Vous êtes sur la page 1sur 634

^-s^

%
?in

7i

^ff-=i

'k

W^

rr^'

^.

-V

,\
/

r"

"^
^

>^.
v(

/'r

r
^^c

^
r

V".

^
\
>

vy

C^SARIS

BARON!!

ANNALES ECCLESIASTICI
TOMUS TRIGESIMUS

C.etouvrage, parlcscorrections etles additioiis


considi'ral)les qui y ont ete operees, est
la propriete

Hoc

in oiiere
iit

tam mnlta sunt ani eorrecla aul


Editorcs reddiderinl
sit,

de\enu

addita,

id

snum

et,

quid-

dcs Editeurs, qui se reservent tous

quid suorum jurium


si

sibi vindicent. Itaque,

leurs droits. Toute

contrefacon ou imitation,

quis idem aut furto edidcrit

autquoquo modo

quelle que soit la forme sous laqneile elle se


presente, sera poursuivie rifroui-eusement, con-

eritimitatus, in crimine erit et de injuria postnlabitur.

formement aux

lois.

C^SARIS

S.

R.

E.
ET

CARD. BARONII
.lAC.

OD. R.WNALDI
COKGREGATIOXIS

LADERCHII

nR.\rOi;iI

I-RESBYTEROnUM

ANNALES
ECCLESIASTICI
DENUO ET ACCURATE EXCUSI

TOMUS TRIGESIMUS
I48I-I5I2

BARRl-DUCIS
EX TYriS ((ELESTIXORU-M
5.

PARISIIS
APrii Bl.on ET JiARR.VI., RIBLIOPOL.VS
:!ii.

liERTR.VXD
:!ii

\\\ DICT.\ B.^NQUE,

S\K DICT.\ C.\SSETri:,

.1

.W

DCCC IWVIl

BR

SUMMARIUM
TOMT XXX

MCDLXXXI.

1.

>. Caidinalis Melphitensis in Germaniatn missus aJ conciliandos imperatoris et regis Hungariae aninios. 3-13. Interprete rege Gallo fcedus initum et pactiones sancita" inter principes ad Turcas pellendos e\ Italia. 14, 13. Grassanllbus Turcis in Calabriam inslruitur sumptu Pontilicio classis. 10, 17. Balva cardinalis Ecclesiasticte potestati traditus legatio Caroli Provincia^comitis ad Ponlificem. 18-23. Piomulgala in Turcas sacra railitia. ii. Exortoe
:

in

Germania turbs.

2o, 26.

Mahometesrepentinamortesublatus.27. Ibletus Fliscusaggressus

disturbarn Pontificiam classem anathemate plcctitur. 28, 29. Classis sacra prece a Pontilice
recipitur. 30. Ferdinandi Siciliaeregisad Si.\tum Concilium de bello in Turcicum ipsum impeiium inrerendo, Ferdinandi culpa, non Sixti, inane efficitur. 30,37. Conhrmanlur a Pontilice concordiie leges initee inter CastellBe et Portugalli* reges de terris et insulis recenter detectis. 38. Lusitani ad regnum .Manicongi perveniunl. 39. Alfousi Lusitaniae regis mors et laudes. iO, 11. .tthiopum legatio ad Si.\tum. -i2, 43. Martyres Marrochitaui in sanctorum Albo

lustratur, et

Hydruntum obsidione pressum


litterse.

de hac victoria iaureatw

31-3i.

repositi.

MCDLXXXII.

1-9.

'

Ferdinandi Neapolilani copia- a Malatesta profligats. et de hac victoria litteraj Sixti ad Imperatorcm. 10. Roberti MalatesiK' mors a Pontifice defleta. II, 12. Ferdinando pacem llagitanti annuit Pontifex, qui teuiplum B. Virgini in pacis monumentum erigit. 13-lo.Inilce el promulgat leges pacis Ilaliciu. 10. Balva cardinalis carcere liberatus pax Ludovicum inter et Maximilianum. 17-21. Sixtus armorum foedus jungit cum Ferdinando in Venetos, nuos frustra ab obsidione Ferrariensi desistere hortatur. 22. .Monitus dux Mediolanensis ne EcclesiasticEe immunitati noceat. 23-28. .\ndreas Graianensis, schisma moiitus, ad potestatem sa^cularem confugit, ne ad subsellia Apostolica traducatur. 29. Sixti studium ergaregem Polonia^ bello implicitum adversus inlideles. 30-34. Turcarum iu Transylvaniam irruptio etclades, unde ad Hungarum Sixti litteree gratulatorise. 33. Dissidia inter imperatorem et Hungarum rei Christiana' nociva. 30, 37. Zizimus Bajazethis frater ad Christianos profugit etin Galllam perducilur. 38-41. Postremum Granatense bellum et .Maurica' res inclinat. 42-44. Eduardus Angliic rex a Pontlfice congratulatus, et mystico munere ornatus. 43. Calix a Gallo rege
:

Ecclesia; Latcranensi oblatus. 40.

Horrenda pestis (ialliam invadit.

47-34.

B.

Bonaventura

sdnctorum Catalogo adscriptus.


MCDLXXXIII.
1-3.

Venetis pacem repudiantibus indicitur bellum a foederatis princlpibus Italis. 6, 7. Pontifex a rege Neapolitano.Venetus a Renato Lotharingia^ duce copias auxiliarias expostulat. 8-17. Diploma Apostolicum quo anathema Venetis inientatum notum fit aliis principibus. 18-21. Veneti hoc edicto perculsi provocant a Poutifice ad futurum Concilium hujus appellationis
;

iniquitas et inanitas. 22-24. Cavel Pontifex ne

Veneti sibi

socios adsciscant. 23-27. Senis

gravissimje factiones orta?. 28-33. S. Francisci Paulani opera Ludovicus Galliai rexpievitam
claudit. 34,33. Succedit
36-40.

Sixtus

vigiiat

civilibus in Gallia ct

Ludovico Carolus ad quem mittuntur a Pontifice consolatoria; littera;. et dlsclplin;c Ecclesi.asticae servandse, tum motibus Hispania comprimendis. 41, 42. Eduardi regis.Vngliae obituset Richardi

tum immunilali

ducis in nepotem
stitio et

pum
et

sievitia. 43, 44. Granatenses ab Hispanis vicli, 43-48. Mahumetica superJudaica perfidia in Hispania repressa>. 49-31. Justa severitas Catholicorum princiipsis invidiam parit, de qua a Sixto vindicantur. 32-30. Liligantibusinlcrse imperatore

viarn instanrare

Hungaro, Turcee in Bessarariam irrumpunt et ha;reticiin Bohemia tumultuantur. 37. KioPolonus meditaiur. 3s. B. Leopoldus clarus miraculis, o9,60. B. Simon

Axx.

ToMis XXX.

R.ivx. XI.


Lipnicensis cl

Sr.M.MAIUl

.\1.

Mugo archiepiscopus

1'isanus sanciitale iliustres.

fil.

Cardinalis Eslotevilla!

mors

laudes. 92. Cardinalitius senatus aurtiis. {i;t. Ucjjiua Cypri in clientelam Pontificiani rccepla. lU. Contioversia de Immaculala Concc|)tioue.
el

\l(:i)l.\\\l\.

'!.

Kcclcsia^

siudium
1'lillippi

in

immunitales in Portugallia, etjura regis in Scolia Sixtus tuetur. 7-9. Pontificium Ingaro el Ausiriaco conciliandis. 10, n. Inter Maximilianum et Belgas de
l'J.-20.

cdui-ationc ccrlatuni. 12-lS. Italia intcstinis bellis cruciitala.

Fcssi principcs

dc
in

|iacc agunl. 21, 22. Sixtiis niiinii dolorc ct


l

podagra

cxtiiiguiliir. 2:t-27.

Sixtiis iiiuiiilicus
ciiiii

ilicm,

suorum

amaiitior,

in

cogciida iicciniia solcitior, in conjuiigcnda .Moscovia

Kcclcsia llomana ardentissimus. 28. Adniiltilur in coiiclavc cardinalis .\scanius. 2H-3'J.Cou-

a cardiiialihus leges tum ad sua jura protegenda, tum ad res Ecclesiaslicas moderandas, ohslriclus sit liiturus Ponlilcx. iO-ii. Innocentii VHT electio. patriaetgenus. i:i. Sacri rilus in clcctione servali. iG-.iS, Antcquam coroiiclur, Innocentius plures scribit litteras olli<'iorum rclcrlas ad divcrsos principes. 4!)-.'i0. Riliis in coronando Pontilice adhibiti. rcgcm llunga(io-ii;i. Innocenlii lillcnc tuiii Encyclic;c ad omnes principcs, tum privata" ad rum, ut arma in Turcas convcrlant. Oi-CS. Walachia vasiala, Rhodus discrimini cxposita, el
dilse
i|ulliiis

Sicilia periclilata. (i'J-71. Siciliam et littorarcgni Neapolitani pnesidiis niuniri juhet Pontifex.
7 2, 7:j.

Rajazctlius monitus i)crRhodiorum


Joaiinis Baptista^ in
S.

magislrum de
animi ad

IVcdere inter principes inito dexlemillil. 71-76. 1'ascinariorum fla-

ram
gitia.

S.

signum

pacifici

eum

77, 7S.

Casimiri Poloni:c rcgis ohitus. 79. Joannes e Ducla minorila celebris

miraculis. so, 81. rffiueralores ct Marrhani in Hispania coerciti. 82. Congi


adscri|)ta rcgi Lusilano.

regnum etGuinea

.Mi:iiL\\\V.

I-:;.

ah Innoccnlio principes ut Bajazetlio iii Italiam irriimpenli cclcriter se opponant. chicnsium patrocinium suscipit Innocentius, Rhodioriim cquilum fidem el fortiludinem cxlollil ct pacandis civilibus bcllis incumliit. O-ll. Rellum Bavariense sedalum, Austriacum vcro iiiagis accensum. 12. Zizimus Pontitici in cuslodiam commissus. 13-1,"). Turcarum pcrWalacliiam grassalionesPolonorum ope reprimuntur. lC.Moscovita in Livoniam incurril. 17. I.aclicinia tempore (Juadragesima? Hungaris jicrmissa. 18, 19. Augustinus pseudoepiscopus Sanclariensis hsereseos Hussilarnm instaurator. 20. Vetitus usns candentis ferri ad prohationcm. 2l-2o. Marrhani liherlatisasserenda' specie seditionem excitant, in quaPetrus .\rhupsius martyr occumhit. 26. Ecclesiaslicis niorihus perpoliendis navala opera a rege Ferdinando. 27-32. Bellum Grauatense magno ardoregcstum, et aunim subsidiarium abunde
.Moniti
(i-s.

collcclnm. 33-33. Africana expedilio suscepla a Lusitanis. 36, 37. Delata Innocentio obsequia Galli regis qui monelur ne quidquam innovel cum Ecclesiae damno. 38-12. Ferdinandus
Neapolitaniis Ecclesia^ juribus inlcnsus. i3-VJ. Italia bello concussa.
Scolia tumultus compesccrc nititur Pontifex, et ad
-i6-ol.

Concilatos in

Leodienses internunlium miltit qui l)accm procuret. ;i2, o3. Henricus Richmundi;c comcs lyrannidem Richardi Angliae regis cvcrlil, ct iii cjus locuni sufficilur. :i4-C0. De Lcopoldo sanclis adscribendo actum ct Diploma di! cullu ipsi exhibendo promulgalum. 61. Canonizalio B. Catharina; Suec ad aliud tempus rcmissa. 62. (trta lis inter parochos et Mcndicantcs. et confirmata ab Innocenlio Sixli prsedecessoris sentcnlia dccreloria.

MCDLXXXM.

l-:i.

yuihns dc causis belluni- Ferdinando Ncapolilano inlerre coactus

fuerit significat Inno-

centius qui

Rcnatum Lotharingi;e duccm sibi sociuin adncctere uitilur. 6. Gallorum rex spondct Renato in Fcrdinandum auxilia. 7. Pontificius exercilus in Apuliam irrumpit. 8-16. Dolis Fcrdinandi adduclusPontifcxadpacem pra;properesanciendam. 17-20. Promulgata I);ix solcmni ritu, sed mox a Ferdinando violata. 21-23. Ob hanc indecoram pacem I'ontifex
cxponitur. 24-29. Trepidalur ne rex Ungarus, Ferdinandi
litterse. ;j0-32.

caliiniiiiis ct pcriculis gravissiinis

gcner, in Piccuum irrumpat; undc ad ipsum Pontificis

Turc;e

Fanum

tcntant,

sed virtutc Stcpbani Corsi propulsantur. 33, 31. Ab Innocentio compressi sicarii, privatorum factiones abolitfe, et turbffi Ilalicaj sedalaj. 3:;, 36. Florentini de immunitate Ecclesiastica ctVcncti dc jurc Pontificio aliquid dclrahcie conanlur. 37-39. Hungari regis indigna

animus. iO. Vetila in llungaria singularia ccrlamina. 41. Fredericus imperalorab llungaro hiccssilur. 42-44. Maximiliaiius, imperaloris filius, creatur rex Romanoriim. 4.j. Dc Valentincnsi et Diensi comitatibus lis orta. 46-48. Controversia de jure succcssionis in Anglia a Pontifice dircmpta. 49, 50. Missa sacra niunera ad principes. .il-;i3. Rellura Mainicum a cardinali Mcndoza promotum ct ab Hispanis feliciter geslum. ii4, ;io. In tcrris Maurorum ditioni creplis propagata pietas a Ferdinando, in cujus gratiain Pontifex suspendil leges vectigalium prohibitivas. liti. E Canariis insulis ad Americaj conlincnlem probita religio. '6'. S;eculaics magistralus affeclant cognoscere causas de Iwresi. .'iS. Ilussitica h;eresis corroborata ab cpiscopo transluga cui poenilenti ignoscit Pontifex. .j9, 60. Miraculum insigne S. Barbarse ope editum. 61. E Walachia pulsae Turcarum copia;. 62. Florentina synodns a .Niphone patriareha Rulhenis commendala. 63-6;>.Turca? in Chrislianos grassali maxima denumi stragc delentur. 6()-68. .Ethiopes ad veram fidem adducti, et mancipia Christiana vendi velila Mauris. 69. Caput Toimentnsum \ocari cceptum
postulatio, ct atrox

Caput Bonx-Spei.

SUMMAIUr.M.
MCDL.mVII.
l-b.

iii

ralore conciliat.

Turcis imiiiinentibus, Innocentius IVedu.s inil cuni Venetis, ([uos et llungaros cuui inipeG, 7. Perditi lioniines, pra;sertim Hucolinus, Tiircas in lialiani adducero

discordia.

tentant. 8. llalorum varia dissidia. 0-12. InterPontificem et Neapolitaiium regeni recrudescit 13-l.i. Victorife insisnes a Feidinando de Muuris reportatic. Ki. Manhani ex

Hispania profugi Irhem inficiunt. 17, ls. .loaniiu, quse sibi noiiien regiiKeCasleliwarrcabat, e seiitis monasterii, jussu 1'onlilicis egredi vetita. 19-21. Instii^antihus Ferdiiiundo et Kiizabetha, Innocentius disciplinam monasticam iii GalUucia instaurat. 22, 23. .Monasterium de Zebrero e ruinis excilatum. 24, 2o. Grassantur Hussita; in liohemia Wuldenses in Ebredunensi dia;cesi rcpullulunt. 2(i-33. Mundala a Pontidce dala de miraculis ct virtutibus Margarita; Scotia^ rei;in;e iiiquirendis. 34. Carola Cypri regina Roiikc ohil.
S. MaricB
:

MCDLX.X.XVIII.

1, 2.

.Ma.ximilianus

Belgarum captivus

liberlati restituitur. 3, 4.
qiii

Jacobum

Scotia'

regein u suis
sulliciiint.
7. Iiino-

jure c;esum pronuntiunt regni ordines,


,1,

in

ejus locuiii tilium nalu


S. Francisci

mujoicm

6.

Episcopus Varudiensis, calumniam passus, in


disciplinaj Ecclesiastic;e
9,

irdinem se conrerl.

centius
tutela!

invigilat.

8.

Ordinum Equeslrium summus magistratus


conatus infausti
;

translatus ad i-eges.

10.

Turcurum

terra marii|ue

Zizimus Ponlilicia;

induigentifc fidelibus proposil;e. II. Per Aposlolicum nuntiuin in Turcas concitat Pontifex Cermaniie principes. 12-1. Do Csunic;issani morte ct lihcris necnon de quihusdam Persurum iisihus oratoris Venetorum relatio. 17. Cyprus in Venetorum ditionem
;

commissus

Septentrionalium Ecclesiarum curum gerit Innocentius. 19, 20. Varii in ditione lumultus. 21, 22. Instauratur Pii II Constitutio in violutores Ecciesiustica} immunitatis.
cedit. 18.

Ecclesiastica

MCDLX.XXIX.

1-4.

Obstante

licet B;ijazetlie,

Zizimus Roniam perduclus

et in

conspectum

Pontiflcis admissus.

Gnivis inter Pontificem et regem Neapolilanum discordia. 10-14. Incilanle et subsidia prffibente Innocentio, ingentes in Granalcnsi regno progressus elfecti a Cliristianis. l."i. Tar16-18. Dissidia Suedos inler et Danos ortu p;icantiir a Pontilice. tari a Podolia depulsi. 19-22. .\uctus cardinaliuni senatus. 23. In s;xcra lede Lauretana plurimie ccelestes virtutes
0-9.

recensentur.

MCDXC

1-4.
i.

B;ij;izethes
6.

prseter

Bajazethis

spem conciliatus Rhodio principi onilorem ad Pontificem miliit. muncra suspecta Pontitici, quem monet M;iximilianus de consiliis Turcicis.

7-9.

12, 13.

Mulata rerum facie, hellica consiliu abjiciunlur. 10, I l.Mutthi;e liungari morseteloqium. Wiadisluus ;i m;ijori purte electus solemiii rilu sacratur llunguiia,' rex. 14, lo.lluniii

garia hellis
gesta;

civilibus et Turcarum incursionibus vexatur. Iti-2|. Kerdinandi res prospere Granutensi legno. 22. Calumnia; in Innocentium spars vindicantur. ^S.-Sodalitium Miseiicoidia iiuncup;itum instituitur. 24. Lusilani devehunt sacerdoles ad Congit;inos.

MCDXCI.

1-0.
;i

G-9. Pr;econes Evangelici magno gaudio et liuclu Spes fidei amplilicand;e inter Jalophosadirritum cadit. 11, 12. Ilungaria interno externoque bello diluniulu. 13, 14. De urmis in Bajazethum vcrtendis aclum. 13, 16. Inter M;iximilianum et GuUorain regem orta discordia. 17. Innocentii Constitutiones

E.Kcisum Hispania

Maurorum impcrium.
10.

Congitanis lecepti.

pro liberlale Ecclesiaslica tuenda.

18.

Jacobi Alamanni piusobituset miracula.

MCDXCIl.

1-0.

restilulum Christo Granatense regnum iiigens tuin iii Hispania, tum Roma; helitia. EcclesiaGranatensis metropolitanam dignilatem resumit. 7. Res Christiana regni Maurici excidio mirifice augetur. 8, 9. Judaei ab Hispaniu ejecti detestabile scelus ab ipsis in Germania patraluin. 10-13. Inter Ponlificem et regem Ferdinandum constituta pax. 14-17. Titulus
(i.
;
;

Ob

crucis Roma; inventus


18,19.
.knglo in Gullos.
rupli
21-2.').

lerruni lance et alia sacra lips;iiKi obluta

Propulsati Turca; ab Alh;e-Giaec;e

Mors Innocentii
sibi

Pontifici a Bajazellie. moMiibus. 20. Ftedus u M;ixiniiliuno iniluni cum coiisiliu dc successore eligendo ugitutu. 26-29. Cor-

auro cardinales corruptum morihus Pontificem deligunt, Rodericum Borgiam, qui

.Vlexaudii Sixti

nomen

sacramento, spurio confert episcopatum.

assumit. 30, 31. .\lex;inder nepotem cardin;ilein creat, spreto 32. Beatrix defraudata spo matrimonium ineundi
el

cum
iialis

Whidislao. 33, 34. Laiirenlii Medicei

Gerardi cardinalis iiius ohitus

Aidicinus cardi-

36.

Camaldulensium iiistitutum uin|ileclitur. 3.'i. Lihertas Ecclesiusticu ohtrita in Belgio. Ferdinandus Hispanus insidiis ;iiipelilur. 37-4u. Patefactus a Columbo novus orhis.
prinium victores, inux a Tuicis
vicli
el discordiis

MCDXCIIl.

1-4.

lluiigari

civilibus impliciti. 3-8. Lrso

legato piovincia datur Hussitarum hseresim extiuguendi, principes inter se reconciliandi et bellum in Turcas parandi. 9. Csesiirea dilio a Tuicis vastala. 10-13. Friderici imperatoris
Ci, l(i. Secuiuhi Columbi in novum ob contempta Coluinhi consilia illi invideiil. 18-22. Juiu uccidui orhis trans (ice;iiiiiiii regibus C;istella' ah Alexandro asserla23. (.Juibus cuusis permolus luerit Coluinbus ad indiig;indum novum orhem. 24-26. Missi a Ponlilico sacordoles amplissimis ornali privilogiis, et indulgontia; proposiUe auruin snhsidiarium conferentibus. 27-30. Excilaiit Gulliie legem ad llalicam expedilionem proeeies .Neapolitani Florentini, necnon Pontilex ipse. 31, 32. iNenpolis et HispaniiO reges periculasibi imminentia omni modo removeic nituntur. 33, 31. Turpissimaquorumdani cardinalium pro1

mors el laudes. orhem n;ivigalio

i.

Granala melropoleos jurc exornata.


17. I.usilaiii

el

colonorum introductio.

IV

SUMMAHIl
niotio.
3;i.

M.
!

lU'ligios;B viUc

forniam a

!!.

rancisco 1'auhino conditain apinobat ,\l(!xander.


gloria
clarus,

36-38.
clarior.

1'icus

.Mirandulanus cruditionis

pia nicntis

ct

aninii

deniissionc

MCD.XCIV.

l-t.

Mortuo Kerdinando Neapoiitano, ojns


decernil
nt
ipsi

lilius

regni investiturainaccipit ab Alexandro, qui

lepratum

ii. Ncapolim vuniens legalus honoriticentissime recipitur. 6-14. Ritus iriveslituric, inunctionisel coronationis novi regis. 15-19. Monetur rex Callus tuin per icgatnm .\postolicnm. tuni per Ferdinandnin llispanum, ul intermitlalllalicam lexpeditionem, sed jiotins iu Tnrcasnrma verlat.20-3(i. C.anili adventnsin Italiam et ingressus pacilicus in rrbeni. :!1. De novi orbis imjierio cerlatuni inler Lusitanum et Hispanum. 32-3."). .Nova' insul;e detect;i! ab llispanis (jui Harbaros sceleiuni fceditate asperant. reservato Lusitanis Piiutensi regno. 36-39. Jus expugnanda^ .\rricii3 datum Ilispanis, niilitiaS. Georgii conlirinata. ii. S. Bernardini 10, il. Hungarorum in Turcas excursio felix Feltrcnsis corpus reperitur corruptionis immune.
:

coronam imponat.

MCD.XCV.

1-3.

Immorante Roma' Carolo,


fructu
et

lis

mota de

.\lexaiidri

Pontificatu. i.

Christi vicario obse(]uiuin piTcstat. ;i-H. .Neapolitani populi et arces


victoria'
(lallije

se

Carolus Ale.xandro ul dedunt Carolo qui


instigante

ignaviter se defrandat. 12.

Zizimi mors.

13-lt).

Caus;e multiplices odii in


imprirais

regcm,

fcedus

armorum

inter

principes in

eum

sancitum,

Ferdinandus et Elizabetha specie Turcicae expedilionis incitantur ad depellendos Gallos de regno .Neapolitano. 20-22. CarolnsNeapoli recedere coiictus Roma;wi legato recipitur, et magnam idiiini moderationem ostendit. 23-27. Itcr lacicns per fines Florentinorum rexGallus magnum timorem incutit. 2.S-32. Pnelio cruento Itali castris propulsati, sed niox a Pontifice ad spem reducuntur. 33. Pactiones inter Gallos cl Venetos utrinque spretfe. 3i-38. Gallorum rcs labefactat;e in regno iNeapolitano tum principum ignavia, tum horrenda tue venerea. 39-il. Maximiliani imperatoris sanctio in blaspbemos. 13. Insignedivini amoris prodigium in pia virguncula. 43.Thomas cximius cuncionator tcrtii Ordinis S. Francisci sanctitatc tloret. li-iC. Joannis regis Lusitani ct Alplionsi .Neapolilani obitus. 47-19. Ximenius Toletanus rerum gestarum magnitudine clarissimus.
Ponlifice. 17-19.

MCD.XCVI.

1, 2.

F(Tedus

armorum

RoniiP

promulgatum adversus regem Caroliim.


regi

3-3.

Carvajal cardinalis

legatus ad C;esarem,

censune. 6. Ritus a Ciesare observandi cum ferrea corona redimitiir. 7-9. Maximiliani in Italiam adventus, el turpis ex Italia discessus. IO-l."i. Gallicus exercilus fcederatis Italoruiu annis et censuris Ecclesiasticis pressus dissolvitur. 16, 17. Virginius 1'rsinus censuris detixns ob non servatam Sedi Apostolicse fidem.
et intenlatie l'.arolo

18, 19. Pontificius exercitus

abCrsino

prolligatiir. 20. Consilia pacis dissipata. 21-23.

Decre-

lumConcilii Floreutini circa Ecclesiarum unionem ConstantinoGeorgia; regi transmissuin. 24. Suecis.pugnaturis adversus Moscovitas schismaticos propositae indulgcntiffi. 23. Rex HisLusitauia. pania^ Calholicus cognominatur. 26, 27. Judiei ab Emmanuele rege ejecti 28, 29. Commendat Pontifex Lusitani regis consilia de Africana expeditione conflcienda. 30. Indiarum imperium comparare statuuut Lusitani. 31-36. De permiltendo conjugio religiosis equitibus actum. 37. Coufirmatur ab Alexandro equester Ordo S. Micliaelis. 38-40. De-

cretum quo cardinalibus recenlcr

creatis, licet pileus eis

oon

sittraditus, jus confertur exer-

cendi officia cardinalitia. 41. Savonarola conciouum

habendarum muuere

inlerdictus.

MCDXCVII.

1, 2.

Ecclesia^ res, Pontificio cxercitu fuso, labefactata^

mox

in

melius commutantur sub Con-

salvo duce qni rosa aurea douatur. 3-8. Ex spurii funesto cnsu nKcrorcconfectns Alexander agilal consilia dc disciplina Ecclesiastica restitucnda.et id nuineris maudat cardinaliSenensi.
9-14. Csesar Borgia creatus legntus ad conlerenda Friderico .Neapolitano regia jura et insi-

AdSedem.\posloIicam vocatusSavonarola judicium diffugit. 20-27. Suam docendi agendi rationem Savonarola defendere nititur. 28. Plures Iheologi adversus Hieronymum scribunt. 29. Ab impostore Auglia turbata. 30. Academia Parisicnsis propugnatrix doctrinw quse teuet B. Virginem in Conceptione sua a labe esse inimunem. 31, 32. Infausta Polonorum expeditio in Bajazetbem. 33. Lusitano regi couceditur a Poutifice jus in lerras Barbaris ereptas in Africa. 34. Joannes Hispaniie princeps in ipso aetatis flore extinctus. 33. Ximenius reslituenda disciplina; Ecclesiasticie vacat. 36, 37. Classis Lusitana duce Vasco Ganima missa
gnia. lb-19.
et

in Indias.

MCDXCVIII.

1-3. Caroli VIII

mors miseranda.

4-6.

Ludovicus ejus successorobtiuet a sancta Sede ut suuni


:

Veneti ex cuiu Joanna Yalesia conjugium declnretiir irritmn. 7-9. Florentini a Pisanis ca'si Camaldulo diviuitus propulsati. 10-19. Savou;irola ab ;Klvcrsnriis suppliciis alTectus
20,21. Alexandrum principes liortantur ne sui olficii sit immemor. 22. .Marrhaniquadraginta hicresimpublice Roina' ejurant. 23, 24. Regua Hispaniie in .\ustriacam stirpem translata
:

Syuodus Toletana cougregata; magicie artes ab Academia Parisieusi damnata!. 23-3;i. Pickardorum errores exponuntur el refelltintur. 36-38. Polonus Germauos sollicitat ad belluin, non sine laude, sed sinc fructu. 39. Turcarum ingens raultitudo frigore perit. 40. Colurabi in novum orbem variaitinera. 41-16. Per vastissimos Afiic;e llexus Gainma ad ludiam applicat, cujus situs ct incolarum morcs accuratc dcscribuutur.

SITMMAHIUM.
MCDXCIX.
1-4.

Coiiversio Gniualeusiuin,

el,

inter eos vui principis.


10, II.
i.

et

Naupactum Veneti? creptum.


dclenditur. 12-1
re.x^

suo curdinali
l.-i-20.

o-'J. imcaruui in luliam excursiones r.rimanus priBfectus a Venetis accusatur, et a filio r.ermaiii iih llelvctiis tusi, et dira fames inde secuta,

Gallia;

ducatum Mediolanenseni ambil

et asseiiuitur. 21.

Genuenses

in

Gallorum

ditiouem se conferunt. 22-24. Bellum Riariis illatum a Galiis el Ale.xandro ipso, qui paratum sibi venenum eflugit. 25-29. Diploma Apostolicum de Jubiiieo. 30. Sacerdotibus Ecclesiae Pragensis amplissima datur potestas reconciliandi llussilas lia^reticos. 31. Marsilius Kicinus pie morilur. 32. Ob Indiam patefactam celebrati a Lusitanis triumphi.
SID.
I.

Jubila^i anni

celebrilas.

2-4.

Alexander in

vita)

discrimen .idductus.

>, 6.

Regum

oratores

splendida pollicentur, sed vaua. 7-0. Diplomata .\postolica tum de bello Turcis inferendo, tum de decimisetiam acardinalibus solvendis. 10. Ritus servandi in crucesignalis luslrandis.
II, 12. Methone et Corone a Turcis expugnata\ 13-16. A 1'ontifice principes sollicilati ul arma in Turcas jungant preces solemnes ad hoc indiclie, et eleemosyns in stipendia militum conversie. 17. Pisaurius nonnihil cursum victoriarum Barbaricarum contiuet. 18. Reges (|u;e sua sunt qua^runt, non cladem Turcaruin. 10. Tartari et Moscovitic magna slrage deleti. 20, 21. Missi ab Alexandro ad Germanos et Huugaros legati, ul occasione Jubila^i congerant aurum in sumptus sacne expeditionis erogandum. 22. Ex*stipe collata a Venetis instructa?
;

quindecim triremes; cardinalis Borgi;e misera mors. 23-27. Ludovicus Sfortia et cardiualis Ascanius ejus frater in diversis certaminibus adversus Gallosprimum victores, mox vicli in vincula conjiciuntur. 28-30. Inter Gallos et Anglos novi foederis pacliones. 31. Caroii V natalia. 32-37. Ferdinandus et Isabella in subjeclione et conversione .Maurorum de re Christiana optime meriti. 38-44. Quam fcedissime a da;monibusdelusi fuerint Hispaniol incolw. 4o-ol. Palefacta a Lusitanis Brasilia. .'i^-iio. In India Capraiis in portum Calecutii appellit
Scptentrionales oras luslrat Corteregalis. o6,
"i^.

Vari;e cardinalium ad reges Transalpinos


.'iO.

legationes. oS. In Ilalia Liicia saiictimonialis stigmatibus insignita.

Crucis sign;( iuGer-

nia vestibus diviuitus inipressa. 60-73. NValdensium in

Bohemia repuUuIantium sophismata

ab Henrico Institoris refelluntur. MDI.


1-4.

Ungarus sacro in Turcas fcederi accedil; Pontifex singulas expeditionis partes exponil, tum per litteras legato, tum oralioue in cardinalium senatu. ;-8. Gallum inter Germanumque conlracla aflinitas, et Hispani* reges adsacram militiamsollicitati. 9-14. Cruces e coelo lapsae in Germanorum vestes. 13-17. .Non in Turcas, sed in Italos crucesignati arma vertuiit. 18-22. Alexandri ediclnm iu Columnenses qui se Pontifici subjiciunt. 23. iXovo decreto commendalur Ordo Minimorum. 24-3o. Diploma Apostolicum quo confirmatur novus sanctimouialium Ordo a Joanna Valesia conditus. 36. Auctoritate Apostolica vetitum ne ulli libri de
permittente episcopo, typismandentur. 37-39. Dirimitur controversia dc fit ul bella inter Moschum ct Lithuanum orta lesidant. 40, 41 Ecclesia; Wilnensi Tartaiorum incursionihus vexata; permittitur vim vi repellere. 42-43. Iii

fide tract.antes, nisi

Ruthenorum Baptismate, quo


Insubria
et

Bohemia refrajnantur diabolicis superstitionibus

dediti. 46.

Columba sanctimonia-

sola Eucharistia sustentat>a. 47. Regula3 quibus vera minicula discerni possint a falsis. 48, 49. In .Moravia et Gallia prodigia diabolica. 30, bl. Gallia,- rex exercitum suum una cum
lis

52-72. Judiciaria sententia qua Fredepalrum senatu spoliatur jure regni .Neapolitani. 73, 74. Neapolis a Gallis occupata. 75. Remissum Ludovico Gallo vecligal pendi solitum a rege Neapolitano. 76-78. Grassantibus undique Turcis, triennales decumas pro expeditionis sumptibus Lusitano regi Alexander attribuit. 79, 80. Pia regum Hispaniae studia pro reslituendo Christi cullu in legno Granatensi Petri Marlyris in .gyptum lcgatio. 81-83. Classis Chrisliana vel in apparalu tardior, vel in discessu festinantior. 84. Turcffi ab Hungaris fusi Lithuani dux ad sceptrum Polonicum voc.atur. 83-88. Americi Vesputii inAmcricam navigatio. 89-91. Reperti

copiis Pontificiis immitlit in

regnum Neapolitanum.

ricus in sacro purpuratorum

in Indiis Chrisliani.
MDII.
1-6. Indicae

regiones in ditioneni Lusitanorum reduct*. 7-9. Maxima Hispanorum in lustrando orbe novo gloria. 10-14. Ca;saris Borgi;r crudelia et impia facinora. 13, 16. Ob incertos limites orta inter (iailiim et Hispanum dissidia Ferdinandus onere veniendi ad Sedem Apostolicam pro lidei sacramento nuncupando levatur. 17-22. Datam occasionem deturbandi imperii Turcici amittunt Christi.ani, licet a Pontitice stimulati. 23, 24. Germaniain pestis et
;

seditio depascuiit. 2o.Sacra Uibiia inslar

Hexapiorum Origenis a Ximenio edita. 26.Constitutio adversus eos qui la^dunt agentes negotia in Curia Roniana.
-MUIII.
I.

Sublatus e vivis Alexander conditionibus a Vcnetis. 3,


restitut.
5-7.

cum
4.

regniuii

spurio
res in

condere

pararet.

2.

Hispanorum

Apulia inclinatse,

et

Empta pax iniquis Germanicis auxiliis


in

Gallorum casus adveisi.

8, 9.

Csaris Borgia;

gian?e felicilatis ostenta

momento

dissipata, et per
et

delapsa.

13-15.

Pius

III

creatur Pontilex,

Boradversos casus fere slatim morilur. 16-19. Pii III mois bonis

saivitia in Ursinos. 10-12.

mortem Alexandri

acerba
I.

et llebilis.
viii edit.

Hic incipit tomus

Roman*.

2-9.

Cardinales conclave ingressi ferunt leges quasdain

VI

SrMMAKIl

M.
10-12. Julii
Il-lfl.
II

quibus Ponliliccm novum devinciro iiihMulimt.


13.

electio et

litterBe Encyclicae-

Paccm

inter principes inslaurarc nititur Ponlifcx.

Callicus exercilus non

minus

ilissensionihus inleslinisquam Hispanis virihus attritus e rcgnoNeapolilanodiscedit. 20. Juiius inilio sui Pontificalus mullis difficultatihus implicatus. 21, 22. ImmunilHtes regibus Hispanis confirmata\ ct dispensalioncs niatrimoniales nato rcgis Angiorum concess* a Sancla Scde. 23. Legato commissa cura scdandi lites orlas inter Comitatus Vcnusini incolas miracula ad reliquias cl linilimos iiopulos. 21. Krancofurti insigncs conventi;s celebrati
:

trium Virginum edila. 2^. Pelri .Vubussonii cardinalis obitus et luudes. 26. Christi fides a Lusilanis in India propagalur. 27-33. Maximi labores suscepli a primis Americae colonis.

MIHV.

1-8.

EcclcsiiC Romanm reslitual. !I-I3. .Emiliam contra Uorgia traditam recuperare studcl Julius. 14, 15. Hispanus Callusque de triennant junctis armis cogant Venetos ad restituenda male parta. lihus induciis rogantur Ir>-18. Deccrnit .lulius ul lis dc regno Ncapolilano ad ipsum referatur. I!t, 20. Contempto Pontitice, Calius male paciscitur cum Hispanis. 21, 22. Eerdinnndus in Ponlificem arroganter faliaccs Hispanorum inducia'. 23-2H. Pacis iiilcr Bavaros inlerprelcm agitJulius. se gerit

Julio

admonilus dux Venetus ut crepla


,

fas Csesari

27-31. In
in

Bohemia tumullus ah lucreticis cxcitali et strages editse. 32. Poutificium auxilium Turcas postulatum. 33-33. Egregia regum .\ngliae pietatis monumenta et exempla praecisi abusus qui ex imnninilate Ecclcsiastica orti fucianl. 3fi, 37. Juliusconsanguineorum affectihus nimis indulgct magno Ecclesi;e delrimento. 38. Hispaniee reges ad Africanam cxpedilionem conficiendani hortatur Pontifex. 3!t. Coliiinbus niagnis ornatus honoribus. 40. Philippus Fridcricus Neapolitanus in Gallico exilio .\ustriacus dotali jure Hispaniie regna corripit moritur. 41. Pntclarum regisLusitani studiuni in lide propaganda apudCongenses. 42-43. Lu^ sitanorum in India victori;e.
:

.MLV.

1.

Vencli nonnulla restituunl Juiio, alia retincnl.

2,

3.

Summa

Pontifici officia praestare

a;mu-

lantur principes Christiani.

4, a.

Lusitaui ad

arma capessenda

in Baibaros Africs sollici-

(i-s. Militiam sacram Chiisti nuncupatam pluribus sanctionibus decorat Pontifex. 9-12. Ludovicus .\II divinitus sanatus, et per legalum ad sacram expeditionein promovendam incitatus. 13-1'i. Pax inter Hispanumel Gallum sancila, positis quihusdain conditionibus. 16, 17. Susceplam a Ferdinando expeditionem .\fricanam prosequi hortatur Pontifex. 18-20. Julius censuras intentat perduellibus ferentibus arma in Cfcsarcm. 21, 22. Nova sacramenti formula electisTrevercnsibus imposita. 23. S. Anns caput oppido Durensi adjudica.tum. 24-29. Opera cardinalis Gurcensis composita pax inler Danum ct Lubecenscs. 30-34. Hclen;e MoscoviUc Rhutenorum erroribus impiicala; nuhit .\lcxander Polonia- rex, ct quidem sno damno. 3.j-3!;t. In Tartaros expcditionem conlicere medilalur in Hungaria lahefactala, laborat Ponlifex. Polonus. 40. Pro iramunitatc Ecclesiastica 41-44. Auctum cardinalium collegium. 4j. Raymundi cardinalis Gurcensis obitus etelogium. 46-48. Margarila virgo Ravnnatensis sanctitate illustris. 49-53. Spreta; Mahumetanorum mina et multa in India a Lusitanis pr;eclare gest;i.

tantur, propositis a Pontifice sacris piajmiis.

MDVl.

!->.

6. Hhodii equiles insulam Rhodum defendere Evangelio apud .Ethiopas et Indos propagando navant operam. II, 12. Lnsitanus rex sollicitat Pontilicem de pace inter principes Chrislianos sancienda et de sepulchro Dominico recuperando, in cujus rei gratiam rosa aurea donatur. 13-13. De sacra in Syriam expeditione agitata consilia, iiromovenle c;irdinale .Ximenio. 16, 17. Fccdus initum inter Philippum Auslriacum et rcgem Anglum. 18. Judaeorum .Neophyturum edilae slniges Olissipone. 19. Expedilio Julii contra Bentivolos et Balionos et profectio ex Lrbe.

Julii II

Conslilulio .\postolica in Simoniacos.

jussi.

7-10.

Lusitani

20-22.

Quo
iii

ritu

excipiendus Pontifex ab episcopo


repetunlur

loci. 23-27.

Recuperal urhes

capltP, et in-

Icnlala3

Bentivolios censurfe. 28-32. Bononia a lyrannidc Bentivoliorum liherata. 33. Fla-

rainiic civitatcs a Vcnetis occupatae


34. Gallici
belli inler

ordines sponsalia Claudiae

cum

Saoncnses damnis afficiuntur a Genuensibus. Caiolo V abrumpunt, unde origo Mediolanensis


;

Germanos

et Gallos. 35-37.

dum Hispanum.

38, 39.

Alexandri regis Poloni;c mors

Contentiones inter Philippum Auslriacum et Ferdinanct elogium. 40. Basilii ducis .Moscovi;e

ubitus. 41. Francofordiensis

coruscantis causa apud sanclam

Academia inslituta. 42, 43. B. Bcnnonis gloria prodigiorum Sedem a Saxonibus piopugnata. 44. Christi sindon culta

menta
MDVII.

Camberiaci et illustrata miraculis. 4o. Instaurand;e basilic;c Vatican jacta a Julio fundaregula decem beneplacitorum conflrmata. 46-48. Coloniae in Americam ductae.
:

1-3. Julii

ex Bononia discessus

et in l

rbcm triumphalis ingressus.

6, 7.

Sedati

motus Genuenimperalorcm

ses et Liguria in Gallicam provinciam redacta. 8-I0. Paceiii inter Gallum ct

rcdintegrarc nililur Pontifcx.


;i

Lusitanus rex, occasionc sumpta de Turcico imperio Pcrsarum ainiis et scctis labefactato, bellum sacrum promovet. 13-20. Socotora insula cl alia; Oricnlis regiones Christo a Lusitanis restituUe, ct cxinde magnae pcr Irbem hplitiH,' significationes. 21, 22. Pontificis littenc ad principes Chrislianos de iiK-iiiida iiiler ipsus

H,

12.

concordia,

et virihus in Turcas conjungendis. 23. In America ainplificatum imperium Cliiistianum. 2i. Auclum cardinaliuni collegium. 25. Felix ohitus S. FrancisciPaulaui. 26-28. Sa-

cra aedicula Lauretana


S. Jacobi instaurata. 30.

miraculis illustrala, ct indulgiuitiis

decorata.

29.

Leges

miiitiae

Blasphemus impostor

in

Germania.

SUMMAP.HM.
MOViii.
I

VII

s.

Germano, Gallo

et

biis bollicos lai)ores in

Venetis interse conciliandis totus est Julius, et prolitetur se cuni regiTurcas suscciituruin. !I-I2. Solenincs t^iiiliaruin actioncs pro liidicis
li.

Lusilanoruni victoriis. n,

De

C.astelio

rcgiio orta

ilisccplalio; l'nt;arus

ct

Poloiius ob

ingruentia bella excusati dc nonmissisad Pontilicem logatis; Ismael Persarum re.v propbclam agit. l.'i-l.s. l'icl<ardoruni errores. Pi, 2(. Tartari ct Mosclii a Polonis lusi. 21-2. Benllvoli Rononiam tiMitaiit. 21, 2.'>. Gardinaliiim pliirium obiliis, ct novoruin creatio. 20. Si.\tiis Hobureus crciiliis C(|ucs Kliodius. 27, 2s. liilcslala l.iyiiiia a Saraciuiis C.arolus Sabaudia;
:

diix

cnsc sacralo donatus. 2ii. Sanclio contiM liipton-s ;jo-32. Paralytica sanata in ;edc l.aurelana.

bdiKjriiiii

ad iiaulragos iierliniMitiiim.

ynix.

i-i. Con.spirant

cum

1'onlilice

reges in Vcuetos.
Veneti

.'i-9.

.Moiiiti

Vciicli ut Kcclesiaslicas

urbes

re-

stituant.

10-12.

Initio certaminis

victores,

inox

delcti,

ca;Io

in

eos pugnantc.

13-13. Veneti et Bentivoli

urbes.
el

m. Placato

Pontificc,
22.

Gallorum regem.

male ad Concilium futurum provocaut. 10-18. Restitutie a Venetis Vencla virlns ifllorescit. 20, 21. Simultas cxorta inter Julium Exorla apud llelvetios bicrcsis. 2:i-2S. nraiiiini, ducc Ximenio, Afris

creptum. 29. Sopita iis iutcr Kcidinanduni ct Miiximllianuni rcgcs. 3<i, 31. Lusiliuiorum in Indiam expeditio ingens et prospera. 32, 33. (iratulaloriic lilteric imperatricis .Ktliiopum ad regeni Lusitanum. 3i. Concussa terrse motu Conslantinopolis. 3u. Henrici 'VII Anglise regis obitus ct elogium latse leges adversus provocantes ad singulare certamen.
:

MDX.

1-0.

Pactiones inter 1'ontificem

et

Venclum

initae. 7-11.

Ritns servati

in absolutione censura-

rum, et celebrata Venetiis publica lictitia. 12. Ca^sar ct Callus a^gre ferunt pacem Venetis datam. 13-13. Dissidii inter Pontificem ct ducemFerrariensem causic. Kj, 17. Divinitus edita futurorum bellorum pricsagia. 18, It. Quinque cardiuales a Julio deficiunt. 20. Turonenses ca^tus inquibus agitautur subdolse propositiones auctoritati Apostolica; hostiles. 21. Damnata a Ferdinando Hispauo schismatica molimina. 22, 23. Galli cum Bentivolis tentant Bononiam. 24-28. Neapolitani rcgni jura a Gallo ad Hispanum transmissa. 29. Judiei e regno .Neapolitano ejecti. 30-33. Bugia, Tripolis et ali;e arces ab Hispanis capta\ 31-36. Lrbs et insula Goa ab Albuquerquio recuperatae. 37. Missi sacerdotes ad Congense regnum.
Moschis et Tarlaris Poloni ab omnibus derelicti cum Turca ineunl pacem. 10, 11. Eucharistia transfossa a Judicis, divinitus integra remanet; unde Juda;i a Marchia Biandcburgensi depulsi.
38, 39. Prussia et Livonia iufestata a
:

MDXI.

l-fi.

Maximiliani
Falsitatis

ct

quorumdam cardinalium
impudcntiic

argutia; pro celebrando in Julium

conciliabulo.

7, 8.

ct

convicli schismatici. 9-13. Indictio I.ateranensis Concilii.

16-22.

sanum conciliabulum.

Contendunt ineplc schismalici jus vocand Synodi ad sc devolutum, et inchoant Pi23-29. .Seditiosos in sua contumacia perstantesab impio conatu revo-

care nititnrPontifex. 30, 31. Angelianachoriteelittera; objurgiitoriic tum ad Carvajalum, tum ad Gallorum regcm. 32-36. Judiciaria actio contra cardinales rebelles qui exauctorantur. 37-41. Dccreta conciliabuli Pisaui a Cajctano rcfutata. 42. 43. Pisis Mediolanum factiosi se

conlerunt. 44-40. Potilur Mirandula Pontifex. 47. Cardinalium creatio. 48, 49. Exercitus pro recuperanda Ferraria a Julio comparatur. 30. Mediolanensis senatus censuris perculsus.
31-33. In

conventibus Mantuanis de pace inter principes agitur. 34, 33. Hieronymus m\-

liimus a Germanis iu carccre reteutus, et B. Virginis ope liberiitus. 3C, 57. Proditi Galli a Gurcensi. 58, 39. Bononia a Gallis occupata. (lO, 61. Alidosius Ciirdinalis a duce 1'rbini trucidatus. 02. Joannes Medicieus instructus mandatis pro
0.3-07.

Bonoiiia et P>rraria recuperandis.

70.

Gallum regem ca-teri priucipes fcederati. 68, 09. Prona ad jugum subeundum Africa. Malaca captaa Lusitanis. 71. Goa oppugnata ab Indis. 72-73. In America Cuba insula
In

explorata.

MDXII.

1, 2.

Negant schismatici liberum Romse Concilium celebrari posse a Caesare mitti legatos 4. Cardinalis Scduneusis legatus .Vpostolicus ad imperatorem et ad Helvetios. 3-7. Gallorum victoriis elati schismatici PontiOcem contumacia impudenter accusant. 8-19. Inanesschismaticorum argutia; aCajetano in suis Commentariisconfutatic. 20, 21. Immane prajlium ad Ravennam commissum. 22-24. Augustiis pressus Julius pacem a Gallo
:

postulant. 3,

propositam admittere cogitur. 23-37. In Pontificem furunt schismatici. 28, 29. Post aliqiiot prorogationes, indicitur Concilium ad tertium Maii diem. 30, 31. Veteribus corruptelis e curia Komana suhlcvandis datur opera. 32-34. (Jua;sila et responsa circa ritus in Concilio servandos. 33-38. Pontificis ad Lateranenscm Basilicixm solemnis profectio, et inca?ptum Conquibus apcriuntur causa; indictionis imperata pnesulibus modestia. 44, 43. Habita a Spalatensi archiepiscopo oralio de expeditione in Turcas decerncnda. 40, 47. Secunda sessio Anglife ct Hispaniiv rcges sc profitentur Pontifici et Concilio conjunctissimos. 48-51. Pisani conciliabuli gosta rescissa; pncsulibns non accessuris ad Concilium objecta; pccna;. 32, 33. Inter sccundam et lcrtiam scssionem, multa regna adhcercnt Concilio. 34-38. Galli ab Insubria pulsi in odium schismatis. 39, 00. Cardinalis Mediceus ex hostium manibus creptus^ 01, 62. Medicei FIorentiK restituti. 03-08. Ludovico rege anathematc percusso, ruit undique
cilium. 39-41
.

Pontificis et .Egidii A'iterbiensis orationes

Concilii. 42, 43.

Prima sessio

in Italia Gallica potestas

omnium

Italorum idausu. 69, 70. Plurium Italicarum urbium oni-

VIII

SHMMAUirM.
lores
liilein

Julio .aliliciml. ll-IG.

Kcrrariaiii ivslitiierc tugit.77-si.llex

Kcnariiv diix a Ptinlilicc vtMiiain prccalur. scd jussus Navarnv. socius Galliic regis, rei^iKi pulsus. Si-S.i. Ora-

tores rejiiim Dania- ct Scotia' prolitentur se Pontifici cl Concillo adli;ercrc. 8ii-S'.t. Convcntus tum Treviris, tum Coloni;v ab iniperatore coiigrcg:;iti, iii (inihus \wmv iii chrios slatuuntur,
et cardin;iles

licem

ct

principcs, cxceptis Vcnetis


:

lur. l)2-9.>.
ret.
9t>-iis).

pu'duplles damnanlur. 90, 91. Ourcensis purpura donalus loedus inlcr Pontict Gallis inituin; dc pncda Italica inter victores certaScssionis icrlia^ Acta iniperatoris noniine (Uirccnsis Concilio l.ateranensi adh;e;

non concurientium ad Conciliuin inertia insiabroganda Pragmatica Saiictionc actum. Marcelli ad Julium oratio par;enetica. loi. Tarlarorum Prajcopiensium 103. (Juarta sessio in Poloniam irruptio, et parta de eis vicloria. 10o-107. Turciciim imperium gravissimis sedilioiiibus ccagitatur. l(KS-ll,s. In Indiis ct Congensi regiio Cliristiana res divina ope ci LusiGallia sacris intcrdicta; pncsuluni

gnis.

100-102.

Veneti
:

Concilio

se jungunt; dc

laiiorum virlule ;mita. 119. Anlonii

l.aiirerii

MinoriUe nohile laciniis.

AIVNALES ECCLESIASTICL

SIXTI IV

ANNUS

CHRISTI

1481.

1. Canl. Me/p/ietensis in Germaniam niissiis ad conci/iandos imperatoriset rerjis Bunrjarice aniAnno post Cliristiim natum millesimo mos.

quadringeutesimo

octogesimo

primo

Inilic-

Baptista ei est nomen, Genua oriundus . Addit ipsum proximo mense legationem deposuisse, atque subrogatum Ursinum Theanensem episcopum in ejus locum esse.

tione XIV, uttulit universo Cliristiauo orbi feli-

cem rerum conversionem repentinus

interitus

Mahometis II, liostis Cliristi cultorum acerbissimi, qui Rhodios iterum bello petere decreverat ea namque insula ab imminente pernicie
;

Fudere plura contra Turcas verba inania cui non modo imperii Christiani defendendi .Mahumetanique invadcndi deerat animus, sed ne quidem haere2.

Germani imperatore Frederico,

ditarias provincias a Turcicis irruptionibus tu-

Hydrimtum pulsisTurcis fuit receptum de quibus acturi, qu ordine temporum gesta sunt, tum ex Jacobi Mafiei Voiaterrani Diariis, tum ex Pontificiis litteris ejusque
liberata est. atque
:

poterat cum vero barbari retundendi spccie expeditionem confecisset, et post Mahotari
:

metis

II

mortem amplissima

recuperanda:(

di-

fionis amissffi affulgeret occasio,

non cum Mat-

temporis historicis afferemus.

Cum in Germania ordinum imperii solemnesconventus celebrandi


,

tiones

essent ad conficiendam contra Turcicas grassaac Fridericus Coesar et expeditionem

thia junxitarmainTurcas, sedveteri occupandfe Hungarise ambitione percitus, regnum Hungaricum evastavit, atque ita .Matthiam a persequendo

Bajnzetc

Matthias Hungarus ob id in concordiam redigendi essent, decretum est in sacro purpurato-

granda
jeslate

in

successore ac redintepluribus provinciis religionis inarevocavit ut .\auclerus Gcrmanus


, , ' :

Mahomelis

rum
stea,

senatu, ut cardinali Melphetensi, qui po-

accepto Innocentii VIII nomine, Sixto in Pontificatu successit, ea provincia daretur, quod

auctnr cjus femporis observat, sic inquiens " Matthias Hungarorum rex eidem, .nimirum
Bajazeti,)

maximum bellum

indixit,

et [)rorsus

idem Volaterranus ' suis ita Mnnumentis consi Senatus hodiernus habitus die Venegnat ris XIX Januarii peperit nobis legatum ad Germanos. Designatus est cardinalis Melfetensis. Legationis causa, qua affertur in vulgus, est ea
:

illum ex Danubii finibus ejecisset, nisi Frederici imperatoris exercitus ductor Pannoniam
igni et ferro, ac depopulationibus vastarc ccepisset. Verumtamen Stephanus Valachire episcopus, acceptis a Matthia rege copiis, hunc Vala-

potissimum, ut Fredericum Ceesarem et regem Hungarorum Matthiam, multos jam annos invicem conlendentes, simul conciliet eo autem
:

maturius

credunt

profecturum

ut Concilio

Mysia superiori vi et armis expoAt de .Mahometis morte repenlina deque Bajazete successore inferius nunc iustitutam de bellico apparatu ad frangendos superchia, id est,
.

liavit

Germanorum

Pontificis nomine intersil, quod apudXorimbergam, Germania; nobile ojjpidum, indictum est ad secundam diem venturae Qua Joannes dragesima? celebrandum . Et infra
:

slilis

adhuc tyranni impetus narrationem repeInterprete rege Ga/Io foedas initum cf pac-

tamus.
3.

tiones sancitx inter principes

ad Turcns

pe//endos

Viilal. .Ms. aicli.

Val. sigu.

num. 111.

I.

ii.

Niiiicl.

vol. 2. !;cu. 50.

.\xx.

ToMUS

.\.\.\.

U.w.v.

M.

SIXTI IV
'.r

ANNUS

11.

CHRISTI 1481,
iii

Italia.

Cclcbrali
rcgum

liiore

Uom;r

a Sixlo Poii-

dissimis
iiciiti

Cliristo

Palribiis sanctic

Romana^

ac principiim oraloriluis convcntns solcmncs, ut univcrsi ad sustcntanlifioc iiiia ciini

Kcclcsiic cardinaliliiis sii]ier liiijiisiuodi imini-

gravissimo

fidci
:

pcriciilo, el Cbristiana'

dani labantcm C.iiristianam rcmpuhlicani consurircrcnt, factumqiic ost, l.udoxico \1 l'r.uK'o-

rcligionis dcfcnsioiic
)ilciium

conYcneriiit (juoqiie

ad

lianc (lictam oratorcs babcnfes ad iiifrascripta


ct

rum

i'Cgc urjicntc, ut

ad sacrun'. ludlum gcrcu-

siifncicns

mandaltim

)icr

illoriKn

(lum in Turcas, cos<)uc Italia pcUcndos tirdus sanxcrint, snmptuum(]uc licllicorum oucra ad

iiullicnliciis littcras ct Iiislrttineiila ]icr

cos

cxlii-

suppcditauda

dasscm
cxtant in

inlcr
.Ms.

coiitlandamquc (jua dc rc pulilica> taC.odicc ValliccUano


militi

stipcndia

sc

jiartiti

fncrinl

'

sanctissinium (lomiiiiim iioslrum ct camcram Apostolicani cxislciilia, ct in divcrsis ac rc)iclilis convcnlionilius ct tractatibus snjicr dcfensionc ^inr^dicta Itabifis inter cos, ut
bita, ct ]icncs

liuhr Iluic C(Uifccta\ cx (jtiihus liistoria' vcritas


potiiis liauricuda cst, (jiiam cx iis scriptorilius,

dixcniiit,

qnamplurima

saliibria,

ct

utilia ac

ralionilius

rcrum gcstarum fama, vcl cx naraliorum liaud ita cxploratis liistorias suas tcxcrc consucvcrunt. conlriliutionis i. Conlractns oliligationis,
(|ui

cx sparsa

pcrncccssaria ad dcfeiisioncm camdcm rcmcdia proposita, discussa ct matnrc examinata fuerint,


cf pricsertim salulire

consilium iirTdicli

Ciiri-

stiiuiissimi
dciitis,

Franconim rcgis consulcntis ct suaquod pricfato sanclissimo domino noCbrisliauic rcligionis ct fidei Cliristianorum, im]icrator, reges. princa]iiti

ct taxationis tricnnalis ))otcnlaluiim coiitra Tiir-

tro,

utpotc

ciim.
(cln

uiiiversa',

nominc Domini Amcn. Anno Incarnadomini anno x.


jiro-

tionis DominiCiT mcdlxxxi, Iiidiciionc xiv, Pontilicatus saiictissimi in Cliristo Patris ct

domini
Patcat

Sixti divina

provideutia

jiajire

IV

omnibus evidcnlcr pracscns


inspccluris, qualiter
suiicriori .Estatc,

]iiililicum

histrnmciitnm

cum

xima

dum
fidci,

Turci

Clirisliaiiic

rcligionis ct orlliodoxa?

ac prolilcnliiim
oli-

cam

atrocissimi hostes insulam Hliodi arcta

sidione tencrcnt,ct iu Ainilia Ilydrunlinam civitalcm cum miscrabili incolariim illius clailc ct

et alii potentatiis debeant sei))sos eornmamplissimas vircs ad profugandosfidei liostes iirojiiignatores adjiingere et unirc, et ad hoc facicndiim jiixta siiarum virium faciiltatcs se stiT saiictitali obligarc, ct unam sanctissimam unioncm animorum ct virium eorumdem cum sua sanctilalc inirc. ii. Untid noii immerito fuit a sanctissimo domino noslro et reverendissiniis dominis cardiiKililius ci oraforibus ])rTfalis collaudatum,
cijics
(jiic
<'

ciiiii niliil

coiisulliiis, niliil

salubrins, ct ad ex-

horrenda

crndelitalc

occupasscnt

in.Tfalus

sanctissimus domiiuis iioslcr, (jui cum scrcnissimo FcrdiiKuitlo rcge SiciliT illtislri ct noiuiullisaliisllaliae potentatibus pro insulac dcfensione
cl Hydriinlina' civitalis rccu])cralionc possibilia

pcllcndos a fiiiibus Clirislianorum Redemptoris noslri immanissimos bosles cfficacins, quam


ut
ii,
(jtii

miliiiT CliiistiaiiiE stijicndiis siint as-

Iricti,

quiqne

unum Dcum

coluni,

unam

fidem,

unum

iirofiicntur

Bapiisma, cidcm oinnipoicnti

remcdia cx tcmpore adliiliuit, ct pro scdandis grandi per et subinovcndis non sine laborc
sanctitatcm
iiibus,
iii

suam potentatuuin

ItaliT disscnsio-

iilurimum Turci confidcbanl, intcr eosdem ]iotenlalus treuguas ct sufrcrcnlias ad certuin tnnc fcmjius cxprcssum iudixil
qtiilius
;

]iroindc attendens remiiublicani Cliristianorum, Turcis jam Ilaliam calcantibus , (luod anlca

inaiiditum fucrat, in loiige majori periculo constitntani fore,

ribus fuissct,

quain iinquam rclroactis tcin]iocl cjus dcfcnsioncm ctiaiii Koma-

norum

imiicratori, ac nnivcrsis Calliolicis rcgicx bus ct potenlatibus fidelium inciiiubere iiostri Jcsu Clirisli, ciijus vices jiarte Domini
;

Dco, cjusque vicario laiiqiiam cajiiti adliTrcant, confirmenlur, uniantur, omncs sicut vir unus eadcni mente unoque consilio in id ipsum convcniant, iit (jiiorum unum est mysiiciim Cliristi corjius, iiniis ad bcne ojierandiim el cxpngnandiiin comniiiiies hostcs sit aiiimus, ct sicut una lidcs, una ciiam sit jiietas aclionum. Idcirco jiricfatus sanctissimtisdominus iiosicr, ad qucin ulJesu Cbrisii vicaiium liujusinodi orlhodoxa; fidci ct Evangelicffi veritatis illiusque cultorum, (juonini jialcr csi, dcfcnsio principalitcr pcrtiquiquc dum advcntus iirffidictoriiin oratoiicl
:

ruin
dicto

ultra

quam

rci

magnitudo

ct

imminens

jicriculiim cxigerct, dillcrrc vidcretur, cuin pivT-

gerit in

terris

eosdcm

iin]icialorciii,

rcgcs,

princijics

et iiotentattis Cliristianorum ubilibet

exislcnlcs, tam intra (itiain cxlra Italiam, ]icr legatos, iinntios ct lillcras cuiu inslaiilia rcquisi\il, ut per coruni oratorcs iiistrnclos cum ojiportunis inandatisin almaUrbe corain saiiclitale sua ccilo cl dclcrininalo leiniiore convcnirciit

scrcnissimo rcge Fcrdinando defensioni hujusinodi infendere sub certis tunc expressis iiiodo ct forma convcnii, ct dcinde triennales induciiis iiilcr universos imjicratorcm, reges et
alios dissidcnics
jier

totum orbem constitutos

noviicr indixit; lios continuatos laborcs ad cfTecttiin

dcduccre cuiiiens, suadcnfe pricscrtim hoc,

ad consultandiim, deliberanduin ct concludciidtiin cuni eadcm banclitalc, ct rcvcrciiB.

ul jiricfertur, Christianissimo

Francorum

rege,

qui

iiiier

alios

Catliolicos

regcs et principes

bjiontancus ad hoc ojius adjutor ct coojicrator


1

Ms. Val.

sigii,

lil.

num.

19. p.

211

acccdii, et iantic cxiHMlilionis

molem

itinjilccli,

SIXTI IV ANXl'S II.


et

CHRISTI

l/t8I.

ciim

siio potentijsiino

exercitu |ir;cdccesso-

riiin siioriim

gia, liostis

reguin Francoriim seciuemio vestiejusilem infeslissimi atroces injurias

ribus ad pernecessarium o])US defensionis hujusmodi persolvere debeat speranfes quod rex
;

ulcisci tota ineiite atTectat,

cum

prfefatis reve-

suorum pra-decessorum Christianissimorum Francorum regum, qui pro fide pra?ipse inore
et A])osfolica Sede se, et sua exponere sa'i)enumero non formidarunt, se ipsum tali solutionis onere prxgravabit, quale recognoscet

reiulissimis dominis S.
sislorio

II.

E. cardiiialiluis in conet

fata,

suo secreto cougregatis \ice

nomiue

Romanae Ecclesia?, et oratores pnefati agentes omnia et singula infrascripta vice et nomine eorum potentatuum, a (|uiljus respective ad dictam dietain missi siiiit, volentes consulta, discussa, examinata, tractala et conclusa inter eos

rei

magnifudiiiem exigere,

et

sua? rcgias celsi-

tudini iu tanla Calliolica; fidci necessilate convenire.


7.
"

llein similiter

voluerunt, quod singuli


pro quibus oratores
pofentia sanctissima;

ad o|)tatum lliiem penlucere, corain nolns notariis et testibus infrascriptis deveuerunt ad liujiismodi sanctam et unaiiimem ac laudabi-

alii

iiotentafus

i)ra'dicti,

pra?fati respective, ut prfefertur, intervenerunt,-

ex nunc
stolica;

cum omni eorum


Roman;u
prjefalis

lem convenientem concordiam, ac animorumet viriuin cujuslibet eorumdem reguin, priucipum et potentatuum cum pracfato sanclissimo domino nostro, Ilomaua Ecclesia, et Sede Apostolica illiusque potentia et viribus unionein solemni stipulatione interveniente vallatam, per quam voluerunt ijuod pra'falus sanctissimus dominus uoster, ut caput ChristiantB religionis et fidei, luijusmodi sanctissimae unionis ad liujusmodi lidei confessionem caput, ductor et director existeret, et una cum collegio prtefatoruin reverendissimorum S. R. E. cardinalium pro ejusdem fidei defensione et hostium profli-

dominffi nostra'

Ecclesia; ct Sedi
unifi, ct in

Apo-

censeantur

hujus-

modi sanctissima, et apud Deum meriforia, ac commendabili animorum et virium unione,


defensionen^ ordinata, recepti unionis honorabilia principalia membra et toneantur ad opus defensionis et expugnationis persecutorum fidei

ad

fidei

pra?fatEB

et incorporati, uf pra?fata!

memorata
quaufitates
fatuin

solvere annis

singulis

summas

et

infrascriptas, juxta taxas per prae-

sancfissimum

dominum nostrum

alias

provide moderatas.
8.

Item voluerunt, quod serenissimus im-

gatione viginti (]uinque triremes instruere et serenissimo armare annis singulis teneatur
,

perator, et

omnes singuli alii Catholici reges, principes et potentatus Christianorum, cujussfatus, gradus et condilionis existant, (]uacum(]ue Ecclesiastica vel muiidana digni-

rege
et

Ferdinando prBcdicto quadraginta


inter
alias

trire-

cuuKjue
et

mes secuudum conventionem


ipsum regem

eumdem

luante, ac aliis potentalibus Italia;


(]uanlitates

unitam inslruente et arsuinmas et


taxas
eis

tate praefulgeant, possint seipsos et


et iiotenliam

eorum

vires

iu fidei

favorem prafato sanctiset

infrascriphis juxta

pcr

simo domino nostro unire,


pro

adjungere. prout

sauctissimum dominuin nostrum alias proinde inoderatas inodo et forma in prajsentibus capitulis ex|)ressa solventibus, etcuin per pra?fatum

eorum

zclo fldei et religionis iudubitanter


:

eos facturos esse speratur debeantque super hoc per pra^fafum sanctissimum dominum nostruin
sollicitare,
et eis,

sanclissimuin domimiin nostrum et alios incorporatos seu incorporandos fuerit deliberatum, quod serenissimus dominus rex Ilungaria; contra

de quibus sauctitati

Turcum bcllum
inillia

gerat

eadem

sanctitas

sua videbitur, mediis induci ad intrandum et se incorporauilum hujusmodi unioni, et contribuendum pro eorum virili ad tidei memorattC
defensionem. '9. llem (]uod omnes et singuli incorporati, et quos incorporari contingat in unione et sanctissima concordia prffifata debeant quantitates, ad quas faxffi eoruni ascendunt. promptas et paratas tenere quolibel auno, et dum desuper requisiti perpra^fatum sanctissimum dominum

quinquaginta
alii

tlorenoruin auri de camera

et rex Ferdinaiidus prffidictus

potentatus taxam eis

centum inillia, et convenientem ]u;pdicto

regi HungaricE dare et solvere teneantur,


et

modo
ordi-

forma per prEefatum sanctissimum nostrum


iiicorijoratos

ac

praulictos statucndis

ct

nandis.
6. Item voluerunt, quod pra-fatus Christianissimus Francoruni rex cum sua iiotcntia ex Romana.' nunc prsfato sanctissimo domiuo
,

Ecclesiie et Scdi Apostolica- illius(]uc i)otenliie


et

ejusdem lidei defensionem unitus sit, et in unione hujusmodi, ut uua ex ])rincii)asanclissimtc unionis , eo lioribus ejusdem columnis interveniat, et pro laudante initaj ejusdem hdei defensioue, ac illius persecutoris
viribus ad
,

nostrum fuerint, illas in aliquo loco certo et tuto depouere ad opus ipsum ])ernecessarium defensionis fidei, et non in alios usus exponendas juxta declarationem pncfatorum sanctissimi domini nosfri et collegii reverendissimorum dominorum cardinaliuin,ac potentatuum uuioni hujusmodi incorporatorum, et deinde incorjiorandorum iu locis et causis, quce expositione hujusmodi, et subventione celerius iudigere,
,

exterminatioiic, eain (luaiititatem dumtaxat, ad

et

majori periculo subjici videbunfur; nec iu

quain rex ipse seipsum


taxabit

in

pecunia vel

in classe

anno qnolibet, similiter

sfatutis

tempo-

hujusmodi taxis, et quanlitafibus possint aiit debeant computari ilhfi quanfitates. (juas uaus

srxTi IV

Axxrs

II.

christi 1481.
:

potentatmim |iraHlictonini virtute parliculariuni confnederationum earumdem persolvere tenerelur. ct solverot ctiam in dcfensionem cjus. cui solverel ab infidolihus mcmoratis. 10. X Jtcm quod pra^fala sanctissima unio ct concordia ad :lioslium fidci cxtcrminationcm
durct ct durarc dolioat |)or Irionnium. a die stipulationis prssentis contractus compulanda el ct ultra, ad sanctissimi domini nostri, et rogum, ac i)otcntatuum uiiioni iiujusmodi incorporato-

Mediolani triginta millia ducatorum Januenses quinque triremes annis singulis dicto durante
triennio, Florentini viginti millia

ducatorum
:

dux

Forrariffi (luatuor
:

triromos

Sencnses qua-

tuor triremes Lucenscs unamtrircmcm marcbio Mantuanus et Montisferrati unam triremom Bononienses duas triremes >>. Contulerunt ctiam se in illius sacri belli societatcm
: '

Alfonsus rex Lusitaniae, quem egrcgic instructam classem submisisse visuri sumus, quae

dcinccps iiicorporandorum, vel majoris partis ipsorum benei^lacitum. ii. Item voluerunt et convenerunt, quod omnes et siniruli reges, principes ct potonlatiis,

rum,

el

tamcn tardius rejam confecta \capolim appuac Fcrdinandus rcx Aragonum, qui viginti lit
;

in hac unione, ut praifortur, incorporati sunt ct uniti, ad majoris roboris firmitatem tencantur et debeant, omni excusatione seniota, ultramontani videlicet infra tres, citramontani

qui

naves majoris alvei, minoris vero alias *, sod de eo itorum inferius. >'unc roliqua, qua> sub anni initio gcsta
octo

duodocim comparavit
sint,

prosequamur. L Grassantlbus Tiircis in Calabriain, imtruiDum Italia, tur sumptu Pontificio classis.
1

vero infra unum menses in formade jure valida omnia et singula in pra?sonti sanctissim;e unionis et concordiie fideliuni iuTurcos Instrumoiito et idem Cbristianissimus contenta ratificare
:

exceptis Yenetis,

qui antea deserti a caeteris Christianis pacem a Mahomete II redemerant, bellum parabat in Turcas, ii in flnitimos Hy-

rex Francorum infra trimcstre taxam suam declarare, et per publica desupor confecta Instru-

druntino agros factis excursionibus omnia vastabant, tantusque Calabros terror invaserat ', ut
cx Italia in Hispanias, abjectis omnibus fortunis vitae servandae cupiditate, aufugerent qui
:

menta, aut litleras authenticas cum inserlione tenoris pra'seutis Instrumcnti de ratificationo ot
taxatione

vero ceperant
orarent,

arma Turcici

furoris formidine

liujusmodi
vel

nostrum, nensem, Sedis Apostolicre legatum, nomine ot vice suEB sanctilatis certificaro, qui ut ejusdom
unionis caput hujusmodi ratiticationes et taxationes ad singulorum ojusdom unionis membrorum, et polontatuum notitiam deducere non
postponet.

priofatuin sanctissimum reverendissimumcardinalem Sabi-

pavidi, abjectis in praelio armis, vitam ignave

bantur
a
aliis a

mox a Barbaris immaniter contrucidaquam ob causam Julius Aquaviva, cum copiarum parte desertus fuisset, una cum
:

ranus
ut

'-,

Turcis cfesus pcriit. de quo agit Volaternieminitque Joannes Albinus, et fugam,

Item voluerunt et convenerunl, quoJ omnia et singula prsmissa bona fide efflcaciter adiniplere debeant sub pocna mille marcarum ipso ar'^enti per illos, qui non adimplerent, co videlicet ad opus hujusincurrenda, medietate
12.
<(

vitae consuleret, capcre detrectasse narrat atque cx nostris mille quingentos cecidisse, neque incruentam fuisse victoriam Turcis, qui

paulo post Alfonsi adventura non tam temere discurrere ausi sunt, compositis tamen ordinibus, quo prcPdae spes traliebat, irrupere,

omni

et expugnationis i)ra?fat;f et adimplentibus applicauda quam reliqua aliis pcenam sanctissimus dominus noster, et singulorum polentatuum oratores pr?efati dare et solvere promisorunt toties quoties fuerit contrafactum, volentes quod piEua hujusmodi commissa exacta, vel non exacta nihilominus premissa omnia in sua firmitate remaneant, et observentur. Pro quibus omnibus adimplendis

modi defensionis

calamitatum genere Christianis insultantes. 13. Dum late ferrum flammasque circumferebant Turcae, instruehautur classos Genua; et Anconae Pontificio sumptu ad infringendos Turcicos conatus, cui cardinalem Genuensem die vigesima Februarii cuin amplissima legati Apostolici potestate prEefectum narrat Jacobus Volaterranus ' qui etiam tradit Julianum Robureum cardinalem in Galliis legatum adeo ut naviter ad elicienda auxilia incubuisse
:

et

jam dicta pcena pr;cfatus sanctissimus domiuus nosler se, et omnia l)ona Romanse Ecclesiae, oratores vero pra?fati eoruin
observandis, ac
potentatus prsedictos, et cujusque iliorum bona pra?sentia ct futura soleinniter invicem respective obligarunt, etc.
13.

Gallus subsidiariam auri vim in belli Turcici sumptus suppeditandam decreverit de illius
;

enim

oratoribus in
:

sacro senatu auditis

liaec

Prima Dominica Quadragesimae, quae prodit ad xi mensis Martii , et infra, vocati a venit Pontifice Gailorum oratores die Mercurii xiv

Uuantitates autem, quas solvere tenenprsefatae

Marlii in secreto seuatu auditi sunt. Obtulerunt


in

tur potentatus praedicti taxati

sanctis-

subsidium

belli

adversus Turcos aureorum

simae unioni incorporati sunt infrascripta', vidoserenissimus rex Ferdinandus quadralicet


:

trecenta millia, ducenta videlicet a clericali po'

ginta triremes, et serenissimo regi Hungariae, dux ut praefertur, ceiitum millia ducatorum
:

Jacob. Volat.
Jo. .\lbin.
1.

1.

de bello

in. Ms. aich. Vat. sig. num. 111. ' Volal. ubi sup. Hydrun.

' Jd. ib. '

Jacob.

Volal.

u.

.Ms.

arch. Vat. sign.

uum. 111.

SIXTI IV
testate exigcnda, caetera a sa;culari,

ANNUS

CHRISTI

48

tionibus tamen,
ignota'.

(|uoe

sub condimibi adbuc penitus sunt


et

Dominicus
est de

est,

de Passione nuncupatus, itiim


:

foslulavciant
ad

alia

l*ontilice

et

senalu

consequendam paccm

cum

l!ur-

more a Palribus ad rcin divinam qu;e quidem acla fiiit in Basilica priucipis A[ostolorum sacris autem est operatus Ba[(lista car:

gundo
10.

".

dinalis
liilra

S.

Cajcilitc,

Meliitensis

nuncii(ialus.
in

Balva cardinalis Ecdesiasticse poteslati traditits ; legatio Caroli Provincix comitis ad PonImpetravit etiam idem Julianus legatificem.

divinrc

rei

solcmnia jussit Pontirex


ad

tbrono sedens

circiimstantibus

subsellia

tus, ut
laesa!

cardinalis

Balva,

quem

postulatuui dc

cardinalibus, prccsuiibus, oratoribus, et totius curicT, ac Romani populi ct cleri proceribus,


rccitari a latere suo l)i[)lomata, qua; de Patriim

majestatis criminc vidiimis,co!ijectum((uc


a legato

in carcerem, Ecclesiastic;e polestali tradcrctur.

Consultum ilaque
Januario, narrat

Pontincem, exeunte

consensu edita erant. Eorum series adinodiim longa fuit, sed baec, quae sequunlur, exposuit
:

prffidictus Volaterranus, quis

ordo judiciarius ineacausaconstitueadus esset

Priinn Ecclesia,' nascentis initia, ct felices ejus [)cr tem()ora longa successus in eadcm postca

XXXJanuarii delectus Patrum nonnuUorum apud Neapolitanum, (nempe cardinalem), est babitus, actum est de cardinali Audegavensi, qui annos circiter duodccim a rege Francorum Ludovico carceri fiierat mancipatus ob suspicio-

decrcmenta delapsus est. Cliristi nominis victorias et


nas nostras
iii

Hoslium

deinde

triuin()bos, et rui-

ct

clades cnunierat.
[)ericulis

Acnunc

positis ante oculos

et

tandeni discriminibus,

([uibus adducta

nem

Isesge

majcstatis, qui videlicet cuni Caiolo

nionstratis(iue

cst Clirisliana respublica, ingentissimis apparatibus Tur-

Burgundorum principe in necem suam macliinatus esset. Nunc vero sludio Apostolici legali Juliani cardinalis S. Petri ad Vincula est custodia eductus, et ipsi legato a rcge judicandus
traditus
et
:

coruiii regis adversus Cbristianos


siiiie coiitra Italiaiu, in

omnes, novis.i^statc,

([uam proxima

sed legatus ahsque decreto Ponlilicis


ideo a Pontilicc dicitur
.

senatus judiciuni ejusmodi sunienduni non


petiisse

cujus imperator, bassam vocaut, magna classe Irajecit, et Hydruntiiiam civitatem occupavit borlalur, admonct ct obsecrat reges, princi[)es et potcntatus oiiines fidci ortliodox, ut qiii
:

putavit,

quid

agendum
17.

Subdit auctor de oratoribus ad PontillSiciliffi

cem

missis a Carolo Andegavensi, comite Pro-

bello laborant, (lacem iiiler se agant qui si ininus ratione aliijua paceni agere vel iiolunl, vel non possunt, inducias salteni per triennium paciscantur in proximis kal. Juuiisincipiendum
:

vinciaj, qui patrui Renati regis

contro-

versa jura ad se devoluta conlendebat:

Quarta

coavertautque quaque eoruiii arma in bellum Turcoruni, ([uilibet juxta vires suas qui si
:

Dominica Quadragesima", qutB evenit kalendis


Aprilis oratores Caroli Andegavensis Provincia;

ipsiinet ire in

beilum ne(|ueant, suo noniinc

et

regem SicilicE nominat, mortuo Renato patruo suo, cujus relictus est lueres,
comitis, qui se

urbem

ingressi sunt. Hi dies aliquot Narnia!

sum[)tu aliuni mittaiit, vel tantuni [lecunia^ ininistrent, quantuiu ipsi tolo triennio essent ex[)osituri. Recipit ideiu Pontilex in suam et Romance Sedis protectionem omnes euntes vel miltenles
iii

restiterunt, eo

quod

Pontilici et Patribus

non
:

belkiin durante tolo triennio, et toto semeslri

placerel ingredi eos tainquam regios oratores


(|ui titulus

secuturo, [)ostquain a bello redierint

domum,

suspicionem daturus videbatur Ferdinando Aragonensi tempora vero minime pati, ut suspicionibus novis augerentur niala
;

promittens se defensurum statuin omnem illorum adversus quoscumque interini olfendentes.


Pr(i[)ouit coelestia

praeinia, inonita Dei,


:

prfEsentia

18. Promulgata in Titrcas sacra militia. Opeivim navabat egiegiam Sixtus ne belluin

obsecratioues recipienti

sua, et negligenti vero a>ter-

nam damnationem
enunliat.

et

maledictionem
ipsa

suam
passiin

Quia vero

Di()loniata

accenderetur, annoque superiori triennales om-

nibus Christi fidelibus inducias imperarat, ne Cbristianum imperium opprimcretur a Turcis, atque octa\o xVprilis bujus anni die sacros solemnes coetus in Basilica Vaticana celebravit, atque inter divina mysteria, (|u;e augustiori pornpa peracta sunt, Encyclicas datas ad omnes Cbristi fideles litteras legi jussit, quibus per baptismalia sacra, perque fusuin a Cbristo in cruce cruorem soUicitati suiit, ut pacta iiiter se sequestra pace junctis animis armisquein ferocientem communeni bostem prosilirent, ([ua de re memorabili lia;c Jacobus Volaterraiius scriptis mandavit 19. MCDLXXXI, V id. Aprilis, qui dies
:

babentur, non insislam in bis pluribus verbis. Recitavit ea altiori voce a Poutificis latere, ut
S.

ain()lissimus pater Franciscus diaconus Eustacbii cardinalis Seuensis, priinuin inter diaconos cardinales locuin lenens, non (juidem iii sacra veste constitutus, ut alias ipse idem
dixi,

sedeatc Paulo
lere

11

in ffide ca[)itolina

in

simili

cerimonia, sed in quotidiana senaloria, ()uam ca|)aiu vocaut. Is nepos fuit Pii 11 Pontificis luaxinii, Poiitificatus sui

latuin evectus

anao u ad cardinaQiue pervulgcata erant Volaler-

rani lem[)oribus, iiunc vetustate etobliviune se[)ulta sunt magna ex partc, aec Regestuni Pon-

tificium liujus aani re(ieriinus; EncyclicEe tamcn litterae, de quibiis meinoral, extant in Ms.

SIXTI IV
Coilico
'

AXMUS
in alio

II.
'

ca

CIIRISTI

1/|81.

Taliiilniii

Valicani,

necnon

utilitalcm arguit, cuui nisi defcnsioni se accingant,

ValliccUana^ nostra- bibliotlieco' nobis a cardinale Baronio una cuin aiiis insiiinibus mo-

manus darc

et in servitiitem venire,
sit

[lati. ([ua;

victoriluis libuerint,

nunienlis rclido, ex quo jiauca lucc

ail

illus-

qua' (luidem qualia siut,


docciit
:

atque necesse aliorum exem|ila nos


:

Irandam liisloriam decerpsimus


20.

.\(1

iiu|)erator Constaiitinoiiolitanus,
ex|)ugiiatiir,
[irielio
:

dum

futurani

rci

nKMUoriaiu.
liliodi

Nos,

t|ui

dum

Turci insulani

su|ic-

eodeni tcuipore Hydruntinani civitatcm occupasscnt, quaiupluriuia possibilia nobis auxilia pio insulie liberatione et Hydruntinai civilatis eaiurndcm recupcralionc tcrra mariquc adliiiuiinuis et cuin civitas ipsa Ihdruiitina rccu[K'rari iion potuisset, prout nec adluic potuit, licet insula prjrdicta ab luijiismodi obsidione fueritliberata, universos Italia' potciitaliis pacare, etut invicem
riore
ct
;

anno arcta obsidione tenerent,

cadens etiam mortuus capite truiicatur Grtecorum proceres atque omnis nobilitas, depositis armis trucidanrcgia urbs tur
:

Rasciaj despotis
:

in

|)otestatcm

redactis

Trapczuutinoruin impeiator contra datam fidem occiditur rex Bosnia; in fidem siiscejitiis inter vina mactatur. Verum esi
eruti sunt oculi
:

quod

ille ait

Refj)in)ii no)i capit iluos.

22. Nolint igitur sperare Christiani

prin-

cipes et

|)0[)uli,
:

ut libertatem viclore Turco reti-

nere possint

nolint

mullum

in suis lictis blan-

pacilice viventes contra

eosdem Turcos arma

ditiis et falsis pollicitationibus confldere.

Quem

ad illorum ex Italia cxpulsionem vacarent, efticacem operain adliibere curavimus,


ct

sumerent,
siierantes

cx devictis regulis vel

cum

toleranda conditione

ipsorum |iotentatuuin facultates et vires ad id suflicerc. Cum autem nuper intellexerimus eosdem Turcos maximam classem parare, el omnibus aliis curis omissis, ad insiila> pnedicttE, Italiae, t

servatum vidcmus? Cui fidem uiii|iiaui servavit Turcus ? Abjiciant hanc falsam et inanem spem Christiani proceres, et in Deo solurn, atque in eornm dextris salutem reponant si enim viriliter pugnaverint, non solum pro[iria defcndeiit,
:

Pannonia?, et.\ustriae occupatio-

sed ah aliis
vero,

nem,

etfidei Catholicae

omnimodam

conculcaet

jam deperdita recu[)erabunt sin quod Deus avertat, in solita negligentia


:

tionem omnes suos divertissent


apcrte

coiritatus,

cognoscamus

ipsius

stevissimi

hostis

vires adeo auctas esse, et in

immensum

crevisse,

ut oiunibus Christianis principibus merito fornisi a

midandffi videanlur, neque eas posse cohiberi, plurihus et diversis locis distrahantur,

atquo desidia perseveraverint, seipsos et rem[lublicam Cliristianam perdent. UuidenimChristianis deest, quod ad victoriam consequendam desiderari possint?eis viri fortes, equi, arma, pccuniK, comineatus abunde suppetunt; adsit

atque Italiam, Germaniam, Hungariam inprimis ut hoslihus viciniores in manifesto periculo


versari, quae profecto
si

tantum voluntas pugnandi, adsit et vera religio, et ad Deum redemptorem nostrum, a cujus viis
dociinavimus, humilis et devota conversio adsit et Petri qua; nunquam deficiet fides, Pauli constantia, zelus Phinees et MathathicE, ac fortissimi Machabsei animus, et certa proculdubio
:

siugulariter etseparatim
sufficientes

invaderentur,

tantis

viribus

esse

non possent, more ]iii patris pro filiorum salute semper anxii atque soUiciti de consilio venerahilium fratrum nostrorum S. R. E. cardinalium , et infra, per triennium a die kal. mensis Juuii proxime sequentis inchoandum treuj^uas, iuducias, seu helli moram, quas tenore
praesentium auctoritate omnipotentis Dei, et pro defensione et securitate Dorainici gregis, quem Salvator noster pascendum^ tuendum atque curandum nobis commisit, indicimus tum nonnullis interjectis subjicit Pro libertate igitur, pro liberis, pro patria, pro ipsa vita, pro
: :

de coelo promittitur ac indubitata victoria pra;cedet enim angelus Domini exercitum ejus, et unica; crucis ac Jesu Christi in ea pendentis
;

vexillum, quod humiliter intuentes, et deflxis insublime oculis, victoriam sperantes de coelo:

exurget omni[)otens
sertus

et

misericors Deus, et miplasmavit,


regeneravitj

eorum,

quos

redeiuit, exurget, et dissipabuntur inimici ejus,


et fugient

qui oderunt

eum

a facie ejus.

23. Et ut principes ipsi, et alii Cliristi fideles sic per

nos vice Dei moniti etrequisiti contra


et Christianae reli-

religione et flde Christiana, pro salute aeterna sumr.ntur arina, cuin talis immineat necessitatis articulus, a

eosdem Turcos arma sumere,

quo

se valeat legitime

nuUus

gionis ot fidei defonsioni vacare eo liberius ac securius possint, ()uo intelligetur illas, qua-

e.tcusare, et in hostes,

antequam
;

interius peneseijue et suos

viguerunt, et

trent, forti

animo proficiscautur

ulciscantur a tantis foBdissimi hujus hostis injuriis, atque imminentem sibi suoruinque

cervicibus gladium avertant.


21.

eos dissensiones (juarumlibet sus[)iciones fore sublatas, eisque licere [ler seipsos militare, et eos atque illorum slipcndiis militautes extra territoriorum suoruru fines ahsque
vigeut
inter

guerrarum

et olTensionuin

Sun

iiu[)ossibilia vel
ulilia
:

nimis ardua

cjs

iiUa siispicione,

injuugimus, aut iniuus


'

necessitas ipsa
Biill.

gnationem

[irogredi, et mittere, et

ad eorumdcni Turcoriim expuad id pecu-

nias erogare, classcmque instrucre et parere,


Biill.

Ms. perg. arch. Val. inscripl. lib. brcv. scii Ms. Vall. bibl. sign. nurn. 19. p. 158.

div. p. 244.
to. ii. ler.

20.S. et

univorsos et singulos Christiauorum [irincipes,


et

Ger. es Freher.

editioii. p.

162.

[)otcntatus Ecclesiasticos

vcl

srecularcs,

et

SIXTI IV

ANNUS

11.

fidei

rilRISTI 1'|SI

omiies Chrislifidcles, cujuscumque prBeeminentiae ac potcstatis cxislant, cliam impcriali, pontilicaii, rcgaJi, ref,Mnali,

ducali, vcl alia


vcl

quacumfunpcr

que dignitale Eccicsiastica

mundana
qui

paterna charitate omnes horlali sumus aiit miltcntes ad tam ]iiain et necessariam expeditionem sub nostra et Apostolica) Sedis protectione suscepimus eis bella aut
:

venientes

gcntcs, ac in teriis Ciu-istianonim

tcmporale

ini|H>dinieiita

(]ui)mf)doliliet infercntes

sub

spi-

dominium quomodolil)et
supradicti triennii
lcf^itimc

obtinentcs,

rilualis ct teraporalis gladii poena, ut abstineant

impedilis pcr
virili ct

lcmpus per eorum

seipsos, vel eis

commonuimus, prout
confeclis, quas ct in

in litteris nostris

desuper

ca[)itaneos

seu

tiiis,

etreliquorum

omnium

duces, pro sna


nciil, aiit

cum

notabili

parte suai

])riiici])umcl])otenfatuiimCliristianoriim regnis,

polentise ibunt vel mittenf, ut pra>l'ertur, expoalias


et

provinciis et dominiis publicari


lalius conliiietui-.
])l('iiiim

mandavimus,

secundum eorum

lacullates

in

perncccssariam cxpeditioucm per singulos dicti triennii annos erogabunt, a die arrcpti itineris, vel quam |)ecuniam iiujus-

lam saiictam

Volentes igitur litteras ipsas sortiri eilectum, et debitce omnino exe-

cutioni demandari, nobilitatemtuam in

horfamiir, et per rcligionem,

motli ])ro [)iimo aniio cro;iaverint, ct


his

quoad

in

perseveravcrint,

ac

videlicet reditum, vcl

deinde post ipsorum auxilii cessationem ad


statu, civitatibus, terris,

sex

mcnses cum eorum

dominiis, subditis, lerritoriis, ac bonis omnibus, sicut ca nunc tenent et possident sub bcatorum l'elri et Pauli, et Romante Ecclesiffi protectioue
,

recipimus alque uostra

imperatse sunt a

Sixlo [Jiajterea triennales inducia-, atque anatliematis poMia cas violaturis intentata.

Dat.

pcr passionem Salvaloris ab selerna morte redimeret subire dignatus est, per tot fldeles populos, qui in teterrimam ducti servitutem prccsidium tuum implorant ])er miseram stragem, quae tot pra;claris civitatibus, tot nationibus imminet nisi quamprimum occurratur, per gloriam et splendorem Christiaiii nomiiiis, quod a s])iircissimis hostibus totum conculcatur nisi nosmctipsos excitaverimus, te obfesfamur, et Aiiosfolica auctoritate tibi man,

Domino quam profiteris, nostri, quam iit nos

Homa;
noslri

a|)ud

S.

Petrum

anno

Incarnalionis
1'ontificatus

Dominicffi mcdlxxxi, VI

id. Aprilis,

auno

x.

24.

Exortee in Germania turha;.


in

Oliorli

tum erant
cani
',

Germania non leves motus, quo-

tenorem ct conomnibus, et per omnia serves, et cum effectu adimpleas sicuti pro Catholico animo tuo te facturum -confidimus, ne in extreino judicio apud tribiinal Dei rcus sis ellusi
ut litterarum ijisarum

damus,

tinentiain in

rum causa

describitur in Ms. Tabularii Vatinimirum Fridericum Palatinum Pibeni

Christiani sanguinis, qui e


ratiir;
ita

Pliilippum ex fratre Ludovico nepotcm, ad

quem
ado-

manibus tuis requialioquin contra obcdientes etconlumaces urgente communi periculo et necessitate, ad

septemviratus jus spectabat, filium


[ilassc,

sibi

ac debitam

illi

dignitatem in se deri-

vasse, ipsique ca in re cffiteros |)rinci|)es electores

imperatorem assensisse at Fridericum obluctalum ad sedandam ^ero controversiam, ne bcllum pareret, Sixtus proximo a promulgato superiori Diplomate die Philippum Palalinum monuit-, ut imperatas Cliristianis prin:
:

executionem contentorum in litferis ipsis procedemus. Dat. Romte a])ud S. Petrum sub annulo ])iscaforis dii; xii Aprilis anno iMCOLXXxi, Pontificatus nostri anno x . 2.>. Mahonvjtcs rcpcntina morte siihkitus. Non sutfecissent haec Pontificia ad Iraenandos Turcicos impetus liberandamque ab eorum

tyrannide Italiam adliibita studia, nisi


providciitia

divina

ci])il)us
'<

inducias religiose servaret.


filio

Mahoniefcm

II

crudelissiiiium Chri-

Dilecto

nobili viro Philippo comiti

stianoriim liostem repentina morte sustulisset.


Configit ejus obitustertia die mensisMaii sanctae

Palatino Rheni, sacri


elcctori.

Romani imperii

priiicipi

Crucis Inventioni sacra, ut hostem criicis virtute crucis triumphatricis extinctumconstaret,

salutem et xVpostolicam benedictionem. Animadverlentes Christianorum lirinci])um discordias truculcnto liosti ad communem perniciem viam in dies magis aperire, volentesque pro pastorali officio nostro his tot incommodis et periculis obviare ne in deterius serpant, postquam eo jam deductie sunt res
Dilectefili,
nostra; ut

inquit Rosius, at secunda Junii die illius famani


increliuisse
neli

Roma' ex littcris Aicolai Crucei Veapud Constantino|ioIim oratoris tradit Ja' :

cobiis Maffaeus Volaterranus


in(]uit,

Litterarum,

summa

haec erat,

regem

obiisse tertio

minime cunclandum
et
,

sit,

cum

perfi-

dissimus

vigilaatissimus hostis apparatum

maximum adversus Ilaliam Rhodum indelesso studio, ut

Germaniam

et

ex pluribus locis

duabus ferme horis ante solis occasum, cum prope Constantinopolim esset in casfris . Addit Stephanus Infissura ', Pontificem de Mahometis morte certiorem factum solemnes supplicationes decrevisse, instructoqiie
die mensis Maii,

compertum habemus, instruat, triennales inter omnes Christianos principes et ]iotentatus inducias indiximus
;

agmine

religioso

die

quarta,

quinta et sexta

Junii in suburbanis S. Petri una ciim cardina-

ad defensionem Catholicce
1

Jac. Volal.
.Ms.

),

II.

.Ms. arcli.

V.it,

si^'.

nuin. 11 cl

alii.

Slcpli.

.Ms.

Val, arch,

E.\l.

ejus

lii.

to,

u.

lei-,

Gor, edil. Frelieri

Inliss.

arcli.

Val. slgu.

uum. 111,

8
lilni?

SlXXr IV

ANNUS

niRiSTi 1481,
interpretationem poposcisse addit Turcograeca liistoria (ni forle ascrihat Maximo, (|uod de Gennadio constat) plnrcs^ine lihros de rehus fidci
nostra^ c Grajca in .Vrahicam

(|iiod Ua|)liael

de dcpiilsa cflVra |h>sIc Doo jrralias egissc, Volaterranus his verhis confir'

inat

"

llydnnito eapto, in tjno


geslo llos omnis
eijit

l)cllo

pcr trienest,

niniii

llalia>

ahsnmptus

henisjne nohiscuin

Dei providentia, auctore

perlegisse, sed vitiorum dulcedine


in

intcr hax" dc nicdio suhlalo, ad cujus nnnliuni


inortis Sixtus 1'ontifex, qui jani

linguam fraductos corruptnm .Mahiimcliciu impiclalis cocno lursisse, quan:

liam,

et

de fuga in Galalma Urhe healis Apostolis, qui eam

(jLiam rcligioiiis Chrislian;c mysteria suspicie-

luerentur, reliiu|uciida, cogilavcrat,

cum

Patri-

quemetiam prodigio, quoEcclesiasticarum ccnsiirarum in nefarios Chrislianos vis divinitus


haf

hus ac plche

lco i,M-atias affcns fahcriias claudi,

jnstitimn ac friduale sacrum iiulici juhct . Iiifercinpfnm vcniuio noiinuUos siispicatos rcfcrf Nauclerus, qui tyranni iinmanissimi pra'cipuas
res

vchcmentcr perculsum narraf. Summa, inquit, rerum sacrarum ad virum erudifum Maximum relafa, tofius Ecclepatchat,
20.

siffi

sfafus jiacatus cernehatur,

gestas pcrstringif

-.

