chin l cng nghi p ha i c h xut khu thc hi n vo nhng nm 60. nh ng c H 4 nh Trgi gia tng thc t ca cc doanh nghi p t nhn v doanh nghi p nh n i Loan c (theo m c gi nm 1985, t la i Loan NT$)

Cc c im kinh t ca cc doanh nghi p cng nghi p i Loan theo cc h th c s hu minh h trong bng 3. n nm 1986 (th im iu tra s nh c a i li u), cc doanh nghi p t nhn chim t 85% gi trgia tng ngnh cng nghi p v s i lao ng, so v khong 35% vo nm 1960. Quy m trung b ca cc doanh nghi p i nh

13

t nhn i Loan vo khong 40 nhn cng, gn bng m c trung b ca cc cng ty nh t nhn trong ngnh cng nghi p Vi t Nam hi n nay. C th d nhn thy ti sao cc doanh nghi p t nhn va v nh li n i l n nh mt h th c doanh nghi p chim u th i Loan. l do cc doanh nghi p ny nh c t l thu h v b qun cao gp gn 3 ln so v cc doanh nghi p Nh n quy i n nh i c m l hn, c hm l v cao hn, v gp 2 ln cc doanh nghi p gia c quy n ng n nh m nh hn, v s lao ng cao hn. Trong mt nn kinh t m, d do lao ng v i nhn cng r th cc doanh nghi p t nhn chim u th v chng va nh hot ng mt cch linh hot th va l t hi u qu cao. V p ca chng ng i n khng phi quy m m kh nng sinh l V c kh nng sinh l n n cc doanh i. i nghi p khng cn Ch ph h tr hch cn c iu ki n cng bng thnh nh , cng. Bng 3 Cc c tr ng ca doanh nghi p sn xut i Loan phn theo h th c s hu (1986) nh Cng ty t nhn 57.477 2299 1013 2835 85,2 40,0 440,0 1233,0 2,8 Doanh nghi p gia nh 61.224 337 101 170 5,1 5,5 300,0 504,4 1,6 Cng ty qu c doanh 221 93 294 325 9,7 420,0 3161,2 3161,3 1,1

S doanh nghi p S lao ng (ngh ng n i) V c (tri u la i Loan) n nh Gi trgia tng (tri u la i Loan) T l ng gp vo t ng gi trgia tng (%) S lao ng trong m doanh nghi p i S v lao ng (ngh la i Loan) n/1 n Gi trgia tng/1 lao ng (ngh la i n Loan) T l gi trgia tng tr n t ng v (ln) n Riedel, 1997, tr.211

14

II- Qui m v c c ca Khu vc KINH T T u nhn Vi t Nam


nh gi ch xc qui m hoc c cu khu vc sn xut t nhn Vi t Nam l nh mt vi c ht s c kh khn. Nhng s li u th k bo co l n cc c quan c thm ng quyn rt thiu ch xc, tr by rc r v th khng ton di n. Nhng nh c nh i ng ph c tp hay gp phi l v: (1) s li u t ng h thng th ch c s li u th k p ng ng t ng h ca ngnh cng nghi p; hn na cch hiu v ngnh ny cng rt khc nhau, p mt s tr h t c cng nghi p khai khong, xy dng v d v cng cng, ng p nh ch trong nhng tr h khc li khng coi chng l cc ngnh cng nghi p; (2) phn ng p loi h th c s hu cc cng ty ngoi qu doanh ngha theo nhiu nh c c nh cch khc nhau, ngoi cng ty trch nhim hu hn v cng ty c phn i khi (nh ng khng phi m tr h c th cn t c h tc x , h gia khng ng k i ng p) nh p nh kinh doanh v doanh nghi p mt s hu; (3) phm vi ca s li u mt s s li u th ng k t ton tr n tt c cc cng ty nh ng mt s s li u khc li t theo c nh c nh ph ng php xc sut v th khng c g phn bi t hai loi s li u ny; (4) ng c hng trong kho v hng lun chuyn th kh c th xc l s li u ng nh c v gi trhng ha ti mt th im nht hay hng lun chuyn trong mt khong i nh th gian nht v (5) chu k cho thu thp s li u khng nht qun v nhau v i i nh; i khi khng th phn n i. nh Bt chp tt c nhng kh khn tr n, chng ta v n c mt b c tranh khi c qut v qui m v c cu khu vc kinh t t nhn Vi t Nam cho d cc chi tit cn rt m h B c tranh khi qut n gin l: cc cng ty t nhn v l ng lc thc y . n qu tr cng nghi p ha h xut khu i Loan v cc n ng Nam nh nh ng c khc, thtrong b cnh ca Vi t Nam l cc cng ty trch nhim hu hn v cng ty c i phn, hi n ch chim mt vtrrt nh trong sn xut cng nghi p ca t n nh ng c, t mt vtrnh b (gn nh s khng) n ang l mnh rt nhanh. Bng 4 cho thy, n t n th im ngy 1 thng 7 nm 1995, c khong hai ngn cng ty trch nhim nh i hu hn v cng ty c phn trong lnh vc sn xut cng nghi p. Ton b s cng ty ny ch gi khong 8% t ng s v ng k ca ngnh cng nghi p. Theo nh gi ca n chng ti, hi n nay khu vc t nhn s dng khong 12% s lao ng trong sn xut cng nghi p. Doanh nghi p mt s hu l h th c ph bin nht trong sn xut cng nh nghi p nh ng do qui m nh n n ch chim khong 3% t ng s v ng k v s lao n ng. S doanh nghi p gia v h tc x nhiu hn so v doanh nghi p mt s nh p i hu, vo khong 800.000 doanh nghi p, thu khong 2,5 tri u lao ng v ng gp t i 20% sn l cng nghi p. ng