Ipsnm

inferiisse in
Ifalicae

diis e

medio

suhlatis. Pascebat is

procinctu expcditionis SyriactE (potius

qiiamvis Syriacam lingeref) trigesimo secnndo

anno regni refertTurcograscffi


:

liisforis aucfor

',

additque eo impcranle novem pafriarchas se" Regnavif, inquit, isfe disse Constantinopoli Mechemeta frigiufa duos annos, quo regnaiite
fucre patriarcha" hi,

erudiendo, et docens ex suggesfo patriarchali templisque aliis verhum Dei liberrime, nemine impediente, singulis Dominicis ef fesfis diebus concionans. et Eraf disci|)linis philosophicis jicrpolitus
,
,

omnihns dissipopulum Dei ad piefafcm animos informando,

profluente

quadam

orationis copia supra

quam

quorum nomina
ille
:

suhjici:

mus
II.

I.

Gennadius scliolarius

doctissimiis
III.

quisqiiam alius illis temporihus prpeditus. Ac tantum percrebuif fama erudifionis ipsius et
sapientiffi,

Isidorus a

confessionihus
prsecidi
:

.loseplius
:

nt ad aures etiam Agareni regis per-

Cusas, cui
IV.

harbam

Marcns Xylocarahes suh quo initium Pcscescii in Ecclesiain VI. Dionysius metropolila introductum est Pliilippopoleos VII. Iterum Simeon Trapezuntinus,
:

Sulfanus jussif V. Simeon Trapezun-

venerif.

Accifum itaque rogavit, ut scriberet

explicationem sancti symboli fldei Christiange, sihique daref. Paruif hic Commentario cum

omni
in

lihcrtate e sacra

fheologorum disciplina
:

ojilime sapientissimeque confecto, sicutres ipsa

tinus
IX.

Vlll. Hapliael

Servius Cliarazii aucfor

multis locjuitur, afque sultano ohtulit

quem

Maximus vir doctissimus, in cujus patriarchatu Sultanum mortuum esse diximus. Ex


iis

quafuor primos liheris suffragiis electos a

clero vidimus,

comprimenfe Deo etfrainafam

lihrum per omuia hcne in Arahicam linguam conversum ipse diligenler legit, clementer accipiens ct reverenter. Ad id faciendum cum ab aliijuot palatii sui aulicis juvenihus (ChrisfiauBe
eiiini

tyranni ferociam, adeo ut Christianos frequenlare Ecclcsias, ef pafriarcliam sihi prffificere


permiserif,

adliuc

ihi

religionis nonnulli erant) adfilio

diiclus, tuiii in

piimisa

Amerufzae, qui par


et

quorum

[irimus Ccnnadius Catlio-

erat iu utriusque liugufc

facullate, Grajcse

licus Graecos a yeferihus errorihus

ahducere,
stiuluit (l\

RomauEeque conjnngere
rogatusque
mysteria,
a

Ecclcsi?e

Malioinete

ipso

Christianic lidei
illi

uf suo loco vidimus,

exposuit,

potitaque essef Consfantinopolitana Ecclesia sua lihcrlate, ni scliismatici Maliometem corrupissent


*

muuerihus, ut

pra^ficiendi dejiciondi()ue

pafriarclia;,

prouf ah impiis major auri visilli offerretur, potcstatem sihi arrogaret (]ua! infaiida servitus ad successores hactenus projiagafa esf porro Mahometein Christiana mafre natum Mahumetica deliramenfa floccifecisse traduut % atque de Christiana religionc plura percontatum, ad quem Pii II de sacrorum illius mysfe: :

impulsus. Mulfos hic vir rogatu et jussu rcgis nostroruin lihroriim in Turcicam transtiilif linguain, oinuia quidem Acfa, ef Tahulas puhlicas, Codices imperaforios, alia utilia nonnulla etiam religionis nostrae non cessabat enim sciscitari sultanus, ideutidem aliquid cognosccre, et cerfior fieri de fide Christiana sfndens. At niliil ad salufem jirofecif, non enim Deus in stolidi corde locum habet. Inter alia, quffi infcrrogans discehat, cfiam de anatliemate
Arahicae,
:

riorum
anfe

veritate extant litferae*,

morfem
II.

a
1.

Maximo patriarcha
vii.

quinetiampaulo sacri symboli

seu excominunicatione audivif, videlicel quicumque a Pontiflcihus ef sacerdofihus Christianisjusta de causa oh peccatum aut scclus e sacro cceIu expellafur, hunc falem humatum non dissolvi in terram, sed manere corpus ejus
indissolutuin cf iiitegruin in terra, consjiicique
seiiulchro talis hominis aperto, cadaver instar tympani inflatum, ef nigrum, nullo membro amisso, ne ijiso quidem cajiillo. Rursus si ve-

Raphael Volal.
I.

cogr.
.\n.

^ Naiicl.

vol. il. gen.


1.

Tiircogr. aiicl.

eod.

ii.

50.

1.

'

Tur-

Bizar.

!X.

1161. niim. 40.

Gennadio Scholario ncmo essct

Qua: narranlur de orlhodoxla Gennadii Scholarii, et de re Chrrsliana sub eo patriarcha restiluta, profeclo commentitia sunl, cum in Calholicos Hoiiianos infcslior, qua de re satis superquo dispulalnm est a nobis alio in loco. Ei his lectores iulelligeut Geiinadiuiii illum qni Latinis favit, quique ob admissa eorum dogniala e putriaruliatu extorris exulare llomam coactus fuit, alterura fuisse a GeuuadioSrholario, quem in Latinos animatuin Ecclesiam Conslautiuopolitanam ab illis avulsam rexisse compertum est.
(1)

\I.\NSI.

SIXTI IV

ANNUS

11.

CHRISTI 1481,
conflrmaf, ac Jannissaros absente apud
Baja/etlic
,

niam precibus
fieri.

el

invocalione Numinis

diviiii ei

litteris

impetrent, dissolutionem cadaveris in cinercm


Accivit
liis

Tra|)c/um
corri[)cret,

nc

Zi/imus

imperium
prai-

auditis patriarcliam, ut ejus rei


fieret
:

Baja/etbis loco, Isacio bassa

sibi

ab eo fides
ubi

qui veniens, audita snlei

cipiio auctore, illius filium,

tani postulatione, se
inisit,

planum

facturum pro-

polim

donec Constantinoreversus esset, ad solium extulisse.

primum

aliquis succurreret anallie-

matis oneri immortuus. Reverso in domicilium

Sublato itaquc tyranno, et Turcis inter se digladiantibus de recuperando Hydrunto urgeri


,

suum
quis

patriarclia, coj;itatione et
[)ra'tcritis

dis[)icicntia, si

magis cnqda

siint

consilia,

anteqnam novus

tcm|)oril)US

ea

mole

i^rc.^sus
vciiit

obiisset,

snscepta,

Patribns in

mentcm

mulicris cujusdaiu libidinosac, qua^ dc ([iiodaiu [latriarclia luiiic i[)si consuevissc famam s|)arserat, cui

vero

fama; a nemine fuerat babita fidcs is improbitate co.srnita, anatliemati illam


:

tyrannus siilisidiariaiu suis classciu submitteret. Missiis porro sui^eriori anno Ccnuam cardinalis Sabclkis legalus A|)OstoIicffi Sedis, liouoriflccfiuo exccptus a civibus obtinuerat iiiiam et viginti triremes sumptu Pontiflcio instruendas,
,

'

tres vcro aIia>Anconffi

parabantur

nec leves in

quodam

die festo subjccerat. Qna; mulier, cuin

longo ante tempore e vivis excessisset, patriarclia existimans eain, qui tantum virum infamasset, adbuc anatbemate constrictam tcnori,

ornanda cadem classe^ cujus iiu[lerium summuni Paulo Fregoso cardinali et archiepiscopo Genuensi dclatum est, intercessere difficultatcs Iblelus enim Flisciis, sive
a?dilicanda ct
:

sepulcbrum ejus aperiendum curavit. Tunc illa, miraculum Dei in eo statu, quo deposila reperlafuit, tumida turgidaquc laiilum, etnigra, nondum etiani crinibus de capile amissis. Ue ad sultanum allata, misit is ad contemjilaudam illam certos bomines, qui conteni|)Iati admiraI

Turcicis stipendiis conduclus, sive vesanolivore


incitatus, ilUiiu

ac G(uuiam

proditione

apparatum disturbare annisus, adortus submissos a


,

Pontifice ad classem

commeatus suorum opera

intercepit, clientes suos a sacra militia abduxit, piraticam adversus Lusitanos, qui Rhodo obsessffi

tione obstiipuerunt
posito,

cadavere deinde

in arca
:

arma

et

annonam
satellcs
:

inferebant, exercuit,

banc sigilio regio muniveruut diera dixerunt qua die ad videndum reverterentur. Reversis rem divinam |)atriarcba fecit, recitata precatione, qua crimen illius aboleretur, quam ut sancte nec sinelachrymis recitavit en miraculnm, arlicnli nianuum pediimque disjungi,
:

quamvis ejus

Montenegro a Lusitanis

egregie superatus sit ipsnm ergo Christiani uomiiiis proditorem Sixtus perculit auathemate,
atqiie

omnibus honoribus exuit Ad futuram rei memoriam.

'

Novit universus orbis quanto

cum

deside-

vinculasolvi, itaut ab adstantibus etiam ossiuni


crepitus audiretur. Reposito cadavere et rursus obsignato, cujus taiitum nexus onines dissolnti
fuerunt, obsignatain arcam, (|Uce id continebat,
iu sacello

rio, et nostree

patriarchico deposuerunt. Post

tri-

duum
guata

reversis regiis ministris,


et

aperta

arcaque resiapparuit corpus illud jam


:

mentis affcctu ac studio, vigilantia et sollicitudine pro defensione popnli Christiani, lioc pra^sertiiu tempore, quo furor hostinm crucis, etacrius solito iu sanguine Christiano debacchatur, pacem inter principes Christianos, et maxime Italise potentatus, in qua, quod sine lachrymis referre non possumus, jam hostes

dissolutum, de quo nihil restans nisi cinis, bomines in admirationem adduxit abeunt ad re-

memorati dominium
tis

occuparunt

conciliare

conafi fuerimus, uf exinde collectis viribus, tanpcricnlis immineutibus obviare liceret ad quod tam pra^clariim tamque salutiferum opus perageadum, cum civitatem Januensem, qute ingenti navium co|)ia, liominum ad rem niariti;

gem, qute suis oculis viderint renuntiant. Admireligionem Christianornm, veram et admirandam conflteri . Ha?c Turcograecce historiie auctor, cujus rei fides sit penes auclorera (I). Non absimile vero prodigium de Lusitano milite, qui censuris constrictus obierat, cujusque corpus terram ejiciebat, ex Indiarum Annalibus inferius aiferemus. 27. Ibletus Fliscus agr/ressus distm-dare PonHe tificiam classem anathemate plectitur. secuta porro inter Turcas intestina dissensione post Mabometis mortem consentiunt universi iiistorici et Volaterranus ex Veneti oratoris
rari ille, stupescere

mam

exercitatissiraorum multitudine, et coete,

rarum rerum qua; ad hnjusmodi negotium feliciter peragendum conducere videbautur, opportunitate abundat, in primis pacare, et seditiones, qusE in ea vigere
lere, vel saltein

consueverunt vel tolad tetnpus sedare, op[)ortunum

'

Sleph.

Infiss.

1.

v. el Bizar.

1.

sis.

- ^ Sixl.

IV. lib. Bull. lxii.

p. 22;i.

(1) Ex Malassi TurcogiiTcia narrat hic annalista prodigiuin de homine, cujus cadaver, eo quod anathemate damnatus obiisset, foede adeo inlumuerat, ul Mahometi Turcaruin principi ad spectaculunl invitalo horroren), et erga sacra Christianorum reverentiam incusseril. Id genus cadaverum ^pmiioU^roxj; Gra;ci appellant, eamque familiarem esse pcEnam eorum, qui anathemate iuusti deceduut, lestalur Allalius in Epistola ad Zacchiam apud Bollandistas in histnria palriarcharum GraBCorum ante ton)nii) i Augusti pag. 204. An vera illi narrent, nec affionare audent Bollandistic, nec abnueie ; sed quemadmodum interdum id accidere poluisse admittnnl, ita pariter, et sa;pe continu'ere

negant, planeque opposilum tuentur opinionem arguinenlo probant.


A.N.N.

iis

qui

apud Grie.os schi=malicos veiam

potestateiii aiialhcnijtis inlligcndi pernMiiere

lioi;

.Mansi.
.\I,

ToMis

.\.\X

1Uy.\.

10
faclu

SIXTI IV ANN'US
fore cxistimavissomus,

riiRisTi 1481

diloclum filium

stando subsidio insuKT Rhodi, qua func obsi-

nostrum Joannom Raptistam S. Vili in Macollo diaconum cardinalom qucm alias in arduis RomaniT Ecclcsia> robus prudcntcr fortitorquc vorsatuni novcramus, de fratrum nostrorum consilio lciralnm de latcrc ad ipsam civilatcm Januensem pro paranda classe contra Inrcos,
,

dioneTurcorum cingobatur. dictus Montenegro


gonlo ipsius
aninio
illas

Ibloli

ipsius(|ue favore sutTulfus,


ct

expugnnndi

capiendi eas bostili-

ter invasit,

Deo placuit, per virtufom Porfug.Tlonsium virorum fortium ipso Monsicut

verum

civitatem Hydrunli(|ui, ut omnibus noluni prout occupant dc pncscnti, nam occnpavoranl, cidcmque cardinali infer alia transmisimus ut lilleris vel nunliis propriis seu injnnximus,
est,
,

unam ex triremibus nos per breve propter tantum facinus dicfo cardinali legato mandavissemus, ut ipsum Ibletum oxcommunicatum putcnogro pirata vulnoratus
suis amisif. Insuper

cum

blice declararet, prout etiam dcclaravit, Ibletus

nlias. prout sibi molius vidorotur. potentatus Italiiv pnedictos, et maxime diota' civitatis dissensionum et perturbationum auctores ad pa-

intra se liabendam, vel discordiarum hujusmodi intormissionilius facicndam pro tanta

com

fidei Cbrislianffinecessilate

exbortarelur, easque

contcmptis clavibus et censuris hujusmodi, non solum a divinis abslinere confempsit verum etiam ne sihi subditi et suhjecti absfinerent probibuit. Dc quibus omnibus partim ex processibus rifc ef solemiiitor por dictum cardinalem agifatis, et uf depositione fideli pluipse,
,

sub cxcommunicationis

et interdicti sentcnfiis,

rimorum testium
consistorio
secreto

ac

facfi

evidentia

noforie
fratribus

ccnsuris et pffnis Ecclesiasticis ctiam formidal>ilibus moneret, ut ab armis et controversiis (]uibus per pra-fatum bujusmodi desisferenf
:

nobis conslaf, prout

et prsefafus

cardinalis in
et

coram

nobis

nostris de pra?missis relationem fecit fidelem.

cardinalem diligentcr peractis, iniquifatis filius ll)letus de Flisco, clcricus Janucnsis, et tnm noster ct Apostolica- Scdis notarius, qui nonnulla
Janufc circumvicinis detinet, castra in pra>missarum exbortationis et monitionis non ifrnarus, spiritu tentalioniselalus, exbortalionc,
locis

Nos

igifur altendcntes, quod prafatus Ibletus classcm bujusmodi imo negotium fidei, defensionem populi Christiani expugnationem infidelium, salufem ItalijE, etcommune bonum
, ,

Christianitafis,
et

qunnfum

iri

eo

fuit,

impedivit,

monitionibus, ac ccnsuris et pwnis hujusmodi spretis, tam sanctum opus atque neccssarium

omnimode perturbare conatus semel noctis tempore cum quingentis fere hominibus arniatis diversis g:encril)us arniorum, appositis scalis ad moenia dicta? civitatis, ct i>erforatis maniiipsam hosliliter ingressus fuit bus ejusdem
, ,

prosequens quasi stipcndiatus ab eisfavorem Turcorum hostium nominis Christiani, etiam quantum in eo fuit, procuravit. quodque nobis ad culpam pofius quam ad clementiam ascribi posset si lam graves excessus ct enormia facinora conniventibus oculis transiremus ex prsemissis et ex certis aliis causis nobis notis, quas hic pro expressis haberi volumus, sancta; et in;

ingcnti perturbatione ipsius legati, etapparalus dicttc classis, et niliilominus interim sem-

cum

dividuse Trinifatis Patris,

et

Filii,

et Spiritus

Sancti

nomine

invocato, de frafrum pra>dicto-

per retinuit apud se publicum pirafam vocatum Montenegro, qui non solum alios depra^datus fuit, verum eliam cuni nos certam quautitatem grani pro expeditione diclaj classis ad dictam civitatem Janucnsem mitteremus, sub fide et salvo conductu dicli Ibleti, de grano bujusmodi
secure transporfando
;

rum

consilio pariter etassensu, prEefatum Ible-

tum tanquam rebellem mandatorum Apostolicorum, et confomptorem clavium, ac perfurbaforem defensionis Christianorum, et fauforem necnon excommunicatum, et pro infidelium tali publice denuntiatum, ordine ef privilegio
,

attamen pra?latus Ibletus

clcricali, ac profonofariatus officio,


siifniis,

honore, in-

animo

et intentione

sem, confra suum

disturbandi dictam classalvum conduclum hujus-

necnon prferogativis quibuscumque, ac

modi
in

perlidiose veniendo,

granuni pra^dictum

omni Ecclesiastica et mundana dignitate, necnon feudis et bonis, qua* fam a Romana quam
aliis Ecclesiis

per piratam

memoratum suum usum convertit,

surripi fecit, illud(jue


el licet requisitus plu-

et

sentenlentialiter

monasferiis obtinet , et infra privamus, ef tanquam memetc. Dat.

ries restilucre promiserit, tamen id facere recusavit, prout recusat de prfesenti, in contempfum et

bruni putridum ab Ecclesia separamus,


Roiiiai

apud S. Petrum anno Incarnationis Donon. Julii


,

vilipendium Sedis

et

grave prajjudicium

minicae mcdlxxxi, IV
nostri

Pontificatus

classisprtedictarum, necnon i>cjora malis accujnulando ad impediendam dictam classem remos, et armamenta, ac homines sub ejus jurisqui pretio ad negotium dictione conslitutos
,

anno x

28. Classis sacra


et

prece a Pontificelustratiir,

Bydnintum

obsidione piessian recipitur.

ipsius classis conducti fueranf, ne obligationi, qua astricti erant, satisfacerent, et in classemse

Repressa sunt impia Ibleti molimina aGenuensibus, siquidem tradit Jacobus Volaterranus in Diariis suis, exeunte Junio Pontificiam classem,
'

conrerront, multiiilicitor inipedivit. Porro cum duae naves caravellse nuucupataj, ut dicitur, ex rcnio 1'orlugalliee venirent armatfe pro prac-

'

Volal,

1.

II.

itt

Ms.

arcli. Vut.

sign. mioi. 111. .\ug. Just.

I.

et alii.

SIXTI IV
qu?e Gcniife

ANXUS

11.

CHRISTI 1481.
tuam,
et nt

11

comparata

fiierat,

per Tyberis al-

facicin

veum ad Urbem
deret, lustratam
:

appulisse, additciue soleinui

ac victoriam ad sanctam

stipulam siccam persequere, Sedem haiic reporta


:

ritu sacra prece, ut feliciter in

boslem contenin^iuit,

manet
gafo

te ccrte

de crudeli etimpio hoste insiguis

Ad ultimam,
iii

meiisis

triumjihus.

llis dicfis,

annuhKiue

et

vexillis le-

(luo (loinmemoratio Apostoli Pauli celebratur, cum nuntiatum jam esset classem perTyberim advontare, niovit se Pootifex sub ortum solis ex Valicano, Palribus aliquibus comitantibus, et ad ejusdem Apos-

Junii, quae fuit dics sabbati,

traditis,

prffifecfis

omnibus ad osculuni

pedis admissis, cruceque in eoruin pectore fixa, dimissus senatus est. Ponlifex cuni Patribus et
fre(|ucnlibus pradalis,
fis

et

cujuscum(|uc diguitaqui visendi studio fre-

et ordinis liominibus,

toli

Basiiicam est profectns

Et infra

"

Pe-

racta divina re,

benedixit Pontifex ox cerimo-

nialibus libris vexilla duo, quse

eodem

die so-

queutes veuerauf, ad viciuum sancta? Basilicaj fiumen, ubi ad ripam tiiremes cousisfebant, devenit, allatus lecticaridrmn humeris, triremes
singulas ex ipsolitfore peilustrans, singulasque benedixit .
29.

lemni pompa
legato
classis
ita

data
.

fuere cardinali

Genuensi

ritum

Nonnullis interpositis verbis, Pontifex ad illum se condescribit


:

Pluribus inferjecfis, addit Raphael Vola-

vertens

ait:

Venerabilisfrater, superioribusmen-

terraniis

elassem Alfonsi regis


nt

I.usitaniffi vige-

sibus benignitate Apostolicae Sedis, et meritis


tuis exigentibus
,

siina ocfava Augusfi dic per amiiein

Tyberim

in

cum

et
te

rectum Apostolicte
tit.

Urbem
vero
labria;

venisse,

uimirum

Pontificia

prece

Sedi esse arbifraremur,

S. Anastasia? pre-

sacraretur, in Turcos vela factura. Urgebafur

sbyterum cardiualem creavimus, sperantes dignitatem hanc tuam ortliodoxa fidei et Sedi
Apostolic profuturam, et qusa tibi pro illius liouore etiam commodo esset injuugenda prompto et indefesso animo esses imjdeturus, etiam cum capitis tui certo discrimine evenit ut paulo post hostes fidei nostrac Turci in Itaiiam trajicientes Hydrunlnm civitatem Apulia; occuparent, quod sine suspiriis rcferre vix possumus, nunc etiam occupant eam ob rem nos paratam classem decrevimns, atiiue illi homi;
:

ohsidio

tum acerrime terra mari^iue Ilydrunti et quidem mari ab Aifonso duce Ca:

hostium uaves captas refert Stephauus Infissura pra-liumque illud iiavale


|)lures
'

pluribus describit Joaiines Albinus -, additque pranla Ilalica fuisse onustas, afciue navem prastoriam, qua Admefes bassa vehebatur, singulari prodigio e nostrorum manilnis evasisse. Cometiam fuere ferra plures pugn^ et cuniculis et impressionibus oppuguafi Turca?,
missai
,

nem

prmficere cupientes,
,

<|ui

sanctum opus cou-

auctoritate sustinere, laboreque silio regere exequi sciret et posset, occurristitu oculismentis nostra\ qui inter ca?teros tui ordinis duram hanc, nec minus necessariam provinciam obedienter subiturus esses. Itaque de consilio et

ue(iue illi niinus audacfer missilibus ollisque sulphure opplefis fiammas evomenfibus submovere nosfros, ac moenia infrepide tueri annileliantur; et
ibi
vi
iit)i

plurimum

periculi osfeudebatur,
:

cumque in omiies urbis partes impetus factus esset, superataque ascensu mcenia, neque ob subjecfam fossam in
majori obsistebaut

assensu bujus sacri Apostolici senatus, legatum classis ApostolicEe designavimus. Venisti nnnc, Deo duce, parafam classem fecum adduxisti, fidelibus et strenuis viris instructam, eam ante oculos habemus, prsefectos uniuscujusque triremis et intuemur et noscimus, spem
te

urbem miles
recepfui
fuisse

posset penetrarc, plures e nosfris


et

telorum tempestate discerpti sunt,

datum
non

signum

con^iuesfi

'

vero suut Ligures


ipsis

primuin pugnffi ineundse ordiuem

datum.Demum
lauguereuf,

Barbari

novarum imprescuuuclius,
qui

sionum metu concussi, cum auxiliorum expectatioue

eam
cati

victoriae prfffereutes,

quam

et

nos auspite,

ac Selimus

animo sumus,
ila

et tu

ipse ante alios tanta

Ablonem
quos

Macedonife

portum

maritimamque
,

vuitus alacritate polliceris.


et
fili,

Hortamur

frater
ii

orain pra?sidio tnebatur, duui Cerauniis populis


Cliristiaua
classis

te

geras, ut ex legatione liac tua

premebat
Illyriis

suppetias

proveniant fructns, quos in raente concepimus, et proculdubio, Domino etiam adjuvante, speramus Dominum Jesum C.hristum redemptorem nostrum, cujus causam agis, propitium tilu
:

ferre nitebatur, inito

cum

certamine ad

Saxa Acroceraunia fugafus captusiine esset, et Maliumefeni imperatoiem obiisse, uec submitti
fjajazethe

auxilia

accepissent,

nos et senatum nostrum nullo vel loco vel tempori defuturos tibi persuadeas. Magno animo rem aggredere, et in Doinino Deo nostro spem pone, qui non sinet Petri naviculam inergi, nec fideliter in vinea sua operantes vel deserel vel mercede fiaudabit. .\ccede ad nos, fili, cape annulum diguitatis, etde manibns nostris phrygiata ad sanctum opus vexilla
esse confide
:

nati incolumitatein pacti

animo conslerHydruntum dediderunt.

Comportarant jam sua

in naves, cuin vis;e sunt

in iis puellulae .\p|)uite barbarico cultu iuduf;e,

quas secum abducebant, quare ad justain indiguationern abducti Christiani iu illos, ut in foedifragos impetum fecissent, eosque gladio concidissent nisi Alfonsus ipsos vitie servasset,
, '

prompto animo

et obviis

manibus apprehende.

Stuph.
sup.

liilii.

.\U.

Val. sigu. uuiii. 111.

Hyiliunt.
ulii

Su. Albiu. de bello

'

Jo. .\lbin. dc

bdlo

H\ilriint. Volat. ubi sup. Jo. .\lb.

His praecedentibus, constanter disperdecos ante

12
iHiihus postoa in
l)ollis;

sixTi IV
Italicis

Axxrs
;

1 1

ciiuisTi
millia

I'i8l,

usiii? ost

pars

auroorum daro

ohslrictus orat, ad distra-

Ponlifici ul belli socio in


30.

pr.Tdam
littcrae.

cessit.

liendas vircs Turcicas in provincias Hnngaria;

Fcrd/nandi

Sicili.r

)-cr/is

ad

Sixtinn

dc hac victoria latircatx

Reccptiini
Septembris
suis

porro
dio,

Hydruntuin
ut

est

decimo

cuuKiue Valachiam supcrioiom Slopliaiio Valachia' opisoopo diire rccupcrassc diximus, plurosiiuo :ilias rctulisset vicliiiilimas inoiirroliat,

.lacohus

MatTous

Yolatorraniis

torias,

iiisi
;

Friderioiis

iinpcralor

illuin

bcllo
e

cousignat Moinuuontis ', ac lanroatas rordinandi regis ad Sixlum datas littcras addnoit Ilodio. imiuit, x So|)lomI)ris, recuporatuin ost llydruntuin ah cxorcitu rogio ef Xysti. Vidi Of;o litloras rcijias Ferdinandi ail Ponlillooin, oain
:

|ioliissot

addit iNaiioicriis alias

provincias

Mahuinetica servitute ad Christianuni imperium iNicolaus Macodonia? oliiii diix morroiiaolas tuo Mahumcto slatiiu amissam dilioncm oum
:

iiigenti

Turcarum

credc rccuperavit, nec dissi-

victoriam nuntiantis. Sanctissimo et hcatissimo doniino nostro


<(

papa^.

Sanclissiinoothoalissime patcr
et

ot

domiiic,

])0st

humilom

l)cdnni

commondationcm, ct oscula hoatorum. liluxit tandom dios


lilialem

illa, ()uam diutissimo vohcmcntissimcqne optavimus. Recci)tum est Ilydruntum decima mensis hujus dic cjusquc hora foro tortia, ctquidcm cum summo sanctilatis \estr;c mcoqno honore, dedidernnt incredihilique utriusque gloria enim id nohis liostes cum jam tueri id diutius non posscnt, possideturque ah Alfonso primorecigenito meo, liostihus ipsis cedentibus pionti])us(ine seso in trironies, quas voriti nc (juid por militum nostrornm impctnm Irucidationis acciperent, paulo ante hoc ipso proposito in mare deduxcrant. Gaiideo itaquccgo, inccdoque adeo omnil)US hotitiis, ul iis pccne occupatus ne scribere quidem ad sanctitalcm vestram possim, ut par esset, latius tamen scriham mox
: , ;

. Inforre quoqne Turcico iinpcrioarina oapto Ilydrnnto meditatum Alfonsum ducem Calahri;c refert Joannes Alhinus, cnm maxima popiilornm pars inilitesqno omnos Byzanliiiin provolassent ubi Mahometis morle cognita inter fratres ccrlamon exarsil sed cardinalein Lignrem, nimirum Paulum Fregosum,quiPontificite classi pra!erat,liherat8B

milia egit Joanncs Cernovichius

Sixli mandato viginti conlonluin gloria frircmes Ligusticas ad ostia Tyhcrina rednxisse: tum iniqueperstringil Pontificem ahjectas ideo urgenda? in Tnrcam victoriio ciiias, quod conItalia'
,

cepta bello Etrusco in Ferdinaiuium odia nondum posuisset. Sed ad rei veritatem collocanin luce, ct aspersam iniciuc Sixto labeni cluondam dignissima fide Monumenta producenius, atquo in primis repetenda altius eslrerum gestarum memoria,ut Ferdinandus Sedi Apo-

dain

etiam latissime, rcmquc omnem quo gesta est ordine refcram. Laelitiarum autem liarum causa cst illa potissimum quod post iilud idem oppi-

dum rcceptum rognum meum,

Italiaque, et uni-

versns orhis Christianus a prBesentissimo periculo vidcntur jam liherati, videlicetvestra! sanctitati perinde ac milii ipsi jure censeo, quod simul nonion suo uno hoc hcncficio reddidcrit jam fcternum simul apud Deum immortalem sit gratiam consecutura, qucC et sit perpetuae et in
:

pro acccpto illius heneficio corona intuleril, inito cum FlorenNcapolitana tinis foedere omnia ad suam dignitatem Pontificiumque dcdecus retulerit, non servalis confecTurcatis cuni Romana Ecclesia paclionibus rum tyranno invadendi regni Neapolitani occasioncm dederit, missa illi Genucnsi el Pontificia classe suhsidiaria adeo socios sprevcrit,
slolica.'

injurias

ut

annona laborantihus commcatum aurumve

hac ot in altcra vita voluptati. Dat. Baroli xi Septembris iMCDLXXxi. Ejusdem sanctitalis vestra; devotissimus filius Ferdinanrtus rex Sicilisc . 31. ConsiIii(m de bello in Turcician ipsum imperium inferendo, Ferdinandi culpa, non Sixti
inane
efficitur.

In eo hello

absumpta

in servi-

tutemve adducta ad viginti quinque Christianorum millia testatur Joannes Alhinns -, ac Ferdinandum ad sumptus in rem militarein faciendos non modo decimas e sacerdotiis coegisse, vcrum 1'ontifioio pcrmissu vasa quoque sacra et donaria conflasse tradunt, regemquc MatUiiam Hungaria? duo delectorum cquitum millia Turcicis preeliis assueta subsidio misisse ^ Intorea idem Matlhias, cui Fcrdinandus foedero contum
1

suppeditare turpissime recusaverit, nec permiseritab iis priinain impressioncm in Hydruntuin ficri quibus exulccrati Lignres hellicos labores suscipere dedignati sunt ad amplificanduiu illius imperium, qui cgontibus cibariis illa crudeliteret avare suhduxisset. Cuni itaque ad Romana litlora applicuisseiit, ct Fcrdinandus rex iiiisso oratorc Sixlum dcprecarctnr, ut olassem conlra Turoas dimitleret, et illi sa^vientem cpidemiain, inopiam commoatuum, lapsum opiiorluiuim sulcandi maris
niodicuin
:

toinpus,

hvcmcmque

ingruontoin prcctexereut

Sixlusveroad faciendos bellicos sumptus argenteam supcllectilem ct sacra vasa conflare, ncc non tliyaram dislinctam goinmis oppignerare paratus esset, re deinum infocta oh adverdetreclantihus Ligurihus sam tempestatem
,

nov;e cxpoditionis labores snsci|)crc, Ferdiiiandi


regis consilia fracta sunt, ut refert Jacohus Vo-

Volat.

^Boniin. 4. dec. 6. nydrimt. vol. 2. gea. 30. p. 212. Naucl.

1.

III.

Ms. arch. Vat. sjgn. eod. nnm.


.Ms.

laterranns, qni liabitas ea de re conccrtationcs


' .\lh. ilc lielh)
lil.

Vallic. sigD.

B.

num. 19

acciirate descrihit
classis

(cCaplo Ilydrunto, Ponlificia

ahscessit

Fcrdinaudus

qui Velonam

sixxr IV

Axxus

nmisTi 14S1
cdita est,
in eos pra-cipue,
sit

13
qui primas partes

olim Apolloniam, Turcis eripere muditabatur,

Ancllum oratorem
ret, ut

misit, qui a Pontilice flagita-

sumpseruut, ut miscrabile

eani reclire ad bellum juberet. Excusavit legatus Paulus Fregosus tit. S. Anastasia3 pres:

sed referre etiam, et audire

non vidisse modo, Sub et infra


:

conditiouilius tandeiii paulo post cladein acce-

bytcr cardinalis navicularios lue laborare

tum
;

ptam recuperata urbecula

est, ut audisti el opi;

inopia rerum, ut quadraginta qui[i(|ue

millia

aureorum
nuensis,
peroravit

classi

reficiendaj

non

sufficerent

singuli cum siunor, X Sei)tenibris niensis gulis vcslibus, et signata pecunia abire per-

cumque remissius
:

ageret Julianus Stella Geita

missi sunt

cietera in potestatein ducis perve-

postulata venia,

a|)ud Ponlificem

nere. Instrumenta bellica multa et

niciitorum

(lutc

l)Oiiibardas

mira tordicimus capla


;
,

cons|iectum llydrunli appu)it classis tua, exposilis in terra nonnullis


32. L't

primum
filio

in

sciitingenta ibi

inventa sunt, res certe a;stima-

tionis maximffi, sed


latiiiii,

nostris, rcgio
ct

inii)eratori cxercitus

opcram

(luid classi tucC

quid ad Genueuses tuos reconcessum, patcr saiiclc,

studiuni nostrum obtulimus. Uuani amantcr


sint habiti sciunt ipsi, ct
:

iiiiul,

illi

nos nou utique


nostra; incnio-

ullic,

ignoi'amus
rcs
inille

tamen
a

officii et fidei

pcr iiiimortalcm Deuiii,ne sagitt;c (luidcin dc nobis vel potius de te habila ralio, cui pra;ci|)uc, ut dixi, habendie sunt gratia; . Aliisinterjectis
((
:

ct

(|uiiigentos sagitlarios in terram

que

exposuimus,

quibus

tali

arliflcio

sagiltce

in

hostes einitleljanlur, ut (luicuiiKiue partcni aliquam corporis e muris profcirel iilico traiufixus

cadcbat

tantusque inde timor a nostris Turcos non inodo erumpere, ut consueverant, sed ne ostendere quidem sc aliquo in loco poslea ausi sint. Atque hoc non niodo velim existimcs, quod toti orbi notuin cupio, nisi haec
:

invaserat, ut

tua ciassis illuc acccssisset

Hydiuntum hoc
:

anno nequaquam

in

ditiones regis rcdiisset

id

fatentur ingenue, qui veritati,


Cliristiana

uon

gratiie ser-

viunt. Tiin ante alios debct rex, pater sancle, et

quod Genuenses tuos quod veliut alii, loco moveri suo vcritas non dcbet, nec potest civitas abscondi sujiia inontem posita futura tempora
respublica
,

illuc miscris. Dicant

de bis judicium dabunt sed luinc missa ha;c facio. Audientcs prtcterca impcratorum ipsuiu
:

instructis aciebus muros aggredi, et onuii conatu hostem invadere, ut, si daret Deus, urbe tunc potiretur, ad euin accessimus, rogavimus

Sed posterum hoc accipe, beatissime Poutifcx, idque vcl malignitati, vcl avaritia adscribe, ut vidctur. Laborabal classis tua annoiia, qiuc lamen non in dies, sed in horas submiuistrari dcbeat a uostris, petivimus dari nobis ab impcratore inutuos aureos duccntos in paucos admodum dies, utquousque adveheretur aunona,pecuiiia nobis consulcrcmus illud id nou possc iinpietatcm omni fcmpore rcfercndam dixit. salutem sibi, patria; et liberis, ac toti regno, ne dicam Italiae, et Christiano orbi exhibcbamus cum vitte discrimine, et nobis unius vcl duorum dierum panis negatus est. Videquid spei in ca*teris ponendum erat. Considera ergo, quo in eum aiiimo simus omnes, et si cui sit^ vel esse possit rcdcundi desidcrium. lu calamitate et reruin suarum discriminc positus nos despexit, quid nunc agcndum putamus, cui jam fortuna arridct, et Apulia tota etiain'.' Tandcin devictis hos; 1

tibus

|)rimas jiarles ut iiobis concederct, qui ejus ge-

triumphum Romano more apud Ncapolitanos suos parari sibi intelligo. Refert Anellus oralor commoda Cliristianis et inconimoda
,
:

quibus quotidie erant cum nostris ccrtamina accedcbat agilitas nostroruin liominum, qui in moiilibus
ncris beili
ignari, et
:

non eranuis

liostibusplurima provcnire posse, si redeamus non video ego jam urgenle Hyeine quse possint cominoda nostris aut hostibus incoiiimoda provenire. Inslat Octobris incnsis jain dics tertius,

scopulis nati et cducali ila inuros ut scalas ascendunt. Pollicebamur ei, pater sancte, certain \ictoriaiii, ct annuissct proculdubio Dcus
et

parari necessaria pauci.s diebus iion possuut


:

iiobis, et pctitionibus

nostris, si ille annuissct sed quod inviderel gloria; tuae et nostnc, \el avaritia ductus, quod in urbis dire|itione prinuc essent suic, noii nostrtc copia', ncgavit id vellc,
:

Dicit (ucmpc Aiicllus FLidiiiaiKli oraEt infra tor) YeloucC expugnalioiicin lacilcni lorc cgo
<>
:

causatus nonnulla parvi momenti adniodum scd voluit Deus, quod iii intimis atrcclibus do:

dierum multoruin cjus o|)us cxistimo. Millo facilcs portus qui opporluno tcmporc auni occupari iiuu possinl sed arcis iii monlibus posila.', uatura loci, ct luiiiiaiia dpe
difficilem

puto, et

niuiiita', (luis
taiii

hoc

aiini

lciupuic

sibi

\icloiiaiii

contrarium cuncta reciderent. Inituin a suis prwliuin est ad inuros, et inagno iinpctu concursum tormcnta a noin
:

luinuis et dulcmus,

quod

facilc polliccri

polcst?

Hydrunlum solum
ca'|iluiii cst, in re-

sit

nobiscxeini)Io,quod iu lerra,qua posilunivix

scxto niciisc,
33. His

quo obsideri

stris [iluribus in locis cinissa

uiio niomeiilo, cl

giaiu polcslaleiii dcvcnit.

vires

omnes exercitus in unuin adduct, valide hostes conatus omnis cxcrcitus sustinentcs, et ipsi ex su|)erioribus tormcnta emittunl taiilo
impetu
et

omnibus nequaquam obstanlibus,

inslabat orator de redilu


illuiu

cum

Pontifice

inilis

coiidilioiiibus urgciis, ferocia cjus xerba

frequcntia, ut nostris

pedem
iii

referre

necessariuin luerit, ac tanta ca;des

nostros

magnifica magis quani vcra non debcre sanctum opus inipcdirc, et in hac pra-senti occasione

14
oniitii

SIXTI IV

AXXLS

II.

CHRISTI

I'i81,

damnosmn

o??c
:

tofi

orbi Cliristiano, et

mithra Pontificia,

ost

etiam argenti reliqnum.


:

ifinoininiosum valdo

raro antom nno in sppoiilo

videri tot olasses adeo instrnotas in liollum ad-

quo nostra quofidiana iifimur mensa in opiis Doi sancfum cuncta conflabimus, damascenam
mitliram gestabimiis,
gravabit
si

vorsusTurcas Adest enim liwc tua, pater sancto, triromibus qninque et vifinti a Genuensibus ab Ilispanoriim ro^c naves quatnor majrnfc Ferdinando naves itidem magn;e ooto et viginti,
: : :

aiiream

gommatamque

non hahebimus, quce nu'nus cliam pondere nos


vitro utemur, si aurea pocula in Dei ministerium erunt conversa fictilibus co-nare non dedignabimur (luod Pontiflces Romani
: :
,

duodecim alia naviijia, quipcaravcllas appellant Lusitanornm voro rege cjusdem generis
ac
:

mulli, ct sanctissimi pafres furpe

non putarunt.

navigia quatuor viginti, quse tu, beatissime |)ater, supcrioribns diebus propriis oculis supra

Respiciat nos postea de exoelso suo sancto Pater

omniiiofens,

et

vicarium

Tyiiorim
diversi

amnom

porspexisti.

Sunt

et regis niei

noratum

in terris,

suum non sinet inhoquem tam fideliter communi


et

naves decem magnio, triremes triginta, et alia generis iiavigia decem. Quis unquam nostris tomporibns tot simul vel audivit, vel vidit?qnis nogat iianc occasionem rei bene gerendai omitti non dcbere?Proptereanescio, quse uiagis tumulluarie diola. quam vere. Certe, patcr sanctc, dolol)inuis aliqnando sivisse haec per

Christianorum causs subvcnisse oonspexerit,


ut potestate

supremum

esse voluit, ita orna-

mentis etiam super cunctos excellere faciat circumdabit colla nosiru torque pretiosissimi
capiti nostro imponetur diadema, quod non conflabifur ab igne, et pluviali vestiemur, quod non comedetur a tinea. Ifaque,

honoris, glori^e

ncgligcntiam labi

et

plorabimus plenis oculis,

dilecte
classis

fili,

Apostolicse Sedis legafe, et Pontificise

nec proderit poenitentia ulla. 3i. Sed clementisfimns Pontifexcum vide-

praefecti,

precamur vos

et

oramus, per

viscera matris Domini rogamus, ut nostras et


regias preces

undique esse angustins, nectamen vollet verbo suo aliqnem cnnfristari, ad oratorem conret sibi

audientes utriusque
:

pium

desi-

versus :Vora procnldul)io recenses, Anelle

spei

derium impleatis aderit nobis Deus, qui medicam manum super tegrotantes imponet, non
sinet

plurimum ponendum

esse in

tam valida clnsse

quemquam
,

quis neget? ac raro tot ettantos conatus videut tempora nostra, quamvis opportuns navigationis iempus nosiris, ne dicam vcstris cunotatio-

fidelibus commilitonibus suis


faciet
et

nobis

erit

deinceps tangi pestilentia, of mare tranquillum Autumnum in /Esiatem convertet cura pecunis, ne quid ad belli nervos
:

nibus la])sum sit sed quod ex conventis, dilecte nos urgcs, nonnihii miramur; memores flli,
:

cnim sumus ad qua? tonemur ox


:

fffdere.

qum

nibilominus cuncta a nobis impleta sunt hactonus acvoluissetDeus ita nobis servata promissa
[)cr

alios fuissent, forte


fuisset,

pra^senti disputatione

opus non
missa

in Italiam ausi

quandoquidem Tnrci trajicere non essent sed ha>c in pr^esentia


:

Si quid autem, quod non credimus, acceptuni utrinque injuriarum esset, id totum Deo condonetis, qui pro nobis pepercit crucifixoribus suis et Ecclesia sancta communis mater jubet pro inimicis et persequentibus exorare. Benedicat vos Deus, et corda vestra molliat, et in verba oris nostri humiliet. His
deficiat.
,

faciannis.

Fidei

nostree

ut

diximus,

fecfi

sumus admodum memores, et cumulate satis omnibus saiistecimus: sed ex parte alia, Anelle,
impossil)ilium, ut est in civili lege, nnlla est obligatio. Audisti quas dilficultates pra?fecti
classis

cum

legato

suo proponunt

nam

de

CtTteris videat
ct

Dominus Deus, cordium scrutator renum. Anni tempus ejusmodi est, ut omnes

cum quievisset Pontifex, legatus et praveniam jirecati, responderunt impossibile esse mutare sentenfiam, quandoquidem eis imsancta tamen suac possibilia mandarentur beatitudinis verba, et monita ad intima ipsorum corda i^enetrasse, quae nullo unquain tempore oblivioni mandarent sicque assurrexerunt omnes, et consessus dimissus est . At de liis
dictis,
; :

hactenus.
3.").

videtis, pauci

admodnm

dies idonei ad naviga-

Confirmanhcr a Pontifice concordiss


Portagallix
rerjes

lerjes

tionem
tabilis
,

accedit pcstilenliBe
et

morbus

fere inevi,

initss inter Castellss et

prsecipue

navigantibus

qui non
dif-

et insulis recenter detectis.

de terris

Ita

confracta sunt
expeditionis,

habent, quo possint


ficultatibus, nisi

divertere. His

duabus

consilia

conficienda?

in

Turcas

Deus mederi non potest. Mitto pecuniam necessariam, aureorum videlicet quadraginta millium, cujus etiam quid
in nostra

dumque

Christiana religio

in Gra^cia

sensim

minimum
est

abolelur ob schismaticorum scelera, ea auctore divino Xumine apud incognitas inculfasque


gentes propagata est
;

potestate

non

cst

exhaustum

subacta?que

'

Ferdi-

ferarium nostrum, veciigalia hujus Sedis fere cuncla pignori data, et Ecclesia;' fldeles filii it,i emuncti tribufis imperafis, ut sa?penumero illis jam compaiiamur. Attamen si mederi potest

nando

Castellae rege plures Canarise insuls, ac

primis difficulfatibiis, fir'niniani subministrabil de ca4o Deus, cjui nuiKiuani non deseruit iideliter pro sua causa operantes. Est adhuc nobis

Barbari ad humanifafem Chrisfi(]ue cultum fraducfi fuere. Cuni autem Lusitani etiam earum insularum imperium sibi vendicarent, ne ex dissensione belliim orirofiir, easdeni insulas
xxvni.
nuin. 39. .Marinsus

'

S(ir.

I.

1.

xix.

SISTI IV

ANNUS

11.
est

CHRISTI 1481,

15

cum Ferdinando

et

Elizabetha

partitus

Alfonsus rex iis legibus, tit num([iiam a Ferdinando ejusve hffiredibus de Azoril)us insulis, nec de Guinea, sive ^'Flthiopia Occidua, nec Phutensi regno ad Lusitanicum imperium a Saracenorum tyrannide revocato lis Lusitanis inferretur, qua de re publicata Acta his concepta
verbis sunt edila
36.
stellae,
(1
'
:

stam, etc . Confirmatae fuere aSixlo auctoritate Apostolica h;e pactiones, necnonjura a Martino V, Eugenio IV, Nicolao V concessa Henrico principi, atque Eduardo et Alfonso regibus, instaurata fuere

amplissimo Diplomatc, liac loci et temporis nota consignato Datum Koma! apud S. Petrum anno mcdlxxxi, XI kal. Julii, Ponliflca:

tus nostri rex


et

anno x

Volueruiit preefati

ista

Aragonia; et Siciliae, et illis pax sit firma et stabilis, etsemper dnralnra; promiserunt ex nunc et in futurnm, quod nec per se nec per alium secrete seu publice, nec per suos iian-edes et successores turbabunt, moin judicio, vel

regina Caplacuit, ut

38. Lusitaii/'

niunt.

Non destitere cceptis egregiis Lusitani,


iii

ad reijnum Manicnn/il perve-

ac novas
lica; legis

dics incognitas oras, qua', Evange;

lestabunf, aut in(]uietabunt de facto, vel de jure extra judicium


,

Alfonsus enim, eo nomine V, Fernando Gomesio munus imposuit, utab ultimo detecto piu-tu quingcntas oriB maritima? Orientem Meridienique pertinenexpertes erant, patefecerunl

dominos regem,

tis

leucas lustraret
prffitervecti

itaque

ita

nautai Lusitani

principem Portugalliffi nec reges, qui in futurmn in dicto regno PortugalliEe regnabunt, nec sua regna super possessione, et quasi-possessione, in qua sunt, in omnibus commerciis, terris, et permutationibus sine rcsignatis Guinea;
et

ad Manicongi regnum perlongius vcncrunt. Navigationes Raphael Volaterranus ex


cardinalis Ulissiponensis
'

ore exceptas historiae

Visum, inquit, mihi ea loca commemorare, qua? Lusitanorum inclyli


mandavit his verbis
:

cnm

suis mineris sive aurifodinis, et quibusaliis

cumque
insulis de

insulis

litloribus

seu castris
insula

reges in Hesperio niari ad .Elhiopas Hesperios pertinentia postremo in Indico reperta adsecuti
sunt,

maris, terris detectis seu detegendis, inventis


Matera, de Portu sancto, et
et omnibus insulis dictis de los Aquores, id est, accipitrum, et in sylvis florum, et etiam in insulis de Cajioverder, id est, Promontorio-Viridi, et insulis quas nunc invenit, et quibuscumque insulis quae deinceps invenientur aut acquirentur ab insulis de Canaria ultra et circa in conspectu Guinea\ ita quod quidquid est inventum, vel invenietur, et acqui-

quemadmodum

milii

pater amplissimus

cardinalis Ulyssiponensis, qui regibus familia-

deserta

jectis

rissimus fuit, retulit scriptoque tradidit . Internonnullis de Fortunatis insulis, et aliis


Capitis-Viridis,

necnon
subjicit
:

littore /Ethiopiffi

Occiin

duae

invento

Postremo

vasto

pelago navigantes contigere civitatem, quam Manigongum nominant, vallo pro mcrnibiis cir-

cumdatam, qus
creat.

viros ad

centum

millia pro-

retur ultra in dictis terminis, id

quod
dictis

est in-

ventum

et

delectum

remaneat
,

regi et

Huic rex prsesidet, qui advenientes Lusitanos comiter invitavit septemque atris ox oo loco viris donavit, qui sesecoram honoris gratia
:

principi de Portugallia, el suis regnis, exceptis

dumtaxat insulis Canaria Lanzarota, Palma, Forteventura, la Gomera, Holiero, Ilagratiosa,

sponte interemere, quorum capita deinde caisa jussu regis, respuentibus Lusitanis, oppidani

Hagram, Canaria, Canarise,


insulis de

et

omnibus
ita

aliis

Canaria acquisitis aut acquirendis,

quae remanent regnis Castella?, et

non

tnr-

regem magna ministroraulieruraque tum canentium atque saltantium multitudo circuinsistebat, spectaculo etiam multis millibusconvenientibus.Mos etiam
depasti sunt. Vescentem

rum

babunt

nec inquietabunt quascumque personas, quoad dictamercimonia,


,

nec

molestabunt

ac dictas terras, et littora, aut contratas inventas, et inveniendas noraine, aut potentia et manu dictorum dominorum
ct contratas Guinese,
,

regis, et
in

principis Portugallia'

nonnullisque

regem cliariores una omncs mimorte sibi conscita consequi, piitantes hoc amoris et meriti gratiara. Has igitur omnes Gyraneee terras appellant, quod iiudi forte ex' raagna teraporis parte in eis agant . Ab urbe principe,cui Genne nomen est, Guinea>, nomen
illis

extinctura

nistros

eam sententiam

adjectis de Phutensis regni

jure additum est


37. Praeterea rex et regina Castella? et

potius deductum vult Maffeius qui de Alfonsi V in patefaciendis Africse Meridionalibus regioni-

Lesu-

bus prosperis successibus haic

gionis promiserunt et concesserunt

modo

pro se et successoribus, ut se non inquirendum et intendenduni aliquo raodo in conquesta regni de Fez, sicuti se non intromiserunt reges antecessores sui
pradicto
intromittant ad
prffiteriti Castellae;

Alfonsus V, ut primum regni potens fuit(nam Eduardus pater ei mature decesserat, fuitque sub

refert

tutoribus ad septimum usque decimum ajtatis annum) quanquam finitimis et domesticis iinplicitus bellis, eamdein tamen laudem acerrime
incubuit, perque strenuos duces et gubernatores ab

et

imo libenter dicti domini rex principes Portugalliae, et sua regna, et sui successores poterunt prosequi dictam conque'

Leaenamonte ad Asinariura (quod recenxn.

'

Jn.

Barros dec.
rcr. ludic.

1. .Xsia
I.

I.

II.

Haphael Volat.

1.

"

.Mallc

r..\t.

apiKi Si\t.

I.

L.\.

p.

.-io.

iiis liist.

l.

16

SIXTI IV

AXNUS

CHRrSTI 1^81
ornamentis excullissimus, de quo haec Siiccessit ei, Jacobus Volaterranus (nimirum Alfonso,) Joannes major natu filius novem ct viginti annos natns, qninto post patris obilum dio. in ipsa Ulyssiponensi urbe comtiim
iradit
'

tiores Viriilo-Cnpnt voraninCi alque inde iis()ue

ad D.
ultra

r.atliarina>

promontoriiini

is

locus cst

ppqnatorem
est,

gradns

partcsve

duas, ei

semis, lioc
ginta)

crncis

troi>h;cnm

lcucas circiler dnas et qnadract arnia Lusilaiiica


insnl.T por
iioc loco

protulit. .Mulhr oliain

inventff,

quas commemorare
et

idcm tempiis non cst

muni suorum
suscii)iens.
iO.

Uclitia

sceptra et insignia regni

oporfe iirefinm.

commercia

variis

cum

na-

lionilnis iiislilnta. scd

cnm

.Elliiopiluis

prjcci-

puc Occiduis, quani regionem

liodie

Guineam

vulgus appellal, ducto nomine ab url)e celeberriina Gonnc, ad (]iiam ingonti fliivio Zanago impositnm loci oppoilunifafc illccti, olim negoliatores undique confluebant patet autem Guinca latissimo. cl qiian(|uam zona:^ modia^ formo
:

subjecta llagrantissimo solo forrofnr, non fainen


idcirco (ut falso
deserfa,
(irisci pntariint)

ab incolis est
pojHilos, e
jjarlim

qninimo ]durimos numerat


maritimi
favif,

(]uibus

])isce,

moditorranci,
ct lacte

lacertis et

immiindis animalibns, partim, nbi


nonnullis frngibus
siibiiido

coclum
iur,

vescun-

.\m|)Iiad Sixtum. sub Joannis II regis aus])iciis rem Christianam in .Elhiopia Occidua, nccnon inventam pixidem nauticam adsulcandum certo duce Ocoanum narrat iMaffeius -, addilque Jacobi Caui virtuie superiores metas Alfonsi regis auspiciis superaias fuisse, peneiratumque ad ingens niimen, cui Zaires nomen est, quod e Nili fontibus originem trahit, munitumque Evangelio latius circumferendo apud .Ethiopas itcr. Caeterum antequam circumducta Africa ad Orienlales .ILthiopas sive Abyssinos i)ervenirent Lusitani, excepia esi hoc anno Roma? a Sixio ^Elhiopnm legaiio pro instauranda vetere cum

.FJhiopttm leQatio

ficalam

admodum

nou jjor vicos ant op|)ida, sed por familias ubiqne dispersi cpoqno familise spepe inter se propterinopiam de aqualione et pastione decertant infelix gcnns
loca
: :

mutantquo

Romana

Ecclcsia

conjunctione, ut
:

referi

in

Diariis Volaterranus
41. India; regis
tcri

, ita

loquitur aucfor ve-

bominum, ac servituti natuin, et cum aliis notum unins veri Dei prseserfim ignoratione miserandnm . .30. A Iplioiisi Liisitnnise reqis ynors etlaudfs.
miiiibus,
Obiit porro
lioc

more eorum, qui Praestojannem in India collocabant, oraiores per hos dies urbem ingressi sunt habiiu et pallio ioii orbi ob novita-

tem conspicuo. Eis comes


Imolensis
ct

erat Joannes Baptista

magna paulo
auctoritate,

anno Alplionsus Lusitania; rex

comitem

apud Pontiflcem nuncnuUa. Hos ego non


ante
se-

dignis ornatissimus, quem ad submittondas in Turcas viclriccs classes paratissimum vidimus, de quo hacc ha])ei Jacobus Volaterranus Morlnus est Alfonsus ffitatis suae anno qiiinquagcsimo secnndo, die xxviii Augusti aj)ud Sintram, oppidum Ulyxponensis
virtutibus principe
:

ab eorumregedestinatosaudio, sedab ipsius


est fa'dus et

cretarioviro primario regni illius, cui desiderium

amicitiam inire

cum
:

Pontiflce, et

ritibus

Laiinorum Cbristianorum ai veri Chrisliani iamen sunt quibus rex ille imperiiat, quein nos Prestojannem vulgo dicimus, sed
ritus a

dioecesis, eo ipso

die,

quo

classis sua per


.

am-

eorum
fuit

nostris

admodum

difl^eruni.

Id
eis
(jui

nem Tyberim

trahebalnr

Pra^tor

navalcm

praecipuum petifionum suarum, ut


illis

cum

exercilum, de quo paulo ante memoravimus, etiam aliquas naves ad ferendam Rhodiis opem misit, qiias dua? friremes Ibleti Flisci oppugnarunl sed non iinpune lalum facinns, altera
;

Latina; legiset linguffi e]iiscopus mittereiur,


ei sacra nosira

osienderet, ei Chrisiianam
terris seminaret,

enim
illi

capta,

alfera in

datur landi Christianam in occidua .Ethioi)ia, cui Guinea? noinon inditum, ut referuni - auciores, qui de regione illa tunc recens deiecta scripsere. Provexisseetiam ipsum litterarum sludia ferunt, inque regiis s?dibus insignem bibliolhecam condidisse, denique in

fugam auxisse rem

versa'.

Summae

non inventamen illis religiose admoniii sunt Poniificis nomine quoque spes data pelitioniim suarum. Quousque
doctrinam
in

eorum
se

tus est, qui

illis

voluerii credere

autoinRoinaefuerunl, Pontificis liberaliiate suni


ei donati muneribus quibusdam aciis quoque publicis honorati pluries etiam per interpretem ab eodem pie et amanter anditi .
aliii,
:
;

redimendis capiivis ianta lloruisse, ut redemptoris

laude ca])tivorum cognomen retulerit. Perlata ejus morlis fama Lusilana classis, qucE ex viginti tribus navibus in Italia; subsidium prafecto Garsia Elborensi antistite regio sanguine procreato conflata erat, Lusitaniam repetiit, novi regis mandata acceptura.
liberaliiatis

Martyres Marrochitani in sanctorum Albo Hocanno Sixtussanclorummarlyriim cultum honoremque decrevilMinoritis qninque, qui aniio Doniini millesimo ducentesimo vigesimo, Honorii III anno iv, XVII kal. Februarii, Marrochii a tyranno Mahometano, quem Evan42.
repositi.

gelii

Ince collustrare
',

fuerani

pluribusque
eCfulserani
:

annilebantur, trucidati editis miraculis post

Successii in paternum

regnum Joannes
num. Hl.

virtu-

mortem
1

quorum

sacra

pignora

'

Volal.

1.

II.
1.

Ms.
il.

arcti. Vat. sign.

Joan. Barrns

Volal.

1.

ni. Ms. a)cli. Vat. sign.


(Jie

num. 111.

.M;)IT.

I.

I.

in kivi (lec. 1.

Ant. Vusconsel. in .Mfons. V.

3 S)ir. lo.

I.

XVI

Janua)-. Bollan. lo. il.

xvi Jan.

SIXTI IV
Couimbricaiii
a
(k'l.ila,

AXNfs

12.

CIIRISTI

inagnaque religiono cuila


iu},fcnlia
illiid cst,

Cnm

alias

animo revolveremus merila

li(lc'lii)us, (jui

eoruin preciluis
liisijjiie

licia retulcruiit.

hcnc(luod (iccimo

(|uinlo ante aniio

iMarco

apud Joannein Bolianiiiim c\ ri\ssi|)(incnsi narratur Aiino mcdlxxm,


:

bcaloriim Itcrardi, Pclri, Ollionis, Accursii et Adjuli, (lui ex Ordine fralrum .Minorum, sub quo et nos coalniiniis, fiicrunl, i|iii post inulta
tornicnla sub rcgc
Mari)ciiionini, pro

Cbristo

XVI Januarii,
piis iu

cum

essel Conimlniccnsis episcosacello, coufluxit eo vis


in-

morlem
ct

snbicruiil, et marlyrii

palinam gloriose
in

sauctoriiin

promerentcs plurimis miraculis

ipsa inorte

^ciis

liominum ad

vota

solvcuda,

eranl(]ue

post clarucrunt, ex qiio incciisus B. .\nlonius

com|)lures
quae

scmiiiudi.

Sciscilatur

episcopus
supplialii

quemque causa ad
impulisset
aiiave

vota et iiium
:

candi rituin
surdilate,

alii

se

liernia,

infirmitate,

siinul ac se ejus-

de Padua ex Ordine Canonicoriim Uegularium, in quo tunc erat, ad Ordincm ipsum fialium iMinorum se legitur translulisse, concessimus ex auctoritate Ajiostolica et beiiignitate vivae vocis
oraculo, ut fratres pra'dicti Ordinis .Minorum possint publice et soieniniler celebrarc in suis
Ecclesiis

inodi
ratos

peregrinatioiiis voto obstrinxerant, lihe-

prffdicabant.

Adstabal
ita

episcopi
arte ulla

nepos
curari

aiinos undeciin
liernia,

natus,

niolesla contliclaius

missam

et

ut negarent medici
antistes in

memoratis

sanctis

horarum officium de supra cuni niarlyribiis. Vcrum

posse.

Hunc jubel

sacrarium sece-

dere, positisque vestibuscffiterorum

ritunudum
:

frequenter adversarius liuinaui gcneris nitalur bona et sancta opera perturbare, ne tani (ii\i-

supplicare martyribus. Paruit adolescens ijise quoque cum adstantibus preces dedit episco-

num

et piuin

opus possit

ali(|uis in

posterum
noslra

impedire, tenore
scientia

prsesentium, ex certa

pus.Dumcrgo nudus,

fixis

humi genibus, manu


!

auctoritate

Apostolica

concedimus,

cereuin gestans, precalur sanclos, niira res ila sanus coutinuo evasit, ac si niliil unqiiain pas-

(|uod prgedicti fralres Minorcs ubii|ue solcmni-

sus esset adversi

antistes gaudio exiliens,

et

qui spectare vellent sinittestcs iniraciili

fieri, et
.

Deo sanctisque

iiKiityribus gratias egit

Picfe-

publice officium plurimorum Marlyrum Rerardo, Petro, Accursio, Adjulo et Otlione, sub officio duplici majore, ac etiain xvi .lannarii, (]iia die ab boc sicciilo pcr niartyiiiter el

pro

ipsis

runtur plura alia iniracula eorumdem sanctorum inartyrum precibus a Deo |ialrala, (jiiibus permolus Sixtus lianc sanctionem cdidit 43. " Sixtusepiscopus, servus servoruniDei,
'
:

riuin decesserunt, ac

cum

saiia

et

screna coii-

scientia dicere ac cclebrare possiut, inhibentes

noslrae

univeisis
filiis

fratribus Ordinis

ul)icuin(|ue

salutem et
'

Minorum, dilectis morantibus seii moraturis, Apostolicam benedictionem.

Apostolica auctoritate, ne quis liuic audeat se opponere, non obstantibus in contrarium facienlibus quibusprsefata

concessioni

cunique etc. Datum Roin;c apud S. Petruin sub annulo piscatoris die vii Augusti, anno Domini mcdlxxxi, Pontificatus nostri anno x .

Est. autogia|ih. in archiv. S. Maiiffi de Ai-accEli.

SIXTl IV

ANNUS

12.

CHRISTI 14S2

Ferdinandi Neapolitani cojVlV a Malat:-sia ; et de hac victoria litterai Sixti ad imAnno excurrentis sa^culi octuageperatorem.
1.

proflicjutse

Venetos inter

simosecundo, Indictione decima (]uinla, Sixtum ac lotain fere Pontificem Urbemqiie ipsam Uomana! Ecclesiaj ditionem in summas angusrex iVeai^olitanus lias adduxere Ferdinandus beneliciorum ab .Vpostolica Scde, cujus vectigalis erat, acceptorum immemor, ejusque filius
,

duv occasionc disscnsionis Herculem Ferrarite ducem ob Rhodiginum agrum ort;B Ferdiuandus enim Hcrculi genero, cui Elionoram filiam matrimo.Vljihonsus Calabii.e
et
:

nio junxerat, lalurus siii)pelias, j)r;eiuisit .\lfonsuin liliuin quatuor millibus militum succiuctum, quem Sixlus fijui animadversa Fer-

dinandi in

Sedem

.Vpostolicam perfulia foedus


in

cum

Venetis

peiiigerat) aditu

Pontificiam
3

AN.\.

Toiius

.XX.X.

Ratn.

XI.

18
(lilionem
sein
|iroliibiiit
:

SJXTI IV

AXXUS

12.

dici
tilici
iii
lii

CIIRISTI
in

1/|S"2.

hini ut iIiutMii Fcrrarienbcncticiaiiiini


,

omiicm
tidiiibus

Ecclesiasiici

imperii

(|iii

eos rt^jicinnt sic(jue magnis contensenatus protraliitur qnasi ad ultimam


;

conlra Sedcni Apostolicam Florcnlinis antca sulisiilio adfnei-at. jnsta paMia pcrccllcrcl. Ofrcn-

horam. Tandcm novo exemplo placuit Ponad cvilaiidum mnjus malum, quod immi\iilcliatur, ut diio
iii

dcrnnt (ino(|nc l'ontitic('m

rcl(Mita>

ah l-crdinaiiiln
in

r(^

ii

cardinales quasi obsi-

Tnrcarnm
Clirisli

cohortes,

(|na

Hydruiilo cnplo
nl cas

>

Pontificia potestate remanerent, et

cum
:

noslrornm polcslalcm vcncrant,

advcrsus

cullorcs immitlcrct, no\nni(iiic ab ipso

cliam Marianus Sabclli gcrmaniis frater quamvis vulgatum fuerit ad id cos etiam se
Iiis

cum

Florenlinis
:

Romanse

Ecclesisc liostibus sanvecliiral

obtulisse
i.

cilimi fn-dns
sia> dchiliiiu

ncc

modo

eidem Eccle-

non

iiciisum, sed Ponliticiiim cliam

in

rcgno Neapolilano Jns labcfaclatum.


i. .Mollirc justasSi.vti iras

Addit rocurrente sacro inslituhe a Cbristo Eucharistiir dic. qui in (]uintam Junii eo anno incidit, Calabria' ducem .Vlfonsum in ditionem

vclle \)rx se lulit


el

Ferdinandns, missisquc snis


vidclicel
,

fffideratorum,

Mcdiolancnsinm Florcntinornm ac Ferraricnsium oraloribns, pacem cum ea conficere, vel ipsnm a Vcnetorum societate dimovere nisus csl. ilios vero diu apud Pontificem moratos refert Jacobus Maffeus Voiaterraiins
'
:

Columnensium urbi propinquam venisse, atque in clivo Marini oppidi qui Roniam spcctat, castra posuisse tum duodecima Junii ad veteres aqua>ductus duxisse exercitum, sed Romanis
,
:

obviam venienlibus,
fidi

recessisse. Ha?c fuere in-

cumque
consiiio

nibil

proficere potuissent,

communi

qua sceptrum indignus acceperat, etcontraTurcicam tyrannidem tectns fuerat. Tum adulto Junio Niregis in
.^jiostolicam officia, a

Sedem

cadem die et Iiora rebus despcralis Urbc abiisse. Vcrum regios administros eam causam oblendisse, ut culpae omnis invidia iu
Pontificem verteretur, inde colligilnr, (]uod jain ante Ferdinandus inSi.vtum conjurasset, jamque superiori mense Columnenscs omnes, exceptis iis, qui Pra^nestinamloparcliiam tenebant, acSabcIbT stirpis proceres subornatos in suas partcs perducllionemque pellexisset, narrat idem auctor Hoc, inqnit, tempore, (nimirum mense
:

colaus Vitcllius Tifenias iduribus anle annis in exilium pulsus, cohortium prasidio munitus,

i\.prili),

Columncnscs omnes
et

pra?ter

eos,

(|ui

Praneste doininantur,
silio, reliclis

SabeHi

Pontificiis partibus, qui

communi concum Ve-

netis sentiebant, Ncapolitano

rcgi adbscserunt,

factacum suaj factionis hominibusconjnratione, Tifernum occnpavit arcium(}ue custodcs ad jirodilionem auro pellexit. Hiinc novum inctum foederatos de industria excitasse, refert Jacobus Volaterranus, ne Venetge copiae Pontificiis jungcrentur sed prseter expectationem conlrarium accidisse, evastato enim Tifernate agro, Robertiim Malatestani Sigismundum Ariminensis liiium mililia clarum, et Tolentinalem duces in Urbem excitos, ut Romanam rem in periculum a Calabro adductam tuerentur. Medio Julio aliquot Pontificiarum urbium defcctiones secut
,

cui.Medio!anenses,Florentini,Fcrrariensesjuncti

sunl fcedcre, ac paulo post inlra Marinum oppidum Urbi propinquum, et alia ditionis loca regium pr.Tsidium rcceperunt post etiani du-

mx

cem Calabrorum Alfonsum intra suum dominalum vocaverunt. Defeclio haecinitiocelabatur, et


propterca a plcrisquc non crcdita, tamcn nonnuUi ex Patribus dissidium formidantes, quod

maximi incendii fomentum esse videbant, Marinum et Genatianum quoque sc coutulerunt, ut Columnenses a sententia dimoverent, et Pontifici reconciliarent, tandera semper infectis rebus R(imam redierunt , paucis(|ue interjectis, ba3C liabct ad diem secundam Junii. 3. Comes (nempe Hieronymus) et Ursini, quorum magna nunc est auctorilas et potestas, de Columncnsibus et Sabellisin senalu conqueruntur, vereri se dicunt ne

in Ferdinandi partes expugnata etiam Lavinia Romanus tum ager excursionibus hostilibus vastatus mari interclusi sunt iis commeatus, immissa ad Ostiam septemdecim triremium et navium duarum classe a Ferdinando rege. Joannes Galeatius Mcdiolancnsium dux ac Florentini hosti se conjunxerunt, ac fideles aditu ad Sedem Apostolicam prohibuere qui cum anathemate jure Iicrcclli posscnt cxedicto, quod sacra Coenfe Dominica" die rccurrente, promulgari consuevit, Pontifex tamen illos paternis monitis blande ad

sunt

Benevenlum enim
:

concessit

'

saniora suscipienda consilia [tellicere maluit tum Gallorum regcm oravit ', iit regiam auctoritatcm apud Mediolanensem ad dandos aditus
:

liberos adhibcrct, cui

dcmum

x Decembris de

malum omne

a capi-

tibus eorum proveniat, Sabellum ctColumnensem cardinales in senatu praisentcs verbis desi-

re impetrata acta; gratia'. 5. At Genuenses in hoc bello Pontificiam fidem secuti ad reprimendas Ferdinandi maritimas cxcursiones classem adornare consti-

gnantes.

li

autem

vel pertinacia, vel innoccntia

tucrunt,

quorum

libcrtalis dignitatisque asser-

magno animo se purgare conantur, gentilium suorum errorem potius reprebendentes, quam illos excusantes el contra illi cul|)am
moti
:
'

torem
est
'
:

se

futurum Sixtus hiscc littcris pollicitus Nos una cum inclyto Veneliarum doDern. Corius lnst. .MediOl. par. G.

Slcp.

Iiifiss.

^ Si.xt.

Volal.

1.

ni. .Ms. arch. Vat. sign. nuin. 49 el 111.

lib.

biev. p. 80.

SIXTI IV
miiiio vobis nequaquaiii defuturi
fffiileris

ANNUS

12.

CIIRISTI
gressiis

1482.
Ecclesia- et Calabri die

19
x\i

sumus

jiixla

copiarum

noslri coiivoutioiies

qiiiii

oiiiiiibus vi-

Augiisli mcnsis, cam|)o,


op|ii(liim, in
ciliis,

quem mortuiim

dicuiil,

riiius

nostris conservationi
,

libcrtatis

vestrtc

ad B. Petri Basilicam pcrtincnte, prope Velitras


(|iio

coiisulenius

fiituruui

ciiim

conriiliinus,

Deo

prolligaliis

cst Calabri

exer-

auviliante, ut et virtiite veslra etmiituo pra^sidio


nibil bostile timere possilis,

ipse fiigam arripiiif, plcriqiieex siiiscapli

atque ea

cle

causa

Bomain
eo
virtus,

post

(liios

dies ducti sunt. Emicuit

iii

commendamus eam demonstrationem instruquam scribitis. Dat. die xxvii cndffi cLassis
,

bello

Boberti

Malalcsbe

ducis

exerciliis

quem

diciint opera imperatoris et mililis

Octobris mcdlxxxii, Pontiflcatus nostri anno


Cceteruin

xii .

insultante (lortis Uibis (^alaiiro,

strenucusum esse: pugnatum acriler ab horaxvi diei iis(|U(! ad xxiii. Marimim oiiiiidum Coliimneiisium,
EccIesicB
ct

Roma
sacrae

mililibiis

completa

cst,

atque ad Latera-

iionnulla alia oiqdda a Columtieii

nensem Basilicam
ab
illis

castra detixa siint, cuinque

sibus et Calabro Pontilici se dedunt, sequc ad


partes converfimt. Describit fusius banc vicloriani Steplianus Infissura -, ac sin-

a>des

proplianarentur, ac super

luderetur, coecapsas sacris lestis irffi signa in eosdeni ostensa refert Stereliquiis refertas

gulas circumstantias accurate recenset obsoletiore ac

plianus Infissiira

Tertiadeciina, iiiquit, die

minns

terso stylo, ex ([uo pnxcipua

bora missarum, non fuit passus Deiis omiiipotens, beatiisque Joannes Baptista, et Evangelista, acApostoIi protectores Urbis Petrus et Paulus, et alii sancti, quorum corpora in Ecclesia Lateranensi requiescunl, scelera et vitam militarem agitari in dicta Ecclesia Lateranensi voluitque Deus omnipotens ostendere se cuncta viilere nam dicta bora signum cadeste osteiidit, ortusque fiiit ventus repentinus, et aer turbatus est valde, et adeo impetuo^a tempestas orta est, ut vix dici possil arbores quidem vinearnm concusste ad terrani usque ac inclinata^ sunt demum ignis
Julii, in die Doniiiiica,
,
:
: :

capitarepetenuis.
7. Rcfert ergo decima quinta die Augusti egressum Urbe Ecclesiasticum exercitum cum auxiliari Veneto egregie instructum, duce BobcrtoAriminensi, ad propulsandum hostem, qui

in

Velitrensi
arte

agro
ac

insederat
cui

at(|ue

in

loco

nuinito

natura,

S.

Petri in forina

noinen est, castra tixerat, dispositis ingenlibus tormentis bellicis ad submovendos Pontificios babita vero coUoquia fuisse inler Alfonsuni
:

ducem
sed

Calabria; et Robertum de universali pugna conserenda, condictamque diem fuisse,

quidam exortus apud S. Joannem


bonis

apud teiitoria existentia et portam Asiiiariain, arsitque tentoria omnia, et loca militum unacum eorum
est
et equis, et

aliquos ex bis ibi intirmos

existentes, extendit(|ue sc dictus ignis de loco

ad locum usque ad illos, qui in Merulana via et prope Ecclesiam S. Mattiia,'i morabantur, tan-

tumque incommodum
oinnium
et ultra

illis attulit, iit

communi
quod

existiinatione, ad sexmillia ducatoriim

danmuin ascendisse

fertur de eo

de Comitibus cum novis copiis Roberto laturus accessisset, Alfonsum aiiimo coiisternattim in niunitiorem locum se subduxisse quem Pontificii insecuti sunt: dis|)Iosis vero ab liosle tormenlis bellicis, plures ferreis globis misere discerptos fuisse. 8. Adductus erat in extremum discrimen Ecclesiasticus exercitus, cumCa;lum lulitopem, addit eniin auctorcrebro imbre elTuso pulverem tormentariuni madefactum adbibitum ab bostibus ignem concipere non iiotuisse, al(|ue ita
su[)petias
,

cum Jacobus

sestimari poterat.

Eadem

bora, Terracina civitas

abbominibus
arce

regis Ferdinandicapta est, excepta

. At ba!C quoque [laulo jiost, praifecto corrupto auro, in Iiostis potestatem redacta fuit. Pontificiis robus Veneti ad l). Iiiclinatis
,

Pontificios miiites in castra inimica irrupisse, atque tum Alfonsum veritum ne ab iis circumfunderetur, fuga Terracinam versus se prori-

puisse,

cum

suis

dedisset imperia, ut

praelii
:

molem
et

sustinerent.

Tenuit pugna boras sex

Ferdinandum bello distrabendum classcm navigiorum centum, impositis octingentis equitibus


lllyricis,

direpta sunt a victore

omnia
:

illius ini|icdinicnta,

capta tormcnta bellica


fuit,

prafecto Jordano, in littoreas Apriitii et Apulite oras inimisere, factaque excursione, et mira equorum velocitate longis spatiis

numerus

qui

iii

ingens deditiorum vincula abducti fuere


:

cujus victoria; fama secunda Augusti die,


sunt, et actse

Romam
festi

perlata

vigesima

ignes publice accensi

emensis obvia quaniue ferro et flammis vastatum portum S. Viti, Piscaria; arcein, runt nonnuUaque alia loca occuiiaruiit. Exercitum etiam terrestrem sulisidiarium, cui Roiiertiis
:

Deo

gratia;, ac postridie castriim


fecit.

Marini deditionem
0.

De hac

victoria Ponlifex Fridericum imfecit

[leratorem
lietitus

certiorem

^ ut

i[)se

inique
allalo

Malatesla pra'erat, ad
est. Paiicis

Pontilicein

misere, qui

bello fuisset a Ferdinando,

demumque
anli(]uiiis

sacro assumptaB Virgini die

Urbem

ingressus

vini

vi

reimlisset

tuiii

divini
,

Numinis
se

post diebiis facta ex Urbe eruplio,

testimoiiiu

[irofessiis

cst
,

nibil

qua baec
'

atque insignis victoria de lioste reportata, de Contradit Jacobus Volaterranus


'
:

([uam
1

|iacem

babuisse
sigii.

ac

lacessilum invi-

Volaler. .Ms. aicli. Vjt.

fiuin.

iO et llt.

||iss.

M<.

aixli.

Vat. sigu.
1.

Sixt.

liti.

brev. n. 79.

liili<5.

utii

siip.

Suiit.

.XX.

num. 111
'

el aliud .Ms. aicli.


1.

Vat. si;;n.

cd.

nnni.

Lib. biev. an. 12. p.

:o

SIXTl IV
imiicrasso
nisi

ANNUS
aliam

12.

CURISTI

1482.

linrKiue

arina

millani

ob

laii^am,
iuerctur.

ul

ilignitatem

Seilis Aposloliccc

ideo libi significare voluimus, non ut exisiiines elcclione gloritc ex re bene gesia nos moveri,
invili

eiiim

ad lioc deseeiulimus,
iit

et

Oeus

iis

Impeialori.
Novit
,

Deiis
niliil

scrutator

nui cst cordiiim omiiiiim nos ma^is appeliissc (luam


,
,

qiii elTundendi causain dederunt, verum

ignoscat,

sangninis Clirisiiani
intelligas
c .usa?

nosti\c jiistiliam,
siio |)rose([iii

quam

divina majestas auxilio

pacem, iiuam Cliristianorum


i|uo fidclium

omnium

unitatcm,

dignata

csl, a (|ua

insignem lianc

populorum

saluti

perpctuo consuet, si

victoriam,
tibiis
eaiii

el

leretur.

Aii lioe

sludia iioslra, curas, cojiitatiis,


contiilimiis
ali lioe
:

liberationem Ecclesia; a persequenreeognoseiiiiiis, pcrsuadeasqiie tibi

facullates

lilienter

(iiiaiulo

aliquoriim injuria
retiaxil,
iiiviti
lica.'

snnetissimo o|)ere nos

laeessilos(|ue cocf^il
iiisi

arma

siiscipere,

nos ad iinilalem Cliristiaiioriim [iriiicijium, el ad saliilcni Dominici grogis adversus comniunein lidei liostem ex [irisco desiderio nostro
esse intentos, ut niliil sil, quod magis ex0[)lemus, hortantes majestatem tuam, ut ad hoc sanelissimum et necessariiim 0[)us, quod diu
ila

(luidem, nec

Scdis

pro conservando Apostolionorc ca susccpimus, pro qua cl


i|)sam elTiindere

facultates et vilain
si

dchcmus^
salisfa-

olTicio pastorali, [iroul decel,

velimus

cere. Erant in Ferdinaiulum rej^em ea ex nobis

beneficia,

nos

et

amor, ea cliaritas, ipsius autem erga Uomanam Ecclcsiam ea obligalio liim


is

ut inicsidium injuriam timere deberemus. Ouid enim nos bcllo invadi conveiiicbat, si Vencti ad miituam statuum defensioncm nobiscnm conjuncli cum Ferraricnsi principe de fiaibus contendebant,quibus nulliim

promissionis,

tum

invcstitiinr,

polius ab

eo

sperarc,

quam

desideravimus, non soliim [iromptum sesc velit exhibere, sed etiam nobis rt Apostolica? Sedi, eujus protector existis, adesse adversus ojus inimicos et rebelles, qui in causa sunt, nc tam salularis provincia ad o[)iatum fincm [lenkicatiir. Dat. Ilomffi, etc. xxv Augusti mcdlxxxii, Pontificatus nostri anno xii . Conceptas' iisdem ferme verbis lilteras ad alios Christiani orbis reges ac [uincipcs dedit, ad illustrandam suae
causae aequilatem Sixtus. At contra Ferdinandiis Xeapoliianus variis
fiicis

siibminislravimus snbsidium? Verum cuin niliilomiiius res iii siispieionem belli verleretiir, iie \is in nos tentaretur, abiue ideo ad pro[)iilsandam vim comparatusa nobis esset cxercitus,

et

con([uisilis eolorilius [^erfidiam

suam

ncmincm quidem

olfensurus, nisi prius lacesse-

improviso rex, misso cum magna militum manu primogenito, recepti in


retur, invasit nos de

jirotectionem
(luee

rebelles

nostri
,

Urbi imminerent

et

eorum oppida, ad excursiones in


,

agrum Romanum

faciendas

aecommoda

cssent,

adversus nos munita, sollicitati ad defectioncm populi Romani magistratus, castra ante Frbcm liosita, pra^dK quotidie abacte,Tifernum, Terra-

subornare nilebatiir, missisi[ue oratoribus insusurrabat Lusilano regi justis de eaiisis Pontifici illalum bellum, cujus dolos confutavit Sixlus, missis ad episcopum Elborensem, qui superiori anno Pontificio rogatu Lnsitanam classem ad pellendos Italia Turcas adduxerat, lilleris '. 10. Roberti Malatestee mors a Pontifice deQuod vero attinet ad Roberlum Malafktn. testam, quo duce hostis profligatus fucrat, ejus laurea? brevi iu funereas cujircssos versa;, illfcque triiimjihales laudes intitulum sepulchri

einaque

insignes

inlercepta?,

liitora nostra

Romanse Ecclesi:E civitales numerosa classe assiest)

due

infcstala, ct

(quod damnabilius

Tur-

cum cuim rcversus Romam magnificentissimc a Sixlo fuisset exce|)tus cultiisque, paulo post caslrensi labore, et a;stu pugnae corabierunt
:

corum gens immanissima,communis Cbristiani nominis hostis, a cujiis feritatc rcgcm ipsum
!

reiitus fcbre obiii, cujus funeri


tifiee

u[)eriorc

anno sum()tibus nostris liberavimus,


luec, (|iiouf([ue placuit Allis-

conira nos armata.

Toleravimus

simo justitiam nostram omnibus notam facere, qui sperantes in sc non deserit, quifluctuauiem
et olim Pctri naviculam perire non [latitur Ecclesiam suam sanclam o[)[)riinere coiiantcs erroris sui admonet. Siijuidem colleetis tandem in uniim tum nostris tiim aliorum [ira^sidiis, (|ui
,

ingentcm a Ponhonorein habitum refert Ste[)haniis Iiifissura % et c^iuestrem statuam marmorcam ejus sepulchro impositara, cui subjectam hanc in Veni vidi, scrijitionom refert Sabellicus ' mors secundis vici, lauream Pontifiei retuli,
:

quic in funcreis insignibus exarala fuerat. Ornat ipsum Jacobus Maffeus Id nemini, inquil, Volalerraiius " hoc elogio

rebus invidit

esse potest, quin lerrorem maximum a instabat quolidie ccrvicibus nosiris depuleril

dubium
Calaber

eximia sunt in A[)ostolicam Sedem [)iclale, coUatisque cum hoste signis, tantus fuit militibus nostris [tugnandi ardor, tanta alacritas, et invicta duciim viitiis, iit

[lortis
et

Urbis, ct

nibal [iluries

tanquam novus HanRomanos et euriales non parum


.

animorum
uno [nadio

formidarc cogerat
thiiKi
'

Cum

ita

Robertus merilis
filios

jniTmiis defiiisset, Sixlus ejus


iiroerealos jiislonim
in

ilb^gilimo

fusus fugatusque sithostilis exercitus, ca[)ti([ue iere omncs exercitus [nincipes cum vexillis et

nalMlinm dignilate

magna militum
ii.ij.a:-.:m rx

multiludine, sicuti
li d !lu :U,
\

ex insorlo
'
.

Heg.

niiiM.
,,

III.
;

eamd. Ep.
'

Ih. p.
I.

H5.
vii.

^ liiliss.
'

.Ms.
;iirl).

Vat.

sigii.

Salidl.
,

Enn. 10.
..rcli.

Ms.

Val. ?!?!. 1.1.

m;

(r:;e

uldl. .M;

V.il.

s.gii.

iiiiin.

iil

t>

SIXTI IV
ornavit
',

ANNUS

12.

CHRISTl 1482.
Ifnlia' sortis

21

at(|ue Venetis et

Ariminensibiis con-

ceptiiin ex cjiisclcm innrle doiorcni significavit.

amicitiffi

misereri, cupcreque omnes miitud nexu ad infringendas vires Turcicas

ContulisseSixtum illi morituro Extrcmie rncticnis sacranientum, atque una cum cardinalibus
(icfuiicto

constringere.
12.

Victus igitur est


(|ui
vi

siia

fiinebria

sacra

peregisse

narrat

(1)

officiis Sixfiis,

et

armis

sponfe [irccibus cf viiici non po


vicforia'
ciii

Nctus civis Komaiii Ms. -.Mirum autemest, (jiiod

tuerat
I!.

atqiie

troplucum

rc[)orlaf;e
tem[iliiiii,

de alterius viri insignis Roberti affinis morte observnt hisverbis Volaterranus ' Eodeni die, (juo Piomre Piobertus, Frcdericus ciuoiiue Fere:

Virgini posuif, nem[ie

[lacis

nomeu

iiidltiim cst, cxcifavif, iu (jiio

imaginem

Dei()ar;e mir;tciilis

claram collocavit.
rei

tranus dux Urbinas Ferrariae moritur,


iile

iiic

socer,
iiiiiiii-

Ad perpetuam
Cuin
et

memoriam.
divina gratia
et

gcr.er,

ambo

iif

locis

divcrsis, ila
.

iui[)er, siifTragante

ma-

coruni exercitiium imperatores


1
.

jorcm

saiiiorcm [lartem priiici[)iim

domi-

Ferdinando pacem flagitanti annuit Poiitifex.qiii teniphini B. Virf/ini in pacis monianen-

norum

tum

erigit.

bcllicis lalioribiis

brevi

pncis

fructus collecti fuere, victusenim Ferdinandus,


occiipatisiiue a Vcneto pluribus maritimis arci[iro demeritis regno dcliirlinGallusquc in veteriim jurium rcciiperandorum spein vocaretiir; offlciis itaque mox demulcere statuit, quem armis o|)primero non potuerat. Missum ab eo Anellum oratorem ad Pontificem, qui puram chartam detulerit, in qua Pontifex ipse quas velletleges prffiscriberet, refert dictum vetiis Romani civis Ms. * concordiam a pacis percupido facillime immeritus elicuit, de qua ha>c enarrat Stephanus Infissura Indc ad paiicos dies facta fuit |iax interEcclesiam et prajfatum regcm; et Columnenses redacli sunt in gratiam cum certis pactis et

Italia;, inter quos magniim dissidium cruentaque bella vigebant, ad mufuam concordiam et [lacis desiderium per infercessionem ejusdem excellentissimffi Virginis, et opcm Altissimiad nostras, [)reces assidue propitinntis cum

bus, timebat ne
retur a Sixto,

magna

fere totius Italis


et

KTtitia ct consohitione

perduxissemus,
qua; nonnullis

reliquos addiicere cogifarebeatae Virginis,

mus, ante quamdam imaginem

miraculis de novo coruscare coeperat, et a fidelibus frequentabatur, essemus adorantes et genibus flexis constifufi, inspiranb(ut pie credimus) divina gratia, nobis visum fuit

incongruum, quod imago

i[isa in

quodam

[larvo

tabernaculo consisteret, prout tunc ad parietem ejusdem Ecclesise extabat. Ilaque in eodem loco terajiliim ad honorem .Vltissimi et beat;t; Virginis ;edificandum statuimus, illudquc ad perpe-

luam tam grandis muneris nobis, non humano


consilio, sed divin;i [irovidentia

quod terr.-p liinc inde restituerentur acceptw, et quod cardinales, qui carcapitulis intcr alia,
cerati erant dimitterentur, et terra Terracinaj
reliqiiis ad Coluinnenses cardinales -. De Terracinensibus ac Beneventanis ad Pontificium

magna

in [)arfe

concessi, siib celebri forma


fabricari fecimus, ac
nis prfflibatge nostris

miroque sdificio

cum cum

ejus arce rediit ad Ecclesiam, et

Marinum

ipsum in honorem Virgisumpfibus a fundamentis


et in

erectum Deo dicavimus,


pacis
et

memoriam

tiujus

obsequium reducfis exfant Apostolica^


die
VII

littera^

templum pacis nuncupari voluimus, speranfes quod per luTcetalia qiiamconcordiee


pliira praiclara

Janiiarii proximi anni exaraia',


^

quibus
Pergit

templa,

et [lia loca, quae in

alma

perduellionis crimine absoluti

sunt.

Urbe

auctor

Tamen
ct

qiii

carcerati erant

non fuerunt

dimissi,

incontinenti vigesimo sciitimo Se-

ptembris dux Calabrise venit ad Urbem dimissis


captivis, permansifijue in palatio paptP per ali-

fundamentis, propriis expensis nostris, et quidem magnis, fundari etinstaurari facimus, et vita nobis comife, cum aliis bonis operibus omnino perseverare intendimus, Italia ipsa dulcedine pacis fruetur, et in ea Iwtabiet exfra a fur, etc. Dat.

(luos dies

Accessit ])Osfea regiim

Hispanorum

Romae apud

S.

Petrum anno Incar-

legatio, cujus

scopus,

(|iii

princeps erat Gerundensis epidie xvi Octobris Urbem ingressus"

nationis Dominicae mcdlxxxiii, XVII kal. Oclo-

est; sigiiiticatiat aiitem

Hispanus

'

im[)acata; se

anno xiii . Sequentnimirum; verum ne eadem repeteremus, Diploma superius hic inseruimus.
bris, Pontificatus nostri

'

SLxt. ubi sup.

Ms. aixh. Val. sign. nuui. 111.


111.

'
I.

Volat.
vi.

Ms. arch. Vat.


'

sijii.

iiuiii.

49 et 111. Sabellic. En. 10.

Ms. arch. Vat. sign.


>

uiini.

13.

Initx

et

pronndrjalcC leges pncis Italics.

'

Sixt. lib. brev. an. 12. p. 300.


et 111.

Volat. .Ms. arcb. Vat. sigii.

num. 49

' Surit.

1.

XX.

Pacis vero beneficio Italos omnes potiri voliiit, qui ad id fcedus admiffi vellent, [irofessus

c. 43.

nuUum animo

altius

quain pacis

Italica?

CoJice Vaticans bibliolheca; nacluin se annalisla liic scribit, iiiem esse opus ceuseo, piofitelui' ili part. ill. Muiatorius in Praefatione operis illius ignor.ne se au Hayualilus luciibralioneui ill.iin noverit. Ex lis tameu qua? nactum se liic, el nuin. 16. scribit iii histoiia quadini uiauuscnpta ciMs ciiju^dani Homani, qua; tolidem verbis iii opere a Muratorin vulgato recurrunt, iniellii,'iraus hoc ipsuin opus Rauialdum iion latiiisse. E.v Cd vero lucubralioiic coiist.a Hubfrlum .\riuiiuenseui die XI Seplembris Vila excessissc, morieuti adstilisse Sixlum. qiii lislreiiiK-Liuctiouis
(1)

Velus

illna .Ms.

Rom.mi

civis,

qaoil

in

quoil Cl. .Muialorius paiicis ab hiac aniiis vulgavit Rer. llal. to.

sacramentura laboranti
alteri

in inortis

agoue

iiiinislraiit,

luiii

et fuueri inlerfuisse,

non

qiiideiu

illi

quo defuncto
:-u!!;:iii ;.;

stalim
:

paieulatum
Vcni,

fuit,

sed
viil.

inajori

pompa

die

xxv

Septeinbris
ir'or!;r

repetito,
:.

quo

in

funere
r-;i

inajoribus litteris picta


iii

epigraphes legebatur
:

viili,

et

vi:ti;'.:i!i

Ci-;'u Jc.l',

mir.:

ii;\i;:'

i;;;a:c

iTrii;'

((!

|,(f

i.-;i;:'c

:;

s^;-::.-|.

',.;

22

SIXTl IV

AXNUS

12.

cniusTi 1482.
quafuor. Columnensium et Sabellorum sfatus

dofidoriiim infixiim aiiimo suo li;orcre, qua do


re rordiiKindiim i|isum, ol Isabolliim
His|)niiia',

omnis

pofeslati of arbifrio solius Poiitificis. Diet Sabellus. Iti-

rnm

rogoin, ac rogiiiam (ocil corliores


iil

ros^a-

missus cardinalis Columnensis


dein cardinali Mantuano

vilqnc

log:cs, i|ii;c

inlcrprelibus ipsoruin ora-

leji^ato in

omnes

fanie-

composike fucranf, servandas curareiit, Scdisquo A|iostolio;o diiinitatoiii commoiulatain


toriluis
iialiercnl
:

ISoli(|uum est, iiKjuit, ul postijiiaiii

piuin luH iiistitutum vestrum procurand;c pacis


al) omiiiliiis suniina

ouin

i:Ioria

oommoiidatiim

ratorum oopias imporiiim tributum . I."). Uiiod ad Titernum pertinet; illud in Poiitiliciam potestatem rcvocafum mcmorat Rarfholonucus Platina a Juliano cardinale tit. S. Petri ad Vincuhi, oujus gosta in Umbria^ lega'

est, vcluti a Catliolicis olrolij;iosissiinis roij;iluis

tione

recenset in Vila Ms. Sixti IV, ut inagna

profectum,
efficiatis, ul

ila etiaiu

(unni sludio, (unni coiiatu


ipsi

seditioiie

fluctuantem proviuciam in
hictioiiis c;eso,

officio

con-

ooiidilionos |iaoi

apposit.T, oi

finuorit. Tudorfi euiiu priucipe Gabriolo Gafellaiio cf

per partes accoptat in omnilnis obsorventiir, et oratores ipsi voslri nomine veslro in sc rocoporiiut, el vos facturos non duliitamns, |u';oci|uie cuiu persuadcamus nobis

Guelplue

Jordanus Irsinus,
ut

qucmadmodum

comes

Pitiliani eo concurrere,

Canalem

cum

Giholliiiis iielloreut, et credibus

ac rapinis

misera urbs f(odata


sibi Jiilio

honorem Sedis
datissimum
:

Aposlolioa^ vobis fore


roi noii

commonquoiiue

ost; quos lumultus adjunoto Camertinorum domino sedavit Julia-

cujus

obscura

arfi;iimoiila

nus, ac seditiosos dispulit. liido Spoletum, (|uod


profectus, instructo

el aiilo;i s;opc ostoiidistis, ct in fiiliirum


:

alilor onim scmpcr, ul speramus, osteudetis iiibil nliud esset, quain immorlalem buuiom vestram, (juam ex boc cousecuti estis, labofaclarc, non siuc majiua lionoris iiostri, et S. U. l^. diminulione, rerumque nou modo Italicarum, sod cliam totius Christian;c religionis perturbatione, siouti pro sinjiulari prudentia vostra laoile

quain Poufifici parobat, eam urhem sub ejusdem Poufificis impcrium redct;it, quamvis, dum mililuui lioontiam in civiuni doiuos ad pr;edas agendas irruontium comprimere niteLJrsina; polius facfioiii

exercitu

retur, periclitatus

sit.

ludo iu Tifernum inovens,


:

illud e Nicolai VitcUii tyrannide viudicavit itinere


,

lu

inquit Platina,

mulf;o civitates gra-

considerare potestis. Uat. Honue dic xxi Uecemhris jicDi-xxxii,


14.

fulahundae ob victoriam adeptam obviain facta;


inunera, et

anno
-

xii .

quidem

pra^clara, ei obtulere, quae

Jacobus Volatcrranus \ivxquaruin cipuas illius concordiaj pactiones foriiiulaui, rccurreute nalalitio Domini, e sacro tuiu addit sugycslu promulj:ari jussam ait rcconciliandi Mcolai VitcUii Tiforiiatis provinRecenset
, :

Julianus, nou suporbia motus, sed

quod virum

Ecclesiasticum minime decereut vel constauter rejecit, vel ad pios usus transtulit, utpote ad
tenipla cauiobiaque restituenda
10.
.
:

Balvacard. caixere llberatm

ciain susccpisse llispauos oratores

Columuen1'oufificio
:

viciim inter et

Maximilianum.

Reversum anfe

pax Ludo-

sium causam iierinissam


riae

arbitrio

cx Gallicana legatione ivjanuarii die hujns anni


Juliiinum, et

Calabri;c ducoiu illals a se Cbristi vicario iiiju-

secum Ralvam cardinalem,

(^ui tot

vcuiam pefiisse, atque ense solemiii ritu sacrato donatum, qutc c\ Ms. ' Codice Tabularii
:

Valicani repelinuis

Frofesto Nafivitatis Uoe.v

mini Salvatoris, jussit Ponfifex recitari


pito pacis nuiier inita} conditiones. Pacis

pulcoudi-

tiones

non omiies, sed qu;e memoria


:

rotineri

annisjussu Ludovici regis in carcere prodifionis reus fuerat reservatus, adduxisse rorerl Ms. Diarium Romanuiu -. Uuod vero ad praicipuum illius legationis caput attiuet, nimirum de Ludovico et Maximiliano in concordiam revocandis, ila demuiu pactuin fadus tradunt ', ut Margarita Maximiliani
sii,

poluerunt, hic suuf. Pax [leriietua. Ita cst foedus diotuin in annos viginfi ab armis discessus repenfinus. Vcnefis honorificus locns servatus,
si

filia

cuiu Bury,uudia' Carole-

Atiebati, Rarri, et aliis noiuuiUis dotalibus

etipsi fa'dus in!j;redi voluerint, ef friginta dies

ad

id coucessi.

Totidem dies potentafibus


fffidus

caete-

principatibus Carolo soeptri Gallici liKredi desponderotur at de liis postoa. Nuuc ad res Italicas redimus.
'
:

ris dati in

idem
siiit

venire volenfibus. Rats


colore iin-

17.

Sixtus
in

armorum pxdus

juiujit

cum

Fer-

ac firm;e

Aposfoliope provisiones bactenus

dinando

Venetos, r/uos frustra ub obsidione

faclaj, faciendai

vero

nuUo inodo aut

pu^nanda;. Defensio Ferrariae. Stipendium Hieroinmo oomifi iu annos trcs (|uadraginta aureoruni millia piorata ab unoquoque potenfatuum.

numer... etc. Pedites numero... equitum slipendium pro rata. Uefensio inufua.
Equites Sublafa in
Hispanise
pra.>senfi

Culfum magnis honorihus Alfonsum Calabrum dum amicitiam (jui armatus antea contusus pra; so ferret fuerat, vix^jue a Janissaiis suis a morte ereptus, Dominico die infra Octai-efert Volaterranus
Ferrariensidesislere hortalur.
, :

vam
sacia

Nafivitatis extia
iu

ordinem celebrata sunt


Ponlifex
e!

bello

restituenda.

Aute

Pontificia aula consuota.

omnia Mcolai

Vitellii Tifernatis,

potestas

omnis

oratoribus regis tributa ad mcnses

Palres interfuere. Cahibro iutor primos Patrnm


'

Plat. .Ms. Vat. in Vit. Sixt. IV.


^

in

'

Lib. Iirev. an.

12. p. 291.

Volul. ubi iup.

Lib. e.vpedil. Sixt. IV.


VI.

Gaguin

Ms. aixh. Val. sig. uuiii. 111. Sabellic. Enn. 10. Lud.

Id.

ili.

lib.

SIXTI IV

ANNUS

12.

CHRISTl 1482.
ac(|uiescere. Ut

23
salnhriiis ct
fir-

datus est locus, et honore eodeni. i|n(i regis filius iiahitus. Tradidit illi Pnntifi-x ciispni [iro.\inia .Natali die i)oiuniictiini,

autem intcrim
tibi

miorihiis
liliiini

|M\Tsidiis
F.

consulatiir,

dilccfiim

iiia-cedenlilius pa-

noslriini

S.

Maria; nov;p

diaconum

ternis et sanctissimis
lihris

monifis, recitatisque ex
et aliis,
qiia?

ceremonialihus nonniiUis,

cardinalem, legafum nostrum, ad |i:irtes islas (hiximiis dcstinaiidiim, iil lc ct pnpnlns nnslros
pia^scntia siia consnlari, ac spiritualilnis ct lcmporalibus favoribus, sicuti rci necessilas cxcgerit. prompfius juvarc, et reintcgrationi slaliis
tui infciulerc possit, ctc. Dal.

sua sanctifas nd ideni miiiislerium scripscrat. Dux sacra dona recipiens, pra?teritorum erra-

torum suppliciter pefifa vcnia, promilfens dciiiccps ohcdicnliam Ecclesia? ef Pontifici rediit ad cubicula sua, ensem manii gestans, medius inferduos Patrum. qui in ordine postremi sunt,
cunctis aliis de

ftoma? diexiii i>c-

ccrnbris mcdlxxxh, anno xii


18.

mnre

pra'C('dcntihus, ac longa

post

eum

pra^latorum,

fum procerum turha

xxxDcccmhris Ferrariam versusitercepif,


rorio siio pafernam fidem secufo
:

uf so-

Hortatus est efiam Sixtus Ferrarienses ', fortitcr propulsarcnf tiim I>ononienses - ad ferendas obsessis suppetias excifavit, qua de re etiam ad Joanncm ncnlivolinm
uf

Vcnefum

opem

feraf,Ve-

cxtant

liftcra>

'

dumque

Pontificius cl .Vcapoli-

netorum ol)sidioneIahoranti nongentosequites secum diixisse fertur . Confirmaf haec postrema Stephanus InfisPonfificem a fiTdere Vencto discessisse, armorumque sociefafem cum Ferdinando Neapolitano inivisse Ipse, (niniiruni Calahria^ duxi, una cum Virginco ct aliis Frsinis

tanus cxercifus instruchantur, Jacobum Trivultium Mediolanensis ducis copiarum pra>fcctiim


rogavif %
tucretiir.
iif

Bondenum

interea ah hostium
''

vi

sura

',

qui

addif

.\arrat

Sahcllicus

Sixtiim

conatum

precihus Vcnetos ab eo hcUo revocarc, qiiod co auctore indictum essef qua3 aulemcausa Sixfi
:

animiim
iasignem
lilferis
''

miitavcrit, difficilc diclu

cnm hona
hris. et

gratia a pa[)a disccssit

xxx Uecemconfcede-

hortativis ad

Ferrariam profectus

esf, facta

ait. Sed ea ex Vcnctos, ut arma poncrenf, nec iirhcm Pontificii imperii occuparenf,

rogem contra Veiielos . Inconstantis ingenii rem leviter perpendenlis


ralione inler
ct

papam
qiii

coiistahit, qtiihus siguificalum cst conItalia^


saliiti
,

notatur Sixtus,

exlremum tnmVcnelum, cujusopeimpendentem perniciem


averlerat, conspirarit
;

hoste Neapolifano sibi irdentanle cxilium adversns fredera-

cum

qiiw bello inlestitio phira ditionis Ecclesiasticffi loca amissa, Ilomam obsidione cinclam, mari hostili classe obscsso commcatiis fuissc inlerprctneliatnr,
(luo

sulendum

sed altius momenfa repcnefrando, ilhim Ecclesire dignitatem, juris requitafcm, Dei gloriam asseruissc constahit. Jam Venefi Herculem, Ferraria terra et aquis ohsidione cincta *, in extremum discrimen adduxcranf \ cum Sixfus, qui ilhun casfigatum, ncn perditum vohieraf ', Vciieta arma ab ihius pernicie revocare fenfavit tum legatum cardinalcm subsidiariis siiccincfum copiis sulimisit, qiia de rc diicem ipsum Fcrrarienscni, qiiciii iii gratiam rcccperat, fccit cerfiorcm. Duci Ferrariae.

clusos, Florentinns cf Insiibrcs aditus ad


;

Sedem

rum

Apostolicam obse|i5issc interea pcriciilosissi^ mum schisma conflari a scdiliosis Ttircas in imperii Christiani excidinm allici, ad qua; sedanda niala nil forc utilius, nil Vciioti nomi.

nis gloria dignius,


tificiam

quam si Ferrariam, ad Pondifionem specfanfem, oppugnare desifoederi accedcrcnt.

ncrent,

communique

'

Duci Venetiarum. Dilccte fili, etc. Ut primiim ad a|)icem summi Apostolafus, divina ita disponcntc clcmenta, meritis licct insufflcictitihus, hiimiis
19.

Ef nobilitafi fua?

quain patcrna gratia


nosfra? Ferra-

cvecfi, nihil pra^stabilius

duximus,
nihil

(juatn omiii

hencvole proseqnimur,

cf civitati

cura,
pacis

riensi bella, devasfationes ac

dionem ab hostibus
perferimus,
ef

fuis

novissimam obsiillatam moicsto animo

ingenio essent

et

indusfria procurarc

ca qua;

tum quod
:

magis ofQcio
rcipublica;

nosfro convenire arbitrabamur, qui regis pacifici

sicut, pacafis

jam

aliis Italia; po-

vicem gereremus
.

fum quod

tcntafibus, et nobis sanctae pacis vinculo unitis

de necessariis

fihi

auxiliis firoviderc cngilavi-

Christiame a crudelissimis barharis violenfer impetittr maximisquc et diuturnis cladibus


afflicta', nihil

nohilem virum Joannem Mocenigo ducem Venetiarum per litleras noslras liorfafi sumus, ut ob nosfram ct
inus, ila etiam dilectum filium

Hoc incensi Italiam, accersitis ad nosswpius potentatuum oratorihus, ad muluam anistudio

salufarius videbamus.

non solum

Sedis Apostolica; revercnliam,

ciijus

loca he-

duntur et impugnantur, ab armis desistat, paccm ipsam nohiscum, restitutis hinc inde ablatis, ainplcctatur, neve tibi, ac sancf RomanpD Ecclesiae de caetero infestus sit in quo desideramus cjus prudentiam justifia} et honesfafi
'

morum conjunctioncm cxcitavimus sed ct Transalpinos principes, et remotissimas nalioncs. missis ad id lcgatis et nuntiis nostris, monuimus, et iterum atque iterum sumus ob,

festati,

impulit.

quodsi aliquandoaliquoruminjuria nos uf praMer iiisfititfnin nostrum arma

Ms.

p. 246.

Venet.

Sabel. Ennead. Ljb. brev.

arcli. V;jtic.

sigii.

iuim. 111.
10.
I.

vii.

-'

Sixt.

lib.

biev. an. 12.

* Sixt. iu

monit. aJ

p. 2i(j.

Lib. b.ev. p. 11.


!

t.

^lb. p. 114.

Sabel. Enu. IG.

vti.

-3

Pag.24S.

Lib. brev. an. 12. p.

Pa 070 239."'"

SIXTI IV

ANNUS
iilii
,

\2.

(jiii

CHRISTI 1482.
iiicdio

sumeremns,
liialia

iKnniisi iinili,

(>l

laccssili,

s|)iri-

((irdiarmii eaiisas de

tollere
iil

studueiit,
reli-

noii

profecissent

id

fecimiis

ct

])ro

biiilamiir
oiiiiies

te
iii

jialeriKi alteetu,
iiiutiia (jiiiele

poshjuam

libertatis Ecclesiastic;t;
si

eonservatioiie, pro (|ua,


:

opus

sit,

vitam elTnndere (iebemus

alqiie lioc

(juideni eo consilio licstiim est, ut relnis bello

com|)osilis paxo|)tata se^iucretur, (luam

semper

aiiimo nostro proposuimus, iiitimo alTectu concupivimiis. {'.iim autem pr;rter ejusmodi desidc-

nobiscuni conjungi eujiiunt et |)ostiilanl, velis et tu ad hanc sanctani et ojitabilem uiiit;item aecedere, ab armis discedere, cajita restitucre. res Ferrarienses omittere, ncque amplius bello et obsidione civita-

rium uostrum superioribus mcnsibus Italia, ita eoopcrante humanBe pacis inirnico, in periculo-

tem illam nostram urg(>re qiiod jirofecto non solum summa sajiienlia tua digiuim erit, qui
;

considerare

potes

{juo

in

discrimine

Italia

sum
rit

bellum ineiderit, eo(|ue jiroeessefuror bellieus, ut nos ()iio()ue immeritoeausa


et i;rave

omnis versetur, sed tibi ita erit lioiiorificiim et gloriosum, ut immortalem laudeni ajiud omnes
sis

tiia

lacessiti,

pluribus damnis

et

incommodis

consecuturus

si

quidcin

;itl'ecli

fiierinuis, pleras()ue

eivilates noslras et

exccllenti iusi in

justiti;i

jiroinjile et

oflerimus nos expedife

amiserimus, UrbemRom;in;im olisidione einctain viderimus, agrum fere omnem depopulatuin, eives adversus nos ad seditioncm instioji[iid;i
ij;ilos,

si quid liabes, quod de duce illo conqueraris. Dat. die xi Decembris mcdlxxxii,

non defuturos,

Poutific;itus nostri
21. Flectcre

anno

xii .

lillora nostr;i infesla classe exagit;ita, in-

transitu eos, qui

terclusam commeatibus civitatem, proiiibitos Uomam cx omni oibis terrarum nalione aecedere consueveninl, quo Uomana
curia dissolveretur, intercejitos tam veiieratii-

Venetos non potuit Sixtus, ul coppto desisterent, quos proximo anno, intentatis

Ecelesiasticis pirnis,

obsidionem Ferrarien-

sem

solvere

jiissit,

omnia(jueIt;ilica

arma

in lioc
:

fratrum noslrorum S. 11. E. cardinalium, (jiiaiii aliorum oratorum Ecclesiaslicos provenliis, domieellos plerosquc nostros ;ij)erta rebelliiim

belkim incubuissc j^roximo annovisuri sumus neque enim Mediolauensis et Mantuanus duces sequo aiiimo ferre j)otueruut Ferrariensem spoli;iri prineipatu, ne Venetus potentia auctior in
ipsos postea eonsurgeret
:

lioue hostilia

omnia in nos perjietrare, Ferrariam insignem Ecclesiic civitatem in manifesto


jiericulo constitulam, uiiiversam
tiiio

sua j^orro culpasuis-

Italiam intes:

inter se bello conllagrantem

atquc

hsc

que in Sedem Apostolicam demerilis Hercules l'errariensis tantum sibimet conflaverat pericuInm, ut duci Mediohinensi Ponlifex significavit"
verbis Quod attinet ad res Ferrarienses sane neque luo neijue aliorum subsidio indigerent, si princej)S ille jiaternis nostris exhortaliiscc
:

omuia

charissimi in Christo

filii

nostii Ferdi-

iiaiidus et Elizabelh sapientissimi ac pienlissimi Caslella? reges consideranles, animoque metienquain les, quam luctuosse rebus Chrislianis perniciosa^ ApostolicBC Sedi, quam periculosa;
,

tionibus

tideiCatholicffiessenthujusmodiperturbationes, maxime propler schisma, quod in Ecclesia Dei a


nonnullis
versalis

monitis auscultasset, otio et quiete quod omiii cura et studio semper j^rocuravimus, neque nos bellum, quod
et

sua

Italia

frueretur,

immerito nobis illatum


coacti fuissemus. bris MCDLXxxii,
22.

est, lacessiti

propulsare

jam procurabatur, pro


:

zelo ducti uni-

Datum Romai
xii .

die xxvii Octo-

coiicordi;e

pro pace supplicatum


fralros
nostri,
alise Ecclesiffi,

miserint ad nos huiuiliter idem et venerabiles ipsi

anno

idem jiopulus Romanus, idein civitates, idem reli()ui Italia; po-

Moniius diix Mediolanensis ne Ecclesiasticx immimitati noceat. Eidem porro Joanni Caleatio Mari;c duci Mediolanensi Sixtus paternaj

summis precibus postulaverint rogaverintquc, duximus eorum honestissimo desiderio annuendum, prrecipue cum ad priscum institutentatus

benevolentiaj

signa explicuit

significavit

non

tum,

et

naturam noslram paranda; conservan-

hoc accedat, atque in ea incideritempora, in quibus nihii raagis expeteniTius dum, nihil magis necessarium sit, ()uam Italiam inler se consentientem habere, ab armis discedffique pacis

ob praiteritam cum hosle conjunctionein ipsi infensuin,culpam illius senatoribus adscribere; monuit denique ne Ecclesiaslicos cardinalium census invaderet. Duci Mediolani. " Qiiid illi ila de tc malc meriti sunt, aut quid cominiserunt, ut provenlibus Eeclesiarum
et

dere,captahincinderestituere,odiaetsimuUates deponcre, in mutua tranquillitate conquiescere,


si

beneficioruni

suorum privarentur
si

membra
non

nostra sunt, et sine capitis laesione olTendi

si

vere Christiani esse volumus, si libertatem, fortiinas nostras, si Dei cultum et religionem,
nibil

possunt, proinde nobilitas, lua

Deum

conservare vult,
ojitat,

si

sibiadjutorem Sedem Apostolicam

qua

nobis charius esse debet, adversus

sibi projiitiam

debito pietatis officio nia-

immanissimam Turcoriim gentem excidio ltali;c imminentem tueri et protegerc desideramus.


20.
et te

frem suam
(juffi filii

Romanam
saluti

Ecclesiam recognoscat,
niinori studio

sui

non

semper

Quamobrem cum persuademus


,

nobis,

inclytam remjiublicam tuam ab hoc communi bono non abhorrere quippe qufe
et

animi sui indicia prse se ferat illam hortamur, ac moncmus, et in verbo


intendit, et ut devoti
<

omni lempore pacem

diiexerit, et

omncs

dis-

Sixt. lib. Ijrcv. an. 12. p. loS.

SIXTI IV
Salvaloris dicenlis
:

ANNUS

\'2.

CHRISTI
simis
lifleris

1-182.

ZD
ollicioruni

Redditr

r/inv

si/nt

Ca^sar/s

onini

genere refertis
di-

Cvsan,

ct

qics sunt Dei


sii;p

et zelo sahitis

; px paterno nfficio inandamiis, iit liieros red-

Deo

Sedis .Vpostolica' supi-emani

aiietdiifatem

ditus benelicioriim Ecclesiaslicoriim iiujusinodi

gnitatcmque professus estj pollicitiis se iiovatorem Craianensem nulla interposita mora cocrcitunini.
seiiatu
lectae
:

ad dominos suos pervenire patiatur,

etc.

Dat.

qiia>

litfer;c

iii

iiiiblico

cardinaliuni
])er,

Romae
nostri
et

dievii

Novembris
xii .

.mcdlxxxii, 1'oiitificatus

magna omnium

commcndatioiic

anno

Paruit Mediolanensis Sixto,


?//olitiis,

eumdem
atl

cum
"23.

ipso fcedus redintcgravit.

egregia ccppta

vero Sixtus hortatus est exitum perduceret.

iit

Aiidreas Craianciis/s, schis)/ia

ad

Iniperatori.

potestatem ssecularem coiifuqit, ne ad subsellia Apostolica t/'aduratiir.

Quoniam

opinioni

Quod autem antea (|ueren;

omnium

aluinde salis-

fecisti,

tem Pontilicem audivimus, nonnullos scbismatis

conflandi nefaria agitare consilia


fuisse hoc

praeteri-

tempore in Cermania nequissiinum novatorem pseudodominicanurn .\ndream nomine, archiepiscopum Craianensem ac Frideimperatoris legatum, qui quod dignitatem cardinalitiam non adeptus esset, ira furens adversus majestatem Pontificiam conjuravit, ac
rici

mus

dignissimamque operam navasti, jiiro ipso ingentes til)i, quod certe facimus, babenda; sunt gratiaj. Reliquum est, fili cbarissime, ut eodem, qiio coepisti, animo auctoritafem, dignitatem et honoreni sanct;e Scdis seinper prolegas et tuearis, prssens vero negotiiim ita proscquaris, ut desideratus cfrecfiis subsequatur, et scclestus ille, inimirum arcbiepiscopus Craianensis,) poenas sua3 temeritatis et audacia luat ne tanta petra scandali in Ecclesia Dei cuiii jterturbatione et seductione fidelium popiiloriim diiitius maneat ex boc enim augebitur in dies magis ciimulus benivolentiar et cbarifatis, quam ex tuis pluribus meritis pra?fata Sedes
,

Basileae conciliabulum, ut factionis socios sibi

quo ba?c tra Hoc tempore dit Jacobus Volaterranus (nempe Junio ineunte) vulgatum cst RonitE queniadniodum .\ndreas arcbiprffisul Craianenascisceret, cogere annisus est, de
'
:
, ,

ciliuni inchoat contra Pontificem.

pro cardinali in Basilea se gerit, ibique ConDicitur Fredericus imperator secreto illiassistere, Basileensis

erga te gerit, et ab universo orbe uberius cnnimendaberis, ac deniqiieapiid ipsum Deum a^ter-

num

ses

illi

aperte favere, ut frequens ibi Concilium


,

congregetur

non tam

Pontiticis

odio,

quam

propria utilitate . Agitabantur nimirum Basileenses avaritia; slimulis, scilicet coiificiendi

prffimium consequeris. Dat. RomiB xxix Dccembris MCDLXxii, Pontificatus nostri anno xii . 2(J. Emissus e carcere,Friderici imperatoris rogatu, fuerat Andreas cum Csesarei oratoris
,

parfes egisset revocassetque errores, ac rursuin

plurimi auri

sjie

si

episcoporum solemnes
:

postea de recta rationis via deflectens plura in

ccetus ineaurbecelebrarentur

aspersisseautem
iii

Andream

Pontifici ct sacerdotali ordini graves


,

Sedis ApostoIicBB dignitatem evomuit, ac novos motus apud Basileenses excifavit de quo Sixtus
:

calumnias
Infissura
sisset,
',

simulato revocaudae

Ecclesiam
acces-

apud Albertum Saxonica;

primaevsB sanctitatis studio,

memoratStephanus

eumque

postea

cum Romam

EcclesiEB.Moguntinaiadministratorcm, xix Septembrisdie est conquestus ', addiditque illum ob


stir[)is |)rinci[)em,

conjectum in vincula, atque dignitate archiepiscopali exutum. 24. Eo prorupit improbissimi bominis impudentia, ut Pontificeni in jus vocare apud Concilium ausus sil. Missam vero ad Casarem legationem addit auctor, ne cavillis impostorum subornari se pateretur, docereturque Pontificiam majestatem nullum in terris judicem agnoscere, indicendorum Conciliorum jus ad eam spectare, neque ulla valitura, qua; illius auctoritate non fulciantur. Perfunctus est ^ eo

scelera necis reuiii fuisse, ex .\postoIica aiitem

mansuetudine
pcenas,

vita donatum, meritas tamen illi de Pontificia dignitate obloqui pergat, non defuturas. Damnavit porro eumdem

cum

novatorem Ponlifex
comiti Tbierstenb
se

'

munus

schismatis et hrereseos, et imposuit, ut Basileam


illiini

conferret

judiciariaqiie

acerbitate

coerceret. Perfecta fuere sedulo


flcia,

mandata Pontiad calccni enim rerum hoc anno gestarum


suis Diariis liabet Volaterraniis
^
:

hffic in

Post

munere episcopus Suessanus.


Monitus de iisimperator, atqueadversus nova molientium susurros prsemunitus, amplis23.

hos dies nuntiata Craianensis captivitas apud Basileam, Germania; civitatem captum fiiisse dicunt in senafu civitatis, Cajsaris mandato ct
:

Pontifice petente

(1) .

'

Volat. Ms. arcli. Val. sij.

sicn.

num. 111.

num. 49

el 111.

Ms.

arcli.

Vat.

'

Lib. brev. an.


si''n.

12. p. oi

II).

lu 23S.

Volat. Ms. aidi.

* ibiij.

Val.

num.

19 et 111.

anonymus Misnensis

ad rectiim cbronologicum orJinem dirigendiim ea qua: de .\ndrea isto indictoqiie ab illo Concilio narral Cbronico inler scriplores rerum Germanicarum .Menkenii to. ii. col. 370: Quidam fraler Ordinis Prailicaluruin asserlus episcopus Iranstulit se Basileam. orditurus telam, quani perfeclurus non essel. Nilebalur enim adunare Conciliuin generale coiilra dominum Apostolicum. sed nemo ei accessit, neque consensit. el scquenti auno fuil captus et Ktcrnis carceribus addiclus . i)ux liic aflirmat scriptor de carcere episcopi in annum sequenlem transferenda, accipieuda sunt de sccundo illo carcere jussu Ca;saris, qiiem
(I) .\dnotare liic jiivat in

Volaterranus pariter verbis

illis

apud annalistam
R.\Y.v.

recitatis sequenti

anno contigisse

satis indicat.

.Ma\si.

ANN.

TOMUS

.\.\.\.

XI.

26
il.

srxTi rv
Egit

AXNUS

12.

criRrsTr

1'iS'2.

Sixlus

',

proximo
ejiisiiiic

iiiriinU'

aiiiio,

dotibus
scrtini

Domini

Friilerico iiiiperatori
1,'ratias cie jiieiiiio

fiiio

Maxiiniliaiio

cum

a nobis, et

solum conveniant bac sancta Sede

et

prae-

nihil un-

iiavato
:

pio et religioso sliidio in ca-

qiiam pra>termissum fuerit^iuominus, quantum


licuil, iin|)erialem majestatem tuam omni gratia et spirituali et temporali prosequeremur etc. Dat. UomiC die ultima Aprilis Mci)i.xxxiv, Pontificatus nostri anno xui . Ha?c licet variis annis distincta duximus conjungenda, ne eadem repetere cogeremur. Caiterum hunc novatorem merita affectum poena urgente Sixlo male periisse refert Stephanus Infissura nunc ad alia orationem traducimus.
, '

novatore

cum

se in

viiicuia

conjectum
ad decli-

cum Deo

l*ontificioque satellitio
iitjiistas

tradendum
pcenas

exfiavesceref,

liai-reliconim

liieret,

iiaiulam Kcclesiasticam severitatem a 1'ontificio

ad impcriale tribunal provocavil, subornavitque nasiieenses, ul iiisiiis clientelam susci|)erent


;

euin Pontifex inlernuntio A|ostolico dedi, pluribus imperatorem, duccm Austria?, diicem Sabaudia' litteris contenderit *, extracta
licet itacjue

res est, cum de judice idoneo orta lis Porro episcopus Suessanus internuntius Basiieenses, qui obstabant, ne ex corum urbe ad 1'ontificia subsellia abduceretur, interdicto

tamen

29. Sixti

studium

ercja

regem Polouise

bello

essel.

implicitum adversus infideles. et diuturno cum infidelibus


Casiniiro
III
,

Implicito
,

difficili

et Tarlaris

bello

Poloniaj rege

Christi

vicarius

Kcclesiastico

perculit,
',

ac Sixtus hisce

lilteris

sacro crucis

symbolo

fideles

distingui jussit,

Kredericum convicit
illiiis causffi

utad Sedem Apostolicam

cognitio spectaret.

28.
<<

Imperatori.

Majeslas tua nos faciles ad bracliii invoca-

tionem in lilteris suis appellat ita, ut ea de causa plura mala reipublica? Cbristiana! evenisse

commemoret

Caesarea

niajestas

fua

id

praemiisque indulgentiarum arma in hostem expcdituros sti|)emve in bellicos sumptus collaturos affecit qua de re extant ad rcgem ipsum datac littera?. Graves controversias hahuisse Casimirum cum Joanne Moschoviae duce, qui Novogrodo magno oppido potitus, Lituaniam omiiem Russiamque sihi subjicere affectabat, ac
:

tantum respondimus, quod si majestas tua, semota omni affectione animi, mature cogilare
voluerit,

late

protulcrat
ut refert

suum,
imperii
sata,

Occidentem vcrsus imperium Cromcrus ', addilque eumdem


sive

utpote
jestatis

quam urgenti necessitate compellenti, cum de summa rerum extremaque maApostolicir

principatum amplissimum Tarlarici vectigalem


trans

Rha

Volgam

obtinuisse

eversione

ageretur

justa

atque, incitante uxore Gracca Palaeologina stirpe

arma, propulsandae injurice gralia, moveri fecerimus, cum prsesertim nobis sublata spes csset

qu alias raro aut praedecessoribus nostris per clarae itidem memoriae praedecessorcs majestatis tua? deesse consuevit, unde advocatifc defensionisque, ac cffilerorum ornamentodefensionis majestatis tua?,

nunquam beals memorife

juguni Tartaricum a se depulisse, de quo dictum est. Non Polonum inodo |)etierat bcllo Moschovita, vcruin cruciferos eliam cquites, inque Livoniam infestas excursiones fecerat ad quas prohibendas Sixtus Stephanum archicpisco[)um Rigcnsem ejusdem equestris
su[)erius
:

Ordinis legati Apostolici auctoritate ornavil

',

ut

riim prwconia clarissima sacro


rio concessa fuere,

Romano impe|>olerit

Christicultorcsfoedereincommunemhostemjungeret,exortasqueinfereos controversias sedaret. 30. Turcarum in Transilvcmiam irruptio et

re ipsa cognoscere
esse,

de nobis

mirandum non

sed polius csse

unde merito hujus sacrosanclae Sedis boni ct ffiqui semper cupidac vexatoribus ac perlurbatoribus quivis justus aestimator succcnsere possit et debeat cum enim pontificale fastigium, et
:

imiierialis dignitas a

Deo

ita

disposila et ordi-

nata

sint, ut niutuis hinc inde officiis Deo ipso auctore conglutinentur, de tua sapientia et religione confisi nunquam adduci potuissemus ad

credendum majestatem tuam de causa ad solam sanctam Apostolicam Sedem, quae potestale a Deo tributa spiritualis omnium mater est et
magistra, ct nulli omnino. alteri
tinente se

tmde ad Ungarum Sixti littercB gratulatoHoc anno centum Turcarum millia a Bajazcthe eorum princi|)e immissa in Transilvaniam irrnperunt qui tamen a Stephano Bathoro, Pauli Knes praicipua virlute, deleti sunt, de qua insigni victoria haec tradit Cromerus ^ : Pcr id tempus Autumni, Turcarum centum millia cum quinque ducihus, quos ipsi bassas vocant, deductis secum Transalpinorum awxiingressa, ad Sabinoviam liis, Transilvaniam sive Cibinium urhem castra |)Osuere. Praesenseclades,
ricV.

'

hominum
cum, ut

pcr-

impedituram

fuisse,

ait in

Decretis Nicolaiis pra?decessor nosler, imperiali

judicio non possint jura Ecclcsiastica dissolvi, ct idem lm[>erium inquit, veslruin rci:

et ad defensua triparlito cuin totidem ducibus accurrerant. Korte iii unum aginen, cui Ste|)hanus Bathorus prajcraf, Turcae incidere Stepha-

rant

eorum adventum Hungari,

denda

nus uhi
cl

sc in arcto [)Osituin

pugnam

detrectare,

publictc quolidiaiiis cssc


contentuiii,

admiiiislrationibus

debet
saccr-

cuin

reliquis
se

noii

usurparc,

quac

conjungcrc
'

duobus siiorum agminibus non posse animadvertit, facit


Val. fign. iium. 49 cl 111.
p.

'

Lib. Lrcv.
13. iiilcr

[1.

300, 313.

Slcpli. liiliss. Ms.

iiicli

Ibid.

p.

470.

' Si\t.

liK bicv.

1.

XXIX.

'

'

Crom.
ib.

Lib. liuU.
4.
1.

Lxx.

an.

lit.

uiens. AjMil.
l>.

i09. Bonliu. dcc.

112.-- * vi.Cioiii. 1. xxix

Sixl.

lili.

et alii.

lucv. au. 12.


Id.

SIXTI IV

AXNUS

]'2.

CHRISTI 1482.

27

tamen eos
sitn

cerliores de

necessitate

dimicandi
jiire-

objecta, et

miiitihiis suis

voluntario

jurando sese
potius

obstringentibus, quod niorituri


fugituri
esscnt,

quam

arma

expedit.

Committitur acre prseiium tribus fermehoris; jamque Hungari pntgravante Turcarum multi-

pulcherrimamque hanc provinciam toto pectorc qua nulla rebus tuis commodior, universis fidelibus salutarior, apud Deum majoris meriti, a[iud homines celebrioris famai esse potest speramus enim divinam pietatcm sicut te pluribus victoriis ex immanissimo hosle paicom|)Iectaris,
;

agre eos objurgans, et recentis jurisjurandi admonens, cum ecce duo reiiqua agmina, in quibus erant aulici
tudine referre
sistebat

pedem

ccpperant,

et

Bathorus obteslans pariler

et

insignem reddidit, ita etiain concessuram, longe majori clade a te affiictus laudein, qiiam praeclaram ex hoc tibi peperisti, nuilto
tis

ut,

illustriorem efficiat.
33. Quaj autem per inclusam litteris tuis cedulam nobis significasti de obsidione oppidi Hamburg, et qualemte erga im|ieriales copias, aliaque sacri Romani imperii princi[)um [)i\Tsi-

cursu invccla in latus regii, et Rascii, impetum fecerunt. At illi re improvisa hostium consternati aliquandiu tamen conversis equis
citato

ad extremum vero conturbati et impulsi fugam fecerunt. 31. " Ibi tunc magna fugientium strages enim prtBter quinquaginta cdita, neminem insigniores captivos Hungari vivum servabant
restiterunt;

sent,
belli

dia exhibueris, gratoria profecto ea nobis fuissi pacis spem aliquam polius, quam mutui

manifcstum

periculnm

inlellexissemus,

nec tamen incruenta cessit


dere multi
et

eis victoria

ceciin

prout erat, et est desiderii nostri pro nostra erga vos ciiarifateet publico fidelium commodo.

fortes

viri,

in

quibus nobiles,
Laxitius

primis Paulus Knes, quo nomine Slavi

ducem
Rascius

Quid enim rebus Christianis, hoc tempore praserlim, perniciosius esse potesf, quam duos
potentissimos exercitus intestino inler se bello decerlare, viresque, quas adversus communem

sacerdotem appellant,

et

maxime victoriam illam tam prsclaram, et omni fcvo memorabilem Bathorus, quanquam et ipsc
duclores

agminum,

quorum opera

hostem

locis istis

imniinentem effundere wquius


Christiani sanguinis
avertat,

erat, inter se

cum magna
etsi

enim gra^i peduin dolore impeditus in Hungaria decumbebat . 3'2. Commissum prope Synderoviam praesaucius, Matthiae retulit;
ille

effusione,
31.

quod Deus
Quare
nuntiis,
istse

absumere

omni

studio, et cura,

et

litleris, et

et legatis

elaboraverimus,

lium narrat Bonfinius', et caesa in acie Barbatria millia ait. Certiorem fecit ronlificem medio Septembris de prseclaro triumpho de Turcis deportato Matthias rex, cujus gloriam militari Pauli Knesii virtuti adscripsit, de quo Sixtus ingenti affectus gaudio hisce litteris '
roruin
gratulatus,
bello,
sollicitavit

ut

discordiiE

parumque
ita

vigiliae

inter vos componerentur, etconatus nostri, utvidemus,

rint,

cooperante humani generis inimico, perfecetamen non desistemus ilerumet hortari, et

eumdem

ut

pernicioso
victor

nionere, et obtestari, ut rejecta penitus omni simultate, amputatisque dissensionibus omnibus, mutua pax inter vos constituatur, vel si id
fieri

quod cum Fredcrico imperatore

imponeret, ut conjuncti Germani Hungaricique exercitus occupatas a Barbaris provincias recuperarent.


gerebat, finem
'<

Charissimo

in Christo filio Matthia?

Hun-

garice regi illustri.

Charissime in Christo

fili

noster. Grala?

fuerunt nobis admodum litterjE tuge majestatis datee ad xv Septembris diem, quibus signiflcas recentem victoriam sub Paulo Knesio copiarum

ad prsesens non possit, inducia^ aliqua; ad longum tenipusindicanlur, quibus mediantibus ad pacem tandem valeat perveniri quod non solum nobis et republicse Cliristianfe salutare eril, quandoquidem coiijnnctis viribus poterit immanissimus hoslis facilius debellari, sed etiam ita gloriosum, iit nibil fulurum sit, quod ad aeternam hanc laudem vestram possit comparari. Datum Romac die xx \ovembris mcdlxxii,
:

Pontificalus nostri
35. Dissidia

luarum

praefecto

cum

tanta

eorum

strage et
fili,

inter

anno xii . imperatorem

inlernecione partam. Sane, charissime

cum

rei

Christiansc nociva.
'

obvirtutemet magnitudinem animi tui multa ex te piaeclara quotidie audire possemus, iiiliil est tamen, quod nos magis delectet, quam ea de
te

nius

pluribus Bonfi de ejusmodi bello, subditque Matthiam

Agit

et

Unrjarum

significari,

qufe

adversus

impurissimam
ifeliciler
iii

Turcorum gcntem et strenue et ris neque enim quidquam est,


:

gesse-

quo tua laus


:

illustrior aut diuturnior esse possit,

quam benequod sicut mereri de Ciiristiana religione hactenus cum immortali gloria tua pnestitisti, ita hortamur, ut in futurum non intermittas studium, et curam omnem in hoc coUoces,
'

Hamburgum, Austrisc munilissimum propugnaculum, eripuisse Friderico, alque in Viennensem agrum, ubi imperator ipse morabatur, excurrisse tum sequenti aniio Prucclium expugnasse cujus belli causani hanc increbuisse ait Croinerus ', quod Matthias Hungaricam coronam, quam Bernardus arcliie[)iscopus Strigoniensis una cum thesauro regio in Germaniam asportarat, repeteret; maxima aulem ex hoc bello damna rei Cliristian.v cvenere, cum,
:

tionlin. tiec. 4.

I.

vi.

Lib. Iircv. an. 72. p. 209.

'

Bonfin. dec.

i.

I.

vi.

'

Croni.

1.

xxiT.

28

SlXXr IV

ANNUS

\'2.

mus

CHUISTl I48'2.
;

Malthia superioii anno viiloriani iii Turoicas provincias profercnto, Fridericus Hungariani populatus a cirptis cuni, ut supra indicavinuis, revocarit ', lioc vero anno, Austriani populanti-

nianeat et asservetur
esse aliquos,

verum quoniam

intellexi-

(]ui

bus Hungaris, Turcic Pannoniani iicnotrariut, liarumquc occasione turbaruni Uisanuni Cluistiano imperio a Haja/.ete ereplum fuerit.
3l>.

studcnt omnibus viis manibus dicti magistri eripere, et in alienam potcstatem tradere, nos considerantes ([uanti momenti resipsa sit, et quantum scandali turbationisve religioni Christiana; possit afferre,
ii

pervcrso spiritu ducli ipsum germanum Turci e

si

Ziziniiis, liajazcthisfratcr,

adChristianos

tales voto

suo potirentur,

cum

iion

bono

zelo

profiiffit et in

Galiiam perducitur.

Gerendaj

autem

Turcam rei prsclara affulgebat occasio. Zizimus enim Bajazetis fratcr, Asia minori cruento prfelio cjcctus, in.Kgyptum profugerat,
in

siones disseminare,

ac dein inito
frustra
Cilicia, navi

tenfata,

cum Ciliciae cum a

rege foedere, Asiaque


I^ajazete urgeretur,
e

ducantur, sed solum quKrant zizanias etconfuduximus ad celsitudinem tuam scribendum, hortantes ct omni afi^ectu rcquirentcs, ut tanquam rex Chrislianissimus velis magistrum praefatum, et illos quos ad

consceusa, Kliodum
siiii

se receperat',

ut Cbristianorum principum

arma ad pateruum

compararet; poliinperium rcciipcrandum Cliristianoruni principum licitus eoruiudcni amicitiam semper se cuUurum, si eorum ope causam vero saUem regni partom rccipcret
:

hujusmodi custodiam deputabit, susciperecommcndatos, ac permittere, imo eliam favere, ut ipsum germanum Turci in loca tuse diUonis ducerc, et intromittere in castris et domibus ejusdem bospilalis inibi custodire et retinere libcre valeant id enim conducet honori et uli;

litati

ipsius

Christiana; religionis, et nobis erit


:

suam bocargumentofulciebat.quodipsecxpatre
imperium jam adepto, frater vero ex patrc [iri\atam tum vitam agente genilus esset. Porro
r.ajazete promissis

vehemcnter acccptum tua vero majestas plurimum commendationis reportabit. Dat. Roma; die xxviii Junii, mcdlxxxii, anuo xii . Perductus ita est in
Gallias

minisque

instante

ut sibi

Zizimus.

Institit'

vero

Zizimus dederetur, visum est eum in (^aUias avelicndum, qua de re factus cerlior Pontifex Hbodiorum consilium coUaudavit bisce Utteris ': 3". Magistro et conventui Hbodi.

Ychementer Matthias IIungari;e rex, ut sibi Zizimus crederetur victoriam enim ejus ope certam de Turcis, quos in varias distraheret factiones, se consecuturum sperabat. Ut vero
;

Dilectc IJU, cic.

datas XXX die


significatis,

Accepimus liUeras vestras Augusti proxime elapsi, quibus

fuerit ille

demum

Innocentio VIII traditus, et

Zizinuun germanum Turci natu mhiorem, qucui alias sub flde etsalvo conductu vestro in insulam istam, sicuU tunc ad uos in scrii)sistis, receperatis, discessisse nuper, et Laudamus in primis diligen(laUiasnavigasse.
liam vestram
in his perscribendis,

amissa discindendi Turcici imperii occasio, suo loco dicetur. Addimus nunc ex Jacobo Bosio ' Zizimi patruum .Vmuratis Turcarum olim imperatoris filium, ChrisUana legeetLatinisexcultum litteris, qui tum in Hungarica aula agebat,
Christianos

principes

sollicitasse,

ut

ipsum

qus magni

sunt momcnti, ct causam Christiana? reipubUcae ctiam conccrnunt, placetque nobis, quod ex
insula ipsa
(iaUiis

cum

integrafide vestrarecesserit. In

aulem comperiet regem Christianissimuni, quem speramus jiro singulari sua sapienUa, et in orthodoxam fidem zelo aliquod saUibre

Turcico restituerent imperio, legitimo enim se tiioro procreatum, Mahomctem vero Bajazetius et Zizimi parentem, adullerino sanguine natum nunc quod esse. x\t de Ziziino rursum inferius ad .Mahometanos (iranatenses atUnet procurrat
:

oratio.
38.

Postremiim Granatense bellum,

et

consiUum sumpturum nos vero ad omnia, qus boni pastoris officii sunt, semper prompti reperiemur. Dat. Romae die ix iNovembris .mcdlxxxh, Ponlificatus nosfri anno xii >>. Proximo anno Ludovicum Gallorum regem, ut eum Sixtus
:

ricai res inclinatx.

anno injecta ' est fax postremi Granatensis belli, quo demum Gra-

Hoc

Mau-

nata,

Maurorum

in Occidenteregia,

aliquotposl

cxciperet est
\ariis

"

adhortatus, cuni

ipsum

plures

iUecU pramiis rapere pertentarent. Regi Franciffi.


Charissime,
etc. Est in

manibus

ct

custo-

dia dilccti filii magistri Hhodi bospitaUs Jerosolymitani, sicut majestas lua scit, frater germanus magni Turchi, Christiani nominis inimicis-

annis arsit, Mahumeticajque superstitionis sordibus Hispania expiata est. Memorabile certe est, quod Jacobi regis oratores in Viennensi Concilio Clementi V de Granata retulere, in ea tum ducenta niillia capita reperiri, neque ex iis quingenta esse, qua; gente .Maurica sata essent, nec avos, aut patrem matremve Christianos ChrisUanse legis desertores ad nacta essent
,

magister ipse pro majori securitate hujusmodi cautela duci facit ad partes tui regni, ut ibi in castris dicli hospitaUs
simi,
et

quem

custodia;

quinquaginta millia in ea versari, mancipiorumque Christianorum numerum ad triginta miilia, et eo amplius. Indignum ifaque erat tandiu regnum illud .Mauricum stare, in quod

Sabell. Ennead. 10.

1.

\iii. nonfin. ubi

fup.
*

'

Sabel. Eii. IC.

Sibell.
lu.

F.iiiieiiil.

10.
c.

I.

Bo.-.

p. 2.

1.

Illl.

'

Surit.

1.

VIII.

'

Lib. biev.

aii.

12. p- iy3.

Sist. [V. brev. p. 642.

.\iiiial.

IV.

I.

XX.

42.

SIXTI IV

ANNUS

Ti.

ret
die,

fHRISTI
i().

1''l82.

29

veluli in souliiiam nostri apostaljc conlliicbant.

Commendavit Ferdinandum
niae et Castell;c lioc

et Elisaljetli Arafi^ofelici

viso impelu, admotis

Expugnatam ab eorum ducibus impronimirum aiito(|uam fiilgesoalis,

reges ipsos de taiu

bello

aurora

vigosima soplima Fobruarii


',

anno ca'pto orator Homanus in panegyrica oratione septimo post anno l\om;c liabita, cuin ob partani de Granatensibus apud Bacam insignem victoriam, de qua agetur suo loco, solemnis supplicatio decreta esset, necnon de excisis ex Hispania vitiis, deque militari disciplina adeo bene morata, ut crucesignatoruni militum castra religiosorum conventus viderentur, quos celebrat his verbis
'
:

Alhamam

arcein muiiilissimam, caisosque

Saracenos, refort Surita

provolasseque

mox

Albohacenum

regem tribus e(|uitum, et (|uiii(|uagiiita poiiitum millibus ad obruendos nostros, antequam subsidiaria' ad illos copia;
(Jranata;

accurrerent, succinctum; sed Christiano exercitii veniente, obsidioiiem solvore coaoltim, va-

riasque inBa'licam exciirsiones, ac itorumnovas

39.

Ha;c est victoria qua.' vincil


:

mundum,

fides nostra

cujus sententia! non inimemores Christianissimi principes FerdinandusV rex et Elizabcth regina Hispaniarum ilkistrissimi,iuter
alias virtutes

quas
:

sibi

peculiariter elegerunt,
prsE caeteris

Alhamae mceniahostilesimpressiones infelici F"erdinandum voro ad urgendam victoriam conscripto novo exercitu mense Julio castra Loxfc admovisse, sed a Barbaris non levi acce[ita clade propulsatum (luooirca ad reficiendas vires tantique belli sustinendam molem
in

exitu egisse

fidei et religionis

munus

amplexi

bacchantem criminibus sua religione excelsa purgarunt blasphemia et perjurium vulgaria


.
,

sunt

Et infra

Hispaniam miHe

oUm

Apostolica praesidia imploravit a Sixto Pontiflce qui hoc Dijilomalo ^ Christi fldeles ad reli:

crimina, sole justitise et reUgionis Ferdinandi et Elizabeth adventante, ab universa provincia defecerunt furta, ra:

quondam Hispanorum

giosam [irolitoiulam militiam. et Fordinandi signa sequenda, atque ad conferenda pecuniaria siibsidia propositis indulgentiarum prsemiis
,

pellexit.

il.

Ad futuram

rei

memoriam.

pinae, violenliae,

scorta,

lenocinia, sortium et

Auctoritate Dei omnipotentis, cujus vices

taxiHorum publica spectacula ab Hispania, quibus abundabat plurimum, fugata sunt. Htpresis
iterum cruciligentium Cliristum circumcisione et sabbato castigata et punita est, ac reliqua crimina indifferenter meritas exactissime poenas luunt, adeo ut exemplo et imitatione religionis principum, educatus Hispanus exercitus non exercitum videre modo militum, verum potius quasi religiosorum conventum inspicere gloria
Dei

quamvis immeriti gerimus in terris, hortamur, requirimus et monomus universos Christi fldeles, prffisertim

nationis prffidictae Hispania}, ut

eisdem regi

et reginse

cenorum prfedictorum,

ad expugnationem Saraet acquisitionem dicti

prffifata; exaltationem personis suis pro sua possibilitate viriliter et indesinenter assistant, etillius exem-

regni Granatse, ac fidei

cum

bonis

et

magna sit. Armavit fide et reHgione exercitum suum Catholicus Ferdinandus, quo hostilia

omniafacile superavit, nempe, ut dicam, armatis contra inermesestusus. Fides profecto in sacris Htteris armatura, scutum et galea pra>dicatur,

mortein uoii abnuit, tollant cordibus suis crucem suam, et illi ex eisdem fidelibus, qui ad hoc idonei sunt, dictos regem et reginam, imo verius Salvatorem noslrum pra;fatum sequantur, et pro illius nominis gloin

plo, qui pro nobis

unde iHud
/?rfe/,

est Apostoli
:

Induite vos

armaturam

et alibi
VI

rum
fide.

inquit Apostolus
fidei, et
I

Galeamfideiassumite, etEphesioIn otmiidus sume?ites


:

scutum

I'etri

Cui

resistite fortes in

Hic

igitur felicissimis fldei

armis insigni-

tanquam fortis armatus custodiens atrium suum, et in pace sunt omnia


quffi possidet, et

tus Hispanus exercitus,

Saracenorum prsedictorum fldei hostium expugnatione, mortis periculo se exponere non formident, memores verbi ejus, qui dixit Qui vult venire post me abneget semetipsum, et tollat crucem sua?n, et sequatur me : pariter et confidenles in eo, qui dixit Ecce ego vobiscum sum usque in consummationem sa-cidi; et qui una nocte per Angelum suum centum octuaginla
ria, et
:

injuste possessa per paganos


facile victoria

quinque millia hominum ex exercitu Sennacherib interemit


in
:

de cfelo prsestita superavit. Anno igitur salutis Dominicae Lxxxii supra millesimum quadringentesimum, tyrannis ac criminibus ab Hispania pulsis, adversus Mauros (iranatenses Ba-lica; insignem
his

armis carentes

et

qui alias Ecclesiam

suam

magnis periculis non dereliquit.nec permisit

partem a septingentis etultraannis cum magna ignominia Cruciflxi occu[iantes, Christianissimi principes Ferdinandus etElizabeth tum religiopossessionis recuperandae gratia, expeditionem felicissimam movere coeperunt .
avitae

inimicos ejus eorum impunitate gloriari, pro nominis gloria, ct eorumdem Saracenorum expugnatione mortis periculis se exponere juxta ipsorum regiset reginse ordinationem non formident, recepturi oxinde praemia felicitatis
illius

8etorn;o, etc. Dal.

Kom;o

a[iud S.

Petrum anno

nis augendffi,

tum

MCDI.XXX1I,

IV

id.

Augusti, Pontificatus nostri

anno

xii .

Coelestis gloria; s|)e confirmati fideles intre-

'

Eil. typis cusa

iiiter

oiationes ad Pontilices habilas.

'

Sur. lo. IV.

1.

x.x. c.

'il.

'

Lib. Lxxil. Bull. p. 3.

30
liiilo

SIXTI IV

ANNUS

1'i

CHRISTI 1482.
Christianos de misera
servitute

pnrtim iriioesignatic militia' se pariim tanta sup|ieditariint Ferdinando niimmaria snlisidia, ut plurcs deinde c;eterum GravictoriiP do Mauris reportata' sint addixere
'.
:

animo

liberare

ac

ipsam denique Calholicam fidem ad prislinos usque limites propagare possimus. Dat. Romfe
die
VIII
".

.\ovcmbr. mcdlxxxii,

1'ontificat. nostri

natensibus a tinitimis ob agrestes grassaliones gravibns af1'ectis incommodis, Maurica" rcs inclinarunt. expugnandaniue deinde Cranata iter

an. \ii

de quibus admonitum a Ferdiparatum est nando ' Sixtum facilem se in redintegrando cum
:

rege Neapolitano fredere pricbuisse antea indi-

ii. Ornavit eumdeni regem Sixtus mystico muncre, nimirum ense et galero, veteri more et instituto recurrente Xatalitiorum Domini festo die, sacratis a Pontifice, quibus significat Sixtus conccptam de eo spem, ut Ecclesiam
,

catum

est.

regio studio patrocinioque


Aiiffluv rex

a Pontifice coiigra42. Ardenter hilntm et mystico miniere ornatus. enim cupiebat, ut Cliristiani omnes mutuo amicitia' nexu conjuncti essent ad arma advcrsus

Eduardus

atque in hostes
S. Pauli,

fidei

protecturus esset, ense fulminaturus. Quod


in

sacrum donum cum Anglus Londini

aede

Dominicffi crucis liostes


serte

sumenda,
ad

id

quod

di-

recurrente celeberrimo in Anglia festo S. Georgii, honorifice [)ieque accepissef, iterum illum Pontifex ad provehendam rem Chrisfia-

professus est

aliis litteris

Ednardum

nam

excitavit

'.

Ex

his constaf

Anglorum regem

quibus etiani eumdem ob partam de Scotis victoriam Richardi fratris ducis Glocestria^ opera triumphantem cohortafus est ', ut concordiam cum Scoto instaurare
datis, in
Regi AnglifP. Charissime in Christo fili noster, salutem, etc. Perlegimus nuper litteras tuas datas Londini VIII kai. Septembris, quibus majestas tua nobis significat de rebus paulo antea per

veteres Angliae reges


seqiii consueverint,
glici sceptri

quanto cum studio Sedem Apostolicam pro-

quantoque recentiores Anha-redes posf hausfa hwreseos ve-

vellet.

vitee,

43.
"

nena, dispendio regia^ dignitafis, quin etiam et a majorum virtute pietateque defle.\erint. Calix a Gallo rer/e Ecclesice Latera4.5. oblatus. Transmisit lioc anno ad Ponnemi

tificem Ludovicus

Francorum rex

ingentis pretii

calicem in Lateranensi sde collocandum, futurumque usui in divinis mysteriis, de quo Sixtus
ipsi gratias his verbis egit
'
:

dilectum filium fratrem

suum Richardum ducem


quibus illud ju-

"

.\ccepimusl8elis-

Glocestria' in Scotia gestis, in

quod dux ipse, ac victor cdes, rapinas, incendia, aliaque hostilia edere potuissent, ut scribis, ab iis tamen sibi mirifice temperantes supplicibus hostibus pepercerunt. Sane, charissimefili, licet magna gloria ex potentia bellicaque virtute ma-

cundum

uobis

fuit,

simo animo calicem, quem lua celsitudo ad Basilicam S. Joannis Laferanensis de Urbe nuper
misit, qui ei Ecclesia!

exercitus,

cum

magna cum solemnitate

dedicatus esf, et ingenfi laetitia omnium receptus ad perpetuum nominis tui decus et or-

namenfum,
tis

ex quo religio et pia

mens

tua mul-

ante argumentiscognitaet perspecta


est, et

multum
.

jestatis

tus evenire soleat, multa tamen majora ex clementiaadversusque hostes ostensa pietate
assecuta
scribit,
est.

adaucla
Dat.

prsesertim a nobis laudata, etc.

Quod autem ipsa majestas tua, uti

ad foedus cum Scotis ineundum pacemque servandam, dummodo ab illis expetatur, paratissima sit, ipsam majestatem tuam valde laudamus, el ei magnopere gratulamur, eamque

die xvi Septembris mcdlxxxii Erogafi prteterea fuere ab eodem anno rege mille nummi aurei pro ornanda S. Petri
xii
.

Romae

Basillca,

tum

reficienda alia sede in Monfe .\ufuit.

reo

sita, S.

Petro sacra, ubi criici affixus

Cseterum gravi morbo contracto Ludovicus diu


elanguil
ac sancforum piorumque suffragia anxie ad recuperandam valetudinem expefivit; de cujus obitu proximo anno agetur.
,

hortamurinDomino,utin hac perseveret oplima alque digna Christiano principevoluntate Quod


:

si,

uli

confidimus, factura

est, et sibi ipsi libe-

risque, ac postcris suis firmitis

imperium diuturniusque efficiet, et plurimum quoque conducet reipublica; Christiana\ Nos autem, etsi improbitate impietateque liostium ad tuendum nostra, et propulsandum injuriam bello, proli
dolor
!

Galliam invadit. Praeterea Gallias hoc anuo acerba insolitaque inces40.

Horrenda

pestis

sit pestis,

sibi

ex qua a-gri furore i^erciti efTeratique uecem consciscebant, refert Belcairus his
'
:
<

verbis

Pestis totafere Galliagrassata est, quae


illa

implicamur, quse res a natura,


est,

mori-

non multum ab

tamen magis bus nostris alienissima universalem pacem fieri inter optamus, quam
nihil

omnes

ubilibet principes, ac populos Christia-

Atheniensium, cujus mepotesl, non ex fame, qua laboraverat superiori anno, sed ex aeris infemperie manasse illudindicio est, quod
niinit Thucidides, diversa videri

nos, qua oblata tandem aliquando, sicuti fore speramus, rei bene gerendae idonea occasione, tot terras recuperare de manibus infidelium, tot

opulenti juxta atque inopes, nobiles pariter

ef

ignobiles, viri ac foeminse ealue corripiebantur.

Incendebal cerebrum phrenesis ardens, miserisalii trucuque furorem rabiosuin invehebat


;

Siirit.

Annal.

to. iv.

I.

sx.

c.

43.

2 Id. c.

44.

3 Siit. llb.
'

brev. an. 12. p. 7.

Lih. brev. an. 12. p. 7.

' Ib. p. 5:i.

'

Belc.

I.

iv. c.

Iti.

SIXTI IV
lentos clamores,
baiit, alii
alii

AXNUS

12.

CHRISTI 1482.

31
:

niiserabiles ejulatus ede-

canuni
se

iiinre

borremlum quiddam ac
alii,

terrilicum ululaliaut, iu tluvios


teos
,

alii

iii

pu-

alji

ex tectis

prsecipitcs

dal)ant.

Eo

morbo

periere

Bituricensis, Narbonensis, bc-

sententiam ad Pontificis judicium retulerunl nonnulli etiam, qiii sub conditione censebant inter sanctos relerendum, videlicet si vera essent, qua; ab oratore Octaviano de meritis et miraculis recitata fuerant. Tandem communi
voto
veiiluiii

movicensis pontifices, Carolus (Jaucurlius I>uteJoanues Bolenyerius Parisiensis iiae praitor senatus princeps , et infra, aliique fere innu,

in caus;e seiileiitiam, (|ua; fuit, ut

proximo die
fieret,

juxta consuetudinem
a clericis

cerimonia

quoe in canonizandis servari consuevit.

nierabih^s
47. B.

Itaque

mandatum

ceremoniarum, ut

KoniivPHtum sanctornni Catalogo adscriptus. Decrevit solemni ritu boc anno Sixtus sanctorum cultum B. Bonaventura; episcopo cardinali, et insigni Ecclesiae doctori, de quo antea a nobis in Coucilii Lugdunensis bistoria mentio bonorifica facta est. Singulos ritus in

ad

eam

dieni ciincta parata essent.

'

ea religiosa celebritate servatos describit accurate Jacobus Yolaterranus, qui consentiunt iis,

quse a nobis alibi in consecranda alicujus viri


sancti

memoria

aliata fuerunt

Die,

iiiquit,

Mercurii post festa Pasclialia, qui fuit decimus ejusdem niensis nempe Aprilis vocati sunt Patres in publicum senatum, qui coacfus fuit in
, ,

i8. " Die vero Dominico mane, liora qua consuevit agi divina res, convenere cardinales et pra?Iati omnes in Pontificia aula, magistratus quoque omnes tam urbani quam curiales, et proceres oratores, et nobiles inEccIesia autem convcnerat ingens multitudo utriusque sexus prae studio rem novain et religiosam videndi. Erant in Ecclesi;c medio recta tabulata supra staturam bominis unde cerimonia ab omnibus circumstantibus facile videri potest, ac sine im
:

anteriori majori aula Pontiticia. Relatuni est in

eo de mortis

et vitae

sanctimonia

viri

et

patris

pedimento operari. Disposita quoque ibi eranl subsellia omnia cardinalium et episcoporum, aliorumquepraelatorumetpriinatuin tamclericalis quam sa'cularis potestetis. Antc vero omnia
scdcsPontificisdigniori loco sufiereminebat, bumilior tantum aliquantulum quam altare super
erat agenda. Ascensus in ea tabulata erat satis arclus, et pcr gradus, nec patebat nisi cardinalibus, episcopis et praelatis, ac

beatissimi Bonaventurte,

quem

inter

sanctorum

ccetum plures reges, nationes et populi referendum esse summis precibus a Pontitice et sacro Patrum senatu efflagitabant. Orationem vero babuit de ea re clarissimus jureconsultus et senatorius advocatus Octavianus, quae etsi propter
strepitum frequentissimi senatus audiri vix potuit, mirifice tamen commendata fuit ab iis, qui iliam audierunt. Paucis cum respondisset
Pontifex,

quo divina res

magistratibus in curia et in Urbe degenlibus oratoribus etiam, proceribus, et nobilibus, et viris dignitate aliqua prajditis. Pontifex, onini;

bus

ita

dispositis, e cubiculo

movit
:

cum

plu-

commisit

praelatis

omnibus

in

Romana

viali et niitra, prfficedentibus

curia existentibus, ut et ipsi de meritis beati patris edocli in primo senatu ea tantum causa

pis et prffilatis

cardinalibus episcoin veste sacra in supplicatione

autcm
ut

cogendo sententiam dicerent. Die igitur Veneris, qui secutus est, fuit enim duodecima mensis Aprilis, vocati in consilium fuere non cardinales modo, sed episcopi omnes, abbates etjudioes rot<E palatinse, religionum
lati et
silii

cardinales et prielali
est, videlicet

tam ipse quani cereum manu gestabant, operantes instruerent qui quidemordo talis
et
:
:

ipse sub

umbraculo,

quarumdam prs-

i)rocuratores earunidem generales. Conlocus fuit major aula supra priniam palatii portam, quse in S. Petri areain spectat. In senatu i4erum oravit Octavianus, quem dixi, et quia priori senatu a paucis fuerat perstrepitum audilus,

49. Pontifex exit de cubiculo suo cardinalibus, prselatis et officialibus suis curiiE processionaliter cum cruce ceroferariis et tliure
, :

omnes vero

vestiti

paramentis albis

sibi

conve-

nientibus. Pontiflci existenti in auticaniera dantur duo magni cerei albi ponderis librarum de-

cem pro

quolibet,

quos duo nobiles porlanf,


:

eamdem,

summa

ut audio, orationem recitavit cum attenlione et commendatione. Rogati

postmodum episcopi et ca;teri sententiain dicere, cardinalibus silentibus prssulum quisque prout loco prseerat, ita sententiam dixit. Censuit
, ,

prout Pontifex mandat cardinalibus quoque daiitur cerei albi librarum quatuor, aliis vero pra'Iatis, oratoribus, baronibus et niagnis nobilibus duarum librarum cera; communis ser:

vientibus
libus
,

armorum,

et aliis

minoribus
ut placuit.

officia-

major

pars

Bonaventuram
quos

referenduin

esse

item capellanis, scutiferis, cantoribus


librae, caeteris vero,

quandoquidem ea non posset errare; credere enim Pontificolit Ecclesia,

inter sanctos,

medise

Septem

cem

diligenlissime beati viri merita et iniraeula perscrutatum esse, et per se ipsum, et per eos cardinales. quos ad id multo ante tempore delegisset. Fuere ex pra'Iatis nonnulli, qui eorum
Volat. .Ms. a:ch. Val. sign.

pro processione librae unius pro qualibet de cera communi septem alia; alba; duarum librarum pro quolibet altari, duce
,

praeterea facuhe

similes
tia

[iro

credenlia, septem praferea inforti-

inagiia

pro elevatione corporis

Cliristi

sex

librarum pro quolibet.

Tum

papa descendit in
baldacliino
:

uum. 111.

Basilicam processionaliter

cum

in

3*2

siXTi IV
oi

Awrs
Trliis,

12.
ct

B.

rHHiSTi

fj^8'i.

ptirlicii

ol)viani

ivenint rcligiosi
S.
l\'tri.

(|untonus

nunc de

prfpsenti ad

canonizationem

tlcnis
intra

ipsiiis

Ecclosi.T

Papa

aiitcin

Bonaveiitiira",

socundum

(juod in puhlicis

Ecclcsiam asccndit palciini. ct facla oraiit moris csl, ascciulil scflcm cmincnlcm in sinislro cornu allaris silam, ibi(Hie accipit rcvcrcnliam a cardinalihus ct pra^latis paratis. Fada rcveronlia, ponitur alia sedcs anlc altare, ita ut papa vertat renes ad altare, et il)i scdct. ct facit scrinoncm, refcrcns qii?e tresta sunt. ct vitain ac miracuhi canonizandi summarie, cl in fine hortatur omnes, ut orent Deum nc pcrmillat errare Ecclcsiam suam in lioc negotio, ipso quoque idontidem dicitse oralurum. Descendit, deinde tollitur sedes, et propterea gonuflcctit antc altarc super faldistorio, et canlionc antc altare,
tanliir

decretum fuit, ne beatiis suo fraudctur lionoro, procederc dehoatis, ad orlhodoxa' lidci et sancta' Ecclosia; exaltationem etad lau(lcm omnipotcntis Dei, qui vivit et regnat in sceconsisloriis
:

cula sa-culorum.
Sixtus una
csset, ne

Amen

Cum

is

pcrorasset, et

cum

caeteris fiexis

genibus precatus

pateretur,

Dous Ecclosiam in ea re lahi errore demum B. Bonavonturam, consultis


et

cardinalibus

prffisulihus

in

Romana
'
:

curia

Lilania'

cardinalihiis,

in

quihiis

fit

nulla meiitio de sancto canonizando.

Illis finitis

diaconus a dextris

dicit alta
et

voce versus ad posecrcte

hoc promulgato Dijjlomate 5i. Ad perpetum rei memoriam. Exaltet pontificom coetus beatorum et sacra doctorum concio, qui fulgont in coelo tanquam stellae in perpetuasaeternitates, quosinter sanctus Bonavontura tamquam novum sidus
ascripsit
ritu descripto in
,
,

tum

agontibus, sanctorum

numoro

pulum
orant.
:

Orate

omnes

prolixius

Tunc diaconus a sinistris dicit eodom tenorc Levale et omncs surgunt. Papa olcvatis manihus slans sine mitra incipit liymnum
;

Ve/u, creator Spiriti/s, deinde genuflectit

can-

valle ad c(plestein, quae Hierusalem, vocante eum Domino. migrare promeruit. Nos autem, qui disponenle Altissimo ad culmen Apostolatus evocti Christiani grogis curam gorimus, quem pro debito

ox hac

lachrymarum
ost,

sursuin

tores prosoquuntur. Finito


git, et

et

primovcrsu papa sursedom ominentom, dolracla millira cxpcctat finom hymni. Quo

pastoralis

officii

jucundo sanctorum collegio

cum milhra

vadit ad

com[)lelo, cantores cantant versus


riti/m

ttntm
:

etc.
:

Resp. Et

renovabis

terrx

ct

Pontifcx

Orcmrts. Dei/s.

Emitlc spifaciem rji/i cordn fide:

conformare, ut dehemus, intensis desideriis affcctamus, Ecclesiae militanti, pro cujus a;dificatione ct incremenlo ipsum Bonaventuram in

Catalogum sanctorum referendum duximus haud incongrue dicere possumus Exulta lio:

litim, etc.

per

Cliristi/i/i Domi/ti/r/i /lostri/m, ctc.

die et lauda, hahitatio Syon, id est, Christiana

procurator canonizationis pronuntiari et canonizari heatum Bonavciituram his verbis vide50. " His peractis poliit inslantcr a Ponlifice
licct
'<
:

qua tanquam in monte Syon per veram fidem habitat vonis Deus, quoniam magnus in medio tui sanctus, quippe in medio Ecclesise aperuit os ejus, et implevit eum Dominus spireligio, in ritu sapientiae ot intellectus, et

Beatissime pater, scriptum est primaEpist. Joannis cap. 3. quod tres st//it, rjiti testi//to/iit/ni perhibent in caelo : Pater, Verbitm et Spiriti/s
et hi tres testimonium dodcrunt, quod Bonavontiira de Bnlneo Begio quondam Ordinis fratniin Minorum gencralis, ac postmodum S. R. E. cardinalis, et cpiscopus Alhanensis, veniat canonizandus, ut patet per processus
sancttis,

stolam gloriae

eum, et coronavit ad portas paradisi, in qua una cum Angelis gloria et felicitate laetatur.
induit

B.

Lfftemur itaque et exultemus, quia ccelestis illa curia ex nohis habet, cui sit cura de nobis, qui suis nos protegat meritis, quos informavit exemplis, illuminavitdoctrinis et miraculiscon
firmavit,

quom Deus
et

dcdit cunctis populis in

commissiono

sanctitatis vestra; auctoritate

Apo-

stolica super inde confectos. Ego frater Petrus de Rodulphis de Vilgevano pra-dicti Ordinis Minoriim in aima curia voslra procurator, meo et procuratorio Ordinis |)rdicti nominihus sere-

honorem, cujus memoria in benedictione est. Ea namque de divinis rebus scrigloriam


psit,

ut in eo Spiritus sancfus locutus videaita pie,

tur
vita

religiose et sancte vixit, ut scriptis

nissimi

Romanorum

imperatoris, et Christia-

nissimi Francorum regis, aliorumque rogum,

ducum, et principum, marchionum, et magnificarum communitatum spiritualium, et temporalium dominorum quorumcumque, quisanctireverendissimorum cardinalium collegio super canonizatione pra?dicli B. Bonatatis vostrae, et

congrueret , et quod scribebat doceret exemplo, in quo morum virtus, et signorum claritas ita compcrta est, ut congruentibus maximis meritis ac miraculis verae sanctitatis testimonium a militante Ecclesiadebeatureidem,

nam cum

in flore virente juventutis,

humanis

abjectis illecehris, divino se addixissot servitio,

venturae sfepius scripserunt, et ex parte sanctis-

simae Trinitatis, Patris, et


fucrunt,

Filii, et

Spiritus sancti,

qui, ut prffifatum est, de ipsius gloria testificati

instanter, instantius, et instantissiine

religionem B. Francisci, quae per ardua tondit, ingressus, tantum scdula loctione et assidua oratione profecit, iit ciim sa[)iente merito dicere posset Optavi et dattts est mihi setisus. llluminatus enim ab co, qui illuminat omnem seu:

requiro supplex, et adstringo sanctitatem vestrani, non de gratia, sed de dehito, ac justitia,

'

Ext. in Bull.

iii

Sixl. IV. Consl. 21.

SIXTI IV

AXNUS

12.

cimisTi

1/i8'2.

33
:

sum, qni liix, via, veritns (>st ot vita, paurnriim annoriim spatio incrediliilem est scieiitiain coiisecutiis, nec talentum sil)i a Domino criHiitiim
sudario
aut terr;e inlodit, sed ut sapientissimiis dispensator in communtMn utilitaallijiavit,

cum

.\poslolo dicere posset

Uoniim

rertinneii
iii

certKvi, cnrsttm

coiisianmavi, fidem scrvavi,

rcliqiioreposita est milii corona justitix. Qui etsi

cx s(da
juxta
libi

pcrseverantia
:

poterat sanctiis credi,

illiid

Esto

fidclis iisf/ue

admortem,

et dfilio

tem convertit.

In

celebri

enim

Parisiensi

gym-

coronam

vitse,

subsecuta sunt tamen post


veneraDeiis

nasio catliedram rexit, ubi abscondita Scriptu-

vifniii miill;i

miraciila, (|u;e cerliim e.jus sancti-

rarum enucleans non sohim viva vocc i)rotiiit multis, sed etiam plurima librorum optimorum tum in sa<'ris litteris, tum in niajoribus scienliis moniimenta reli(|uit, (|iKe essent omni tiyiipore postremis profulura. Magnus doclrina, iioii minor liumilitate et vita; meritis, (|uem Alcxander de A1(!S doctor clarissimiis, ciii se in disciplina sanctus Bonaventura tradiderat, tantae innocentia; ac columbina? simplicitatis expertus est
esse, ut dicere solitus fiierit sibi videri, (|uod in

tatis pr(dieiit iiidiciuiii, et iios ;id ipsius

tionem inducant, quod Deus meritis pra!ccdentibiis

vener;ui(lum ostcndat,
iit

ipsc

enim

omnipolens,
festet, et

siuc

virtutis

potcntiam nuinifideles

nostra; salutis

causam pandat,

electos suos, (jiios coronat in cailis, s;t!pe etiam

bonorat
faciens

iii

et

mundo, ad eorum memnriam sign;i prodigia quo Incretica pravit;is


,

confundatur,
.>;!.

et tidcs

ortbodoxa scrvctur.

eo Adam nuni|uam peccasset. Magnus etiam in Ordine fratriim Minonim, ciii unus post H. Francisciim

Agimus igitur ipsi Dco quantum possumus gratias, quod nos dignos duxerit, per

(luos

biec

canonizatio celebraretur, qua? licet

plurimum

profuit

nacula vocatiis,
tis,

et

ad ejiisenim gulxirgeneralis minister Domino


:

divinis

litteiarum

ruscantibiis(iue miraculis
rile
fieri,

inspirante creatus, talein se suis


ut in illo

prffibiiit siibdi-

monumentis extantlbus, cojam pridem potuerit nunquam tamen anteliac vel a prinab
aliis
taiita diligentia fiiit

tur

impletum

Dominiciim Qiii mnjor


:

illud

verbum

videre-

cipibiis vel
siciiti

petita,
filii

est vestrian, sitmini-

nostro tcmpore cliarissimi in Cliristo

stervester.

Nam

sapienlia et

moriim

integritate

major

pr;rlationis offlcium

cum

tanla exercuit

quod sponle liuinilis luinc doctrina, nunc monitionibus, nunc exbortatione fraterna, nunc etiam corporali servitio satagebat, ut bocbaritate,

Fredericusiiomanorumimperatorseinper augustus Ludovicus Francorum Christianissimus, Ferdinandus Siciliffi, Mattliias Hiingaria',


nostri
,

reges

illiistres, dilecti

quoque

filii

nobiles viri

Alphonsus

nus Cliristi miles, iiiferioribiis ministrare, ncc solum qiia; ab ipso 15. Francisco pie et sancte
fuerant instituta diligentissime custodivit, sed

multa etiam adinventa, (|ii crescente fratriim niimero nccessaria videbantur, adjecit, Ordinem

Joannes Mocenico Venetiarum, .loannes Caleaz Mediolani, et Joannes Burbon duces insignes, praiterea civitates Florentinorum, Senensium, Lugdunensium, Perusinorum, et quod tale jubar tulit, Balneoregiiim
Calabriffi,

tanto studio tanta^iue perscverantia petieriiiit a

quoque ipsum
visit.

in

provincias custodiasqiie diin dignitate in

nobis, ut

tam
Homaiia Ecclesia, increbescente enim fama iiinodoclrina?

pia resistere

durum etimpium putaremus eis in n; quam etiam Dei monitu


,

S2.

Magnus etiam
ac

petcre videbanlur. Accesserunt assidue venerabilis fratris nostri

fuit

Juliani episcopi Sabinensis

centiffi,

prudentia;

ejiis,

felicis

ipsius Ordinis protectoris, dilectorum

qiioque
Ordinis

recordationis

(Iregorio

papa

pra?decessore

filiorum Francisci Samsonis generalis ministri,


et 1'etri

nostro ad cardinalatus est vocattis honorem, ut ejus o|icra in maximis et difficillimis rebiis,
qufB temporibus
illis

de Bodulpliis procuratoris

dicti

sacrae tlieologia! professoris preces, qui

nomine
et

inciderant,

uteretur, in

generalis eoruin capituli id

tanquam jiistum

(|uem Gregorius ipse ob ingentia viri merita novo est usus exemplo, statim enim illi Albanensem commisit Ecclesiam, (|ua! nonnisi vetustioribus cardinalibus solet committi. Non fefcllit expectationem summi I*onlificis, ac sacri
senatus optimus ac Deo amicissimus
Concilio Lugdunensi praesidens,
tatibus(iue sublatis, ipsi Ecclesiaj
fuit
et
,

debitum reposcebant. Legeramus studiosissime sancti liiijus divina scripta, quibus, postquam
per cEtatem ali^iuid sapere liciiit,scmper fiiimus audiveramusquoque ab anti^iuioribus religionis pra?fata^fratribus,et gravibus quidem
delectati:

vir,

sed in

omniaque ad

Dei laudem dirigens, sedatis discordiis difficul-

maximo

usui

ornamento quibus rebus aperle cognoscitur quod statuit illi Dominus teslanientum pacis, et principein fccit eum, ut sit
,

majoribus natii acceperant, ejus constantem famam esse sciebamus de multis maximisque miraciilis, nec erat propterea apud nos dubiuni quin in triiimphanli Ecclcsia triiimpliaret in ccclo et venerationem iiiereretnr in terris. Scd
viris
et ipsi a

quod

de sanctimonia

vit;E

illi

sacerdotii dignilas in ffiternum, (]iiem inaiiis

gloria

non

inflavit

noii

divitia^

sinistrorsum

memores iios eumdem Minorum Ordinem ex voto ingressos, in quo divina assisteiite gialia in sacris lilteris et religiosis moribiis utcumqiic
prpfecimus
talem,
ita
,

egerunt, sed in
pius in

fide

lenitaleque

perseverans
exuit,

eademiiiie
at^iiie

ministerialus

(dficia

Deum,
ita

in paiiperes misericors, justus in

exerciiimus,

inde ad cardinalatiis digiii-

omnes,

lioc

corruptibile corpus
.\.\.\.

ut

ut per consimiies gradus ad 1'onlifi.

ANN,

TCMUS

IUy.\.

.\I.

34
catiis

SIXTI IV
ciilmen suhlevatos

ANNUS

1'2.

CHRISTI 1482.
Miiiorum prociiralor
illiid
1$.

iios iiiisse, dis|)oneiile


(jiios i|)se

in

medio

stans

dictum

Domino, cojinoscannis, pcr

Bonaven-

.loannis Apostoli clara voce proponens,


:

tiira sanctus ad trinmphantis Kcclesi;e immarcescihilem gloriam eveclus est, ne ad id videremur potius atleclionc propria, tjuam dehita

videlicet

Tres siint qiti testimonium dant in ccpIo


,

devotione moveri,
ac jrravitatein,

eam adiiiliuiiuiis (liii}zenliam quam rei magnitudo posce!)at.


tril)us

et Spiritiis sanctus , probavit eliam babito supcr pra;missis processu ipsas beafissinup Trinitatis personas testimonium,

Pnter,

Verbinn

Commisimus cnim
libiis,

ex venerabilibus fra-

quod B. Bonaventura in coelo sit, pra?stitisse, Patrem videlicet in niiraculorum potentia,


Filiiim
in

tribus nostris sancta'

ut de veritate

inquiri,
ut

Romanfp Ecclesi;e cardiiiamiraculorum mandarent cumque unus exeis inclioato processu,

doctrina

et

sapientia,
:

et

Spiritum

Deo placuit, ab bac luce migr;isset, aliiiin in subrogavimus cardinalem, quo etiam decedente, alium subslituimus. Cum jam
lociiin defuncli

sanctum in vitae ipsius bonilate et propterea non solum nominibus omnium, qui hanc ipsam canonizationem ficri supplicarunt, sed etiam ex
parte individua; Trinitatis, 1'atris et
ritus sancti, ut
Filii et

Spi-

ipsum Bonaventuram sanctum

processus ipse pa^ne perfectus esset,


delegati
(liiia

et
,

lii

qiii

erant fidelissimc
in

retulissent

tamea

non videbatur

procedendo tanta quanta


ex uberiori relatione et

reqiiiritur obscrvata solemnitas, illum reiterari

jussimus.
lide

Demum cum

dignorum testium super Iioc receptione compertum fuisset, multa et magna a Deo per ipsumsanctum miraculafieri, quae inconspeclu
multitudinis

cernebantur
in

nos

ne

Spiritui

sancto resistere videremur, qui per os propheta;

pronuntiare dignaremur. instanter, instantius instantissime requisivit. Confidentes igitur quod in hac canonizatione non permittat nos Deus errare, qui omnia in ea quomodolihet requisita etiam superahundanter ohservari fecimus et ohservavimus, de eorumdem fratrum nostrorum S. R. E. cardinalium omniumque prffilatorum in Komana curia existentiurn unanimi consensu et maturo consilio, de omnij^otentis Dei, ac heatorum Petri et Pauli Apostoet

laudare

Deum

sanctis

suis jubet, in con-

causa liabilo, corumdem venerabilium fratrum nostrorum S. R. E. cardinalium vota super bujusmodi canonizatione sumus scrutati cumque omnium
sistorio nostro secreto, liujus rei
:

una eademque fuisset sententia, videlicet ut in sanctorum numero referri deberet, consistorium puhlicum deinde babuimus, in quo magna mullitudine astante, et in triduum orationes jejuniaqueindiximus,ut Deusomnipotens nobis quod factu optimum in bac re esset ostendere
dignaretur, ncc pateretur Ecclesiam

lorum ejus auctoritate confisi, beata; memoriae Bonaventuram Balneoregiensem, sacra; theologia" professorem, ex gremio sacri Ordinis Minorum, et ex offlcio generalatus in episcopum cardinalem assumptum, sanctum esse ac aliorum sanctorum Dei Catalogo ascrihendum, adjiciendum ac aggregandum fore ac fideliter flrmiterque teneri deberedecernimus, ipsumque sanctorum Confessorum Pontificum et Doctorum, quos sancta Dei veneratur Ecclesia, con:

sortio solemnitcr in prscsentiarum ascribimus

suam
,

mili-

tantem errare, qujE se triumphanti conformare qui in studet. Triduo deinde elapso, omnes

aggregamusque per prs sentes et mandantes venerahilibus


iiliis

statuentes etiam
nostris

fratrihus

patriarchis, archiepiscopis, episcopis ac dilectis

Romana

curia erant, pra^latos jussimus conve-

nire, qui ad

videretur,

unum interrogati quid faciendum in eamdem sententiam convenerunf,

beatumque Bonaventuram canonizandum censuerunt.

Nos ergo Dei nutum et voluntatem seaftendentesque justum ac debitum esse, ut quos Deus honorat in ccelis, venerationis officio laudemus et glorificemus in terris,
54.

dictorum ac palriarcbalium metropolitaet cathedralium Ecclesiarum capitulis, et quorumvis Ordinum tam mendicantiumquam non mendicantium professorihus, necnon quihuscumquc Ecclesiasticis personis, ut festum ipsiusS. Bonaventura? secunda Dominica mensis

norum

quentes

.lulii

singulis annis solemniter et devote cele:

hrent

divinum officium

veluti

fessore Pontifice et Doctore

pro uno Contam puhlice quam

cum

ipse potius laudetur et glorificetur in

illis,

qui est laudahilis et gloriosus [in sfficula, iiunc diem canonizationis ipsius sancti Bonaventura;
in
L'rbc,

privatim contigerit persolventes, etc. Proposuit nonnulla indulgentiarum pra?mia iis, qui sacras illius reliquias pie venerarentur. Dal.

medio Basilicffi principis Aposlolorum de quo maxima omnis generis Ordinisque

Roma? apud
nostri

S.

Petrum anno Incarnationis Do-

minica' mcdlxxxii, XVIII kal. Maii, Ponlificalus

multitudo confluxerat, celebranduni statuinius,


bi reliquis

anno

xii .

omnibus

legitimc peractis, Ordinis

SIXTI IV

ANNUS

13.

CHRISTI 1483.

35

SIXTI IV

ANNUS

13.

CHRISTI 1483,

Veuetis pacem repudiantihus lum a fcEcleratis principibus Italis.


1
.

indicitur belliir-

charitatis visceribus

complecteremur,
la'fifia, (|ui

Ilalicis
Sccculi

cum maex diutur-

gna populorum
cifi

omnium

bis iiiquielus extitit excurreiitis

annus
(|uo,

nis laboribus et inconimodis, quas bello impli-

ocluagesimus

tertius,

Indictionc

priina,

cum

Turcas expeditionis conjungendarum(|ue cum csteris principibus virium desiderio flagraret Sixtus, Yenetos vero nec prece nec promissis ab op[)ugnanda Ferraria, Romana>
sacrai in

bactenus passi sunt, respirare c(rperunf. Inum solum, charissimc flli, superest, quod ad perflciendam ex omni parte Italicae tranquillilafis unitatem valde est necessarium,
accessio videlicet dilecti
filii nobilisviri Joannis Mocenici diicis Venefiarum et inclyffe illius reipublica^, qui nisi ab armis disccdat, Ferra,

Ecclesia; vectigali, posset

divellere,

judiciario

ordine in eos agere conslituit. De quibus acturi subjiciemus primum Apostolicas ad Frideri-

riain(|ue

cum III imperatorem missas lilteras, (juibus Ponlifex exposuit ', quanlo studio pacem inter principes Ilalos conciliasset, precesque addidit,
ulJoannem Mocenicum, Veneta!
cipem,
lio
2.

civifafem, aliaqiie finifima loca

reipublica; prin-

suscepto opprimendiE FerraricC consiImperalori.


lili

insignem Romanaj Ecclesite oppugnare desinat, non pofest Italica quiessolido fundamcnto consistere, cum necesse sit ad ferendum obsessis subsidium armis itcrum Italiam cxagitare, ct oppressos bello profegere, et sic nunijuam
et

nobilem

revocaret.

intestinis discordiis

et

Christiani

sanguinis

elTusioni finis erit. Horfati

tamen sumus ducein

Charissime in Cliristo
niliil

nosler, salutem,

ctc.

quod ad communem omnium quietem pertineret, pacem cum Italicis potcntalibus constituimus, in quo Deo immortali gratias agimus, quod prisco desiderio nostro est satisfactum inter enim multiplices Pontificatns curas, in quibus animus noster assidue versatur, illa semper prcBcipua fuit, ut sublatis demedio discordiarum omnium fomitibus inter Calliolicos principes niutuam benevolcnliam pararemus, ea maxime ratione, quod ita postuUt
omitteretur,
;

ipsum, ut ab hujusmodi impugnationibus abstineaf, reliquce totius lialiae consilium et unila-

tem scquatur, nolit solus a tam communi et salutari bono dissentire, sicufi per exemplum his inclusum videre poteris. Hortamur efiam
fuam, ut ad eum aut scribat aut studeatque oinni rafioiie ad pacein eum fraducere, et suadere ut arma deponat, ab impugnatione rerum alienarum abstineaf, nobisiTicijestatem
niillaf,

cum

lare videbatur reruin Cliristianarum necessitas

de qua (|uidem sanctissima


alios

re, et

apud

te,

et

principes nunliis et lilteris sa-pius nos

cgisse
nostraj

meminimus.
is

Si

autein

unquam

meiiti

nunc potissimum est, ul communi fidelium populorum periciilo, (juod ab inunanissimis Turcorum gentibus imardor
fuif.

profecto

mincre videmus, possit occurri. Quai res effecif, injuriarum omiiium oblifi [jubliciTi causa' condonarcmus, si (juid otfensionis a (luotiuam lacessiti suscepimus privala nostra publicis commodis posl|)onenfes, quo pacem hanc,hanc salutarem omnibus unitatem toto pecfore, totis
ul
,
'

reli^iuis lfali;e potcntafibus hanc necessariam pacem complectatur, aliter alia provisione opus esset, cum nemo Cafholicus prince[)S pafi debeat tantam Italia; perfurbationem et discordiam, in prcTjudicium tofius ChristiancG religionis. Daf.Roma! die xJanuarii, MCDLxxxiii, Pontificafus noslrianno xii. 3. Sunt ea de re ad ducem SaxonicTG lifferee ', quibus edoctus est, utjam anfea arctissimum a Sixto foedus cum Venefis inifum fuisset pro sed cum a Venefis bellum Ifalica pace alenda
et

cum
et

opfabilem

Ferrariensi duci iilafum fuissct, et CcEteri [irincipes Ilali subsidio illi accessissent, ea(jue de

causa Ferdinandus atroci bello Ecclesiaslicam difionem invasissct.nequeadrefundendam illius

l.ib.

brev. an. 12. p. :iUl.

Pag. :t62.

30

SIXTI IV

AXNUS

13.

CHRISTI 1483.

viin iilorifa a Vonetis anxilia siiliniissa essenl,


al(|iie iiilerea

McnLXXXiii, Ponlificatns nostri aniio xii. Eadeniqiie lilterarum


aiii|il('cteii(l;e
'

Fenaiia Sedis Aposlolie;c

tidiieia-

ria iirbsa Venelis

in diseiimeii extreinuin

eonnt

llagrans stiidiiim
Dania?,
Scoli;e

conscripla fornuila sniim pacis iii liice et ocnlis


Aragoni;e, Lusilani;c, Hunga-

jieeretnr, adliibitam

permiileereiitiir Veiieti, at(|iie

oinnem operain arma in

tiiissc,

r.alliic, Castellffi et
ri;c,

relipionis

Polonite,

regum

necnon

Clirisliana' liostem eoiivertereiit, coiieepliiiiKiue

Hurgnndi;i', Brilanni;e, Lolharingi;c diicum, ar-

paeisab omnibns lidelibns eolenda' ardorein ex[)lieuii


aniiiio
' : <

piiiin

cliidiicum Ausiria!, et imperii septeinvirum, qui

Diiei Saxonia'.

"

Dilecte

tili,

ete.

Scripsimiis snperiorilnis

dicbus ad nobiiitalem moti eraiiiiis ad iiovam


liiiain ineiiiidnin
:

tuam causas

qnibus

nuituo junciierant fcedere, constituit, iterumque eosdeni principes Martioineuntefecit certiores', ut Venetos de pace j)Ostulasset, quam ab ipsis repudiatam esse conquestus esi, in litieris ad

ciiin Italiic potentatiliiis

sed (|tioiiiam breve nostrum,


dilecti
filii

sicut ex

relatioiie

nostri Francisci

cardiiialis Seiiensis didicinnis, adlinc |)erlalnin

non

cum

repelemus. Nos aiitea conservanda, (juain semper desideravimns et procuravimus. et pro niutua statniim defensione confa'derationem fecerajnus yerum cum Veneti ipsi duci Ferrariensi bellum intulissent, et ea de causa Ferdinandus rex coiitra nos arma inovisset, cisterique Venetos anxilio FerraItaliffi principes conlra riensi duci venirent, occupatis nonnullis civitatibus et oppidis nostris, neque auxilia a Veneeral, ileriim ea paiicis

Venelis pro pace

Ilalia;

Constaniiensem scriptis '. Cuin nil preces profuisseni, Ferdinandum regem Neapolitanum, Joannem Galeaiium Mariain diicein Mediolani, F^lorentinos, Fridericum marchionem Maniuanuni, Herculem l''errariensem ducem ad propulsandam vim Venetam, qua! iis omnibus terrorem atrerebat sibi foedere jiinxii, interprete Francisco S. Maria? iSovaj diacono cardinale, socialiaque cum iis conveuia,
eiiisco|)uin
i.
,

assentiente cardinalium senatu, ediio Diploinate


firmavit,
>i

tjs,

ad qua' ex forma capitnlorum, siculi ex cohic inclusa videbis, obligabautur, pricstarenlur nobis, civitasque nostra Feiririensis ab
jiia

quo rem gesiain iia promulgavit ' slatiilo lempore ad dietain coram legato dilecti filii nobiles \iri Alfonsus dux Calabriee nomine praedicti regis (nimiruin Ferdinandi), ei Ludovicus Sforiia locumienens duiii
:

Comparueriint

cis

Mediolanensis, ac Laurentius deMedicis tunc


(neinpe Hercules), ac marchioManiuanus, ac

orator Florentinorum, pr;Edicius dux Ferrariensis

ipsis oppuf.Miaretur, coacti fiiiinus in tot dilti-

cultatibus
inire

novam cum
,

ipsis ltali;e potentalibus

posi habila super his, quse ad


diciffi civitalis

consequendam

qnod semper desideravimus, (lacem cuin omnibus amplecli, supplicantibns


ligam
el

Ferrariensis defensionem, et voti-

\am

nobis de

regibus Castell, qui dedita opera oralores pro hujusmodi pace ad nos miserant sacroque collegio, el omnibus fere civitatibus Italia', cum aperle viderenuis ex liujusmodi Veiielorum coufoederalione contrarium subseculuin elTectum, et perturbationem inde polius exortam, quam pacem et quieleni parlam, in
lioc

lialia? perpeiuam pacein plurima colloquia, tandem nominibus. quibus inter\eniebani in dieta die undecima proxime prEeteriii mensis

Maii (|uainplurima utilia el salubria ad pro^mis-

suin eflectum per nos, et regeni, ac Mediolanen-

sem ducem, et Florentinos, ipsosque Ferrariensem ducem, et marchionem Maniuanum fleri


debere ordinaruni, etc. Dat. Roinaj apud S. Petrum auno Incarnationis Dominicse mcdlxxxiii,
pridie kal. Maii, Poniificaius noslri annoxii
,j.

(lua nova liga eliam Venetis ijisis locum reser\avimus, eosque boitati sumus,etcontinue hortainur, ut omissa obsidione civilatis Ferrariensis,

qua; noslrae, et S. R. E. jurisdictionis est, liacem ipsam nna cuin reliquis ingrediantur ad iiniversalem Ituli;e qnietem, cui nos totis studiis incumbimus, accedant, neve soli in causa siiil,

Veneios igilur armis compressurus Pontifex, pr;rmisso FYancisco cardinale Gonzaga, cni quod fuissei honorifice excepius decima Januarii die gratulatus esi % pollicitusque ' Ferrariensibus, se ipsis ope non defuiurum, Alfonsum F^erdinandi regis Neapoliiani filium, Calabriae

quin cx omni parle pax Italia' conslituatur, sicuii ex exemplo litierarum nosirarum ad ipsos Venelos, quod tibi bisinclusum millimus videre poieris voluimus bac repetere, ui cognoscat nobiliias tua nos studio pacis, et quieiis hujusmodi ad iueunduin ligam motos, et ut uiianimi
:

ducem, suum

in exerciiu vicariuin designa\it

',

ac dnci Mediolani ficderalo, ob impensuni in tuenda Ferraria aurum subsidiarium, permisit, ut nova Insubribus vectigalia imponerei *. Inierea pars Veneise classis a Pontificiis capta est, acceptisque Sixtus ea de re a cardinale Gonzaga
Aposlolica Sedis legaio laurealis litteris, ac divino Numini pro collato beneficio graiiis aciis,
hfficei rescripsit
"

consensu,

el

communibus

viribus contra inlide-

les hosles decerni aliquid posset, simul ut habeus quid respondeas his qui nostris actionibus

rcfragari. et consilia nosira ad quietein univeriiilein speclaulia carpeie, ei in pejoiem verlere

Reddil;c suni nobis lilierai

lu;r d;il;e Ferrari;e


1

xxiv Martii. Intelleximus ex

paitein

iioii

cessanl. Dat.

Uonuu

die

ii

Februarii
Ileg.

posl eaind. Ep.

liull.

civ. p. 31.

Ib. p.

393.

'

Ih. p.

468.

'

Pag. 312.

I'g.

313.

'

Lib.

I'.ig.

287.

l'ag.

3U2.

Pag. 391.

' Ib.

p. 'i39.

SIXTI IV
illis

AXNUS

13.

CHRISTI 1483.
vico rege Caroli
redirc
filii

37
tutor reliclus in Gallias

partem

classis

hoslium caplam

a nostris

esse, qiiod nobis fiaudio fuit, speranius(|ue |iro


juslilia nosticC causa; Isliora iu dies

nos auditu-

ros

etc.

Dat.

Romge
rec/e

die

Aprilis mcdlxxxiii,

anno

xii .

compulsus est. Extractd r^M-rariensi bello, babitum estCremoiue Couciliuni de eoseilando, pacandaque Italia, ac decretum Venetos anathemate percellendos, ni bello absisterent (|uod
;

G.

Pontifex a

i\eapolitano

Venetus a
in

deinde

in cardinaliuin

senatu a Sixto conlirma-

Renato Lotharimjiee duce copias auxiliarias expmtulat.

tum
nus

De eadem

victoria

memorat

Apo-

stolicis litteris mox datis ad l''erdinandum rejiem Neapolitanum, cui signiticavit ', quilius auxiliis exercitus Pontilicius ad victricia signa [irovehenda indigeret, eamque ob causam exemplum litterarum cardinalis legati ad eum setransmittere tum Deum liominesque ot)testatus est, si quid adversi accideret, culpam regi ipsi, qui suis partibus deesset, ascribendam. Regi Ferdinando.
:

de quo ha;c tradit Jacobus VolaterraIn privato senatu diei ulfimi Aprilis confirmata fuere litleris Aposfolicis plumbeo signo qutc paulo ante decrefa fueraiit in Concilio
est,
:

'

Cremonensi Dijdoinata a Patribus scripta propriis manibus referuntur; Vencti tanien cardi:

nales S.