15

Bng 4 Phn b cc doanh nghi p cng nghi p theo h th c S hu nh T n ngy 1 thng 7 nm 1995 nh DN mt Cng ty Cng ty DN s hu TNHH c phn gia nh Trong tt c cc ngnh cng nghi p 18.243 7.346 165 800.000 S l ng V (tri u VN) n ng 3.071 5.693 1.704 Khng c s li u Trong sn xut CN 5.030 1.735 41 400.000 S l ng V (tri u VN) n ng 758 1.628 183 Khng c s li u Ngu T ng Cc Th k , H ni n: ng Bng 5 cho thy s pht trin ca cc cng ty t nhn trong ngnh cng nghi p Vi t Nam. i l n t mt t tr rt nh gn nh bng khng vo nm 1991, cc cng ng ty t nhn pht trin rt nhanh chng. L do l ch ch n nm 1992 c s php l cho cc cng ty t nhn m h thnh c v vi c thng qua hin php m i c nh ng i i. Bng 5 S l v v ng k ca cc cng ty cng nghi p t nhn: 1991-1996 ng n 1991 S l ng cng ty Cng ty mt ch s hu Cng ty TNHH Cng ty C phn Vn (t ng VN) Cng ty mt s hu Cng ty TNHH Cng ty C phn Khng c s li u Khng c s li u Khng c s li u 930 1.490 310 1.351 2.723 850 2.090 3.882 1.071 2.500 4.237 1.244 3.000 7.300 2.500 76 43 3 3.126 1.170 65 8.690 3.389 106 14.165 5.310 134 18.243 7.346 165 21.000 8.900 190 1992 1993 1994 1995 1996

DN Nh n c 6.310 77.656 2.777 21.099

Ngu T ng cc Th k , H Ni n: ng Bng 6 biu th c cu sn l theo ngnh ca cc cng ty t nhn, doanh ng nghi p gia v cc doanh nghi p Nh n Ch bin l ng thc thc phm l loi nh c. h hot ng ch yu ca c ba h th c doanh nghi p ny, chim khong 44% t ng nh nh sn l cng nghi p (khng k ngnh i n v nng l ng ng). T tr l ca ngnh ng n ch bin l ng thc, thc phm phn nh m c thp km ca cng nghi p ha Vi t Nam. Bng 6 cn ch ra rng c doanh nghi p gia l n cc cng ty t nhn u tp nh trung ch yu trong mt s ngnh. Ngoi cng nghi p ch bin, ngnh vt li u xy t dng cng ng vai tr quan tr v cc h gia trong khi d t may (c v ng i i nh ng i

16

ch bin l ng thc thc phm) l lnh vc hot ng ch ca cc cng ty t nhn nh Vi t Nam.