Mariie in Porticu et S. Angeli a;gre impetraverunt ad subscriptionem non cogi. Adducta in cxemplum Pii tempora quibus in decretucontra Andegavensesbello Gallicardinales vidclicet Rothomagensis ef Avinionensis ad
, ,

Charissinie in Christo

fili

noster, elc. Creel

dimus majestatem tuam

inteliexisse

perrime a nostris victoriam,

partam nuconfldimus te

subscribendumnonsunt coacti xxiv Maii exfra ordinem vocati sunt in consistoriuiii Patres, el actum est de [lublicandis censuris coiitra Vene:

considerare, quo praesidio exercitus noster indigeat ad prosequendam iianc gloriosam et neces-

tos propter
S.

obsidionem Ferraria;

Diplonia Apostolicuni, rjuo 'inatliona Ve-

sariam provinciam
in tanla

justitia; uostrae aperit,

occasione
si

rei

ut postquam Deus \iam nolimus nobis ipsis deesse bcne gerenda;, aliter loco

netis intentatuni, notui/i fit aliis principibus.

perficiendie victoriai tanta possent subsequi infortunia,

negligentes nos prfestilerimus,


postea reparare,

ut

Diploma de ea re confectum, conceptumque hac verborum formula promulgatum est " Sixtus, etc. ad futuram rei memoriam.
His
sancitis
:

cum vellemus

nequaquam

jios-

Ad bonorum tutelam,
et

et

malorum

()er-

semus, ut auteni clarius inlelligat majestas fua quid opus sit, mittimus ad te his inclusum

niciem

exemplum litterarum legati nostri cardinalis Manluaui, quibus facile cognosces quid expe-

vindictam, justitia ccelitus emanavit, ut qui virtutis amore ad ea, qua; sua non sunt, manus extcndere non formidant, salfem paniae forinidine arceantur. Duduni siquidem dum ad

quam propere id fieri conveniat. Quare hortamur te, et rogamus et obtestamur eo animi atfeclu, quo magis possumus, et protcstamur coram Deo et hominibus, si quid sinislri eveniat, quod Deus ipse pro sua clementia avertat, non culpa nostra id eventurum, omnesid majediat, et
stati tuiT

apicem summi Apostolatus fuimus, divina disponente clementia, meritis licet insufficientibus,
assumi)ti,

mcnte revolventes calamitafes, quas


,

causantibus guerriset dissensionibus eorumdem ef quod Dominus noster Jesus Christus Dei filius, cujus viccs ge-

Cliristi fideles j^ertulerant

imjiutabunt

Et infra :

Sicompertum

rimus
ex hoc
jocale
([ua

in terris,

post peractum inter

habuissemus, certe hanc provinciam nunquam fuissemusingressi, quiaaperlissimam videmus Italiie ruinam, nisi quamprimum colioc |)rius

nostric redemptionis salutiferum

homines cursum, cum

mundo ad Patrem ascensurus esset, pretiosum suis discipulis, et perpetuo observandum


reliquerat in discessu, pacem videlicef, nihil dulcius nihilque desiderabilius esf.

pias tuas mittas, etc. Dat.

.MCDLXxxiii, Pontificatus nostri


7.

Romie die xvii anno xii .

.Martii

Parte

alia

Veneli

consurgente in eos

universa
runt, ac

Italia,

Transaljtina auxilia accersive-

Ejiis saluberrimo exemplo edocti, ad pacem et concordiam procurandam intcr universos Chri-

Renatum ducem Lotharingiaj, Renati olim regis iNeapoIitani ex filia nepotem, in spem aviti regni evocarunt, cum plures jam arces in Apulia expugnatai essent, ingentesque motus excitandi viderentur venientem transitu proiiibuit archidux Austria Ferdinando foedere jun:

sliana;

religionis

professores,

omnes

nostros

convertimus cogitatus. Et hoc incensi studio, iion solum Italiam, accersifis ad nos sa;pius illius potentatuum oratoribus, ad mutuam ani-

cfus, cui Sixtus grates egit


iii

Penetravil ' tamen Venetam ditionem dux, sed exiguis succin-.

morum coiijunclionem excifavimus, sed etiam Transalpinos principes et remotissimas nationes, missis ad id legatis et nuntiis nostris,
cessitate

ctus copiis, duceiitis niniirum e(iuilibus ac pe-

monuimus, et tandem pro iiisfanli temporis omnes Cbristianorum principes


siasticos
ef

ne,

el

ditibus mille,
peritiip

neque conceptam

sua;

bellictc

pofentatus ac universos Christi fideles Ecclcsa?culares,

expeclationcm sustinuif,

atiiuc a I.udu-

cujuscumque prccemisiijii.
lil.

'

Pas;. '.59.

Lili.

liiev. aii. 11.

II. .'llli.

'

Salic'.

liiiii.

lil.

'

Vul.il.

diar. .Ms. aixli. Vat.


aiiii.

I.

iiiini.

i;i.

t,|,

III

1.

Mi. Uiul

aicli.

lypis ciiso HiMiia;

lliOT. slgii.

C.

lll.iiiiiu.

Ki.

38

SIXTI IV

ANNUS

13.

CHRI;ST1

l'l83.

nenliii- ti diiiiiilalis cxisloront, jior alias

nostras

zizania; procurante, dilccti

filii

nobilis vir .loan-

litleras

niomiinius, et inandaviniiis eisilom, ut mutuam inter se charitatem, ct paccm ac con-

ncs .Moceuico dux, ac consilium ct

commune

cordiam, vel saltcm per triennium, infra quod inducias seu lielli trenguas adliuc sunius morani, (juas per easdeni litleras auctoritate oumipotentis Dei pro defensione et sccuritate Domiuici ^avfjis, quem Salvator noster pascendum, tuendum atque curandum nobis coinmiserat, indiximus, et per universos Cliristianos servari voluimus , observarent, arma deponcrcnt. et privatarum injuriarum obliti, Cliristi redemptoris nostri iiijurias, otlensiones et oiiprobria ulciscerentur, ac in infideles, qui Chrislianorum omnium sanj.tuinem sitieliant et Evangelicain legem delere conaliantur, anna sunierent. Et ut id liberius facere possent, eos
, ,
,

Venetiarum, quibus nulla gerendi belli occasio antca data fucrat, propugnacula (lua^dam erigcndo, primi contra mandata nostra pricdicla
venire, ct pacein in Italia turbare coeperunt
:

ct

cum

dilectus filius nobilis virHercuIes

dux Fcr-

rarieusis propugnacula

hujusmodi

inlra Ferra-

ricnsis territorii fines ad (luintum ferine milliare

constructa fuisse conquereretur, nos qui adduci non poteramus ad credendum cosdem Venetos,

quos nostrarum rerum,

at^iue honoris nostri, et

sancta; Sedis A[ioslolica! defensores,

non

offen-

sores reputabamus, pra^missa in nostrum confccissc, eos

temptum,et paMKiruni ,\postolicarum elusionem ad rcmovendum propugnacula prsedicla enixe hortali fuimus.
et

Uni intra suos fines

cum eorum
suliditis,

statu, civilatibus, terris, dominiis,

terminos

i!la

constituissct, et Ferrariensem

tcrritoriis,

ac iionis

omnibus

sicut

ducem pra^fatum

pacta a majoribus suis servata

ea tunc tenebant et possidebant, sub beatorum Petri et Pauli Aposloiorum, ac Romani Pontiita ficis iirotectione rcccpimus at(iue nostra
;

violare et servare nolle responderunt, nobisque

suaserunt nulla rationc in belluin, aut in Ferra-

ut eis per se ipsos, vel alios

(|ui

mandabantur
et quiete

ad nos, implentibus, plena securitate gauderent.


9.

et

Omnibus quoque, cujuscumque condilionis e.\islerenl, ac quacumque

status

digni-

late prsefulgerent, auctoritate Dei

omuipotentis

districte prreciiiiendo

mandavimus, nc durante

dicto triennio quo\is (lUKsilo colore, directe vel


indirecte,

riam occupandam, sed in fines suos, et jiira tuanimum habere quamobrem cum propter ipsorum propugnaculorum construclionem inncvatum fuisse diffitcri non posset, quainvis ad censurarum etpcenarum in litteris nostris pra;fatis contentaruin pronuilgationein procedere potuissemus, et ut id per nos fieret pro parte ejusdem ducis Ferrariensis cum inslantia re^iuisiti fuisscmus; lamen cupientes hujusmodi distanda
:

palam

vel occulte

quemquam

e.v

eis-

cordias paterna cliarilate sopire et ignem extin-

dem
rent,

princiiiibus aul personis praidictis otrendc-

guere

non

augerc,

exhortati

fuinuis

ipsum

aut oHendentibus praestarent au.xilium consilium vel favorem, seu ut civitates, terra; et
loca uni jirincipi subjecta ab illius, cui sube-

ducem Ferrariensem

ad pactorum, sicuti majores sui fecerant observationem, qui eadcm illa se observaturuin Vcnetis pra?fatis obtnlisse rescripsit. Et

quomodolibet se sublraherent, subtraherentur, aut alias ilia obtinenles in illoruin regimine perturbarentur, seu quod in eis aliquid innovaretur, procurarent affirmavimus quoque quod nos conlra omnes et
rant, obcdicntia
vel

cum

i|)si

Vcneti non

eomododucem

ab

aliis

ipsum Ferrariensem
cassent, nc (|uid ad

eis obtulisse nobis signifi-

composilionem inter eos faciendam deessef, misimus cisdein Venetis verboruin forinam in scriptis, quam ipse du.x Ferrariensis observasse, ct observare velle
scripserat,
tur, et

singulos, (juos arma sumerc, et indictas per nos auctoritatcDei omnipotentis inducias hujusmodi
violare,
prffidictis

nobis

quod ab eisdcm Vcnetis denegaba-

ac nostris inhibitionibus et mandatis

contravenire continf,a'rct, percensuras


alia juris

Ecclesiasticas et

remedia, (juavis ap-

pellatione remota, us(iuc ad satisfactionem con-

dignam omnino procederemus, eos^iue perse^iui, el ad eorum persecutionem alios inducere non
cessaremus, ut
aliquid
illos,

ob id ipsius ducis Ferraricnsis, et potentatuum Ilaliic, cum quibus confoederatus erat, oratores ad nos et Sedem Apostolicam deslinati promissionem hujusmodi sub eorumdem verboruiii formula in consistorio noslro se facturos obtulerunt, liltcras^iue eorumdem potentatuum
Italia!,

in

(luorum pricjudicium
pro posse indeinncs

et

foret attentalum,

attulerunt, qui ad nos

ducis Ferrariensis confffideratorum sacrumque collegium ve-

conservaremus, non secus quam si talia contra nos, et Sedcm Apostolicam, ac loca ditioni dicla" Sedis subjecta atteulata forent, prout iii eisdem litleris plenius continetur, et quan^iuam jure optimo possenuis nonnullos suliditos nostros, qui contra nos graviter deJi(jueranl punire, tamen, ne ulla pacis turbanda; occasio daretur, omnium injuriarum oblivisci, et illis parcere

ncrabilium fratrum nostrorum S. R. E. cardinalium omnes hujiismodi conlroversiasretulerunt, pollicenles, quid^iuid a nobis dcci^im supcr his fuisset, ducem ipsum Ferrariensem expleturum.
10.

idem

facercnt, (luod sane

Veneti vcro sa^iiius a nobis rogati, ut omni ratione facere

debuissenl, facere noluerunt, affirmante^ se in rebus Ferraricnsibus nulluin recognoscere sulicriorem


:

maluimus. Deui^iue ha;c oinnia pro pace ordinaveramus, sed inimico humani generis et satore

(luod

tamclsi conlra

honestalem,
decreta in

contra

jiira,

ct sanctoruni

Patruni

SIXTI IV
nostniin coiitciiipliim. ac
jurisdictioiiis

AXXUS

13.
luui

CIIRISTI
iioii,
iit

1483.
a
|)rinciiiio

39
dicebnnt, ob siiorum

iioslra' auctoritatis ct

tamen ipsi cordiam sequi iiobis persuadebant, tolcravimus, at(|ue eos, quaiitum potuimus, iiortari non cessavimus ad bencvolentiam reintegrandam cum duce ipso Ferrariensi, ad quam ipse dux se offerebat.
11. "

diminulioncm plane esset; quia Veneli iude nullum bellum, sed con-

tiniuni

coiiscrvationem, scd ad Ferrariam et re-

liqua loca dominii ejusdem Herculis ducis diri[)ienda


,

conferre

maiiifeste

videbamus tanlo

Et ut nibil omitteremus, quod eorum-

dem

iionori ct (juieti Itaiiir expcdiret,

noluimus

ad censuras et cxecutioncm litlcrarum pr,Tdic-

quoniam concordiae, et belli spem ccrtam dabant iii qua cum essemus, et eosdem Venetos ad mittendum nobis jura sua in pra;missis liortaremur, contra eumdem duccm Fertarum
profjrcdi,

minime

facicndi Veneti pr;rfali nobis


:

per nos universalem ItalisB pacem inducere, et ejusdem pacis conclusionem accelerare conabamur. 12. " Cumque tandem, Dco auxiliantc, reliquos Italia? potcntatus ad convenientia media pacis liujusmodi induxisscmns, Venetis pra-fatis, de quibiis sperabamus i|uoties vellemus, prout sacpius per eorum oratorem pra-fatiim obtulerant, pro commiini Italia" et reipublica" Cbristiana? bono, ut de filiis obsequentibiis dccernere
ita ut quando cffiteris Italia? potentatibus pacem ipsam societatem(|ue conficiendam persuasisscmus, vidcremur sic omnia consecuti, ut ad eamdem ipsam pra-clarissimam rem conficiendam nibil nobis relinqucretur difficiiltatis niliilque negotii, iit media bonesta pacis biijusmodi amplecterentur, persuadere neqiiivimus, processimiisque tandem ad ejusdem pacis conclusioncm, locum relinquentes eisdem Venetis, ut, si vellent, posscnt pacem ipsam honestis

plus reliquos potentatus ad optatam

possc,

raria^,

contra jiistitiam, contra nos, quos bcllum

abborrere sciebant, contra RomanamEcclesiam, cujusjuris civitas Ferrariensis cxistit, nobis penitus insciis, aperto marte impia arma moverunt, dilcctus vero filius noliilis vir Alfonsus,
diix Calabria?,
dilecta; in Cliristo
filiae

nobilis

mulieris Elionora? ducissa? Ferrariensis frater,


pro liberatione cognati, sororis et filiorum eo-

rumdcm

ab ipsorum Venetorum opprcssione ad

conditionibus amplecti, cisque scripsimus paterna cbaritate causas non

lerrilorium Ferrariense

cum

suis

gentibus et

minus

justas
Italia^

quam
reique

annigeris se transferre volens, a nobis transitum peliit per tcrras pra-fata- Ecclesia;. Poteramus ei ad propulsandam injuriam, pereosdem Venetos eidem duci Ferrariensi illatam, proficisccnti jure optimo per urbes agros^jue nostros transitum
dare
;

necessarias, quo! nos pro totius

publica^ Cliristiana; incolumifatead

ponendam impellebant,

liortantes cos,

pacem comuteam-

dem
pnta

suscipcrent, et a bello abstinercnt, ac oociirestituerent


,

obtulimusque
:

eis

omnem

non fecimus tamen, imo transitum


filius

ei

penitus denegavimus, quia dilcctus

Fran-

ciscus Diedus civis Vcnetiarum orator, ad noset

Sedem

prffidictam destinatus,

eorumdem Vene-

torum nomine, nobis persuasil concordiam cito provcnturam inter eos, quodque ipsi Veneti pra^missa contra
lius ad

illorum et ducis Ferrariensis controversiam ipsi vero responsivas justitia mcdiante, sopire litteras dcderunt longe aliter scriptas, quam legcre speraremus, Ferrariense bellum variis fucantes coloribus, qure ideo nos molesfia doloreque summo affecerunt, quia mentem animum-

eumdcm ducem

Ferrariensem

at-

que eorum

a pace ac societate,

quam publicam

tentaverunt, ut

ducem ipsum Fcrrariensem

faci-

in Italia conficcre

slatueramus, alienum esse,


id

concordiam adducerent, non iit belluin excitarent, ac Italicam quietem et paccm perturbarcnt; sed compositio aliqua secuta non imo subito Vcncti pra>fati per eorum terfuit rcstrem exercitum, etnavalem classem coeptum per cos bellum contra civitatem Ferrariensem,
:

eosque vebemcnler
13.

abliorrere significarunt.

statuisse bellum proscqui vclle sic aperte nobis scripsissent, decrevi-

Et

quanquam

ducem pra>fatos acerrime prosequi, pleraquc oppida ipsius ducis expugnare, et multa ferro et igni us({ue ad mamia ejusdem civitatis depopulari, confiammare, ac dcnique civitatem eamdem obsideri feccrunt, nosque pro co, quia Venetis favere dicebamur, in nostris civitatibus,
ct illius

mus eos adbuc aliis nostris litleris ad pacem amplcctcndam, bellumque Ferrariense deserendum invitare, assumptos per eos colores in id negando confiitarc, eosque patcrna, ut semper
scimus, cliaritate monuimus, ut accuratius ad

animum ex religione convcrtcrent, nec eos dominandi libido e ratione deduccret nam etsi victoriam in maniea omnia, qua> scribebamus,
:

terris

et

locis

gravia

et

intolerabilia

damna,

etiam occupationes civitatum ct terrarum nostrarum pertulimus, nec tamen unquam cessavimus omni nobis possibili via eosdem Venetos et alios Italia; poteiitatus ad communcm infclli-

bus liabcrcnt, uteorumadnos litteris affirmabant, co major honor et laus eis foret, si communem pacem, omnibus aliis postpositis, am[)Icctcrcnlur, contra vero, si bcllum prosequerentur, uti decrevisse statuis^eque affirmabant,

gentiam

pacem ct mutuam cliaritatcm pro possc inducerc, ct exquirere media, pcr qiia; pax concludi possct ncc quanto magis Venetos
,
:

eos scire deberc, se bcllum gerere cum Clirislo Jcsu Dco nostro, et ejus sancta Ecclesia, pro

cujus honore nibus divinis

et ct

defensione Ferraria? rebus omliumanis adesse curaremus,

pra;fatos

omnia corum studia omnemquc cona-

gcrerentquc bellum ctiani

cum

rcliquis Italia?

40
|)oliMilalibiis, t|ui
s.ini

SIXTt IV
Kiilesiani Doi ct

ANNUS
llaliaiii

13.
ip-

CHRISTI 1483.
nicdilationc
|iciisalis
,

iidii

valciitcs

nltcriiis

per eosdem labefactare non sinerent, lia!)cr(Mit(|iie (|no(|iie causani injustain ct licllurn

eorumdem
sia'

dncis, consilii et
ct

communis

Venetia-

runi ausus hiijusniodi.


jiraMata', ac
toliiis

tam manifcstum Ecclc-

illicituin,
ct

nos vcro c contra jnstitiain lovcrciniis, cuni totam Italiam contra se accensarn provn-

i)i"cjudiciuin suh dissimulntione transire, ac inha;rentes vestigiis


ltali;e

casscnt. nisi a tanto facinore dcsistcrcnt ct oc-

fclicis

cnpata rcstitin'rcnt, pront cis pcrsnaclcbainus,


essenl (Muistianis oinnil)ns derisui paritcr et odio omnes enim cos alienarum reriini occn;

ccssoris nostri,
eo,
(jiiia

rccordationis Clcnicntis pai^a V pra>de(]iii coiilra cosdein Vcnctos pio


|ira'fatam

Uomanain Ecclesiam posses-

sionc civitatis i^ra-dicta Fcrrariensis spoliavc-

patores, non snarnni defcnsores verc diccrent. Snadcliamus pra^tcrca eis, ut mcmorcs csscnt,

lAicifernm perfcctioncm, sublimitatcm, (lipnitatem nc cxccllcntiam super onmcs ani-clos ante


lapsuni liabnissc,
ct

ipsam occupaverant at(]ue excommunicationis, inlerdicti ct anathcmatis, ac a'tcrna> malcdictionis, necnon


rant,
et

civilatcin

occujiabant,

privationis etinliahilitationis Ecclesiasticas sentcntias, censuras et pcenas apud .\vinionein in Ccena Domini promulgavit, et bracliium sseculare invocavit, eorum bona omnia capientibus in pra>dam concessit, ac volnit eos lieri servos

cnm

sniicrhia clatus \o-

luisse exaltari, huniiliatum ac de|trcssum fuisse

nsquc

in

profundum

ahyssi, et ut in
:

mcute

lia-

bcrent vcrhiim Salvatoris nostri


contra stimuhtm calcitrarr
:

Durum
iii

est tibi

quodciue

dieCoena;

capicntium eosdem, prout


alia

in

ejusdem pr;edc-

Domini omnes, qni civitatemnostram Ferrariensem pra-dictani occupare nitercntur, per nos ac
pra?dcccssores nostros

cessoris litteris plenius continetur, licet absqiie

Komanos

Pontilices ex-

inus

Suadene jaclahnnde dicerent victoriani in manihns hahcie, nain hanc dabat adiniebatque solus Deus immortalis, cujus causa agebatur; ex quo facile fieri [losse videhatur, nt et ipsi, qui vicisse asserehant, brevi teinpore amisisse viderentur, et quantum progressi ultra
banius etiam
eis,

communicali

et anathematizati fuerant.

monitione et ulteriori dilatione jnste possianimadvertere in eosdem Venetos, qni Italicam pacem violare, et Ferrariam nostram invadere contra priores et in Ccena Domini pulitteris

blicatas alias nostraslitteras pra?dictas pra>suin-

pserunt, et repetitis

nostris

moniti

el

rcquisiti, ut desistant, id facere aperte denega-

forent, tanto regredi coirerentur.

runt et denegant, bellnmque ipsum [iront ex decreto ac statuto proseqnendum esse scripsenihilominus volentes de runt, proseqnunlnr
;

Denique hortati fuimus eos, et requisivimus, ac monuiinus in Dornino, utcogitationcs istas inanes deponcrent, cui)iditates etfrsnas compescerent, arma revocarent, Perrariam di14. "

solitai

Sedis

Apostolica'
si

bcnignitatis

atleclu

adhuc

aliqua in eis scintilla devotionis et obedientia* remanserit, et eos, ut oves errantes, ad ovile humililatis humeris reportare
experiri,

inittcrcnt, castella

pcr cos caf)ta rcslituerent,

ac

summi

Dei exemplo in benigniorem pai-tem

quod sunin
sic(]iie rei

est

relinquerent, et
rent, alioquin

possidendum cuique ti'an(]uille pacem Italia; amplecterentur,


spi-

inclinare, habita super his

cum

prajfatis fratri-

bns nostris deliber-atione matura, de illorum

sua? totius(]ue ltalia> (]uicti consule-

non dissimularemus ami^Iius

armis procedere connobis ex|)ediens videretur, et justitia suaderet quia ista eorum dominandi libido inhumana niinium, et a Christiana religione aliena ferenda non erat, nos(]ue pacem jiuhlicam
ritualibiis et tem|)oralibus
tra eos, uti
,

Joanncm .Mocenico ducem et tam rogatorum, quam generalis nuncupati consilii consiliarios, ac commune Venetiorum uniconsilio prfefatum
versaliter, et

singulariter singulos

eorumdem

consilioruin

etcommunis

cives, ac quiexercitus

in

Italia vigere omnino volebamus, nt simiil bellorum injurias caveremus, simul quieti res,

eorum contra civitatem prsBfatam Ferrariensem, imo contra nos et prfatain Ecclesiam providitoi'es existunt, etquorum nomina etcognomina,
ac designationes opportunas pro expressis habenius, cives Vcnetiariim, necnon qui ejusdem

titueremus omnes

et

rcipublica

Chrislianaj

unitis virihus contra iinmanissimos hostes consuleremus. Veneti vero prjefati in eorum

tum de

exercitus ductor et capitaneus fuitetest, RoberS. Severino, omnesque et singulos, qui


in locis ditionis dicti Herculis ducis aliquod ge-

proposito

perseverantes

nostris

bus
clesia

hujusmodi

annuere

persuasioninullatcnus voliie-

runt officiuni, seu iinniorantur nomine

eorum-

runt, et

immcmores, qnod sancta Komana Eceos semper dilexit ut filios, ac multis pri-

dem Venetorum, et quoscnmque alios, qui eisdcm duci, consiliariis etcommuni ad hnjusmodi
bclli

viiegiis

et gratiis insignivit, cocptum per eos bellum contra Ferrariam, imo contra nos et

praelatam Ecclesiain, cujus


vincia, in
exivit,

nomen

in

omni pro-

pra-stant quomodolibet i)rosecutionem consilium vel favorcm, directe vcl inauxiliuin, dirccte, publice vel occulte, eorumque compli-

sonus celeberrimnin habetur, adeo nt ctiam harharis gentibus sit tcrrori, prosequi non cessarunt nec cessant.
pra-dicationis
1j. " iNos igitur, praeniissis

qua Apostolicae

ces et adhoerentes existunt, cujnscumque status, gradus, ordinis et pra^emincntia sint, ac quacuinqiie dignitate et auctoritate pr;efulgeant,
prffifata auctoritate

hortamur

in

Domino, requi-

omnibus dchita

rimus

et

moncmus,

ac ipsis, ct cuilihcf eoruin

SIXTI
|)er liicc

IV'

ANNUS

13.

CIIRI.STI

1483.
:

4i
ot si

Apostolica scripfa pr.Tcipicndo maiiiia-

Iiriodiclis

jiaruorit oiini onoclii


jiriclali

miniiti et

niiis, (|iiatoinis infra

qnindccini
valvis

rlios

posl alTixio-

oxcommiinicati
ciin

diclain (ixoominnnicatio-

nem

pi\Tsciitinm

in

Kasilicic Principis
sc(|iicntos,

nis senlentiain per alios tros dies dictos (jiiindo-

Apostolornm de
(|iioriiiii

Urbe

immediate

dies

immodiate secjuentes animo


et

(]uod

primo, (]niiu|ue pro seciiikIo, ol roiiquos quin(|ne pro nltiino ct pcremptorio termino, canonica monitione \)rxmissa, eis et cnililict eorum assif^namus, dnx,
(inin(|nc pro
consiliarii,
et alii,

absit, snstinucrint indurato, sonfoiiliam

ipsam

aggiavainns,
ruin
,

l^aduanam

ex nunc prout ex tunc VcnetiaVcronenscm , Vicentinain,


,

IJrixicnsem, Tarvisinciisem, i'orgaincnseni, rcliqiias(jue

coinmnne, providitores, cai^itaneus

a Yenctis

i)r;el'atis teiitas et

jiosscssas

qui pro eis in dictis locis immorantur; a belli linjnsmodi ulteriorc proscculiono, oloinni
liostili

civitates, terras, castra et loca qufficunKjue cifra


ot iiitra inaro, ac in
tia, ot

incursu

iii

locis

ditionis dicti lierculis


dicti

gcnoraliter loca (]iiicciimque, ctiain

marilimis insulis consistcnab

desistant, occupata per eos

ducis caslra,
hoiiii eljiira,

terras ot loca
pertineiitiis, ot

(|UTcnmqiic cuin
(]iia?cuintjne

siiis jiirilnis et

alia

quio dictuin Uerculem


tioiiis

coiifinjjorc

ducem, et loca sua; diquomodolibct dif^noscuntur,


et

eisdem Venetis non posscssa, ad ijua' aliquom eoriimdcm cxcommuiiicaloriim doclinare contiet triduo gcrit, quandiu in illis ]iorinaiiscrit ])Ost recessum ejusdem, ac, quae iu iilis sunt,
,

Ecclcsias, et monasteria, ac rcligiosa ct pia loca

in'irfato

Horculi duci plenc

inlegre restituaiit,

qua?cumque, de corumdem fratrum


tordicto
:

consilio,
iii-

ac

revocatis exinde et exclusis

eorum gcntibus
laciant

liricfata auctoritate Ecclesiastico subjicimiis


ita

et armigoris, ac cunctis, ]mm"(]iios infostantur ct


detiiKMiliir, oa

ut

illo

duranlc

in illis,

otiam pr.Tporsonis,

omuia dimiltanl oldimitli


et

loxtu cnjusvis otiiiin Apostolici

iiidiilli,

vacua etlibera

Hercuquocum(]uc oornindem Vcnetorum iiii|)odimoiito siiblato, comilatum, districtum, caslra ct loca ipsa jjossidere valeat libere,
penitusexpedita,
ita ut

les diix pripfatiis,

ordinibus vei locis concessi, prTtcrquain in casibus a jure pcrmissis, ut otiani iii illis aiias quain cl.iusis januis, ac excommiinioatis et interdictis exclusis, nequeant missffi ct alia divina
officia celebrari. Si

qiiiete, prout facere soHtus erat ante jiroiiugnaculorum erectionem ])rTdictam, nullam super illis vel eorum aHquo, pra^fato Horculi duci molestiam seu violcntiam iHaturi
jiaciltcc ct

vero moniti excommunicati

et

interdicti

pra?fati

pcr alios tres dies dictos


re-

ultiinos tres dies


verti,

immediate sequentes ad cor

deinceps
rentes
,

consultores vero, auxiliatores, adliicet

compHcos

sequaces a pricstatione

occupata restituere, et a lielio desistcre, ac nostris monitioni et mandatis praBdictis obtemperare distulcrint, et in sua voliicrint cordis
duritia, et pervcrsa obstinationc jicrmanere, eos
et

auxilii,

consiHi vel favoris liujusmodi

omnino
pro-

cessent.
d().

quemlibet eorum reaggravafionis, anathema-

Et

si

dux, consiliarii,

commune,

tizafionis, et Tterna' malcdiclionis, ac perpctuaB

viditores, capitaneus,

immorantes, consultorcs monitioni et mandalo nostris liujusmodi infra dictos qiiindecim dies non jiaruerint cum
elfectu, in

damnationis
tcrra

cum Dathan
mucronc

ct

Abiron, quos vivos

absorbuit,

iigainus et irretitos

esse

cosdom Joannem Mocenigo ducem


et gcneralis consilii

apud

deccrnimus ipso facfo, otc. Dat. i>oina; S. I^efrum anno Incarnationis Doininica!

rogatorum,

consiHarios, ac

MCDLXxxiii,
t7.

ivai.

Junii, 1'ontific. nostri an. xii


'

alias singulares

porsonas

communis
,

netiarum

necnon providitores

Yecapitaneum,
prasfati

iinmorantes, fautores, consultores, adhffirenles, comjdices et sequaces, ac quemlibet corum qui


sic

non paruerint, autut non pareatur scu pareri


di-

Transmisit judiciarium lioc cdicfiim in Yenetos Sixtus ad Fridericum imiieratorom, ad reges Galliae, Hispania;, Pannouia;, Angiia; et EusitaniT, ad scptemviros (!orinaiiia\ alios^jue principes, ut illud promulgandum insuaditione
curarent tum eos adiiortatus cst, nc pricsidio Homanai EccIesiT deesscnf, con(]iicstiis gravis'
:

differatur consuluerint, suaserint, fecerint,


xcriiit vel

procuraverint, seu alias quaHtcrcum-

(]uc in lioc culpabilcs fuerint directe vel indi-

sime Yenetos, cardinaies


nis a

et pricsulcs suae natio-

recte, tacite vel expresse, ex

nunc prout ex tunc, de eoruindcm fratrum consilio, majoris exconi' municationis sentontiam promulgamus, et eos
illam incurrere

Romana
:

curia revocasse, quo argumenfo

extant Iit ad Maxiinilianum arcliidiiccm AustriT

volumus eo
etiain

ipso, a

qua

prseter-

missic littera; Maxiiniliano.


'(

(jnain in mortis articulo constituti, ab alio

qiiam

Dilecte

fiii

salutem

etc.

intellcxissc

Hoinano Pontifice,
facultaUs
nere,
ita

pra^texlu

cujuslibet

cuicumque pro tempore desuper conbenoficium obtiut


si

cessrc, nc(]ucant absolutionis

iii tali articulo conslitutum, absolvi contingat, qui postniodum convaluerit, in eaindom excominunica-

quem

coruin, tanquain

debet nobilitas tua, quo studio, quihus persuasionibus institerimus a])ud Veiicfos, ut nnhiscuin et cuin rcliquis ItaHffi pofcntafibus conscntire vellont in mutiiam paccin oh iinhlicam ChrisUani nominis ulilifafcm, vellcnlquc de-

tionis scntentiam reincidat i])so facto, nisi post

I.il).
[1.

brov.

,111.

\1.

p. .i97

'

Ih.

p.

17, (120, U2.',

m.

convalesceutiam monitioni
ANN.

ct

mandato

nostris

SQp.

iin.

TOJIUS XXX.

Rayn. XI.

42
sistoro
al)

SIXTI IV

ANNUS

13.

-- CHRISTI
nobis,
sa'pius
l)acis
iit

1-'i83.

iiiiqna civilatis noslr;r rcnaricMisis


;

dcsisleieiit,

moniti

ct

instantissime

op|uii;nali(iiu'

(|iia

in

rc

fiini

niiiil

iiioiocc^-

rc(]iiisiti,

so id

non

bclli

gcrcndi,

sed

supcrba ab eis r(^si)onsa acc(^|)(M-iiniis, nl, (piod aniino conccpcrunt, non solnin Fcrrariam, scd cliain ,alias llalia' i^artcs occuparont, devcnimns ad ca rcmcuia, ad (hkb felicis rccordationisClemcns pi\Tdcccssor noster in eo ipso casu adversns Vcnetos devenit, nt inteliigas non inciperc nnnc inimoderatam Ferraria^ subjuganda' Vcnctorum liliidincm. llaque dc consiiio venerabilium fratrum nostroruin S. R. K. cardinalium, r.ullam ccnsiirariim ad\crsus Venetos ipsos cdidimus, quain ad nobilitatem tuam mittimus liortantcs, ut per omnia dominii tui loca pnblieari et observari eain
riinus, sed tuniida cl

babcnda' causa, et pro jmium snoriim conservationc agcrc afflrmarent, ac l)clhiin conliniie aerius prosc(]uciciitur, et adeo ullra ]irocessissent, ut de Ferrariensis civitatis occnpatione in brevi dubitarctur ne tain longa mora
;

nostra
voli

qui

in

illornin

verbis confldebamus,
foref,

liomana

Ecclesire

damnosa

ipsiqneeonim

com])otes fierent, Ferrariensi civitati j^ra;dictte, ne occuparetur ab eis, occurrcre etiam ciim gentibus nostris armigeris, et alias, prout
fas et possibile et
fuit, ac tenebamur, curavinius, universali in Italia pace inter aliquos illius

])otenlatus per nos com])osita, eisdcin Vcnetis,

enim tanta^ audacia^ et superbia; occurratur, verendum est, ne ex Ferraria ad


facias, nisi

ut a bcllo prffidicto Ferrariensi


fldei

desisterent, et

pacem ipsam, quamnosut inwstimabilebonum


Catbolica;

cateras Ilalia civitalcs, ct deiniim cx Italia ad Transalpinas nationes virus Iioe serpat neque solum tcinporalitcr Ecclesiam ofTendere non vercntur, scd etiam spiritualitcr, quandoquidem gravi edicto omiies corum cardinales, praelatos, catcrosque Ecclesiasticos ditionis suas Iiomines cx Romana curia ad se rcvocarunt, insiirgcntes adversus Domiiium et advcrsus Cbristiim cjus.
;

ardenti

desidorio ad effectum

deducere curaveramus, amplectercntur, eonditionibus eoruin et statni, et polentalui convenientibus, repetitis nuntiiset litteris i)ersuadere,
et eos belli proposito

saluberrimis paternis monitis ab eoruin ad tramitem rectitudinis revocare ardentins non cessavimns. Cumque, expectatis
1/luribns mensibus, nostris pcrsuasionibns obtemperare nullatenus velle, ct belluin ipsum Ferraricnse contra nos et Romanam Ecclesiam omnino inosequi decrevisse responderent, ne quid omitteremus de iisquai nostro incumbunt offlcio, eosdein Venetos, quos ob invasum Fer-

Erit igitur

officii

tui

qui

de

Ecclesia Dei
cs,

tamquam

Calbolicus princeps bene meritus

ambitiosa; buic dominandi cupiditati resisterc,


repellere flctas coruin oblocutioncs, adesse sa-

crosancta;

Romanse
sicuti

Ecclesias totis viribus tuis et

sane eonlidimus, quod non ]ir.Tsidio, tibi immortalein a[)ud oinnes gloriam, solnm scd etiam apud Dcum meritum allaturum est. Dat. Roina> dic xiii Junii MCDLxxxiii,Ponlificatus
noslri

rariensc territorium prolatas in

id

facientes,

nominatim
sticas

in coena

Doinini, pcr nos et prwdePontiflces Ecclesia-

cessores nostros

Romanos

anno

xii .
Iioc

18.

Veneti

edicto

percuhi provocant a
:

Pontifice

ad futurum Concilium

htijiis

appellaofficii

tionis iniquitas et inanitas.

Moniti i)orro

censuras et iioenas incurrisse notorie conslabat, ut jure optimo facere j^otuissemus, censuras ipsas incurrisse minime declaravimus, sed ut mitius ageremus cum eisdem, nostris patontibus lilteris eos, ut a bello pra^dicto tam
injusto

Veneti,abjectacensurarumreligioneaIiarumque

desisterent

ct

poinarum acerbitate coepto non


Pontifice ad

destitere, sed a

denuo monuimus
slicas,

et

occupata rcstituerent requisivimus Ecclesia,

Concilium OEcumenicum provocarunt: (juo acerrimo tclo plures princi|)es usos alias vidimus ad defugiendam Ecclesiasticam severitatem, ad quos coercendos ausns, cum flexu iniquornm temporum magis ingravesccrent, Sedisque Apostolicse majestas obsolescere vidcretur, IMus 11 in conventu Mantuano tantum lacinus ansuros anatliemate jam ante perculserat cujus vestigia sectatus Sixtus, acccpto de ejusmodi Venetorum appellatione nnntio, cdito demonstravit Apostolicam Sedem Diplomate ct in ea sedentem universis Conciliis auctoritate
:
'

anteccllere.

Sixlusepiscopus, servus servoruin Dci, ad

futiiram rei
"

mcmoriam.

Cuin supcriori anno Veneti nostruni Fer-

raricnse territorium bostilitcr invasissent, et a

quas facti qualitas cxigebat, senlentias, censuras ct pcenas i^rofercntes in eos, si nostris, ut debebantj tam sanctis tamquc justis non obtemiierarcnt mandatis. tlt. Ipsi vero, quanto mitius processimus contra eos, tanto magis excedcre non formidarunt, nain non solum monilionibus ct mandatis ])radictis obtemperare, aut ])raflxi eis ad i.d termini prorogationem petere, et de parendo spcm dare non curarunt imo spiritu rebelaccersitis in corum ducali lionis assumpto palafio nonnuUis prailatis Ecclesiasticis tunc Venetiis commorantibus, coram eis, ut lionestis pcrsonis a monitioiiibus et mandalis bujusmodi nostris ad tribunal omnii)ofentis Dei, et ad id, (|U0(1 dc inoximo cclebrari dobero lcincre affirinare iion erubuerunf, futurum gencralc Con; ,

'

F.xl.
'i:<.

iii

(iirl.

lili.

lY[ils

iiso Roina! an.

iCOT. sign.

lit.

C. 111.

nuiii.

ut ai^pellatio ii)sa per ct laudarctur, et pradatos rcci])Cictur eosdem admittcrcliir, ac fandcin ad nostram deduce-

cilium

appollare

SIXTI IV
retiir

ANNIS

13.

CIIRISTI

'i83.

notitiam

prociirare,

et

Cliristi

lidelilius

clero et
et

popiilo ciijiislil)et civitatum, terranmi

|)er|ietiiuni valitura Constilutione omnes qualileicum(|ue ap[)ellantcs a Romano Pontifice


:

locorum

eorum

ditioni

obtemperantium,
liujusmodi moni-

canonum

transgressores, et illos ex

eis,

qui ad

(|und

[)ra?texlu appellationis

lionilius et

mandalis nostris oljtemperaro non


,

tenerentur
aut

nibilque
innovari

contra eos
i^ersuadere

bujusmodi
et

non indietum nec congregatum Conciliiim appellare pnesumerent, aliud caput in Ecclesia Dei, ac imaginarium majus et sublimius tribunal confingentes contra .^postolum dicentcm nemo putest ponere prwtcr id, quod Christus instituit, hujus sanctaj Sedis primatiim negare, Ecclesia; iinitafem di\i(lere, non iinum soluin i)rivilegium eidem Ecclesia; adimere, sed pnccipuam el principalem dictaj Sedisaiictoritatem, quam et vox Cbrisli, ct ma:

prfftensa eoruui

a|ipellatione

pendente, posse
,

debere

eorum

FiDukujifntKtii aliud

animas hujusmodi falsis persuasionibus iliaqueare non formidarunt, in iuijus sancta' Sedis
perniauctorilatis contemptum ciosum exemplum et scandalum plurimorum. A quibus omnibus Veneti praedicti profecto ut
Apostolictc
,
,

credinuis.abstinuissent, siconsiderassentattenle

jorum

traditio,

et

canonum

fulcit

auctorifas,
prae caeteris

eam, quae apud nos

in B. Petro a

Domiuo nobis

penitus subvertere non verenfur,

concessa lijiandi atquo solvendi juxta meritonnn exigentiam plenitudo residet potestatis, qiia non extollimur ad superbiam, sed ad providentiam excitamur et illius exemplo, qui omnes salvat et neminem vult perire, libentius utimur ad
:

detesfabilioies esse, et eorum appellationes hujusmodi quacumque occasione interponerentur non solum irritas et inanes, sed fraudulosas et

solvendum quam ligandum


fectione velimus,

et

voluissent dili-

gentius intueri (|ua facta nostra prosequi per-

sacrilegas et ba?reticasessedeclaravit; ac statuit nuUi, cujuscumque status, ordinis vel conditionis existeret, licere deinceps pro quacumque causa a Sede A[)Ostolica, prasertim sub hoc
pra'textu

Romana'

Ecclesiae

quodque eos, ut peculiares filios semper gessimus in

nominis futuri
ufi et

Concilii, ap[)ellare, aut


inniti,

bujus appellatione

sub excommu-

visceribus cbaritalis, et gratiis acfavoribus pro-

sequi non cessavimus.


20.

nicationis lafK sentenlia" poena, a qua a nemine absolvi possit, prffiterquama Romano Ponfifice,
nisi

qui

Nos igitur, qui disponente Domino, nos unxit oleo la^titise prae consortibus

in

mortis articulo

constifufus

et voluit

sumus officio constituti, ut singularum animarum saluti consulere, justitiam conostris, in eo


lere et iniquitatem odire

procuratores quoque, sindicos et alios quoslibet alio noinine appellantes simili sententiie subjacere
:

omnes adhaerentes appellationibus eisdem,

debeamus, attendentes

quodde minoribus ad majoresjudices dumtaxat


appellare legatis permiltit auctoritas,
judicio
appellari,
et
et propterea inbibet ab imperiali, et pra;fato pratorio

testificantes

notarios vero, et scribenfes, dictantes, et in eis, aut consilium prastantes

vel favorem, ultra anathematis poenam, pcrpetua

notari

quod non homo, sed

is

dumtaxat, qui solo verbo fecit ctelum et terram, Apostolicam Sedem, et in ea sedenlem praetulit universis etiam Conciliis, quae ab ea robur accepisse

infamia, et advocationis, procurafionis etnotariatus officiis foreprivatos et siinhujusmodi excommunicationis sententia per aniium persisterent, taiKiuani de hairesi et schismatc suspectos ab omnibus haberi etreputari,etcon;

etiam Gelasius

h

sanctorum Patrum decreta testanlur, et papa contra Acacium Fausto


:

traeos ut talesjuxtacanonum pracepta [trocedi, prout in eadem Constitutione latius continetur.


21. Ex quibus manifeste infertur, quod hujusmodi eorumdem Veneforum ap|)ellatio, ex eo quia a Romano Pontilice non appellafur, est
((

legato scribens,

dum ait Ipsi sunt canones, qui appellationes totius Ecclesite ad bujus Sedis examen voluere deferri, ab ipsa autem nunquam appellari debere, et ipsam de tola
;

ipso facto nulla

et

quia ad fictum

ei

imagina-

Ecclesia judicare

de

ipsius
.
:

autem judicio
Et

nunquam

judicari senserunt

dum

scribit
prae-

ad Orientales episcopos dicens

Sedem

"dictam,nullaSynodo[irEecedcnle, solvendiquos Synodus ini(|ue ilamnaverat, et damnandi quos


oportuit, nulla existente Synodo, babuisse facultatem ".Testantur etiam quam[)lurimorum antiquorum Concilioriim E[)istola', in ([uibus verba

(c

rium Concilium interposita fuif, sacrilega ct abborrenda exfitit, et uf ad tribunal omnipotentis Dei interposita per eos sustineri non potest, nisi alterum de duobus afnrment, videlicet vel Omnipotenfem ipsum R. Pefro .\postolorum
princi[ii, et

per euin ejus successoribus omni-

modam

[lofestatem in ferris
vices geril,

ali(|uid de ea retinuisse, vel

Salva in omnibus Apostolica; et quodde iis et quam[)lurimis aliis juribus, et canonibus, ac auctoiitalibus pi;c memoria' Pius [ia|)a II, pradecessor
illa

a[)ponuntur

eum, cujus

non tradidisse, et quod a vicario ad cujusque unum et idem

Sedis auctoritaie

est tribunal, valeat a^ipellari,

quorum priinum

ha'reticum, aliud vero a sacris canonibus alicnuin esse nemo ambiget. Et non minus considerantes,

noster,

dudum
,

de fratrum

suorum
,

S. R. E. car-

quod

si

Veneti prsfati non appellasscnt,

dinalium
tunc

et

pnelalorum

ac jurisperitorum Apostolica iu

sed concessa gravatis a


iios sii[)[)licandi,

Romano

Pontifice \ia

Romanam

eiH-iam sei[ut'ntium consilio, iu


auctoritate

aut in infcgrum resfitulioncm


e.x

conventu Mantuano

nobis prelendi usi fuissent, nihilominus

SIXTI IV

AXXIS

13.

riiuisTl
2:1.

1-'i83.

so\ caiisis iiiooiiim ])ia'toii<a aiiiJcUatione pitcilicta ileduclis,

llispaiiiaruiii
iit

ctiani

reges pi;eiiionuil

'

qiKv

si

recle procederelur ad

Sixtiis,

adversaiiorum obtrcctalioiiiliiisaures
vi

uiuiin

rediiciiiitur, ^idelicet (iiiod oi) pacta eis

clatidercul, ttim apiid pltiies princiiies de illala

uoii servata a diice 1'errariensi nobis conseiilientilins

Uoniana' Fcclcsia'
querelas fudit
:

atque

iiijuria
,

gravissimas
qui non

bellum

ei

iudixerunt, et quoesila in co

Ncmo

est

inquit,

utpole Jicilo ad eos pertiucnt exaudiri uuUateuns deberent, cum causie ipstu a facli
bello,

cognoscat
diue
tralii

illos, (id est Vciictos,)

miserabili libi-

\eritale,
alicna^
:

et

juris

disposilionc

sinl

penilus

nain ut ex nostrarum litterarum, per quas moniti fuere, lectura e>identer apparet, dux ipsc Ferrariensis pacta scrvare ct uostrie ordinalioni dcsuper parcre sa^i)iiis olilulit, iienitus uol)is insciis ct ad belhim ipsniu deventum extitit, elc. Dat. Uonuxaptid S. 1'etrum auno Incarnationis Dominic mc.di.xxxiii, id. Julii, Pontilicalus nostri anno xu . ii. Cavct Pontifrx nc Vcncti silii socios adsriscant.

ad occupatulttiii Italicedominatuin, et arma movisse contra Ferrariaiu Uomautc Ecclcsitccivitatem propria auctoritate, spreto oninino judicio, (|U()d illis otlereinjusta nefariaque

baturad dicendum
eos, et
ita

si

(juid esset dillereuticC iuter

duccm ipsum
stiut,

Ferraria'

qua>

quoniam

aperta

ut nulla possint tergiversatione

Oblirmati contra liaic ini|)eria Veneti, missis in Gallias et Hispanias oratoribus, reges adversiis Sixtiim lucitarc pertentariint ', ut ad
regiani auctorilalem

supertluum est nos in lioc esse longioxxx Uctobris auno mcdlxxxiii . H*c Sixtus ^ cum Veneti non modo Ferrariam opptiguarenl, venim immissa classe Galliopolim aliasque arces in regno Ncapolitano in potestatem suam redegissent, junctisque sibi foedere Genuensibus etiam advcrsus lnstil)rein inajora
eelari,
res. Dat.
:

'

courirmandam
:

1'ontiliciain

ab Sede Apostolica ad Concilium asseutirentur scd eorum conatus nou profuere imo Ludovicus Francorum rcx eam a Sixto iii Venetos sentcntiam iii solemni quo lioininum fre(|ueulia promulgari jussit iiomine jdurinias illi 1'outifex pcr Apostolicas pcrque sanclissiinum gratias cgit litteras vinim Frauciscuni Paulanuin sacri Minimorum Ordiuis couditorem, cui eliam proviiiciaiu dedit ', ut regein liortaretur, ne venientem ad se
eliderent, provocationique
:

molirentur ad quorum infringendos conatus de comparanda omnium foederatorum sumpti:

btis ingenti classe


't.

actum

est

'.

rex Neapolitanus

lustructam aliain babebat Ferdinandus classem, triremium quin:

"-,

quaginta, cui Frederictini filiuni pra-fecerat is vero cum Anconitanum portuni insedisset; atque Venctis metuin attulisset, ne ex ea statione infestiora omnia Venclis redderet, ille in
Dalniatiffi oras irrupit, ac

Lyssam iusulam
sed cum,
illo

ferro

populatus est

et

igni

procul

Venetum oratorcm
fiLHleratorum

(i

audirct, donec Pontificii et principum oratorcs ad aulam re-

agente, ditio Pontificia Apuliaque hostium excursionibus maritimis patcret, Sixtus Ferdinan-

giam pervcnissent.
Fratri Francisco dc Paula.
Dilectefili, salutem,

dum monuit
et Apuliffi

',

ut classem e Dalmatia ad Piceni

oras tucndas rcvocaret; Mediolanen:

regia- gratias,

etc.Agimus majcstati quod Bullam censurarum contra Vcnelos editam tam benigne in reguis suis publicari mandavit, super quo etiam volumus, ut tu nostro nomine, quando cum illius majestate
cris, itideiu

seni ursit ', ut in Insubria Venetos adorirctur Panorinitanos etiam adliortatus est, uteosdem
;

mari oppugnareut ' deuiquc Veuetorum mercatorum bona pra^dfe exposuit'. Inter qua;
plura de pace concilianda pioque componeudcC pacis desiderio permotus accessit ad Sixtuin Antibarensis archiepiscopus, ac meiise Xovembri ad Venetos dimissus '", ut paci redintegrandaj operam uavaqueni, excunte lioc anno, Pontifex ad ret studium omiie in perficienda coucordia reconciliatioiie collocaudum adhortatus " est, ut vero Sixtus '- sat tolerabiles et honestas pacis leges a Venetis oblatas aspernatus sit, ftcderatorum
boslilia agilata suiit
collo(|uia,
:

facias, et

gratias

illi

agas, eauKiue

liorteris, ut si

oralor Venetorum, qui istuc ven-

mendaciis oblocutiouibus refellere volet, ne audiatur, et aut fidesci adliibeatur, vel saltemnuUacapiatur dcliberatio, douec nostri ct confoederatorum iiostrorum oratores, quos missuri propediem sumus, istuc perveniant, qui etiam justitiam nostram aperient, etmajestalcm regiam plenius
ttirus dicitur, justificationcs nostras

constitutiones vero tiias confirde hoc bono sis animo. Prosequere inodo, ct Deum pro incolumitate ejusdem regis ora, sicut nos bic fieri facimus, et ad venerabi-

iuforiuabunt

spe fultus; fu?derati auteiu, eo inconsullo,


tas ac turpes ipsi sanxerint,

iiigr.a-

mabimus,

et

tur

proximo anno dicesed a Ferrarieusi bello ad Seneusium


digredimur.
Sr/iis f/ravissinice factiunes ortx.

civiles tumulttis
iy>.

lem fratrem arcbiepiscopum Turoiiensem scrii)siinus, ut per totum Franciic reguum idem
fieri faciat.

Nulct iib.
I.

Dat. Homajdiexvi.Vugusti.MCDLXxxiii,
iiiislri niiiu) xii .

Poutificatiis

'

Lilj.

bicv.

,>i).

12.
*

|i.
|i.

7;i!).

cl an.

13. p.

2.

Lib.

tiriiv.

Lib. lnev. an. 12. 7oG, Sabellic. Eniicad. 10. Sabellic. Lib. brev. an. 12. 678. 683. brev. an. 12. Enn. 10. Pag. 592. bicv. 652. " 678 51

Lib. bifv. an. 13. p. 2.

p.

brev. an. 13. mens. Ocloh.


p.

'

vii.

Ib.

4()l ct

p. 1.
p.

1.

VII.
.

'

Sixt.

lib.

Ibid.

aii.

12. p. 738.

p.

et

'

'" Pai,'-

Sixt. lib.

Ib:

7:J9.

an.

13.

ineiis. .Noveinb.

'-

Ib.

3U

llecenili.

SIXTI IV
liiis

AXXUS

13.

CHRISTI 1483.
Sedis dignitas, ut

princi|iis siibditi

imperio, Senenses urliis

stolicae

prini-ipattim ct

lioiioriim {;isces singuli


iiiler

exam;

ct inspeclores ciedis

tanquam speculatores cujusqiiam Icgatos mittat,

aimulos accenscC ira} et factiones liberlatis imperiique cupidos in tetrum servitutis genus, quo misera urbs partim suis orbata civibus in exilium pulsis, partim
biebaal;
hiac

erimusque apud Deum el iiomines excusati per nos non stetisse, quin omnia malis vestris adbibuerimus remedia, etc. Dat. Homoe diexi Aprilis MCDi.xxxiii, Pontificatus nostri anno xu .
Hactenus de rebus Italicis. 28. S. Frandsci Pdidani opera Liidovicus iNunc ad S. FranGalliee rexpie vitatn claadil. ciscum Paulanum Italia; himen, a qiio digressa est narratio redeamus. Elflorescebat hoc tempore ejussanclitatis gloria, necmodo Calabriam

aiiorum sanguine foedata est, conjecerunt. Decretum ad concordiam Senis restituendam cardinaiem tituli S. Civciliffi refert .Jacobus Ad diem, inquit, xiv, MafJeus Volalerranus (nem|)e Februarii hujus anni,) legatus ad comprimendos Senenses motus designalur cardinalis Melpbitensis . Confugisse eosadl*ontificem, ac praesulem ab eo mitti flagitasse, qui Pontificio nomine discordias compesceret, ensesque strictos.amiserorum cervicibusaverteret, narrat Sixtus in litteris ad eumdem cardinalem datis
' :

omnem,
menta

in

qua nova^

religiosfc

lamilia^ fiinda-

die sexta Martii.


26. Profectus

verum etGallias ingentium ab eo editorum miraculorum fama pervaseraf, qua Ludovicus Francorum rex, (lui diuliirnn ingrahorrebat(iue vescenteque morbo languebat metu mortis, recreatus erectusque in spem
jecerat,

Senas legatus ardentem odiis


potuit,

populum mitigare non


trucidati sunt
;

concitataque
afTectus

recuiicranda^ ca-Iesti ope valeludinis, Pontiflcem interpretem adbibuit, ut viruni sanctum in


Gallias alliceret. Sixti igilur liorlatu et imperio

seditione in ejus conspectu nonnulli cives con-

ex quo

magno
:

dolore

longinquum

abscessit. At Pontifex tollendi mali cupidus legatum redire Senas jussit nec abnuit ille, modo cruori parceretur, quare Sixtus j^aternis lilteris' Senenses monuit, ne Soevirent in proximos praesente iegato, qui urbis statum composi-

sanctus seiiex hoc anno insanctimoniae sua; radiis gressus est, novoque religioso Ordine decocolhistraturus, raturus quem a Ludovico rege nixo genibus exceiitum, refert Philippus et venerabundo
iter

Gallias

Comineus

turus esset.
27.

viro sancto

Senensibus.
percitus

Discessit legatus justo

dolore,

de cujus ad regem accessu eidem Pontifex gratulatus est - ipsumque adhortatus, ut pro impetranda illi a divino Numine sanitate preces funderet.
',

cum

neque cxliortationibus, neciue precibus, neque protestationibus ullum apud yos locum esse tamen tanta est charitas nostra erga populum Senensem, et libertatis etquietis illius conservanda; desiderium, ut, iis non obvideret
:

Francisco de Paula. Dilecte fili, salutem, etc. Intelleximus te pervenisse incolumem ad regiam majestatem,

et quoniam quod nobis summopere placet serenitas eum vehementer desideramus, utejus
:

stantibus, legato statim


reverterctur,

qui

mandaverimus ad vos nulhim laborem recusans


obtemperare
Sceviretur,

fructum,
sentiat,

quem

speravit, de

tuo illuc adventu

volumus

ac tibi in virtute sanctffi obe-

mandatis

nostris

persevcravit

dientise

striclissime

modo
Sffivire,

promitteretis in

nullum civem amplius


ut dignitati

ut

omni cura,

studio et diligentia

prscipiendo mandamus, intendas ad

aut pati

iit

Apo-

stolica; Sedis consiileretur, qucE

legatos hujus-

angelosnon ad crudelitatem, sed conservationem civium et concordiam mittere solet. Rescripsistis autem ipsi, non posse vos hoc promittere, utqui popularem tumultum
pacis

modi tanquam

continere posse diffidatis,


excitaretur
:

quod

certe

si quid plebei furoris nobis summo dolori

recuperationem incolumitatis majestatis suae, et nihil in hoc prcetermittas Deum rogando, et omnia aha remedia adhibendo, qune ad prosperam illius valetudiuem pertinere quoquo modo possint, nonobstantibus quibuscumque persuasionibiis, quffi tibi forsan ab aliis faclffi essent in contrarium. Nos quoque non desinimus ad

fuit, cousiderantes imminentem civitati illi calamitatem et ruinam, nisi prudentia etsapientia vestra occurratur, quos bortamur ut conserva-

ipsum Deum crebras preces effundere, ut celsir tudinem suam, medianlibus oralionibus tuis, in bona dispositione et incolumitale conservet, quam nos pro nostra in eum benevolentia maxiiueoptamus. Dat.lxoma-dieii Junii mcdlxxxiu,
Pontificatiis nostri
29.

lioni vestriediligenter invigilantes velitis |)rocu-

rare ea, (|mc [)acis sunt,


dite

non qua^ majoradiscorpossunt. Si


in aliquos

anno

xii .

alimenta

pra^bere
legato,

caulioncm
s:eviatur,

Non

ha;c

modo

Sixtus sancto seni dedit

pra^stiteritis

ne

libere reverteretur ea perfecturus, qua) feliciter


et pacifice

incoepit. Si vero animus vobis est etfundendi civilem sanguinem, non patitiir Apo-

mandata, sed ctiani anathemalis terrore objecto ilhim adoranduin Deuiii pro Gallo rege obstrinxil, de quibusGallumvaletudiniscupidissimum, exaralis eodem die litteris \ fecit certiorem
:

'

Volat. Diai'.
p.

.Ms.

aicli.

brev. an. IJ.

40(j.

V.u. sign.
Ibnl.
p.

num. 19

el 111.

Liti.

'

ijiiiiin.

I.

VI. c. 9.

Ub.

bicv. an. 12. p. 391.

'

IbiJ.

'

176.

p. 394.

^G
Rojri Fi;\iicia\
<

SlXTi IV

ANNl>

13.

CIIRISJTI

1483.

tissima' liberalitatis exemplis ca^teros ad divifili

CliarissiiiuMiiCliristo

nosler. Ouoniain
et felicein sta-

luim excitari cultum,


accendi, ex quo
Dat.
laiito

el

majorem devotionem
tibi a|iud

i-i>lsi(iulinis tiuv
(iiin

incolumilalein

majoris id

Deum

inaniiamus (tiiecto lilio Francisco ile Paula, qucni ad te vcnire jussimusperdnolirevia allefjata,inaltero olictlieutia', iii altero sub exiii virtnte saiicta'
seni|ier o|ita\iinus et
o|itainus,

meriti est, et apud inorlales laudis et bonoris.


nostri

Romaj die anno xii

v Martii, mcdlxxxiii, Pontificatus


.

communicatioiiis jKTna, ut omni cura, studio et diliirentia Deum orare non desinat pro bona
dis|>osi(ioiie
et

o|itimo

statu

celsitiidinis tuse

non obslantibus quibuscumque |iersuasionibus,


qna?

etiam conscientise aculeis lancinatum ipsum fuisse Ecclesiasticarum decumarum causa, ostendunt Pontificiie litterae data; tum ad eumdem regem ', qui ea de re Sixtuin consiiluerat; tum ad S. Franciscum -,
3-2.

.Xonnullis

forsan

ei

in

contrarium ab

aliis

factae

quem

essent. Itaque poterit majestas tua alterum ex ipsis Hrevibus, quod sibi magis videbitur, ipsi
fratri Francisco reddere. Nos quoque iion omittimus ipsi Deo supplicare, ut celsitudinem tuam

eos motus concitare vetuit. Proximo mense eumdem sanctum virum ursit, ut regiam

in ea,

quam

desiderat, valitudine et felici regi-

et manuteneat, etiam si aliud per nos contra hoc tibi faciendum videbitur . 30. Concredideraf animam viro sanctissimo Ludovicus rex, atque universos illi conscientice

mine conservet,

sinus cxpandebat, querunturque Galli politici, injecta niinia religione, a S. Francisco Hispanis
artibus snbornato comitatum Russinoneusem Aragonio restituisse '. Restituit quoque Romauaj Ecclesia? Diensem et Valenlinensem coinitatus, atque in Hieronymum comitem Riarium nepotem Pontificium transfundendos decrevit, qua

de re

acta'

illi

a Sixto

gratia?.

31.

Cum

etiam Ludovicus rexnonnulla vota

nuncupasset, qua; facile complere non poterat, ea Sixtus in alia pia opera commutavit, quare a Ludovico ad ornandas Urbis Ecclesias nonnulla sacra munera transmissa fuere, ob quK a
Sixto

valetudinem a Deo posceret, deque constitutis ab eo pro sanciendasodalitii sui religiosa dlsciplina legibusconflrmandis spem auxit. Prceterea oblinenda! a Deo Ludovico regi sanitatis desiderio incensus Pontifex, piisque ejus votis obsecutus, sacras ad eumdem reliquias misit die feslo priucipum .\postolorum, quas religiose a rege cultas refert Jacobus Volaterranus '; haud tamen restitutum valetudini. De iisdem meminit Comineus, ahjue inter alia transmissum ' linteum eucharislicum, in quo olim S. Petrus inter divina mysteria Christi corpus reponere consueverat, idque postea Romam revectum. 33. Licet vero ad sanctorum virorum repetitas preces optata sanitas arcano Dei consilio regi reddita non sit, anima; tamen ejus saluti summo emolumento extitit consuetudo operaque R. Francisci, adeo ut qui ad mortis mentionem inhorrescere consueverat, denuntiationem
illius constaiitissime exceperit, et

sacris

omni-

bus,

quffi

ad

animam expiandam

spectabant,

commendatus
Regi FrancicC.

est

'.

rite procuratis,

ficatione,
fili

editaque pietatis insigni signisanus mente, et libera locutione anidie sabbati, uti

Cliarissime in Cbristo

noster. Gratis-

mam

Deo reddidit
,

expetierat

sima? fuerunt nobis tua' majestatis littera;, quibus gratias agit nobis de votorum suorum

commutatione, et tuffi devolionis fervorem magnopere laudamus, quia jam ea, in qua; vota commutavimus, diligenter et cumulate fueris
executns, missis quingentis scutis ad Rasilicam principis .\postolorum de Urbe pro illius tecto-

cujus cultui addictissimus fuerat sacro, in ejusque templo, Cleriaci a se magnificentissime constructo, sepeliri voluit. Peracta Roma' sacra a Ponlitice et cardinalibus pro rege Francorum xiu Septembris refert VolaterraDeipara?

nus

34. Sitccedit Liulovico

Carolusadquem.mil-

rum

et Ecclesiai reparatione, et totidem in sup-

tuntur a Pontifice consolatorise litterse.

Successit

jilementum fabric R. Petri in Monte Aureo, qua" per dilectum filium nostrum Pliilippum lit. SS. Joanniset Pauli presbyterumcardinalem Matisconensem fecimus tuo noniine prsesentari, eidemque ordinavimus, ut curet ipsam pecuniam quam utillime expendi conspicuum quo:

Ludovico Carolus filiiis ejus nominis Octavus, quein ante obitum inuncluiii regemque salutatum videre optaverat * sed cum allatum Rhe:

jam animam agebat. Tyrannidis illuin plerique insimulant, e quibus Relcairus ' observat novi carceris auetorem eo
mense simpulum
est,

que

devotione tua dignum calicis aurei donum, per te nuper ad sacrosanctam Lateranensem Ecclesiam missum, tanto
et

liberalissima

maceratum

fuisse

<

Ferrcas, inquit, suppli-

ciorum ligneasque arculas hominis, et nonnihil amplius capaces extruendas curaverat

libentius vidimus

quanto cognoscimus non solum tuani devotionem mirilice in dies augeri,


,

quarum
'

architectus, aut certe inventor Virdu-

sed continuis tuaj erga

Deum
Lib. brev.

et

sanctos pien-

Lib. brev.

aii.

12. p. 660.

arch. Vat. sign.

dec.
'

1.

I.

IV.
'

Aiiiolil.

Peironiu

1.

i.

'

aii.

13.

Deceiiib.

et 111.

Dum. 49 el 111. Volat. num. 23. PauL .tmil. in Lud.

'

Ib.
'

p. 661.
1.

'

Volaler. Ms.

Comin.

vi. c. 10. Belcair.

'"

I.

v. Ms. arch. Vat. sig.

.\.

nnm. 49
1.
1.

'

Belcair.

dec.

iv.

Lib. biev. an. 22. p.

i04.

nuiu.

n.

SIXTI IV
,

ANNUS

13.

CHRISTI

l<'l8J.

Perilli oxeniplo in primam nonsis Ponlifex conjectus continiios (|iiatiiordecini annos ibi-

claris virtutibus

magnum
cum
:

Apostolica Sedcs ororbala pra^sidio


faiili

namoiitiim suscipiebal,
noii potcsf
iiisi

(ju;!' tali

niortem crrores snos agnovisse, atque hisce monitis Carohim filiiim siiccessorem informasse narrat idem anctor " Illis, (iiimirum aulicis), noii iiiniis largiendo, et ab istis, (nempe plebeis), non nimis exigendo
exegit
.

dem

At snli

laclirymis

principis

te pariler

omnibus aequum

priTstabis

ffiquilate

mortoiu proso(|ui vorum utcogilafiones noslras ad Deuiii origamus, a (iiio omiiia proccdunt, neque possumus noquo volle debomus ab iilius volunfate dissentire, (lui nos in hunc inundum deduxit, ut aliqiiando ab oo rovocaret; qiiam-

regna crescunt af(iue coiifirmantur, tyrannica imperia cito dilabunfur ac ruuiit regem ex bono et requo imperantem non solum sui, ut communem parentem, amant, colunt, venerantur, sed finitimi (|uoque sibi asciscere cupiuiif, seque sponte subdunt; tyrannum utcommunom hosfem, efsi metu intcrdum dissimulant, omnes
:

obrom oporlof iios moderafo animo ferro (lua;cunKiue divinai majestafi placucrinf, pra?sertim cum apertissimo liabeamus in quo morifo possimus wgritudinom animi nostri consolari , quam cx illius obitu suscepimus. Mortuus est
gloriosissinuis

princops pafer tuus ea laude,

his rebus gestis, ea religione, ea piclato, ut de


illius folicitalo pofius nobis sit krtaiiduiu, quam de morto confristaiidum non cniin solum fuos progenifores factis illustribus ;pquavit sed efiam loiigi! supcravit, ila ut in vita liac niliil
:

parifer execranfur. Scio

mo

ef hic graviler doli-

quisse, atque ingontem in


ter jus et

boUa pecuniam praji-cquum sa^penumero, et non consultis


:

tribus ordinibus paferna licenfia indixisse

vc-

rum

si me supcrstifom ali(juof adliuc menses Deus optimus maximus conscrvabit, buic malo etiam mederi, fributaquo ex equitum stipondiis

potuorif liabcre pr;Bstantius, in morte autom,

ut accepimus, ita migravil ad creaforem suuin, ut iiiliil fiori potuerit rcligiosiiis, (iiue potius
bortari
illius vestigia,
sit

moro exscqiiare ne quidquam amplius exigaturdestinavi, idque me facturum recipio, ac coram te omnibus(|uo quotmefiri, afque ufraquc veteri
:

omnos dobenf ad admirandum pivxclara quam ad dolendum quod a nobis

sublatus. Et ut exlatoro iioslro oani

quof hic adsunt, porsancfe

[jrofiloor.

Libororum

solafionem alTeramus,
iii

aufem

est

parentum

virtutes jemulari, peccafa

fibi conpossimus, cum te filium noslrum jamdiu susceperimus ex

quam

sempiterna obliviono sepolire, iit finifimorum, Maximiliani vero in primis, quo cum milii continua prope bella fuerunf, amicifia fruaris . Laudat eum idem Belcairus, quod C.liristiana
'

patris fui
nosfrffi

commondalione,
,

(|ui

vivens protectioni

constantia Bajazelis lcgatos, qui

ingontia

mu-

nera deferebant, modo fratrem Zizimum diligenfi custodia observaref repulerit Turcicam legationem, inqiiit, in provinciam Narbonensom
, :

tc dodif persuadoas tibi nos oinnia prompfissimo studio facturos, quaj spectent ad quielem, stabilimenfum regni tui, ila uf patris officia in nobis desidcrare non possis. Jain ox sacro collogio legatum aliquem designabimus ad fo profocfurum cum opportuna facultate,

qui nostro uoniino omnia pcragaf, quio ad

comet

appulsam liaud ultra progrodi, sed Callia sfatim excederoanimo vere Chrisfiano jussif, afque
inaudifam dimisif, nibil sibi cum iminani tyranno, Chrisfiani nominis acorrimo liosfe, comniune babondum rafus, quem utinam deinceps cajferi Galliarum regosimitati fuissent, nec ipsa communicationo barbaros mores imitari, aut posferis suis imifandos proponerc didicissent . 33. De Ludovici morte certior factus Sixtus maximo ex eo so doloro aHoctum osso Dolpbino
significavit -; a;(iuo

modum, honoroni

et

conservafionem tuam

regnorum fuorum portinore quoiiuo modo possunf, ef si (|uid aliud supororit facicndum, non
doerimus nocessario
pr;csidio, ut facile perspifilio,

cere possis romansisse in

quam

in patre

famen animo feronda (\ux:

cumque
legatum

divino fierent consilio


in Gallias

tum

Pontificia

poliicitus studia e sacro

purpuratorum senalu miflendum decretum fuisse

addidit, necnon pra;cepfis salubribus ad secfandas virtutos rogias erudivit


Dol|liino.

habuimus dil(!.cfioneni. Siiperesf autom, uf te hortomur ot amantcr moncamiis, ut Dcum ante omnia timeas, religionom colas, Apostolicain Scdom pr;iecipuo cultu venereris, ab oppressoribus oam tuoaris, illius mandata reverenter suscipias et exequaris quod si facias, ut speramus, ros tu;c semper prospcrabunfur, et a vostigiis majorum fuorum, qui ox lioc Christianissimum nomcn coiisecufi sunt, non dcgonerabis. Dat. Roma; die xi Septcmb. .mcdlxxxih, Pontificafus nostri anno xiii .
:

3(). Si.rlu.s vi(jil(it

tiaii ii)mui)iitati

Eccksios-

Auditus est a nobis clar;B memoria^ genitoris tui Ludovici Cliristianissimi rogis obilus magiio dolore, (|uod cognoscimus quantum in eo jacturae fccerit

Dilecte

fili,

salufem,

otc.

ticse

servandA', tu) moti/nis civHibus in Gatlia et


co))ipri))iendis.

Hispmiia
rclas
qu;r^

Turbida
',

fuissc ojus

rogiii inilia

tradunl auctorcs

ac

jiltiros iu (|ue-

rospu!)lica Cliristiaiia, ot iios priccipuc, qui sin-

ob imposita a palro onora solvisse ora, metiis anlc comprossorat. Principos otiam,

gularitor

illuiii

diligobanius, et ex cujus pr;e-

cuiii

(locinmm lciiium
.F.mil.
iii

taiifiiiii

;clalissu;eaiiiium

ISeliMii. dfc.

1.

I.

IV.

i;i;m.

2.'!.

Lili.

lirev.

an.l3. p.2.

'

l'.Hil.

r.;ir.

VIII, et alii.

48

SIXTI IV

AXNUS

13.

CIIRISTI

1483.

Carolus agerct, rcrumi|uo usu iiarum excrcitus, de regni procuralionc capesscnda inter sese conlciidcrunt. Ad quo? motus scdaudos Sixtus oclavo Octoliris dic Carolo si}iuilicavit lcjrari in Gallias Joanneni til. S. Susannje presbylcrum cardinalcm, (qui paulo posl cpiscopus All^ancn'

vas bujusiuodi coiilra reservationes Apostolicas reservando,etalia,quaejuxta sacrorumcanonum instilulaad iionorem Dei et ordinis clericalisaug-

sis

rcuuntiatus csl

codemquc ari^umculo

dalis

litteris'Britanniae, Borbonii, Aureliani duces ct

meutum, animaiiim salulem, et bonuin exemplumCbristi fideliumnecessaria,seu quomodolibcl opporluua tibi vidcliuntur, gerendo slatiiendo, faciendo, disponcndo,et excquendo , et infra, plenam,liberam etomnimodam, auctori,

comitem ad promovendos pios ieconalus est adliorlatus. Obsoleverat porro in Gailia vilio temporum Ecclesiastica disciplina nam ct pra^sulcs, abbates ac saccrdoles licentiac frwna laxavcrant, venatui lilil)us(]uc vacabant, imo et clericalem abjiciebant culliuu vel deformabaut de saccrdotiis orta conlrovcrsia ad profana trii)unalia provocabant nec deerant perperam de qui Apostolic.T Sedis in confcrcudis sacerdotiis et dignilatibus aucloritati dclrabere non verebantur aliacquc irrepserant corrupteb-c ad quas tollendas, Ecclcsiasticfequc dijxnitalis splcndorem rcslitucndum Sixtus cardinalem legatum amplissima auctoritate liocDiplomale muniviP: " Vcnerabili fratri Joanni cpiscopo Albanensi ad regnum Franciae, et universas Galliarnm partes
En,!jolisma'
gali
:

tibi concediAddita sunt amplissima mandala, utobnitentes contra censuris percellerct. regiaqup vi implorata coerceret. Dat. Roma.' apud S. Petrum anno Incarnationis Dominicae

tate .\postolica

lenore pra>sentium,
etc.

luus facullalcm,

.MCDLXsxiii, VI

id.

Octobris, Pontificatus noslri


legati

anno

xiii .

37.

Ejusdem

mittendi alia suberat

Aposlolictp Scdis legalo.

"

Fraternilati lua' jicr


et

Apostolica scripta committimus

mandamus
babens omiiuli-

quatenus solum
nia
el

Deum

prae oculis

singula pra^missa, quae reformationis et

correctionis minislerio, prouf clare patet,

gere noscuntur secundum Deum, et canonicas sanctiones corrigere, reformare et emcndare auctoritate uoslra procures, monendo omnes et singulos tam arcbiepiscopos quam episcopos,
et alios praelalos, ac Ecclesiasticos et laicos prae-

causa,extingueudorum'niniirum Gallos inter et instaurandique veleris Hispanos dissidiorum fcederis.quo ea regnaolim junclafuerant. Geminam earuiu dissensionum occasioncm atlingit Elias .\nloninus Nebrissensis ' nimirum Ludovicum XI rcgem, cum moreretur, testamento jussisse Russinonis et Ceretaniae comifatus a Joanne Aragonensium rege acceptos illius hceredibus restilui, fidemque ])ublicam solvisse missis lilteris ad arcium praefeclos, uf earnm possessionem in eos, quos Ferdinandus designasset, transferrent, non tamenaGallisparitum extinclo Ludovico, sed consullum Carolum a Ferdiuando vero el Isabeila ])0stulatum de foedere, respondisse sibi non constare quo jure
,

possiderel, atque an c

]iosscssione sibi ceden-

dictos,

exemplos

el

non exemptos,

in

virtute

sanctae obedientiae, ac siib excommunicationis,

suspensionis et interdicti, ac etiam suarum diquse gnilatum et bcneficiorum quorumlilict


,

missurumque legum jurisque peritos, qui causam omnem cum Hispanis jureconat Hispanum sultis discc])tarent dirimerentque extrahi rem non ferentem, exercitum in Russinonem immisissc parte alia ad Xavarram occupandam signa exlulisse, ac Tulelam nonnullasforet,
:

dum

(jue

arces

firmissimo

prtesidio

munivisse

'.

obtinent, privalionis et aliis formidabiliorilius,


tibi expediens videbitur, senlcntiis, censuris et poenis, ut de caitero a pracmissis omnibus el singulis debeant abstinere ac secun-

de quibus

Obierafenim ante Ludovicum Gallorum regem Franciicus Phoebus illius nepos, rex Xavarrae, in ipso adolescentia^ flore non sine suspicione
veneni, cui Calharina soror successeral, nupse-

canonicas sanctiones tam in liabitu, quam in eorum vita et moribus vivere, fugiendo venationes et occupationes, deferendo iu Ecclesiis et locis publicis roquetos, et mantellum, sive clocam, prout pra>latos decet, devitando breves Testes cum corvectis, qufc babitus sunt laicorum, non incedendo cum roquetis discooperlis in praesentia superiorum suorum, et cardinalium praedictorum, causas eorum in foro sa;culari non tractando, de sede pra^dicla, et membris non obloquendo, nec de Sedis Apostolicaj potestate judicando neque confirmalioncs electionum ad calbedrales, vel metropolilanas Ecclesias, ac monasteria, et alias dignilates electi-

dum

ratque Joanni l>eiirelensium principisfilio:quod ;egcrrime ferebant Ferdinandus ct Isabella, qui


illam Joanni primogenifo jungi oplaverant, ut

regnuin illud Castella' adjungerent temperarunt tamen postea ab boc bello Hispani reges, qui vires iu Granatense regnum effuderunl
:

'

studio et hortalu Pontificis, qui

Joannem

cardi-

nalem Albanensem non modo in Gallias, sed eliam in Casfcllae clLegionis regna legavit ^ boc alio ad cum dato Dii^lomate, ut emergentia dissidia

comprimeret.
"

38.

Fraternitati, inquil, tuae principes

lam
di-

spirituales

quam temporalcs cujuscumque

'

'

Sixl. reg. 1. leg.ili.in. p. 297.

c.

Ncbiissen.
I.

1.

iii. c.

et2.
1.

'Id.

c.

2. et .Marinn.
c. 2.

I.

Lib.

brev. an.

eamil. Ep.

'

men;. Oolob. Vol.il. Lib. Bull. xcv. p. 313.


It.

1.

v.

Reg. post

Nehiis.

siip.

xxiv.
1.

22, el
3.

xxv.
'^

c. 3 ct u.

\cbris.

iii. c.

Sivt. rcg.

le-

gat. 297.

SIXTr IV

ANXUS

13.

tra

CIIRISTI \'lH3.

49

gnitalis el cxcellpnliiu, ac commiinilates, et

siii-

siillo

cos priiici|)atus ad Gallicam coronam con-

gulares personas lua; legationis liujusmodi, si opus fuerit, et nt pra;missa perlectius snbse(jui
valeant, ad

fas

rcduxernnt

(juos ciim cciisuris |)Osset

pacem invicem et mntuam tcm inducendi, acomnia qua> propterea

cliaritatibi

Sixtusjuste percellere, clcmentia tameii usns ducem Borboniuin rogavit, iit UomaniT' Ecclcsiic

ne-

cessaria videbnntnr, nostro et

pra?fatiT> Ecclesiffi

sua jiira assereret Duci Borbonii.


'<

(nimirnm Piomanip) nomine promiltendi, nosqne


Ecclcsiam pra'fatam obligaiuli, secnritates opportunas praestandi, et qua? propterea firmata et conclusa fuerint sub censnris ct p^enis Ecclcet

Hoilainiir nobilitatcm tiiain, iit pro solita tua ct pricdeccssorum ad nos ct Ecclesiam dcvotione, et pro jusliliiE dcbito,

omncm

tibi pnssi-

siasticis obscrvari

mandandi, ac omnia

et sin-

gnla
libi

alia,

quif in prsBmissis necessaria erunt,

sen quomodolibct opportuna, juxta


a
ct

fraditam

bilem opcram adhibcrc procurcs pcr nostroriim officialiuin ct ciislcllanorum ad sua solita olficia restitutionem, nec permitlas tam gravciii iiijnriain nobis ct pricfata; Ecclcsiic illatam in rcgno
Francise, cujus

Domino prudcntiam fiiciendi, ordinandi exeqnendi eadem auctoritate concedimus


Roma^ apud
S.

reges

et

incolre liiijus

saiictiB

Sedis, et scdentis in ca cultores et fautores scm-

facultatcm. Dat.

Pctrum anno
id.

pcr fucre, impunitam transire;distiiliiniisiisque


iiioilo

Incarnalionis
U9. Licct

Dominicsc,

VIII

Octobris

pnblicaic quibus ceiisnris Ecclcsiaslicis

MCDLXxxiii, Pontificatus nostri

anno

xiii .

(|ui lalia fccerint, et eis

amplissimis hisce imperiis a Sixto legatus fultus essct, tum ad quosvis scdandos motiis, tum ad Ecclesiasticam disciplinam siio
restituendam nitori, noviE tamen turb;e excitata*
in Galliis a in

ad id auxiliiim, coiisifavorcm dircctc vel indirecte, taciti; vcl cxpresse prseslitcrunl, corumqiie dcsccndciitcs usque intcrtiam generationem, ac loca dominii
liiim vel

corum ccnsuris
siint

et

posnis Ecdcsiasticis irretiti

quibusdam

Ecclcsiasticis coetibus,

juxta Apostolicas Conslitutioiics, noii dubi-

quibus dccreti sunt nonnnlli prtcsules, qui

tanles
talia

regem
in

ipsuin, re liac intellecta, eos, qui

ordinis sacerdolalis clientelam gererent, EcclesiiiMjiie Gallicana; mores perpoliendos, et cor-

ruptclas ct aboleiidas

curarent

pielatis aliqua affulgercl species, altius

rcm

penetranti

Poutifici

quo licet tamen indignum visum est,


:

in

condigna animadversione aliorum cxemplum, et missurum ad Apostolicam Sedcm a ccnsuris pra;perpetrarunt,

puniturum
,

alios tucndic Ecclesiastica^


plina; prffifici

immunitati veldisciid

in Galliis,

cum

munus

ad Se-

dem Apostolicam

spectaret; atque ideo

ducem

procurationem a Ludovico morienle commciidatam rcfert Comineus ', rogavit ne (]uid iiovari permilteret, neque enim
Borboiiii, cui regni
-

Gallicano clero Pontificiam

curam defuturam

dictis injuncta eis ptcnitentia, absolvendos. Alioquin expedicns forct pro juris dicta; Ecclesiac tuitionc ad opportuna a jure et constitutionibus pricdictis data rcmedia recurrcrc contra eos, qui talia fecerunt, ct alios, qiii cum possint, illa ncgligant emcndare quod tandem facicmus, quanquam non libentcr, scd iicccssitate compulsi, nc nos priEfata; Ecclesire sponsae noslriBJiira negligcrc vidcamiir, qui alios iiisiia
:

Duci Borbonii.
Intelligimus electos esse nonnullos prscin

jiislitia

confovciniis. Dat. Boniic die

Dcccmbris

MCDLXxxiii, Poiitificatus nostri


il.

anno

xiii .

latos

defensores et reformalores
:

Ecclesire

Ediiardi regis A)igh'cC

absiirdum, et sacris canonibus bonicque consuetudini repugnans, possitque ca rcs niolus ct pcrtiirbationes cxciGallicana;

ijuod

cum

sit

ducis

in

nepotem swvitia.

Eodem

oljitus et Ricliardi

aniio

(|iio
'

Gallus et Navarr?cns reges obierc, vita fuiictus cst Anglia; rcx Eduardiis V, Walliic iirincipe ac

tarc, ct pcssimo exemplo esse, liortamur nobilitatcm tuain, ut suam in lioc pietatem, queniadmoduin in aliis fecit el factura esse videtur, crga hanc Sedem ostcndere vclit, et huic rei, et incoepto maxime iinprobando obviare, ne locum habeat ad nos enim spectat, si quid Ecclesia) Gallicana; deest, providcre, qui et possemus, et Yolumus opportune procurare, et agere, quse necessaria ad illius defensioncm essent, etc. Dat. Bomae die xxiv Deceinbris mcdlxxxiii, Pon:

Bichardo filiis iinpubcribus supcrstitibiis relictis, quos fratri suo Richardo duci Gloccslria; testamento cominendasse tradiint. Qua de re
factus ccrtior Pontifcx iiKcrcntcm dcfuncti rcgis

matrem
inquit
,

hiscc lilteris solatus est

Non
,

cst,

usque adeo

ingemiscendum
rcsistere,

ut vel
vel

oinnipolcntis

Dei volunlati

hu;

mana; conditionis immcmores esse videamur quod divinrc cleinentia} placct, id grave viderl non debet. Acquicsce igitur a;quo animn, ct
accrbitatein doloris prudentia et ratione quic in
tc

tificatus noslri
K).

anno

xiii .

Pra^terca 'cuni

Diensem

et

Valcntinenscm

magna

cst inoderarc
et

coinitatus Ludovicus, ut religionis aculeos cx

proptcr virtutem
])atcrna

aiiimo suo removcrct, Sixto, ul paulo aiitc memiiiimus, restituisset, Del|)Iiinates senatus con-

charitatc

nos autem cum te laudatissimam vilain tuiim proscquimur sludcbimus


: ,

nihil iialcrni officii pra;termittere,se(l ad omniii.

'

Comin.

1.

V. c. 41.
i

Lib. brev.

,in.

12,

xxiv Decemb.

'

Polyd. Virg. L xxiv.


1.1. IV. niim.

in fine Pbilip.
alii.

Lib. bicv. an. 13.

Dcccnib.

(lec.

19 ct

Comin.
brev. an.

I.

\i. c. 9. liolc.
12.

Lili.

p.

iu.

ANN.

TOMUS XXX.

llAYN. XI.

50
qii;r

sixrr IV
cimi I)oo pro lioiioro
,

Axxrs

1;^.

et

christi 14(S3.
'
:

ol ooniiiiodo luo,

ao

.laoohus Kurlatiis inlerfucrc

ac licel pliircs

liioriim

ol

itr;rsorliin

siiporslitis

nopolis Uii
dio xv M;ui
xii .

l".(ln;>r(li, fiori

polornnt, sonipor pronipli ot hono


I)al.

(lispositi

roporionuir.
(".unnilatuin

RomnR
paulo

Alliamam cverlendam conserint, deorolum tanicn fiiit non esse deserendam, sed ad eam tufandam vicinas expugnandas arces. Ut vero
cx])iafa

.AiCDi.xxxiii, l'ontificatiis
i-1.

noslri aiino

(>sl

poft
;

Kduardi

lunus liliorum oiiiontis

fuiiorihiis

Hicliardus

Saracenica lcmpla, el Cbristo consii;i' piotalis inoniimonla in iis rcgina Elisabctha roliqiiorit, dcscrihit Nebrissint
soor;il;i, iioonoii
Erant, in(]iiit, in ea urbe tria Mauroriim fana, mosquitas illi vocant quas cx pro-

onim

diix (cui

l'ontifox,

nondum

cognita ojus

scnsis

s;i'\itia, do siiscopfis rot;ni ffiiliornaoulis, doiioo

))Uliillus rox;ulolovissot, inouiilo .luliogratulatus

eral

')

postquam nepoli

ul regi juslo, fidem


iil(]uc

addixit,

eum

ac fratrom, quos in siiam variis


;

fano riUi expiatas cardinalis llispanus, regis et reginae jussu, Cliristianai religioni dedicavit priniam noniinic;r Incarnationis uoinino, alte:

arlihus potoslatoni rodogorat, intorfocit


llagiliuin aliquo

ram

divi

Jacohi llispanorum ])atroni, tertiam


:

fnco colorarot, non in vulgus


sacro

Micbaelis arcbangcli
balis, liiitinnal)ulis,

lias

regina vasis aureis


aulseis, libris,
quffi

suggcstu por nofarium coclosiastcm pronnilgari jussit Eduardi fratris


soliim,
c

vorum

argciileisque vestihus,

et

cyin-

etomnihus,

ad cultum

dcmorlui filios nonjustis nuptiis procreatos, dc (]uil)us ("ominius-, rolydorus Virgilius ' ct 'fhoinas .Morus agunt. Tot scclcrum auctorcin Uicliardo fuisse ait Bclcairus ^ cplscopum Basscnsum, qni cum riginti ante annis al) Eduardo
*

divinum necessariasunt, adornavit. Ipsa quoque roligionis ardore coinmota suis digitis lextilia (|u;cdam velamina laboravit, qiiaj adbuc in templo illo priina maniium suarum monumenla
exlant
.

in carcoro tentus fuisset, ea,

quo magno

j^retio

ii.

Vastatus deinde est a Ferdinando rege

rodimere
giiiis

se coaclus fueral, ulciscendi cupidine


cst
:

Granatensis

ager

tuin

maritima

classe

in-

commontus

Eduardum adolescenlcm vircujusdam amore captum eam clandeslino


,

strucla, Mauritania? infestata obsessaqiie littora,

m;itriinonio se teste sihi junxisse, eaque deinde

polilum

uxorem

conlempsisse induxisseque aliam ex qua prolem susceperat. .\ddit lielcairus cumdem facinorosum episcopum
,

lilium luihuisse, cui Ricliardus in patcrni scelcris prffiinium

alteramexliscredatarum regiarum
spoponderit
:

virginuin
in(]uit,

conjugem
:

Verum,

impiis panias fcre scmper divina providentia rescrvat qui modo regias virgines am-

ne ex Africa auxilia ah lioste pelerenfiir. Uiiihus de rebus PonUfex factus certior bisce litteris Ferdinandum et ElisabeUiam ' ad urgendam proforendainque victoriam incitavit. Regibus Ilisi^ania'. Accepimus litleras vestras, quibus nobis significatis partam dcMauris bosUbus victoriam, qua' nobis inagn;e bTlitirc ct jucunditati fuit jussimus liUcras ipsas in consistorio recitari, ut omnes hujus gaudii participes faceremus, egi:

augustius sua sorte matrimonium sihi despondchat, paucispost mensihuscaptivus Luteliam deductus, atque in carcercm detrusus
biebat,
et

musque Dco
eain

gratias, cujus
estis

diiclu
,

et

auspicio

pudore

mcerore, famc consumplus est

IJt

vcro tyraunus ab Heurico, qui in Rrilannico exilio degebat, Gallorum ope, regno vitaque
]irivalus fucrit,

suo locodicetur. Nunc adllispa-

consecuU quam Iiortamur,ut magno etinvicto animoprosequamini: confidimus eiiim Doum ipsum, pro ciijiis ctiam lionore id agitis, ])io vcstro inca'])to fauturum felicem vobis bujus belli exitum de sui nominis contcmptoribus ct inimicis daturnm. Datuin
victoriam
:

nicas res n;irralioncin converlimus.


43. Granatenses

ab Hispanis victi. Pervaregni penetralia serat in ipsa Granatcnsis Castellanus victor exercitus, atquc Albamain
superiori anno inipctu ceperat,quam

Roma? die vii .Iiiuii mcdlxxiii, Ponlificatus nostri anno xii . Consensere Pontificiis votis felices
exitus,

deque excisis Maurorum

in

Hispania

reliquiis dicelur ])Ostca.


superstitio et Judaica psrAddimus nunc Hispania repressx. Ferdinandum magna laude imperasse, ne Mahomelis nomen a Saracenis ex turrium fastigio inclamaretur, ac Viennensis Concilii ea in re mandalum perfecisse Rabylonium vero sultanuin, oujus virihiis opibusque diuUus Granatensc rcgnuin stelit, a Saracenis fuissc adversus Cbrislianos incitatum et questum gravissime
'i5.

Maurorum

Mahumetica

rox vebementissiine oppugnavit"

sed Henricus

fidia

in

de Metbyma Asindica, qui diu ante cum marcliione Gaditano, a quo parta fucrat Alliama, inimicitias gesserat, religionem vindicla' pra;tulit, ct contractis raptim copiis ad ferendas asmulo suppetias provolavit, junclusquc illi arclissimo ia'dere bostem strenue rcludil. Tum

Mauro iterum Alhamffi obsidionem repetente,


niagno apparatu
in

Rarharos bellum instau1'elrus

a])ud PonUficem, ciijus iras Sixtiis suis litteris

ralum
'

esl,

cui duo cardiualcs

Mendoza

lcnire conatus cst

*,

illique

Christianos

com-

mendavit.
l.ib.

luev. an. 12. p. Go3.


I.

Vics;;.

hist.

x.tv.
''

Comin.

'

TI)on)as .Morus.

I.

vi. c. 9.

1.

' 1'olyd.
I.

^ Belcair.

dec. 1.
1.
i.

iv.
2,
<

iiu))).

19.

.F.liu .\i)l.

Ncbr.

de reb.

Ilisp. dec.

c.

J:iius Aiit. Nebr. de reb. Ilisp. dcc. 1.


c.

1.

i.

3,

4, 5.

3 Id.

7.

c. S.

Id.

ib.

Lib. brev. p. 47i.

SIXTI IV

tiiis

AXXUS

13.

ciiRisTi
nocfis
et

1483.
delin(|iiciites
iiec

ll

Magno soldano

Baliylonia?.

occulto

impune

Mag;ne et potens doniinc. Acceptis liltcris snper meschitaium dcmolitione, quamficri

diulins peccare permisif, qiiorum malcficiis et

a cliarissimo in Cliristo filio nostro

Fcrdiiiando

Aragonum rcyc
ijute

in .suis regnis asserebas, scri-

erroribus Catliolici j)rincipcs obvianfcs consilio cardinalis, (juem supra mcmoravimus, i^rimum saccrdotibus et viris religiosis in omnibus civitatibus et populis jusserunt,
sent,

si vera essent ad uos scripscras, dcbitis remcdiis proiiiberemus. Invenimus falso ad tc rumorc dclata esse omnia, nam nequc mescliitarum ulla deet tui omiies in illis rcgioiiibus moiita est Saraceni existentes in sua pace ct tiuicte vivuiit, nuiia injuria, nulla molestia iacessiti. Verum estquod, cum illi pi\Tter antiquos ritus tnrrcs
,

psimus ad illum opportune, ut

ut

omnes

qui
fuis-

nuper ad rcligioncm Cliristiauam convcrsi


tuin

coiiciouibus

|)ublicis,

tum

privatis

sermonibus diligenter admonerent, instruerent


in omiiibiis Kcclesia sacramentis, ct in Cafliolica fide refiiicrent ct

confirmarent. Deinde vero

cum

ct

eminentiores

summitatcs quasdam mcscliitis ipsis valde ipsi comas vocant, con, quas
in
altiori

parum vcl niliil profuisse cognovisseiit, hanc ob causam Romam legatos miserunt ad summuin l^ontiHcem, qui cuiii causam legationis audivisset, admiratus novam haeresim, et
lioc

sfruxisscnt, et

illarum partc .Maluiinvocareiit,


reli-

inolestissime

ferens

dedecus

et

ignominiani,

metcm
giosus
pra?ter

alla et
ille

humana vocc

quain

Christi

cultoribns
litteras

impium hoiniiium

morem

vex non injuria prohibuil id quod in populo Christiano non sine


Itaque cjusmodi

genus inferebat,

suas bullatas, et Apo-

stolico sigillo signatas ad principes Catholicos

scandalo

fierct.

comas

aujuari

meschitis, et dictam invocationcm nonnisi voce tuba; corne juxta vetus institntum
jussit
:

cum
fieri

destinavit, quibus in cos inquisitionemfieri diligenter et animadverti jubebat, qui Christiante

religioni fideifjue Cafholica>

quocumque modo

quod

si

recte meritis

minime

te

coinmo-

vere deJjet

cum

ob causas prsedictas, tum quia

defraherent aut delraxissent. Rex igifur et regina littcris acccptis, auctoritatejussuque I^ontificis,
inquisitoribus, quos ad hanc

pari vice et tu ipse iu Ecclesiis nostris, qiuT sub

rem exquirendam

ditione tua sunt, et campanilia et

sonum
leras
,

prohibes. Hortamur te, quod nullo contemptu


est.

camiianarum ut aMjuo animo


nulla tuoriim

ex omnibus sacerdotibus rcgnorum suorum moribus et docfrina probatissimos delegerant,

jactura factum

Aoli

malorum hominnm
te

hunc ordinem et hanc legem statuerunt, ut in omnibus citerioris etulferioris Hispaniae civitapopulis lifteras suas et edicta publicareut Pontificio jure composita, (juibus publicatis et inspectis, omnes, qui crimen haretic;c
tibus et

mendacia,
et

et

eorum
tua

prsesertim, qui dissidiuni

simultates o[)tant apud


et et

cjuam ralione,
;

et

eequitale,

vero religiosos
terris

modestia praevalere nostros Christianos omnes, qui in


faciunt, tibi cnixc

tuis

moram

commcn-

certum fcm|)oris spatium suos errores iuquisitoribus, qui patres


pravifatis incurrissenf, iufra

damus, gratissimum habitari quidquid commodi et officii cisdeni picTstiteris. Datum Iloma;
die

appellantur, confidenter revelarent.veniam supplicifer deprecantes, Ecclesia- reconciliari, scc-

viu Aprilis mcdlxxxih, Pontificatus nostri


xii
>>.

lerum

quibus
sibi

Christi

nomen

abnegassent,

anno

injunctas

ptrnitentias agerent.