17

Bng 6 C cu sn l cc ngnh sn xut cng nghi p ng theo h th c s hu nh Cng ty t nhn % 31,0 27,0 11,4 4,7 25,3 100,0 Doanh nghi p gia nh % 44,5 7,9 7,8 18,3 21,5 100,0 Doanh nghi p Nh n c % 29,9 8,1 0,9 7,4 53,7 100,0 T tr ca cc Cty t ng nhn trong t ng sn l % ng 3,7 12,4 15,5 2,4 2,2 4,0

L ng thc, thc phm D t may G /Sn phm g Vt li u xy dng Cc ngnh khc T ng s

Ngu T ng cc Th k , H Ni n: ng Cc s li u th k tr n cho d c phn lc hu v khng ch xc nh ng cng ng nh gip chng ta xc vai tr ca khu vc t nhn trong t ng lai. Con s th nh c ng a ra minh ch ng cho tm quan tr ca cc cng ty t nhn l t tr 60% c ng ng trong t ng sn phm qu ni (GDP) ca khu vc ny. Thc t, i hi ng ln th tm c xem xt vn Nh n cn lm g gim b i 20% t tr ca ch cc cng ty c t ng nh t nhn trong GDP. Tuy nhi n, H 5 cho ta thy r vi c a vn ny ra xem xt l sai nh lm vkhu vc t nhn, m Nh n mu cnh tranh trong vi c khai thc cc ngu lc, c n n ch yu li bao g cc nng trang gia v doanh ngi p gia m khng mt ch m nh nh nh ph no, k c ch ph n x hi ch ngha, mu khai thc. Cc cng ty t nhn, bao nh c n g cng ty trch nhim hu hn v cng ty c phn, chim mt phn rt nh b trong m nn kinh t v t tr khng qu 1% GDP, v vvy hkhng th l m e d v i ng i a i i cc doanh nghi p Nh n hay v cc mc ti u x hi ca Ch ph. Ng li, cc c i nh c mc ti u v tng tr ng, vi c lm v cng bng, thm ch c mc ti u duy tr cc doanh nghi p Nh n ph thuc vo thnh cng ca s nghi p cng nghi p ha v s vng c mnh ca cc cng ty t nhn.

18

H 5 nh Th o tm quan tr ca Khu vc T nhn c ng

10

20

30

40

50

60

Gi trgia tng ca cng ty t nhn trong GDP Gi trca kinh t nng trang gia v doanh nghi p gia trong GDP nh nh Gi trca khu vc ngoi qu doanh trong GDP c

19

III- Nh ng v c c cng ty t nhn ang n phi i mt


a. T dng, t dng v t dng n n n T ng bth M cp t vn m Vi t Nam phi mt trong qu i i i tr pht trin kinh t bng ba ch v v v v Cc cng ty va v nh ca Vi t nh n, n n. Nam cng c chung quan im ny; h rng nhng tr ngi l nht v s pht cho n i i trin ca hl t dng, t dng v t dng. Qua cc cuc phng vn gn y ca n n n chng ti v 50 cng ty trch nhim hu hn, cng ty c phn c th thy ch nhng i nh qui khng r rng v quyn s hu, nhng qui hn ch ca Nh n trong nh nh c xut nhp khu, h th thu bt h l v t hnh ch quan li u gy rt nhiu ng p nh kh khn cho hot ng kinh doanh v lm tng chi phca cc cng ty ny. Nh ng tt c nhng ng m chng ti phng vn u xp nhng vn tr n vo sau vn t i n dng m c th l thiu t dng. Kt qu t ng t cng thy trong tt c cc cuc n c iu tra khc v hot ng ca cc cng ty t nhn Vi t Nam. Cng gi nh cc d li u v qui m v c cu ca khu vc kinh t t nhn ng trong cng nghi p, cc s li u th k ch th c khng phn nh ch xc thc ng nh c nh t m cc cng ty va v nh gp phi trong vn ti ch S li u th k ch nh. ng nh th c (xem bng 7) cho thy khu vc ngoi qu doanh t m c tng tr ng c c rt l trong thphn t dng ni t 6% nm 1990 l n n khong 40% nm 1996. n n a, V con s 40%, t l t dng ca thnh phn kinh t t nhn trong t ng s v t i n n n dng trong n r rng thp hn t tr ca htrong GDP (khong 60%), tuy nhi n c ng vn bt b ng trong h th phn ph t dng ang c du hi u gim dn. nh ng i n Bng 7 T tr t dng ca khu vc kinh t ngoi qu doanh v cc cng ty t nhn ng n c trong trong t ng t dng trong n (%) n c