Ad quod

-iO.

Nec modo Mahumetica superstifio coersed Judaica etiam repressa pcrfidia a Aragonia; regibus plures enim re:

cila est,

judicium, priusquam terminus fcmporis concessus prateriref, hominum millia circiler

Caslellffi et

perti

'

sunt qui
,

cum

sacris Christianis initiati

clam veterem superstitionem repetentes sabbatarios ritus, caterasque Judaicas cerimonias observabant, noctuque synagogam ingrediebantur cumque eoruin nuinerus adeo
fuisscnt
:

septemdecim utriusque sexus convenerunt quibus Ecclesia quaj fons est misericordi;e maguceque pietatis, contenta, poenitenfiis uiii,

cuique

j^ro

qualitate criminis impositis,

vifaiii,

qua

fortasse

digni

non

erant,

clementer in-

excrevisset, ut religioni

ab

iis

men impenderet, piis viris Mendozio el Hispalensi archiejiiscopo et S. R.E. cardinale commuuicata, cam delulere ad reges, ac Ponlificem Romanum, cujus imperio constituta sunt sacra tribuualia in eos, qui in flagitio

magnum discrire cum Gonsalvo

obdurescerent
tibus

iis

vero, qui pcrlidiam


:

damna-

reut, veuia proposita

sumptum

sit

ut vero accrbe de sonsupplicium, ac resipiscenvcl potius justitia

libus venia data fuerit, ila describit Mariiia-us-.


i". Revelavit tciiipus,

DeiCaiholicis principibus.Marrhanos in tenebris


l.uciuj Marin. Sic. de reb.

'

llisii.

1.

xix.

c.

ii.

Id. ib.

aulem, qui litfcris et cdicfo parerc sua haresi perseverantes, habila probatornm testium relatione, capfi fuerunt et tormentis atfecti sua crimina confifentes in ignem conjecfi, vitam cnm morfe commutarunt: quorum alii sua crimina flebaut, Chrisfum rccognoscentes alii jierfinaces in erroribus, .Mosis nomen invocabanf.quoruin |)aucisaiiiiis ufriusque sexus millia duo combusfa fucrunt. Mullis prailerea, quos delicforum suoruni jKenituit, (juamvis graviter j^cccavisseut, conccssnni est, ut in carcere pa'uiteniiasagentes vitam finirent. qui inorte liberati carcercquc Aliis quoijue soluti fiicrunt, iioc [^aniffi genus datuui cst, ut scilicct iulaines cssent ct privafi officiis, auro et
dnlsit. Multi

noluerunt

iii

SIXTI IV
oinni geiioro. SLMici,
iiiiuM siijnarciitiir,

ANXUS

13.

CIIRISTI 1'lS3.
tua, gratissimiim iiobis esl, (juocl
tiiis
iii
iii

iliiabtis

cnicibiis

coloris

illis

rcgiiis

qiioriun altoraiii in

pcctore,

vindicaiula diviiuv

majcslalis

olfensa

allcram a
viilerentur

tcriro
al)

super exleriorem \estein, qua^


geslarent, et ipsi cocst ctiaiii

tanto studio ac devolionc desidorio nostro satisfacias.

omnil)ns,

Equidcm,

filia

charissima,

cum

multis

gnoscercntur.
IS. "

rcgiis virtutibus
iii

personam tuam

diviiio

munere

Aiiimadvcrsum

mortuos,
ossa,

iiisigiiitam cogiioscanuis, iiiiUam tanicii inagis

quos

in vila ilcliquisse constabat,

quorum

qua' plurima fuere,


jirivatis

publicatis
officiis, e

bonis, filiisque
sepulturis cxtra-

quam istam iii Itoum religionom, ac in fide orthodoxa affectum, at([ue constantiam tuam
oommondaverimus
;

hoiioribus et

[iroinde

sauclum

isliid

crcmata fucruiit. Hoc justitiie gciuis liomines (luamplurimi de stirpe Judaici suoriim ciimimiiii coiiscii pcilimescentcs, patria sua (lomoquc rcliita ct multis ma^nisque rcbus, cx Catliolicorum principum regnis aulugcrunl miilti siquidcm in rortugalliam, miilli iii Xacta publice
;

[iropositum tuuin iii Domiiio |)robantes ac benedicentes serenitatem luam allcnle horlanuir at(|iie oramus, nc tanla labcs diutius [lor
illa rcgiia serjiat

simili stiuJio liuio negolio

in-

tcndas,
oditas

ot

juxla

[irovisiones
iii

nostras desuper
[irffici-

ct cdoiidas,

([uibus fa\or liius

^arrani,

alii

iii

Italiam,

alii

in

Galliam,

alii

in
ini-

(luus re([uiriliir,

causain Doi am[ilcclaris, oui

alias regiones, ubi se

tutos fore putabant,

bona, tam mobilia (|uam stantia, Catholici principesin bcllo, (|uod adversus .Mauros et Barbaros alios gercbant distribuciula censuere, quarum rcrum omnium summa fuit ingens in Boetica namqiie provincia diimtaxat eorum, qui cum filiis et uxoribus
gravcrunt,
res et
:

quorum

ulla in re alia magis placere non poles. Quod autem duhitare videris nos forsan oxistimare,
(|iiod in (icrfidos illos,
([iii

Chrislianum
ct

nomen

Judaica perfidia crucifigunt, quin ad sanitatem redigi nequeant, tam severe animadvertere cures, ambifiono potius et bonorum tem|)oralium
ementiti
blas[iliemant
cupiditate,
tis,

Christum

fugerant, inanium et
lia

vacuarum domuum milquinqiie reperta fuere. Et quoniam, ut supra

quam

zelo fidei et Catholica; verita-

diximus, Judtcorum consuetudo nuper ad Christiaiiam religionem conversis perniciosa videbatur, propterea quod occasionem peccandi sine dubio [ira^bcbat, Catholici principes Judfeos omnes a regnorum suoruni finibus in perpetuum depulerunt et exterminarunt qui cum per edictum moniti neque vendere suas domos, neque seoum Iransferre pecunias possent, eo:

timore certo scias,ne ullam quidem apud uos ejus rei fuisse suspicionem, etc. Datum Uorna? die xxv Februarii .mcdlxxxiii, Pontivol Dei

ficatus nostri
51.

anno

xiii .

Quod vero

([ucrifurSixtus miilfa iiovata


regiis falcem in
id

in Castella, et

ab adminisfris
:

messcm alienam immissam

propterea di-

cium videtur, quod ii emoiidandorum sacerdofum ac religiosorum virorum auoforitafein sibi


arrogarent,
O[iisoopos

rum

asinorum

nomiulli deprehensi fuere, qui nummos in olitellis el auribus deferebant . Justa scveritas Catliolicorum pri^icipum 19. ipsis invidiam parit, de qua a Sixto vimlicanlur. Ea in plectcndis apostatis neophylis Judaioi
gcneris
acerbitas

cum

id

munus

ad Pontificem
a

et

s|iectaret.

Xavatam autem
'

Ferdiait:
et

iiando ot Elizabefha Ojioram saiiciendffi religio-

sorum
"

disciplina;

memoiMt Marinsus duin


et

Cum

vidissent religiosos
[)ra!oepta

omnium Ordinum,

summam

apud pios laudem,

jira^cipue .Minores
stius
et

Pra'dicatores alios

Iioiio-

apud nonnullos vero invidiam Elisabeth;e regiiia} Castella? peperit; sparsus enim rumor est, non ad viiidicandam IffisiXuminis injuriam, sed ad cogendum auriim pra?damque cumulandaiu adhibitam illam judiciorum severitatcm cumque oadem regina se ambigere significasset, ne apud Pontificem ea suspioione as|iergoretiir, Sixlus eain hisoe litteris ambiguitatem omnein ex ejus animo depulit ', collaudavitque ejus monuit famen, ne immunitatom liietatom
:
:

sua; religionis observantes,

alios liberius ao dissolutius viventes,

nec ordini

sua;

professionis, nec superioribus obsequen-

fos, omncs qui olauslralos diounfur et lihere vagabanfur, ad observanfiie norinam et honestioremvitam compulere. Etiamsacrasvirgines, quas moniales appellanf, ([ua; licentius vagari oonsueverant, a virorum qui suspecti videbantur consuetudine, secreto coUoquio et monaste[irohibuere. Prceterea rioruni suoriim oxitii

ordinis Ecclcsiastioi
eludi iiatoretur.
."ii).
>'

labofactari, neve

iiii[ieiia

juveiiibus
banf, usuin

adolescontulis

aliis

cunctis,

et

qui

Apostolica administrorum fraude impietateque


Rcgina! Castellae.
altinet ad

litterarum studiis et bonis artibus

operam da-

negotium neophylo coiiati sem[ior fuimus, miriim , et iiifra insaiiia', tam [loslilcro niorbo sorti illoriim Nuiic o|)p(Hiuiia romedia adhibere . Et iiifra
"
:
:

Uuantum

longarum seriearum vestium, promissorunique oa[)illorum quibus nonnulli maxime studebant, ademorunt. His rebus et a
,

studiosis oolcbantur,

of

virliilibus

alieiiis

timebaiitur. Prohiiiuerunt ct ludos aleic [irifci|)ueat([ue charfarum, ex


([iiibiis
:

multa ([uotidie
ludi,

vero, [icispocla

ojitima ac

perpeiisa voliintate

malorum gencra nascobantur


'

suiil ciiiiii

Lili.

biev. au. 12. p. 380.

l.iiciui Miiiiii. Siciil.

1.

XIX. de rcb.

\\\i\>.

SIXTI IV
ilo

AXXUS

13.

CIIRISTI

I'l!^3.

53
et

(|aiL)iis

alibi

|ilene scripsiimis,

persimiles

cursiim tcnere
Austria'

statuit,

Pruccluiiii,

arcem

iiieretricibiis,

(iiise

voluiilate (iiuulam noii soliim

sed etiam virosque primarios lallunt, litteratos sacerdotes afiiue pontilices . Dc egregiis aliis boriim regum yestisdicetiir suislocis nunc ad res Boreales digredimur.
viilgares

liomines et insi|jientes,

nobiles

eiiuites

munitissimam, crebris ini|iressionibus, (iuaiii\is multocruore fuso, iii suain potestatem redegit hoc anno, ac deinde Viennffl maximum terrorem iiitulit. Ex (^uo bello Hajazetes, intentus in

omnes occasiones amplilicandi

imperii,

52. Lititjaiitiftiis iiiter sc iuiperatore


fjaro,
tici in

et

Ilun-

ad novas res excitatus est, et Bohemi ba^retici concitandi in Calholicos niagnas turbas occa-

Titrcx

iii

licssarabiam irrutiipimt ct luvre-

Bohemia tumultuantur.

Invasit

sionem sumpserunt, ex (luibus Catholica

res

'

Septen-

admodum

depressa

est,

eo procedenle

luTere'

trionem gravissima pestis, eamiiue calamitateiii Bobemica^ sediliones ac funebre belluin iiiter imperatorem et Hungarum gestum auxere. Affectarat nimiriim Hungaricam coronam Fridericus, at(iue ingenles regno clades, et sibi
curas
et

ticonim furore, ut cuiii prinium iii Pontiricem et cardinales conceptiim aiiimis virus elludissent, iii AVIadislauni PoIoniEE primogenituin, et Dolieiiiia3 regeni probra jactarint, ac dcmum

scnalum Catliolicum
cidarint
: :

et viros religiosos

contrii-

ignominiam peperit

lacessitus

enim

Mattliias,

bellica laude viribiis(iue pra^stantior,

de (luibus Cromerus ^ haec hisloricC Xec Robemia interim, et Praga mandavit


pra'sertini^ a

exuere constituit, inlermissa Turcica expeditione, a (]ua intempestive revocatus a Frederico fuerat, potitusiiue ' anno superiori Ilamburgo magiiis molitionibus belilluin Austriaca ditione

luni

ursit,

(|uo territus
in

Fridericus,

in

bello

pace bellum (|uairere assuetus, Pontificium oratorem ad Mattliiam inisit, ut eum (^uo nuntio recreatus -de fcedere postularet

pacem,

et

Sixtus, atiiue

in

spem

conficienda3,

pacatis

Cbristiauorum

bellis,

insignis in

Turcam

expe-

ditionis, exaratis ineuiite

anno

litleris,

Frideri:

provehenda pacis consilia incitavit ' Cuin nuper audiamus serenitalein tuam inisisse venerabilem fratrein Alfonsum eiiiscopum Forliviensenj oratorem ad illustrem llungariae
ad
<<

cum

domesticis motibus quieta fuit, sacerdolibus, atiiue concionaloribus in absenles episcopos, cardinales, etPontificem niaxiinuiii, mox in pra;senles monachos et magistratus urbanos, ac in regem nec profuit deni(iue populuin concituntibus indulgenlia et patientia rcgis, ac ne coercitio (liiidem seditiosorum, (luo minus probra et contumeliffi in euni jactarentur, ac de vila is quo(|ue Praga- et apud Cuthnos montes, (^uo secesserat, periclilaretur. Senatus (luidem veteris et iiova; Prag;c a furente multiludine contrucidatus est,
schismaticis et profligatis
;

regem pro pace tractanda, gavisi admodum suinus Deum^iue oramus, ut illa conilci possit, quo auctore, et episcopi ipsius prudentia accedenle, speramus pacem ipsam esse secuturam
nos etiam,
stiano
et

monasteria direpla (1) . Agit de iis fusius Dubravius', dc quibus admonitus Pontifex .Mattbiam Pannoniae regem, cui jam ante ab Apostolica Sede Bohemia, ut eam ha?retica
et

superstitione expiaret,

attributa fuerat, ac post

gesta varia pra'lia cuiii Wladislao rege Boliemia;

convenerat

ut concordibus animis et unitis

viribus aliiiuid contra ipsos bostes Turcos Cbri-

*, ut Moraviam, Silesiam, et Lusaciam Hungarus leneret, rogavit ut hsereticos Catholicorum sanguine perfusos edomaret.
'"

nomine dignuin posset decerni, pacem


et

3i.

fecimus,
(lua'

publicavimus, prout ex capitulis, ad tuam celsitudinem alligata traiismitti-

Regi Hungarife. Innotuisse credimus

majestali

tua;

iiuod

nuper

etiain nobis tristi nuntio


scilicet

relalum
pro-

inus, videre poteris. Dat.

Rom

die x Januarii
xii .

est, haereticos

civitatis Progensis,

MCDLXxxiii, Pontificalus noslri

anno

xime
licos

facto tumultu, insurrexisse conlra Catho-

o3. .\on fuit conciliata pax,


.Mattbias,

(luandoiiuidem
vicloria!

nostros, et rabiem suain crudeliter exereos,

cum
1.

bello superior esset,

centes,

quotquot

in

prseloriis,

in

sacris

'

Crouier.

xxix.

Bounn.

rer. IIuol'.

(Ju

l.

1.

VI.

Lib.

'

Boiiliu. dec. 4.
I.

1.

brev. an. 12. p. 303.

beu).

XXXI.

vi.

Id. ib.

Crom.
'

1.

xxix.

Ddlir.

Iiist.

Bo-

Lib. biev. an.

13. iv Deceiub.

(I

De vexatione hac Boheuiicu Hussitarum peculiaria


lo.
ii.

tradit eoruii)

leraporum auclor .Misnensis

in

Chronico vnlgalo
(die

Gennan.

col. 371, (|uein praslut exscribere

eipulerunt omnes
sui, qui

religiosos

lam

nieiKlicantcs

Eodem anno mcdlxxxiii, feriu IV, quam nou men licanles, et caplivaveruut
:

Weiizeslaj

xxiv

Septeinbris)

Menkenio Rer. Pragenses


fiatre Ordinis

onines Calliolicos, quoruni aliipiot occidernnl,


ijul

reliipios eliaiu de civilale espiilerunl. Aiidivi

ego

a (luoilain lcctore Ordinis I'r;cdicaloniin,

dixit

se audivisse a
qiii
lilliis

quodam

cum

aliis

tunc fuit expulsus, qiiod


iu

un^inem

liabuerit ista sedilio occasiune fratrum

Minorum,

nominant se de
,-cilicel

ohs' rvnidia.

Naui

isli

fialres

babentes conveiitniii
lii

Praga, per concessionem legis Bohcuiuc,

i]ui fuit (r.,illiulii'us,

regis Poloula', funda-

veiant

silii

novuin convenluin.
illis,

islo coiiveiiUi fuit qiiidani fiater Ordiuis, n.itio.ie

Baheinns,

qm

lii

serinoulbus

popularilnis, cerlu lem-

pore, sicut moris est

Catholicos et numero et aiidicia ac


nlcare
vel
iiiuiigere, ip=i

valde exacerbaverat aniinos Hussitarum. Nain publlce proclaiuaudo coiideinnavit eos, cuiii ipsl valde e.xccderent polenlla. lluic accessll, ut supra dictus frater relulil, abusiis prlvilegil a Sixlo concessi inondicanIn forina

tibus, qiiod dlctl ineiiillcanlcs. eos qnl sibi ronfessi fiiissenl, et


|uililice

Ecclesla; absolull, qiios Ecclesiaium

reclores

iiolleiit

riiuiinuislaiii,

couiiiiiiiiicare

el

iiuingerc
ipii

posscnt.
a

Uade

sacerdotes

llussitaruin

commoveruut

sedilliineiii

in

qua, ut
llussiUe
ilicc

dictiimesl, uuiiies

Calliolicl

fueruut

expulsl,

leuipure siipradlcti
soliiiu, ct iiiulta

regis valde

fueraut adacli. Deslruxerunt

eliam

1hu(;

piadictum couvenlum .Miuonim de utisercaiUiu usque ad

liorrcnda cominijcruul lu imagincs crucifixi et allas w.


.M.v.NSi.

scriptur

ennim locoruni

vicinus.

SIXTI IV
apdibiis,
in

ANNUS

13.

CHKISTI 1483.
'

privalis (leiiiqiie

domilms

invonti

sunt, varic Iriu-iciasse. U>ia? res, sicuti


iii

enormis

conspectu Dei
iiicrcdiliili

quilnis cnr;p est


atlecit

et luiminum extiiit, ita nos, scmper cansa Catli<ilicae (idei,

torem accenderet in hffircticos, concifati(|uc pnecipue in arma sacra Sigisiiiuiidus arcliidux Austria, Albertus, Georgius, Fridericus, Otho
Bavaria>, Ernesfus, ef Albcrtiis Saxonia' diices,

dolore. Timcntcs ilaqne plu-

rimum
jorem

nisi

statim de remediis opportunis proliic

ac Brandeburgensis marchio, necnon episcopi Ratisponensis, Pataviensis, Bambergensis, Her-

videatur, ne lonirius scrpat


in

morbus, ac ma-

producal infeclioiicm, majestati tua; scribendum duximus, non quia pulemus necessarium esse verbis excitare te, qui semper mallens iiitldelium et hajreticorum
iiartibus
illis

quoimmanilalcni ila dcplorai liuligne quidem illa veluii tormenia nosiri cordis audivimus patritios scilicei in |ir;cforiis apprehenbi|)olensis advcrsns li;erelicos Pragenses,
:

riim

sos, et ex fenesfris [)rwcipitafos, religiosos viros

fuisti, et

cui

regnum

illud

Bohemiaj existens

irucidafos esse, in Ecclesiis direpta sacra, do-

etiam tu;e majcstati subjeclum conservare ac defenderc ab hujnsmodi oppressionibnsexpedit, sed pro debilo noslri iiasloralis oflicii non omiltendum omnino censuimus te, charissime tili, hortari, sicut per prsesentes affecluose facimus, ut saluti Catholicorum lioc tempore velis coiisulere et opem ferrc, ne ab im|)iis hsereticis tam focde lanientur omne enim malum nascens facilc opi^rimifnr, inveteratnm fit plernmque robustius; facile tanieii erit, si mannin Inam, semper a Christo juvari solitam, apposueris, priusquam mairis abundet sanies, et lia>c sanentur vulnera faciet majeslas tua sanctnm ac pium opus dignum laude apud homines, ac merilis perpetuis apud Altissimum. Xos qufficumque in hac causa intelligemus fore i^ro coiiservatione fidelium et oppressione hseretica; pravitatis ac;
:

publicas cruore ac ca?de respersas . ri(i.Insfructas eiiam WladislaoregiBohemia!, Poloni primogenifo, saevas insidias a Pragensibus, ac feliciter discussas fuisse referi Dubravins -, nec tamen Polonns, non Cermanus, non

mos Chrisiianorum tam privafasquam

Hungarus, ut erant

a Pontifice sollicitafi in hee;

reticosipsos consurrexeruni

sed Caiholica post-

habita causa, exitialia infer se bella gesserunf,

commoda, modo reddamur de


ccrtiores,

statu ipsius rei

non omittemus efticere.Scripsimusde hoc etiam venerabili ei^iscopo Civitalis-Castelli,


nuntio et oratori nostro, eique commisimus ut cum eadem tua majestate latius nomine uostro loquatur. Dat. Roma? die ivDecembrisMCDi.xxxiii,

anno xiu . Accendere eiiam pio siudio Casimirum PoloniEe regem ejusque filium Wladislaum rcgem Bohemise nisus est Sixtus ad asseiendam
Pontiflcatus nostri
bo.

de quibus anno seqnenti. Porro fusi Catholici sanguinis crimen ha^reiicis condonatum scribit Cromerus ', inter[>refibus concordiai Georgii Podiebrafii filiis, qui pr;ecipni seditionum auCi tores erant adeo, ni prodiiores eiconjuraii,cum raperentur ad supplicinm, conspectis Henrico et Hincone Podiebratiis ad regium lalus, exclamarini ' Vide, o rex, quam caufe agas, qui discipulos prodifionis punis, magisiros autem honoras . Hucfuavit dciude Bohemia ali(|uoi annis suorumque sanguine maduit quarum turbarum [)rinci[)es erani nonnuUi impii sacerdofes '\ qni calicis usum ab omnibus usnrpandum, et Concilii Basileensis convenia violari contendebant. Ui vero Lutherus sopitum ignem accenderii, suo loco diceiur nunc reliqua per:
,

sequamur. o~ Kioviam
.

instaiirare Polonus

meditatur.

Bohemia religionem, cui eiiani significavii non modo Hungariae regeni, verum eliam Frein

dericum im|)eratorem, finitimosque princi[)es soUicitaiosad exoriens malum comprimendum, Credimus non defnturum huic subditque
:

superiores principum Septentrionalium mofus Kioviam, in Russia urbem insignem, proditione captam .Moscovifa> ac Tarfari populati
Inter

negotio quemqnam pro virili parle cum et eiiam de communi re omnium Caiholicorum
,

erani ad quam instaurandam validisque munitionibus firmandam, ut posthac barbaricos impetns re|)rimeret, vires convertere decrevisset,
;

Casimirus a Sixto Apostolica praesidia

flagitavit

non propterea scribimus, quia |jutemus in eadem causa necessarium esse te Christianissimum regem excitare verbis
agatur, majestati tuae
;

qui indulgentiaruni [)rffimia iis, qui [)ro sacra in infldeles expeditionc conOcienda sfi|)em erogarent, impertiii ^ ac pia regis Poloniae siudia exposuit.

habeas pignus charissimum, ad quod juvandum satis majestatem tuam excitat paterna charitas, verum has breves dedimus, ui scires causam hanc nobis esse vehemeniercordi, et nihilominus ie, sicut facimus, hortamur ad provisiones ei remedia necessaria adhibenda, ne isthaic haereticorum oppressio atque injuria magis contra .Catholicos invalescant, etc. Dat.Romae die ivDecembrisMCDLXxxiii,
prsesertim
et ibi

cum

Sixtns, efc. Charissimus in Christo filius

noster Casimirus rex Poloniae illusiris provide considerans quod proximis annis Turci una
,

cumTartaris ejnsdem perditionisalnmnisquamdam dicfi regis civitatem satis ami^lam ef populosani in partibus Russice consistenfem,

nomine

Kioviam, dolo

et

fraude, prout ipsorum pessima

Pontificatus nostri

anno

xiii

>'.

Missa?
,

eodem

ar'

Reg.
-

[lost
1.

eamd. Ep.

Dubr.

I.

.\.\xi.

gumenlo ad interuuntium

litiers

ut impera-

Diihr.

XXXI.

5 Id.

ib.

Crom.

1.

xxis.

Lib. Bull. xci. p.

104.

SIXTI TV

ANNUS

13.

riiRiSTi 1'i83.
(10.

;i;)

conditio solet, crudeliter invascrunt, tliripuemultis ex runt et incendio consumpscrunt


,

lllustrem eliam sanctitatis fama llugo


obiissc
:

nem Pisanum archiepiscopum hoc anno


testatur
"

Cliristianis

iuteriectis,

necatis et

excruciatis,

Ra|ihacl

Votaterranus
jiost

'

his verbis

liberis utriusque sexus stu])ralis, et in

miseram

captivitatem abductis

tcmplis profanatis, et , episcopo dictae civitatis et sacerdotibus parlim luia cum aliis oppressis etin miseral)ilem captivitatem abductis, bonis omnibus denudatis: ac cupidus rex pncfatus, cujus pietate singulari episcopus et nlii caplivi complures redempti
fuere, civitatem

Jusium Igo \n-xsul sanctissimus. Iliccx Agnani vicini castri uobili Saladinorum familia, quamvis Volaterranus simul ef Paduanus essetcauonicus, ob vita' moOrnavil

eam cafhedram

ipsam rcstaurare,

et,

ne de

ca>-

tero similia contingant, obviare, exercitum et


alia bello necessaria pro tantiT rei expeditione

]>arare intendit, cujus j)ium ac

sanctum deside-

Domino commendantes, ejus conatus salutiferos, quantum cum Deo possurium plurimum
in

destiam ac juris Pontilicii scicntiam promotus, varios labores ac rerumnas ab infestis civibus ob Ecclesia; libertatem et res conservandas est passus quK omnia patienlia supcrando ad senecfutem sine querela pervenit. Decessit anno MCDLXXXiii, inhumatus diebus x, a populoque adoratus ob visa cx eo prodigia deinde conditus in ejus urbis Basilica fuit .
: :

()1.

Carclinalis Esfotevillas

mors

et laudes.

mus, confovere ;x?quum necessariumque existimamus . Subdit deinde ut opem ad sacrum bellum collaturis indulgentias proposueril, etc. Dat. Honife ajiud S. Petrum an mcdlxxxiii, kal. Marlii, Pontificatus nostri anno xiii . Non ita in bellum sacrum vires opesque contulere Poloni, quin proximo anno Bessarabia a Turcis vastata
>'

Obicre hoc etiam anno prffistantes aliquot cardinales, intcr

quos
relicta

fuit cardinalis Estolevilla,

cujus

nomen

Roma^abeo augustamonuscribit
:

menta posteris transmittunt, de quo ha>c

Jacobus xMaffeus Volaterranus - Camerariatum, defuncto Lalino Ursino, adeplus est, ca'nobia multa quibus prajfuit, pra'ci])ue extra
Italiam, ornavit et ampliavit, et sacris vestibus

fuerit.
58. B.

Leopoklus claruf! miraculis. Efflorebat in Austria B. Leo|)oldi olim Austriffi ducis gloria ob res mirabiles ejus precibus a Deo patratas, de quibus cum Fridericus imperator ad Pontificem retulisset, de consecranda illius me-

decoravit.

Roma; teslimonium pcrhibent Basise habita, et

lica B. Mariaj.Majoris cultu prfficij^uo etreligione

sempera

templum

,\ugustinien-

sium paulo ante obitum a fundamentis instauratum . C6nsecuti sunt eum mense Septembri
prcsbyteri cardinales Auxias
tit.

moria actum est, ac demum anno proximo ea de re decrefum editum, de quo Fridericus bisce Quod sape per litlilteris certior factus est
'
:

S.

Sabina', ac

Ferricus Cluniacus
intercluso
spiritu

tit.

S.

Vitalis, qui

repente

teras et oratores majestas tua petiit de canoni-

zatione beati Leopoldi decrelum

tandem

est, et

vigesimo secundo autcm (^ctobris Franciscus Gonzaga diaconus cardinalis S. .Alariaj Novfe, Bononiaj legatus '.
interiit;

vota venerabilium fratrum nostrorum S. R. E. cardinalium in consistorio secreto recejita sunt,


assentienfibus,

62. Cardinalitius senatus auctus.

Suffecit

dedaralumque per nos ipsis fratribus nostris ipsum beatum Leojioldum fore
etc. Dat.

canonizandum,
rii

Pionue die xiv Februa-

.MCDLxxxiii, Poutific. nostri an. xiii . Decre-

tos postea ab Innocentio

Vllleidem

B.

Leopoldo

olim duci sanclorum honores, suo loco dicetur-.


scopiis

B. Simon Lipnicensis et Ilufjo archiepiPisamts sanctitate illustres. Migravit lioc anno in Polonia magna sanctitatis o])inione Simon Lipnicensis .Minorita, de (juo miraculorum gloria conspicuo haec memoria; tradidit Crome3i).

autem proximo mense Sixtus in eorum locuin quinque viros insignes, dc quibus haec tradit ideni Jacobus Volaterranus * Ad xv Novembris vocavit Pontifcx extra ordinem pafres in senatum, in qucmexHadriana Mole per niurum ad PontificempervenientemSabellusetColumna venere a coUega cardinale S. Gcorgii dcducti ad Pontificis gratiani recepti quo in senatu vel creati vel publicali fuere quinque cardinales, Joanncs archiej^iscopus Consanus ex comitibus Romanis proceribus, pater fere octogenarius
: :

rus

'

Insignis fuit

Simon

Lipnicensis, eccle-

siastices disertus Bernardiniani sodalitii ad

me-

episcopus Turonensis, natione Gallus, ex Ordine Minorum, vir sanctitale clarus, tunc absens Joaunes episcoj)Us Gerundensis, oralor regis
:

ridianam |)oitam Cracovife degentis, bomo plebeius quidem et obscuro loco natus, sed probitate et sanctimonia vila} clarus, ita ut a.'groti com])lures ad sepulchruin pristins sanitati restiluti esse memorentur . Illum claruisso post mortem ingcntibus miraculis confirmat .Micliovias \ qua' Wadingus Annalium suorum Monu-

Hispaniee, vir senio confectus, sed auctoritatis

maximae, et virtutis magna, et curialis antiJoanncs Jacobus episcoj^us Parmcnsis, quus vir mediocri litteratura, maxima humanitate et
:

dcxtcritate j)r;cditus

Irsina familia, vir

summie

Baptista protonolarius ex industria^ et [^critia

mentis mandavit.
'

legum admodum clarus . Quod ad Turoncnscm archiej^iscopum


Volal. Georg. v.

atli-

Lib. brcv. an. ubi sup.

li.

Xiv Febr.
''

I.

.Njiicl.
c.

3 Croiiier.

.Michov.

iv.

vol. 2. gener. oO. "3. Waddiu. in .\nual.

'

Ra|)li.iel

to.

vn. an. 1182. num.

11.

49

et

111.

Md.

ib.

1.

Volat. Ms. arcli. Vat.

!;;.

num.

Lib. brev. an. 13. ineus. Oclob.

50
iiot. 1)110111

siXTi IV

Axxrs

13.

ciiiusTr

Iii83.

sanclilatis opiniono olnniisso rotiilil


is

Yolalorrnmis;
liliiis

erat

Eiias

Boiirdoiilt' noliilissima stirpc

vioocomitum dc satus, (]iii morta-

cionos aiidirent, doviiiciij ellutirent, eaque de re libros cderent, quos Sixius inientaia anatlie-

matis ptrna comprcssit,


tia

cumquc

in ca contro-

lium.uiis roltusvalerc jussis, Francisoanis

vorsia niilla ab Ecclesia dccreloria fidei sentcnlata


fiiissct,

inslittitis iiioros
tiu'

cxcolucrat,ct tlioologicac scicndcPrajj^inaiica

ad

sedandas cjusmodi
imiiosiiit

tiirbas
iis,

laiidc florcns de Pontilicia niiclorilato,

camdem analbemalis pnmam


])orstriiigorcnl ba^roseos

qui

que abroifanda

Sanclionc oluculiralionoscdidit, Nicoiai V impcrio Potra};oriconscm primnin cpiscopatum susccpil, dcinde ad Turoncnsem traduclus arcliiepiscopatum, a .Sixto
|rcs])yter cardinalis
tit.

crimine eos

qiii

labis

originalis

immuncm

fiiisse

Deiparam negarent.

Sixtus, ctc. Asscrtioncs pra^dicalorum coet alioruin

nimdein

quorumlibet, qui affirmare


aiit

S.

I.iioia^

in

Silico

rc-

pra^siimcrcni eos, qui crcdercnt

tenercnt, peccati

iiunliatus, oldato
hrlilio;

sil)i dij^iiitatis

signum

cdidit;

nullum proximo vcro anno e


insigni

camdcm
macnla
proptcrea

Dci genitricem ab originalis

in

sua conceplione prffiservaiam fuisse,


aliciijiis

morlali vita mitrravit, ac iniraculis post


otlulsisse refcrlur, dc

mortem

b.Tresis labe polliitos forc,

quibus Joannem c Plaiiis cpiscopum Pctragoricensem Acta publicainslriii


curassc anno mdxxvi,
crarctur, refcrt Lucas
03.
iit

vol morlalilcr peccaio, aut

bujusmodi

Olficiiim

illius memoria Wadingbus '.

coiisc-

Conceptionis celcbrantes, sen hujusmodi sermoiies aiidientcs, aliciijus pcccati rcatiim incurrere, utpole falsas, et erroneas, et a veritaie penitus

Regina Cypri in clientelam Pontificiam \Ad\{ superioribus Jacobus MalTeus Volatcrranus XXIII .Novcmbris, regina C.vfiri Carola, cum a PonlilJce per interpretem audiretur, non ignobiliori nec inferiori sede sedeliat Pontificis sella; quod ab ali(juibus probalum non fuit . Plura de ca narrat Raphacl Volalerranus ', ul rcgno ad Venetos translato confiigerit ad Sixtum, dcinde ad sultanum /Egyplium, iternmquc ad Sixlum Pontificcm, cujus libcralitale vitam reliquam suslcntarit, viro Ludovico
7-ecepta
.

alienas

ediiosque
lioc

desupcr

libros

id

coniincntes quoad

auctorilatc Apostolica

ionorc iirtx^scnlium rcprobanuis et damnamus, ac molu, scicntiaetauctoritate pra;dictis staiuimus ct ordinavimiis, quod prKdicatores vcrbi Doi ct quiciimque alii cujuscumque status, gradiis aui ordinis, ac conditionis fuerint, qui de cadero ausu temerario pra;suinpserint in eonim scrmonibus ad popiilum, seu alias quomodolibct affirmare Iiujusmodi sic per nos imjirobalas ei damnatas asscrtiones veras esse,
,

in solitudinc Ripalicnsi agcnlc.

aut dictos libros pro veris legerc,


Iiabcre
,

ienere vel

Agitabatur

Oi. Controversia de

Inimaculata Conceptionc.
tlieolo-

boc lcmpore gravis intcr

gos conlroversia de bcata:' virginis Immaculata Conccptione, cum eam asscrerent alii afiiue in sacris suggeslibus celebrarent, alii non immii-

postquam de pra^senlibus scientiam babucrini, excommunicaiionis senicnliam eo ipso incurrant, a qua ab alio quam a Romano
]'ontificp, nisi in

morlisarticulo, nequeani abso-

lulionis iicneficium obtinore. Itcm motu, scicniia

ncm

labe originali conceplam, scd divino


',

mox

ct

auctoritaie

similibus

simili
aiisi

pcenae

ac

bcneficio ab ca

macula libcratam contendorent


adeo ut allerius opi-

ccnsura> suiijicientcs cos, qui


rcrc contrariam 0])inionom

fucrint asseoriginali pec-

pertinacissimis animis

ioncntes, videlicet

nionis seclaiorcs dc haeresi criminarentur, ct

gloriosam virginem Mariam

cum

peccato letliali cos, qui Immaculata; Conccptionis fcstum celebrarent, sacrasque de ca con'

cato fiiissc concc[)tam, luTrcsis crimen, vel pec-

XVadiiin.

in .Vniial. lo.

vri.

ann. 1483. num.

3.j,

(!t

in

calnl.

Scriplor. Ord. .Min. Petr. Boismorin. in ejusVit. Pelr. Fiiz. in Gall. * Volal. I. IX. ^ ^xt. cjus lit. in .\ppend. lo. iv. purpur.

catum incurrcre mortalc, ciiin nondiim sit a Roinana Ecclesia ci Aposiolica Sede decisnm, non obslanlibus, clc. Dat. Roniffi apud S. Petrum aniio Incarnationis Dominica? mcdlxxxiii,
non. Septcmbris,
J'oiilificalus nostri aniio xiii .

Concil. p.

I.

pag. 741.

SIXTI IV ANNITS ULTIMUS.

fllUrSTI

l'|S'i.

57

SIXTI IV

ANNUS ULTIMUS.

CHRISTI

1484.

Ecclesiw immiinitates in PortugaUia, etjura

regis in Scotia Sixtiis tuetiir.


pariii

Anno Virgineo

statutum prsedictum,
dationis Ilonorii papgc
et imperialil)us

si

quod

sit, felicis

recor-

III

prajdecessoris nostri,

milipsimo quadragintesimo octuagesimo

quarln, secunda Indictione, Sixtus IV egregia Pontificii in luenda Ecclesiastica lihertate con-

desuper editis parendo sanctionihus, de capitularibus statutis tui regni dclcri


facias, et

ab omni Ecclesiastica^ libertatis viola-

ciliandaque princi|tum ac populorum concordia studii documenta edidit. Novatum in Lusilania fuerat adversus jura Pontificia, ac pra^ler

tione prorsusabstineas, ac

mandes

et facias libi

subditos ahstinere, te(|ue, ut Catliolicum rcgem


deoet, justumetgravemexliihensomnicreatura^,
prKfat.-c Ecclesia!, a qua regi;c dignitatis culmcn accepisti,cuique annuum censum dehes a memorata lihertatis Ecclesiasticir' violationc

intermissam solulionem annui vectigalis, quod


Lusitani reges, ul Sedis Apostolicae beneflciarii,

ac

lica;

pendere dehent, decretum erat, nc quis ApostoSedis litteras atque imperia, nisi priusfacta
prcefecto
potestate,

prorsus ahsUncas, nec permittas illam per alios


iillatenus violari.
3. " Sin autem, quod non credimus, nec famai tu;c nec lionori consulercs, nec mandatis nostris et monitionibus obedires, quantumcnmque molestum nobis existeret te in aliquo molestare, tanto amplius contra tc moveremur,

a regii sigilli

exciperet, ac

pUira alia immunitali Ecclesiastica^ adversanlia fiehant: quihus utoccnrreret Pontife.x, .loanncm

regem superiori anno


care
a ccpptis

litteris
'
;

Apostolicis revo-

annisus erat

cum(|ue nondum

suhlatuni id vitiuin esset,


sententiis

gravissimis ilerum
edicta EcclesiasticfB

eumdem regem

libertati contraria rescindere,

annuumqnc

cen-

sum cam

solvere jussit, tendentique contra Apostoli-

severitalem intentavit
2. "

manum curaremus Apostolicam aggravare, quanto serenifatem tuani sinceriori diligimus in Domino charitate, et quos amamus severius arguere intendimus, et durius castigare nec
et
:

Regi Portugallia!. Ul saluti tuffi consulas et honori, et nos ac Ecclesiam de violationis EccIesiasticEe liberparum notatos a lingua tatis lolerantia non

poteris

quanlacumque

potentia ante faciem (non


licet

dicimus nostram) sed Dei, cujus

immeriti

vices gerimus in terris, divina; ac a}tcrna) repu-

etltomimun noslrum Jesum quem reges regnant et domini Christum, per


liberes detractrice,

dominantur,
te

et

quem hactenus
suk

davit, Ecclesiac

provocasli, tibi

quam fnnviolando coram reddas propitium, serenitaejus,

lil)ertatem

tem tuam regiam requirinius, monemus et hortamur in Domino, et in remissionem injungimus peccatorum per Apostolica tibi scripta mandantcs, ut in teipsum aciemtuae considerationis reflectens, sic tuos actus dijudices, ut
aliis

gnarc omnipotentia majestatis. Facias igilur, charissimc, de necessitale virUitem ct nostris, imo illius, cujus vices gerimtis, et per quem vivis etregnas, studeas ohlemperaro mansicque Altissimum tibi reddas projiidatis, tium, et nos tibi consUtuas nostris justis ohtempcrando mandatis in tuis opportiinilatihus dchitores. Sciturus [)ro certo quod, nisi mandafili
,

tum nostrum curaveris publiec


de

adim|)Iere, et

ab

non debeas

judicari, et

memor

sis

condiparit,

tionis tu;c, ac

novissima juxta verbum sapientis


in Ecclesia

attendens,

quod scandalum

nohis infra duos menses a praisentatione prascntitiin tihi facta reddere certiores, non difleremus ullcrius, ((uin oflicii nostri debitum cxcquamiir, [troccdendo coiilra tan(|uani contra violatorem EccIiisiasUctc le

im|)edimento

quod nobis deti'actionem de toleranlia generat, quod in [lerniciem tua' salutis vertittu", et alios
corrumpit exemplo, corrigens |)erteipsum,
'

libertatis. Dat.

Iloniic die v Eehruarii

mcdlxmv,
rc^c,

Pontificatus nostri
4.

anno

xiii

>/.

et

niulctatum
Lib. brev. an.
li.
p.

Graviter ctiam questus ftiisse exilio ah eo

cstdceodem
c|)isc()()iiin

Sihcii-

571.

Lib. brev.

aii.

13.

v Ffbr.

scm, quod ad

regium

arbilriuin

nuluiiKjue

ANN.

TOMUS

X.\.\.

Ratn.

XI.

SIXTI IV
dignilate episcopali
so

AXXUS ULTIMIS.
:

CHRISTI 1484.
Ecclesiasticis in Scotia
in-

abiiicare abiaiisset
iii

ob

iiee

regia jura ab
(jno

(liiod faciiius iliniii luiMias

ViciiiUMisi Coiiciiio
'.

fiiiigi

permisit, ediditque .tacobi regis


',

rogatii

decrelas coiilraxisse proiiiiiitiavit


siiles.

1'ioilebaiit

deeretum

<<

pnesules justis

illius

imperiis

Ecclesiaslici ordiiiis dignitatcm noiiimlli pra--

parere jussit.
.lacoboregi Seotoruin.
l.itleras

acceptoriim a Sede Ajtoslolica lienelicio-

rum immemores, inter (juos .loannes episcopus Conimbricensis, cum ad arcliiepiscopatum Bracarensem traiinctus Poiitifieis et sacri senalus sententia fuissel, nonduni l>ii>lomate nec pallio
receptis,
se

majestalis tua^ accepimus, et dilenostra erga


te beiievo-

ctiim filium

Robertum Belmma oratorem tuum


et siiigulari

pro i>aterna
lentia

arcliiepiscopali nuineri

ingessit,

occupavit ad Kedesiasticam immunilatem o|iprimeiuiam de quibus factus certior Sixtus conspiravit illi dicm dixit *, qua sentcntia de abrogata ei
vectiiralia, et
:

cum

administris regiis

benigne au(li\iinus, qui omnia per celsitndinem tuam sibi commissa prudenter accurateque exposuit. Quantum spectat ad Bullam
illam,
sint

quod

pr;elati et
tua},

proceres regni obedieutes

(lignitate

ab eadeni .\postolica Sede esset

fe-

renda.
ti.

Joauni episcopn olim Conimbricensi. Venerabilis frater. Sffipenumero et a mul<<

tis viris gravibus et lldelibns nobis cxtitit relatum. quod tu, quem revolulo jam anno et ultra a vinculo, quo Ecclesis Conimbriensi, cui tunc prseras, tenebaris, de fratrum nostrorum consi-

concessimus eam in ampla forma, ita ut tuo in boc desiderio plene satisfactum existimemus, sicuti ex ejus tenore latius videbis. Circavero esum carnium, quem tibi ex rationibus adductis cupis concedi, coutentamur, et ita majestati tuffi, prssentium tenore,.\postolica auctoritate indulgemus, ut de cousilio confessoris possis diebus, quibus esus bujusmodi ab Ecclesia est prohibitus, libere et licite, ac
corona}
sine alicujus Ecclesiastica? censur;e incursu vel
conscientiae,
niis vesci,

iio,etApostolica}potestatisplenitudineabsolventes, ad Ecclesiam Bracbarensem tunc vacantem transtulimus, prreficiendo te eidem Bracbarensi Ecclesia> in arcbiepiscopum etpastorem, minus quae honori tuo expedirent attendens, litteris super tua translatione liujusmodi minime expeditis, imo plumbeo per nos a jam coiifectis regimini et propter tua demerita remoto administrationi ejusdem Bracbarensis Ecclesise
,

quoad vixeris, carnibus et lacticinon obstantibus constitutionibus et


etc.

ordiuationibus Apostolicis,
7.

Dat.

Rom.
et

die
.

v .Maii MCULXXiii, Pontificalus nostri anno xiii

Pontificiwn studium in

striaco conciliandis.
rei Christianai
riee

Urgebat interhaec magno


.Mattbias

Ungaro

Au-

damno bellum
signa
latius

Hunga-

rex adversus Fridericum imperatorem,


victricia

dum-

propria temeritate tc ingessisti, et illiusmensae archiepiscopalis fructus percepisti, ac te arcbiepiscopum Braciiarensem,arcbiepiscopalipallio

non obteato, nominare, ac ad ea, quaj pallio non obtento iacere non poteras, manum extendere de facto praesumpsisti, et quod deterius est,
illarum partium, et illius fuere in pra?judicium ministris, libertatis, auxilium, consilium et Ecclesiasticffi favorem prsstare non erubuisti, qua? omnia non sine grandi animi molestia intelleximus. Et
Sitculari
potestati

circumferebat in Austria, fiuitimas Turcico limiti proviucias suas barbarico furori relinquebat expositas quos, ut in concordiam adduceret - Cbristi vicarius nullas .\postolici niuneris partes pra^termiserat
:

que

sed odiorum pertiuacia omnia sludia respuerat,

cum imperator sua recuperare niteretur, Hungarus vero ad eum obterendum vires omnes
hoc vero anno.\postolicus internunepiscopus plurima de pace coUoquia fecit. Perrexit etiam in Pannoniam, ut refert Bonfinius \ Joannes cardinalis .\ragonius, quem ad
intenderet
'
;

quse eis visa

tius

quanquam

preemissa notoria esse asserantur,

propter quse, tuis exigentibus demeritis, a jure privatus es ipsa Ecclesia cffilerisque beneliciis;

provehenda pacis conciliamultum operam condubium non est. Denique Pontifex Matthiam victorem nomine totius Ecclesiae obtulisse
secravit, ut
8.

non tamen,
nostri

ut via regia

et

incedamus, tenore praesentium

e.xemplo Salvatoris te requi-

pacem Frederico daret. Regi Hungariae.

rinius et

monemus,

ut infra tres

menses post

receptionem prajsentiuin coram nobis personaliter compareas ad videndumte declarari privatum, et allegandum causas, quare ad piffidicta procedi non debeat, intendentes termino pr;eeffluxo, teque non comparente, juxta dicto sanctoruni Patrum decreta te punire, prout
juslitia suadebit.

Quam vehementi semper desiderio cupierimus pro bono reipublica; Christiaut-e partiumqueillarumGermaniaeetregni tuiHungariae quibus maxime afficimur, inter charissimum in Christo filium nostruni Fredericum imperatorem, et majestatem tuam, veslraque dominia
,

DatumRomae

die vi Pebruarii

sublatis discordiis pacem et tranquillitatem esse tam majestas imperialis, quam tua plene cognovisse potuerunt
et

MCDLXxxiv, Pontificatusnostri anno xiii . vcro Ecclesiasticum jus ab rege in (i. Ut labcfactari passus non est Sixtns, ita Lusilania
Reg. posl eaind. Ep.

nunquam euiin litteris, nuntiis oratoribus nostrisutrunujue vestrum hortari,


:

Lib. brev. an. 13.


lit.

vi Maii.
Boiiliu.

- Ib. iutcr lil.


l.
I.

.Marlii.

M.

inlcr
1

Febr.

'

de-.

vi

et alii.

Brcv.

an. 13.

Eod.

lib. brev. aii.

[i. vi Febr.

.Marlii

SIXTI IV AN.NUS ULTIMrs.

CIIRISTI

1484.

59

admonerc
amplecti

et

rogare

cessavimus

iit

pacem

silia

de expeditione in Pragenses conficienda,

velletis,

misiiniis(|ue

illuc

propterca

Turcffique in llungariaiu incurrerunt, de (juibus


inferius agetur, atque Achileiam et

etiam

S. R.

E. cardiiiales legatos

nostros, nec

quidquam omisimus faciendum, quod ad hujusmodi rem conducere arljitraremur. Verum cum
videamus, iiumani generis liostis preevalente malitia, in longum nimis hujusmodi rem pertrahi, cruciamur animo continue, necquid(|uam dulcc aut jucundum nobis esse potest, considerantibus inter vos potentissimos principes, vestraque dominia, Christianitatis i>ropugnacula, tam diutina liclla discordiasque vigere dolemus rempublicam Christianam nostram tam gravissimo detrimento ex bellis vestris affici. Compatimur subditis vestris, qui tot cades, rapinas, incendia et caelera bellorum mala patiuntur. Deum rogare non desistimus, iit vos ad pacem concordiamque reducat pro sua piefate, et requirimus ac perviscera Domini nostri Jesu Christi rogamus, ut se paci accommodare velit et si quid superest impedimenti, illud causa et contemplatione nostra et hujus sanctse Sedis removere velit. Petimus hoc a majcstate tua in munus singulare petit hoc universa Christianitas, et sancta mater Ecclesia. Noii hoc nobis denegare, quod unicam consolationis
: :

ad

Istri ostia

sitas barbaricai

Nestoralbam adjunxerunt ly'

ramiidi, tanta celeritate confecto bello, ut

cum

Matthias delectus novos imperasset, ante(juam Varadinum exercilus Stcphani Valachiai princirogatu conscri]iis, Hungarica? regia; clicntis,
ptus, perveniret, jam de Acbileia et Nestoralba actum tristis nuntius perveniret. Cum vero Matthias incumbere in sacrum bcUum, et caslra ad recuperandaseas urbes movere debuisset, signa reflecti in Austriam jussit, iisque copiis Fridericum im|)eratorcm atlrivit. iXeque llungaria; modo fiduciarias terras, sed ejusdem Friderici eliam provincias vastabat Turca, septem enim barbarorum e^iuitum millia per Corvatiam in

Carintliiam et Carniolam excurrerunt: sed cum prseda inde ingenti onusti incederent, ac decem captivorum millia abducerent, contractis raptim

Christianoruin copiis a despota


Matthise

Lupo

Garaii, ct

Berardino caiterisque provincia; regulis, ca^si sunt amissaque omnia recuperata in quo bello Berardini Frangepanis

bano
:

comite

virtus
riti

admodum

cnituit.

Neque ea clade

deter-

culmen futurum est si unquam nos, et hanc sanctam Sedem tibi obligare cupis, amplectere hoc tempore sineulteriori dilatione pacem cum imperiali majestate. Habes illic venerabilem fratrem cpisco|nim Castelli oratorem nonostra?
:

sunt Turca;, quin novas in Christianos irruptiones, aucta ex Matthi;i3 etFriderici dissensio10.

nibus audacia, moliti sunt.


Inter

MaximiUaman

et

lippi ediicatione certatitm.

Implicitus aeque ac
, :

Bch/as de Phi-

strum, qui imperiali majestati et tu;c affectissinius est, et per cujus manus non nisi optime et cum laude pax fieri potest faciet majeslas tua rem universaj Christianitati acceptissimam, Deo gratissimam et nobis eam dabit animi consolationcm etquietem, quam superomnia desidera:

Fredericus erat bello Maximilianus illius filius qui a Belgarum Burgundorumque princeps ferendis parentisuppetiisdistractus erat potiri ille Belgicarum rerum ambiebat, ac Philippi filii principatus materno jure partos moderari.

At contra Belga; Philippi principis aulae procurationem educationcmque sibi arrogabant, ac


superiori
'

ramus
9.

et

optamus. Dat.

Romm

die x Martii
.

anno Margaritam ipsius filiam

(lal-

MCDLXxxiv, Pontificatus nostri anno xui

Poscebat res Calholica, ut pax Germainter

Hungarumque fieret non modo ut arma verterentur adversus Turcas, sed ut etiam
expeditio sacraad Pragenses, fuso Catholicorum

num

lico Delphino, fremente Maximiliano, desponderant, adduxeranfque in Gallias, tum Gandavi Philippum tenebant; cum vero leges poscerent,

ut fiiius in patria esset potestate, illiusque educandi cura ad M;iximilianum spectaret, controversis! sedaud;r studio Pontifex uiiiversosBelgii

sanguine infectos, puniendos conficeretur ad episcopus Castellanus iuterest. Affulgebat nuiitius incumbere jussus etiam spes, Friderico et Matthia couciliatis, eorum auctoritate Venetos, quorum dominatus amplificatio iis erat invisa, ad officium paccmsed Mattliias que conficiendam coactum iri l*ontificiis precibus non assensit, atquc in expugnandis Austria; arcibus arma exercuit, interque alias Cornamburgum asperrimo bello sub
:

quam ducendam

'

ordines ApoStoIicis litteris ' infiectere ad squitatem enisus est, ut filium patri alenduin permitterent.
11.

Tribus statibus Flandria^.


filii,

Dilecti

etc.

inter dilectum filium

Audiveramus jam diu nobilem virum Maximilia-

Austriae et Burgundia; ducem et vos aliquas esse discordias ct simultates, pro quibus sedandis hacitenus distulimus, quod speraba-

num

impcrium suum redegit finitimisque Viennffi oppidis potitus castra apud Vienuam posuit,
tiuam ab eo subactam, in caquc ipsum demum extiuctum visuri sumus '. Intereaevanuere con-

miis ducem'.ipsum et vos pro prudcntia et pro-

quas semper in absquc alicujus medio


bitate,

illo et

vobiscognovimus,

reconciliaturos et ad

exhortatione invicem unionem redituros; coet

Iiiter lit.
1.

mens.

Jul.

Iiiler

lit.

meiis.

Febr.

' Bonfiii. 3

Bonlin. dec.

i.

I.

vi.

lil.

Philipp.
Jul.

Coiniu.

VI. c. 9.

dec. 4.

VI.

Lib. brev. au. 13. iulcr

mens.

GO

SIXTI IV

AXXrS ULTIMrs.

CIIIUSTI

I'l8V

giiito postinoiiiiin id factiiiii

ailluic iioii esse, et

.Maio ingentes motiis, in quibiis (^oluiniicnsium

vos naluiutliicis ipsius, invilo palre et rcnueiite, rctinere, assercreiiue illtiin apiui vos tleliere
ctUicari, existiinavimusaii paterni

aMies

sociorumque ab Ursinis cxpugiiataj

e.xci-

sa'i]ue

suiit Jussii Ponlilicio, captustiue vi Laii-

amoris nostri

rentius Coliimna protoiiotarius, addiictust|ue in


Ponlificiuni conspectum, ad
veiieral, tleiiulc
iii

erga vos otTicinm pertinere, ut partes nostras pro utriiistiue vcslrum pacis et tinietis bono et tjuoniam tliscoriliiu ipsiu intcrponcremus
,

quem

jiissus

non

carcerem

inckisiis, ac

demum

ultima

Jiiiiii,

ut perdiielliouis reus, ciiin ali(|uot

praecipue supcralendo puero, ducis ipsius nato, verti videiitiir, inde ordiemur, et ibi commoral)iiiuir, ut liac, si tieri possit, dissensionisamputata eausa, facilius cactcra resecentur.
siiiiuis

sociis capilali supplicio afiectusest.Motadeinde

castra in

Columnensium oppida,

et

Caviiim

iis,

Non

pos-

cogitare tjuonam pacto juste authoneste

ducecomite Hieronymo Riario, ereptum, de qiia victoria eidem nepoti Sixtus est gratiilatus ', quod eam sanguine et ra|)inis non ftedasset.
13.

liliiim^

recnsanfe patre, retinere valeatis. Xatura


tate

Comiti Hieroiiymo.
fili,

nobiscum genita ralio exposcit ut pater in cdiicandis liberis omnibus pra'feratur. Quis enim aiit ati amorem aut ad ciiram erga illos
et

propcnsior esse potest ? Quis divino jure palribus liberorum regimen


cffiteris

et

humano
alendi

et

magna cum animi jucundinobilitatem tuam oppido Cavensi potitum esse, tjuod fuit virtuti tiiic conveniens, et ab oinnibus summopere commendatiim neque tantum delectat victoria ipsa
Dilecte

uudivimus

omnibus non trilmat ? studium |)r;c esse cliaritas, quod viiiculum chariQuffi major talis arctius reperiri potest ? Jam illud quis non \idet ducem illum singulari sapientia, magnanimitate et probitate pra^ditum non modo sed oplimum prffistantissimumque patrem patrem et esse et censeri. Non potest nisi segre
,

et laude tiia parta, quanliim usus es in medio cursu victoria;, nam cum oppldum ipsum nobis rebelle et contumax obsidionc cinctum esset, ita omnium ita undique tormentoriim vi et frequentia ut nullain amplius angustiis circumseptum quin salutem oppidani superesse viderent

siimma cum gloria


tiiia

clementia,

ferrc

ct

indignari

pater filium a se

eripi,

et

omaia
tuae

ferro

et

igni, ac

militari

licentise

jam

tanquam ablegatum

a|)ud alios detineri, et nos

exposila essent, tantam hahuisti mansuetudinis

nulla ratione adduci possumus, ut credamus id vobis licere fieri, et si ulla siibesset causa, non
potest

omnes

rationem, ut ad gratiam et misericordiam receperis, incensos iratosque militum

tamen non esse multo minor

ea,

quam

animos continueris, pulcherrimam judicaveris

natura

et pietas pra;scribit. Itaque studiosi pacis

eam

affectu et quietis omnium vestrum paterno monemus et requirimus pro nostra hortamur, proque item vestra erga erga vos ciiaritate hanc sanctam Sedcm Apostolicam obsernos et
,

victoriam esse, quae sine caede, rapinis et hostili sanguine baberi possit, in quo quidem

plurimum animo nostro


vivant,
et

satisfecisti,

qui
S.

non
R. E.

desideramus populorum desolationem, sed ut


convertantur ad

gremium

vantia, velilis duci prajfato


illi

natum

restituere, et

matris suse,

quam

injuste offenderunt, etc. Dat.

alendum

tradere, ut

omnis

inter illum et vos

Romic
nostri

die xxviii Julii .mcdlxxxiv,

Pontificatus

scandalorum, quse oriri ex eo forsan possent, amputetur materia, et ea, qua; inter vos jure
debetur, unionis et pacis amcenitas conservetur,
in

anno xiii . 1 i. Exiiugnatfe-etiampIuresColuinnensium arces in agro Romano, et Pallianum cinctum


obsidione
,

quo nobis commodorum vestrorum studiosis


facielis

qucC

postea

ob

Pontificis

obitus

rem
et

gratissimam,

et

vos vestra? quieti


ix Julii
.

famam,

honori consuletis. Dat. Romse die MCDLXXxiv, Pontificatus nostri anno xiii
{^.'Italia intestinis bellis criientata.
'

cujus belli causa ex Bruto, caeteroqiii Sixto (larum a^quo, petenda visa est, cuni Stephanus Infissura malecastris amissis, soluta est,

Cruen-

tata

est inter lucc variis in provinciis suoriim


Italia,

dicendi libidine percitus in hls narrandisSixtum turpiter traducat proscindatque. Narrat itaque
Brutiis
'

indigenarum sanguine

neque enim modo

superiori

bello

ad Ferrariffi mcenia, sed etiam in Bergomensi, Brixiensi etVeronensi agris, in maritima Apuliaj

Pontiflci intulisse vidimus, Taliacotium

quod Ferdinandum ademp-

tum

Ursinis fuisse, t|uod Pontificias partes pro,

Urbe ' concitatae sediac demum ad Pallianum, Cavium, nontiones, nullaqne alia oppida bellicus fragor ob Coet Calabriae ora, in

tum

utque

lumnensium Ursinorumque dissidia intonuit, a postremo ducamus initium, describunt


fusius Stephaniis Infissura ' et Diarioruin auctores, excitatos
alii

transfusumque in Columnenses, pugnarent quos a fide Pontificia ad Neapolitanum conlra fas descivisse, acRomam in magnum discrimen adduxisse diximus supra deleto autem ingenti praelio Ali^honso Calabro, ictum fcedus Pontificia
:

vetustoriim

indulgentia
fide

iis

legibus, ut capta utrinque pari


:

Roma; exeunte

restituerentur

at

Columiienses

partum

scelere Tagliacotium [)ertinacissime retinnisse,


'
1 Sabell. Ennc.Til. 10. 1. vil. Brul. liisl. Flor. I. vill et alii. ^ Id. ib. Slcpl). Inliss. niaiiuin .Ms. areli. Val. sig. nnm. 111. aliud Diar. sign. eod. nniii. J.icol)US Volal. M*. arch. Val. sign.

'

el

Si.xl.

I.

.\m. brcv.

nien--. Jul.

Jjc. .Mas. ubi snp.

'

Brul.

uum. 49

el 111. el

Raph. Volat. anlropol.

1.

x.xii.

la Sixt.

1.

vill. hist. Flor.

SlXir IV
coiniiKitiiin ilaquc Pontiflceiii
iii

ANXUS ULTIMUS.
laiila sui cdii-

CIIRISTl
et

l'i.S''i.

Gt

est

iiobis

tcmplione leges tuendas armis censuisse. Fari


etiain aMiuitalis tuemliiiue juris Pontiflcii studio

S. R. E.

cardinalibus

venerabilibus fratribus nosfris eam amplecti, et non per-

mittere tantum occasionem conlicieiul;e pacis,

bellum

cuiu Vonetis, nil(iue iiiteiitatuiu reliiiuit, ut lionorificas sacrosanctce majestati ac propterea legatiim ab eo ad leges ferret
t,'essit
;

(luam nos semper desideravimus, maxime


Veneti ipsi libere omiiia
tere
velle scribant
;

cum

peclore nostro remitiimi eiiim bonestum nobis


iii

Venetuin principem ac senatum cardinalein Ulissiponensem xix xMartii die refert nianuconflrmantfiue .lascriptum Uiarium vetus Volaterranus ', et Joannes Hurcol)Us Maplieus cliardus '. Is erat Georgius tit. SS. Marcellini et
' ,

fuisset, si

tanlam libeialilatcm
,

el

reverentiam

fuissemus aspernati

lu-ecipiie

ulii

speramus

secuturum esse tantum commoditatis et boni toti Italia;, et per consequens universse reipublica^ Cbristiana". Ita(|iie legatum creavimus,
qui
statim

Petri presbyter cardinalis, tlieologica; scientiLe

versus

[lartes

illas

proflciscelur,

laude clarissimus, qui

summa

ad componendas

receptunis
omiiia

nomine nostro

in

nianibus
juxta

suis

discordias potestate instructus est Iioc Diplo-

loca iu prffisenti bello ca|tla

eorum

matc

'

oblationes, el alia facere curabit, (|ua' ex[)edire

Te tanquam pacis angelum nostro et Ecclesia^ Romana; noiniuibus ad paciflcandam Italiam A|iostolicfc Sedis legatum de latere
13.

videbuntur huic sanctissimo o[ieri ad o[ilatiim effectum deducendo. Dat. Romm die xxiii Martii
.MCDLXXxiv, Pontiflcatus nostri anno xiii . pacis 17. Delusum se spe et ex|)ectatione Sixtus, Venetosque [ironos fuisse questus est
'

nostro,

de

fratrum nostrorum

S. R. E. cardi-

naliuni consilio, comitante

pacis angelo,

pro-

\ide

tencntes,
(|ui

duximus destinandum, indubitabili ratione quod inspirante paciflco regum Rege,


pacein
jiire

liaTedit.irio

transiturus

de

mundo

ad patrem suis reliquit discipulis,


et salutaris

in dis-

cessu seinina discordiarum quaecumque mota

ad concordiam fallaci s[)ecie pra'buisse, ut tutius instruendo bellico apparatui vacaient cumque reges gravate acceiiissent Lusitaiuim cardinalem ad ineunda concordiic colloquia adhibitum, cum ipsi facilius rem ad oplatiim
se
:

submovere,
bile

concordia et iiKcstimabonum perducere modis omnibus pacis

exitum se adducluros [irmfiderent, Sixtus luTC


iis

rescripsit

satages, tibique propterea inter potentatus inviceni dissidentes, ac illis adba;rentes, complices
et

sequaces

eorumdem
,

de

et

quibuscumque
eos ac

discordiis

differenliis

super atque

Regi Hispania. Exposuit nobis dilectus fllius noster cardinalis Gerundensis, majestatem tuam admirari de qua su|)erioribus et didere quod [lacem

guerris vigentibus, et qure

esse possunt inter

diebus

quibuscumque juribus, actionibus, occa-

Venetis actum est, non per manus luas, sed per dilectum lilium nostrum cardi-

cum

sionibus seu modis quomodocumquc et qualitercumque nostro et dictte EccIesiLC nomine tractandi et componendi, ac indicendi sub spe
pacis Ireguas

inducias quaslibet tempoplenam et liberam prasentiiim tenore concedimus facultatem, etc. Dat. Roma; apud S. Petrum an. Incarnationis Domiet

rales , et infra,

nica; mcdlxxxiv, IV kal. Aprilis, Pontiflcat.nostri

nalem Ulissiponensem tractari voluerimus, et inulta in hanc sententiam locutus est, qua; non [larum animi tui dolorem pra; se ferebant. Non esl, charissime fili, quod ex hoc ulla afflciaris molestia, si enim rei necessilatem considerascis veris, intelliges aliter fieri non potuisse enim quantum lionori tuo sempcr tribuerimus, prout tributuri seiiiper sumus". Pergit narrare
;

Extanteodem argumento data; ad du. cem Venetorum hortatoria' ad pacem littera \


annoxiii
.

Venetos controversiam Pontificio arbitrio per-

mittendam pra
pieiida

se

tulisse, ac

omnia

Ecclesiffi

cum 10. Decreta porro haic legatio iuit Joannes Mocenicus Venetse reipublic;e prin, ,

ere[)ta restituturos

spo[iondisse, ad

qucB reci1'lissi-

missum prKdictum
:

cardiiialeni

ceps,
solvi

censurarum laqueis irretitus ea religione controversiamque de Ferraflagitaret


,

ponensem, sed vana specie expectationcm delu Quomodo res successerit, sisse, tum addit
credimus majestatem tuam ex lilteris cardiiialis Gerundensis jamcognovissc. Veneti sicut occulla
fraude
illa

riensis agri
nate, et

liniite, tum de Roberto SanseveriGuidone Rubeo Parmensi in pristinis

juribus princi[iatus restituendis Pontiflcio arbi.


trio se

tentarunt, ut

commodius
quod
in

et

liberius

permissurum

signiflcasset

quam causam
Aragonia;
inter-

|.i7eiiaramentis futuri

belli,

Ferdinando

ct Elisabetha? Castella; et

regibus Pontifex exposuit ", pretes se fore essent polliciti

<<

cum

pacis

bebant, vacare possent, ita rein dolose protrahentes, cum lere singula eis concessissemus qua; postulassent el qiuT concedi

animo bacx die in diem

Regibus Hispnuia?.

non
\isiiiii

debebant

cupidi

eniiii

llalicffi

quietis

Cum

ex insperato res se obtuleiil,

'

Val. sig. niim. 49 el 111.

Mlci;.

- Jac. Vuliit. Ms. arcli. Ms. diar. aich. Val. sign. nura. 111. ' Jo. Biircli. Ms. arch. Vat. si^. nuni. 37.

(Mirum [letitionibus satisfacere studebamus, ne quaiu detrectamhe [lacis occasiiuiem liabcrent. Cum credercmus esse coiiclusum actualcm
,

1.

Iegalion.p.327.

Lib. brev.au. 13.

.x.xviii Martil.

'

6 Ib.

x.xiil .M.irtii.

Sixl. lib. brev. iiiens.

Jul.

62

SIXTl IV ANXL"S ULTIilUS.

CHKISTl

1484.

tnndoin dopositiononi imimdontor f;iooro nogavcrnnt, quani


[lor liltoras siias polliciti

Iiabona' rcstiluoronlur. Inconsulto ilai|uo


Pontilico,
(|iii

sumino
oxilu

crant, ot

plura

cum

Vonotis

irrito

ob quam pra^cipue legalum miseramus. Ita aporlam coruin fraudom animadvcrtentos rovono frustra cavimus ad nos riissipononsom
,

colloquia de

pace agitarat, apud Balneolum, Brixionsis agri oppidiim, inter socios princiiies

tempus converteret, non sine magna lionoris nostri.ct conf(Tdoratornm nostrorum diminutiono. Halies nunc rei scricm, ot intclnoli dubitare ligis quo ordine sit processum
diutius
illic
:

ac Vonelos iopdus sanciUim est ', de quo.Marcus Antonius Sabellicus horum, ut ipse testatur,

inspcctor ha^o prodidit


20.

Conoidit Ferdinandi animus ubi re-

cepta vidit suis flnibus

(nempe

in

Calabria)

rationom a noltis liabori, otc. Dat. Koma' die xv .lulii modlxxxiv, Pontilicatus nostri anno xiii . Flagilabant conauctoritatis
tuac

magnam

tinentibus votis Castellic rcges Italicam paconi,

cuni ipsi

(Jranafonsis

belli

molcm

versarent,
;

optarentquo piorum arma

in infidelos verti

ad

quorum promovenda
sacrum
in
:

bellum Mauros obituris criminum veniam


pia consilia Sixtus

Venota arma inox alia atque alia aiipetendo pliisquam sibi tulum osset invalescerc, nec jam inde destitit, priusquam id incendium latius qua? non multo post serperet, de pace cogilare socuta cst onimvero Aragonius dux cum centum viginli turmis equilum post Severinatom in apertum egressus apud Balneolum, ubi supe; :

riore
citer

anno
et

fecit castra,

Severinas, cui Ires cir-

proposuit Indulgcntias, inquit, sanctic crucontra Mauros ad supplicationem maciatffi

jcstalum vestrarum concessimus . 18. Xon admisisse porro Sixtum tolerabiles cuni Venctis leges memorat Jacobus |)acis Maffeus Volaterranus ex dictis Pontificiis paulo post afferendis, quas legato Apostolico Ca^sena? sed dum sui juris tenax agenti obtulerant paucioribus contentus Sixtus plura posceret esse coactus est, cujus ignominiic dolorem illi mortem accersivisse creditum fuit: Ferdinandus enim rex Neapolitanus, cujus consilio Sixtus bollum susceperat in Venetos, et reliqui socii principes Pontificiam causani prodiderunt,suis
; ,

que

commodis

inservientes, Ecclesiastico

no-

nonaginta aderant equitum turmae, peditumquc ingens numerus ad Zenonem medius inter Brixiam consedit, et Iioslium castra, atque Iiic deniuin de pace actum de qua cum adhuc ageretur, Venetus circaFerrariam parum prospere dimicavit quadringenti circiter capti eratquojam paxad sunt, mullietiam intorfecti exitum propomodum jierducta, cuin ex Verona Brixiam contuli me Veneta castra visurus. Erant tunc in his logati Xicolaus Pisaurius et Lucas Pisanus, a quibus perhumane acceptus, cum per otium omnia lustrassem, factaest mihi copia ex illorum auctoritate ad hostes sub publica fide penelrandi. Hic cum ad Alfonsi tabernaculum pervenissem, observata sunt mihi
:

mini parum detulere. Urgebat etiam eos imminam nentium extracti belli malorum timor Xerito, ReFerdinandus Venetis Galliopoli calisca et aliis locis in Calabris ora potitis novos motus in regno metuebat, ne veteres iii 60 factiones recrudescerent, extantque Ferdinandi litterse boc anno data^ ad cardinalem quibus illum Fregosium Genuae principem rogat, ut arma adversusVenetos Italiae imperium affectantes conjungat. AtVeneti 19. Fessi principes depace agiint. continuis Mediolanensis ducis in Brixiensi et Veronensi agris excursionibus vexabantur ' lum apud Ferrariam non parvam cladem, plu:

principum
sigiia

fere

omnium

et
:

ante vestibulum tixa

populorum Italiae (jua res demon:

'-,

jain

visa est quantam belli molem Veneti nec ita biennio et amplius portulissent niullo post pax sancita est aniio humana? salutis MCDLXXXiii (mcdlxxxiv) . Dcest unus apex, hujus enim swculi octuagesimo quarto pacem firmastrare
In pace dictis dicendisque sancienda ha^c sunt conditionibus adscripla, ut Calabria et oppida in Venetus Galliopolim bello capta Ferdinando restitueret, ut prssidia ex circumpadanis locls educerot, ct qns Ferraipsi Rhodigianam, riensi bello occupasset Polesinum haberent Asulam, et quidquid in Brixiano agro aut Bergomati hostis cepissetT reciperent. Fuit ea pax, ut Veneto honesta, ita universae civitati pergrata . 21. Sixtus f/nimi dolore et podaqra extinfjuitur. Meminero de eadem pace historici ', quorum nonnulli Sixtnm carpunt lethiferum ardcnte Italia ex ea traxisse dolorem quod suos in supromo gradu bello, consanguincos collocare non potuisset, cujus calumniae labem
: , ;

tam constat ex

acceperant, im^ienderibus captis csesisque batque metus, ne Mattbias Pannonia; rex, qui
,

duci Ferrariensi alfinitate erat junctus, et quem Sixtus ad inferendum ipsis bellum incitabat ', quasiVeneti totius Italiae dominatum affectarent, repente exercitus in eos immitteret. Ludovicus vero Sfortia, qui Mediolanensis rei administrationem capessivorat, curarum cxpors non orat,

'

ne Ludovicus Aurelianensis ad avita jura repetenda e Galliis revocaretur , neve Bona ducissa

detergit Raphael Volaterranus.


Lib.

veramque con.Ms

novos motus excitaret, quo

1.

filio

principatus
'

Volat.

iilu siip.
*

'
-

An. 13. xviii Febr.

brev. an. 13. xiti


et 111. Sabell.

Jiil.

'

VII.

Sabel. Ennead.
biev.
aii.

num. iO
I.

Ennead.

Id. ib.

Exl. ea de re ad Matlb.

lit.

13.

viu
1.

et alii. Sabell. ubi sup.


111.

Martli.

Flor.

Volat. Raph. Volat.


-

arch. Vat. sign.

10.

1.

vii. in lin. Briil. hist. Flor.


I.

iv. Brul. hist.

'

Id. ib.

SIXTI IV
cepti

ANNUS ULTIMUS.
,

CHRISTI U84.
ita

(J3

doloris

causam demonstrat

iioii

quod
,

Longobardia apud Bagnolum,


cst

ciiim

illi

vico

sed suos prarepta foret occasio quod, cum juris Pontiflcii vindex esset accrrimus, detractiim Ecclesia; juri et lionori dohoiiestaiidi
leret,

nomen,

agri Brixieiisis venientes lcgatos, foe-

derisltalici

pacem nuntiaturos.intromitti jussit, atque in novis snperioribiis ciihiculis eos audi:

atque

ita

ingravescente, quo
arthritico

jam

lal)o:

vit

(|uibus auditis, indoliiit

non pacis
gloria;

iiuntio, ut

rabat,

confectum Sedisque Aposlolica? dignitatem ita tuebatur, ut non facile cui(|nain quamvis maximo pessumdari pateretur quod
obiisse

morbo

dictitant

maledici et

illius

ajmuli, sed

Kem, inquit

',

Romanam

iniquis pacis conditionibus intellectis^ al(|ue in


li;ec

verba prorupit

Bellum gessimus periculo-

cum

in

caHeris

supradictis

tum

in

ultimo

sum et grave, ut parta victoria, honorificam pacem cum securitate Romans! Sedis et honore
nostri hujus fcederis consequeremur et cum jam, ut scitis, volente Deo, esset in manibus,
:

Hercule Estensi cum pacem a sociis praeler ejus voluntatem et consensum fieri conspiceret, ex animi, uti putatur, dolore, podagra insuper aggravante qua in ultiinis in quintum diem annis maxime laborabat expiravit, qui fuit pridie idus Augusti, anno
ostendit bello
[u-o
, ,

conditiones pacis adfertis (venia vestra

sit dic-

salutis MCDLXxxiv, Ponlificatus xiii . Ximirum absoluto ineuntis decimi quarti die quarta, sedit enim aniiis tredecim diebus tribus, cum ex Paulo l>enedicto, Nicolao - et Bartiiolomajo

nona Augusti, anno MCDLXxi, viderimus. De tempore obitus consensit Joannes Burchardus ' ceremoniarum magister
Platina' creatum Pontiflcem
in

tum) victisquoque, quam victoribus convenientiores. Obtulerunt Veneti alias legato noslro Apostolico, ac Cajsenaj agenti multo Kquiores, tam nobis quam vestris principibus utiliores honor dabatur huic Sedi, qui nunc adimitur capta bello hinc inde oppida nostra; fidei mandabantur obsides nobilitatis illiiis primales ad nos mittebaiitur, expectatiirijiidicium nostrum de Peninsula Ferrarionsi milla fiebat tunc mentio horum aliquid non adfertis modo, sed con: :

suis
,

Diariis
feria

"

Obitus
xii

inquit

ea Sixti
,

tra

ignominise

et

dedecoris
et

pacem

nuntiatis

pap;e IV

v,

mensis Augusti

inter

plenam confusionum
plus mali

horam quartam noctisvel circa (1) . His addemus Jacobum Maileum Volaterraiium ', qui causam accersitffi morlis a Uaphaele
Volaterrano designatam accuratius describit; neque enim pacis odio, quam summis studiis consectatum semper vidimus, sed spret.ne in
illius

quam

opprobriorum, et quae boni cum tempore sit paritura.

Eam, dilecti in Christo filii, commendare aut probarenon possumus. Legati videntes sanctum senem prffsenti nuntio affligi et languores ejus
incrementa suscipere,linguam(|uoqueloquendo hebetiorem fieri, conabantur bonis verbis illum solari, medicis etiam adjuvantibus et iidem consilium abeundi capientes dixeriint se alias ad ejus beatitudinem quictiorem, ut sperabant, reversuros, supplicantes nihilominus placeret benigiiitati sua? paci jam dicta3 benedictionem suam adjicere.quandoquidcm eorum potentatus niliil ab illa diversum petituri essent, Pontifex
:

formulis

sacrosanctae majestatis dolore


auxit
:

nimio

morbum

Moritur, inquit, Xys-

tus IV Pontifex

maximus

die Jovis,

quo celebra-

tur solemnitas B. Clare, inter quartam etquintam horam noctis, cum paucis ante diebus languisset.
XI

Post vesperas
die),

(nempe

diei

Mercurii
in

Augusti
'

cum jam
-

conclusa esset pax


Ms.
arcli.

mota paululum manu,


Baph. Volat.
sig.

vel paci, vel illis

jam

sig.
arcli.

Paul. Bened. Nicol. Vat. Bar. Plat. Ms. iium. UO. Vat. Jac. Volat. Ms. arch. num. 37.
1.

xxii.

Vat.

arcli.

Jo. Burcli. Ms.

Vat. sig.

num.

49

et

IU.

abeuntibus benedixit. Cubicularii vero senem labore et dolore confectum in lectulo collocarunt, et quibus possunt medicamentis et pio et
se

(1) Agit liic annali.-ta

vituperant

niulti,

pauci lauJant

de obilu Sixti IV, queni inno, mciise, ct die in Annalilms designato interiisse plane constat. Ilunc Ponlilicem sed nec laudatoribus nec delraoloribus plnrinium deferenduni e\ co conslat, quoj cum tota omnino ;
divisa esset
in

partes, quarnm uui favebat Sixtus, alteri adversabalur, scriptores quique, pro studio tamen invisior fuit, qnod bellum pUis sequo amasse videretur, et nepotum suorura ambitioneni nimis foverit. Vicissim aulera benignilate et clenientia |)lurimum valuil. Liberalitate in pauperes pricsertini fuit insigni, ex qua facluni est, ut qu:e pra^decessorum suorum plerisque vitio data suiit ab aucloribus, immoderatam scilioel cogendarum diviliarum cupiditatem, uemo illi exprobrarit. Indolem, vitia et virlutes hujiis Pontilicis nemo melius pingit ac Philippus Bcrgomas Angustinianus,
Ualia, atque

ipsa
ile

demum Roma

factionis su;e

Pontifice loquebantur. Plerisque

qneui lectorcs adeant.


l.itteras,

quales tunc

monachum

decebat, excoluit diligenter. (jnid profecerit, demouslrant vulgata ab ipso opera. qnoruin calaloguni

diligenler texit Ludovicus Jacob a S. Carolo Burgundocariuelila in liibliotlieca Poulilicia, sicut et tria ex illis operibus potissima commeraoral Sanutus in Vitis ducuni Venetorum, qui scripsisse Sixtum perhibet libruin cle ^anguine C/iriiti, allerum de futuris cuntingentitjus et tertiuui ile

Conceptione B. Virginis. Sub 80 Pontilice Christiana: disciplina; rigorem plurimiun elanguisse ex


iis,
:

iis

colligo,

qua;

ideiii

Ponlifex pcrmisit Jacobu Scotorum


indul-

rcgi litteris hic in Annalibus nuin. C. recitatis, tuin pariter ex

qua; Castellanus episcopus in Oermaiiia A. S. L. ex Aposlolica

enim inter caMera ab eodeni legato dispensatuni in ciLo Qnndrogesitnidi in Qundrngcsinia, ct ntiis jojunii dichus, mulnndo in lacticinia. (Iiiibus verbis inlelliginiiis lacticiniorum iu Quadragesima usuiu nou recepta ab antlquo consnetudine obtinnissc, sed ex iiklulgcntia Pontilicis concessum iiivalnisse.
geutia concessit, quic singula enarrat chronista Misncnsis
scribit

Justis solemnihus defuucto Pontilici exactis, cardinales dic

xxv

Augusti

iu

conclave ad

electionein uovi

Pontificis

concessuros Guil-

leliuus de Perreriis totius Ecclesia; noniinc pro concione allncntus est, rogans ut oplimiim Pnntilicem llagilanli Ecclesia! darcnt, qui clerura in vctereui sanctitatem relingeret, qni litteras a clero exulantes reduceret, pristiuara auctorilalein cardiiialibus apnd exterus vin-

dicaret.

Hanc orationem ev Ms. Codire dedit Marlcne Anncdol.


VIII convciie.unl
:

to.

i.

col.

1757. Nec frustra

ille

admouuit

uara

cardinales

brevi

iu

optinium Poutiticem Innoceutiuni

qna de re

in

Anualibus.

Ma.nsi.

r.4

STXTI rv

ANNUS n.TTMUS.

CHRISTI

1'i8'i.

am.uiti niinislorio ilhiin coiisohiiilni', ot atiju-

Uuirinali ad
xit
>'.

sed ca noclc, et die Jovis seqnenti sempcr in horas aiictns cst lanyiior, cl dolor adco, ut
vaiil
:

sua impensa pcrduDivina qiioque templa exornare aggrcssiis, D. Pcfri in Vaticano Basilicam repurTrivii foiilcm

Et infra
priiis

advciiicntc liora, (|iiam di\i,

spiritiim Crcatori

gatam
plo

marmorcis

ct vifrcis fenestris

tem-

suo rcddidcril,
oljvcrsaiililiiis,

non luodo ambagilnis scd miilta ccrtc (]uicfc. Comnuiiinllis

accommodaUs dilucidiorem
(]iioqiic

reddidit, appen-

diccm

mii"e jirofunditatis et altitudinis

nicavcrat (jiiatridno
lioc

aiitc

pcr maniis C.crvicnsis

cpiscopi, acta prius per

eum

divina

re.

Itcrum
,

ad sinistram cjusdcm tcmpli, qu;e non longe ab obelisco ducit, ne paries ille a reliquo corpore
pariim|)er sejunctus ponderi aliquando cederet.
Sleriiit ellatcra

ctiam dic, sed


intef;:ri

paulo ante obilum

cum

adluic esscnt
data.
et in

sensus, a pra^sulihus 1'alatinis Ueo et B. Virgini ejus est anima commcn-

Constantiniana! Basilica!, rcpur-

Mortuum minorcs poenitentiarii laverunt, vcste sacra ex corum muncrc ornavcrunt, et


.

meliorcm formam redacta. .Edificatur prffitcrca apud sanctos Apostolos sua impcnsa fornix major, quam tribunam vocant,
gata prius et in

leretrocoUocantes spectandumpublice statue22.

runt
licse,

cum
Sepullus est in sacello Vaticanae Basi])0s

mire fastigiatus ad templi capiit ducitur tanta arle, ut nuUa Basilica Roma; jiro magnitudine futura
perficict
.

sit

augustior,

si

quod
:

Jiilianus ne-

quod vivus exlruxerat, cjus(|uc scpiilchriim visilur hodie ornatum hoc Epitajdiio Sixlo IV Pontifici maximo ex Ordine Minorum, doclrina et magnitudinc animi omnis mcmoria;
:

mente concepit,

et jain inchoavit,

tandem

principi

Turcis Ilalia submolis,


,

auctoritate

Urbe instaurata, templis, ponte, Sedis aucta foro, viis, biblioUieca in Vaticano publicala,
Jubihro cclebrato, Ligiiria scrvitutc liberata, ciim modice ac plano solo condi se mandavissct, .liilianus cardinalis jjalruo benc increnti, majore pictate qiiam impensa facicndum curavit. Obiit idibus sexUIis hora.ab occasu quinta aiino Christi mcdlxxxiv, vixit annos lxxx, dics XXII, horas xii . Emblemate Iioc sacro in PonAuxilium meum a tiflcio sigillo uti erat solitus
:

Nonnullis inlcrjcctis Portum e regione Ostirc uUra Tyberim a Claudio inchoatum, a Trajano |)erfcctum, rc]>urgare instituit, ac navigiorum, ut antca fuit, capaccm reddere, opus sane regium et PonUflcio nomine dignum. sepulchrum Hospitale item Sancli Spiritus potius oh silum ct incommoditalem loci, pauperum et agrotantium hospitium restituere adorsus, magna jecit fundamcnta, tum ad ornatum Urhis, tum vel maxime ad peregrinorum et
,

aegrotantium

commoditatcm.

Magna

quoque

impcnsa
et

.Vssisii S.

Francisci sedes illas egrcgias

ob rimosos

multorum fratrum capaccs jam coUabentes ])arietes et fundamenta subsidcntia,

DOMINO, QUI FECIT C.ELUM ET TERR.\M.


i>:j.

S/xtiis

munificu&

in

Urbem

suorum

aninntior, in cogenda pecunia solertior, in con-

jungencla Moscovia
tissimus.

cum Ecclesia Romana ardenPlura de insignibns ejus operum at(|ue iiitcr molitionibus rcfcrunt auctorcs Xysalios BartliolomaDus Plalina Iutc tradil tus, reccpto honoriflce Marco Barbo S. Marci presbytero cardinalc e Pannonia redeunte, ut pacem inler Pannonifc Polonia;que reges de regno Bohemice contendentes componeret, ad Urbem Komamexornandam oinnino conversus, pontem, jam pridem disjectum, qucmque Romani cives merito ruptum vocabant, magna cura et impensa a fundamentis ex Tyburtino lapide restituit, ad utilitatcni poimli Uoinani peregrinffique multitudinis ad jubilcum ventura;, suoque de nomine Xystum merito appellari voluit. Aggrcssus sane opus, nt cerncre licet, principe dignum, quod cerle nuUi Pon-

'

ingenti appeiulicc, qua; tolum caMiobium sustineret .Uactcnus Bartbolomaeus Platina, cujus Coinmentarium, ne caetera Sixti gcsla rccenseret, mors abrniiit. 24. Scripsit rcliquas cjusdem Pontiflcis res gcstas Rapliael Volatcrranus ', qui simulandi nescius nonnullos ejusdcm PonUficis najvos prerstringit, tum ejusdcm virtutes in luce collocat. Suoruin in primis ipsum fuisse amantissimum, nimisque in eos indulgentem, quorum causa magnam sibi creavit invidiam. Petrum Riarium Franciscani Ordinis cardinalitia dignltale donavit, juvencm luxui dcditissimum, ubi ex mendicitate emersit, quique tahidus voluptate decessil llieroiiymum autcm Forilivii Foricorncliique principcm crcassc, virum sa^viorem ingenio, non sine rei Ecclesiastica; damno. Tum
restituit, diicta
:

tificura antca contigit

unquam. Hocidco

polissi-

de cfirdinalibus ab co renuntiatis subdit Xystus post lios fratruin sororumqiie filios exlulit, neque cniin alter propinquis foecundior intcr qiios Julianuin S. Petri ad Vincula fuit
: :

inum aceofaclum

cxistimo, nc i^eregrini cun-

cardiiialcm cjusquc fratrcm

Joanncm Urbis

pra;-

tiuin ac rcdeuntiummultitudineobtritiperirent,

qucmadmodum

in .Vdriani poiitc coiitigit.

ut diximus, PraUcrea vcro utilitali Urbanae consulens, ductus a(iua> virginis iia^nc ainissa; elimatos priusperpetuofornicc a inoiite

Nicolai

V tcmporc,

principcm fecit dcindc Cliristopliorum ctDominicum de Ruvcre fralrcs, |)atria Taurinenses, ex successione in Patrum ctiam collcgiiim cooptavit, abliis enim, et ndmcii olim familia' siimiiscrat, et iilura vitie
fcctiim, Soi\T(]ue ac Senogalliir
Volalor.

Plal. M5.

arcl).

Vdl.

'

iii

anlropol.

SIXTI IV

AXXUS ULTIMrS.
alios
fuit

CIIRISTl

148-').

G5

commiula

prirter

autem

siipradictos, et

diversis temporibiis creavit Joaniiein

Cohimnen-

cipes,

miseros enim alquc a Turcis ejcctos prinBosniE Cypriquc reginas, pra;terea Anet

sem

et

Joannem Baptistam Sabelliim, quos,

dream Palffiologum Peloponesi,


Toccuiii Epiii dcsfiolos aluit
;

Leonardum

postea quain suspectos liaheret, post consisto-

Saxoni;e ducem,

rium die quadain in molein Hadriani conjecit, unde post annuin incolumes dimisit. 1'riEterea Georgium Ulyssiponensem, Steplianum Nardinum Mediolanensem prssules, Rapliaelem Savonensem Hieronymi coinitis supradicti ex
sorore iie[)otein a?tate annoruni xvii, Ascaiiium

Chrislicriium Dacia}, deinde Moesire, novissime

Ferdinandum

Sicilire reges Aposlolorum limina salutatum venientes, magnificcntissimis suniptibus exce[)it. lii o[)cribiis [)ublicis ffijue maxi-

Mariain ducis Franciscililiuni


gratia et auctoritate pars

(itii

amlio nuiic,

et

a situ ac cceiio vindicavit, viis [)rimunilis, [)orticil)us qiiO(iue ejeclis, qiuT vias occupalKuit, vicoriinKiMc magistris ac cu-

mus Urbem

mum

Donatum
refert

lioc

maximasenatussunt. anno sacra purpura Ascanium


' :
,

ratoribus institutis.
obsita

Tenipla insuper vetuslatc


:

omnia

rcstituif
ffiditiciis

xcnodochium
ainpliavit
;

S. Spiritus

Jacobus Volaterranns sic inquicns Ascanius Maria Sfortia Vicecomes Joannis Galeatiiducis avunculus, hodieMercurii, decima seplima Martii, in secrefosenatu cardinalis desiguatus est viginti 1'atrum, qui senatui inter1'uere, concordantibus sulfragiis . Confirmat htec Joannes Burcliardus -, atque Ascanium renunliatum diacoiium, et Ecclesiam S. Viti in
illius

pulcherriniis
cis

tem[>Iuni pa-

de novo constituit, ubi canonicos regulares

a Basilica Laferanensi ejecfos reposuit,

pontcm

Aurelium penitus collapsum suo nomine refccit,

ades

in Vaticano Pontificias refecit, pra'to-

Macello

cura?

commendatam
: ,

ait.

Pergit

' Raphael Volaterranus Postremo Joannem Jacobum, patria Mediolanensem Parmensem prsesulem, cubicularium suum, quem servitio tantum acceptum ex humili loco promovit .

munera^jue obeuntibus loca commoda assignavit, cum prius pra;fer dignitatem in cellis fcre penuariis situ Roinam denique ex squallentibus habifarent lutea laterifiam, sicut olim Augustus ex lateritia marmoream reliquit anniim jubileum ad xxv
rianis excubiforibus, magistrafibus,
: :

reduxit primusque celebravit.

nonnullis de bellis a Sixto in gestis in Nicolaum Vitellium Tifernateni Laurentium Mediceum Florentinum, in Ferdinandiim regem Neapolitanuni, in Columnenses,
20. Interjectis
,

Addimus cfeteris elogiis Sixtum de MoRomante Ecclesia' obsequium revocanda egisse ', ac Joanaem Basilium ducem po26.

scovia ad

poscisse ab

eo, ut Christi
:

vicario,

regium

vel

imperiale
vita

nomen

cui adversari visus est Casi-

queritur

illum viani industria; prjeclusisse

muneribus Romanae curiae turpissime auro dinon suo sed administrorum vitio \enditis Cum, inquit, tot tumultibus absumpta pecunia indigeret, nova collegia primus excogitavit,
, :

mirus rex Polonis, cum de Russia cum Moscoquem Novogardiam magnam mense Nov.
anni mcdlxxvii Polonise eripuisse tradunt MoscoCommenfarii - Sixtus vero Polono res:

vifici

quffi

liceretur.

Dato itaque

negotio Sinolpho

protonotario ecastro Octerio,viro solerti,breviatores minoris pra^sidentise instituit, quondam a

consulturum juribus, nec eo inconsulto Moscovitam totius Russiae regem imperatoremve se dicturum. Xon perfecta est
cripsit se illius

Pio creatos, deinde a Paulo successores sublapostea, sollicitatos, quorum loca quingenlis
:

ea Moscoviticae Ecclesise cum Romana coiijunctio, qute ad augendas Christianas vires, xMahu-

tores,

quorum

trecentis veniere, dcinde adsti-

pulatores, quati
rios,

certos,
:

sine

conlici tabulse
:

sed hi

quibus nullse possent per successorem anti-

meticamque superstitionem obterendam admodum erat necessaria Moscovitas autem olim Romaaee Ecclesiae paruisse vidimus, deque re:

postremo Apostolici fisci novem notaquibus emolumentauuius adsignavit, quia


;

is fuit setate nostra Gerardus Matfeus Volaterranus, qui ob egregium bonitatis ac prudeuti;e nomen ei muneri gra-

antea cunctis praeerat

tuito a

Ludovico patriarcha, ac camerario dele-

gatus fuerat, ac Gasparem Blondum successorem habuerat atque hoc modo curiae Romanje
;

libertas in

compedes quasi

conjecta, ut nulla

Ecclesiarum foedere cum Cledicemus. Porro Joannem Basilium rcgiuin fitulum sibi arrogasse narrat Sigismuudus Liber toparcha in Commentariis Moscoviticis, quos dum Maximiliani Caesaris in Moscovia legationemagebat, conscriRurickh usque ad A tempore, inquit psit liunc prKsentein principem non alio titulo usi sunt principes illi, quam magnorum ducuni, aut Wolodimeriae, aut Moscoviaj, aut Novogardintegrando

mente

Vll egisse inferius

industrise via sperari possit. Veruni lisc seu necessitati, seu verius proximis ac ministris tribuenda, nam eo Pontificum nullus nec animo

diffi,etc.pr;Eter

Joaunem

Basilii qui

scdominum

muniflcentior, nec

promovendis

in dando liilarior, nec in hominibus proinptior repertus

duccin Wolodimctotius Russi;e, et Hic vcro Basilius, Joannes ria;, etc. appellat. sibi vcndicat et titulum, et nomen regium in hunc modum Maguus dominus Basilius Dei
:

magnum

Jac.

Maph. Volal. Ms.


.Ms.

arcli.

Vat.

sigii.

num. 49

et

111.

SiKt. lib. brev. aa.

13. vii Febr.

'

'

Sigism.

lib.

Coin
15.

n. icr.

'

Buich.

arch. Vat. sign. iium. 37.

Moscb. p. 7V.
R.vY.\.
.\l.

' Sixt. ubi sup.

Sisism.

lib. p.

A.\.\.

Toiius

X.\.\

C6
iiratia

SIXTI IV

ANXrS

UI.TIMIS.
diis,

CIIRISTI 1484.

rex ct doiiiiniis totiiis Russi;i\ ct ma^niis

diix \Volo(limori;r, .Moscovi.T, Novogardi^c, PIcs-

covia?, .^inolcnski;c, Tuvcria>,


ri;r, ctc.

.liig:ari;c,

liiilua-

Argenlinensis clcricus ',sacris ceremoniis maniiscri[)to Codice Tabularii Valicani, (|uariim priorcs scriiihc fuere ad dignitapi;i^feclus, in
tis

Doniiniis cl niagnus

tcrra inferioris ct
riic,

dux Novop:ardia^ C/crniiroviiT, Rczaniai, Obdo-

cardiiialiliaj

lirimis

augendam amplitudinem in nimirum, ut centum aurei menstrui ex


,

Condivia\ clc. 27. Addit auctor cuindcm .Moscovilam .\ll)um Hegera appcllari, ct causam a proceribus sciscitalnni, non aliam compcrissc, (luain (|uod ;illiis tegumcntis iitcbatur, ut fcrsam proptcr riibca
capitis

Poiilificio
biis,

icrario

siippcditarentur

cardinaliut

qui annua quatiior millia

aureorum ex
;

sacerdotiorum vectigalibus non haberent


libertas oniiiis
iii

consiliisdaiulis perinitteretur

tegumcnta Kisilpassa

id

cst,

rubrum

caput vocant. Licet vcro is regio titulo utatur in liltcris ad lUnnanum l*ontificcin, iinperatoiem,
Sueciie ct Daniee reges,

ut in ntilhim judiciariiis ordo institiieretur, nisi consentientibus Iribus cardinalibus cx quolibet ordinc singulis delectis, ne(|ue in eum ferretur sententia, nisi ex Conslitutione Silvestri immu:

nccnon ad Turcam
forte a I.ivonibus,

datis

magistrum l*russiae, a ncmine tamen, nisi

gni

regcm appellari, Tum de insiCbristiano cmblemate titulis inscribi solito


:

omniuin sapendendi vectigalis sancita ccrdotiorum in Ecclesiis, quibus prssunt, conferendorum jus datum. Coiistitutum eliam censuras cuipiam cardinali non incussum iri, nisi
nitas
:

nieminit

"Titulis,

inquit,

antiquitus tribus

juris canonici leges ita sanxerint

quaj

omnia

circulis triangulo inclusis uti solebant,

quorum

singuli cardinales,
tur,

si

ad Pontificatum cveheren-

primus
nebatur

in
:

supremo circulo liisce verbis contiDeus noster Trinitas, qua> fuit ante

omnia ssecula Pater, et Filius et Spiritus sanctus non tamcn trcs dii, sed uniis Deus in substantia. In tertio titulus magni ducis .Moscoviw^quo se re-

sacramento confirmartint. Tenor capitulorum prffidictorum. In primis de camera? Apostolicae proventi

tum

gem

ac

dominum

totius Russite Orientalis et


>.

ridionalis fatebatur
tificatu,

Hactenus de

Sixti

MeIVPonest.

darc et solvere, scti dari et solvi facere centlorenos auri de camera omni meuse cuilibet cardinali non habenti integre de proventibiis

nunc de ejus successore agendum

28. Admitlitur in conclave cardinalis


niiis.

Asca-

PeractisdemorluoPontiricinovemdierum
ciim purpurati Patres

spatio funebribus sacris,

conclave ingrederentur, sulfragiade novoPontirenuntiando laturi, revocatum est in dubium, an Ascanius Sfortia cardinalium senatui antea adscriptus, in quo sacer ritus deaperiendo ore nondum perfectus fuerat, suffragium conferre ad creandum novum Pontiticem i^osset,
fice

bus Ecclesiaslicis quatuor millia florenorum annuatim, quousque ei provistim sit de dicta summa in redditibus et cardinales omnes habentes qua?cumque beneficia Ecclesiastica eliam incompatibilia in tilulum vel commendain, manutenebo, el defendam in perceptione corumdem. Item, ut mibi ab eisdein cardinalibus libera proveniant consilia, non apponam, nec per queinpiam apponi permittam manum in persona, vel bonis alicujus ex eis, nec aliquid
;

in

eorum

statu et provisione

mutabo quacum-

decretum est posse, petito ex veteribus exemplo, cujus nos in Urbano V meminimus ' in illius enim creatione Androinus abbas Cluniacensis cui os nondum clausum apertumque vetere instituto
sententia
; ,

tandemque

Patrum

fuerat, iina

cum

29. CondilcV

cajteris sententiam tulit. a cardinalihus lerjes tum ad sua

que ratione,causavel auctoritate, vel occasione, sine expresso consilio ct consensu duartim partium dominorum cardinalium, necaliquo modo procedam, aut procedi mandabo, vel permittam contra aliquem ex eis, nisi assistentibus et consentientibus tribus cardinalibus, uno videlicet ex quolibet ordine eorum, per ipsos cardinales
aut majorem i)artem eorum ad id deputandis nec damnabo aliquem ex eis, nisi convictum luimero tcstium cxpresse ex Constilulione Silvestri papre facta in synodo, qua; incipit Prxsul servaboque eos liberos et non damnabatur exemptos ex omni datio et gabella, prout tempore felicis rccordationis Mcolai V ct Si.xti Romanorum Pontificum prajdecessorum nostrorum factum fuit, nec eis Ecclesiis, monasteriis, et aliis beneficiis Ecclesiasticis per eos pro tempore obtentis ullum decima?, subsidii, aut alterius nominis (luocuinque nomine nuncupat gravamen quacumque ratione vel causa iinpo:
:

jura proterjenda, tum

ad res
sit

Eccksiasticas modePontifex.

randas, quibus obstrictus


sententiae. cardinales

At ante-

f|uam rogarentur de novi Pontificis creatione nonnullas leges partim ad sua augenda commoda, partim ad rem Ecclesiasticam temperandam condidere, quilnis iiovuni Pontificem constrictum voluere, qiiamvis jam ante ab Innocentio VI sancitum viderimus ' nuUa bumana arte Pontificiam auctoritatem
contralii |)0sse,

neque cardinales, Romaiia Ecorbi antistitem pollere.

clcsia suo viduata pastore, ulla alia potestate

quamad dandum

Qu;e vero leges invento' sint a cardinalibus rcfert accuralissime praediclus .Joannes Burcliar-

nam,

vel ab iisdcm cardinalibus pro Ecclesiis,


praefici,

monasteriis, quibus eos


'

et

bcneficiis

&!:i3mund.

lib.

p. 13.

.\nnal. loin. xvi.

an. Clir.

1353.
'

niim. 29.

Jo. Duixli.

Mj.

aicli.

Val. sig. nuui. 37. p. 75.

SIXTI IV

AXNUS ULTIMUS.
aiit

CHRISTI

I48'i.

07

proviileri

quibuslibet Ecclesiis, de quibus eis pro tempoie iii fitulum \f\ commendam coiiliiii.a-t,

occulte, de caetero

nire,

censuras

et

quomodolibet contravcpoenas Ecclesiasticas, aut alia

suIj annuatorum seu medioriimfructuum miiuitorum servitiorum, seu alio quocumque nomine

et

penitus exigam, aut ab eis sponte otTercntibus solventibus recipi seu exigi faciam, vel i>crindirecte, priilhcsa,

iii eisdem Constitutionibus et ordinationibus, sententiis, praeceptis et mandatis forsilaii fulminatjs, etiam per litteras, qii;c

in talia facientes

mittam quoquomodo directe vel


vilcgiaque

eorum omni
siiit,

et singula
:

qua-

liacumque

conservaljo

et si

aiii|ua; ol)li-

gationes in camera Apostolica ratione preedicta-

rum annatarum

reperiantur

eas

in

totum

aboieri faciam et cassari.

Ca^na Uomini, minime incurrant, [)ro hujusmodi contraventione ex aliqua Conslitiitione in corpore juris inserta constaret, quod talis prena in eosdcm cardinales specialiter sit inflicta, et non alias, nec alio modo. Et non fulmiiiabo aliquas censuras adversus aliquem vel aliquos cardinales,
leguiitur
iii

nisi

solum dumtaxat

Item

proinde debeant specialibus pr;vrogativis et privilegiis gaudere, ex nunc concedo ipsis cardinalibus plenariam et liberam dispositionem omnium et singulorum
sistant
Pontifici
.

cum summo

cardinaies S. R. E. assidue aset

de consensu duarum partium eorumdem, tunc tantumin casibusexpressis injure, etc. 30. Editai etiam fuere aIi;B leges, qu;e ad rei Christianajamplificationem defensionemque
nisi
et

pertinebant, quibus

Iiic

titulus praefixus est


sta-

monasteriorum, prioratuum, prffipositurarum, dignitatum personatuum, administrationum et officiorum, canonicatuum et pra?bendarum, aliorumque beneficiorum Ecclesiasticorum cum cura et sine ad collationem, provisionem, pr;esentationem, electionem conflrmationem eorumdem ratione Ecclesiarum et titulorum cardinalium, et etiam Ecclesiarum, monasteriorum, prioratuum, dignitatum, personatuum, aliorumque administrationum et officiorum beneficiorumEccIesiasticorum,quibus pr;esunt, et quge obtinent, eosque prseesse, et pro tempore
, . ,

Tenor aliorum capitulorum, ut supra

tutorum.

Xos omnes

et

singuli S. R. E. cardinales
et felici

suprascripti pro

bono

regimine, atque

modo ralione status universalis Ecclesise juramus atque vovemus Deo omnipotenti, SS. Apostolis
sicB

Petro et Paulo, et
sanctffi

omnibus

sanctis Ecclesi

suffi

promittimus, quod

aliquis

ex nobis electus fuerit in papam, post celebrationem de se factam statim jurabit et vovebit pure, simpliciter et bona fide servare, et servare iacere, ac

cum

eflectu

adimplere omnia

et

obtinere contingetin
Et infra

titulum vel commendam .


et singuli cardinales in

singula capitula infrascripta, necnon infra tres dies post coronationem suam dare tres RuIIas

Item quod onines

electione
a

mea

prsesentes,

qui pro tempore fuerint,

quos pro tempore, et quacumque de causa


loca,

ad perpetuam

ejusdem tenoris secundum capitula infrascripta rei memoriam, habentes vim de-

cretalis et constitutionis perpetuae, inviolabiliter

Romana

curia se absentare contigerit ad Ec-

clesias

suas, vel

quaecumque

etiam re-

mota, et extra Italiam cum licenlia mea vel verbo vel in scriptis, gaudeant omnibus et singulis privilegiis consuetis, ac si praesentes existerent, in omnibus et per omnia plenissime

observandae cum decretoirritante, si quidquain secus factum fuerit, vel in aliquo contravenire, vel dispensare, nisi prout iiifra in singulis capitibus exprimetur, et hoc cum consilioetasseusu majoris partis dominorumcardinalium, easque RuIIas pr;pfatas tenere, et conservare apud se debeant tres cardinales cujuslibet ordinis priores ad petitionem sacri coUegii, nulli iiuquam easassignaresineomniumcardinaliuiii expresso consensu. 31. In primis jurabit et promittet, quod adveniente casu necessitatis subveniendi fidelibus Christianis ad eorum defensioiieni conlra perfidos Turcas idem sanctissimus dominus noster Pontifex omnes aluminis, seu apud Tolpham redditus, causa talis subventionis, exponet ad usum subvenlionis pr;Bfat;e qui si ad summam quinquaginta millia ducatorum non attingent, idem Pontifex tantum de aliis redditibus Ecclesi;B Romana; dabit, et exponet usque ad
,
;

absque

alia interpretatione vel


et

tergiversatione.

Item omnes
nes
in

singulas absolvendi, dispensandi,

et alia faciendi facultates, privilegia, et indulta, qu;i^ a felicis

concessio-

recordationis Sixto

papa IV et quocumque alio prsedecessore meo favorem cardinalium eorumdem in genere vel inspecie quomodolibethactenus emanarunt, ap[irobabo et confirmabo. Et infra Prteterea cum periculosum sit, quod ii, qui summo Pon:

tifici in

executione pastoralis

ofticii

frequenler

assistunt, ne inaIi{|uo casu exconmiunicationis,


interdicti vcl suspensionis sententiam incurrant,

quod cardinales el declaro contingat eos aliquibus constitutionibus, ordinationibus, senlentiis, pra!cei)tis,
statuo, decerno
pra?fati, etsi
,

dictain

mandatis, qme a prffidecessoribus meis hactenus emanassent, aut in fulurum emanarent in genere vel in specie, in quibus etiam dc ipsorum cardinalium personis ex|)ressamentiofieret
directe vel indirecte, tacite vel expresse,

summam, in qua tamen computari debent provisioncs nobilium profugorum, el ex|)ulsorum ab iiifldelibus, (|iue tamon octo millia excedere uon debeaut, ita ut nuiiquam de diclis aluminis reddilibus dispcnsari, aut aliter, et in
alios

palam

usus exponi possit sub poeaa iatermissio-

1.8

SIXTI IV
anntliomnlis
collcirii
ct sacriloiiii

ANNUS ULTIMUS.
iiuodquc
rcil-

CIIRISTI

1484,

i,i>. cl

quc
nisi

iiii])eratoris,

regum, diiciim

et

ililiis pr;vilicti

pcr clcricos

camenc

Aposlolica)

excedat trigesimum annuiii,


(]iioa(l lilios

sit(]ue

iirincipum, doctor

ct sacri

iiisimnl scribautiir ct coiiipii\idcaiitur, (icputaii-

vel iu sacra jiagina, vel in altero juriuin, vcl

ad

teutur, ct
(lusijue

compufa corum

miiius

ct nci^otcs rcguin, sit ct id

com-

deposilarius teneatur praniictas pecu-

j)ctcntis litteratura',

dc consilio

duarum

nias cxponcrc dc
canicra^
coiic^ii

maudato communi clcricorum

jiartiiim

cardinalium. Dc iiarcntela

et coiisan-

summi
dc
tali

Pontillcis et

(luolilict

secuiulum itcterminatioucm trium cardinalium priorum ordinc ct in tali casu cardinalcs dc


:

giiiiiilate siia iioii j)liircs (jiiam

unum dumtaxat

(jiialilicatiim, utsu])ra,

jiromovebit, iieciiiKjiiam

(!xccdct

numerum

viginti

quatuor cardinalium
alio

ipsorum

iicciiuiis otlcrunt

darc

ct

solvcrc pro

iiliicunKiuc et (juandocunKjue et

auxilio deccin niillia

ducatorum solvcudo-

coiisislcntium, et aliter vel

undecumque modo creati

riim pro (luolilict


tioncin

secundum ratam, cl proporrcddituum suorum (]uorumcum(]Uc.

post inortem Ponlificis, ctiamsi interim exercucriiitofliciuni, siutinbabilesin eleclione


tilicis

Cum vcro Dcus conccsscrit ^cncralem cxjicditioncm validam ct sufticicntem coucursu sanioris
principum et pojjulorum Cliristianoriim ad otTciisionem ipsorum perfidojiartis

aclive ctpassive, nec in


:

])otentatuum,

ruiu

otTcrt

ultra aluminis reddilus cordc ])uro ducatos centum millia modo (]uo sujira omnes insuper Ecclesiarum dccimas, ju-out videbitur expedire, indulfrentias omnes, nenipe auri vim ex iis redialias et vii,fcsimas et trigesimas ijendam qua; utiles, necessa(]uascum(iue impositiones,

Turcarum
bona

tidci

lidc et

tur pro cardinalibus aliquem, nisi prius reducatur collegium ad minoreiii iiiimerum viginti quatuor, et eum non exccdant, ut jiriedictum est, ijisos^jue crcandos subito publicabit, nec eostenebit secreto; iiKjue creatione eorum convocabit dominos cardinales,

Ponposterum liabeannon creabit unquain

omiies(iue, qui
stentes
in

commode
Bononia

venire j)oteruiit exivel Fiorentia


:

Italia,

citra
fiet

quo(]ue exquisitio
consistorialiter, et

dominorum cardinalium
non

auriculariter, et lioc in-

riBB

et suj)]tortabiIes

videantur, cardinalescjue
])roniitteutes
eftica-

telligalur in creatione cardinalium lantum.

ipsi

XX millia

ducatorum causa expeditionis

gcneralis s])onte otTerunt,


solvere. Item (]uod

Item quod nullam provisionem sive '.iH. permutationcm facietdeEcclesiis catliedralibus,


abbatiis, j^rioratibus,

citer pro rata, ut su])ra, rcaliter et

cum

effcctu

magistratibus,

aut

aliis

curiam llomanam in ca])ite post tres et mcmbris relormabit immediate menses post suam coronationem secunduui
consilium majoris jiartis dominorum cardinalium, et deinde continuabit usque ad plenam
satisfactionem.

(luibuscuuKjue iii camera Apostolica taxatis et non taxatis, etiam sub titulo commendce, administratioiiis,

vel

alio

quocumquc

titulo

sive

modo,

nisi

consistorialiter,

aut interveniente

Item quod dictam curiam non educet de Urbe Romana, nec transferet de loco in locum,
((

de provincia in ])roviiiciam,
triam, inlra Italiam

et

de patria in pasine consensu et

quidcm

consilio majoris partis cardinalium, extra vero

consensu saltem majoris partis cardinalium, pra!terquam de iis.qua; conferet dominis cardinalibus, et prasterquam de abbatiis, qutB non excedunt valorem ducentorum ducatorum, et niliil ultra taxam recipiat. Item quod nullam facultatcni j^riesentandi aut nominandi ad Ecclesias catbcdrales etmonasteria concedetprincij)ibus sa-cularibus, aut jirielatis Ecclesiasticis

duarum partium, de quo quidem consensu dcbcat constare per subscriptionemeorum, utevitenturscandalaet pericula
Italiam sine conscnsu

cujuscumque condiliouis,
cliicj)iscopalis
,

status aut qualilatis

existant, sive imjieriaiis, regalis,

ducalis,

ar-

omnia. Item quod cuni jirinium commode fieri posse videbitur, Concilium generale ceiebrabit,
((

episcopalis

vel

cujuscumque

alterius
silio et

aut celebrari faciet solemniter

secundum

for-

33.

pnccminentia!, nisi de expresso conassensu niiijoris partis cardinalium. Item quod nuUam BuUam unquam
permittet
,

inam antiquorum Conciliorum

in loco tuto et

expediri

seu alicui concedet, per


vcl alicui ipso-

commodo, tum fuerit

prout ei justuni videbitur, et consulper majorem partem cardinalium ad

quam

se astringat principibus
certificet,

rum, aut eos

quod nullas Ecclesias

concitandos principes Cbristianos ad defensiosionem fidei, et generalem contra infideles expeditionem, et ad refoniiandum universam Ecclesiam circa vitam et mores tam respectu clericorum saecularium el regularium, qiiain religiosorum mililantium, ct tain respectu principuin quam communitatum, et super eo, quod jicrlinebit ad judiciiim ct provisionem RomanBC
Ecclesiic.

cathedrales et monasteria conferet nisi de ijisorum benejilacito aut voluutate. Itein quod non dejjonet aut jtrivabit aliquem ad petitionem
aliciijus principis, nisi juridice se

instruat, vel

crimiiia

siiit

noloria, ct in

Bomana

curia, jiar-

tibus liiuc

indc auditis, iileiiaric comjirobata,


jirielatos

ncc eosdein

invitos transferet, nisi ex

eisdcm causis,
necessitate

et j^rojitcr illa

crimina notoria,
:

proj)ler quic venirent deponciidi

quem

Item (juod non creabit nec assumet alicanlinalem etiani j^recibus (]uoruincum-

sccundum

et si ex aliqua constitutiones canonicas


c|iisco[io.

daiidus fucrit alicui

arcliieiiiscojio,

SIXTI IV
abbati coadjutor,

ANNUS ULTIMUS.

CHRISTl 1484.

09

non dabit nisi in forma juris, omni penitus successione remota. 3i. Item quod bona cardinalium et reli,
, ,

in

supradictos feudatarios, et officiales, cfeterosque hoc capitulo nominalos, quod Sede vacante

ad

mandatum ipsorum dominorum cardinalium


arces, fortalitia et castra

necnon giosorum aliorunniue prajlatorum seu curtisanorum in omniuin cardinalium Romana curia decedentium nullo modo occupabit vel occupari faciet quacumcjue ratione
vel

civitatcs, terras, loca,

Ecclesiic

Romana; immediate
et et
;

tradent

ccetui

ipsorum cardinalium,
ulla

contradictione
et

expedient libere sine de boc dabunt cau-

causa,

sed
et

permittet, juxta juris diposiet

tionem vei consuetudinem,


cultatem,
privilegia
,

concessam

fa-

voluntatem decedentium, iit iidcm decedentes de bonis ad eos quomodocumque pertinentibus, prout eis placuerit, disponant, liceatque eis absque alia legitima oblenta condere testamentum liberc et explicite, non obstante BuUa alias super boc in favorem cruciatge edita aliis religiosis vero non cardinalii)us qui propriam facultatem a se abdicaverunt tantummodo exceptis quorum bona devolvi permiltet ad illum vel illos, ad quem, vel ad quos pertinent de jure, consuetudine vel privilegio nec de proventibus et juribuscapellicardinaliumdecedentium aliquid occupabit, vel occupari faciet aut i)crmittet, imo volet ut sit liberum eisdem cardinalibus, etiam religiosis, de iisdem proventibus etjuribus testari, et disponere, ac facere, prout eis videbitur et si eos intestatos decedere contingat, permittet quod jura et proventus luijusmodi eisdem decedentibus debita transeant ad lia;redes eorumdem, ad quos de jure vel de consuetudine spectant, sublatis controversiis omnibus et abusibus quibuscumque. 33. Item quod nullam infeudationem de
ac
; , ,

fldejussionem sufficientem. 38. Item quod arces S. Angeli, Civitatis Vetulffi, Tyburis, Spoleti et Caesena^ non concedet alicui de parentela sua nec pr;elato nec ssculari sed aliis prailatis, et Ecclesiasticis personis
;

tionem

non in longum tempus duorum annorum, nisi de consilio duarum partium cardinalium aliter tieri videatur, neque faciet eumdein
illisque

castellanum et gubernatorein aliciijus civitalis, gubernatoresquecivitatummajoris iinportantiffi, utpote Spoleti, et aliarum civitatum similium, erunt prslati et Ecclesiasticae personae nec capitaneatum generalem Ecclesia; nepoti, nec alicui consanguineo suo concedet. 39. " Item quod super oiniiil)iis et singulis supradictis et dependentibus ex eis, et aliis, in quibus consilium dominorum cardinalium requiratur, promotionibus ad prffilaturas dumtaxat
,

nulhim Bullam unquam expediri coiisentiet, in qua insit clausula, videlicet De consilio fratnim nostronan ; nisi prius realiter et ciiin effectu consistorialiter vota fratrum super contentis in ea sint exquisita, et major pars consenserit, et boc subscriptione trium cardinalium ex quolibet ordine, constet, etc >>.
exceptis,
:

regnis, civitatibus, terris et castris insignibus,

INNOCENTIUS
40.

VIII.

etiam de rebus, quse consueverunt infeudari, seu alienationem sub quocumque titulo etiam
vicarialus, pignoris, empliiteosis,
vel

Innocentii

VIII

electio

alterius

nus.

patria

et rje-

coutractus faciet in quamcuraque Ecclesiasticam, vel sajcularem, aut

personam communi-

viginti

His conventis, cum cardinales numero quinque vota explicuissent undecim


,

tatem de rebus

et

juribus, et bonis spectantibus


,

Marci ferunt, virum prsestanti pictate, qui religionem Pontisutfragiis


S.

ornatum cardinalem

aut ad diminuad patrimonium Ecclesia; tionem vel remissionem census terrarum Ecclesiae
faciet,

ficatui

prsetulerit, ut refert

Infissura

',

verum

nisi

deliberatione

prius

liabita

mutatis aniinis, oinnium consentientibus - suffraijiis, Joannes Raptista Cybo, patria Genuensis,
presbyter cardinalis
tit.

consistoriali, et consenticntibus

duabus

[)artibus
:

S.

Ca;cilia),
lial.

idemque

cardinalium
et
ita

cum eorumdem subscriptionibus eodem modo de noviter acquisitis in


et

episcopus
Pontifex

Amalphitanus, IV
,

Septetnbris

Romandiola. Tuscia, Marcbia 36. Item quod nuUi rcgi, duci, principi, domino aut communitati non subdita; sibi movebit guerram, aut cum eis ligam faciet ad inferendum alicui guerram sine expresso consensu duarum partium reverendissimorum dominocardinalium. Item (juod feudatarios regnorum, et alios vicarios, quos de novo investief, cajiita37.

noinen
recte et

accepit.

renuntiatus est et Innocentii Vlll Addit Infissura ' Rite et


:

absque aliqua calumnia creatus fuit, et bonus in se fuit, et semper justitiam in proposito
liabuit, et nisi

fuisset iinpeditus a suis gemulis

et inimicis, certe

ostendisset qualitatem animi

sui erga Ecclesiam. Sed ejus aemuli et inimici,

rum

qui volebaut in
verare,
litteris et

eorum iniquo proposito


sanctitati

perse-

semper detraxeruut

sus

et

neos, gubernatores, castellanos, omnesiiue alios et singulos offlciales iiujusmodi de Lirl)e Ro-

voce . Moxilli cardinales siiperioruin confectarum pactionum Tabulas in conclavi sacramento coiirirmandas exliil)uere iieque

mana

faciet jurai-e

in

corum

iiistitiitione

obe1

dieiitiam et fldeiitatem Roinaiia' Ecclesia', vidc-

Infiss.

Ms.

arcli.

Val. sign.

epi^c.

in oial. apiiil

licetsibiet successoribus. Faciel insuper jurare

num. 111.

Masson.
ib.

1.

num. 111.
'

Leonell. concoid.

Sleph.

Inliss. -Ms. arch. Val. sig.

Md.

Volat.

ssii

et alii.

70
ipsi'

SINTI IV
abmiit, a
(|iio

ANNUS ULTIMUS.
At
11011

CHHISTI

l/i8'i.

jiirisjurainii
liiscc

niinciiiiali for-

Jurc coniiuerilur fraudem


lcgein fuisse

ita

factam ab
in-

imilain
cliaidus

coiicoiitatn
'
:

verliis

refert

Biir-

Innocciitio legi, sed animadvertere debuit auctor


iion

eain

sed corruplelain

il."K{;oliiiioccntius electus ct assuniiitus in

diictain ad Pontificiam

potestatem labefactan-

suminuni
proinitto,
iii

Poiitilicein

pramissa omnia
observare

et

singula

dam
vcl

temerariorumqne liominum
arle, vel
:

audaciam
nec re-

voveo
et

et jiiro

et adiiniilere

cliidcndam

|)olius

Apostolica con-

oinnibus
lide,

per oiniiia pure,


et

siinpliciter, el

stautia iiifringendain
gibiis,

(|uaiuloqiiidem
,

boua

realiter

cum

etrectu

sub prena

nec Csesaribus

nec ine i|isiiin absolvam, uec absoliitioiiiMn alicui coiinniUain. Ita me Deus adjuvet, et licec sancta Dei Evang.slia . Noiiiuilla ex iis, nt vidimus, qua; pollicifiis sacrainenlo est, speclabaiit ad retineiidain iinperii Kcclesiastici majestatem, alia ad tuenveluti de sacro in Turcas dain religionem
perjiirii et aiiatlieinatis, a (|iiibiis
,

inagistratibus licet

multo minus Urbanis Ecclesiae gubernacula ac-

cepturo suinino Ponlifici leges de conferendis sacerdotiis imponere. Nuinquid enim Ecclesiasticum
intulit
llebraji

ordinem ac Pontificatuin Romaj Roinanus civis quiniino ut Gra!ci, vel Romaiii apud Deum discrimen
,

'!

restituendoiiue non modo deceruendo bello inferiori, verum etiam celsiori, atque adeo cardinalitio et poiitificali ordine in primaevum lunocentio sauctitatis nitorein. Alia vero ab ad cardinalium cominoduin detorta promissa erant, qua^ cuin contra fas conventa essent, in
,

nuUum est, ita illius vices in terris gerens, omnium gentium abscisso respectu, dignis quiAlfonsi

buslibetsacerdotiaconferrepotest. ItaClemensVI Castellee et Legionis regis iniquas de


extero

nomine

ad

Canriensem
'
:

episcopatum
fili

evecto querelas refregit

Numquid,

cba-

rissime,
susccpit,

Apostoli

Domini

quorum

doctrina

aliquibus
tennit,

infringendis

religione
:

tcueri pulavit, uti

vidcbimus quamobrein cardinales amplissima bona Ecclesiastica, necnon munera publica tum in
Urbe, tnin extra lh'bcm inter sese partitos queritur

minime nonnulla autem


se

fulget Ecclesia, et Christiana fides incrementa

imo

in (|uibus jacta

menta,
extra

et

quorum
in

proprias

sunt fidei fundasunt episcopi successores, nationes et gentes, provincias


in

alias atque

regna

sortem prsedicationis

fici

Slepbanus Infissura. 42. Nec solum cardinales leges novo Pontiverum etiam magidicere cons|)irarant
, :

disponente Domino non susceperunt? Numquid per quem Hispaniis Evangelicte B. Jacobus veritatis lumen resplenduit, et sacri Baptismatis
,

idem pro Romanis ])ertenlarunt, quorum delusas spes refert idem Infissura Egomet, inquit, vidi in palatio conservatorum
stratus Urbis

innotuit sacramentiim, in Hispaniis ortiis est

certa capitula, et promissiones factas per

pr;i!-

fatum Innocentium in manibus conservatorum, erat verbuin luijus tenoris vel intra quse Promitto et juro ego Innocentius substantiai papa Octavus in preesentia omnium dictorum
:

Quid igitur miruin si Romanus Pontifex ad exequendum ministerium servitutis injuncta? illius, cujus vices gerit in terris, et apud quem neque non est Judsei Graecique distinctio acceptio personarum, instructus exemplo per,

sonas idoneas elegit,

et

quanquam

alienigenas

cardinalium,

me daturum

et

concessurum

ci-

vibus Romanis omnia officia et beneficia Urbis, et non consentire prioratus, abbatias et alia neque auctoritalem prffistare alicui alteri personff, ut promissa officia seu beneficia alteri
;

vacantium Ecclesiarum regimini praificil, deputatque pastores ad Dominici gregis curam . Hactenus de conventis et legibus partim sequis, partim iniquis, quibus cardinales, et Roinani novuin Pontificem astrictum essecontcnderuut.

Nnnc

contribnantur
solis civibus

nisi

solum

et

dumtaxat

ipsis

idoneis. Et quod plus est, promisit facere unam Bullam de promissis plumbatam, et subscriptam ab omnibus cardinalibus . Etinfra: Tandem Bullam bis incisam dedit conservatoribus cum hac diminutione videlicet, (|uod reservabat sibi potestatem concedendi abbatias Urbis ad suum placitum. Item moveri fecit filiis Romanorum, per quse verba intelligebat conferre alia beneflcia etiam non civibus, dummodo acceptarentur pro civibus, et sic facta est fraus legi. Item in ea Bulla voluit liabere pro civibus seipsum, et futuros Pontifices, et omnes cardinales ita, (luod dicti cardinales eligerentur ad talia offlcia, et isto modo executus est promissionemdiclajgrati;c .

Romanis

aliqua de ejus primordiis adjungemus ex Leonello episcopo Concordiensi in funebri oratione ", qua Innocentium coram cardinalibus
laudavit.
/(.3.

Patria, inquit, ortus

Genua, Ligurum

metropoli, terra marique potentissiina . Et Familia Cyborum vetusta nobilitate, infra


:

apud Neapolitanos quoquc sub Thomacelloruin cognomiiie insigiii, ex quael Romanus Pontilex Ronifacius ejus nominis Nonus, et cardinales, parentibus hoet episcopi complures prodiere
:

ex bonis enim, iit Plato ait, boni nascuntur, et bona arbor, ut Servator noster affirmat, bonos fructns producit. Aaron siquidem pater equcstris ordinis vir probatissimus,
nestissimis
;

et in

regenda Neapoli,

et

in prffitura

Urbana,

'

Aiinal.

lo.

Burchard. Ms. arch. Vdl.

sigii.

num. 104.

p. 114.

an. 7. Cleni.

-wi. an. Clir. 134S. nnm. 11. Kpist. secr. - Exl. apud Masson. in Innoc. VIIl.

cccxxxv.

SIXTI IV

AXXUS riTIMUS.

CHRISTl 148/|.
43. Sficri ritus in eleclione scrvati.

71

quem

iiiiuc

senatiim appellant, administraiula

Denun

mirifice claruit. Liberalil)us,


a^tateni liciiit,

ium

iirimiim

\>cv

a parentilnis traditus liiseiplinis,

ad eriulitionem
fecit.

magisquam usteutationem
Ecclesiasticis
sacris

pro-

Initiatus

Romam

\eniens in clientelam Pliilippi cardinalis Bononiensis, Nicolai V- prima; Sedis autitistis germani, se contulit, qui ejus virtuti tantum tribuit, ut ipsius fidei ac diligenlia? proprii corporis ac

populo novi Pontificis creationem a l-'rancisco Picolomimeo cardinale Senensi, servatosquc de more sacros ritus accuratissimc ita describit Burchardus ', de quo supra memo Reverendissimus dominus cardinalis ravi Senensis et infra, voce potcnti exclamavit Annuntio vobis gaudium magnum Papam habemus. Reverendissimus dominus cardinalis
tiatam
: : :

rerum suarum curam

crediderit, et per

omnes

.Melphitensis electus estin


et elegit sibi

summum Pontificem,

eum
Quo

gradus ad episcopatum usque

prove.verit.

nomcn
:

Iiinocentius VIII. His dictis,

in statu tantum omnium suavissimis moribusbenevolentiamsibi conciliavit, utassumptus adsupremamcatliedramXystus,ejus nomine IV, quem prius ob ejus ingenii amoeiiitatem, dex-

jectis subdit

omnis populus acclamavit . Nonnullis inler Cum essemus ante porfam aulae
conclavis,

quidam ex
et

sulidiaconis .\posfolicis
portavit ante
altare

accepit

crucem,

eam

modestiam majorem in modum dilexerat, in domesticum etdatarium, iiuod est, ut nostis, non parvae existimationis ofticium, ascivit in quo ita se industrium, fldum, vigilantem et integrum gessit, ut crescenteMn dics magis magisque ipsius apud Sixtum gratia, et auctoritate, non solum exSavonensi Ecclesia ad
teritatem atque
:

majus

Basilicee S. Petri. Electus Pontifex genu-

fiexus iu

faldistorio aliciuantulum oravit,


:

tum

detecto capite slans incffipit in cantu

Te Deuin

laudamus^

et

cantores sunt usque

ad finem

prosecuti. Incoepto carmine, positus fuit electus

verum etiam secundis cardiualium comitiis in amplissimum ordinem vestrum summo omnium consensu, nec minori
Melpliitensem translatus,
gratulatione fuerit cooptatus
44.
.

Paucis interjectis addit, ut in cardinalatu gradibus virtutis ad Pontificatum ascende Vidistis quam crebro, quod est optimi rit
:

ad sedendum super altari praedicto, et accesserunt singuli cardinales, primo vicecancellarius, deinde alii omnes, et osculali sunt pedem, manum et os electi cum consueta reverentia deinde plures alii pedem sunt osculati. Quo facto et hymno finito, electus descendit de alfari, et stans versus ad illud, dixit versiculum
: :

senatoris, in

senatum ventitabat, quam graves,

Emitte spiritum tuum, et creabuntur. r. Et renovabis faciem terras. Oremus. Deus qui corda fidelium sancti Spiritus illustratione docuisti, da
nobis in

quam opportunas de rebus magniset arduis sententias dicebat. Aderat assiduis publicis soleninitatibus rei divinae, et
quam
liberas,

eodem

spiritu

recta

sapere,

et

de ejus

praeter

suam quam promptissime

obibat, alio-

semper consolatione rjaudere. Per Christum, etc. Cantores autem dixerunt Benedicamus Domino. n.Deo gratias n.Elinira. His dictis electus sedit
: :

rum quoque desidentium vicem

hilari et

devota

in sede particulari, qufe interim parata est, in

mente supplebat. Alebat pra?terea vir ditissimae paupertatis multam lionestamquefamiliam tanta
nioderatione, ut in recta privatae
natione, juxta scitam

qua priecedentibus cruce


tus est ad palatium
40.
scribit
.

et

cardinalibus portaDinocentius plures

domus guber-

Antequam
litteras

coronetur,

divi Apostoli traductio-

nem, optimum se universali Ecclesise rectorem futurum demonstrarit. Praebuit tamen prius majus de se specimen probitatis demandatam
;

principes.

siiiuidem turbulentissima
slate

pestilentiffi

tempedese-

legationem
sancte,

Romanam,

Sixlo

Pontifice

hac die vigesima nona Augusti refert manuscripli Tabularii Vaticani auctor, qui ceremoniis consuelis se interfuisse ait. Postridie ejus diei Innocontius de inito a se Pontificatu certiorem fecit Paulum cardinalem
Peracta
-

officiorum

refertas

ad

diversos

maximo cum
rente,

tota curia 1'rbem

Romam

integre ac

etiam

pacatissime
difficillimis

administravit.

Senensem quoque

temporibus tanta prudentia et magnitudine animi gessit, ut ex ea splendidissimam laudem


reportarit. Designatus est deinde in

Fulgosium, qui Genuensem rempublicam, dignitate abire jusso' anno superiori Bapfista Fulgosio nepote suo, qui acerbioribus imperiis sajvoque et arroganti ingenio Genuenses e.xasperaraf, urbeinquc Ca?sari sul)jicere meditatum
accusatus fuerat, administrabat, obtuleratque, Romana Ecclesia suoPontifice orbata, cardinalium senatui auxiliarem classem, aliaque subsidia bellica ob tuinultus, qui suborti fuerant
:

Germaniam

legatus,

cum

in cunctis ad Ecclesiae dignitatem

prosperitatemque spectantibus se obsequentis-

simum, omni labore proposito, summo Pontifici exhiberet sed visum est postea Sixto per inferiorem minore incommodo rem peragi
:

de quo egregio studio commendaviteum Pontifex, atque Apostolica officia Genuensibus, cum
posceret occasio, est pollicitus
'

Subdit Leonellus meritis ascendisse Pontificatum at orator panegyricorum niore


l)0sse .
:

'

iilius n.TVos pra?terniittit,

juvciiilesetiam iiiacu-

Buicli. Ms. arcli. Viit.

sis;ii.

niim. 104.
Iiist.
1.

las eluere laclirymis ita potuit, ut

sanclissimum

Vat. sigii.
liist.
1.

num. 111.
1.

p.
I.

144.

* .Ms.

arch.

'

Brut.

Flur.

viu. Bizar. Geiiueu.


1.

XV. .\ug. Jusl.

liist.

Ocn.

V. l'"oliel.

xi.

'

Lili.

i.

niuiuis caste susciperet.

brcv. p.

72

SIXTI IV
" r.nniinali .Inmion<i.
"

ANXUS ULTIMUS.
tui,

CHRISTI 1484.
(iilocliono
et

fido.

dhsorvantia

maximam
Romae
die

Dileolc
siciit

lili

nosfcr. saliitem, elc. Sublato


placuit, e

siiniis
III

voliipfafem suscepluri. Dat.

miper,
nllatiT

Dco

medio

fclicis recor-

dationis Sixto IV prajdoccssorc nostro, fiioriint


littoi\T

circiinispectionis

tiia?,

qiiibns

sacro cardinalium collegio pro Apostolica Sede timc vacanto, et naves, et omnia, qii.T pro ca
posses, otTercbas. Fecisfi

Sepfembris MCDLXxxiv, ante coronationem . W. .\oii usus esf ca grafia, (|ua pollobat apud Innocenfium, Ferdinandus, sed ea abuti voluit, indeque exercenda; in suos tyrannidis,
infringendi juris Ecclesiastioi, averfendi vecfigaEcclesiae pendi soliti occasionem quasi Romaniis Ponfifex injustarum cjus viilunfafum mancipium esse debuisset quare postea Innoceiifius ad eum redigendiim
lis

rem plurima

laiide et

RoinanT

commondatioiie dignam, et quffi Tcjue omnibus grafa fiiit. Cuin vero paulo post nos, meritis licel imparibus, divina favente clementia, ad apicom siimmi .\postolatus fuerimus evocati, volumusidtibi sijjrnilicarc, ut qui non dubitamus tc proea, qua nos semper prosecutus es, beneTolonfia voluptatcm ot consolafionem esse captiiriim, ut soias iios omnia, quae pro tuis et isliiis nostrcT patriae amantissimae commodis .n^^ere possumus. libeiifor (qiiantum cum Doo
licuerit) esse facfuros.
.\ug:usti

sumpsit,

ad offlcium arma suinere,


coactus
lico
est,

et

ciim Gallis de Ferconsilia


illi

dinando deturbando e solio


rebus, afqiie hoc
i[iso

agitare
in jusfis

non defuisse autem

aiino de instruendo bel-

apparatuad illius regnum a Turcica irruptione vindicandum agitasse postea videbimus.


Capferum Innocentius anfe(|uam insigne Ponfifieiuin accipcret, (ilures offlcioriim plenas lifteras

Dat.

Romfe

die
.

ultima
alia;

ad Genuenses litfer paferni ainoris ef benevolentia? significalionibus reforfcT '. Cepisse inter alios de Innocentii Ponfificafu ingentem Isefitiam visus est Ferdinandus Neapolifanus rex.
cuin Innocentius adolescens infor Alfonsi regis familiares * fuisset, ac Ferdinandi opera Amalpliifensi episcopafu donafus ' fuissef, vicissim-

MCDLXxxiv, ante coronationem 47. ConsignatiT sunt eodem die

dedit ad alios etiam principes, ad Laurentium

Mediceum Florentinum, fiiin ad Mediolani ducem -, quae hac temporis nota consignafa; sunt Dat. Romae die xi Septembris, ante coronatio'
:

nem

que

illiim

Innoconfius anfe Ponfiflcatum amore

dignitatis auclorem maximum, complectebafur, quem amorem cum dignitate aucfum eidemrescripsit '
et observanfia, uf suoe
:

Regi Ferdinando. Charissime inChristo fili noster, salutem, etc. Non erat nobis dubium, (|uin majesfas fua plurima jucundifafe afficerefur ob nosfram ad apicem summi Apostolatus assumptionem. Praecesserunt jamdiu pernuilta ef magna benovo

lenfiae fua^ in

nos argumonta, quibus judicare

possumus gratam majestati tuae merito esse debere omnein nosfrae dignitatis accessionem, quod litterac ipsT tuae plena- intimi affefacile

coronando Pontifice adhibiti. Postridie ejus diei impositam illi solemni ritu thyaram Pontificiam memorat oculatus testis manuscripti Vaficani aucfor ', qui etiam tradit facfionum, quae Urbem extreinoSixti Pontificatu et interponfificii fempore sedifionibusvexarant, principes L'rbe jussos excedere, ne celebritas aliquo tumulfu disturbarefur ritus vero in ea servatos cerimoniaruin magister accurate describit *, non discrepantes ab iis, quos Baronius ' ex Centio Camerario in Coelestino III recenset, et nos in Bonifacio VIII ex Jacobo cardinale repetiimus ' n Domiiiica xiiSeptembrisMCDLXXXiv. Quamprimum papa fuit, extra capellam S. Georgii imposui parvum manipulum sfuppjE in summi49. Ritus in
:

tafe canna?,

etgenu

flexi,

cannamipsam

dexfera

plenT ainoris aperte declaranf, et orator tuus .\nellus .\rclianionus vivo serinone festatus est. Grafulationem fuam istam acceptissiinain
ctus,

manu erectam tenens, quam socius meus accendit, me interim ad Pontificem verso,etaIla voce
dicenfe
ante...
:

Pafer sancfe, sic transit 'gloria inundi.

Idein facfum esf, et dixi secundo

cum essemus

habemus, quae profecfo ox aniino bencvolenti et optime constitufo proflciscitur. Amavimus te semper in minoribus agentes benevolentia non vulgari, quod unice quoque a te amari sentiebamus, idque plurimis in rebus cognovimus; nunc autein persuadeas tibi cum dignitate quoque auctam esse benevolentiam ifa uf sperare possis a nobis omnia paterna officia, qua; cuin Deo prfestari poferunt quandoquidem et nos
: :

cum papa

venisset cxtra

pracdictam, et esset circa

navem Vaticani medium altare majus

transversalis Ecclesiae, occurrerunt

ei tres juniores presbyteri cardinales videlicet de Comi-

tibus, Gerundensis, Parmensis, qui detecfis capitibus, papae reverentiam fecerunt, osculantes

eum primo
cem
aliis
pallii,

in ore,

deinde in pectore

jiixta

cru-

incipiente cardinale de Comitibus, et


:

confidimus te talem nobis et huic sancfs Sedi exhibiturum more Catholici regis, qualem te scmper praestitisli, ut de prompfifudine animi

duobus idem post ipsum facientibus qui omnes Pontifice hoc modo recepto iiisiim
,

usque ad
'

altare

majus associarunt, iinmediate


* Ib. p. 9.

Lib.
I.

i.

brev. p. 2.
*

i.

Raph. Volat.

1.

xxn.

Inn. Reg. p. S.
'

' .Ms.

arch. Val. si.

Burch.

.Ms. arch.

Vat. sign. nuin. 27. p. 220.


^

uum. 111.

B.ir. .\mial.

Bnit.

liist.

lo.

xiii. au.

Flor.

VIII. -

1191. num. 2 et seq.

To. xiv. au. 129j. nuiu. 2

Lib.

brev. p. 6.

et seq.

SIXTI IV A?r\T'S TLTIMUS.


;iiilc ciiiliiiiilcs (iiiiciiiKis

CHRISTI 1/184.
ti////n

73

iiicodeiites.

l'a[)a aiilo

/////i

Imiocentii////,
in

majiis altare constitiito, nulicriiut ad siia loca

vio/e/itcr sitb/atit/)i
ri//ti

quem ex hii//i//i cafltedra novitm ejttsdem Aposto/o-

domiiii trcs prcsliyteri carciiiiales, ct papa, deposita miliira, ct


iii

prii/ripis

/ocum

si/b/i/nanius, ut sicat profcc-

allari

posita, fecit revereiiordiiie

fibi/s ta/if.a; diqi/itatis


tis ci///iii/etiir
,

aaqetur, ita virtiitu/n meriuiiivcrsilatis

consueto dixit. Facla confessione, pafia non ascendit ad altare, sed ad sedem in plano sibi paratam inter eminentem et altare jiixla infniiiim gradiun solii, ubi ad aitare versus sedit initliram in capite tencns qiiam recepit facta confessione, antecjuam de loco confcssionis rccederet et cuin ea ante conspectum crucis pncdicta; in altari fecit reverentiam. Papa sic in dicta sede sedente, accesserunt antc euin tres prinii epitiam
,

dciiide

coiifessioiiem

qualc/nts Ecc/esix

o/uts te adjitvante ferat, et

te,

qiti es

bcatitudo

meritam vicein recipiat: qui vivis et reqnas c/iin Dco Patre in unitate Spiritits sa/icti
tuoritm
,

Deits

per omnict,

elc.

cantorcs rcspondcrunt.

Amen. Interim cum orationes prasfata; diccrentiir, doiuinus Ugo PfCncius loco [irioris sui subdiaconorum posuit pallium PonlKici im(ioiiendiiin super altarc, ct illud ibidem a[ilavit more
consueto.
51. Finitis orationibus supradiclis, aiiuila

scopi cardiiiales, videlicet vicecancellarius epi-

scopusPortuensiscollegiidecanus,Neapolitanus episcopus .Saliinensis, S. Marci episcojius Pr;cnestinus,

fuitsedes papa? in [ilano, iilsu[)radictnm


sita.et

est,

po-

omnes cardinalesdem|)tis

assistentibiisad

omnibus
Hi

prjElatis ac aliis in suis locis


tres

Pontificem inter remanentibus. sedem pra^falam et altarc, juxta tamcn infimum gradum altaris, ad ipsum Pontificem versi se locarunl quisque eorum capellanum suum de
ante
:

sua loca sunt reversi. Pa[ia vero cum binsto sinc mithra accessit ad inferiorem gradum altaris

quo ibidem

mitbra
etiam

sibi

servientem post se babens.

Omnes

alii

cardinales, videlicetj e|)iscopi et prc-

Sencnsis ct S. (icorgii scniores diaconi cardinales ascenderunt ad altare, et pallium recipientcs, illud Scncnsis ad dexteram, et S. Georgii ad sinistram papa> coram eo elevatum tenucrunt, (|uod Seconstituto,

doinini

sbyteri ad de.xteram, diaconi vero ad sinistram

papae accesserunt, inter solium et altare stantes,

nensis prior diaconorum solus in ambas manus apertum recipiens pa|)a; illiid imposuit dicens
:

capellanos suos de mitbra eis


50.

servientes

Accipe pa/lium, p/oiitudi/iet/i


officii /td

sci/icct pontifica/is

post se liabentes.
ac

/lonorem omnipotentis Dei, q/oriosx virejus qenitricis


,

Omnibus sicstantibus, depositisa papa omnibus milbris, surrexit Pontifcx et cardiet

gi/iis

Marix
:

BB. Aposto/orum
Ecc/esias
.

Petri et Pa/i/i, et sanctx


infra

Romanx

Et

ullimus ex prffidictis tribus staus in medio ante dictum gradum allaris facie ad Pontificem versa, ad dexteram suam babens vicecancellarium et ad sinistram habens Xeapolitanum cardinalem qui quasi sibi ipsis facics vertebant sicuti assistentes episcopi in consecrationibus episcoporum stare solent, magis tainen ad Pontificcm tendeutes, dixit hanc orationem, nullum versiculum prsenales, S. Marci tcrtius
,
,

Cantores

incoeperunt

introilum pro
altarc,

missa, ct K/jrie
et illud

e/eiso/i,

papa ascendit ad

medio osculatus esl. Dcinde et librum Evangeliorum per subdiaconum more solito sibi oblatum.Tum idem imposuil incensum priore diaconorum cardinalium Evangelium dicturo naviculam ministrante, et
detecto capite in

incensavit altare deinde per eumdem |)riorem incensatus fuit ibidem ipse papa in coinu c[)i:

mittens, nequc f)o/H//uis vobisci/m, absoluteincoepit

dicens in tono orationum


:

solemnium festivita-

Oremus. Deits, qui adesse non ded/gnm-/s itb/ri/mq/ic devota mo/te /nvocaris, adesto,
q/isesumits, i/ivocat/o/iibns nostris, ct h/iicfam/do

tuin consueto

mitbra stans. Quo incen.-^ato non ut accepit diaconos assistentcs ad osculum est sed ascendit ad sedem emineiitem moris ubi cardinales et [irffilatos paratos omnes ad cardinales ad rcverentiam venientes accepit
stoliB
, ; : ,

cum

tuo Innocentio, f/uem

ad culmen Apostolicum

co/n-

pedis et
52.

manus
<(
,

osculiim.
et

m/tneji/dic/u/n tusepJcbis elegit, /ibertate/n supe/'nm


be/iedictio//is i/ifuiule, ut se/itiat se t/io
hit/ic

Facta reverentia, surgit Pontifex do-

mu/iere

ad

posita mithra

cum

assistentibus
,

tantum

apicem pervenisse

per Christum

Dominum

nosfrum. Cardinales responderiint. Amen. Egotenui libruin pra'fato cardinali orationem dicenti
stans ad ejus sinistram
;

lecta oratione pmedicta


S. Marci,

et Ki/rie eleiintroitum interim continuo Ki/ric e/eiso/i, cantoribus son decantanlibus. Missa dicta cst de octava i\avitatis B. Marite Viginis. Uictis pcr Pontificem

cardinalibus

dicit

per illustrissimum
tanus, papa et
alii

dominum

Neapoli-

Ki/rie e/eison, cessarunt cantorcs, et

papa dixit:

omnes, ut prius, stabcyit sine mitbris manentibus, et ipse iVeapolitanus, me librum juxta ejus sinistram tenente, similiter
absolute
inci[)iens
dixit

G/oria in exce/sis Deo


dixit

quod cum
alta

siiis assistenti-

in

tono
tenere

praedicto.

Oremus. Deus, qui Apostolum tuum Petrum inter


aeteros coapostolos
pri//iatu/n
vohtisti

in dicta sede voce diccns Deus qui corda fidc/iitm ; ea completa interim, quod cantores responderent Amen. Dixit se-

bus complevit rftore solito. aliam orationem etiam

Tum

creto aliam

[ler

se

stans,
,

ut

prius videlicet
Dciis
,

eique universa; Christia/iitatis niole/n superi/nposuisti, respice propitius,

Adesto

siipp/ication/bus

omnipotcns

cf

quaesumus, hu/ic fa/nu-

qaod

/uttniUtatis nostrss

gercndum

est ministcrio,
10

ANN.

TOMLS .WX.

Hav.v.

.\I.

7A

SIXTr IV

AXXUS ULTIMUS.

CHRISTI 148A.

tiix virlutis i))ipk(Jfiir cffcrfK,

per Clir/s/i/m, ctc.


priodicta, imposita

ilisiim cardiiialilius, prailalis, et aliis paratis in

53. Finitis,

iit

siipra, orationilius |)r?efatis,


oiiiiiuMiti

suis paramentis seu habitibus, prout missae intcrfiicrunt, j^roccssionaliter, sine


riliiis

papa
silii

sodil

iii

sodo

millira, ct

prior (iiacononim cardiiuilinm,

videlicet cardinalis Scnensis, fernlam in

manu

tamen luminasuggcsto constitulo sedit in sede eminenti ibidem parata, ubi expecct

inconso. Papa

in

accipicns ct portans, sciincntihvis ipsnm snlidiaconis, anditorilins, sccrctariis,


est, indntiis
iit

tato,
jilatea

quoad populus ab Ecclesia


congregaretiir
extra

cviret

et

in

snpra dictnni
ul)i in

dosccndit ad portam castelli,


et

plano
lincas

iliidcni inlcr altarc,


al)

portam fecit duas altare ad portam, ad dcxteram, ct siofficiales

nistram, in qiialibel linea de qiiolibot ox dictis


tribus ordinibus

collocans
:

primus
et
sibi

per cardinalem Senensis prior S. (ioorgii. Interea cardinalis pr;cdictus imposuit papa; regnum nobis circumstantibus acclamantibus Kytie eJeison alta voce semel tantum jiapa sic coronato idem Senensis rennntiavit popiilo plenarias indulgen, :
:

versus ad altare subdiaconos

tum auditores
lineam

tias

concessas verbis Latinis

et post

eumcardi-

secretarios, ita (|nod dc linoa ad

nalis S. Georgii verbis vulgaribus .


55. Describit idem auctor fuso stylo pompam, quam Lateranensis Ecclesia) possessionem

invicem facies vertant. Uuibus

sic ordinatis, et

omnibus

detectis capitibus exislentibus, cardi-

nalis Scnonsis stans ct ipso capito detccto

me-

jiroximo a siiscepta imporii thyara temjioris in-

dius intcr primos duos subdiaconos ad altare

versus dixit alta voce quasi legendo Exaudi, CJirisle. Hespondorunt audiloros, ct sccretarii simili voco qiiasi dicondo suo ordinc stantes Doniino )iostro Innocentio a Dco decrcto sumnio
:
:

novus Pontifex duxit; ex quo nonnullos prsecipuos ritus describemus, qui illis consentiunt, quae in xiv tomo ex carmine
tervallo initurus

Jaoobi cardinalis S. Georgii ad Velum-Aureum attulimus Cum papa pervenisset prope cas:

Po/itifiri cf

i/iiiversali

papx

vila

quod

tertio

trum

dictum est pcr cardinalem prseratum, et totios ab aliis pra?dictis responsum. Deinde cardinalis Scnensis dixit rcsponsorium Salvator )nundi rcspondcrunt alii pra^dicti Tu iJhim adj/iva quod simililer tcrtio per priorem praedictum dictum est, ct totics per illum responsum snbjunxit. Post lia^c prior S. MicJiacJ; ct respondei-nnt 7'u iJJum adjiiva ; et id semel per priorem est dictum, ct semel per illos rcsponsum, sicquc laudes continualiv prout infra S. GabricJ, S. RapJiaeJ, S. Joa/mcs Baptista, S. Petre, S. Paide, S. Andrea, S. SfepJiane, S. Laurcnti,
:

Angeli, se firmavit, et Judsei, qui ad inferiores merulas in angulo dicti castri versus
S.

plateam se cum ornatu et lege sua receperant, oblulerant papa; legem adorandam et honorandam verbis Hebraicis in lianc ferme sententiam papam acclamantes Bealissime j^ater. Nos viri
:

nostrffi supplicamus legem Mosaicam, ab omnipotenti Deo in monle Sinai pastori nostro Iraditam nobis confirmare et approbare dignemini,

Hebrnsi

nomine synagoga;

sanctitati vestrae, ut

qucmadmodum
vestra;

alii

summi

Pontilices sanctitatis

jirffidecessores

illam confirmarunt, et
:

S. Leo, S.
cia.

Grcfiori,

S.

NicoJac, S.

Bencdicte, S. Lii:

S. BasiJi, S. SaJ/a, S. Af/ncs, S. CxciJia,

Deinde
;

dixit

idem prior eadem voce


:

K/jric

eJeiso)i

et

illi

resjionderiint

Ki/rie eJeiso)). Suhilli

junxit [irior: K//ric eJcison, ot


Cliriste cJeison.
alii

respondcrnnt
,

ctiam
:

pra^dicti

Tandcm omnes, ot prior ct insimnl eadcm voce dixe-

riint Kyrie cJcison. Laudibus sic explclis, qua; diim dicerontur, jiapa scdit in solio siio, et cardinales ac pralati in suis locis cum milliris sedobant.
.j4.

approbarunt. Quibus respondit Pontifex Commendamus legem vestram autem observantiam et intollectum condcmnamus, quia quem venturum diciiis, Ecclesia docet et prsdicat venisse Dominum nestrum Jesum Christum .Et infra " Pervento ad altare majus, (nempe Basilics Lateranensis) pajia desccndit de sede, quam soldati irrumpentes, et lacerantes sibi vendicarunt, et genuflexus in faldistorio deposito regno
; :

oravit.
56.

Facta oratione, accepta mithra ascendit

Prior doinde etalii pra^dicti redieriint


:

ad loca sua
allnris in

vidclicet jirior ad

cornu Epistolaj
alii

scabello suo sedit,

in torra

et

siilidiaconus in loco solito dixit Epistolam, et

marmoream a tribuno paratam, ubi prior et canonici Lateranenses papam sedere fecerunt, quod facere videbantur, quo sic sedente, cardinales omnes elevarunt vocem dicentes Suscitaf de puJvere egead sedem eminentem
solito
:

post

eum

alius Gra?cam, etcontinuata est missa,

mim,

et

de stercore erigit paupere))i, ut sedeat cimi


rjJorise

ordine consueto papa celebrante niliil penitus immutato. Qua finita, papa in altari sine mitlira dedit bcncdictionem et non inanlgentiam. Dala in allari benedictione, papa retento pallio, ac omnibus aliis paramcntis reassumpsit mithram
prcliosain, cliirotliecas, et

principibus, et soJiimi

teneat.

Quo

facto,

Pontifex accepit de gremio domini Falconis theet saurarii sui tres pugillatas quaternorum denariorum minutorum successive, et inter populum projecit Argentum et awnmi non est milii, quod auteni habeo, Jioc tibi do. Accepit
:

annulum

Ponlifica-

lem, et alios annulos, et accessit sella portatiis sub baldacliino ad suggestum in loco bencdictionis jirceparatum , praiccdcntibus omnibus

deinde priorem et canonicos pra;fatos tantum, et non alios, ad pcdes osculandum, et non alios beneflciatos. Stans deposila mithra prope cru-

SIXTI IX

ANXrS ULTniUS.

CHRISTI 148'k

75

cem suam, quae per subdiaconum more solito coram eo retinebatur, [)opulo solemuiter beneSit nonvn Domini, etc. Erat autem liixit liicens ordinatum, quod papa ad Lateranum pervento
:

praefertur, accepit de

gremio domini Falconis


tlicsaurarii sui tres
ct
altcriiis
,

de

Siuilialdis

protonotarii

Iiugiliatos

carlenoriim

monetae

argenteae, quas populo projecit, dicens: Dispersit,

per scalam suam, quae ibi parata erat, de equo descenderet, et priores canonici I.aieranenses

dedit pauperibus, etc.

qui processionaliter ibidem aderant, cum superpeliciis et almuciis ipsum reciperent, et in scde

o9. Surgens deinde papa adhuc cinctus duclusfuitad Basilicam S. Laurentii sancta sanctorum appcllatam, in qua coram altari gcnu-

marmorea

stercoreacia

nuncupata

collo-

fiexus sine mitlira oravit

iii

faldistorio. Finita ora-

sedere videretur, ac deinde cardinales ipsum elevarent dicentes


carent, ut jacere potius

quam

tione,voIuit otferre superaltare,etnullus de suis cubiculariis pecuiiias secum habcntibiis aderat,


nei|ue tliesaurarius. Mutuavi
,

Sicut de piilvere, etc.

Argentum

et

aurum,

etc.

Pontifici

fiorenos
:

Tum
tabaf,

prior prcediclus crucem,


cardinali

quam manu

ges-

Mediolanensi archipresbytero Lateranensi, si interesset, alioquiu priori diaconorum cardinalium offerret, qui eam Pontiporrigeret osculandam, et inde eam ipsi fici
priori restitueret.

Bhenenses duos et unum ducatum plures mecum non habui, quos Pontifex [losuit super altare. Rediit Pontifex ati capellam S. Silvestri, in qua deposita sibi mitlira, zona, [lallio, planeta, annulis et chirotecis, accepto
[iluviali

et

cunt

Post hcPC prior ipse et canonici diEcce sacerdos magnus, etc. Benedictione per Ponlificem, ut supra, data, ascendit per Basilicam |irivdictam ad palatium Lateranense, et cum pcrvenisset ad primam aulam magnam, qucE aulaConcilii nuncupatur, positum fuit faldistorium ante gradus Inpidis, super (|uatuor
57.
:

I'

mithra, ac annulis reassumptis sedit in sede emiiienti ibidem in medio capelhc sibi parata

versus ad ostium illius quo sic sedente accesserunt singuli cardinales mithras ante se in
:

manibus [)ortantes, ct post eos eodem modo omnes pradati parali quibus singularitercorain
:

papa constitutis, papa presbyterium dedit singiilo cardinali duos ducatos et duos carlenos, et
cuilibet proclato

columnas
ubi papa
versis.

posili,

sedit

qui meusura Clirisli dicitur, renibus ad dictum lapidem

ducatum unum

et

unum

carle-

nnm

58. Interim

reverendissimus dominus car>>,

dinalis Novariensis subprior presbyterorum


el infra ,

voce,
illis

ad Pontificem versus fecit laudem alta quasi legendo dicens Exaudi Christe;
: :

respondentibus
voce
et

Domino

nostro Innocentio,

etc. tot

vicibus et eo ordine, ac de verbo ad vertono, prout prior

bum
dibus

decanorum

su-

pradictus in dicta Basilica S. Petri fecerat Laufinitis, pajia

ductus

est

ad portam capellfe

S. Silvestri, juxta

porphyreae nudse, portffi positam papa sedit, quasi jaceret, quo sic sedente, prior Lateranensis pradictus dedit
papa; ferulam in

quam positfe sunt duee sedes ad quarum primam a dextris

totidem etiam dabat cuilibet ex aliis officialibus, subdiaconis, auditoribiis, clericis camerae, auditoribus rotae, acolythis, etc. quos papa prius recipiebat de gremio [iraefati tliesaurariisui. Cardiiiales rece[ito presbyterio osculabantur manuin papiT capite inclinato stantes, [iraelali vero genuflexi osculabantur [ledein [lapae post subdiaconos inter auditores, (|uia iiiaijna conculcatio fuit. .\ccessi et ego ad ['oiilificein, qui mihi dedit ducatum unuin et carlenum iinum. Dato [iresbyterio pa[)a sic [laratiis ascendit ad palatium Lateranense . Caeterum i[isum Pontiflcio sigillo sententiam hanc insculpi vo;

manu

in

signum regiminis

et

correctionis, et claves ipsius Basilicae et Latera-

dendi

nensis palatii in significalionem potestalis clauet aperiendi, ligandi et solvendi. Poiitifex,


receptis, ut supra, ferula
et clavibus, surrexit

de sede prsfata,
dicta; portee, in

et

accessit ad aliam a sinistris


siniiliter sedit

qua

quasi jaceret,

luisse Ego autem in innocentia mea ingressus sum, redime me et miserere mei; ostendunt ipsius Diplomata '. 00. Innocendi litteree tum Encyclicee ad omnes principes, tum privatse ad regem Hungarum, ut Salutatus est arma in Turcas convertant. novus Pontifex ab Alfonso duce Calabriae, a Ferrariensi bello reverso, die vigesima Octobris, quem honorificenfissime exceptum refert Ms.
: ,

sicque sedens ferulam et claves priori praefato restituit. Qui prior deinde Pontiflci adhuc, ut prwfertur, sedenti sujira planetam cinxitzonam de serico rubeo cum bursa purpurea illi appendente, in qua erant
niodici valoris
:

Vaficani aucfor
ni;E

'.

diiiando, qui post


litfora

Admonitus autein est a FerMahometis II mortem Macedo*

infesfarat

^ Bajazethem

maximam
:

insfruere classem, ut Italiam

invaderet
'^

qua-

duodecim lapides pretiosi cum undecim sigillis, et nius-

mobrem

cho licet antiqui libri ponant pradicta fleri debere per [iriorem Basilica? S. Laurentii, quae
sancta sanctoruin
die, et
(iicitiir
:

tainen quia

illa lio-

Innocentius Encyclicis litteris principes omnes ad conferenda in communem liostem siibsidia, ne im[iaratos aggressus ipsos ojijiriperquc obtrifos Ifalos ad caeterarum meret ipsosque eam geiitiuin eversionem prosiliret
,
: '

Lateraneiisis Basilica

idem

sunt, et illu
lCil.
'

nullum priorem habet, [irffifata fiunt per priorem Lateranensem. Papa sedens amictus, ut

hlj.

an.

Ihiil. I.
|>.

j').

Bul. XL. p. 30S. elc.


'

Ibid.

' -Ms. arcli.


1.

Vat.

Sabel. dec. 10.

vii.

iiL'.

qiku. 111.

liin. lib.

brev.

76

SIXTI IV

AWTS

TLTIMUS.
0:2.

CHUISTI 1484.
l'ra;ter

ob causain oratoivs suos aniplissimis fretos niandalis ad Scdeni Apostolicam mitterejussit


'
:

bas Encyclicasad uuiversos

priii-

cipes missas litteras, aliis

eodem

die exaratis

lil.

"

Dilcclc

fili,

ctc.

Ex inclnsis
in
rcj^is

liis

littoralilii

Matlliiam Hungaria? regcm sollicitavit, ut oniisso bcllo .\ustriaco, victricia in Turcas signa convertcret ad

runi
nostri

cxcmplis tani cliarissimi


Fcrdiiiandi
.Sicili;B

Cliristo

ilhistris (jiiam

distrabendas eoruin vires pergeretque agcrc forlissimum dcfciisorcm Clirisfiani iinpe:

inay^iii

exKialc cx aliis
nius,

mai;istri, quod iiuiitJLiiii quoque (duribus locis accepividcrc poteril nobilitas tua, quam ma-

Kliodianoriiiii

rii,

rcligionisque atlilctam iiivictissimum.


Regi HungarisB.
Cliarissime in Cbristo
ifa
fili,

salutem,

etc.

ab immanissiinis Turcis pcricitluin modo ad\crsus Cbrislianos, prajscrtim Italos, immineat, (juodque
riiin
silis

gnum

Postcaquain, Altissimo

disp^uienfc, ad Ponti-

ficale fastigium, licet meritis

minus

sufficientes,

insatiabilis sit illorum

Barbarofacui-

perpctuo in sanyuincm (idcliiim iiostrorum


;

asceiidimus, pro veteri institutione nostra, zelo ac religione, ])aterno dciii^iue quod nobis pnc-

cui rei

si

non

[icr illos,

inquorum

cipue nunc incumbit

officio, niliil

magis animo

tate csl providere, statim occurralur, i^aulo [lost

periculum

crit,

ne insanabile vulnus istud

flat.

nostro insidet, nibil magis inba?ret cordi, nibilque aliud ])otius dies noctesque nobiscum cogi-

Ccnscmus ijritur, ut qiiaiito cclerius flcri possit, ex quo de rc communi totius Cbristianitatis agitur, etiam communiter boc negotium suscipiatur, ct niox reniedia qua-que

famus,

quam

ut pro Catliolica? fidci et reipublica;

opportuna

adlii-

nobis quanto majorc studio poterimus in animo est pro offlcio pastorali, et ciira Cliristiani ijregis nobis injuncta, paratique suinus pro exccutione sancti ipsius operis nihil, quod per nos fieri possit, omitlerc. Scrijjsimus boc codcm tcnore ad reliquos Cbri:

beantur

quod

facere

memorije praedecessorum nostrorum instituta, opitulanfe glorioso Dco, nefarium hoc el jampridcm ah omnihus deploratum, jamjamque cervicibus nostris, quod sine cordis amaritudine exprimere non
Cbrisfiana; salute, juxla sancfa;
Iiossunius,

imminens

excidii ct scrvilutis Chri-

tiaiios

potcnlatus ac

priiicii^es,

bortaiulo eos in

Domino, ut unusquisque pro virili parle esse bujus propositi velif, una consulere, ct ad effectum rei dcnique proccdere, ita quod rabies bujus immanissimi Turci confundatur et comprimatur. Tcmpus est enim, dilecte fili, ut non morenuir diutius ne idem bostis advenicus incautos et imparatos nos opprimat, quod idco
,

dicinuis per prffisentcs nobilitati tua;, bortantcs ipsaui cnixius, et requirenles in Domino, ut,

stianorum periculum, a Sffivissimis Qdei cominunibusbostibustotperannosmaximisChristianoi-Lini cladihus intenfatum excutere valcamus. Id aiitcm uf asscqui possimus, quanfum in lioc Pontificatus iiostri primordio licet, nihil intentatum rclinquimus, nec in futurum rclinquemus unquain, quominus hccc ignominia et labcs a Christiana republica deleatur. Pii bujus propositi ac desiderii nostri ardentissimi, quo etiam in minorihus constifuti peromnes a?latis nostrae gradus imhuti fuinms semper, locupletissimi testes nobis esse possunt cuin plures alii, tum
pra?cipue ac
plerique,

maxime

excellentiBe tuae oratores


prBPteritas

quod facere continuo Cliristianum principem decct, saluli scilicet populorum, et fldei rebus nunc maxime necessario tempore insistere,
eadcin faciat, disponaf^iiic sc alacritcr uiia cum aliis ad sauctum istud opus strenue prosequen-

cum quihus Chiislianorum


id
tihi
:

calamitates, et nisi
perfineret,

mature occurreretur, impeculiarifer

pendcntia pericula, quasi

dum. Quocirca
ficri, et

ut melius ac cilius possit hoc

te quoque subsidia simul conferanlur, oratores ad nos dedita opcra mittas

nccessaria abs

cum

[ileno et sufficienti mandato, oratoribus proxime ad nos venturis tuo nomine specialiter

sa?penumero deflevinuis itaenim et opinio qua?dam nostra jampridem invcterata, et rerum usus experienfiaijue ipsa quodammodo cdocti, existimaviinus, scniper inclytum Hungariae regnum, quasi ohicem qucnidam inurumque, ut ita loquamur, a divina providentia ad crudelissimorum bostiumimpetuscum ipsorum
ca?dihus et clade refardandos reprimendos(|ue
fuissc

ac |)lcnc coiuniittas, ut sinc ulteriori dilatione

concludere super prffimissis valeant, etconclusa flrnuire, ne tu in prnesenti necessitate minus circa rcm fidei fcrvcns, vel erga sanctam banc Scdem obsequens videarc, quam bacteuus fueInterim quoque nobilitas tua studium omne velil adjungerc, ut quanlum in se est, sublatis
ris.

disposifum.

Quod cum

tempore usu ipso prohatum

sit,

principe ac rege illi prsesidente, magistra experientia ipsa nos docuit


rentis tui,

esse omni maxime, te rerum omiiium


ita
:

nam

ciim

exemplo clarissinue ac siugularis memoria? pa-

ium etiam

pra^clara aaimi tui indole,

quibuscumque

pri^atis odiis et discordiis, po-

ac zelo fidei concitatus, statim a regni tui pri-

puli inter se pace fruantur,


tius praemissa exequi

quo liberius

et uni-

mordio hellum pro regno, patria


fidc Cliiistiaua,

ct

universa

omnes

pariter valeamiis.
1'oiifi-

Dat. Hoina" die xxi Noveinbris mcdi.xwiv,


ficatus noslri

ticos

partim contra Udci liostes ha^repartini conlra infideles magno animo

anno
(;3.

susccptum usque ad ha-c tempora cum hostium calamitate, summa^iue cuin gloriatua, et inchti
poA
eaimJ. E|i.

'

limoc.

lib.

biev. p.

et

Re^.

HungaricE regni existimatione gessisti adeo, ut

SIXTI IV

ANNUS ULTIMUS.

CHRISTI 1484.

77

qnocaiTKjue terrarum Christianae reipubliciB nomen pervagetur, te quoque pro ejus salute taiiquam invictum pugilem et excubasse contra, et in pr;esenti excubare omncs iiitellij,Mnt. 63. Quapropter te quia semper in minoribusetcoriie et aiiimo gessimus, in prcesentiarum
pro pastoralis
ofticii

favente inca'ptis nostris glorioso Deo, inveniri possiiit quod ut assequi possimus, quantum
:

erit in nobis,

die XXI

nunqiiam (l(H'rimus. Dalum Iloiuic Novembr. mcdixxxin, l'ontificalus noslri


Valachia vastata, liJiodus discrlmini ex-

anno

Ok

nostri debito facere

potnimus, quominus paternam lianc benevolentiam erjfa te, liujusque sanctsc Sedis, tibi ssGpe alias perspectam, et cognitam per litteras hujuscemodi significaremus excellentiiB tuoe quam hortamur, rogamus, et per viscera misericordia; Domini nostri Jesu Chrisli obsecramus, et obtestamur in Doinino, ut quod ab ineunte setale cum summa el immortali laude in perse(|uendis hostibus et tutanda religione hactenus fecit excellentia tua, nunc cum et gloria et rebus geslis, ac existimatione, a;tatisque
:

non nostram

posita ct Sicilia pcriclitata.

Quod spectat ad Turcicas in Valachiam ac Moldaviam irruptiones, subactasque bello urbes, de (luibus memoratPontifex, refert Michovias', Rajazelhem, duni
a suis excitatum exercitum duxisse in Ressarabiam, et Kiliam Rialogrodumque urbes expugnasse additque Croinerus -, Stephanum palalinum imparem viribus ad aspera montibus silvis()ue obsita loca se subduxisse, omnemque regionem late hoc et proxiino anno evastatam, ciijiis belli causas allert
:

voluiitatibus indulgebat,

Turcograecffi

historia;

auctor,

nimirum

illafas

maturioris accessione universse Christianoe reipublic?e judicio tloreat, in religioso ac sancto


proposito suo majore, (luam unquam antea, desiderio perseveret, plurisque facere velit periclitanlis
fidei

antea a Stephano Turcis clades Rajazethem ul Altero, in(|uit, anno imperii cisci voluisse ^
:

que

alias a

Catliolic;e causam, quam quascumnequissimo ipsius fldei hoste condi-

tiones forsan oblatas;

quanquam enim
et

et invic-

tum animi

tui

robur,

constantia singularis,
flagrasti ardor, ac

Moldovalachiam copias sultanus duxit cepit oppida Ciliam, Asprocaslrum et alia inde quid(juid virorum foeminarumque cepit in urbein traduxit. Causa liujus expedilionis erat, quod superior Moidaviae princeps sultano Mecliinet;B bellum feccrat, in (|uo victoria [lotilus
in
: ,

fideique tuendse,

quo semper

magiium Turcarum numerum

prudentia excellentia; tu;e nobis jam pridem perspecta sint tamen propter ea, qua? de expugnationibus quorumdam Valachi;e super Da;

deleverat. Hinc causa accepta Rajazetes ab urbe contra euin

movit, hujusmodique maleficia regioni intulit. Sed ad PannonicTiregem redeamus, quein Ronfi-

proxime fuerunt, et quai idein Rhodiani scribunt se aTurco litteras recepisse, quibus exi^resse affirmat, se ituruin iii expeditionem, noii tainen ad eorum damna, et charissimus inChristo filius noster Ferdinandus
allata

nubium, nova

nius

ait,

jam

ante

cum Turca

inducias, nulla

socii Mysiae inferioris dynast;e

mentione facta, pe[)igisse; rogatum(|ue ut Acliileia>, vulgo Chedictae,et Nestoralbae obsidione pressis

liiB

opem

ferret,

comparasse exercitum, sed


et

ita lente, ut

rex Sicilia; de

illius ap[>aratu
;it(|ue

qui

sit

apiid

antequam Varadinum versus


de Achileia

castra moverentur

.VpoUoniam
lirmant,
i|uod

signilicat,

idein Ragiisa>i afluto tiinere atque


re ipsa, id

cogimur etiam
iie

in

prospicere,

perfidissimi hostes

omnes jampridem

sciunt, experti

excel-

lentiam scilicet tuain ad eorum impetus reprimendos plurimum omnium posse, consuelis
artibus et iniiata calliditate ali(|uid nioliri co-

nentnr, quod sanctmn islud propositum tuuin aliqua ex parte retardari per ipsorum
p(dlicitationes valeat. Confidas
falsas

autem in Doinino el Altissimi dextera, quod quemadiiiodum ante hoc tempus felix successus ex spurcissimorum hostium clade excellentiam tuam apud omnes
nationes clarain fecit et gloriosam,
ita in

Nestoralba jam actum nunliatuin sit. Non ille ullra progressus est, ut amissas urbes ex Mahumelica tyrannide erutas Christiano restilueret imperio, sed majori in consorlem Cliristianae lldei, quam Turcain ardens odio, bellum Auslriacum, quod ob Turcicam irruptionem intermittere, motis Cornamburgo castris, nohiit, nuijori molilione ursit, nec Ponlifici preces superioribus fusac litteris illuin ad recuperanda amissa permovere [lotuerunt; ([uiiiimo in Vieii-

nenses iinpetus verlit

quod bellum describit

poste-

rum omni

felicitate

auclam clariorem

gloriosio-

remque quotidie efficiet. i\os autein pro fidei orthodoxs, quod videmus, periculo, et officii nostri pastoralis ratione una cum venerabilibus
fratribus nostris S. R. E. cardinalibus inteiea

pluribus Ronfinius. 63. At Stephanus Valachia! princeps fide et clientela regiae liungaricae destitutus, cuni furentes Turcas solus retundere non posset, ad Casimiruin Polonis regein confugit ^ illique clienlclarem fidem addixit, ut Polonicis arinis principatum recuperaret, de quo proximo anno dicetur. Quamvis vero Turcas ex agris disjiulerit,

dabimus omnein nperam,

rum
sitis,

ut Italia\ ac finitimaproviiRijinim primiim, deinde ca;teroruni


in traiiquilliore statu dispofidei

Kiliain tameii et
potiiil,

Rialogrodum recu|ierare
urbibus Rajazetliem

iiuii((uain

([uibiis

polenlaluum rcbtis
tandffi ac

ante oinnia de ralione

Catholica'

tii'

Micliov.
*

I.

IV. c. 7:i.
i.
1.

defendendaj ali(|ua opporluna media,

Bonliii. dec.

vi.

Ciom.
^

1.
I.

xxix.

'

Turcogr.

I.

i.

Croiii.

xxix.

78
cfiani
caiitc

SIXTI IV AXNL'S ULTIMUS.

CHRISTI 148A.
parare, nec credas

tum

iiotiliiin

scriliit

Mioliovias

'.

Siiriiifi-

fesfiiiet

vicinifafem
cogitet

isfius
illi

porro haiu' Moliiavicaiii cladcni Sciii Apostolicse principe Ktiodiorum eqnilnin. admonentcqnc pra'tcr tcrrcslrcni cxercitum, ctiam valiitissiinam classcm a Bajazctc instrui, rcscripsit Innoccntius incnmliere se ad dccerncndam in intcrca sspvuni liostcm sacrain expcditioncm consuhiit Hliodio, ut adversns Turcicos dolos
:

insuiu", rcligionisijuc liiijus asiiectum jiarva

cssc incitamcnla
(|iiii)iis

quare

te

omnibus,

possif, inodis dcci|)crc,

improvisumque

oppiimcrc, idcirco priidciitcr feceris, si vacaris circadefciisioncm isfius insula>, civitatem istam Kliodi bcne munieris, cl insiiper omne studium
adhilnicris,
iie sul)

amicitiic et blandifiarum spe-

inircntibusprffsidiissccommunirct, iic(|uc cnim (idendum liosli, qui Cliristiano cruore cxpleri

non posset dum eniin lios armis op[)rimcbat, alios circumvcnirc dolo nitchatur, Kliodiorumque equitum, a quibus Zizimus Iraler in custo;

dia tencbatur in Galliis, magistrum variis Icnociniis sibi dcvincirc conabatiir, ne a Zizimo

I)af. Komrc die xxx Novembris .mcdlxxxiv, Ponfificatus nostri anno . 67. Iiivasit efiam Turcicus terror Siciiiic insulam ciijus imperium tcnebat Fcrdinandus .\ragonum et Casfcliaj rex, quem de fanto discrimine certiorem fecit Innocentius potifum

cie incaiifus

opprimarc.

'

Asia et Gra^cia

barbarum jam

vircs in Siciliam
:

Christianorum
everteretur.

principum

subsidiis

imperio

66.
<(

etc. Grave ac molestum nuntium nobis tnlerunt eae litterae, quas nupcr dc victoria contra .Moldavos tiabita per immanissimum Turchuin et de novissimis illius apparatibus abs te missas vidimus, qucC vera esse credimus, quoniam ex aliis tam cha-

Dilccte

Magistro Rliodi. salutcm, fili,

afque Italiam cffunderc medifari elatum reportata ex Hungaris, quibus Achileiam et Nestoralbam, uti ante diximus, eripuerat, vicforia magis

ncque Ecciesiasficas vires tantse iMahometanorum potentiffi pares esse posse, nisi arma reges sociarinf urgeri porro a Mauris Bajazetem ad invadendam Siciliam, duce, milite armisque imparatam. Regibus Hispania\
insoicscere
, :

rissimi in Cliristo
li, etc.
regis,

filii

nostri ^"erdinandi Sici-

Charissimi

in

Ciirisfo

fiiii

nostri,

saln-

quam plurimorum

ex

eadem

modo simili nuntiata percepimus, nec dubitamus quin idcm tyrannus superbia victorise Iiujus
majora concipial animo, crudelitatemque paternam apud immanes iilas ferasque geninflatus
tes velit a>quare
:

fem, etc. Ex harum exemplis, quae his indusa mittimus, intelligent majcsfates vestrffi, quo in
pcriculo sil res Clirisfiana, nisi celeriter et opportune magnis Turcorum apparatibus occurratur. Mulfa hacfcnus fortasse Christianorum principum animos retardare potuerunl, quod immanissinius hosfis cum rcmotis nationibus bclium gerebaf, quod milifem classi et terrestri excrcitui non ita idoneum habebat, quod ex rcgno Hungaria' magniim fere qnotannis illi
viiinus inttigebatur,
iliius
qiia^

soiliciti

propterea

sumus

ve-

hementer, totisque diebus angimur cogifantcs, quo pacto conatibus rabidi canis ipsius possimus obsistere. Scripsimus, iis statim auditis nuntiis, ad Ifaliap ct Christianorum cactcros principes, monenfes eos quam grave iiericulum immineat, quamque celeriter opus sit huic malo, antequam
fiat

omnia

faciebant,

ul

impetus minus

fortasse,

quam sequum

robuslius,

providere,

communiter
,

hortati

dcnique suinus uniimquemque ut orafores mittere cum plenis mandatis velint, cum quibus de summa totius negofii possif concludi, et ab ipsius suifani impcfu salvari Chrisfiana respublica. Speramus eorum quemlibet pro virili parte non defufurum fam sancfo negotio, quod ideo significandum duximus fibi, ut intciiigas

erat, testiniaretur, sperareturque futurnm aliquando, uf fruculenfissiini hostis temeritas publico Christianorum bello reprimeretur, ne majoribiis aucfus viribus majora in dies auderet at longe aliter cvenisse videmus. Occupatis,

immanissimus

hostis, Asiae, et Graeciae civitati-

bus, quae nobis adversus

eum

antea propugna-

cula fuerant, Christianisque inter se dissidentibus, et alienam calamifatcm


liam(|ue

rem
bet,

ef Clirisfianorum salufem, sicuf denobis maxime esse cordi, dcnique ut te paterne moneamus diligenfer cavere vicini serpcntis insidias, qui licct inuneribus, lifleris ac nunfiis assidue biandiaftir tibi, ef sui doininii aliquando pafrem, aliquando amicum fe appcllet, tamcn nuila alia de caiisa fidcm sibi in parvis Iiujusmodi quicrit adstruere, nisi ut cum operaj pretium sit, cum mercede raagna fallat. l'otes cognoscerc (juanfa sit cjusdem sumini
fidei,

non curanfibus,

jani propiora invadcre medifatur, Italiam, Siciiiiius tendunt apparatusque robusfiorem quam nunqiiam iiabuerit, exercitum possidet, scicnlia rei iniiifaris etlongo beiiandi usu perilissimum. .\ccedif, quod parfa nuper adversus Hungaros vicforia majores illi animos [iraesfat ad omnia quaeque aggrediendum. Itaque, filii, non est par fcinporum cum liosfc coiiditio qua' prius quoliijic ialiiliir Ciiristiana rciigio, (juofidic augc:

animo versat huc omnes


:

cogilafiis

labics advcrsiis Ciiristiaiios, cuin \ix uim coiifeclo bcllo adeo sif in sanguinem fidLiiuiu no-

tur illius

|)otciilia

videinus [iciicuiuin a|)pro:

stroriim

debacchafus
T.i.

aliud

quoqiu'

iikiJiis

|)iii(|iiarc, ct

ex ditiliinio soiniio iion cxcifamur

'

.Michov. sup. c.

liiucic.

lib.

biev. an.

1.

p. 64.

SIXTI IV

ANNUS ULTIMUS.
rci

CIIRISTI

I485l.

r^

Deuin testamiir in liis Poiitificatus nnslri primordiis, ad quem, meritis licet insufficienlii)us, placuit divinaj pielati nos provciiere, niiiil aliud nos dies noctesfiue co^itare, (]uam quomodo immanissimo bariiarorum furori in tempore resistatur. Hfec nos pcrpeluo aufjit sollicitudo, sed quam opcm liffic cura assidue nol)is insidet possit in tanto rerum discrimine Apol^ropstare stolica Sedes, qua; vix littora terrarum suarum communi huic periculo exposita tutari potest, credimus unumciuemque considcrare. Opus est Christianorum principum pra>sidio et consilio ad omnes scrihimus, imminentia pericula proponimus, nisi quam primum subveniatur, de Catholica lide aclum esse edocemus. 68. Verum ad vos praecipue visum est orationem nostram convertcre, quii)us a natura insitum est pro gloria Dei adversus infideles forliclasse ctarmis virisqueadmodum ter pugnare prffstatis ct monere vos debet plurimum nobi:

posset,
die XXI

neccssitatcm, qua", ut videlis, iiiajor essc non cxpeditionem ordinare. Datum Roma'

NovcmbrisMCDLXXxiv, Pontificatus nostri


.

anno

f)9.

sidiis mitniri ju/jct Pon/ifex.

Siciliam et /il/ora rer/ni Neapo/i/ani pro'Ncque his conten-

tus

qui Innocenlius cardinalem Toletanum summa in Castellana aulagratia pollebat, cujusquc consiliis Christiana res in His|iania amplificabatur, dare operamjussit ',utad infringendos
,

Turcarum conatusHispanusrex
fortissimis prjcsidiis

"

Sicilia;

insulam

muniret

Cardinali Toletano.
Difficileestpra^parationis hujus

nov consirsum posse discernere, quoiiiam Turci in suis rebus callidissiini sunt, et simulare adeo no-

lissima Sicilije insula manifestis periculis exposita,

qua

si

barbarus hostis (quod Deus avertat)


:

potiatur, quid de reliquis rcgiiis vestris


sit,

considerate

futurum hanc ilium invadere statuisse

unam in partem minantes, in improvisosquc semper adorianalteram sed parare haec tur, quos qucErunt opprimere ipsum inaxime dubitamus contra Italiam, quod et illi perpetuo magis infcnsa extilit, et inagis est ad petendum vicina. Prailerea sunt ejus quoque naturfe Turci, ut semel victos non cessent lacessere, quos vero fuisse senserint alirunt, ut sffipius
feriant.
:

ex pluribus locis compertum iiabemus. Ducitur ea opporlunitatc, quod insulam intelligit armis macliinisque nudatam, pecuniis exhaustam, civitates et loca

quando victores, non sinant quicscere. Transitum istuin Italia}, qucm patcr ille perfidus olim
fecit,

hic

filius

marilima sine munitionibus

in-

a;quasse paternam apud

ut forsan tentare conabitur immanes illas gentes


; :

custodita: deinde, eain potestatemredacta, videt faciliorem sihi futuram essc Itnli oppugnatio-

videatur audaciam

nem. Rogamus

vos, charissimi
:

filii,

ut ha?c dili:

non loquimur temcre habel ad hfec soUicilatorcs Mauros, qui a?quo animo pati non possunt majestates vestras eogcnter consideretis

rum

geiitem bello perscqui

Bellica adversus
pluri-

Mauros Granatenses Ferdinandi facinora


:

bus describit Mariana '. Advcrtite ad insulam illam animiim cogitale quanti momenti sil et vobis et Italis. Curate, ut quamprimum opportuna loca muniantur, arma subministrcntur, prfEsidia disponantur, educite classem, quaiu maxime potesiis, ntimerosam, qua Dei gratia plurimum valetis, ex qua fiet, ut neduin damna inferre, sed nc quidem progredi audebit non est amplius cunctandum potuimus hactenus impune desides esse, quod periculum longius erat, non poterimus amplius, cuin hostem in foribus habeamus ad radicem securis posita
: : :

qua; res quanlo illi potissime animato et arinalo facilior esset, tanto magis remedio celeriori prajsentique indiget, ne per socordiam aut ignaviain majora illi commoda occasionesque malefaciendi praistentur. 70. " Scripsimus ad Italia; Christianorumque cffiteros princi[)cs, hortautes eos, ut commune Chrislianilatisopusac defensionem velint unanimi voto suscipere, et suis ad nos venturis oratoribus pro conclusione desuper necessaria speramus unuinfacienda mandata tradere
:

quemque
viribus
faluin

tain sancto ac neccssario negotio pro

non defuturum. Monuiinus insuper pra?charissimum in Christo fllium nostriim Ferdinandum, ut, quod facere ad ipsum pcrlinet,

regnuin

scilicet ilhid tutari Turcis opposi-

tum

diligenter efficiat;

ad

retardandos enim

ipsius iinpii canis rahidos impetus nulla inajor


est ratio,

quani

si

senserit Christianos

commu-

niter et privatim

est,

incauti

opprimcmur,

nisi in

teinporenosinel

remque

fortiter

ad se tuendos paratos esse, acprudenter obsistendo gerere.

excitaverimus. Ut id faciatis,

immortalis gloria, frtate florentes imperio potentissimos secutura est, dehet vos inonere, sed reruin vestrarum
,

non solum qufe vos animo excelsos


filii,

salus, elnecessitas ipsa, quae, ut videtis,


in loco est, ut evitari

eojam

nerabilis fraler

non possit. Super his veAngelus episcopus Suessanus

Sed cum de partihus tolius Italia; non inferior nec ignohilior sit Siciliae insula, quam si forte idein Turcus, sicuti ad explorandum qusque sollicitus est, sciens esse prssidiis et arinis nudatain invaderet, sedemque ihi ad inaria infestanda percominodain classefirmaret, illincnon
sine

magno

totius Chrislianitatis labore posset


in

nuntius et oralor nosler erit cum majestatibus vestris, quem placeat benigne audire, et juxta
>xv.

expelli; circumspectionem tuain hortamur

Doinino, ut

cum
aii.

charissimis

islis

in

Christo

'

Mai'. liiil. icr.

1.

Iiiiioc. lib.

brev.

1.

|i.

5G.

80
filiis

SIXTI lY
noslris

ANNUS ULTIMUS.
ilohoat
,

CHRISTI 1484.
monoinus,
iit

rogihns soriosiMs

loi|ui

(Itiani |iatorno

tanto

magis neces-

mafrnitiitlinonKiiie |ioriculi liujns cx|>onons, instaiitcr

sariis
isliid

provisionihus

iiivigilot,

quaiito rogiium

liortctur ct

moncat nominc nostro, nt

ipsius liostis invasionihus ot pcriculis cx:

consitiorarc ista matiirins vciint, ct quanto citius liori possit, circa provisionoin Sicilia^ i|isius

positum est
qtia; illi

non

erit
si

illi

potoiulam aditus,
opposita

soiisorit

incumhcre,
cavcniio,
:

liuic floni(|ue

majori iiicondio pra;fiat,

est,

facilis ad Italiam majostatom luam, opportunis in locis prai:

tam

antequam propins

liilijfenter

oc-

munitam
ot iiohis

esse, ac praesidia dehita parasse


loois nostris

quod

currant unum oiiiin iiiio(l(iiio maliim nascons facile opprimilur, iiivetcratum voro lit plcrumqnc robustius non crit certe minor regibus
:

ipsis laus ot gloria pcr (lofonsionem Sicilia; se-

maritimis facero convenil, iil niliil omittamtis, (|ti0(l ad iiropulsandum immanissimi liostis im|)ctum possit pertinere. Dat. Bomae die xxi Novoinhris mcdlxxxiv, Pontiiii

cnra niaria porlus^iue


reddere,
nantiir,

tot

(lliristianorum salvos

ficatus nostri

anno

quam (111(1(1 nunc laboribus tanlis coBa'ticorum scilicel hoilnm conficcro, in qiioquidom, licet suorum praidecessorum gloriam excesserint, ad ea loca penetrantes, quic nulli ipsorum principum inspicere prius licuctanto forvontiores in fidei rchus rit, lamon alliletaE videbuntur, si illud bcllum prosequcn-

monitus per Rhodiorum maf/istrum dc foederc inter principes inito, dexteram S. Joannis liaplistx in signum paci/ki animi ad Dum ila de instruendo bellico eum mitlit. apparatii urgchantur consilia, tentatum est an Baja/ctlies doliniri, atque a hello retardari posInnocentius namque ac Fcrdinandus Neaset
72. Bajazetlms,

quoquc majori, uldecet, prospexerint non enim sine diminutione Kstimalionis ifisorum regum fierot, si in uno loco acquirentos
les, liuic

politanus rex

Pctrum.Vmbussonium Rliodiorum

alibi

sulre Siciliae,

perderent; debilitatem namque ipsius inetfacilem ad eam aditum non sine

equituin supremum magistrum, non minus prudenti laude, quam lei militaris gloria praestantein rogarunt, ut suam apud illum ea in re

auctorllatem adbiberet

qui

jam ante misso

causa veremur. Quare in oxponondis prixmissis efficacilerqne suadendis abs te fieri diligeatiam exactam requirimus. Nos quod ad negotium fidei et defonsionem Cliristianorum bene gerendamperlinct, parati crimus scmpertotis viribus
nostris efficere.

oratore, Turcica^ lingua peritissimo, Bajazetliom

monuerat, Cliristianos principes in eum arinorum foedere conjunctum iri, atque illius fratrem Zizimum vi ot armis in imperium Turcicum invecturos, si cuipiain Cliristiano principi hellum
inferret
:

Datum Roma!

die

xx Novembris

tuin

profossus erat,

sancitas
si

antea

MCDLXXXiv, Ponlificat. nostri an. i . similiter Nea71. Insequenti die incitavit politanum regem, a (luo de Turcarum in Apol'

cum
fhes

ipso concordia; leges violari,

classem ex
Bajaze-

Ilcllcsponto educeret. Quibus auditis,

loniffi

pnrtu aliisque oris marilimo a[i|)aralu edoctus fuerat, ut eo majori contcntionc ad


arces
lit-

damnavil belliconsilia, neCbristlanosreges ad opponendum sihi Zizimum a?niulum imperii


incitaret, ac Petro
ipsi significavit,

se ejus pre-

tuendum regnum, communiendasque

toreas incumberet, nec facilem In Italiam adilum Barbaris patere posse, si necessaria ad

comprimendos eorum impetus pararentur Non diffidimus, quod si eadem apud omnes circa rem fidoi sollicitudo fuerit, qua; esse de:

cibus adductum hellum intermisisse, quin etiani cumque ornare illum muneribus constituit nulliim dignius liaberet quam doxteram S. Joannis Baptista; (1), qua Cbristus Baptismo ablutus
,

fucrat,

quamque MahometesTurcarum
intulerat,

princeps

ex sacrario Conslantinopolitana! Basilicae in Ibe-

behit, quin ah ipsiusTurci conatibus respublica Cliristiana


et Italia

saurum regiuin

ipsam dono eidem


fuit,

defendi possint

id

quoque

equitum magistro
Iraditione

misit. Institutum deinde de

per pra?sentes dicimus majestati tuEC, quamlicet non dubitemus pro sua singulari prudentia considerare, contra

verilate sacri pignoris

examen

ac

majorum

quos potissimum haec Tiircus quod ad defensionem istius rcgni pertineat, tamen quia majeslatom tuam praecipuo cordis affectu prosequimur
paret, et nibil omitlere,
'

dignissiinorum testimonio veritas comprobata atque illustrata est, cujus historiam Guillelmus, Caturcensiseques, Latino sermone conscripsit, quae paucis delibanda visa
fideque
est.