1990 Khu vc kinh t ngoi qu doanh c Cc cng ty t nhn 6,2

1991 7,2

1992 16,2 0,8

1993 28,4 3,8

1994 32,5 6,6

1995 38,5

1996 40,7

khng c khng c s li u s li u

khng c khng c s li u s li u

Ngu Ngn hng Th gi 1995, 1996 n: i, ng tic l nhng thay i t cc ny khng c hoc c rt tc dng thit ch t thc v kh cc cng ty t nhn. S d nh vy v hai l do: (1) cc cng ty t i i i nhn ch nhn mt phn nh trong t ng s v t dng trong n dnh cho khu c n n c vc kinh t t nhn (xem bng 7), v (2) gn nh ton b t dng phn b cho cc cng n ty t nhn u l t dng ngn hn, thng th t ba n su thng. Hn na, th n ng i
20

hn vay v c vai tr c bi t quan tr v cc cng ty t nhn, quan tr hn n ng i i ng nhiu so v cc nng trang gia v cc doanh nghi p gia v cc cng ty t i nh nh nhn l nhng cng ty s dng nhiu v v cc d n u t c th gian hon v lu n i n hn so v cc d n ca cc h gia trong tt c cc lnh vc nh cng nghi p, i nh th ng mi v nng nghi p. Phn l cc cng ty t nhn m chng ti phng vn u tng vay v ngn n n hng v th hn t ba n su thng lm v l u ng, ch c mt s rt vay i i n t c v trung v di hn u t vo ti sn c a phn cc cng ty u phi da n nh. hon ton vo ngu tin mt t c, l nhun gi li, vay hhng v vay trong th n i tr t dng khng ch th c u t . Chi phc hi ca vi c s dng tin mt v ng n nh chi phcho l i sut tr n thtr t dng khng ch th c nht cao gp nm ln l i ng n nh t sut tin gi ngn hng. Ch iu ny gy ra t trng v c km hi u qu ca nh nh ng hot ng ti ch v cn tr ng k cc cng ty t nhn u t vo lnh vc sn xut. nh Trong khi cc cng ty t nhn gn nh khng th tip cn v ngu t c i n n dng di hn ca h th ti ch ch th c trong n h cng kh c kh nng ng nh nh c, li tip cn v ngu t dng n ngoi. Lut ca Vi t Nam khng cho php ng c i n n c i n ngoi s hu c phn ca cc cng ty t nhn Vi t Nam. V cc qui v c c i nh ti ch v m c l i sut trn, vi c cho cc cng ty t nhn Vi t Nam vay trc tip s nh khng em li l nhun cho ng n ngoi v th gy ra nhiu ri ro. Ch v i i c ng nh vy, mc d c khong 12 qu u t n ngoi ang hot ng ti Vi t Nam nh ng ti c sn ca h trong nhng cng ty t nhn l rt Thm ch ngay c lnh vc cho thu ti t. , ch lnh vc c kh nng em li nhiu l cho cc cng ty t nhn hi n ang c nh, i ch nhu cu cp bch v my mc, thit bnhp khu, cho n nay v n ch a pht trin c v n v n ch a th ng vai tr quan tr chng no Ch ph ch a tip tc thc hi n ng nh cp php cho thu ti ch nh. b. Quyn s hu v Quyn s dng t Chng c gl ngc nhi n nu nh kh cc cng ty t nhn ca Vi t Nam i c nh gi l cn non n v c s php l bo v s hu t nhn va m qui t i c khi Qu hi thng qua Hin php nm 1992. Hn na, m i n nm 1994 c s nh c php l gii quyt tranh chp v quyn s hu, thng qua ta n dn s, ta n kinh t v cc trung tm tr ti phi ch ph khc, m h thnh. Khun kh php ng nh i c nh lut cho nn kinh t th tr t do v n ch a hon chnh v cn ci cch. c ng c bi t, cc vn bn php qui cho php Ch ph can thi p vo qu tr quyt ca nh nh nh cc cng ty t nhn, nht l quyt v u t v vi c p dng cc nguy n tc, cc nh bi n php khuyn kh khc nhau v cc loi h s hu cng cn tr ng k ch i i nh vi c h thnh v pht trin cc cng ty t nhn va v nh. nh Quyn s hu t ai lun l vn nan gii. Lut ca Vi t Nam ch quy nh quyn s dng nh ng khng cho php quyn s hu v hn ch nghi m ngt vi c
21

chuyn nh t. Hu qu l quyn s dng t th khng chuyn nh ng ng c ng cng khai, gi t thiu n d n n t trng u c v s dng t km hi u qu. nh, nh Tt nhi n trong mi tr nh vy, gp nhiu bt l hn c l cc cng ty m thnh ng i i lp hay ni mt cch ngn g ch l cc cng ty t nhn hot ng trong lnh vc n nh sn xut ca Vi t Nam. khc phc t trng cc doanh nghi p Nh n c u th n i tri so v cc nh c i cng ty t nhn trong vi c chim hu t ai, thng 2 nm 1995 Ch ph ban hnh nh Ngh qui tt c cc doanh nghi p thuc s hu Nh n hay t nhn u phi nh nh c thanh ton cho Ch ph tin thu t khng s dng cho mc nng nghi p, m nh ch h quyn s dng. Ngoi ra, Ngh cng qui r v t khng s dng c nh nh i i cho mc nng nghi p ch d gi tr tin thu t tr v tr gi ti sn ch c ng nm tr n mnh t lm ti sn th chp. Ngh ny c tc dng hon ton nh ng li so v mc ti u ban u vcc qui ny lm cho vi c chuyn nh c i nh ng quyn s dng t cng tr n n khng c cn c xc thc v lm trm tr hn vn ng cc cng ty t nhn s dng t v ti sn c tr n mnh t th chp vay v nh n t h th ngn hng. Hu qu cu c l y cc cng ty t nhn vo vtrbt l ng i ng i so v cc cng ty Nh n trong vi c ginh quyn s dng t v vay cc ngu t i c n n dng. c. Hthng thu Ng ta ni rng ci cht v thu l nhng th duy nht m chng ta bit chc i phi mt trong Cng nh khp m ni tr n th gi thu khng phi l th i i. i i, i m Vi t Nam. Tuy nhi n, nh chung gim cc cng ty t nhn khng c n c cho rng thu l tr ngi ch cho cng vi c kinh doanh. H l s np thu v nh xc nh phn l hcho rng m c thu hnp l t ng h l v cng bng, v trong rt n i p nhiu tr h ch cc doanh nghi p v c quan thu m phn v nhau xc ng p nh i m c thu. nh Vn t ti ca h th thu Vi t Nam v nhng nh h ng ca n n cc n ng cng ty va v nh khng phi l m c thu. M c thu Vi t Nam thc ra l t ng i thp so v ti u chun qu t. Vn l ch s bt h l ca h th thu v i c nh p ng cch qun l thu. S bt h l trong h th thu ca Vi t Nam l ch c qu p ng nhiu loi thu v cc m c thu khc nhau. Vd cc cng ty t nhn phi np 3 loi thu ch thu doanh thu, thu ti u th c bi t v thu l t c. V m mt loi thu, nh: i i i thu sut l khc nhau cho tng loi h kinh doanh, tng nhm mt hng: thu sut nh doanh thu t 0-40% v thu l t c t 25-45%. Do c nhiu loi thu v c nhiu m c i thu sut n n trong qun l h th thu, nhiu tr h cc nh ch c trch c th t ng ng p quyt iu ny buc cc doanh nghi p thc hi n ch nhiu h th s nh. ng sch k ton v ni chung l trnh cng khai h s ti ch ca h H qu l khng nh . nhng cng tc thu thu khng t kt qu, thiu cng bng m cn tc ng xu n cng tc k ton v l u tr h s ti ch mt trong nhng yu t quan tr xy nh, ng n n mt h th ti ch vng chc. ng nh
22

d.