73.
Innoc.
lib. Iirev.

an. 1. p. 59.

num

in

Narrat itaque sacrosanctam illam niatcmplo Constantinopolitano S. Joanni

(1)

Maniis dexlerjc S. Joannis Bapliste Melii.ensibus equilibiis a Bajazete Tnic;iium imperalorc dono dalrc sincorilatem

plures defen-

derunl, sed omnium novissimus P. Sebastianus Pauii Luceusis, Congregationis iiieai decus e.ximiiim, in .Vdootatione ad tomiim ii Codicis Mclilcnsis pag. 554, quKstionem illam cxcussit, et pro .Melilcnsibus dccidit. Rem ille totam conlkit probans Rufiui Hist. Eccles. lib. i.
fap. 2S aucloritate, sacra Joannis Baplista; lipsana,
fuerint intaclae. Id vero de Prscursoris asserla. Porro
Anliocliia,
ita

quidem ab ethnicis

Pal.Tslinis cxustas
a

fnisse. ut aliqua; tanien

portiones

siipcr-

scriplor

ille

lestatur

manu affirmandum esse indical vetus tradilio cetate sua, nempe sub Constantino et Romano
ad

Theodoio Di.iphnola. decinii s.Tculi scriplore, imperatoribus, sacram illam Prreciirsoris manum
u^^que

qno illam

transferri jusseiat Juslinianus, Constantinopolim rciluclam fiiisse. Ibi vero facili negotio servari potuit

ad

ea

(cmpora, quibus nrbs Gricis erepta transivit ad Turcas, qui dein


omplissima eruditione ornat et fiilcit P. Pauli, nunc faciliores conccdant, vel saltem permittant.

Rajajotbem

usqiie

silii

relincniiam illam

censiieiiiil.

H.xc

omnia

ciijus labur id oblinuit,

ut decus illud

quod .Melitensibus equitibus iuvidissent erudili, Maksi.

sixTi
sacro a .lustiuiano
iiniioralori'.

IV

AXNTs

rr/n.Mrs.
aniii-;
iiiiiiis
i'l

ciiRrs-i

1484.
aliisiiiie iiclamlis

81
su-

cpcliticalo

conjurafioniliiis,

quingentis, et eo amplius

asservatani cultam-

pcrstitiis et sorlilegiis, exccssibus,


ct delictis,

criminibus

quc

fuisse, a

Gra-cisautem scriptoribus nccnon

iniillorum parfus,

Iradilione conlirinari, S. l^ucam evaiigelistam,


S. .loannis Baptist;e

terra! friiges,viiicariim uvas,

animalium fcefiis, etarborum friicfus,

reliquiarum ciipidum, illam corpore avulsisse. quoil Seliastia; iiiter Hely et Abdiam a discipulis sepulcbro conliitiim fuerat, deinde Antiociiiam transtulisse
e\ reliqiio
:

lialiitam

autem

a Cbristi fidelibus

magna

in ve-

ncratione, ingentia(|ue ad iliam patrata miracula, atque in |irimis

draconem immanem,

cui

puella tJiristiaiia devoranda objecla fuerat, particula digili

praecursoris in os injecta, repenfe


:

o\tincfum corruisse
si

consuevisse ctiam sacram

iiianiim siiigulis aiinis ostendi a patriarcba, ac,

fopcundus annus futurus esset, cxporrectam videri si vero stcrilis, in pugnum confractam i|uo miraciibi (liiristiana religio in iis oris contirmata cflloruit. Kjus vero faina [lermofus Constantinus li Oricnfis imperafor, sacrique |iignoris babeiidi ciipiiius, .lniii diaconi Antiocbeiii asfu ct opera, (kinstantinopolim defercndum curavit, atque in monasterio S. .loannis solemni pompa coUocavit cujus translafionis fesfivilas in ea Ecclesia annis singulis celebrabatur. Po;

bomiucs, miilicres, juinenta, [iccora, diversorum generiim animalia, vineas qiioque, pomaria, prala, pascua, blaila, frumenta, et alia ternr lcgumina perirc, sulfocari et cxfingui faccrc et iirocurare, ipsaquc liomines, mulieres, jumenla, pecora, pccudes et auimalia diris tam infrinsecis quain exfrinsecis doloribus et formentis afficere et excriiciarc, ac eosdcin bomines, nc gignere, et muliercs, ne viris actiis conjiigales reddere valeant, iinpedire fidcm pra'lerea ipsam, qiiani in sacri susceplione Baptismi susceperunt, orc sacriiiecnon
liecudes, ct alia
;

lego alinegare, aliaqiie

quamplurima nefanda,
iiiimaiii

excessus et crimina, iiisfiganfc


in

gcncris

inimico, committcre etperpefrarc iion vorcntiir,

animarum

siiariim pcriciiliim, diviii.c majc-

stafis otlcnsani, ac periiiciiisiiiii

scandalum pliirimoriim,

ctc.

rxcmpiiim, et Dafa impcria


.Vddit

Ilenrico Institori ct .lacobo Sprciigcro, ut Gcr-

inaniam ab ca pcsfe vindicareiit.


tius

titus

demum Mabometcs

II

Constantinojioli, ar-

cano Xuininis consilio eaindeni S. Joannis l'.aplistffi manuin, tuin aliqua Dominica^ passionis instrumcnta, jiimirum spongiam, arundincin, et ferrum lancetT ex codcm teinplo una cum sacris aliis reliijuiis ct ornamentis in rcgium tlicsaurum ailerri jusserat. Ut vero ferrum lanBaja/elbes Innoccntio VIII transmiserit suo loco dicetur luinc reliqua biijusanni proceai
,
;

InnocenPrfcdicatorum in supcriori .Vlemannia sacra? fidci ccnsorem, uecnou .lacolnim Sprengcr in Rbcnanis provinciis, dum adversus cjusinodi pestilcnfes liomincs judiciariam scverifalem adbibebanf, a noiinullis fiiissc impeditos eo colore ct fuco, quod loca exprcssis nominibus non desiguarcnlur, in

Henricum

lustiforis Ordinis

(|iiibus
tifex

vero,

ea auctoritate judiciaria valcrent Ponut suo munerc defungi pergcrent


:

cdixit,
(lata,

alquc episcopo .Vrgenlinensi dedit man-

sequamur.
74.

Fascinariorum

flagitifi.

Xnn

ut omnes, qui peragenda! in


obsistercnt,

magos

ccn-

modo

paesl,

siirre

nuUo discriminc
;

aiictorilatc

lain

Cbriffiana rcligio a Turcis oppugnata

.Vpostolica rcpriinerct, siibdciis


rctica^ [iravitatis,

.Ne

labes Wx-

scd etiam daMnonuin iusidiis a magis,

quorum

ingens numerus pullularat in Germania, fcedaque adeo eranf illorum opera, ut ad eoruin mentionein auiiiius perborrescat ac licet in:

modi

in

aliorumqiic cxccssiium liujusperniciem aliorum innoccntium sua

credibilia videantur,

tamen Inoocentii teslimo;

nio fiunt perspicua

Iiisque similia jain ante


in
:

sicpius detecta, atque aiiimadversum


riiin

taiito-

flagitiorum patratores vidiinus

ad quae

exscindcnda Pontifex fidei censores amplissima aucforitafe, quam nonmilli labefacfare nisi
eranf, fiilcivit
<i
'

vcnena dilTundat. Itat. Rom;e a[iiiil S. Pctrum anno Incarnafionis Dominica^ mcdlxxxiv, IV nou. Decembris, Pontificatus nostri aiino . Exerciicre Ilcuriciis Insfifor ac .lacobus Sprcngcnis inagno iiictatis ardore ccnsuram lidci, ac doctrina' eximia moiuimenta rcliquere. 7-"). i\ec vana iiarrari a PoiififlciMle iiicubis ct succubis dicinonilius inagos fivda illiisionc contaminantibus demonstrant (jikc biciinio
i
,

Ad futuram

rci

meinoriain.
iiio-

jiroximc
salutis
et

cvolufo
'

in

Scotia vcrbis
:

configissc
.<

scriliit

Niipcr ad noslrum, non sine ingcnti

Ilcctor Boetius

iiiscc

.Viuio Clirisliana)

lestia, pervenit
tibiis

tina,

auditum, quod in nonnullis parAlemaniEC superioris, necnon in MagunColoniensi, Trevircnsi, Salzeburgensi et


civitatibus, terris, iocis et
ufriiisiiue

sexto supra octogesimum miUesimum quadringentesimum, navigantibus c Pliortea


est vis, ut velis,

lestuario negotiatiouis causa in I'Taiidriam fiiifa

Bremeusi provinciis,
sona?, proprite salutis

ventorum oborta

malo, arma-

dioecesibus quam|ilurcs
tUolica deviantes,

sexus peret a fide

immemores,

Ca-

mentisciue ruptis, navi(|uc foedc iiifcr tumcnfes undas jactata, certissiinam mortcm cuncfi cxlicctarent, navicularius

cum da^monibus

incubis et

tantam atque insolitam

succubis abuli, ac suis incantationibus, carmiDill. lo.


A.N.N.

acris incleinenfiam co temiiore dcmiratus isu-

Lili.

T.

an.

1.

sign.

nnni. I91S. p. iOj.

Boet.

Iiist,

Scotor.

1.

viii

TO.MCS

.\.\.\.

li.U.N.

.\l.

82
herat oiiim
fi(lL<ri,

SIXTI IV
snlsliliiim
.Ksliviim'

ANNTS
cnm
id

ri.TIMlS.

CIIRISTI

'iS'i.

non

011111 iioctii,

iiitcrdiu

nonminqnam

coiivenisse

soil

maiornm liaMnonnm.
iiifesli,

(ini

iiominilpns

uii(i('\ciiissct

(]uovcabiissolnosciro se ros]iondit.

scmper

siiiit

insidiis mafinis tribucrct,

clamoiiiiiij rcddita cst vo.\ ox inia iiavi iinili(>ris


sc niisorc iiunsantis, (jnod incnlio daMiioni liu-

ralius
(]ui

Parcntcs lamctsi fili;c parum crederent, accurcm advcrtcnfcs consilio (jiiis essct,
gnat;c cxpugnassct pudioitiam exjilorandi,
jiost

inana sub cffisiie, qiiocnin pcr innltos anfcactos annos lialmissct consnclndincm, jam tiim fnismari oi;.m) cclcsct comniivla, ct ab co snlKula rins sc tradcndam. iit i|isa pcrcuntc, (]iia' tanti mali immincntis causam |ir;cstitisscf, Ciclcri I)ei liciiiiiiiitatc pcrmanorcnt incolnmcs. Acccdciis ad laclirymantcm liTininam, julicntc navicnlario, saccrdos, cjus at()ue c.Ttcrornm saluti consnlcndi causa, crimcn jam palam fatcntem, liorvolicmcntor alto c pectorc rcntcm sccliis
:

cognito

tcrtio

dic

indice

ancilla stupra-

torcm adessc, rccliisis foribus, acccnso t;cdarum ingciiti iiumcro cubicnliim ingressi, liorroiidum moiistium figiira snjira liuniaiiam oxistimatioiicm tcrribili in
cati.
filia;

anijdexibus sunt conspi-

Ciicurrere ocius
sacrse

acciti s]icotaciilum, intcr


vita2,

comjilurcs ad foedum cos sacerdos probatse


haiid

disci]din;c

ignarus, cjctcris

aut trepide abeuntibus, aut pavore terrffi illisis, cum Clirisli Apostoli .loannis Evangolii initium
recitarc

suspiriis

indicibus

iHruitcnlem

facti,

pie cst

orsus ad
est,

eum locum, Vcrbum

caro

borlatns, nc sibi

dccsset, cni certo cognosccrct


:

factiim
tans,

perduxisset, malus
suiicllcclili
jiost

daemon liorrendo
Fiomina

Xuminis favorem adesse


aiiinii

pa-nilndinc

deleri

crimina lacliiymis ac tantam miserentis


:

sublalo clamoro, cubiciili tcctum secuin aspor-

omni

iiiociisa, abiit.

Dci clcmcnliam
vel
iii

csse eif:a mortales, ut allius


lajisos rcsipisceiitcs

poriculo scrvata

tiidiium enixa cst


fa'(lum

monijuale

inalonim piofnndiiin

slrum

uiiJo(juaque

aspectu

iioiinun(|uam ad

majorem lonyc,(]iiam niuiuain

antea babuissenl, gratiain rccipiat. Mcdia pii sacerdotis adliortatione cum multis susiiiriis
afllicta

mulier admissum

facinus dcploraret,

cnnclis visa est alra nubes c navis scntina jiro-

fumo, atque marc. Sedatum esl indc coclum, pacatunK]uc mare, et iiegoiiatores cum
siliissc

ingcnticiue sono, flamma,

fcelorc sesc dcjccisse in

uavi, cunctis

suis

roluis

salvis,

in

optatiim
liac
lacta

visum. ne scrvatnm in contumeliam esset laniilia?, acccnsa ingcuti jiyra citissime concreinaruut. Ha^c dc incubis nostris dicbus conspecta placuit paucis liisloria' inscrere, (ct si plura similiaque liaud sinc multorum admiratione prioribus SKcuIis evenissc accejnmus) ut lcgentes dignoscercnt liaud prorsii-s essc fictilia, quffi de malorum d;cinonuni cuni liominibus
iiiis(]uam antca int fcruiit iiitor nostrates
Id obstetriccs,

portum

abicrc.

consiictudinc fcruntnr
miiltis

>.

Ab

imjiurissimis

illis

70.

Haud

annis, (]uani

imjiudicitia' monslris ad puritatis

nitidum sidus

fuerant, in Garcotlia regione vico quatuordccim


vix

(ligrcdiamur.
77. S. Casimiri,
aiiiio
'

passuum

millibiis ab Aberdonia, adolcsccns

Polonix
S.

regis, obitus.

Hoc

mulla formosilatc coram Aberd'iiieiisi antislito (]ucstus cst iialam, scsc a da'moiic succuba, ul dicnnt.gratissimaomnium, (]ua' vidisset, forma, mnltos anle mcnscs infcslalum, oamdom occlusis foribus noctu ad sc ingredi, blandiliis in siii amjilcxus conipcllerc, dubia liicc abire siiie
slrcjiitu
;

Vilna?in Lusitaiiia

Casimirus Casimiri
filia'

rogis PoIoni;c ct Elisabetba?

Alberti Caesaris

Hungaria; ct Boliemiffi regis filius, ac Joannis Albcrti, Alcxandri ct Sigismuiidi postea rogum,
ot

Friderici S. Luci;c in

scjitem soliis diaconi


abiit,

cardinalis Irator, in ca-Ium


nof^iriis
(iijiis

cum

sprelis

jkciic

nullo

se

posse

modo

ciim

bortatibus mori qiiam fffdari maluisset


sanctissiiii;im
et

pliirics id lcntassot, a taiita ac

Jubet adolcscentcm alio se conforre, ct ut Cbrisliana rcligioiie magis laudatis jejiiniis et oraliouibus plus solito accommodarct aninium, fore ut piis operibus intento victus cacodoimon tandcmtergacssetdaturus. Evcnit adolescenti salnbre consiliuin religiose c.xecuto paucos jiost dies, uti venerandus antistes erat iirofatns. Idcm pa'ne sub teinpus accidit, ot aliud liaud dissimile miraculum. malo d;cmonc illiidcnte inortalibus, liaud rcticcndum. In Marrca regione, uti ex iis (|ui fcedissimam rem conspexerant accepimus, pnidla iialalibus altis. forma conspicua, complurinm nnbilium aversata connubium, in infandam cum cacodocmone incidit consuetiiliberari.

conlinuo

lam tiir|ii vesania optimus cpiscopus

vitam

gloriosissimam

mortcm consccutis coelestibus miraculis clarissimam describit hiscc vcrbis Zacharias FerGardonsis episcopus -, in Polonia et Lilegatus Apostolicus Animo adeo crat desponsata virginitas, ut carnales nuptia; sive a parcntibus, sive ab amicis ei nusquam jicrsiKidori jiotuerint, nec caro, nec sanguis,nec
rcriiis

tliuania

blanditi^c^nec titillationcsuUa^ vencreae inficerc,


iustituto dimovere virginem cnim ad flncm usque vixisse, virginemque postremum diem clausisse omnes et a cubiculo et a secretis ejus viri niaximi et optimi, qiiorum adliuc nonriulli supersiiiit, quibusve intus ct iii ciitc agnita illius
aiit

ab

arrcpto

pudicitia!
:

aliijiiando valuere

conversatio fuerat,

asseverant ct attestantur

dinem

qua>

cum

iitonim

tiiiiiidiim

ferrct,
'

parenturn rigorc coacta cderc stuiiratorem, adolescenlcm mira iiulciiritudinc frcqucntius, sc-

Miclifiv.
2

I.

IV. c. 13. Cioni.

I.

x.\i.\, Zacliar.

Fcrrcr. Gar, epis.

Apiid Galloii. M5. Vall. bibl. sig. L. p. 160.

SIXTI IV

ANXUS n.T/MUS.

rHRISTI

1-'|S-'|.

83

muid cmii cx

iiliiiiliiis

evidentibiis argunienlis

Casiniiriis

inagnus

extiterit,

mox

cx ejus sepul-

satis su[ier([ne li([ueat, cx

co [lotissiinuni,

i|uo(l

cliro lot tan(a((uc signa ac

miraciila [)atefacerc
ostcndit,
iit Iut.-

potius mori elegil (|uani faHiari niaiiifestissime

dignalus
sitare
fclicitalc

csl,

in dics((iie

magis
:

compcrtum habemus
tissinia' juvciitiitis in

cum enim medio

floren-

nemo
iii

nicum
posse,

incidisset, cui niedela alia

niorlmm ([uemdam cliriimiUa oceuni

debeat. (juin a-terna cum Cliristo ca^lo fniatur hi enim, qiii siiic spc
iiiorliis

limnani auxilii

incurabilibus gravissi-

quam

pnellari concubitu medici judica[)arciites iiecessarii([ue |iliirimi,

baiit, illiusijue

misque valetudinibus laborant, surdi, muti, claiidi, aridi ca>ciquc, ut iirinium ejiis mausolco
se

ut virgiiicm siieciosissimam,(|uam e niultis dcle-

dcvovcrinl,
,

audiliim.

geranl,
in

una inlecto cubare,et pro servandavita amplexus et copulam irc pcrmitteret enixiseflla.uilarcnt, ille sa-

visum

|)risliiiam(|iic

loquelam, incessum, incolumitafem recupe[)a>iie


,

rant, ([iiodque loiige admirabilius, ac


crcdibiliiis

in-

sime suadcrcnt, royarent,

cst

reviviscunt

mortiii

alia(|ue

pientissime (ut semper solebat) respondit, se temporalem hanc et monientaneam vitam malle

quotidie obstupescenda fiunt miracula, etc. Cum eorum fania late increbuisset, Zacharias

amittere,

quam
;

a^terna

ct

imniarcescibili

in

ccelo carere

rem sibi cumque adhuc


luti

objur^Mbatque eos omnes, quod suggerere illicitam non erubescerent


:

cpiscopus Gardiensis, in Polonia, Lilegatus Apostolicus, de iis in([uirere jussns, Ecclesiasticum Offlcium, qiio
I'"errerius

thuania
illius

ct .Moscovia

ut florid;B juventuti, vitie ac samafj;is

memoria

recoleretur, instituit, ac [)Ostca


ritii

consuleret

ac magis adhortarentur,

Leo X

eum

solemni

in

importunis etiani precibus obteslarentur domestici, respondit ille salufem vitamque aliam
et

locavit. Si vero Micliovias

'

sanctorum Albo colad superiorem an-

nescire,
iit

quam

f.lirisfmn

esset, cu|)iebat dissolvi

Dominum, cum quo ', et ad quem jam se

ex valetudine brevi profecturum esse perspiciebat quod et ita factum est. Xam ingravesccnlc morbo, cum naturali robore destitui coepisset,
:

Ecclesiasticis sacramentis

veluti

spiritualibns

([uibiisdam contra aereas potestates et tcnebra-

rum harum
sacerdotibus

rectores munitus armis, intcr assiet sancta colloquia,


viris rcligiosis,
et

obifum retulisse videatur, id annos ab Incarnatione Verbi niimeral, Cromcrus vero ad pivTscntem annum ejus obilum refcrt dum ait Casimiruni intra vertciitcin aiinum post Simonis Lipuicensis niiraculis celebris niortem obiisse. Ex dictis eniendes errorem, qui in Aotis Baronianis ad Marlyrologium Romaniim ad iv Marlii irrepsit, dum anno .mculxxxix obiisse dicitiir.
B. Casimiri

num

ideo contigil,

([iiia

duas orationes
et

adstantibus
illaiii
iit

animani

ci/lis.

candidissimam
tenti

Christo amabileiii,

pr;edi-

xerat, perendie carnis vinculo

solutam omni|io-

Joannes e Dnda Minorita celebris miraObiit hoc anno Leo|)oli iii Hussia acerrimus luerelicorum et schismalicorum impugnator Joannes e Ducla, B. Joannis Capistranen79.

Deo

reddidit.

sis

disci[)ulus,

([ui

S.

Bcrnardiiii Franciscan;e
instiluta in 1'oloniam

autem apud Velliam siveVilnain, Lituaniffi seu Litaliante primariam civitatem, in (Irodno oppido, anno a virgineo ct salntifero
78. Obiit

(iisciplin;c

instauraloris

invexit, et

quamvis

coecitate percussiis,

in er-

roriim taiiien lcncbris jaccntes meliori


luslrare
noii
deslilil.

liice col-

[)artu

MCDLxxxiv, die

iv Martii,

illucesccntc au-

I[)smii

ingentibus
refert

post

rora,
Vixit

anuoque
annos

ulfiino Sixti IV Pontificis


,

maximi.

mortem miraculis coruscasse,

viginti tres

menscs

sex, sepultus-

que

est collacryiiiantilnis cunclis

apud aiccin,

ubi sedes [lontiflcia Vilnensis sita est in divi Stanislai marfyris ac pontificis aede sub sacello

Lucas Wadingus -, ob quoruin splendorcm Sigismundus Polonifi' rex [irofcssiis rcgnum Polonicum Barbaris cinclmn sanctorum lutelarium patrocinio stare, a Paulo V priinum, tmn ab Urbano Vlll
ex[)etiil

alma; genitricis
et

.Mari.t, cui et mentein onineni, pudicissimum corpus addixerat. Erat autem pius adolescens et famulus Dei Casimirus me-

^ nt Joannem i[)sum
referret.

Ducla

in sanclo-

rum uumerum
80.
coerciti.

diocris statura!, ca;sariein iniistellini vel subiii-

Fceneratores et Marrhani in Hispania iNavata hoc anno cst ab Innoccntio

subnigris oculis, et iiaso ajquali, ac temperati ruboris, facie eleganti, formosa etvenerabili,ut qualis intrinsecus essct
gri

coloris liabens,

opera, ut foencratores etMarrliani

'

in

Judaicam

ex ipsa effigie existimari |)0sset aspectu [irofecto pulcher, sed longe pulchrior religione di:

superstitionem rcla|)si in IIis[)ania coercerentur, ac sanctio ncfaria, qua fceneraloria fraiis in .Vragonicc regno permittebalur, sublata " est ab
Iniiocentio.

vina, utpote

moribus ornatus angelicis, cujus mciitem atque rcgium pcctus niliil fcedi, niliil lur[)is, nihil obscaMii un((uam tctigcrat, quo [)ust ejus obilum luculenter ostensum est. ^am oinnijiotens auctor, ut indicarct ([uanta meritorum celsitudine virtulmnque sublimitatc apud se

Ad perpetuam
siiic

rei meinoriaiii.
(lis[)licentia

>'oii

gr;iii(Ii

iiuper accc-

[)iiiius,

quod

vix crcderc

possuinns.inAragonum
qtiod

regno vigere Conslitutionem, perquam usurarii


puniri
'

[irohibcnlur.
I.

et

deterius

existit,

.Vlichov.

IV. c. 7i.
:!5.

au. liSi.
1'iiilip.
1.

iiiini.

VVadiiij;.

ia .\iin:il. .Miuoril. lo. Vll.


iil.

Ext. iu ejus

ii.jc.

VIII.

hU.

sigii. uuiil.

1909. p. 49.

niim.
'>

:il,

32.

In-

lag.

iO.

84
cliarissimmn
dicli rcgiii
iii

sixri IV
(".liiislo

AXMs
iiiitia

ui/riAirs.

ciihisti
(lcl)crc
,

I'i8'i.

lilium

IVrdiiiaiulimi
siii

fiiiios

pra'stare
citia

favorcs,
su.t

(]ii()il

usiiraiii

rogcm

ciica rci^ni

jiira-

piiniaiiliir

ct

aniniic

priejiuliciuin
ct (]|)erain

mciito |iroinisis<c pcr sc

vd

aliiiin.

piiMico vcl

ahslincrc
cllicaccs,

iioii

jjossc a privstando

opcin

occultc, iliicctc vcl iiuiircclc, noii iin|)cliarc vcl impclrari faccre commissionem vcl rescriptnm
alitnuui, vcl aliain

ut ejuscemodi

condifioiiis

liomiiics

Ueo
ef

ct

inundo exosi snorum condignasperferant

(|uainvis provisionein a Ro-

|)0'nas delictorum, ut ef
alii

maiio

iVintilicc

pro tcmporc cxistcnlc, uec ab

altero judice
siastica. per
silio,

Ecciesiastico,'vcl persona Eccle-

ij^si dcbifa poMia piinifi, coniin excmplo a similibiis sfudeant in posferum abstinere, et ne quid(|uam scrupuli

qnem

sen i|uos posset

fieri

inquiilicti

cjiisdein

rcgis,

et

alioruin
ipsain

conscientiai

in

iis

aul procetii contra aliqnain pcrsonam

rcinaiicaf, lcgeni
boiiis

ilc et supcr criinine nsurw, et impctratis seu alitcr obtenlis non uti, nec uti faccre (]iiiiiimo si quici liorum lcnercf, vcl ad suas manns ct possc siium iicrveiiirct, illas vcl illud rcsfi-

regni

moribus

et

seu foruin, lanqnam diviiiis pr;ccc[)tis sacrisque

caiionibiis conlrariam,

auctorilafe

tuere dcpulatis dicti rcgni, et


fieri

non

faccre

aiit

eisdem motu, scientiaet cassantes, et cassamus, anniillamiis ef dainnamus, ac regem i|)sum, et oiniics regnicolas, nccnon magisfrafus et ofli-

abrogamus

scu procurarc, quod iiiqnisitioncs ficrcnt, vel jain iiica'i>ttc ad finein dcdii|)ermitiere
|)ei'

ciales

siios,

qui confra

illain

legciii

ct

foruin
vcl

sciiscrunt, aul [n'ocesseriii)l, ab cjusdcin jurauicnfi obscrvatione,


illi

cerciitur

jiidiccs ant coininissarios, vcl alios

quatcnus rex

i^ricrafus

quoslibet super criniinc nsur* confra personas dicfi rej;iii. ant ali(|iiain cariiin, ef non jnberc ncc piocurarc sibi dari, vel efiamsi libere sibi

dubilarent se illo ligari, et a censuris |)ra'fati Vicnncnsis Concilii se ob pra^sfifum [)er eos
jiiiaincnfum [^racdictum
viinus, ct
pra-fafo
illas

incurrissc, absol-

nec jicr aliqnem aut siio iiominc. vcl ad ufilifafcm siiain aliquos rccipi facerc pccniiiam. aut aliam (|uamlil)ct
daretur,

non

rcciiicre

regi

in

virfnte sanclae obe-

diciifia' [)r;eci(iinuis, ut circa

iii)riim i)uiiitionem eas,


siia?

rem quocuinque

qna-sifo

ei obventioiiibus, (lua? ex

colorecxemolnmentis causa dicforum pro-

eorumdem usuraquas pra?starc tenctur, sollicitudinis partes interponere merito non


ut dici possit rex ipse
;

omitlat, ita

suam puripsis, nt
aiit

cessiium ct seiitcnfiarum super dicto crimine usurffi factorum, datoruin et dandorum, ant
alicujus

gassc ncgligentiain

necnon regnicolis

cidem regi

eorum

aut
et

eorum

pervenireut, vel

i^er-

vcnire possent,

directe vel indirecfe

non im-

pcfrarc aut impetrari

facerc rclaxationem aut


,

statnisabsolutionem liujusmodi juramenti seque propterea de volnntate curis, quod siinile jurainentnm tenerentur priestare sni succeset sores, et omnes locumfenentes generales uti jirimogeuiti dicti regni, prinsquani possent
,

ali(iua

jurisdictione, pront in scriptura antlien-

euin ab Iiujusmodi projiosito retraliere tenlent sub poenis Concilii memorati. Et niliilominus venerabili fratri Angelo episcopo Suessano, ad pra;dictum Aragonum et alia Hispaniarum regna iiostro et ApostoIiccE Sedis nuntio, oratori et conunissario, et dilecfis filiis C;csaraugusfano, etOscensi, etTarraconensi offlcialibus cominittimus et mandamns, quatenns ipse episcopus, (juandin in regnis et dominiis dicti regis prosein

hoc nuUa parte rcsistanf,

tica

desnper confecta plcnius dicitur confincri. Cum aufcm pra?missa cedantindivinae majcstatis oftensam ct proviini l.Tsionem, ipscque rcx per illa contra ilivina cf liuniana jnia approbassc quodammodo videatur usurariani pravitafcm, nec facilc cxciisari valeat ab incursu censnrariim, (jiias Viciinense Concilium profulit in prohibentes per eorum statuta repetitionem usurariim nos, qni salutem quoerinuis singuloruin, ef ob favorem iiuni' devotionis ct lidei, quam rex ipse ad nos et Uomanam gerit Eccle81.
;

quendo
per
diio
se, scoiii

sibi

facfas

commissiones perinanserit,
ipsi

vel alium seu alios, et flnita ipsius epiofflciales

cominissione,

prsfati, vel

aut unus coruin contra hujusmodi locis

ejusdem degentes per accusationem, denuntiaet ctiain ex coruin mero officio insfifuciidam in(|iiisili()ncm [iroccdaiif, ef compcrtos [lunibiles, i^rout juris fuerit, punire, et condcmnationes, quas fulerint, exequi procurent, ea qua decct diligentia uteiiles iii prtemissis, etc. mulctas pecuniarias in bellicos sumptus partim contra Granatenses Mauros, partini contra Turcas et alios fldei hosfes derivandas dccernit.

tioncm,

regem ipsum sincero corde diligimus, et gerimus in visceribus cbaritatis, motu pro[)rio, non ad ejusdem regis, vcl alterius pro eo nobis
siain,

Dat. Rom;T!

apud

S.

Pefrum anno

Incariiationis

super hoc oblaljc petitionis instantiam, sed de nostra mera deliberatione, et ex cerla scienfia, auctoritate Apostolica tenore prsesentinm decernimus, et declaramus regem prsefatum, (nimirnm Ferdinandum), et quoscumque alios ad
praestili
prffidicti

Dominica? .mcdlxxxiv,
nostri
8-2.

kal. Uctobris, Pontiflcatus

anno i . Congi rerjmim et Gicinea adscripta regi Invenfum hoc anno ' est sub Lusitano. Joannis regis Lnsitaniae auspiciis a JacoboCano

per eos contra bonos mores jnrainenti


;

rcgi;c classis

pr;efccto

Congi regnum

anijilis-

observantiam minime obligari iino regem ipsum ad extirpandum de pratdicto, et aliis regnis suis usurariam inavitatem oppor-

siinuin, in

quo religionem Christianam


et .MalT.
1.

feliciler

'

Osor.

I.

111.

iil.

rworKxrri
pro|)at;atam,
feriiis" visiu-i

viii

a\ni"s
iii-

frrnisTi

85
l'ii)[ia-

excisiimqiio iilolonim ciiltum


siimiis.

fciido miinLM-o iiit(i|irrliiiii tiiiiycriMitiir.

Nanat

vcro

accurale
iii

gato

ita

iii

dies latiiis Liisitano im|ierio, Imioi>eniiotiis

Osoriiis (luaiita ])ruileritia ('aiius,

cum

faiices

ceiitiiis

reyiis

iirecihiis
et

coiitirmavit

altissimi tliiminis i^crvenisset, coiijcccrit multis

jnra
taiio

in (iiiineam, ct

Saiaccnoruin

caderoruni
l.iisi-

gentihns
iiera(|iic

illiiis

ripas incoli, iiroveclusijue \idcrit

iiitidcliiim

loca,

(|(ia' siilijici

conlin;;cret
III

.Klliiopas, (luos liumanitcr ad se |icllexerit,

mu-

regi

Nicolao V, Caliisto

el Sixto IV

transmiserit ad rcgcm
ct

et

(|iiatuor

-nol)ilcs adolescentes in
I.iisifanica
liii^i-ua
iit

Lusitaniam advcxcrit, ut
Clirisliaiiis

loci ct
truiii

concessa. Ascripta.est Pontilicio l>iploniati lia?c temporis nota i)at. IJonue apud S. Pc:

sacris

eniiiifo-

anno

Iiicarnationis

nomiiiic;c mcdi.xxxiv,
i

direiitur,

pro l^lvaiigelio

Congitanis

iiridie idiis Sept.

Pontitic, iiostri aiino

INNOCENTII

VIII

ANNUS

1.

CIIRISTI 1485

1.
iii

Moniti ali Inmjcoitiu principcs

iit

lldjdzctlui

Itiiliaiii

imiiiipeiiti cclcriter sc oppnnant.

Incunte aniio Iiumana3 salulis inillesimo (|uadringentesimo octuagesinio (|iiinto, Indiclione


tertia, Iniiocentius

iiiiuiii sexaginta et viginti iKivium majoris alvei classom ad tutaiida It;iIi.T litlora ;irceiidum(|ue Iiostein, no (|uem portuni vel munitum locum occuparet tiim do sumptuum, (jiii a singiilis
:

conceptasjam unaciun
:

I'oii-

fanleratis

piincipibiis

Ilalis

conlcrendi
focit,

orant
sed

titicatu sakitares

de retundeiida Turcica tyran-

aiqua et rata portioiio certiorein


exeinplo,

snoiiuc
,

nide curas intendit

tem

liaberi a Bajazetlie

ferebatenim rumor ingenmilitum delectum, clasiii

utpote qui

iion

;uinim

modo

crnorem pro tam justa

caiisa alacritor profu-

senu|uc iiistruietornari
\i

portuluisMacedoni;v,

ex(|ua in Itatiam prioreconcussam bello suinina

invccturus essot. Favebat Barbarorum audamutuis scso bellis i^olentium furor (luamobrcm Pontifex nniversos principes
ci;e (",liristi;iiiorum
:

sunis osset, ad contrabenda iindiiine valida in iiarbarum auxilia sollicitavit. 3. Regi i-^erdinando.
'<

Classem constare oportct ex sexaginla triremibus etviginti navibus onerariis ad defen-

ad tiicndam Cliristi causam excitaturns immiiiontis discriminis adinonitos bortatns est, ut

sioiiom tantnm, iion antein ad offensionem, nam niajoro numero opusesset quingonti vero aurei
:

sacrum armorum fa'dus sancirent, communesquc sumptns ad sustentandum militem suppeditarciit, cnjus oximinm studium non pncterit
silentio i*anvinus
'
:

pro singulis triroinibus, inillo autcm pro singulis navibns singulo iiiensc necessarii sunt qui pro quatuor mensibns siimmam conticinnt du:

Pacis,

inciuit,

atque

otii

studiosissimus, (nimirum Innocentius,) omnes Cliristianos principes frequcntibus nuntiis liort;il);itur, iit

viginti inillia pro vinginti corpoiiluis

conlonim millium aurcorum. Addunlur doindo trircmium


comparandis, cum ox sexaginta, qnas necessarias duximus, nonnii-i(|ua(lr;igiiil;i inpromptu
siiit
:

mntiiis dissensionibus ct bolliscom-

omnis siimma (liicentorum et ducatornm. (Juomodo aiitein jam laboris littonc in- -bujusmodiimponsa proportion;iiiler intcromnes 2. Testes sniit illius i)ii dividenda sit, nullum aliuni ordiiicm meliiis eunte Februario ad Ferdinandum rogem Xeapoct clarius servari posse judicalnm ost, quain litanum datw -, quilms significat se crobris oiim, qui iii Cromonensi dicta est scrvatus, ita Oricntalium nuntiis do formidando iiajazetbis
positis, fnHloribus juncti,

Tnrcarum

viros, toto

itaqiio erit

torrarum orbo formidabilcs, rotundereiit

>.

viginti

milliuin

niaritimo app;iratu
iiiiiue

pormotum

cardinaliuni et

ut

(lui

adimpcnsam octingentonim cijuonim

oratornm principum cfftus

liabuissc, comniii-

consilio decrctum, comp;irand;im trire-

sumus, reducenda ad calculum maliujiis classis (|iia(lragiiita millium ducalorum sunimain snliituri siniiis iiKijestas
illic

taxati

iiiitcnenda'

'

Oiiu|jlii. l';iiivin.

Iu lunoi'. Vlll.

Lili.

I.

Iircv.

|i.

1.

tua pro niille et (|iiingentis

cijiiis

septmiginta

81")

IXXOCEXril

VIII

AXXI'.S

CHKISTl

l-'l8.">.

quiiit|iu' inillia

(liicatoriini, iiiein ilu\ MLMlidlajiro

iionsis. rioicnlini

joxccnlis

triiiiiila inillia,

siouli latius et distiuctins ali eoclcin oratore liio


iiitclliges.

T). Agunt de ea inter Florcntinos et Ligures dc limitibus controversia ac bello Iiisforici ad qiiod scdandiiin Pontifcx ducem Mediolani
'

Hortainnr i^Mtur
iif

le

per visoera misetc lansi


:

intcrprctcin

admovif^

ut universiT Ilaliie vires

ricor(iia> l)ci iiostri,

portioncin ipsain

ad

communis

hostis imjietus proiicllcndos jun-

grcnleni cxponcr^^ (|u.Tm priinuni noii ditleras,


le el rcliqiios ltali;r i)otcntatiis

salvos essc vclis

idcm ciBtcris scriliiinus. Non est tale oniis, quod pro ooininuni saliitc ali unoi]iioi|uc vcsnos etsi Pontiticatriiin facilc licri non possif
:

gcrcntur. Dirciiiplam autcni tradunl ])roxiino iucunte anr.o controversiam illam iis paclionibus, ut Petrasancta Florenfino imperio adjicerelur, Scrc/anclliim vcro Gcmiensibus restituercfur, (]iianquain iiiox violalo fo,'dcre
lis

recru(juare

tum

facultatilnis fere omnilius


dcliitis

desfilutum,

ct

duit\ Inlendebatur etiam ulteriori

Siciliaj ejus:

innximis
tra
a?ri

i;rnvatum inv(Miiiniis,

faineii,

dem

Tiircici

a])[)araliis

militaris terror
Sicilia>,

oonsidcrata

rci iicccssitatc,

cliamsi oiniiia uos-

Innocentius Ferdinandum
Castellae

Aragonia; ct

subjicere deberemus, partem i^romptn liabcliimiis, ncque proprio sanguini et vita' parccmiis, si opiis cril. Dat. Romrc dic ii Fcbruarii mcdi.xxw, Pontiricatus
alieno

regem admonuit*,

ut validam classem

nostram

in

ad Siciliam conlra barbaricas grassafiones irruptioncsque communiendam milteret ac


:

Toletanum cardinalem
dixi,

gratia ct auctoritate, ut

nostri
i.

anno
iit

.\(imoniti

cfiam

alii

Italia'

princi|ics

'

firderati,

dccrcla in

Romanis conventibus
conferrciit
,

auxilia

aiirum(|uc

subsidiarinm

nempe

Ilcroiilcs diix Fcrraria^ octo millia diica,

pollcnfcm in Hispania, ut regem ad id permoveret, soilicitavit '. Dum autem ifa cicteros [irincipes ad tulanda sua i)rovocaret, Pontificia; orffi mnnicnda! non dcfuit, dcditque " mandata Bapfistffi Ursino .Vposlolica; Sedis legato ut
,

lotidcm Senenses marcbio lium aureorum Montisfcrratensis duo Manluanus sex millia l.uccnses totidem Plumbini repulus millia
,
,
,

Anconam Picenaque
tum Asculanos
et

litlora praisidiis forlissimis


:

instrueret ad barbaricam

vim comprimendam Firmanos in [^ristinam con-

mille in classariorum stipendia suiipeditare jussi. Imperata pariter aliis sociis craiit nummaria subsidia, e quibus Florenlini impositum Iriginla sex millium anreorum reprsescntandorum onus excutcre annisi, inanes prictexuere causas, exbaustam nimirum arario in Genuensi bello rempublicam ijiiibus Innocenfius impcndcntia graviora pericula proposuit- scdandum ffquitate illud bellum, adliibendos concordise inter;

cordiam revocarel". (i. Cliiensiiim patrocinium suscipit Innocentiits, Rlwdiorum eqiiilum fidem et fortiludinem
extollit, et

pacandis

civilihiis

bellis

incumbit.

Intcrea lacessiti crebris

Turcarum

grassationi-

preles amicos

communes, eorumque

arbitrio,
:

ac polestati controvcrsiam permitlendam

non

bus minisque Chienses auxilia ab Innocentio [lostularunt, qui cum ad defendcndam Italiam adversus imminenles Dei liostes incumbere cogeretur, indoluit ferenda' ope se parem non esse, iirffiserlim ajrario ob conlracta nomina cxhausto se tamen non defiiturum rei Chris:

jam

(lc

exiguo limile ignobiliquc op[iido, scd


Italia!

tiana:' [lollicitiis est", ef

cum primum

posset opiequi-

de lolius

salule, de religionc

agi

pares
esl,

tulaturum

egil aiitem a[iu(I

Bbodiorum

cnim casus,

ni

inature Barbari [iropulscntur,


ipsos subituros
:

lum
ab

princi[)em, ul, Cliiensium susceplo patro-

cum

aliis

Italis

Polens

cinio,
iis

inquit, resjiulilica vestra lioc

gloria Dei, [iro

onus perferrc pro Cliristiano nomine, pro conserbello


nihil praetermittitiir,
;

Bajazelhem, cum quo foedus erat pactus % grassationibus sua auclorilate revocarel.

valione

rerum veslrarum, etiamsi alicno


sitis,

occupati

quan(|uam

quin dissensiones ea2 de medio tollanlur ad quod celerius faciendum opiiortuiuim judicamus, ut vos Petrainsanclam, et Januenses Sar-

zanam

dejionant aiuid
:

(]uos

conventum

erit

ad ineiinad hoc hortamur ex latere vestro promiitos velitis vos reddere, etc. Dat. RomBB die xxiii Februarii mcdlxxxv, Pontiintcr partes
qiio facto, caetera ernnt

dam concordiam

faciliora

Adliibuit Rliodius ipse suam auctorilatem, utChiiTurcicis vexalionibus liberarenlur, idque illius precibus datum refert Jacobus Bosius '" cujus beneficii memores ei vas ingens argenteum politissimo artis lenocinio elaborafum misere, in quo sculpta; eranf ha; voces Domi.noRUM Chii ueveuexdissi.mo Petuo Daiblssox magisTUO UllODI DE SE OPTIME MEUITO DOXL.M ;1). CKterumagilabat ille, ob partam jam ante de Maho:

'

Aug.

Jiisl.

I.

V. Bizar.
3 Id. lib.

I.

xv. Fnliet.

licatus nostri

anno
cI

brev. p. 131.

Ep.

5 ibid.
1.
1.

ii.hrev. p. lil.
et 11)3.

Ib.

'

lli.

Ep.

.';lvi.

[losl eaiiid.

' I.ib.
lli.

p.

168.

p.

10.=i

I.

xi.
*

1.

linioc.

I.

i.

"'

l.ib.

i.brcv. p. 411. n. brev. p. 27.


l.ib.

^ Bosiiis hist. equit.

Jerosol.

xiv.

Bos.

p.

\'i2.

p. 2.

XIV.

illa Chiensium i:iim Turcis a suiiinio magisliu nbodiensinni eiiuiluni, non quidem hoc anno, at sequenti liSU. Fianciscus quiilam .Medicus, piialicam per inaria illa exeicen?. navigia quucdam Turcarum depra;datus fuerat, cujus rei invidia ab a;mulis oncrabautur apud Turcarum imperalorciii Chienses. ulpole qiioil ejus iusuhv civis Medicus haberetur, eodemquc pradarn suam coniporlasse ferebalur. liajazctes, aures piiebens faciles dclalonbus, Cliiensibus inulclam indixit. Illi coutia reclamare, nec

(1)

Controvcrsia
fuit.

composila

se

piaDdam receplasse, nec civem

suuni

esse

Medicum asserentes. Res

judicio Petri Daubusson

Rhodiorum equitum

magislii, volente

IXNOCENTIf Vni AXNTS


mctc
II

1,

CHRISTI 148').
,

8(

\ietoriam,

v\

cnliiliilam jiiperiori
,

annn

ne ex Helles|ioiitiaco Bajazetliis 11 classem Italifc erumperet, clarissimiis, freto inexcidium consilia de distraliendis virilms Turcarnm, ne

digne ca?ptum est, ^iriliter |ii'osri|iii et icinpublicam Cliiistianain. boc est, Dei et creatoris nostri causam, toto animo, toto studio et
i|iiih1

tiito

ccrptam ante Italicam expcditionem instaurarent de qnibus, misso Guillelmo Caturcensi equile oratornm principe, Innocentium certiorem fecit. Exceptus ille lionorifice in cardinalium consistorio orationem elegantem lialiuit, qua Pontificem ad Christianos in arma pro delenda Maliumetica superstitione concitandos
:
'

riosiiis sit

cum de nulla alia rc globenemereri. Nos autem, et pi"efatain Scdein scmper vobis benignos propitios(|ue in omnibus quie cum Deo polerimus sentietis. Dat. Rom;r die xxii .\prilis mcdlxxxv, Pontificatus
favore amplecti,
nostri
8.

anno

><.

Xon modo Rhodios


;

lioc

anno

Innocentio, ut Cbristi
tulisse
nia>
'

vicario,
.\nglia'

commissaquc feliciter a Rliodiis cnm Turcis postcoptam Constantinopolim pra?lia commemoravit, ad Xaraniiiam niinirum in insula Lango fusos fidei liostes, Antiinacliiae oljsidione depulsos, insulam Simiarum eornm
soUicitavit,

verum eliam

ritu solemni obedientiam de', (;alli;e et Da-

et Britannia? ' duces, reges, Mediolani Bertholdum .Moguntimim, Joannem Treverensem arcliiepiscopos * imperii elcctores, necnon
"

Genuenses

ad eam

[ira-standam amplissimos

assulfibus liberatam, defensam Tilon, Turcicas

naves sa^pius captas mersasve,

.T^^gyptios

Rbodo

oratores decrevisse ex Regesto Pontificio constat;cum iis vero egisse Innoc(?ntium de pa-

liropulsatos, .MaliometisIIexercitummaritimum

candis bellis civilibus relert Panvinus


singulis, inquit,

Cum

propugnaculis maxima strage dejectum, obses-

anno superiori Hellespouti angustias, fracItalia invadenda conatus descripsit. .^ddidit .\climetein bassam Hydrunti cxpugnatorem e vivis sublatum, cujiis mors pluribus salutem pepererit. Uenique commendata Innocentio Rbodo, qus patrein ejus genuisset amorcmque servaret, obedientiam detulit. .\dmisit
sas

tosque de

principum Cbristianorum et rerum publicarum oratoribus, qiii ad eum pluriini honoris causa veniebant, de pace commiinique concordia diligenter agebat, cum enumeviolari templa, raret bcllorum incommoda siimmi Dei cultum intermitti, urbes diripi, virgines incestari lucc et hujusmodi sa^pe repetebat . .\rctissimo nimiriim foedere conjungi
,
:

officia b;cc Pontifex, datis

ad

Rbodium
:

litteris

-:

fideles cu[)iebat. ut sacra crucis

Dominicae signa

Cuillelmum oratorem commendavit

meditata de Bajazethe novis bellis implicando, ne Itali-

in religionis bostes attoUi et circumferri possent,


iit

jam ante indicatum


9.

est.

cam expeditionem
7. "

cogitaret, consilia extulit.

.Magistro et conventui Rliodi.


, et

Venerunt ad nos

iiifra,

oralores
i|iii

vestri ad

Scdem

.\[iostolicam deslinati,

ple-

nam
el

debitam eidem Sedi obedientiam vestro religionis nomine prsestiterunt, multaque, et


et

Bcllum Bavarieme sedntum , Austriacum Obstabant vero bella, vcro marjis accensum. inter Matthiam Hungariaj regem (|iia? prfficipue et Fridericum imperatorem, tnm inter Albertiim Brandebiirgcnsem et (Uiioiiem Ravarum erant

oliorla,
seiit,

quorum arma
illis

si

in Tiircas jiincta fuiseri[ii

accurate, et eleganter retulerunt de singulari vestraerga sacrosanctum liocRomanum solium,


et

am[ilissiina

regna

potuissent.

sedentem
et

in

eo devotione et

novum noh
zelum

fuit, ut|iote (]ui

quod etsi fide cognoscimus boiuim


;

sinceritatem aiiimi vestri, jucumlissi-

Cuin autem Georgius utrius(]iie Bavarite dux, se [lacis inter eos interpretem futurnm exhiberet, et ut [lia illius studia laudavit Innocentius strenuam cce^itis daret 0|)eram est adhortatus ':
,

tamen extitit tale qiiid de vobis audire. Enarrarant oratores ipsi eleganti tersaque oratior.e egregia facinora insignis vestra' religionis, prfecipue vero recentem victoriam de Turcis habitam, el opportiinum remediiim adcoliibendos ipsorum Turcorum coiiatiis, (jui classem in
.Vpulos pridem extruxisse feruntur. Haec quidem,
ut laude digna sunt, ita omnibus placuerunt, vobisqne plurimum commendationis et gloriaj attulerunt; nos vero ante alios mirifice sumus
oblectati, et propterea nostra erga vos dilectio

mum

Gcorgio inferioris su[)eriorisque Bavaria'

duci.

Dilectefili,salutem, etc.Quoniam exfructu,


teste Salvatorenostro,

agnoscitur arbor, de zelo

divini honoris et

due
quffi

geris, et

reverentia in

animarum salutis, quem asside tua erga Sedem .\postolicam Doinino spcm concepimus ex iis,
S. R. E.

nuper cum non mediocri venerabilium


cardinalium adifipolliceris

fratrum nostrorum
rc(|uisisti, ut vere,

catione, nostriqne conlis gaudio ingentia nobis

qualein
saiictu'

tiiis litteris

propensior

quodammodo

est eflecta.

Reliquum
animi, et

nobis, appellare

te

hiijus Sedis et nos-

est liortari vos, ut iiro

iniiata virtute

trum
'

oliedientissimum

lilium
i;i4.

non iminerito
>

praecipua in orthodoxam tidem atfectione, velitis


I.ib. I.

'

Bosiiis p. 2.

1.

XIV.

liiiiof.

1.

I.

bicv. p. 163.

207 Paivin.
p.

biev. p. 93.
5

Pag. 213.

in Iniioc. VIII.

"-

Ib. p.

Pag. 170.
I.

ii

'

Ib.

p. 219.

Pug. 173.

* Ih.

Oniiphr.

' Iniioc.

biev. p. G.

Turcirn n impcialore, conimissa, qni el Cliicnscs absolvit, et caiisain illoinm apud Tnicain eruilur e.\ variis lillerii iu CoJice .Moliteusi relalis, qu.c oinnci aiino MtuLXX.wi sii'nantur.

ila

peioravil,
,

iil

miilcla

reraiUei-etur.
.Ma.nsi.

iil

i<8

IXNDCENTII vin
ratioiic
ciini

Awrs
tc in

CHRLSTI
toris nostri

l'lS5.

possimiis. ca
jilcrisquc

advcM-forimiis
lL'i

primum.cl

(iciiidc tot

licet matiiiis. (|iioniam

lunHircni

piM soiiarum, (>jiisdcm inctioso sangiiinc

miserahiiium rcdcm-

conccnuint, coriim tamen qiia? proiionunlur comparationc mullnm exignis, jiro viribus curarc (iivcrsismodis aiiimas [icrciiiiliiim dc mami Satliana> cripcrc, silqiic noliis com|uMliim miilla
ct nalnralia
el

undique

[itarum; prosiiicc aut potius aspice imminentcm Clirislianis ccrvicihus fidei hostcm

temporalia liona.

(|uiluis lc ail

laiidcm
iiuis,

ct

ijloriam

iiomiiiis sui dilavil Allissi-

lc

accommodalissimiim
sit

csse,

in

cujiis

spes pacis et concordia' inlcr cliarissimos in Cliristo filios nostros

manu

rcposita

magna

crudclissinuim ct parilcr |iofciilissiinuin, teqiie m.igmim Domiiio |ir;cii;iraliiin oliiccm tantis malis o|iiioiicrc: ncc de successu timcas, Domiiius cniin erit tecum, ct iioslra tihi, tolo corde li(Mic(Iic(Mis, ct scinper fclicia (|uo(iue [irccans, adcrit auctoritas, vice illius, cui confidimus fore
;i

iit

strenue ac feliciter milites

juvahimus cnim

Krcdcricum Ixomanorum imiioralorem scmper Augusluni, et Matlhiam Hungaria; regcm illusIn


ni.

tc

(juihus rchus potcrinuis. Tanluin aggredere

ac intcr dilcctos filios iioliilcs \iros Al

ciim Dei bcnedictione sanctorum(]ue omnium ct iiostra divinum hoc mcdiatoris et pacifici
orficiiim.

licrtum marcliioiicm l{raiidcliuriicnsem,ctOllioncm l$avari;e duccm, cum propter sanguiiiis


Iios omnes tum ex situ ct rcgione domiiiiorum tiioriim, tum vcro cx omiii rcrum ingciiti copia, et maximis tlicsauris,

dicnlia'

pr(ipin(]iiitatcm,

qua nohilitas

tiia

quod tilii ex multa fiducia in vim obeDco auctore imponimus fclicifer adimplcndiim, iit ad majora ac forliora Dci munere
et

divcrsis gcncris gradilnis

attiiigit,

hrachiiim cxtendere,
]iossis.

Datum

Roma?

die

gloriam tuam augere xxviii Septembris


i

(juilius

omnilius lecum et cum patribus tuis licncdixil, ac ihMiim tcciim cl cuin posteris fuis, ut spcramus, henedicet Omnipotcns. 10. Ltali sumus magno[iere visis pcliliotuis, ac

MCDLXxxv, 1'onlificatus nostri anno . H. Sedatum quidem hellum Bavaricum est, .\iislriacum vcromagisacccnsum.iiiiippcYienna
a

.Matthia

Paunonise rege, qui, ut ]icriiiciosum

nihus

cx tua; in

Deum

fidci ct atrcclus

majora conci[iicnlcs in turhiiie tantarum rerum pastoralc onus,ad quod immeriti, Domino disiionenle, vocati sumus, ohtuaj dcvotionis liduciam sensimus maxime suhlevari speramus cniin si tii, (jucmadmodum crediinus
sinccrilale
:

hellum cam Friderico gereret, pepigerat cum Turca inducias, post sex mensium arctissimam ohsidioncm ingravesccntc annona ad deditionem compulsa-est, quam Matthiaspridie
lioc
,

festi

Corporis

Cliristi

pompa

triuin[iliali

ingres-

fore nl cupias.

et

ad

id

le in

Doinino,

quantum

|iossunuis, adhortanuir, volucris jiartes utras(|iie

Neustat niincupatum, dehellandum exercitum immisit. Ita universa [la^nc Austria exutus Fridericiis, quem Hungariain affectassc vidimus, per Gcrmaniam ohersus ad Ncapolim, vulgo
aviti principatus se lenire atque in hospitiorum muris ha?c vcrha exarasse ferunt Rcrani irrecHperabilinm oblivio siimma felicitas. Ct vero Maximilianus

ad concordiam et pacem hortari, quibus rationihus facile poteris, ostenderisqne eos in tanto
[lericulo patriiu illius et reipuhlica; Chrislian;e

rans,

dolorem amissi
,

nitchatur

dcherc in suis conlroversiis Apostolicse Sedis judicium, aut amicorum arhitrium non omniuo contemnere, i|)sis(|ue in discordiam perseverantihus
ris,
[larli

]iost

a;quiori

adh;csurum

tc pollicitus fue-

non

fore

contrariaj

quemquam expectaturum, ut te parti cum aucloritate Apostolicre Se-

dis et juslitia? favore, [iro Iiono CIiristiana> [lacis

conjungas. Quanluni autem cxinde honum, et patria; illi, et toti Ecclesias Dei, cujus de universali jiace tractanda cx hoc |irinci[iio ordiinur,
])roventum sperare iiossimus, saiiguis Christianus a paucis annis ah illis, et ah aliis principibus Christianis in r.ermania, Francia et aliis
partihus, maximc(|ue a Tiircis
effundi paulo jiost
,

MalhiK morfem Viennam recuperarit, diccautem fuissc MattliicB inorlcm instahilenuiue felicitatem, refert Bonfiiiius ', cum eodem die, quo de Vienna suhacta triumphum egit, maximus terrac extiterit motus. .Melius consuluisset ipse et gloriffi suse, et Hungaria; saluti, si adversus Turcas arma, uti facturum se jactahat, vertisset sed dum Germanico
tur infcrius. Prajsignatam
;

hcllo se implicat, Tiirca; V;ilacliiam, in

quam
:

suiiremum tenchat vayvodam Polono

imiicriuiii, evaslanint

unde

se

addixisse

visiiri

sunuis.
ut
ut

Pcticrat vcro superiori

anno Zi/imum,
silii

me-

etrusus, et qui

nisi

Dominus

providerit,

formidalur, salis doccre


alia

posset, nisi

plurima
et

omuihus nota hona inde proventura,


fili,

eum moravi, Bajazetis % ac regiam Olhomannicam civiliilli opponeret, hus hellis implicaret, ex quihiis res Christiana assurgere corrohorarique posset. Eumdem ctiam
fratrein,

tradi

mala evitanda conspiccrentur. Aggredere


dilectissime

igitur,

Rliodio principe poposcerant Ferdinandus


et Sicilia;
'^

'

aggredere iiaterno sive man-

CastelUt, Aragonia;
alter

insula? rcx,

tum

dato, sive monitu, sive hortatu, sive etiam pre-

Ferdinandus

cibus, Christianae pacis initia;

non eniin deditam sancto opere preces ctiam filiis fundere, jiro quo non possumus corporeis ocuquales cuperemus Domino lachrymas lis offerre. Memento, fili, effusi sanguinis, et Salva-

IV Junii die litteris,


sihi
1

Xcapolitanus, qui exaralis easdem preccs rcpetiit, ut eo

gnamur
,

]iro

conjuncto inferret Bajazcti hellum Turcas-

\).

Tliuros.
'

l!onfm. dec. 4.
siip.
5
I'aiil.

1.

vi. Naucl. vol. 2. gcii. 50.


Ciliz. et alii.
1.

1.

xxvi.
Uosius

Uonlin.
I.

iibi

Ji.

xiu.

id.

ib.

Laug. Cliro.

'

Est. apuil lios.

xiv.

ESTNOCENTII VIII
(|iii'

AXNUS
nnn-

1,

CHRISTI 1485.

89
in

liissidio

confunderct
sultanus
',

[lOiioscit ctiani

i|isum exercucre,

sacrum decerni

Bajazetem
Inlerea ob

dem

.Egypti

cnm cnim

Rajazeles

belluni poliiisse suo loco

dicetnr.

Caramauo liellnm indixisset, mctuebat, subacla Caramannia in se Turcicos impetus versum


.

Christianorum

in

suscipicndo pro
fiirorciiKjiic,

bello scgniliem, et sajvum in iiauriendo

Numine pio mutuo

iri.
1-2.

cruorc ardorcm

sus.

custodiam commisPetierat etiam eumdem Innocentius ', ut


Ziziiniis Pontifici in

ct firmissiiiuim collcgil

inslrucnda?

cxpeditioni

adjunficrctnr.

Qnibus

rcgum

postulatis puisatus Kiiodiornm ciiuituin

magister, adhibito

suorum maturo
sibi

consilio, sol-

dano -Egyptio respondil,


Zizimuni
illiiin sibi
illi

intcgrum non cssc

Turca maximum cxcrcilum qiicm eiludil iii Valachiam adversus Carabogdan principem, (a(juo exjieditione Chilium, vaslalis lale agris, cajitum refert Bosius deinde conjiinclis Tarlaris .Montcastrum ad deditionem certis pactionibns adaclum, niox lanien violata fide direptas
:

traderc,

Clirislianorum

cum fontircx llomanus, omnium supremus princeps,


:

for[unas,civesiiiservitutcmaIi(Iiiclos,eorunique

dedi jussissct, ncc sinc cjus asscnsu

(|uid(jnam a se decerni posse Christianos vero reges singulos hortatus est, ut sociali fonderi a PontiQce sanciendo accederent, quippe secum
ipsc rcputaliat imbecilies esse \el Pontificis vcl

coloniam deductam Consfantinopolim. il. .Meminere de Turcica jier Valachiam grassatione Michovias - et Cromerus -, adduiitque Stephanum ValachiK Palatinum, Turcarum imparem potentia^ tutioribus et munitioribus
locis se coiitinuisse, Casiinirique regis Poloniic

Fcrdiiiandi Neapolitani, et aliorum singuloruni

principum vires ad Turcicum evcrtendum impcrium, atque ideo omnium conjungendas vires, qua de rearcana cum eodcm Pontifice consilia
agitavit
',

ojiem implorasse, pollicitum se in auctorilate ejus futurum. Polonus itaque cum pcrpenderet Turcas, subacta Valachia, iter sibi ad Poloniam

invadendam munituros, ac
sibi

safius fore socios

sensitque

Zizimum

nulli

dedendum

principi, nequcexGalliis

evocandum, anteqnam
Bajazcllics suspicio-

jungere Valachos in Turcas, quam conjunctos Turcis hostes exjicriri, tum magnfe glo
ria?
si

communi

princi[)um dccrcto cruccsignata cxpc-

ainplilicationique Polonica; rei

versum

iri,

dilio conlicerctur,

ne

quam

nem

conciperet, irriloque exacerbatus conalu

Valachus, qui antea Turcas, Tartaros, Hungarosque vicerat, etPoIonico parere imperio recusarat, se illi sponle pro asserendo contraTurcas principalu subdidisset, exercitum in expeditionem ad illum in ditionem suam restituendnm

pactum cum Rhodiis foedus infringeret, Christianasque provincias magnis calamitatibus afticeret. Optabatporro Innocentius socialemillam
expeditionem confici, instabaf(|uc utsibiZizimus traderetur, nfque optatis pofirclur, duccm Bor-

duxit,

solcmnique

ritu in
'

ut referl

Cromerus

clientelam susccjiit, pluribus verbis, quem avi-

bonium

auctoritate in aula Gallica florentissi',

mum

ursit

nt

ille

sibi

dcdcretur, quo veluli


])ro Clirisliana
:

idoneo instrninento ad magnas rcs


religione gerendas usurus
in(|uit,

esset

><

Horlamur,

nobilitalem tiiam, et (juanto possumus sludio per llcdcmjiloris nostri sanctissiinam passioncm requirimus, ut pro religionc animi
tui, et

pro communi omiiium salute noslraquc conlemplalione nobis aliquo modo jicrmillcrc, aut quantum in te erit, patiut idem Turci frater

ad alias

quam
in

nostras

manus

(non) deveniat

nam

si

noslra fuerit poteslate,

modum

et

viam adinveuimus, quibus illo tanquam instrumento ad res magnas pro rcligione Chrisliana et Dei laude gerendasuti possiinus. llaque omni conatuadid inleiidat nobilitas tua; nuUam enim

dus lector consulat. l."i. Addit auclor Casiniiruin Iria inillia lectissimorum cquitum auxiliaria illi adjunxisse, quibus palantes et pojiulabundos Turcas Stephanus coercuerit, variis eliam tumultuariis jirteliis allriverit, cum Valachi, leviori armatura utisoliti, procurrerentinTurcas, ab iisque petiti mox se reciperent ad Polonicum aginen exlremum, a quo graviori armalura instructo Turcicus equitatus reprimebatur, agrisque cessit. Interea Casimirus ingentcm crucesignatam expedilionem advcrsus Turcas Tartarosquc conficere meditatus Innocentiuni proximo anno decreta
amplissiina legatione oravit, ut Cliristi fideles ad dandum sacra miiitia? noincn mitlendaque subsidia pro tuendo Christiano imperio, quod
Turcaj cffrtenato prfecipitique furore everlere nitebanlur, permoveret, cnm pro ccrto haberetur, Turcas per calcatos Polonos ad aliaruin finilimarum gcntium excidium irrupturos esse, de quo inferius agetur. Ui. Moscovila in Liioniam excurrit. Xeque a Turcis et Tarlaris modo, vernm a schismalicis

rem aut landabiliorem aut utiliorcm communi


saluti, el

magis meritoriam ajiud Deum faccre tempore potes. Dat. Pioma! die vii Decemlioc bris MCDLXXXV, Pontificatus nostri anno ii . 13. Turcarum per Valachiam grassationes Gessisse morcin Pohnorum ope reprimuntur. Gallos Rhodiosque equites Innocentio, tradilo illi Zizimo, nec tamen ob novas inter Chrislia-

nos commotas dissensiones

qujc Pontificem

vexata est Catholica respublica, Joannes cnim Basilius Moscovitaruin dux in Livoniam incur-

E.\l.

apud Bos.
^

I.

XIV.
1.

Ibid.

' Id.

ib.

'

Lil). II.

bicv.

Bos.
>

|),

2.

1.

XIV,

.Michov,

I.

iv. c.

fii.

'

Ciom.

75.

XXIX.

Bos. p. 2.

.\n

nAY.V. XI.

1(1.

ib.

AXX,

TO.MIS .\\\,

90
ril:

IXXOCEXTII

VIII

ANXUS

I.

CHRISTI 1485.

cflccta \aslilas

latequc ad Tarbatonsciii usqiic principatum ac iiravla? avcrsa^ fucrunt de


:

essc poterimus.nal.RomaidiexxiMaii mcdlxxxv,

Pontiticalus noslri

anno

. Iniit

consilia

cum
',

qiiilnis certinr faclus

Innoccntius

duccm

i|)sum

proccribus de suscipicndo in Moscovitam hello


s;icro ,li);iniies Dani;r, Xorvvegiic et Suecitc rex
(|iiciii -ul gloriosum id facinus Innocentius ab rpsiilcnsi archiepiscopo excitari jussit -. 17. Ldcticinia teiiiporc Quadragesima' Umja-

incrcpuit

'.

pcssimam gratiam

ali

co Uomaua'

Ecclcsia\rcfcrri, cuni ob traditam sibi So|liiam

Pahrolopam con,jui;cm futurum


Scdi obstrictum ct

sc Ajtostolica;

amicum

spopondisset.
ctc.

Joanni

i^rincipi Moscovire.

ris

permissa.

Gerehat tum in Germania, Hunaliisque finitimis provinciis


e[)i-

adminilcctc tili, cl molcstia intcllcvimus quosilam cx ralionc


salutcm,
siiic

Xon

garia,

Robemia

sco(uis Tifernas legationis Apostolicic


i|)si

munus,

iiKiiiictos liomincs sive jussu tcmcrc ct insolculcr. ul |)lcrumi]uc 111, provinciam nostram Livoiiia^ iniircssos, illainque ad Tarbatcnsciu usiiuo ditioncm pluribus in locis dcpopulatos essc, nec adlnic illos quiesccrc audimus, scd (juotidie mairis ac magis conari circa illius provinciiT; depopulationem, non

tuis

provincii*

jam

ante a Sixto IV im[)Osilum, permisercligionis stimulos nonapud quos lacliciniorum usus


vetitis inolescebat, ut iis vesci

luo. sivc

rat([ue
niillis

ad scdandos
[)0[)ulis,

diebus ah Ecclesia
posscnt,
deret:

modo Sedis A[)ostolicit? auctoritas accecum vero ea indulgentia adeo generalis

sine nostra et Ecclesi;c


miiiia.

Romana? summa

iirno-

ah Ecclesiasticis institutis abliorreret, ita illa ab Innoccntio tcmpcrata est ', ut proximo quin-

ad nos tum oh fuiem Cliristi, tiim etiam quia nobis immediate subjicitur,
Et
tutela ejus provincia; pertineaf,

cum

quemiio

elajiso, irrita [)rorsus esset.

[S.Aiir/i/sti>iiispseitdocpiscopusSa)icfi/aric)isis
/tcV>-escos Htissitarit)

non possumus

itistattrator.

In Bohemia

profeclo non cEgerrime ferre bujusmodi insolcnlias,

eo priuci[)e, a quo nos

maxime cum cogitamus eas inferri ab et Romana Sedes pluricl

mum

iiratificationis

bumanitalis expectare

vidcbamur: et ne Romauorum Ponlificiim iii te el tua cumulata beneficia exprobrarc tibi videamur, unum tamen commemorahimus quod
,

recruduerat Hussitarum hieresis superioreque anno magnae cruentiC([ue Calholicorum strages edilie fuerant quorum majorum auctor extiterat ,\ugustinus, olim episcopus Sanctuariensis, natioiic Italus, (|ui iiianis gloriohr titillatione
:

commolus
rarat
:

sepultos

jam Constantiensis

et Basi-

leensis Conciliorum auctoritate errores instaujactaret,

tua^

nobilitali

felicis

recordatioiiis
|)erliumaiiitcr

Sixtus

IV

pr;rdeccssor
facullntibus

noster
ohtulisti

cxiiibuit,

quando cjus causa

illi
,

te

cum

luis

omnibus

cumque emcntita se pofestate instructum nccnon a Romana Ecclesia sacris pontificalibusinitiatum, tum plures Boliemossacerdotio insignivissef,secfam
rat, ac

obnoxiiim |)crpchio dcvinxisli. Non sunt lic promissa


et

futurum

amplissimam

confla-

tua.

non noslra
:

et

Ecclesia;

Romana?

in
iii

te
te,

bencficia
et

si

piclalis prasdccessoris nostri

rudes [)0[)uIos liypocrisis pompa alleclos crroneis opinionibus irretierat. Qui postea cum tof scelerum conscientia agitarefur, ad saniorem

[iromissionis tiia in

eum tam

cito ohlivisce-

mcntem
tifex

designati eiiiscopi Pata\icnsis consiliis


est.

quid deinceps le facturum putas nos arbitrari? Proinde cogita quantum sit alienum ah liumanitate nos l^dere sine causa , et qiiam inluimanum principi fldem promissionemque fallere. Sed dices forlasse tuorum insolenlia, non tua causa id esse faclum profecto nisi crederemus lioc ipsum, non possenms tihi non providereque remediis mullum succensere opportunioribus ut provincia noslra Livoniae tutior esset. Verum quoniam non possumiis
ris,
: ,

Qua de re factus certior Ponusus veniam est pollicilus modo ex Bohemia, ne eam ultcrius inficcre pergeret, cxcessurus esset eo enim ad Romanae Ecclesiic castra Iraducto, suhornatos populos facilius Calholic;im vcrilalem amplexuros, cum duccm ac signifcrum facfionis sua? dogmatumque impiorum asscrtorem amisissent; prorevocari visus

clementia

inde Pafaviensi praesuli dedit mandata ', ut illum omni studio ad EcclesijE gremium allicere
niferefur.
19.

obnoxium Romanee Ecclesia; luijusmodi insolentias nobiscum pariter, qui illi


non
arbitrari, te

Electo Pataviensi.
nostris

pra}sumus, ferre moleste, alqiie


illis

pro tua
ut velis,

virili

Inlelleximus, quae nuper venerabili fratri


filio

ohsistere et
te

maxime
iis

obviare, idcirco bor-

et dilecto

Marco cpiscopo Prajnescripsisti

per pignus tamur modo tu desislerc ab

fidei

non vexationibus, venimtuse,

stino S. Marci, et Francisco S. Eustachii Senensi

cardinalibus
illius
filji

seriose

siqier

negotio

etiam suhditisetvassallis luis, ut desistant omnino interdicere et prohibere, ne deinceps provincia nostra Livoniae de te vel tuis iipud nos jure conqueri possit quod plane nohis et collegio noslro gratissimum eril, et in fulurum aliquando, si dcsisles, et tihi, et tiiis propensiorcs
:

olim e[)iscopi Sanctuariensis. Laudamus prudentiam tuam et pictatcm, reverentiam ac ohservantiam, quihus hanc sanctam Sedem in hac re prosequi videris:
iniquitafis .\ugustini,

plurimum commendamus,
'

ct

in

j^rimis proba-

l.ih.
I.

I.

lii-cv.

p.

121

lliid.

Lib.

II.

Ircv. p. 127.

I.il).

I.

Ircv. p. ISi.

l.ib.

brev. p. lui.

iNNOcENTir vni Axxrs


mus,
qiiocl

CIIRISTI

1/|(Sr).

91

litteras

ct niintios

ejusdLMu

olim

episcopi admiseris, et eis iiriulenler rcsponderis.


Placet,
iit

erga lidem orthodoxam, illius(|iie proteclionem adversus ha^reticorum

sumendam
et malefite

in

tractatn seciim

persevercs, forte
fecit,

corum sectam

in

quo vere ostendis


;

esse

quod Deus, qui Paulum cx Saulo


tetigit

nunc

cor

illius, et al)

cjus oculis erroris sui

si|uammas
perpelravit
solo anno,
:

misericordiler
plus valuit

removebit.

sunt, ut nosti, quae hic vir in


iiic

Magna Ecclesia Dei mala


fovendo lucreses

principem Catholicum, et Deum timentem, quod d(! te sempcr omniiio opinati suiiuis unde iioi)ilitatem tuam i^Iurimum commciidamus liortantes |)ateriio allecfu ut in bono opere et
,

saiicto

institufo animosiiis in

dies pcrseveies,

quam duo

generalia Concilia et multi

sicufi te facfuruiii

noii (lubitamus.
iii

Cuiu aulem
pari

Romani

Pontifices per multa Scccula ad ejusmo-

officium inquisitionis

liac re sit

valde oppor-

di incendia extinguendum. Hussilas paenc eliminatos suis macliinalionibus instauravif, conhortando moncndo sua cmentita sulendo auctoritate in damnata opinione confirniavit, et (quod perniciosius est) nuiltos in sacris ordinibus profanando BohemiEe Ecclesiam mirabililer aftlixit. iXon possumus non veliementer dolere,
, ,

tuiuim,

eamdcm tuam

iiot)iIitatem

modo
aiit

horfamur,
de(iutan(lis

uf in(|iiisitoril)US per

Sedeni Aposto-

licam, vel ex ejus commissione dei^ufatis


oiniii

auxilio et favore assistas, et


et
;

tam([uaiii

archidux, alios quoque inducas

excites ad

cum
men

illatain

miscrabilibus Calliolicis aniio su;

favorem similiter suum prfestandum maxime vero contra rcprimendos maleficos utriusque sexus, ne aliquo pacfo ad judicium

periori

cladem memoria repetimus

potest la-

Deus, ut dicit Scriptura, ex lapidihus istis suscilarc lilios AbraliK, ut medelam ferat inde
hostis
tati

candcntis ferri admittanfur, prout jure cautum habetur, sed juxfa sanctorum canonum instituta
et legcs im[)eriales
[)ro

qualitafe scelerum de-

unde

laeserat.
iit

Censemus

publiccC uliliillo

bitis prenis afficiantur.


,lunii,

Datum Romai

die xviii
i

expedire,

hic

homo

ex regno

extraet

Iiatur,

nam

[ler

eiim lucrelicorum consilia

MCDLXxxv, Pontificatus nostri anno . 21. Marr/iani libertatis asscrendx specie sedi-

iiiachinaliones
nihil erit,

cognosci poterunt,

et

si

aliud

tioneni excitani, in

non eril parum ducem et assertorem dogmatum suorum illis abstulisse. Multum cnim .indoctum vulgus movet, et quod episcopus est, et quod Italus, et a Romana Ecclesia consecratus a nobis exivit non putant idiottc, et qui ma:

occnmbit.
in

Inter

qua Petrus Arbiiesius


caHeros
[)iefatis

inartijr

[)rinci[)es ex[)Iicuere

His[)ania

eximium tuenda;

incor-

rui^ficque religionis asserendcc

studium Ferdi0|)era ha;:

iiandus et Elisabetha reges,

quorum

gistriim auribus suis prurientem nacti sunt ab

luijusmodi homine quidquam allerri posse non verum qui cum illum ad orthodoxos defecisse ad percipiendam veritatem magis videbunt reddeiitur idonei, et sallem duce privati plurimum ex consueta ferocia dimittent quare devolioiiem tuam monemus atcjue hortamur in Domino, ut Augustinum prffifatum omni studio ad
: , ;

reson sentes evulsas, superstitionesque excisae tum severitas animadversionis in neopliytos in Judaicam superstitionem relafisos Toleli adhibita est'. Cum autem nonnulli impiis opinionibus irretiti in gratiam cum Ecclesia redire cuperent scd palam damnare errorem erucum nobilitate conspicui essent, bescerent assensit Innocentius ut clam id pra^slarent, prEEsenfibus tamen rege ac regina, ut co metu
,
,

te allicias,

et si

ad

te

venerit,

benigne susci-

frcenati pristinos errores

non

repeterent.

pias, efc. Dat.

Romae

dic xxii Januarii mcdlxxxv,


i

liu[uisitoril)us luTrefica" pravitatis in


Hispaiii;e.

regno

Pontihcatus
20.
tionejii.

iiosfri

anno

Vetitus ic.ms

cmidentis ferri
in

Piilhilabant
liareses

reliqua

ad probaGermania
,

"

Dilecte

fili,

salutem,
isto

etc.

nonnullos in regno
[)ublicos, qui

lia>relicos,

Accepimus esse non tamen


pravitatis
sint viri

iioanuUa!

ali;c

artesque magica^

ad

libentcr ad
si

Cafholica; fidei gre-

quas exscindendas,ciim censores fldei constituti essent, Innocentius monuit archiduccm Austriffi ',

mium
satis

redirent,

hseretica}

eorum
,

abjuratio

secrete

admitferetur

cum

ut eos sua

auctoritate fulciret

tum ad-

versusmagicarum superstitionumreosdaretoperam, iie candeiitis ferri illffiso contactu innocentiam probare niterentur, cum reprobum esset illud probationis genus, quo sontes dfemonum opera ex severitate judiciim (^olare, et insontes opprimi j)0sscnt sed ut legum Pontiflciarum et
;

honorabiles et noii [)arva' existinuifionis. Itaque desideranfes cunctorum animas onini^iotcnti

Dco

liicrifacere, vobis per [irasenfcs

com-

mitfinuis ct facultatem desuper concedimiis, ut

Cwsarearum ordo

<<

in eos servaretur. Archiduci Austria;. Dilecte fili, salutem, efc. Ex fide dignis relatibus accepimus, et re etiam ipsa comperfum habemus (|uaiitus et (]uam ferveiis sit zelus tuus

cujusmodi conditionis luvreticos, qui nunc istic reperiuntur vcl in posterum rcpericntur ad occultam et secretaiii abjurationem admittere, et ad Catholicic fldei veritatem et reconciliationcm reducere valealis ita tameii ([uod
, : ,

abjuratio

ipsa

fiat

pra?sentibus et audientibus
filiis

charissimis in (Ihristo Castella;, Legionis ct


xxv.

nostris rege ct regina


illustribus,

Aragonum

ne

'

Litr.

1.

biev.

]i.

JOl.

'

Maiian.

I.

c.

7.

92
Mli
si

IXXOCENTII VI U AXXrS
forsan, inioil absit,
iii

CHUISTI H8r).
;

pristiiium piToreni

ordiiio

oo autom

mox

instituto,

de sajvissimis
Id

reinciiierent, paMUuii

relapsorum possint aliquo


.\on obstantilnis, etc.
Julii .mcdlxxxv,

iiiterfecloribus

sumpta sunt justa supplicia.


ciiin

lira'to\lii subti'rriijrero,otc.
lat.

porro miriim accidit, ut

marlyris corpus

UonKeapiiil

.S,

fetrum diexv
i

Coustitutum porro fuerat in llis|)ania sacrumccnsurie lulei tribunal ail .MarrlKiiiica' iKeresis, qua opibus etiam et
Pontilicalus noslri anno
.

dignitatibus profanis, ct Ecciesiasiicis conspicui

non pauci
inhorruere

inlecti erant,

infandas propagines late


,

pullulantes

cxscindendas
imiiii, ut in

cujus

mctu adeo

.Vragonipc regno sedia ncophytis ex su-

tionein concitatam

maxime
',

S(^|uilcliro ritii Kcclesiasfico reddorctur, ojus cruor ab impiis solo sparsus fervere visus sit (]ua de ro publicas Tabulas tuncconfectas refert Surila ',(|iiarum pr;eci|iua pars decerponda visa est, cum auctorum de tempore cKdis, et rei vcrilate controversias omncs dirimant -. 23. In Dei nomine. .\men. " Noverint universi (luod anno a Nativitate Domini mcdlxxxv, die videlicel iiitituhita
:

pcrstilione et stirpe Judaica ad Chrisli

cultum
defuisse

XVII

mensisSeptembris apud civitatem Caesarau-

adjunctisreferaf Surita
\iros

addat^iue

iioii

gustie iu sedt? (id est Ecclesia principe) oiiisdem

piimarios,

qiii

bis se conjunxerint, con-

civitatisC;csaraugustana; inter altare et


dictte

cborum

fenderinti]ue

indici

novas

leges contra
noii

Ara-

sedis

ubi reverendus

magister Petrus

goniam libertatem, cum


rei

modo

iKereseos

.\rbues,

alias Epila,

exuerentur boiiis, sed ne (luidem testium contra reos iiomiua producerentur, tantam eiiim acerbitafem ab antiquis abliorrere iiistitutis, regnoque exitiiim allaturam querebantur. 22. Fost varias concertationes Aragonite
libertatis asserend;xi specie

profossor,

inquisitor

quondam sacrte theologia; quondam sancta; hdei a


specialiter

sancta

Sede .\postolica
sibi
et

deputatus

fuerat, vulneratus ceciderit ex ictibus et vulne-

ribus

uum
ut
ticis

rei^iii

Fcrdinandum ordiconventus oratorum opera rogarmit,

proscriplionis

bonorum
:

intlictam

ba>re-

mensis quibus vuliieribus die pra^senti decima septima et obdormivit in ab Ikic luce transmigravit Domino in quo loco ex dictis vulneribus effu; , :

decimo quinto die pra^dictorum anni hora matutinarum illatis de

pamam

abrogaret

quod

ut facilius eblan,

derat

sanguinem
die

, et infra,

tam

dicta decinia

direutur

neoi)b\ti

Judaici

generis

corrogala

(luiiita

quam decima

sexta et prssenti die

pecunia,
nistros

tum KomaiKe, tum regiic curm admisperabaiit corrumpere pertentarunt enim fore, ut mulcta bonorum abolita, deinde
,

])r;edictorum mensis et anni, dictus locus, ubi


dictus sanguis fuerat effusus, fuit per
i'inias

quampluet

et

diversas personas

Ecclesiasticas

censura

sacra

conseuesceret

cumque jam

laicas visus, perspectus et

plures magnates in suas partes traduxissent, qui

valdebene recognitus, qualitcrvix poterat cognosci, quodesset signum


sanguinis, et
si

ab sajviore inquisilorum imperio indici servitutem, publicam(|ue libertatem labefactatum iri verebautur, audacia et furore perciti in lidei ceusorum capita conjurarunt, iis enim sublatis,'

aliquid videbatur de dicto sanet

guine erat quasi nihil,

deperdito quasi in

neminem

id

muiiiis

suscepturum pra}fidebant.
;

Struxerunt itaque vita; corum, qui de religioue cumque qujEstiones habere coeperant, insidias
eos designatis locis opprimere non potuissent, Petrum .Vrbuesium fidei ceusorem .\postolicum,

totum colore dicli sanguinis, et erat adeo desiccatum, quod erat impossibile cum aliqua papyro aut panno lini, neque lanse, nec alia quavis re ct sic de pra;aliiiuid ex dicto sanguine accipi
:

ad nocturnas preces in Ecclesiam progressus ante aram iiixis genibus orabat, decima quinta Se|dembris die vulneribus confodere, nec inter lethabis ictus alitc ab ip^o expressai vocos, quam laudes et grates act;e Cbristo, qui
illum
parEB
[iro lide

dum

fidem et relationem faciebantet fecerimt publice. Et quia tuiic dicta decima septima die, Domiiio Deo ut major meinoria de altissimo disponente dicto reverondo patre domino magistro Petro de
dictis
Cliristi

multi et diversi

fldeles

Arbues

alias Epila iiiquisitore saiict;e fldei liabe-

rotur, qui

pro exaltatioue sanct?e

tidei, et

pro

extirpatione ba!retic;E pravitatis, lama piiblice


referonte per totam dictam

mori

vellet; dilTugieutibus

autcm

sacrilegis sicariis,clerus, qui sacras laudes Dei-

passus
dicta;

est,

civitatem, niortem sanguis in dicto loco ante cboruni

occinebut, Arbuesiuni in suo volutatum cruore, piasque preces iiitcrcisis vocibus repe-

tentem exfuleruut. Vixit biduo integro, totoque 60 spatio nihil pneler divinas laudes locutus. Quo alroci casu commoti Caesaraugustani mox arma sumpscruiit quasi cxtrema immineret clades, ac nisi .Vlfonsus eorum archiepiscopus invectus equo per vicos provolans furentem plebem cobibuisset, neophyti sontes insontesve
crudeliter
caisi

ubi effusus fuerat, revenerat, et si de recenti sparsus fuisset, ubi totus populus velociter currebat ad accipiendum ox dicto sanguine, qnidam cum pasedis,

effluebat

tanquam

pyro, et

alii

cum panno

lini, et aliis

diversis

tam magna veIocit;is et decnrsus gentium ad levandum jir^i^dicta, et accipiendum


modis,
ot crat

ex dicto sanguine quod vix honio poterat inter gentes, nisi cum magua vi, et ciiiu mngiio exer-

fuissent

sine

uUo
1.

judiciario
I

Sinil. lo.
-

IV. Aiiiial.
arcli.
liccl.

1.

XX.

c.

(io.

.Maiiaii.

I.

xxv.

c.

S el

alii.

Suiil. lo. IV. AiiDul.

I.

XX.

c.

Gj. et .Marian.

xxv.

c.

X.

K.\l.

111

Caijaiaug.

IXXOCFA-TII VIII
citio

AXXrs

1.

CIIRISTI

1485.

93

accedere et intrnrc ad dictiim locum, ct atl tali modo quod apud sanguiiiem omncm populiim communitcr illud pro cvidcntissimo miraculo rc|iutai)atiir, 24. Ideo cum pra-dicta cvidentissime vide-

dictum

luendffiaFerdinando et Elisabeth regibus navala opera Innoccnlium eniin Pontiticem excilariint, ut sacerdotum vitia libidiiiesqiie Aposlolica falce amputaret, (jui licet juventntcm iisdem
cst
:

rentiir esse in exaltationcm


stiaiuc, et in
,

sancta? fuici Cliri-

iionorem et gloriam fidclium Cliristianorum dcfcnsioncm fidci Cliristiamc et confusionem perseculoriim illius, et aliorum liominum malorum, ct quia memoria estlal)ilis, ut de pricclictis in futurum dc tam niagno et niaximo actu pcrpetuo mcmoria habeatur, reverendusma^MsterMartinusGarsia sacra^ theologiffi profcssor, dict;e sedis Cicsarau^ustana' canonicus, tanquam procurator multum vencrabiliscapitulicanonicorumdicta; sedis requisivit permc
,

contaminassct, utpote(|uem notlios palam susceptos Ecclesiasticis opibus auxisse ferunt tamen illius, cujus vices gerebat, niemor, Encyvitiis

Hispaniarum arcliiepiscopos communicafo cum sullraganeis consilio clericorum


clicis litlcris
vitiis

casfigandis,

ac

inslitulis sanciciida'
si

disciplinBB ex canonicis opcrani navasse jussit ', ac


,

dcfuissent ollicio
:

Ponliliciam

severilatem
iit

intentavit

Hortamur fraternitalem tuam,


ef alias

clcrum tuum
tiue cura'
et
ita

religiosas persoiias,
ct

(jiia)

subsunt, (ommoncfacias
liis

reformes,

agas, ut ab

abstineant
luibitu,
:

et quse sacri

notaiium et testes infrascriptos lieri ocularem inspectionem et recognosccre dictum sanguinem, etde praedictis facerc publicum Instru,

canones prajcipiuiit in serveut, et se emciident


ganeis praicipere

Iioc

moribus et vita idem ct liis siitlracorrectionem,


cleri
(iiue

poteris circa

mentum,

etc. n
ille

EbuUiit iterum saccr

cruor,

quem

in-

rcformationem et emendationem aliaruiu rcgularium persoiiarum

sui, et

subsunt
et dis-

numera Caesaraugustanorum multitudo

variis

eorum

cura;, ut in tota tua proviiicia nulli cui-

pannis exterserat, decimo quinto, ex quo cfTusus fucrat, die, ut alia publica dociimenta tcstantur atque anno millesimo suis concepta verbis quadringentesimo octogcsimo quinto, dic vige,

quam
soluta

justaquerela detur dc iminoderata

corum

vita

nam

si id,

quod tuo

potissi-

mum
sali

incumbit
Iiuic

officio,

negligeres aut postponeiiijuncta nobis univer-

res facere,

cogercmur cx

sima nona Scptembris consignata. 23. Hoc prodigio orthodoxa fldes adversus Marrhanoscorroborata est; tanutm enim abfuit*,
ut

cura

rcformalioni maiiuin appouere,

quod

tibi et aliis ad honorem non cederet, quando(|uidcm, ut diximus, et regia majestas,et

sacrum tribunal habendarum de rcligionc

regnicola! id effiagilare a nobis

non cessant; sed


et

qua^stionum eversum fuerit caede Arbuesii, ut multo magis ea firmatum sit, atque in ncophytos, (jui in Jiidaicas superstitioncs rclapsi erant,

confidimus

te

pro tua prudentia


:

probitatc
ut facias,

op[)ortune desuper provisurum


Dat.

quod
et

iterum atque iterum hortamur

monemus.
xi
Julii

immanis multitudo acriter fuerit animadversum fideique Catholica' censoribus praesidii causa datum
iii

quorum
,

ilispania excreverat

Pelrum die MCDLxxxv, Pontificatus nostri anno .

Roma?

apud

S.

27. Beltinn
et

fuerit, ut in arce, cui .\lgiafuria'

nomen

est,

ha-

aurum subsidiarium

Granatense macjno ardore gestum, abunde coUectum.

anno Caesaraugustani funebres honores Petro .\rbuesio celeberrimo ritu (juasi consecrato martyri pcrsolverunt, ac deinde excurrentis Sccculi anno nonagesimo communi voto lampadem sepulchro appendere,
bitarent. Ca^terumvertcnte

Emicuit praeterea Ferdinandi et Elisabeth regum pietas in circumferenda amplificandaque Christiana religionc, gcrcndociuc adversus C.ranatenses.Mauroslieliaad
in

impiam superstilionem

ejus(|uc vchiti

aiiorum sanctorum marfyrum

C;csaraugustaiioruni

numero

additi

memoriam
Y
,

coluere, flexuque temporis ob editas ejus preci-

quos pios conatus licet anno majori lioc tamen antca aclhibuisscnt Accendcrat primam belli contentione nrserc. Maurici, quo Granatense regnum conflagravit,
:
,

Hispania delendam

bus
tyris

coelestes virtutes 1'aulum

111,

Caroli

ro-

gatu, decrevisse, ut anniversaria

ejusdem mar-

Maurorum
exercitus,

sordibiiS(|ue.Mahumcticis cx[)urgaluin est,faccm rex llali Abciihasau bcllicis artibus

tradit

solemni celebraretur ut Mariana ', quem emcndcs ex allatis publicis Monumcntis, dum Petri martyrium in sequentem aniiuin refert, atque effervesccntis cruoris miraculuin ludibria fuisse
ritu

memoria
Joanncs

novarumque rerum

cii|)idiis, violalis

induciis, captaquc quadriennio ante Zahala, oin-

lis.

nibusque Christiciiiis incredibili SECvitia trucidaVersa autem res estcontrario, quam Maurus
putarat, cxitu, ([uiiipe ea perfidia et crudelitas
.Maurici

oculorum

suspicatiir.

totius

gcneris excidio vindicafa

'

est

26. Ecclesiasticis jnoribus

opern n rcf/p Ferdinando. de exscindcndis liaeresibus, veriiui pcrpoliendis etiam Ecclesiasticorum nioribus, alque Ecclesiasticre disciiilina' in prisfinum statiim resti'

perpoUendis narntn Cajterum non modo

virtute Ferdinandi regis.


28. Petiisse

seciue

auxiliaria

illum jam a Sixto IV impetrassubsidia ad tucudam contra


,

Barbaros religionem
'

refert

.-t^lius

Antonius
^ .f;iius
1.

l.ib.

i.

bicv. et p. 21. et Ue;:. posl


1.

eamd. Kp.
x.x.

Aut.
c.

Sup.

c.

65. .Maiiaji. ubi sup.

Nebriss. (lec. i.
- .Maiiiiii.
1.

i.

I.ucius

Marinaus

I.

Maiian.

xxv.

xxv.

c.

8.

et alii.

94
'

1\\(HI:NTII VIll
:

AXNTS

ciiuisTi
(ler

i'isr).

Ncbrisscnsis liis mmIus Atl siipplciidos lios csl a roiititicc stiniiiu) ciini smii|itiis missa sciiatns A|iostolifi asscnsn iacnltas distrilinciKii cciitnin luillia dncaliMin anrcornni pcr \cctii;aliuin Ecclesiasticornin classcs, ut in rcdditilins

Saracenos

rcgcni et reginam

[iraBfatos, et

noiiin alios usus


lica,

omnino convertendum de
iiii[i(iiiimtis,clc.
aiiiio

fra-

trnm pi"edictorum
UdiiKc
a|iud
S.

consilio, auctoritate Aposto-

lcnorc [ir;csciilinni

Dattim

1'etruin

Incarnationis

injnria.

oncrandis ex jnstilia distril)utiva ncniini ticrcl Kx Ecclesia^ qiio(|nc tliesanro Knllas


crucifcris in (^liristiaiiornm liostes
solciit ea

Domiiiic;c mciii.xxxv, VII kal. Sc[itciiibris, Pontilicatns iiostri aniio


30.
i

initlit, (]nie

euntilius concedi
lideliliiis

lcge, ut

stipcs

cx

ijiso

l)clIo

cmcndicatai non alia in re, qnain in cnin liostilins j^crciido, insnnicrenA|)Ostolica sustenlatuui
:

sacris indtilgciitiis iis, qui darcnt stibsidiariam sti|iem |)rolicicndis in rein militarem sum|)tibus, extant etiaiii litlcrce ad

Dc propositis

Kcrdinandnin
((

ct ElisalicflKiin
IIis|iaiiia!.

missai

' :

tur

. llac libcralitate

iii

llcgibus

.Mauros

bellum fuerat

cuin vero Innocentius,


<ic

Yenit ad nos dilectus


, et iiifra,

t]litis

Franciscus de

iiictinte 1'ontilicatii, Sixti

dccumis Diplomata

Udjas
[icr

qiiod dc restittilioiic cruciata)

abrogassef, Fcrdinaiidiis dcctimannin jns sibi

saiict;c

memoria' Sixtum iiranlccessorein

prorogarl ab Innocentio flagilavit, cni hninaiiiter assciisil.