C ch th ng mi Cng gi nh h th thu, cc cng ty va v nh khng coi c ch th ng ng ng

mi l mt cn tr l v cng vi c kinh doanh. T tng tr ng th ng mi n i i c hng nm l 30%, gp ba ln t tng GDP, ch ng t Vi t Nam c nn kinh t m. c Tuy nhi n mt lot cc bi n php hn ch th ng mi v n cn t ti v trong phn l n n cc tr h nhng hn ch ny ri vo cc cng ty va v nh. ng p, Mt qui phn bi t x r nt nht l phi c giy php ca Ch ph nh i nh cho kinh doanh xut nhp khu trc tip. nhn giy php kinh doanh do Th c T cp, cng ty phi c s v l u ng tr n 200.000 USD- y l mt cn tr ng n khng th v qua v nhiu cng ty t nhn. Do nhiu cng ty t nhn t c i i buc phi xut nhp khu thng qua cc cng ty th ng mi l ca Nh n v ph n c i y thc l 2% trgi giao d ch. Ngoi ph y thc tr cho cc cng ty kinh doanh xut nhp khu, nh nhp khu cn phi np thu nhp khu, m c thu v tng hng ha cng rt khc nhau, i i t 0-50% gi trhng ha v cc m c thu ny cng thay i hng qu ph h c p v s thay i trong cu ca t n nh l gii th ca cc c quan c thm i c, i ch quyn. Mc d thu nhp khu ca Vi t Nam v nguy n li u v my mc thit b i i t ng thp (d 20%), nh ng ch sch th ng mi ca Vi t Nam li th hi n r i i nh khuynh h bo h cng nghi p trong n tr s cnh tranh ca n ngoi. Tuy ng c c c nhi n, bng vi c np n xin gia nhp ASEAN, AFTA v WTO Ch ph t cam nh kt thc hi n c ch t do th ng mi- iu ki n tr yu thc hi n thnh cng ng chin l cng nghi p ha h xut khu. c nh ng e. Thnh ch quan liu nh Logic ca nn kinh t thtr l ng d tin ca m u t l ng ng i ng nh i s nh gi ch xc nht s thnh cng hay tht bi ca khon u t vnh u t s nh thu l nhun nu n thnh cng, s ch thua l nu n tht bi. Ch ph Vi t c i u nh Nam chp nhn nhng yu t cn thit cho mt nn kinh t thtr nh ng khng ng tin hon ton vo t logic ca n. Cc c nhn khng t do u t tin ca m nh c nh vo cc doanh nghi p h php, m u ti n phi Nh n cho php thnh lp, p c c gii th hay thay i giy php kinh doanh. v cc cng ty va v nh, qu tr i i nh ny l qu rc r i. Theo c ch hi n nay, mu bt u kinh doanh cn phi c giy php ca S n K hoch u t tnh/ thnh ph sau khi y ban Nhn dn tnh/ thnh ph c thng qua. Tr n c s nhng qui ca Nh n y ban nhn dn tng tnh/ thnh nh c, ph c th ha thnh nhng qui chi tit v cp php kinh doanh. Vd nh thnh nh

23

ph H ChMinh, mu thnh lp mt cng ty TNHH hoc mt cng ty c phn nh n u t phi: N u r mc ti u, phm vi hot ng v lnh vc kinh doanh; a ra y cc bng ch ng ch ng minh s v php (t 30.000 USD n n nh 100.000 USD); Cung cp cc c s xc nhn gim ng ch s hu c nng lc m c/ i nhim cng vi c. Ngoi ra, cc nh u t cn phi xut tr nhng giy t sau: nh n xin thnh lp doanh nghi p; bn k hoch kinh doanh; giy xc nhn lai l c ng; ch giy ch ng nhn ni c tr; l l t php; ch giy ch ng nhn s c khe; d tho iu l cng ty; ch ng nhn ca ngn hng v kh nng ti ch ca cng ty nh nghi n c u kh thi. Ngoi vi c ch t km v mt th gian (n 9 thng), th tc ny to cho cc u n i c quan ch c nng m cp ca Ch ph quyn quyt qu l Nhng quyn i nh nh n. hn ny rt d blm dng v thc t th xy ra nh vy. ng

24

IV. Kt lu v kin ngh n


Trong cuc tranh lun ang din ra v h pht trin kinh t Vi t Nam ng c nhiu kin nhm l n v vai tr ca thnh phn kinh t t nhn. Ch trong vng mt thp k, khu vc kinh t t nhn v n l n ng gp 60% t ng sn phm qu ni c (GDP), mt con s th k m t theo quan im c th bsuy din l ng bo ng ng y hoc ng li, c th cho rng l mt du hi u kh quan bi n l mt bng c c ch ng cho s chuyn i c cu kinh t theo h t bn ch ngha. Trong thc t, ng khng c cch nh gi no l hon ton ch xc vi b phn cc thnh phn kinh nh t t nhn l cc nng trang gia doanh nghi p gia v doanh nghi p mt s nh, nh hu. Cc cng ty t nhn, cc cng ty trch nhim hu hn v cng ty c phn, thnh phn duy nht c th b coi l t bn ch ngha hi n ch chim mt t tr qu nh ng trong nn kinh t- ch a y 1% GDP. Mc d ch chim mt t tr nh b trong nn kinh t nh ng ch cc cng ty ng nh t nhn li h a h n mt t ng lai xn ln cho s pht trin kinh t lu di ca Vi t Nam. iu ny ch c th t thng qua chin l cng nghi p ha h c c nh ng xut khu m s thnh cng ca chin l ny ph thuc rt nhiu vo s pht trin c nng ng ca khu vc kinh t t nhn, ch yu l cc cng ty va v nh. L do ch nh l ch cc doanh nghi p gia th c qui m qu nh c th cnh tranh tr n nh ng thtr th gi trong khi cc doanh nghi p Nh n li c qui m qu l v t ng i, c n ra qu c ng nhc c th t thnh cng trong mt th tr ton cu th c ng ng xuy n thay i. Trong mt qu gia ng dn, lc l lao ng d do v thc hi n c ng i chin l cng nghi p ha h xut khu, cc doanh nghi p hot ng c hi u c nh ng qu hn c s l cc cng ty va v nh bi chng c qui m l c th hot ng n mt cch c hi u qu v cng nh nng ng theo nhng bin i tr n thtr ng. Cc thng tin ng tin cy v khu vc kinh t t nhn Vi t Nam khng nhiu. Cc s li u th k cho thy c khong 5.000 cng ty trong lnh vc sn xut, ngoi ra ng khng cn mt s li u no khc. Nu c cc s li u b sung thchng cng khng hon ton ng tin cy. c th nm nhng im mnh v yu ca khu vc kinh t t c nhn ang pht trin Vi t Nam, chng ta phi t cc cng ty ny, gp g gim v i c t hiu su v h m ngay trong mi tr x hi v mi tr kinh doanh ca bn thn ng ng h y ch l ph ng php iu tra thc hi n cho bn bo co ny. Cc tc gi . nh c phi b ra 9 thng va qua lm quen v phng vn cc gim ca khong 50 c cng ty. Cc thng tin thu trong nhng cuc phng vn ny hon ton l t c nh nh, nh ng theo quan im ca chng ti iu ny khng vth m km gi tr . Nhng mm m cho mt kh cc cng ty t nhn gieo tr v khng ng i c ng cn nghi ng gna, nhng cng ty non tr m n i l n hot ng rt nng ng v c i hi u qu. Chng ta c th thy rng, nhng mt mnh ca cc cng ty t nhn m i
25

thnh lp Vi t Nam u xut pht t nhng ng ch v cc gim iu hnh, i c nhng ng m theo nh gi ca chng ti, l nhng nh doanh nghi p lun ly thnh i cng lm kim ch nam cho m hnh ng. Phn l cc nh doanh nghi p m b i n i c vo th ng tr m chng ti gp g u o to rt t Cc nh doanh nghi p ng c t. min Nam th c nhiu kinh nghim qun l trong khi cc nh doanh nghi p ng min Bc li c tr h vn cao hn, v phn l u o to cc n nh c n c c ng u tr k s . L k s , hth quan tm n cc kh cnh v sn xut nh ng a hn l quan tm n thtr v htha nhn rng ch l mt im yu m c ng nh th ngy cng mang t then ch D m ch thnh lp 4-5 nm v s v ban nh t. i c i n u rt khi m t trung b khong 20.000 USD, cc cng ty t nhn c t pht n, nh c trin nhanh chng v doanh thu trung b l t 1-6 tri u USD. Hrt lc quan khi i nh h t t ng lai. Phn l cc cng ty phng vn u c cc k hoch u t ng i n c pht trin rt chi tit v c th. Tuy nhi n, khng mt doanh nghi p no t ra tin t ng vo kh nng huy ng v cho cc khon u t di hn t thtr ti ch ch n ng nh nh th c trong t ng lai gn. V vth cng khng c gng ngc nhi n khi nhng gim ca cc cng ty c t nhn m n i Vi t Nam u m t vn ch ca hl v v v v Tt i nh n, n n. nhi n h tha nhn l nhiu vn v ch sch nh h th thu, quyn s hu v c nh ng ch th ng mi cng ang c nh h ng t s vn hnh h th ti ch i ng nh. S hot ng km hi u qu ca h th ti ch l mt gnh nng cho m loi ng nh i h doanh nghi p qu doanh v t nhn, l v nh. Tuy nhi n, n c bi t quan nh c n tr v cc cng ty t nhn m n i l n, cc cng ty ny khng gi cc doanh ng i i i ng nghi p Nh n ch chng khng th da vo Ch ph bo l nh vay ngn c nh c hng v khc cc doanh nghi p gia ch chng phi mt v nhng khon u nh i i t t ng l m th gian thu h v li t ng lu. Khng c kh nng tham gia i n i i n i vo thtr ti ch ch th c, cc cng ty ny bt buc phi vay v v l i sut ng nh nh n i rt cao tr n thtr khng ch th c hoc phi t ly cc khon tin tit kim c ng nh ch nhn tha m n nhu cu u t . Kt qu l rt nhiu nh doanh nghi p c tim nng v cc d n c th sinh l i bmt ht iu ki n u t , m iu ngha v s i ng i vi c lm i trong kh sn xut, v s ngoi t thu t vi c xut khu sn phm t i c cng s gim nhiu, ngu thu nhp thu t thu ca cc cng ty lm n c l i nht n Vi t Nam cng s bgim b t. T ra h gii quyt cho vn ngu v u t cho cc cng ty t nhn n n m ng n n t l n v tr u ti n hng u trong vi c hoch ch sch. Thnh lp th c nh nh tr ch ng khon v mong t lu l mt b i ng n, nh ng n s ng n c i c khng c kh nng gii quyt d t im vn t v ca cc cng ty t nhn m m n i thnh lp. iu quan tr hn nhiu l t ra cc bi n php trc tip gii quyt c ng m
26

vn bo m cc khon vay ngn hng v cc khon t dng ngoi t cho vi c c n nhp my mc v thit bcho cc cng ty t nhn. gip cc cng ty t nhn v t qua cc kh khn m n gp phi khi vay t dng tr n cc th tr v ch th c, n ng n nh Ch ph n n cn nhc vi c thnh lp mt qu cung cp cc khon bo m t dng nh n cho cc cng ty t nhn nh ch ph cc n ng lm. Ly v d nh i nh c Loan, ch ph thnh lp mt qu v s v ban u ch khong 400 tri u USD vo nh i n nm 1974. Qu ny bo m cho nhng khon t dng v t ng tr gi hn 58 t n i USD cho cc doanh nghi p va v nh v nh tng s v ca qu th m 200 tri u n USD. Ngoi vi c tng b g b cc tr ngi trong vi c t v u t cho cc cng ty c m n t nhn, Ch ph cng cn phi n lc nhm trnh to ra nhng tr ngi m L nh i. i cnh bo ny l c c s trong th im hi n nay, khi m mt vi quan ch c trong i Ch ph ang xut vi c gi hn nhp khu v gi hn s dng th t dng tr nh i i n chm trong vi c thanh ton nhp khu v coi l nhng bi n php gim thm ht th ng mi l ca t n Nu nh vi c thm ht cn cn th ng mi ca Vi t Nam n c. l mt v mc thch l cc doanh nghi p Nh n to ra n ch khng phi ng nh c l cc cng ty t nhn m l n ca Vi t Nam. Ch vvy, vi c pht trin cc cng ty i nh t nhn va v nh ca Vi t Nam- nhn t ch yu cho mt chin l cng nghi p ha c h xut khu thnh cng- l gii php lu di cho vn cn cn thanh ton nh ng m t n ang phi mt. Do chng ti kin nghCh ph n n xem xt vi c c i nh thit lp cc ch ng tr c bi t Ngn hng Nh n nhm u ti n cc cng ty t nh c nhn m thnh lp hot ng theo h xut khu Vi t Nam trong vi c mua ngoi i ng t . Ni tm li, nhng ht gi cho mt kh kinh t t nhn gieo tr rt ng i c ng hi u qu Vi t Nam, v cc cng ty hot ng c l i v nng ng ang xut hi n ngy cng nhiu. Tt c nhng gcc cng ty ny cn l mt mi tr kinh doanh thun l ng i pht trin, iu m ch c Ch ph m c th lm Nu c mt mi nh i c. c tr nh th, chng ti chc chn rng s c ngy cng nhiu cc nh doanh nghi p ng ng ra thnh lp cng ty, huy ng v v nm bt cc c hi kinh doanh l n c n Vi t Nam./.

27