29.
11

iiostrum vobis concessae supplicavit, consideraiitcs rei

Xos,

in(|uit, attciidcntes

(itinm

sit

di-

cnm

magnitndiiiem, (|ti;im invicto aniino sumiiKigloria vcsfra aggrcssi cstis,et periiiisi

gnuin,

et

(juam landaliile, ac I)eo immortali

culum quod imminct,


riosum
o[iiis

boc salutare

et glo-

accciitiim,cl omiiibusdlirisli lididibns

cominnne

|irosc(]ucrcmini

(ncmpe

coiitra

sanclissimnm 0|)us, ac [n'o|iterea volentes regem et reginam, quoad possulitijiismodi

bonum

Granatcnscs) contenli ftiimus desideriis veslris, et ita cruciatam ipsain cum omnibus facultati-

mus,

[irout semperab intimis desideravimus, in eorum sancto proposito, et ejusinodi commniii bono omnibus viis atque remediis oiiportunis
et

bus
iii

et in ea contentis clausulis in

eum

statum,

quo

erat aiilequani rovocatioiies ullaj a nobis


et

emanarcnt, ad annuin,

deinde ad bene[)laci,

de nostiis et sanctie Rosed etiam jiromana; Ecclesiffi facultatibus prium, si necesse fnerit, sanguincm ellnndeudo jnvare, excmplo illius, qui pro salute gregis Dominici inortem subire non abnuit, ct cujus
conservare,
,

nedum

tum nostrtim rcstiluimus ita ut publicari et executioni dcmandari iii omnibus et [)er oinnia
possit, |icriiidc ac si revocationes,

quaj in pri-

auxilio non dubitamns provinciam liujnsmodi lelicissimnm exitum, proutjamoptiina principia

mordiis 1'ontiticatus ab omnibus summis Pontificibus circa linjusmodi facultates tieri consueveriint, a iioliis nou cmanasscnt, ut intclligatis nos magnifacere majestates vcstras, et sincero
aiiimi atlectu eas diligere, etc. Addit, tertiam

jndicant,

consecuturam, et tandem regem et reginam pra^fatas, ac Cliristi cnltores, de linjusmodi spurcissimis Saraceiiis, qni tut oj^probria
nostrae
et

fidei

Cliristiana;

religioni coiitiaue

infcrre iion cessanl tritimpliattiros, ct pro|itcrca

obvcntionnm partcm ])ecuniarum ex indulgentiis rcdigcndarum concedere non jiosse^ quam ad tuendam Italiam classemque in Turcas instruendam derivare dccrcverit. Dat. Roina! dit;
XXX JaiuKirii mcdlxxxv, 1'ontificatus nostri anno I . Gestum vero lioc anno maximo apparatu bellum Jlauricum iiarrat .^ilins Aiitonins Nebrissensis

aHiiinm et rationabile censcnlcs, nt el alii Cliristi fideles, et praesertim EcclesiasticEE et religiosa; pcrsona? regnoruin, insnlarum, terrarnm, loco;it(juG dominiortim cisdcin rcgi c.t regiiuc subjectornm, de (|uorum gloria, laude, lionore, coinmodo et utilitate perpelnis in primis agitur, buic sanctissimo operi aniiiio stibvcniaiit, prout cos pro sua in fidcm Clirislianam maxiina devotioiie et religione, eliam lificnter attenta rei

rtim

symbolo
Aprilis, in

-, atque lustr;itum excrcitum crucis insignitum Cordnb;e fuisse idibus

necessitate, qua;

non dilationcm, non moram,


super lioc dclibcratione venerabilibus fratribus nostris

scd

maximam
,

cclcritafem exigit, factiiros iion

eauKjue tirbem ex universa Hisjiania cclebcrrimos concursus factos rege ac rcgiiia prffisentibus. Cuin vero certarent in iis ornatissiinis conventibusproceresluxtis magniticcntia, o]iumqiie oslcntatioiie, Eerdinaiuins et Elisabctli ad divini Numiiiis gloriam oninia refercntes
adliibuere studia ut illaj ojics non in ejiulis \itiorunique irritamentis, sed in inilite necessariis ad obtercndos Mauros instrucndo, ]i;iraiidis-

dnbitamus
|ira'iiabita

matura

cum

S.

[\.

E. cardinalibtis, nnaiii

vcram

ct

iiitegram

decimam,ineinpevecligaliuin Ecclesiasticortim), in omnibus regnis, insulis, terris, locis atque dominiis [iradictis eisdcm rcgi et regina; mediatc vcl
tiiio

que armis collocarenlur, quod i[)sos excmplo suo egregie perfecisse refert ideiii ;iuctor 31. Excrcitu iiu]tiif,in iiiiuni locum congre:

immcdiate

stibjcctis , et infra,

[iro

gato,
tate

iii

t;iiit;i

[iroccrtim totius llis|iania' celcbri-

iiitegro

aiiiio ", et

infra,
taiii

iii

jiraMuissnm

majus

ctMfaincii cr;it dc ostentandis 0[)ibus


in cor[)oris cultti
et

tldci ()[ins

tam Cdninitine,

sancluin, taiiKiue

et potciitia

sum[)tu quoli-

Iieriiecessarinin, videlicet contra ipsos (iranataj


' '

Lib.

I.

biev. p. 108.

Nebriss.

I.

iv. c. 1. .M.iriaii.

1.

.\.\vi.

.Ncliiisse. dec. 2.

I.

i.

c. I.

c. 6.

INXOCEXTir
diano, inculina
et

VIII

AXXUS

1.

flRISTI 1485.

9-

penu, omnium geneiuin epulisundecumque petitis,utconviviasumi)luosiora pararenl, quam de armorum cura, quis pulchrior

aliis

victoriis

cumulata! fuerinl, proximo aiino

dicctur.

armis appareret, quis e(|uum inollius ai^ita(]uis cursu pedestri reliquis prccslaret. Rex el regina per honestos ct religiosos viros procerum principes rogarunt atque ol)testati sunt, ut al) ejusmodi inordinatis sumptiLus temperarent, quam et parcius potiusque intra modum permittunt leges, se gererent, ne sumpluarifB
in
ret,
, ,

Africana expcdilio si/sccpta a Lusitanis. ita Mauri in Ba>tica conterebantur a I''erdinando et Elisabelha Castolhe rcgibns, .loanncs rcx Lusitania?, qni 1'hutensis regni debcllandi gloriam Lusitanis rcservatam regibus
:!,3.

Duin

eos, qui dignilate inferiores crant,

malo exemplo
faciunt in

corrumperent. Hoc
priniis

principes

ipsi

uno aut duobus

ferculis in coena contenti,

hoc reliqui proceres imitantur, aut si aftluentius convivium exercere volebant, luxuria; sure pudcbat plures adhibere testes. Mirum dictu omnes modestius certatim frugalitati operam dare mensas struere minores abacos apponere, exoletorum numerum minorem mensae adhi!
,

asserere nitebatur, necnon incogiiita Afriregna Athlantico Occano iierfnsa crebris expeditionibus maritimis lustrari curabat, scdatis intestinis regni motibus, cruccsignalum cxercitum in Africam pro restiluendo illi Christiano cultu, ac infidelibus luce Evangelica illustrandis ducere meditatus ab Innoccntio Vlll subjepromeruit, quo amplissima ctuin Diploma prfemia iis iiroponuntur, qui indulgentiarum
sibi
ca?
'

vel

arma

in fidei

hostes gererent, vel ojieram

in castris cruccsigiiatis navarent, vel sti[)Cin in

bere,

eorum qui
longus

funalia per noctis tenebras pra"ille


.

militarem apparatum conferrent. 34. Innoccntius, elc. ad fnliiram

rei

me-

ferrent,

ordo ad duos aut

tres, ut

moriam.

multum, reductus
3"2.

Charissimus in Christo

filius

noster Joan-

Subdit auctor e tentato frustra Montis-

iii Coinum et Cartimain versum crucesignatum exercitum; Benamaxicum in fidem receptum ', quod postea, cum rebellasset, expugnatum diru[ifumque est, priinorcs oppidani octo supra centum patibulis affixi, reliqua multitudo ex omni ffitate et sexu sub hasta divendita, addictaque in servitutem. Non movit finitimos ea calamitas, sed Gomeritanorum, ()ui ex Africa tuendir Mahometica! sectae fiirore tra-

Frigidi castro

nes Portugalliae modernus rex illustris, aliorum regum pra-dictorum siiccessorum vestigia

volens imitari, nec minus Christiauffi religionis studiosus defensor et zelator, quam ipsi progcnitores fuerint,

cum maximo

aniini fervore

omnino

decrevit, gratia sibi

assistente divina,

provinciam per ipsos progenitores jam coeptam prosequi, nec desistere, donec rem ad o[)tatum finem perduxcrit, etiam projirium sanguinem suum elTundendo, et se personaliter in Africam
transfcrendo
set
,
:

jecerant in Ilispanias, suppetiis confirmati


perfidia oluiuruere
:

in

quod jam forsan facere


disscnsioncs
,

tentaviset

nostros per
cffisis

murorum

rui-

nisi

seditiones ac

alia

nas

Coinum

ingressos,

Petro Alarconio

oppido submovere: postea tamen subacti ' fuerunt: 8C(|uatum itaque est solo Coinum. Mox Cartima ad deditionem compulsa, prffsidioque crucesignato communita *. Ad Arundam deinde incubuit belli sacri moles,
et Tellio A^iuilario,

qua^ Iiumani generis Iioste procurantein ipso regno Portugalliffi post susceptum per i[)sum dominium viguerunt, id

quamplurima discrimina,

prohibuisseut unde nos attendentes (juam sit dignum atque laudabile ac immortali Deo
: ,

ilinerum angustiis occupatis ita continuis oppugnationibus fessa urbs X kal. Junii deditionem fecit. Invasit vero finitimos crucesignatorum terror, ut Casarabonela ac Marbclla ad mare Granalenses sitffi illis similiter se dediderint.
;

acceptum, ac omnibus Christi fidelibus comniune bonum hujusmodi sanctissimum opus, quodque ad ipsius Africac expugnationem et tantam fidei pr;cfat;c exaltationem dicti regis non suppetunt facultates, sed expedit tam ab
,

metu pariter perculsi, Albohaceno dcjecto, ad solium extulere Muleum Abohardillem, qui fratris Albohaceni cruore mox purpuram tinxit. Medio.Estatis ardore nostri bello temperavere Septembri ineunte, excursiones factre nostri tamen duce Cabree comite ab hoste oppressi, sed ea ignominia majori Barbarorum clade deleta % geminne enim arces, et oppida ad IX kal. Octobris Christianis adjuncta sunt imperio, Ferdinandique regis nomen Maurica^ genti in:

ipsa Portugallia, quffi fortissima et devotissima existit, quam ab aliis fidelium nationibus pro-

pugnatores, et bellatores,

alia^iiie auxilia

cxqui-

rere, ut rex preefatus, favente Altissimo,

pium

etlaudabile propositum hujusmodi ad effectum perducere valeat, Cliristi lidelium corumdem invocato auxilio, quantum in nobis est, operari
volentes,
vices

aucloritate

omnipotentis Dci, cujus


in terris, uni-

quamvis immeriti, tencmus

"^

gentem pavorem

injecit.

Ut vero

hx

victorite

versos Christi fideles, pra^scrtim nationis cjusdem regni Portugalliffi, hortamur, requirimus et moncmus, ut eidem regi ad expugnationem
ipsius Africae,
et

illius

acquisitionem ac
boiiis
et

fidei

'

Nebriss.
I.

1.

iv.

c.

1.

Marian.
I.

I.

xxvi.
c.
(i.

c.

2.

Iliid.
^

c.

3.
1.

il.

prffifalffi

cxaltationem

cum

personis

'

Sur.

XX.

c.
I.

62. M.irian

C, eo. .Marian.

xxv.

c. 7.

xxv.

*lbi(i.

Siir.

Id.

ib.

Cii!l.ir.

I.

XVI. p. 214.

96
suis
|)ro

IVNOCKNTir Vni ANNITS


ooriiiii

1.

riiRiSTi

1'i85.

possihilitate viiililor el iiidcsiet illiiis exeni|)lo,


(|iii

inieriiit,

ex liae liiee niigrarc conlingat, indul-

nenlor assislanl,

pro salollant

gentiam hnjusmodi
liles
iii

omnino conscquantur
iis, (iiii

liile i^reuis Itomiiiiei

iiii)i'teni iioii aluiiiil,


illi

lulerjeetis nonnullis de

sno sumiitu mi-

in eoidiliu? snis ciiiecMii siiani, el


fiiJeliluis i|ui
ail

ex eisdem
re-

lioe

idoiiei

suiil,

eiimdem

sacra mililia siislentarinf, vel pro opum tennitate vel amplitudine stipein oli sumptus
bellicos contiileriiit, ae sacra exomologesi noxas

Salvatorem noslriiin pra^fatiim se(iiiaiitnr, et pro illiiis nominis j^loria, cl infideliiim prirdictornm fidei lioslinm propufinalioiie, mortis periciilo se exponerc non formident: memores verlii ejus, (iiii dixit; Qn/ vuU venirc post me, abncr/et semrtipsian, rt tnliat crucem sunmy et scqitatnr me ; jiariter et conlidentes in eo, qni dicit Ecclesi Ego vohiscion sum iisque in consu)nmatinncm sxciili ; et (|ni

gem, imo

veriiis

expiaverinf, l.usilaiios

ad

inutiiam

animorum

una noclc per angelum snum ccntnm et oetuaginla (]uin(]ue millia liominum excxercilu Sennaelieril) iiiteremit, et i]ni alias
in

Ecelesiam suain

magnis periculis non

derclic]uit, nc(]ue per-

inimicos ejus de corum impietate gloriari, rnccplnri exiiide iira^mium felicilatis a^terna'. Et ut lideles ipsi eidem regi in prose35. culione tam sancti operiseo propitius assisterc,
niisit
'<

et sil)i possibilia auxilia exliiliere stiideanl, qiio

concordiam, nt omnium arma in hosles fidei Ut expeditio junganlur hortatur subdens Iiujusmodi tanto majorem fruetum rcdderc possit, qnanto in dictis regno et dominiis omnes dissensiones cessaverint, ac pax et concordia vigeliif, universos Cliristi fidelcs regni et dominiorum pnedictorum incolas et habitatores, dominos, duces, principes, comites et barones, dignitatis et ac cujuscunKiuc pra?eminenli<Te cxeellenlia' fiierint, jjcr viscera misericordiir Domini nostri Jesu Christi,,et per acerbissimam ejus passionem, quam immaculatus el innocens agiius, ut nos miscros peccatores ab a^terna mortc redimeret, dignatus est pati, pcr judicium extremum, in quo ante ejus tribunal constituli quisque secundum opera sua mercedcm
, : ,

exinde majora animarum suaium eommoda eognoverint adipisci, ut eis |)ro tain salubri bono portas paradisi ad pereiiiiom };Ioriani cum sanctis A|)ostoIis ct gloriosis

suscipiel, iter

spcm

vitiE

icterna;,

quam
iii

reproenixe

misit Deus diligentibus

se, bariiin serie

monemns
cfii;

atquc rc^iuirimus,

cis

virlnte san-

maiiyribus reversari,

obedicntiic districle i^ra-cijiiendo mandantes,

universis fidelibus eisdem, qui ad bellandum

ut

contra eosdem infideles pro consecutione dictaj Africse in cjusdem rcgis excrcitu in personis propriis se contulcrint, et jier tempus, quod tliesaurarii provcntum Iiujiis sanclK exi^cditionis, qtii pro tempore fuerint deputali, ordinaverint, in illo iiermanscrint, conlisi de ipsius

inter se charitatem, ac pacem, et concordiam, vcl sallem tempore, quo expeditio

mutuam

prjcdicta durabit, treuguas, inducias, seu belli

omnipotentis Dei misericordia ac bcatorum Pelri et Pauli Aiiostolorum ejus auctoritate, ac


,

Verbi ejus, qui est via, veritas et vita, ac nobis qui in persona ejusdcm beati Petri, cujus pari
auctoritale, meritis licet imparibns, snccessores

quas tenore pra?senlium auctoritate omnipotentis Dei, et pro securitate hujus sanctic ct laudabilis cxpcditionis indicimus, ac per univcrsa regnum et dominia praedicta inter incolas et habitatores illorum servari volumus, et observent, arma deponant, et privatarum injnriarum ac offensionuin obliti, Christi Redemptoris noslri, injurias, offensiones et opprobria ulciscantur in hostes, qui Chrislianorum om,

moram

sumus,
ram,

dixit

Quodcumc/ue ligavcris super


et in cxlis ; et

tcrsol-

nium sanguinem

siliunt, et

Evangelicam

lectio-

erit

ligatum

quodcumquc

nem

delere conantur,

arma sumant, nec


et occulfe

dicta
di-

veris super terram, erit solutum et in cslis, et

expeditionc durante (]uovis


rectc vel iiulirecte,

quiEsito colore

eliam dc jiotestatis i)lenitudine nobis coplitus tradita, plenariam omnium iieccatorum suorum remissionem et indulgentiam, qualis per prajdecessores nostros dari consuevil proficiseeiiti-

palam
:

se osten-

dant, aut offendentibus prffislcnt auxilium, con-

bus in subsidium Terra; Saiict;p, et qualis in anno jubileo per eosdem praidecessores concessa fuit, concedimns paritcr ct donamus, ac eorumdem omninm quos in Iianc sanctam expeditionem proficisci contigerit, animas sanctorum angelorum consortio in coelestibns, et
,

favorem nos enim omnes et singuquos arma sumere, et indictas per nos auctoritafe omnipotentis Dei inducias hujusmodi violare, et nostris mandato, monitioni et requisiliuin vel
los,

sitioni

contravenire continget,
seiitcntiain, a

excommunica-

nonnisi a nobis vel successoribus nostris Romanis Pontificibus canonicc intrantibus, prffitcr quam in mortis artitionis
qiia

acterna felicilatc ])crmansuras i^erpctuo

dcccr-

nimus collocandas,
iler

ita

ut, si

forsan dcsignato
operis arri-

culo constituti, et dcbita satisfactione priEmissa absolvi possint, incurrere volumus, etc. Datum
Piomic ajiud S. Pctrum anno .mcdlxxxv, XII kal.
Martii, Poulificatus nostri

temporenonexplclo, ipsorum aliquos,poslqnani


pro prosecutionc tarn
Mirum

sancti

anno

ii (i).

[\)

C5t paruiii ;iJco

rlilii;entiffi

iii

rc cliionologica adliiluiisse aniialistnni, t Diplonia

isliid

iii

irialinra Joaniiis

Liisilaiii.T

rc?'8

datuin aniio liuic Iribuciil, coiitra perspicuas tcinporis nolas, (piibus consignalur. Datuiii est enini die
Piiiililicatus

Ml

k.il.

Marlii

anno mcdlxxxv,

aniio

n.

Pontificalus

lanoccntii anniis sccundiis cuin


adliuc agcbatur.

die

illa

Kcbruarii nonnisl scquciiti aniio Jir.DLXXvi conjun^ilui-,

quo

tcmiiore, stylo vclen, anniis

ucdlxxxv

Ex

liac

vcro

tciiipiiris adscriptioiie

iutelljgimus Iniiocciitinin cideui anni ralione

INNOCEXTir
36.
<jui

VIII

AXXUS

I.

CHRISTI i^Sri.
:

97

monctur ne

danino.
rebiis
:

Delata Innocentio obscquia Galli rer/is, (/uichjiuvn innovct cuni Ecc/csi^r


llacteiuis
ail

ruptelas liujusmodi exscinderet

Ecclesia;, in-

quil.Ecclesiasticarumve personarum,pra^sertim
e[iiscoporum,
in patria

de Alricauis ct Lusilaiiis
Teneliat

nunc

Gallicas dif,rredimur.

W. E. cardinalium illa provisorum cardinalium nulla ulterius


attjiie S.

tum ["ranconim sceptra Carolus VIH, qui cum Juaiinem Baham episcopum cariiiiialem Albanensem, quem diu a Ludovico XI, ob proditionis consilia

dicatiir esse consideratio, ita


calliilitati

quod
sit,

nisi

eorum
et

obvietur, futurum

ut a[iud eos

libertas

Ecclesiastica

omnino confundatur,

cum Burgundo

aj,Mtata, fuisse asser-

\atum

custodiis vidimus, aiiosque am[ilissimos oralores ad deferenda Innocentio veluti Cliristi


in terris

nostra atque Sedis A[)Ostolica; auctoritas non mediocriter hedalur ex quo etiam a iiostri pastoralis oflicii debito excitati ulterius Iikc dissi:

vicario

oiisequia misisset,

Pontifex

etiam ad ornandum regiis virtutibus animum, sectanda iineclara majorum suorum exempla, studioque luereditario complecleiidam Boinanam Ecclesiam hortatus est iis enim ofliciis et divinam gratiam, et secundos rerum successus ipsum promeriturum Venerabflis, inquit,
' : :

mulare non valemus. Verumtamen quia indubie credimus jinemissa tuam majestatem latere, decrevimus eamdem liis noslris litleris facere certiorem, ul pro sui nominis gloria, suorum progeiiitorum vestigia sectando, huie tam perhorrendo abusui indilate et cum effectu occurrere velit, aut saltem patienter ferat,
si

liujus-

episcopus Albanensis cardinalis, Andegavensis, et nobilis vir comes


fraler

noster

Joaniies

Delpliinus reliqui(|ue oratores tui qui

ad

prse-

standum obedientiam nobis a majestate tua missi suiit, summa cum omiiium commendatione

modi abusus et illorum fautores juxta decreta sanctorum Patrum compesci mandaverimus. Dat. Boma; die xviii Junii mcdlxxxv, Pontificatus nostri anno
i
>>.

munus

[ler te

eis

demandatum adimple-

verint; in

quo non solum tua celsitudo magnis

laudibus decorata est, iiuod vetustissiniam proyeiiitorum suorum rcligionem et innatam erga Apostolicam Sedem pietatem confirmavit, sed etiam quod tales viros miserit prudentia
et integritate insignes qui tilii ornamenlo et usui possunt esse omnibus inrebus; ii affectum animi nostri erga majestatem tuam aperte potuerunt cognoscere, quam amamus singulari benevolentia, cui feliciter et prospere omnia

etiam celeberrimi coetus cleri Gallicani ad kalend. Augusti Parisiis indicti essent, atquc non de causa levi suspicarctur Innocentius. iii iis Piiiitificia^ in conferendis sacerdotiis aucloritati dctractum iri, plures enim abolitam a Ludovico XI Pragmaticam Sanctionem instaurari cu|iieliaiil, Carolum iiionuit ', ne acceplam
a majorilius
defeiisa' Sedis .Vpostolica;,

Cum

asser-

tique juris Ecclesiaslici


ftrdari
,

nec

iiTi[irobis

gloriam aliqua labe insidiantium Ecclesia"

majestati politicorum consHiis se irretiri pateretur.


"

evenire optamus, quod facile succedat, si Deum ante omnia timueris, si mandata illius observaveris religionem et justitiam toto pectore

Carolo Francorum regi Christianissimo. Charissimc etc. Intelleximus indictum


,

amplectendo,

si

Apostolicain

Sedem
ex

pio cultu

fueris prosecutus, et illius auctoritatemetdigni-

prselatorum et aliorum Ecclesiasticorum conventum, qui cx omnibiis provinciis regni tui ad kal. Augustas proxime futuesse
in civitate Parisiensi congregari debent ob nonnulla tractanda, qua; tendunt in diminutionem aucloritatis hujus sanctffi Sedis, qua; apud majestatem tuam, et omnes Christianos principes magno in honore et veneratione sem[ler Iialiita fuit. Dolemus, charissime fili, in tenera tua a^tate, et in primordiis regni tui ea

quemdam

latem conservaveris
res tui

et protexeris,

quo majo-

ras

nobilissimum

illud

nomen

Cliristianis-

sinne doinui tu;p intulerunt, ab Apostolica ipsa

Sede in memoriam meritorum suorum acceptum. Persuademus nobis nonsolum te benefacta et observantiam in Bomanam Ecclesiam majorum tuoriim uMiuaturum, sed et superaturum, etc. Dat. Romie die xviii Aprilis mcdlxxxv,
Fontific. nostri anno i . 37. Questus est apud

eumdem regem

Innoiii-

tibi, quae aliena sunt a sanctissimis [irogenitorum tuorum vestigiis, qui ob bene merita erga Apostolicam Sedem magnam gloriam

persuaderi

centius

in Provincia, qua; reccnter

Francorum
va-

imperio adjuncta fuerat, jus Ecclesiasticum


fringi a magistratibus, qui
riis

suis

Gommodis

apud omnes nationes consecuti sunt; non enim illi vcriti sunt copias, facultates et sanguincm proprium pro conservanda S. R. E. auctoritate
efl\indere, cuni nihil pulchrius duxissent,

artibus

tuenda;

regise

auctorilatis

specie

quam

inserviebant,

eumque

adliortatus esl, ut cor-

bene mercri de vicario Jesus Christi


'

neque eos

'

Lib.

I.

brev. p. ICl.

Ib.

p.

201.

Lib.

I.

brev. p. 133.

ac

Sixlus IV

iiU

consuevisse, ut

stylum vetereni
2.

el

novuui

iu

Epislolis

lilteris relalis iuferius

num. lo veterem
.\.

tenet. Superius vero in litteris

num. 18
;

Lilteia; relatuc in Annalibiis


Hffic

mcdlx.xxiii.
dignissima

slyio

novo aptanlur
E.\ his

consignandis iudisciiminatim adhiberet. Hic enim, sicut et in recilalis, novum prKfert. Ita pariler et Sixto IV usitatum. liltera; veio de quibus ad .V. mcdlxxvii. I. vetere cousignantur.
auualista;

chionologi

animadveisione
iiua;

censeo.

vero

aUerum

sphalma corrigas, cum

hic

num. 33

litleras

ad regem AngliK,

ad seiiuentem annura leferenda; suul.

alias exhibeal .Mavsi.

AKK.

TOMUS

X.XX.

Ray.v. XI.

13

98

IXNOCENTII

VIII

.WNUS

!.

CTIRISTI 1/|85.
Forrariensi pcrfunctnai bollo potontiam
>

fofollit l;ini |ira'olanini ot

laudabilo propositnni.
ot

ducom

An\it

illis

Dcns

foliritalcni

uloriani, ct iml-

(qios(|no iiiotiri justilia abiiuoiitom,

in

qno noc

cheiTJmo imperio,

domns

possidot.

qnantnm nniic iiulyta tua (locoravit. A Sodo qnoi|no .Vpo-

Inxuria crndelitati
Inxiiria; , nt ait

obslabat, neqnc crudolitas


',

Mariana

cum

sa^pins sudores

slolica ninirnaii! ot priviiopiornm ol t:iirislianissimi nominis jrratitndinom rccopornnt, in me-

pauperum impune
vi

procerum divitias ao dolo invadere meditafnm -, cnmque ex


suxissel,

moriam

pie et

niai;n:inime faclorum crj,M so,


licuit in iis, qui a solita

.\qiiilano agro croci ferace iiigentos

opes se cnofticii

qnod contra oornorc

mnlaturum

speraret,

comitem Monlorii,

devotiono doficioiitos ali(|nid attontare conati snnl in pr.TJiidicinm Pontitlcia' majestalis, qui
doserii a

causa ad se vonientom

cnm

uxore, circumvcn-

suis

maj;iia

parle

rej^ni

spoliali

in

in(rrore ot iiifolicitato vitam finionint. Hortamur te, ut eornni imitcris oxenipla, (ini bene-

tum calumniisNcapolim rapi vinctum jussisse '. Pcrcrebuil mox rnmor illum capitali sententia damnatum, (luem vcrnm Ms. Valicani auctor '
Propter quod omnis populns Aquilana civitatis tnrbatus insurrexit C(Uitra rogom, vooavif^iuo Eoolosiam dominam, misil(iiiead Ponlificom nostrum, ut domiiiinm capcrcl, rogavitque eum,utsi ad dictum locum niitti contigcrit gentes aliquas, nonnisi Columncnsos mittorct ot ila factum ftiit .

pulavit, (ini subdit

faciendo ct ct pnrsonti
silii

Romanis Ponlificihus obscquendo,


vila'
ot
;

fntiii"o

di,i;iio

ol

pra-claro

consnlnoniiit

iioii

antoiii illornm,

qni

|er-

versis ducti consiliis, et sibi et aliis pcrniciosi csse volnornnt liabos cnim anto oculosexcmpla
:

domestica

siiignlaris

amor. qno

te

proscqni-

imir. liortatnr nos ut libcre et amanter te allo(jnaninr. volnti cliarissimnm filinm. cnjns fcli-

citatom non solnni angori. sed eliam perpolno

Accnsant nonnuili Innocentium suscepti Aquilanorum patrocinii advcrsus l''erdinandum sed illi in ciijiis i|)se aula fnisset cducatns
31).
:

dosideramns. Cavc in-ofocto si tc ipsum et salntem luam amas, no paliaris convontns istos fieri in dotrimontnm sanclm Apoconscrvari
,

pariim Pontilioalis

officii

roligioiiom majosta;

slolica; Scdis,

ncquc aliud
:

statiii

anf dcccrni,

quod pertineat ad auctoritatcm Romamc Ecclerescindc omnino ct dissiio, nobis inconsultis malas bnjnsmodi lioniinnni pravo sontionsipa
linm
nobis,
volnnlates,
ioris,

se altcndissc ostondunt numquid enim propterca nefaria in clienfcs Uomantp Ecclesia? agitari latrocinia, ef jura Pontificia concnlcari a Ferdinando pati debuit? praiserfim cum aden

tomque

cfferatus referatnr ^ ut inde collegcrit crudelitatls

invidiani lianc, ipsuiii

omnos

rogni pro-

obviani
si

qni tc in otlonsam Doi nisi petanta facile posscnt induccre


:

coros ad solomncs Ncapolitanos Cfflus convo-

(jnid volnnt, cl
:

bonosta

ois

non dono-

non est tam diiia, lam incxorabiHs g-abimns Apostolica Sedes, qna? rccuriontibns ad se cnm bnmilitatc filiis satisfacere iion consuevcrit in
liis, i\\ix

conlruaocedcre dotrccfa Convocavit, riint, ut dicliis Iiifissnra rofort iiiquit, omiies dominos regni siii, vocavitque
cassc, ut redaclos in

suam potestalem
:

cidaiet; (|iionioln

ii

poroiilsi

illos

ut voniroiit ad dicfiim

locnm,

a (|nibus

cum Uco
diligenler
fili
:

et lionore

licct

conccdcro.
re

iinllam obcdieiitiam babuit cx eo


siio

(|iiia,

ut dice-

Rogamus
licai

animnm

ad lioc advcrlas,

bafur, infendebat eos omnes, cnin haberet in

cliarissime

agilur non

minus de
:

Aposto-

Sedis quain de te, si indignationem fuerit provocata


senti gloriw
Ina;

divina majestas ad

non enim pra>tantnm consules, si majornm

dominio, dccapitarc, ex quo omnes dominisiii insurrexcrunf confra euin, vocaveninfque Ecclcsiam, et imploravcrunt auxilium Vcnetorum, et obtnlernnf dictas terras Ecclesiffi
regni
et

Ilomana! Ecclesia; conservaveris ct anxeris, scd ctiam auctoritatem el tantam apud GEternffi saluti tu prospicies omncs commcndationom rcportabis, ut merito tc Cbristianissimum illnd nomen dcccrc possint

tuorum exempla imilatus

Romano

Pontifici, uti erant prius cuin solu-

tione census consuefi, minantcs,

quod

si

papa

eos non adjnvaret, seu promissis non attenderet, sese aliis daturos et fucrunt omnes principes
:

ct

domini

cxcepfis fribus

videlicet
fuit

comitc
Pii, et

anlem responsum a le cxpectamus. Dat. Uoma; dic xxv Julii mcdlxxxv, . l>ontificatus nostri anno 38. Fcrdimmdus Neapolitanus Eccksise juria<Tnoscere.

Super

bis

Fundorum, duce Mclpbi, qui


principe Tarenti,qni
ipsi .

ncpos

servant fidelitatem

regi

businfensus.
siaslici

Pra;bnil

se Innocenlius Ecclejustitiff,

lium opfima consilia convocasse


fafe alieni

Addit auctor Ponfificom sspius cardinasenatum ad expedienda in re ancipiti


:

ex quo non cupidi-

juris assertorem vindicemqne

imperii illcctum, scd

ductum

officii

ul rcfert Ms. Vaticani anctor ', adeo ut in Fcrdinanduin Fegem Neaiiolitannm Pontificinm jiis protcrcnlem, inque suos tyrannidem cxorccn-

justitia;que rcligione consfat. Ut vero stiscepti

pro

consilii,

insontibus a tyranni potentia vindicandis fufandoque jurc Pontiflcio belli fequi,

tem bellum snsceporit: cujus exordia inde cruplsse tradunt ^ Alfonsum nimirum Calabriae
brcv. p.
Si*. .Ms.

publica tafem omnibns perspicuam facerct Diplomala edidil in quilius singulae causee
,

'

Marian.

1. 1.

Xxv.

c.

7.

'

Coiuin.

I,

vii. c.
I.

1.

'

Snr.

1.

Inn.

1.
1.

II.

aidi. Sj\. sign. niim. III.

'

VuJjt.

c.

OU. Biul.

VIII. Sjbell. Kiineail. 10.

viil.
^ .Ms,

XV,

.Ms.
iibi

aidi, Vai,

anlropol,

xxv.

iijn, miin.

lll. 1'anvin, in Innoc, VIII,

Vat.

sup.

INNOCENTII
(lescriptae fuerc,

VIII

ANNUS
et Eli-

1.

CIIRISTI 1/|85.

99

eaquc ad Ferdinandum

sabelli iiisula) Sicilifc, Aragoniaj et Castella; re-

gcs transmisit, de (luibus in litteris mensc Novcmbri dalis ad cartlinalem Toietanum meminit
'
:

Copiam,

in(|uit, Bulla

per nos edita; ad

eas majestates Iransmittimus, ut aperte yideant


lefritimas ct necessarias causas, quic ad

hoc nos

induxcrunt
rcj^em,

Carolum etiam

Vlll

Francorum

quem

insignes studii in Ecclesiam exi-

mii notas ostendissc vidimus, ad tutandas contra Fcrdinaniium Ecclcsiic partes sollicitavit, pric-

lexerimus nobilitalcs vestram in patriam rediisse incolumes et liberos evasisse lajtati plurimum sumus, vobisi]ue gratulamur |ir;esertim, (|iiod vos bona civium istorum, (nempe A(iuilanorum), qui nobis etS. R. E. adhaeserunt gratia exceptos audiverimus, quod, ut nostis, semper procuravimus; dileximus enim vos semper paterno amore, etc. Dat. Romaj die xvi Novemljris MCDi.xxxv, Pontificatus nostri aii. i . Placato ob liberalos Iiosce insontes populorum odio, Ferdinandus conjuratos proceres delinivit,
,

feclunujue Meldcusem
vit
*,

mcnse Novembri roga-

dissociat()S(|ue deiiide insigni perfidia


sit
',

oppres-

ut causa; Pontificia^ in bello Neapolitano

uliiue Pontilicem intestino bello im|)Iica-

a'quitatem Curolo cx|>oneret.


i().

ret,
iiui

Desierat'

nimirum Ferdinandus,

ob
,

tius

Virginium rrsinum, (luaiitumvis liiiiocenillum continere iii officio amplissimis


militarisque imperii

impuros natales rcgio apice erat indi-^nus

pollicitalionibus anniteretur, in suas partes pellexit,

inque parto vi et injuria regno parci>ti successerat, pendere nuiumarium vectigal, quod Gallica;
stirjiis

summam illi
Romanorum

obtulit

abductffi ab

hoc ingentes

pra!da3

reges

inferre

Romana;
,

EcclesisB

fuerunt,
faclie.

a^rario
officia

consucvcrant,
se

ac

splendide fiduciaria
si

atque excursiones ad portas Urbis iNavatam aiitem funi a .luliaiio noliiireo

exliibuisse

pulabat

plialcratiim

cardiiiale, poslca Poiililice,

cquum

obtulisset.

lalis oidiiiis

Immunitalem etiam sacerdoturpilcr labefactabat tum clicntes


:

libus

uiia ctim cardinaSabello et Columiia diligentem operam

Ecclesia; siBva tyrannide, ut aiitca

dictum

est,

premebat

ob quas causas suscepto bello Inuocentius Roberto * Sansevcrinati Ponlificii exercitus lailitare imperiiim detulit, ac prffimissis Prospero et Fabritio Columnensibus, Aquilain
:

ad propulsandos pcrduelles, narrat Stc|dianus Qtiintadecima, Iiilissura in(|uit, die dicti mensis, (nimirum Decembris) mulli armati tentaverunt capere portam populi, sed vigiles, qui ibi erant defenderunt. De noslriscustodibus
:

in

Romana!

Ecclesia! potestatem accepit, ut tes:

Ms. Vaticani auctor liisce verbis * Die XVI Octobris civitas Atjuila! cum omni suo comitatu erexit vexillum Ecclcsia;, ct ita fertur fccissc multas tcrras et castra regni pra^dicti, et dux Olveti fertur venisse ad obcdientiam i^apte,
tatur

in facie ibi vulneratus fuit, et illa noclibus cardinalis S. Petri ad Vincula, et aliquando Sabellus, et cardinalis Columna personaliter armati cum satellitibus portas
et aliis

unus tantum

et dixisse se

nolle Iiabere, et recognoscere alium

nisi papam . Plures etiam alii proceres,cxcussoFerdinandi jugo,inPontificiam clientelam se contuleie, quos excepit Innocenlius, ipsosque sacramenti lidei Ferdinando pra;stita; religione imperioque illius solvit qua de re cxtant data; ad principem Bissiniani litterffi *. il. At Ferdinandus cum proceres in se conjuratos vidisset, (|uorum signiferum fiiissc Aiitonelluni Salernitanum princi|)em nicmorant ', fid removendam a se invidiam ex comitis Mpntorii iniquis vinculis in se concitatam, illum uxorcmque libcros dimisit, quibus Aquilam redeuntibus Pontifex datis xvi Novembris liltein
:

dominum

ris gralulatiis est

'

Comili et comitissa! Montiuii. salutem, etc. Non mediocriler doluimus de incoinmodis et jacturis, qiias passi fuistis supcrioribus mcnsibus, (|uas vitarc [lotuissetis, si paternis nostris monitis obtemperavissetis, admonentes ne aiiijiiam fidcin diici
Dilecli filii,

Calabriffi adbiberetis;

nuper autem cum


Ib.

intcl-

muros, et cuslodes ibi existen-, simul et munierunt . Ursinus opprimendce' -i-2. Delusus Virginius Frbis spe, dolo ac fratide Romanos in Innocenlium et cardinales illi addictissimos concitare aggressus est; spargere enim schedulas curavit, quibus Pontificcm legitime creatum non fuisse jactabat, nonmillosque cardinales sacram purpuram sine jtire circumferre tum ad creandum alium Ponlificcm factiosis opein iiromittebat. Uiiod attinetad i|)sum Juliaiium cardinalem S. Petri, in illius belli ardorc ad deturbandum regno Neapolilano Fcrdinandtim omnem naut Renatus dux Lotharingia;, vasse operam senioris regis iXeapoIitaiii ex Joannis filii Renati nata pronepos, ad solium htereditarium evocaillum autem lardius retur, narrat Comineus ' ad tanlam cxpeditionem conficiendam se comparassc dicctur inferius. Cingebalur interea undique periculis Pontifex, quippe hostes Nomeulano ponte occupalo, impositotiue ei agmine ad pncsidiario, circum iiuenia grassabanlur quas excursiones prohibendas vigesimo ' octavo Deccmbris die Roberlus Sanseverinas eduxit exercitum, hoslemque occupalo ponte depulit,
IJrbis, et

omnes

tes visilaverunt

'

Lib.
'

II.

'

brev. p. 50.

p. 57.

Panviii. in
I.

liin.
1.

Vlll.

.Ms.

arch. Val. sign. nuin. 111. Rapb. Vol.


sign.
\i.

vi

el

.Ms.

aich. Val.
Vulal.
1.

nnin.

111.
11.

ll.ipli.

xxu.
69.

Lib.

ii.

biev.

p.

'

M.uiSn.

I.

XXV.

c.

7. .Ms. arch. Vat. sign. iium. 111. Paiivin. ia

Inn. Vlll.
'

Ms. arcli. Val. ubi sup.

'

Couiiu.

I.

vii. c. 1.

Lib.

hiev. p. 49.

Ms.

.111

h. Vat. iihi siip.

Panvin. in Innoc. VIU.

100
tloilililiosqiie \inilicaiuli

INNOCKNTII VIH ANNUS


filii

I.

CIIRISTI

1485.

sauciati causa con-

cum

tiuciilari jussit.

13. Italia bello connissa.


belli

Sparsa' luijus

nam

univcrsam Italiani inflammarunt, Fcrdinamlus rcx Florcntinorum Laurentii


facos

Hercule Atesfino duce Ferraria; gessissent, a Sixto censuris perculsi cssent, quod urbem Pontificiae ditionis adorirenfur quantiimvis jusfo bello Atesfinum pefiissent, illi deati|ue
,

mum jiira
"
"

Sedis Aposfolica' reverifi, ca'ptis des-

Mcdiolanensis auxilia sibi adscivit": Pontilex vero nonVenetos modo, verum et Genuenses sibi foederc conjunMedicci opes,
Sfortia' ducis
xit,

tum

fifere, nf(|ue in

gratiam Ecclesiae ab Innocentio


:

restifufi fuere

Ad fufuram

rci

mcninriam.
pa[iaIV

pactionum interprete I.azaro Auria, (|uas se scrvatum iri, dalis ad magistrafus bisce
:

Dudum

fclicis rccnrdafioiiisSixfus

praedecessor nosfer dilectostiliosnobilem virum

litteris, pollicitus cst

Joannem Moccnigo ducem,

etcives Venetiarum,

Cardinali et duci, ac officioballife civitatis

qui civifatem nostram Ferrariensem func arcta

Janua'.

obsidione premebant, ut ab obsidione hujusfilii,

Dilecti

salutem,

etc.

Cum

pro nostra

in patriam cliarifate et boni pastoris offlcio, tum pro eo amore, quo semper vos ])rosecuti su-

modi desisterent, diversimode quasdam suas litferas moniiit


in eos,
si

et

postrcmo per
ac

et reqiiisivit,

mus, ea cum ista civitate foedera inivimus, ()na' non solum Iionesta, sed etiam necessaria sumus arbitrati, ad quod prstantissimi viri dilecfi
filii

tores ef

eonimqiie faufores, consuladhaerentes in Venetiarum, ef aliis tunc


pra'dicfis,

expressis civifalibus, terris et locis

eorum

di-

tioni subjecfis degentes, et Ecclesiasticas perso-

Lazari oratoris vestri

multum

profuitaucto-

nas
sis

et saeculares, si

quo pofissimum mcdio Iioc ncjrofium ;ul exitum peroptatum ductum fuisse gaudemus, et ut de noslra volunfate nunc clarius certiores
rifas,
fieri

nonnullis aliis func expresmonitionibus, requisitionibus et mandatis


prffimissa,

ejusdom pra^docessoris circa

infra

certoseis ad id prfefixoslerminos, non parerent,

possitis,

harum

litferarum vigore vobis

constanfer affirmanujs quanfum ad uos spectaf, et ex latere nostro foedera inter nos inita servaturos esse, ac in fide data diligenter perseveraturos hortamur vos, ut idem erga nos prcEstare
:

cxcommunicationis, suspensionis, privationiset iiibabilifafis, ef interdicti, ac aeterna' maledicfionis


,

aliasque tunc exjiressas


lifteris

formidabiles
plenius conlicet

Ecclesiasticas sententias, censuras et pcenas pro-

mulgavit, prouf in eisdem


finofur.

velifis, et id efficiatis,

quod

civitafiisti

decorum

Cum aufem posfmodum,

longe

vobis autem gloriosum et bonorificum erit, etc. . Preces addit, ut quatuor triremes, quarum duffi suntPontificia3, instrucfasmitfant.
et utiie,

post decursos ferminos prffidicfos, dux et Venefi


praefati

ab obsidione pra^dicta circa ipsius prae.Vpostolafus apicem

decessoris obifum cessavorinf, ac post nostram

Dat.

Koma'

die xxix

Novembris mcdlxxxv, Pon-

ad

summi

assumptionem

tificatus nosfri
i4.

anno

ii.

Habita porro fuit a Genuensi oratorc in-

signis oratio, in

qua cum desuscepto Ponfificatu

gralulatus esset, Genuensis nationis elogium amplissimis verbis celebravit. Comparafa ' est

per nonnullos sancfaeRomanae Ecclesiae cardinales, origine Venefos, pro censurarum earumdem sublafione bumiliter supplicari fecerinf, et nobis respondentibus nos propfer Pontificafus nostri novitafem velle desuper aliquanfulum cogifare,

proximo anno

in

natum ducem

Lofharingise, de

Genuensi portu classis ad Requo paulo ante

memoravi, cum Gallico exercitu in Neapoiifanum regnum transporfandum, quare Ferdinandus maximis curis torqueri coepif. Ca'terum in
iis Ilalicis

eorunulem cardiiialium eorum nomine supplicationem nosframque responsioncm commemorantes, nobis per eorum litteras
luiper iterato

summa cum
rint pro
;

luimilifafe ef insfanfia supplicave-

tunuilfibus,

cum

populi fiuctuarent,

summotione censurarum et pnenaruin nos hujusmodi su[ipIicationibus earumdem


inclinati, pii patrisot boni pasforis vices

(|uas

potissimum parfes sequerentur, Senenses,

implere

de SU2E libertafis asserendae sollicifi, cum plurimisofficiis suum in Ecclesiam sfudium, de quo non immerifo Innocentius ambigebat, deprompsissenl, Pontificem,

volentes,

ducem,

cives,

fautores,

consultores,
sint,- et

adbafrrentes, ac

omnes

et singulos alios Eccle-

siasficos et saeculares,

quotquot

qua-

quem

bostes in invidiam

cumque

Ecclcsiasfica efiam [lafriarchali ef

mun-

suscepti opprimendae Ifalica' liberfatis consilii


vffcabant, perlentarunt

Senensem rem

affectus

quo tandem animo in essef quos Innocenfius


:

dana dignifafe pra^fulgoanf, quorum omniuin nomina et cognomina, dignifates conditioncsque babori volumus pro ex|iressis, prolatis per

paterno ipsos sludiose complecti cerfioresfecif,

easdem

litferas,

aut aliis quibuslibef praemisso-

inque pristina dignitate tutaturum


tus
*

tum

Iiorta-

rum

occasione Ecclesiasticis senfentiis, censuris

est,

ut in fide

Komanae

Ecclesiae

permane-

rent.
45.

praesentium tenore absolvimus et totaliterliberamus, etc. Dat.


et poenis aucloritate .Vposfolica

Hoc anno

Veneti,

cum diutinum bellum


Lil). '
ii.

Romae apud S. Petrum anno Incarnationis Dominica? MCDi-XXXiv, pridie kal. Marfii, Poniificafiis luisfri
i(i.

>

Id. ib. et Ilrulus

1.

viii.

1.

V.

tomiD.

1.

VII. c. 1.

biev. p.
ll.

.54.
ji.

.\iig.

Jiiil.

Lib.

brev.

49.

aiino . Concilatos in Scotin tinniiltns compescerc


i

ix.vocENTii viir
jiitititr

Axsrs

I.

ciiRiSTi

1485.

ini
possit, infirmitatis

Pontifex, et

ad

Leodienses internunlium

mittit qui
geiilus

pacem

procurct.

gruentem medelam adhibere

Iii

Scotia
,

ciiiii

in-

lumultiis concitati esseut regnique ordines in reg:eni conjurationes varias fecissenl, Innocentius ad pulilicam [lacem restitiicndam
tias

originem et (|ualitatem perquirit, reperimus per relationem fide dignorum, quod ea occasione
pra^cipue eveniunt, quod nonnulli regnicoK-c in regcm et slatuin ejus cervicem erigere non

leges tulit

'

Venerabiii fratriJacobo episcopolmolensi,


iii

erubuerunt, ac eliam ex miiltis inter regnicolas inilis conspirationibus et confoederationibus, ex


qiiibus bella, siMlilioncs, liirbaliones, Immicidia,
et

ad charissimum

Cliristo

fiiium

nostrum

Ja-

cobum Scotorum rcgem


regnum, provincias,
nostro et Apostn!ic;p Sedis
testate legalo de latere,

illustrem

illiusque

villas, civitates et

dominia
jio-

cum

plenaria

agrorumdepopulaliones, bominum caplivilales, alia mala innumera exorta fuere et non soluiri Ecclesia laniatur, Dei cultus diminuilur
,

commissario

et oratori,

et

contemnitur,

sed justilia noii


et
et

minislralur,
destruilur,

salutem.
liiius,

totumque regnum depauperatur


qui
pacis est auctor et per

quem

de quibus

summe
quod

ex inlimis, et nnn absque

tibus,

reges regnanl, vices, meritls licet insufficiengerentes in terris, illa, quae ad pacem et obedientiam siint prax-ipue inter Calliolicos reges et subditos supremis desideriis amplecti-

magna nostra'
et pra>cipue,

meiilis amariludine
in

condoluimus, tantum regem, ac nobilisfamilim


regia'

sima? et anliquissiiuffi

domus

mur,
stolici

et

paterna

cliaritate

ut

jierpetuo
illis

per-

Scotorum, qua pkira tempora, otiam anle Clirisli advenlum, ibidem dominata est, lalia hoc tempore
a
:

sistant, favoraluliter

proseqiiimur, ac

Apo-

(iiiibusdam

siibditis

suis

perpclrata

muniminis roliur etlicaciter et libenler apponimus turbatores vero pacis et obedientiae,


;

exislunt

niliilnininus inlclleximus, (juod ope-

cujus possessione
esse potest, ne

nil

suavius, nihilque dulcius

impium eorum
ab
illo

projiositum nisi

omnia quasi sedata sunt bonitate regis, qui a Deo, et jiiissima matre Maria semper virgine a tot malis
rante divina clementia, prsemissa
ac sua innata bcnignitate,
suis indulsit, ac

mium

invalescat, sed

non

virlutis

amore, metu tanien

retrahantur Ecclesiastico mucrone percellimus, ut etiam cseteri,


poen,TE

liberalionem recognoscens, moreveri Christiani jira-fatis olTensionibus


libcre et
sjionte
lales
illatas
illis oblitiis

eorum exemplo

perterriti. a

perniciosis aclibus

injurias condonavit et remisit, ac de


est
;

abstineant, et ad inobedientiam in suos prin-

atque

ita tales
si

otlensores

amore
lalia

et atrectione

cipes non audeant prosilire, scd et


parte orbis terrarum

si

in

aliqua

prosequalur, ac

nunquam

contra ijisum

pacem

et

gere, ac turbationum et
evelli

dissidioriim

obedienliam vifomenta

perpetrata fuissent, illius vestigia imitatus, qui

etiam pro suis iierseculoribiis exoravit

quam

desideremus.id profecto in regnoScotife eo ferventius fore exoptamus, quo reges illius et eti.am regnicolte, postquam ubera sanctte matris Ecclesise sugere incoeperunt iii ipsius obedicntiffi constantia firmius pcrseverarunt, nec a
,

remissionem plurimum in Domino commendamus, illamque ajiprobamus, et paterna charitale amjilectimiir,

ricordis

Domini

obsecranles per viscera misenostri Jesu Christi regem


alios

ipsum, ac

regiii pi\Tlatos et principes, ac

Catholica? fidei
viarunt.

reclitudine aliquo tempore de-

omnes
patos,
vare,

regnicolas,

quocumque nomine nuncuet

pacem
ac
a

et

concordiam amplecti
et

obser-

Sane dudum,dum in minoribusconsliluti essemus, et etiam posl(|uam divina favente clementia ad apicem summi Apostolatus assumpti fuimiis, probata experientia cognovimus, modernas prnvisioiies Ecclesiarum etiam calliedralium dicli regni non cuin ea (luiete et concordia processisse, proiit anti^iuis tcmporibus processerant, admiranles unde ista ila Ecclesia> et regno damnosa provenire possent nam sic ad Ecciesias ipsas promoti ef promovendi, vel

discordiis
totis

dissidiis,

quae

mala

cnnalibus abstinere studeant ac laudabiles et suavissimos fructus, (juos parlurit concordia" et obedienlia> diilcedo, suis animisgiistent quod si gustiverinl, nun, ;

omnia parluriunt,

alii

pro

eis,

cum

in

Romana
in

curia prte-entes

sunt, asserunt cliarissimum

Christo

filium

nostrum Jacobum Scolorum regem illustrem cujuslibet eoruni promotionem alfectare, ac sibi cum id impossibile favores suos impendere sit, et quandoque contrarium experientia edo;

(juam ad dissidia prosilient. Et quia Romanus Pontifex toliiis gregis Dominici pastor universolis de regibus et principibus legitimis diebus ex debito pastoralis officii specialem curam habere, ac aucloritatem Apostolicam pro eis penitus exercere, et maxime jiro dicto rege et ejus stirpe, qua; Christo redemptori nostro, et Sedi Apostolica; semper fidelissima fuit, ut eo facilius rex ipse suo regno
subvenirc, illiusque universali Ecclesia}, sicut solitus est, ac ex celsitudine regia tenetur, valeat, et ejus in dicto regno legitimi successores pro

cuit,

ct

per^iiiirentes

filiorum discordias

more boni patris omni stiidio exslirpare

(lui

desi-

derat, ac periti medici, qui, ut

inliriiiiliti coii-

tempore similiter valeant, et ut Dei cultus manuleneatur et augeatur animarum periculis


,

nbvietur,
'

Lili.

Bull.

aii.

).

lo.

II.

|i.

i4S. sigM. rcc.

iiuiii.

I'.iu2.

re|iaretur et jirocuielur, iiecnon conspirationibus, confa-du-

el

bonum

lotius regni

10-2

IWOCEXTir VUI ANNTS

1.

CHRISTI 1485.
concedcrc, vel ((uod alii concedant pernon audeat nec pra>sumat, iino debeat
iii

ralionibiis aliisqiio ]>i;vinissij o|>|iorUiiie |iiu\i-

iiKido

doalur

cl

obviclur,

molu proprio,

ct

ex ccrta
scd

inittere,

scicnlia, noii ad ipsius rcgjis,

vd

altcriiis (>ro co
,

[)roliibcre jiixta (losse, iiec

(tra^dictis vel

ali-

dcsuiier oblata

pctitioiiis

iiistantiain

c\

quo iira'dictorum
auviliuin
,

et iiifrascrii)lorum
,

()ra;stent

noslra merc

cl

libcra voluntale, ac dc fratnini

consilium vel favorem

tacile

vel

noslroruin consilio cl asscnsu iinaiiimi sacrosancta' UoinaincEcclesia' cardinaliuin, liortamur


in Cbrislo

cx()resse, dircclc vcl

indirecle, ((uodi[ue aliqui inter se ipsos, vcl ciim


sint oiiini jure
[irolii-

ex rcgiiicoiis iiuUas coiis()irationcs, conf(pderaliDiics vel


aliis extra

elroy:amuspra?fatuin Jacobuin rcjicin


illustrem
lilium

cumcntiones
rcgnuin,
iii

Scolorum
ut laics

cliarissinium

pcr

ciiin

visccra miscricordia' l)omiiii nostri Jcsii CJiiisti,

bita\

et

aiiiinarum

suarum

(^criculum, ac

conccssas indulgenlias inore regio ratas alquc j.':ralas nunquam contiavciiiat aliquo (jua'sito colore vel causa.
iialicat
,

Dei, et regia; majeslatis ofTcnsam, et

scandalum
de maiiconjiira-

()luriinuruin fiant, ncc exeicitus, vel conventi-

cula

facci(!, vel

arnia assumere,
;

iiisi

i". "

Hortamur

etiain et

moncinus omnes
alia

et

dalo regis ex[)resso


factas
et facicndas,

nos

eiiiiii

talcs

sinj;ulos Ecclcsiasticos et pra-iatos etiam arclii-

fiones, confcederationes, cons[)irationes et pacta facta ct

episcopali, episcopali, aiibatiali, vel

qua-

.cumque pntfulgeant diguitate, sive rcgulares, sive SKCulares, cxemptos ct non exeniptos, cujuscumque gradus, duces, comites barones, nobiles, dominos, qiiociiuKiue nominc niiiicu,

buscumque coloribus et buscumque juramentis et

causis

facicnda ex quipoenis, qui,

vinculis roboratas et
essc nullas et
cl defi-

roborata ex nunc, prout ex tunc, dissolvimus,


irritamus ct aniuillainus, ct
nulla
i(iso jiirc dccciiiiiniis,

ita

patos

civcs,

bur^^eiiscs

univcrsilatcs quaset

dcclaramus

cuiiKiuc, ct universalitcr oinncs


dientia
et
fidclitale,

singulos

niinus.

El

iic

ali((uis

subdilos ct regnicolas, ut sub dicti regis obeac

sprclis (lictis iiustris

legnicola ex pra^dictis, cxliortatiuiiiinis, munitiu-

succcssorum suorum
:

lef,'ilimorum
obrdite
;

juxta

dicluin Apostoli

Rerjibus

nianeant,

nunquamque

conlraveniant

nibus,constitutiunibus ac ordinaliunibusaudeul aliquo lempore contravenire in prsedictis, vel aliquo pra-dictoruni, aut aliquid contra ea vel

aliquo quasilo colore, \cl causa, ac, ut ex fidelilalis debito tenenlur, fideliter perscverent, et

quod se, ut Iiomines el veri fidcles emendcnt, et non |)ersevcrent ul dffiinoncs scd ab omni
, ,

coruni aliquod tcmcrarie atlcntare vcl innovare, sed timore [la-narum abslineat et relrahatur, quicumquc dc [iradictis in aIi([uo pra?dictorum contravcncrit, omiiibus infrascri()tis ipso jure
subjaceat paMiis villa vel buigus,
,

conspiratione

ac confoederatione

et

inobe-

nam

si

sit

civitas

aliqua,

regium peiiitus desislanl, ita quod quemadinodiim lex Scotoruin Iiominum, ct non terra;, ut alii speciaiitcr numinaiitur, ita per subditoruni veram obedientiam et fidelidienlia in statum

aiit

aliqua alia tinivcrsitas, vel

coUcgium
terdicto

quocumque

noinine nuncupatum
locis
sibi

fuerit, ipso

jure Ecclesiastico sup|)onimus insubditis vel ipso jure


ct

cum omnibus
;

latem in veritate
fulgeal, ct
sit,

et

in faclo
lales

eorum

rex prsin

adluerenlibus
et

niliilominus
ct

[)rivetiir

qundquc

pcrscvcrando

ipso facto

omnibus

libcrtatibus, privilegiis,

adipisci,

malis non vclinl lioc tempore iioinen intidclitatis cum eorum majores, et ipsi semper
fidelissimi
,

immunitatibus

rcalibus

quacumque verborum forma


buscumque
,

personalibus sub concessis a Sede


obligalos

fuerinl

ct

ita

fuisse

benemerilo

Aiiostolica, vcl regali cclsitudine, vel aliis quiet

gloricntur.
4S.
'

ipsius

subdilos ct

l'nclerea de fratrum prffidictorum con-

ipso jure solutos esse decernimus, et ex nunc,

silio et assensu conslituimus et ordinainus, ne quis regiiicola ex pra^dictis audcal in iiosterum conlra regem, vel ejus statuni verbo aut facto rebellionem quovis tcmpore facere, \el Iractare,

jusinodi

prout cx tunc, absuhimus cl libcramus ab liuobligationibus ct juraOdclitatibus


, ;

mentis

principales vero facliosi

iii

dicta uni-

versitate, vel universitatibus, et

eorum desccn-

vel aliijuid contra inferrc, vel inlcrri

facere, vcl

personam ipsius regis, vel suorum fainiliarium, aul cjus succcssorum legitiinorum
inanus in
iii

dentes infrascriptis subjaccant pa-iiis. Si arcliiepiscopus, abbas, vel quivis alius Ecclesiasticus regularis vcl sacularis, exem(itus
e()iscopus,

rcgno mitlere per

se, vel

per

alios eliam exlraneos, vcl contrafacientes

quoscumque quoquo
jiarti-

modo manuleuere et adjuvare, ciarc, aut cum eis itublice vel


ciparc, vel

vcl se eis asso-

occulle

non excmptus, sil jure cxcominuiiicalus, et a regimine ct adminislralionc Ecclesice sua3 seu dux, comes, nionasterii remotus ct [irivatus vel privatus, vel baro vcl quivis dominus
et
: , ,

ijisos aut eorum bona ad dictorum malignantium utilitalem receptare vel eis pancm, vina, cervisiam, blada, carnes, pisces,
,

minia

quivis alius regnicola, illius villas, loca, et dosiiniliter Ecclesiaslico su|i[ionimus in-

terdicto strictissime obseivando. Et niliilominus

vcl

victum facientia, aut cquos, bomines, currus, arma quaecumque, navigia, pecunias, merces, vel alias res quascumque, qiue
alia

ad

bonis ipso facto


ali(|ua
alia
sciitciitiani

ducatu, comitalii, baronia, quovis dominio et ct i()SO jure iirivctur, ct sinc


dcclaratione (irivalus cxislal,
cl

in

a<l

ii)sorum

coinmoduin

ccdaiif.

eis

((uo(|uu-

excommunicationis ipso

facto

in-

INXOCENTir Vlir ANXrS


statuimiis ct ordinamus, (|uo(l innodatus in mortis articuio a dicta fucrit sententia aljsolutus, licet supcr lioc sit satis de jure provisum, nc autcm ali^iuis
cidat. Cpplcriim
si

1.

CHRISTI 1/l85.
illis,

103
et alia

testatcm

ad qiios dicta fcuda,

bona

aliquis

ita

praidicta quovis jure pertinent, propria auctoritate, ac sine aliqiia alia

auctoritate et solcmrii-

tate

capicndi, et de cis disponcndi, scciiiidiim


cis

prffitextu jtiris

ignorantiae se \aleat excusarc,

quod

meliiis
si

magis

expediens

videbitur
a

volumus et declaramus, quod taliter absolutus, nisi, postquam ad convalcsccntiam pcrvenerit, dc injuriis et aliis illatis damnis ipsi regi, vel
aliis pro ejus regia majestate intervenientibus, restitutionem et satisfactionem fecerit in
,

faciendiim, ct

infra

tcrminum unius mcnsis,

dicdeclarati dclicli incIioaiuIum,de dictis bonis scu rebus non disposuerit illc, cui pcrlinent, de
illis

pro

possit, sed
laici, si

eamdem excommunicationis scntcntiam ipso communionem cum tali contrafacto incidat


:

vice tantum amplius disponere reservcntur dispositioni supcrioris Ecclesiasticus fuerit, dispositioni Apoilla

stolica? Sedis.
'iO.

faciente, et participationem
Christi

quamlibet omnibus
iiinc, siib

Et nihilominus a dictis pcenis lales


ct
puiiili,

ila

fidelibus

cx nunc, proiit cx

simili excommuiiicationis
et

omnino

[iroliibemus, ita

po'na intcrdicinnis, quod nullus eisdcm

paclis, confocderationibus, consiliis, favoribus,

pnctcrqtiam a Roni. Pont. non possint absolvi nec liberari, nec aliijualiter ab aliquo alio cum eis dispensari, et (luidqtiid coiitra prffidicta vel aliqua pr.Tdictorum attentainvoltiti

vel

quovis alio

modo

eis assistere scu assistcn:

bitur, ipso jure

tibus consilium vel favorem dare pra?sumat

et

menti

ct

nullius siiil roboris vel mocareant omnino robore firmilatis.

qui contrafccerit ipsum

infamcm

ct

iniiabilcm

perpetuo esse et remanere dccernimus, ita quod non possit condere testamentum, vel aliquam aliam ultimam voluntafem, noc aliqiii? valeat ei
ex tcstamcnto, vel ab intestato, neque ipse aliis insuper nullus ei quovis modo succedere
:

teneatur,

vcl

cogatur in aliijuo ncgotio

vel

causa, sed ipse aliis responderc, nullusque ei in aliquibus negotiis patrocinetur, vel possit pro-

condigna pocna bona mobilia ipsorum non polcst delinquentium occupantibus fldelibus dumtaxat, ex ntinc, protit ex tunc, concedimus pleno immobilia vero eorum superioribus jure eodemjure conflscamus, personas vcro ipsorum capientibus damus in perpetuam servitutem, fiant eoruni domus desertae, et non sint qui haqtiia praedictis delictis
,

Demuin
reperiri

bitent in eis

neque ipse ad patrocinandum aliis curare admittatur, nec ad deponcndum teslimonium vel ad alios quovis negotio contra aliquos sed alii bene contra euni lcgitimos actus
,

ruinam,

notam
testctur

dentur cuncta eorum fedificia in perpetuam eorum deliniiucntium infainia; aMlificiorum perpetua ruina
:

et ut

admittantur.
49.
si

Volumus eliam
nullo modo crcdatur sed
,

et

decernimus, quod
de csctero vel ejus
auctore
;

tabellio fuerit, vcl alius, cui de jure vel alias


fidcs,
ei

daretur

scripturis

cum

suo

nullo umquam tcmpore reparentur. Obcdicntes vero et fideles regiaj coronre, etsi obedientia talis et fidelitas ad cuniulum bonorum teinporalium, gloria^que Kternae meritum eis valeant, nos tamen auctoritate Dei omnipotcntis, cujus viccs gerimus in terris, bcnedicimus, et nos, et lianc Sedem otTerimus eis forc
,

damnato damnatsc rci^utcnlur

si

vero jiidex

liberales ct gratiosos.
ol. Porro cum nos pro pace rcgis et regni episcoporum et aliorum archiepiscoporum Ecclesiasticorum, dttcum, baronum, aliorumque
, ,

fuerit,nulla causa ad ejus auditorium deferatur, ncqiie sentcntia? ejiis valeant vcl proccssus, et
si

aliqua

reales et

immunitates libertates personales, sub quacumque forma verprivilegia


, ,

regnicolartim praidictorum prffimissa omnia fe-

borum
vetur aliquo
vel
aut'
:

vel

quffivis

alia

Iiabeat

vcl

tenere

cerimus, statuerimus
nostras
prfesentcs

ct

noscatur, ex nunc, prout ex tunc, ipso jure priet


si

littcras

ordinavcrimus, et has desuper concesse-

in

feudum,

vel

emphiteosim, vel

quocumque titulo aliqua dominia, terras, quKCumque alia bona habeat, vel beneficia,
officia
,

seu dignitates Ecclesiasticas vel sub quocumque nomine nuncupatas mundanas


obtineat, ipso jure
sit eis

rimus, de fraternitatis tute probitate, integritate, prudentia et bonitate aliisque virtuttim merifis, quibus personam tuam Altissimus illtistravit, gratiarum muneribus plurimum in Domino
confidentes,

penitus privatus, posofficia, et

quod

tu a

firmam spem fiduciamque tcncntes, Deo tibi concessa indtistria eisdem

sintque ex tunc ipsa dignitales,


ficia

bene-

regi et regno illiusque archiepiscopis, episcopis,

tanquam per privationcm hujusmodi va,

seu quocumque alio ad id potestatem habente, libere et licite impetrari, et ipse et sui descendentcs usque ad tertium
cantia
a
te

gradum

inclusive

a.d

onines dignitates, admiet et

ducibus, baronibus, aliisque regnicolis praedictis valdc perutilis eris, et etiam fructuosus, matura deliberatione cum eisdem fratribus praehabita, fraternilatcm eamdem de fratrum eorumdcin consilio unanimi ad dictum Jacobum regeni
illustrem, illiusque regni provincias, civitates,
villas
ct dominia |iro pace ct quictc regis et rcgnicolarum pncdiclorum, nostrum et .\postoSedis cominissarium et oratorem cum lictE

nislrationes, officia et beneficia Ecclesiasticavel

nuindana, sub quovis nomine habita,


benda, ipso jure reddanliir iiihabiles, venlur, concedentes liberani facultatem

hapri-

et

po-

IO'i

ixxocENTii vnr anxis


iiotostato log:ati

ciiRisTi

1485.

])loiia

de latoro pra^senlialitor

(iiixiimis
to

(iestinandiim. Et ut in praemissis per


|)or te, vol alinin,

sodandis negotiis sou alios pra>niissa oinniaot singnla, pront superins enarranlur, ac littoras luijnsinodi, ne de ipsoriini aliijuo valeat ali()uis ii;noiantiam allegare, in
o\soi|noni1is, dirigondis ot
til>i

optiina adsit faoiiltas

por lilleras .\postolicas noii facienles plenam et expressam de verbo ad verbum de indulto liujusmodi menlionem ct insuper ex nuiic irrilum deeornimus ot inaiie, si secus siiper iis a
:

(]uoquani (piavis aiictoritalo scionter vel igiioraiiler couligorit atloiilari. Iat. liom;e apud S. Petrum anno Inearnationis nominica' mcdlxxxv, noii. .\ugusti, Pontilicatus iiostri anno . In Germania inferiori gravissimi tumultus boc tempore fuere concitati, cum Ludovicus
i

ali(iaa, (|nain

malneris, ealliedrali Keelosia dicti

regni aneloritate .\postoliea vice nostra pnl)liintiinandi insinuandi el nolilicandi, candi


,

eariim (]iiamlil)ot, prout niolius in Domiiio oxi^odiens Iraternitati


neeiion
piviias
iira'(lielas, et

ei)iscopus Leodiensis ah

adversariis,

quorum
civilis

odia conlraxerat,

ca;sus fuisset,

atque

tujB videbitur,

mutandi, moderandi, augendi


iii

et

corrigendi, ac

(]iiil)iisenmquo articiilis pra?ot

niissis alitei' staliioinli

ordiiiaiuli,

deformata
pcr pra>-

reformandi, indirecta dirigendi,


coiilradietoies (juoslil)et

et iiiliilominus

inde dissensio conflata csset, in qua sceleris auseri)eiileque lafius ctores conlrncidati fuere helli incendio, gravissima calamitas provincia; impendebat, cum Innocentius Leodiensis
:

ot rclielles

diclas ot alias censiiras, el ]ia'iias Ecclcsiasticas,


et

quaecumque

alia

dicla auctoritale comi^ellcndi,


|)r;cmissis, et circa

remedia omniaque alia in ea necessaria, scu quomojuris


et justitite
et

dolihet opporlnna faciendi


litloris A[)Osfolicis

biislihet privilcgiis, indultis,

exequendi, quiexemptionibus, ct

Ecclesia? ctclienlum populorum misertus internuntiuni decrevit riiilii^puni prrepositum Argentinensem, nobilissima Clivensium ducum prosapia satum, ut ad dissidcntcs inter seconciliandos incumberct. Dilecto filio magistro Philippo ex ducihus

Clivensibus, i)r;eposito Ecclesiffi .Vrgentinensis,

generalibus, vel spccialibus,

notario nostro, et ad dominia et dicecesim Leo-

siib

quacunKjue verboriim forma, vel expressione concessis, qu;e nuUa cujuscunique dignigradus, pra-emincnlia; vel ordinis volumus sullragari, cxle-

diensem ac dominia nobilium diicum Clivensium Sedis .\postolicffi nuntio et commissario,


salutem,

tatis, status,

etc.

existant, in liac parte

risque contrariis iiequaquani obslautibus, plenam et liberani auctoritate Apostolica tenoie

jam diidnm nobis tum honae memoria; Liidovici


Sicut
sis,

innotuit post ohi-

episcopi Lcodienfiliis

qui a nonnullis iniquitatis

et perditio-

concedimus facultatem pariter et auctoritatem. Nos enim ex nunc, prout cx tunc,


prffisentium

nis

alumnis inluimaniter

interfectus

erat in

civitate et

dicecesi Leodiensi, occasione

ohitus

omnes
quas
qua.'

et singulas senlentias, censuras

et-

poenas,

dicti episcopi,

necnonnonnullorum

ex eis post-

rite tuleris in

contradictores quoslibel, et
et singiila,
et

modum

sicut justitia divina

permisit, syis ex-

rebelles,

necnon qua?cumque omnia


te in

igentibus demeritis,

per

praemissis, et circa,
jilenarie

ab eoriim

quolibel, et alias nltra facultatem tibiconcessam,

super quibus

tibi

coinmittimus viccs

interfectorum quamplurima damna, homicidia, sacrilegia, excessus, et depopulationes Ecclesiarum, ac Ecclesiasticorum locorum proplianationes, devastationes ct
destructio, proli

nostras, fieri et exequi contingeret, ratas et rata,

niina}, ac totius illius patriae

atque gratas et grata liabebimus, ac faciemusex eorumdem fratrum unaiiimi assensii, ac si consislorialiter factge et facta forent,

dolor

secuta fueiunt, nec adliuc


et

cessarunt

quinimo conlinue magis


etiam
tot

magis invalescunt^
ut, nisi

auctore,
licis

inviolabilitcr

observari,
indultis

Deo propitio non obstan,

annis viguerunt,
sit

de celeri rej)eri-

mcdio provideatur,
sis

hrevi de majoribus

tibus Constitutionibus et ordinationibus ,\posto-

culis ct scandalis, et tolali desolatione Leodicn-

necnon

privilegiis

concessio-

EccIesiiB verisimilitcr
in divinse

formidandum, quse

nibus

et litteris

tam

regi

quam

archiepiscopis,

omnia cum
tis

majestatis offensam, Ec-

episcopis, pra?lalis, ducibus,baronibus,dominis, communitatihus, universafihus, et aliis pcrsonis

clesiasticfe lihertatis pra^judicium, et auctorita-

per Sedem Apostolicam, vel alias sub quibusvis formis et expressionibus verborum, etiam motu et scientia similihus hactenus concessis, et in

ac perniciosum Apostolic;r contemjituni exeniplum et scandalum plurimorum tendant, non possumus ulterius suh dissimulatione praeterire, nec ahsque maxima animi amaritudine
,

posterum concedcndis, qux


hoc, prout supra, in aliquo
CEeteriscjue

etiain

eis,

quoad

reminisci. Et
\idere, et

cum

contrariis
,

nolumus suffragari, quibuscumque aut si


,

cognoscamus

ad nos super iis spcctet prote pluribus respectibus

nobis

iiotis, et

pra>scrtim ob lui praeclari gcneris

regi,

archiepiscopis

episcopis,

praelalis,

du-

cibus, baronihus, dominis temporalibus,


prsdictis, vel
(luibiisvis
sit

com\el

munitatibus, universitatibus, aliisqne regiiicolis


aliis

communitcr

in partibus illis potentiam, et quia etiam utrique partium necessitudine conjuncliis exislis, ad providehdum in prsmissis admodum aptum ct idoneum, ad te direximus

nobilitatem, ac

divisim ab
terdici,

eadem

suspendi vcl

Sede indullum, quod inexcomnuinicari non possiiit

oculos nostrBB mentis, ctc.

)).

Amplissimis

inter-

nuntium mandalis

inslruitPontifex, ut dissiden-

INNOCEN-TII VIII

AXNUS

CIIRISTI 1485.

05

tibus indiicias imperet, de pace colloquia ineat,

dec(!t,

censuris adversantes compescat, dirimat

lites,

et veritas ciistodivit rcgeni, et

Misericordia sapientissimo regc dicente roboratur clementia


:

jura pristina Ecclesiaj reslituat, ac si opus sit, Pontificio nomine Maximiliani arcliiducis Austriffi opem imploret. Dat. KomiP apud S. Petrum
aniio Incaruationis Dominica' mcdlxxxvii, pridie

thronus

ejiis.

Subjungis etiam te venerabilem fratrem .loannem Dunelmensemepiscopum, qui aliquantulo tem|)ore


[)ra'fati

adversarii tui fidelis

(ut

kalend. Julii, Pontiticatus nostri anno


52.

iii .

esse solct

iis

Henricm lUchcniimdia; conies tyrawiidem


refjitt

Ricliardi Anfjliee
ficitnr.

Hoc anno Ilenricus, Ricliemundice co-

evertit, et in ejus lociunsiif-

mes, in Britannia minori exul, nullis fretus opibus, ingentis flagitii commissi a Richardo rege, a quo fratris filios interfectos fuisse vidimus odio, occulteque matris et vitrici propinquis excitus, accepto a Galliarum regeauxiliari exercitu exiguo, inWalliam trajecit, concurrentibus ad eumAnglis quem in liltus ascensioiie facta crucem in arena digito effinxisse tradunt -, libatoque illi pio osculo, Davidica illa verba repe' :

torque fuit, inagnopere celsitudinem collaudamus est enim ille, ut verbistuis utamur, doclrina! vir vitaeque, quantum acce|)imus, integerrimic et cujus fama tiic, scimus, et in Anglia, ita credimus, celeberrima est, etc. Dat. Roma! apudS. Petrum
:

qui de se confidunt) |)recator oragratia ac favoribus prosequi. Tuam

die XXIX Martii mcdlxxxvi,


aiiiio
II )).

Ponlificatus

nostri

ct

tiisse

Discerne, Dcits, caifsani meani.

Commissa

.'il. De Leopoldo sanclis adscrihcndo actum, Diploma de cultu ipsi exliibendo promulgatum. IIoc anno ineunte, die Epi|)hanite sacro, solemni ritu consecrafa est ab Innocentio memoria Lcopoldi ob relicta sanctitalis exempla
,

autem cum Ricliardo pugna, illum divino liumanoque patrocinio destitutum vicit, ferroque confecit regia corona redimitum, qui[>pc cum victoriam ad liosteminclinare videret, eaambitionc fflstuavit \ ut corona cinclus occumberet; ila qui eam ne[)otum sanguine tinxerat, etiam suo miser cruentavit. Victorem verouniversa Anglia

olim Marcliionis Austriae, qui in migraverat anno r.hristianK salulis Mcxxxi, de quo in sanctorum numerum refereiiiio jaiu ante Pontifices sacram actionem, inlcnuiuliis ca de causa in Germaniam missis,
Pii iiuiicu[)ati,

cteliim

instituerant, quaj a Sixto IV repetita


est

promotaque

tyrannide liberata regem salutavit. Partam hanc victoriam XI kalendas Septembris anni sequentis refert Polydorus Virgilius ', additque ^ illum

omnibus hostibus,

qui

dicrum

quadraginta
plu-

flexu in tidem ejus ac potestatem venirent, pe-

percisse regio Diplomate;


ipsi adliKserint. Veruiu

quo promulgato,

res proceres Richardi partes antea secuti

mox

glicarum conversionem hoc


patet ex litteris
*

hujusmodi rerum Ananno contigisse


[iroximo ad Henriexplicitffi

Pontificiis

cum

datis,

quibus illum Innocentius


[)ro

in hostes clementiae laude decoravit,

atque epis-

co[)um Dunelmensem, qui

Richardo legationis munere functus fuerat, commeiidavit. 53. Regi Anglias. Eslitteristua! majestatis nuper accepimus, te eos, qui fidem adversario tuo, quamdiu re-

opera cardinalis S. Marci, cui in Pannonias legalo vitam Leopoldi, mores ac miracula inspiciendi discutiendique [irovincia data est. AdhiPortuensis episcopus biti demum Rodericus S. R. E. vicecancellarius, Marcus episcopus Priiestinus, Franciscus S. Eustachii diaconus, ut 15. Leopoldi gcsta dictaiiue testium in disquisitionem vocarcnt (juo sacro judiciario ordine servato, Innocentius de more cardinalium, episco[)orum ac prtesulum ccetus percelebres vergente superiori anno coegerat, ut ab iis consiliuin exquireret, an Leopoldo sanctorum honohabitaque propterea res decernendi viderentiir est oratio a Francisco Patavo causarum consis:

torialium actore ex publicis Actis coram praedictis cardiiialibus,


fecti fuerant,
qiii

religiosa} aclioni

prac-

productis dccerpta, in qua cele-

gnum
rint,

istud tuuin Angliai occupaverat, servave-

bratailaudes diviuce majestatis, quae Leopoldum inter saiculi, conjugis et liberorum curas tantis
gratiffi

ejusque partes seculi fuerint,

modo

resipi-

et sanclitatis

ornamentis cumulasset

'

scanttandem, atque ab errore desistant, non solum odio aut indignatione non prosequi,

verum etiam

velle, et

de

eorum erga

tefidelitate

beatam vitam liberius evexit solitudo, atque ab humanis negotiis separatio,' remotaque vita, et a saiculi curis penitus expe.Uios, inquit, ad
dita
:

etiam charos habere. Delectamur, charissime fili, non inodo aliorum fide dignorum testimonio qui tuas apud nos laudes praedicant, sed tuis etiam litteris intelligere, quam sis facilis in parcendo, pius at((iit' misericors id enim majestatem tuam maxiiue
confidere, et ipsos
tibi
,
:

unum

hunc, inter paucissimos mortales,

humanis implicitum rebus liumana contem[isisse, et inter iiisarum liumaiiaruin rerum im[ledimenta semper divinis inhfesisse constat
:

raruni profeclo et meiiiorabilesanctitalis e.xem[)lum, qiii dum in ca^tu vixerit, humanarum miiiinie

curarum

ex[)ers, inter divina

adco

sit

ver-

Comin. 1. v. c. ull. Volat. 1. iii. p. 78. Polyd. Virgil. 1. xxv. I. XX. c. 64. Haips. liist. Eccl. .\ngl. sect. 13. c. 7. iMarian. - H.iips. ubi sup. liSG. I kal. Sepl. 1. XXV. c. 17. ' Volal. * Poljd. Vir;{. I. xxv. in liue. ^ Id. 1. xxvi. ubi sup.
'

Surit.

'

.Ms. arcli.

Val. sign.

num.

111. Durcliard. ia Iliariis Ms. arch.


iii

Vat. sign.
l'apiiiis.

luiui.

3iU. Franc. l'atavin.


in

cjus oratione. Jo. Frauc.de

Baron.

not. ad

Martyrolog.

xv Novembr.

Sur. lom. VI

I.ib.

II.

brev. p. 170.

et
.\.\.\.

alii.

ANN.

TOMCS

RaYN.

XT.

ti

106
salus,

IXXOrEXTII

VIII

ANNUS

ciiRrsTi

14S5.

quod nonnisi arbitraniliini sit ipsiim cirlestem gloriam consccutiim et cum liic maximc statiis, ea \\ix conditio distrahcre solcat, in eo potissimum sanctitas qua^sita ct invcnta sit
:
:

ac iiono postanno,

cum

rclaxandi animi gratia

deamliularet, sujier
'

friitice in ripa

Danubii

illffi-

sum

illibafum(|ue repererit, ubi veluti volente Deo nohile et oiiulenliim fcmplum octavo a
Viciina lapide Claustrihurgum
didil,
iibi

diginim laude, tamen difficilc majorcs nostri indicarunt, in magiia vidclicct iieccandi liccntia justc vixisse. Acccdit

nam

ctsi iiluriina sit

[ler-

nuncupatum con-

et rei uxoria' ct

lilicrorum cura, quod qiiidcm,

ut

cum
o:>.

Apostolo dicam, a cadestium cogitatione


dividit
.

maxime

Susccpit ex conjuge Agnetc imperatoris filia virtutibus non dispare duodeviginli filios, qiios veUiti diviiup lilieralitatis pignora dilcxit,

canonicos sasculares prpeesse sacris voliiit scd cum segnius [lietati vacarent, in locum corum alios e B. Augustini disciplina vita? sanctimonia praiditos suhstituit. Interjectis plurihus de fide dignissimis Monumentis, qua; de sanctifate Leopoldiscriptaexstanf,miraculorum, quae ipsius precibus a divinoJNumineedita sunt, prolixum numcrum affert in veteribus quidem
; ;

cducavitque
infantiffi

iii

cultii

divino adeo, ut iicciuc intcr

Monumcntis

luec exsiabant

ludibria adolescentia^ve faces


scinfilla
"

uUa im>,

pudicilia"

inarscrit

<

Ilic

inqiiit

vexata

idcm

Francisciis,

ab infanlia non se dcliciis

aut voluiifatibus, quibiis a?tas illa permaxime irretiri solet, neque iis qna^ omnesfaciunt pueri
se accommodavit, ant aliqiia ex parlc corriipit inter regios luxus oi)csque innumeras aii omni;

irnmundo Puer mutiis novein annis ex Heizogemburga vocalis fit. Alius captus manihus et pedibus convaluit.
Mulier
Charinthia
spirifu

quadam

Leopoldi

opc

Iil)eratiir.

Preshyler Herhipolensis caicus reliclis tenebris diem vidit. Virgo icta fulmine revixit. Altera
Ia|)illo

nbca^^cataiLeopoldi funiiilo porrectis pre-

bus enim liujusmodi se abdicavit, et quod jniii Dei nutu fas est credi, inter tot rerum omniiini delicias sobrium, confincntem, alisfcmiuni, ct in carnc quodammodo vivcnlcm praMcr canicin
cerneres, et eo usque, ut qui illius temporis res gestaset iiujusincorriipti viriVitam coiiscribunt,

cihus, reciiperat visiiin. Puer chiragra laborans


ct officio

manuuin penitus carens ejusdem ope


rccipit.

Sic et nuilier podagra uno aUcr duobus ejusdeiii ope liberi fiunt. Eques quidam gutture tumefacto ossibus crescentihus ita cjus miraculo liberatur, ut sine

salutcm
pedc,

et

qui quidein jilurimi sunt dignissimi scriptores,

cicafrice, vel

alio signo liher factus fuerit. Alia

unum hunc pleno commendant ore,


extollunf,

admirantur,

mulier

tcre

alieno gravis,

cum

a creditoribus

solnmque adolcsccntem dicuntearnm

veheinentissinie urgeretur, destitufa solvendi spe


Leoiioldi

rerum expertem, quas fert adolcsccnlia. Huic non equi, non canes prfficipunm fuere studium
sed divina eloquia, verseque fidei cullus assiduus, cognitioque sfudiosissima placuere
:

tuinulum

adiit,

ihique non sine

magno

dolore ingemuit numini se


difffi

commendans. Au-

fuerunt preces, et vox aurihus quiescentis intonuit, ut donuim repeteret, et scrinium aperiret,

saepius

nec a

enim sacrosCodices intentum erat videre, divinarum rernm contcmplatione scu ope-

tcedulas,

quo inventura erat satisfactionis debiti quod uhi inveni, domos creditorum,

ratione

vacuum

invcnire facile fuisset. Genilore

vita funclo, regni habenis ha?reditario jure susceptis, populos natura feroces ea moderafione

qui et Cliristiani et ,ludx'i erant |)etiit, ut chartas obligationis redderent, qui responderunt se dedisse

cuidam vesfihus

coelestinis induto, et qui

animi gubernavit, ut eis non prfeesse, sed prodesse curaret, ct se rectorem ct exemphim ad
bene' beateque vivendum subditis prffberet quippe qui non eorum opibus (iit nonnullis regnantium mos erat) inhiaret, sed populnm sihi a Deo commissum recte, quiete, sancte ac
,

debita solverit, tunc

statim

exhilarata mulier

apertissime intellexit Leopoldum fuisse, a quo morlales plurima miraculorum beneficia assidue
accipiunt
Vtl.

Addidit Franciscus Pafavus pliira alia miracula fuisse consignata puhlicis !iltcris,qua;

ffiqua lance

conservare studeret, horumque animas una cum sua innoxias, mnndas et Deo gratas reddere, honos propositis pramiis meliores
efficere,

incendio

monasterio Novumhurgensi conoh fidem, ob flagrarint. Ad ob constantiam , oh concordiam gravitafem


alia vero recentiora
,

cum

summisque lionorihus
niiscricordia?

afflcere gauderet.
ifa se

testium, qua;

accurate diligenterque discussa


digressus
est.

In jure erga sonfes administrando

hahuit,

fuerant, et ah liominihus gravitate et integrifate

ut

nunquam
:

fuerit

juxla illud
fjis

Nolo mortem
aut
cffide

peccatoi-is,

scd ut

immemor, maut

conspicuis comprohala
illa

Fuere

convertatur et vivat;

ita ut

scelera coerceret,
ahstineret,

centum et nonagiiita cardinali S. Marci, tum in Germania legato, exposita teslibusque


confirniata
:

tormentis

semper

quorum

pra?clariora

percurrit,

verus imitator Salvatoris haberetur . rl6. Ciim ille una cum uxore Deipar teniplum, in quo divino cultui darctur opera, poncre inedilarelur, deque loco ambigeret, divino miraculo accidil, ut ventus flamineolum Agnclis capile sublatum procul in remotalocadelulcrit,

quibus varia insanabilium morborum genera, implorata B. Leopoidi ope, divina vi depulsa
fiierunt adeo, ut paralUici contractique

mem-

brorum usum, coecivisum, surdiauditum, muti vocem debiles robur, discruciati doloribus
,

valefudinem, vincU catcnis liberlalom, naufragi

IXXOCEXTII
,

VIII

AXXUS

1.

CHRISTI 1485.

107
et

portum leprosi ambusfi(|ue carnis nitorem, parturienles deploratc-c levamen, cpileptici nioribundi vitam receperint tum sul)jungit
;

editum fuisse aliuni librum dc miraculis,


consecrata

Sed quid de morituris (licam, ciuando etiam defuncfi vita raro miraliili^iue Dei optimi maximi experimento positisLeopoldi votis restioS. "

Leopoldi a Joaiinc Lrancisco de Patavinis. Rogalis autem a Pontifice cardinalium, e[iisco])orum aliorumque ]iriesiilum sentenfiis, sancifuin est Leo]i(iIdum in
S.

memoria

tuuntur
"

super xix articuio, quid de Leopoldi miraculis noscatur, se vidisse affirmat, puerum super alfare positum ante monumentum Leopoldi, ubi aderaf magnus gentium tumulfus, nigrum, et omnium judicio exsanguem exanimem(|ue, et precibus porrectis a nonnullis numini.viviini vidisse; lioc et alii sex ejusdem loci indigena; addenfes eum vidisse dum puteo extraberetur nigrum ut supra, etin Ecclesia, etsi diversis verbis eadem tamen sciifcntia, confirmarunt, testes in lioc deposuerunt omni excepfionc majores. Puer alius trimus Yolfgangus noniine ejusdem loci in tlumcn lapsus, ubi adcrant molena^, pcr(]uisifus invcntus est semotus a loco, unde cecideraf, quantum bis emissa valido arcu sagitta spatii complet, nullo vivacitatis in co appariMifc signo. Mater versa ad Lcopoldum benemerita nuncupatis votis restifutum puerum ad primam vitam
Elizabetti lxxxi testis

quo

quffiritur

solemni adscribendum. ab Innocentio est insigne Diploma de sancforuin honoribus B. Lcopoldo duci, qui ob singularem inRomanum Pontificcm observantiam peculiaris saiicfi Petri llliiis dicierat solitus ah Iniiiiceufio II, dccrctis, deque miraculis illius iirecibus diviiiilus editis, cujus Diiilomatis cxtremani faiitum ])artcni subjicimus, cum typis sit excusuni Innocentius, etc. ad perpetuam rei meritu
tiO.

sanctorum ordinem
'

Promulgafum

itaqiic

moriam.
"

Inter alia salubcrrima sanctitatis

exempla
ful-

divina misericordia sidus iiuoildani

mundo

gcre dedit beatum

cipem

Leopoldum Austria; prinpium marchionem cognomenfo appel-

lafum, innocentia?, sapientiai ct jiistifiaj vestimentis, quibus vesfiri Ecclesiam praidiximus,

decorumbonitate,mansuetudineatquecIementia cons]iicuum, simiilicifafe, continenfia et munificenfia praeclarum, cujus integritas vifte, sancfi-

monia, humilitas,pietas,
fideles

conspexit. Ilisforia
et

lia^c

non caret

tcstibus,

nam

invaluerunt,

uf

fides adeo apud Cliristi una omnium Chrisfia-

pueri parens Fredericus super dicto articulo


testatur, et inferfuisse
et

noruin voce
fuerit
;

pro

sancto

hactenus celebratus

se vidisse

dum
,

rueret,
jirout

multis et clericis

laicis

videntibus

supra, et ba;c anno millesimoquadringenfesimo

cultum et ejus liberalifatem nonnulla monasteria, et quidem celcberrima, ab co cum amplissimis ceiisibus
Cliristianae

religionis

septuagesimOjSeplembri mense. Sic et alii duo super circumsfanfiis et interrogatoriis legifime responderunt. Puer pro mortuo iiabitus cum ad sepulchrum B. Leopoldi delatus esset subito miraculo vifam rccepit. IIoc Barbara quin(]uaginta annos nafa fffmina gravis testatur. Alius ])uer frimus Fredericus nomine cum in pufcum decidisset, ac pcr boram prope mediam mansisset suli aquis, cducfus e puteo frigidus ct niger, nullum(]ue iiulicium. vita; toto corjiore pra; se fercns, fandem effusis a matre precibus ad omniiiotenfeni Deum beafumqueLeuiioldum, liristina? salufi resfifutus est. Bouverser uxor .loannis, et altera uxor Laurentii Salfzburgensis dia;cesis hoc fuisse et vidisse tesfantur .
Addita alia infanfium, qui vel aquis suffocati, vel in utero materno extincfi ejeclique, ad vifam precibus sancti viri revocati ccelesti
59.

constructa, alia etiam

magno

suniiitu illustrata

abunde
dotes

testantur. Ilic prince])S

optimus sacercoluit,

ct

viros

religiosos

admodum
II

summosque

Pontifices tanta veneratione prose-

ciitus fuit, ut

ab Innocenfio
et

Romano

Pontifice
filius

prcEdecessore nosfro

peculiaris S.

Pefri

appellaretur

Apostolica

commendatione,

afque ca plenaria, quam vulgo dicunf, absolutione dignus ab eodem Innocentio cfiam mortuus judicatus fuerit. Hic vir Dei in summis opibus cducafus, in magna peccandi licentia
constitufus, conjugalibiis curis ini|ilicifus,
]iriii-

cipatus
roboraiis

regimine

impeditus,

sedulo

tameu

pietatis et misericordiic
,

munera

subibaf, lassos
,

confirmans o]i|)ressos siiblevans, inopes fovens, inter curas domus, inter conjugales anxietates, inter aflecfus pivacillantes

gnorum,
sese ab

inter multiplices principatus sollicitu-

ob qua; consistorialis patronus, Friderici imperatoris et Maxiiniliani ejus filii, qui genus ex Leopoldo ducebant, necnon Matthiic regis Pannonia; aliorumque principum Germanorum nomine, ab Iiuiocentio
virtutc fucrunt,
:

Monumenfa

tlagitavit,

ut Leoi>oIdo

tusijue deceriierefur. Haliifam

sanctorum honor culautem liaiic oraDeceniluis coniuserit,

laborum immaculatuin hoc sseculo custodivit, et teniporalia tractando aeterna disposuit quadraginta annis priiicipatum Ausfriic regenSj et (luod majus est, illis prtecipue temporibus, (|uibiis pro]iter Ilenricorum patris ct filii mutuas concerfationcs, et
dincs, intcr studia tot
:

]ioslcii

]iro]iter Ilcurici
iii

IV cinu

l.otliiirio

accrri-

(iouem superiori
signatSurius',

aiiiio \II kal.

iiias

contenliunes,

Cermania

bcllis, inceiidiis

(]ui

cam fomo vi

addilquc
1

Kxt.
ollic.

iii

liiill.

iii

hinoi:. VIII.

Const. 19. Kxt.

a|iiu1 Uellar.

1,

iii.

'

Sur. lo. VI. Id.

de

priiicipis Clirisliani.

108
et

INXOCKNTII
vnstnlionibns

VIII

ANNUS
ost.

1.

CHKISTI

l-^lS.").

afjronim

liimiiltiiatiim

tionis signa,

humanam
ct
fanieii

Siimma

ciim jiistilia, liiimilitatf ct traiKjiiiliitato

cxccdcnfia

clarissimis

expcctafionem ac spcm documcnfis

cuncta adminislravit, aliis c;rde et sanfjiiinc macrcditam sil)i Aiistria' provinciam in dentiliiis (]uii)us cx mcritis diutiirna pace continuil
:

actcrna'

rctributionis
(|ui

el

pacis

praMiiia

Iteo

OptimoMaximo,
tioiiiinum

centupIicatofa>uore miinera
est conseciilus. Pr;rlendant

com])robata sunt. Quinimo ab anno t^hristi millcsimoccntesimo trigcsimo sexfo, quo Leopoldus vifa lunclus ex terris ad coelesfem Jerusalem transivif, in nosfrausque fempora et pra-senfem dieni magis afque magis manifesta mira de iilo
ex menfibus hominum, in Ausfria pracipue et pcr omncm Danubii rijiam, devofio cirlilus in-

jicnsat,

nuiie hujiis

sanculi

amatores ad peccafa

cxcii-

sanda

conjiifrales, familiares, civiics,

seu regalis
:

fundifur

incredibile dictu quanfa cuiii venera-

solii molestias^sa^culi illecebras

aut tentationcs

tione ejus corpus,


virginis et mafris
loco, (]uod

quod

in

monasterio semper
a]i]icllatur,

I.coiioldi

exemplo divina

eos

pro^ideiitia cir-

Dci Mari ab co condifo in

cumscripsit, excusationes
qiiasi

omncs cireumvenit,
et

novum Claustroliurgum

aditum humanac tergiversationis conclusit,


ariineariim felas
:

Patavicnsis dioeceseos, sepultum esf, a Christi


fidclibus visitelur, qiiiluis vofis celebrefur
]iia

commenta hiimaiuB

fra-

Deo creati et redempti Deum debitis honoribus non colimus, et quod ex intimis referimus, illum non tanfum neirliiTimus, sed blaspliemamus s;rpenumero. Adiiiiiita sunf
gilitatis disrupit

pr.-ccepfa,

divina;

et

obtcmpcrarc fcrg;iversaniur
tis
,

pr.Tmia gloria' genera, censura corrccfionis inventa, ab


:

liumanae legis pra?ceptis addifa sunt ccelesindicta poenarum diversa


:

illis

memoria. Meniorafii difflcile esset quot et quantistabelliset imaginibus illi dicatis exornefur qiianfa luminarium coiiia perlusfretiir. Procuinl)it siqqilcx ante fumulum languenfium et roganfium turba, opem Leo])oldi implorans, ncc cxpnctatione irrifa discedit. Hujus veneratione et permultorum po])ulorum salufe Rodul])hus AusfriK dux impulsus est, uf Innoejus
,

sancforum faciem quasi rebelles averfimus ante oculos nostros iiroposifa, varia exempla
ipsa (]uoqiie imitari

ceiifio VI liuicS.

Scdi ea fempestate prcesidenti,

supplicaref

quafenus Lcopoldum

sancforum

contiimaciter recusanuis,

imbecillitatem

cum rum

nostram, siccuii sollicifudincs, de salute nostra agifur, causamur, Leopoldi

nobilis principis conjugafi, ac

multonim
,

fliio-

ac

subdiforum cura

irrctifi

clarissimo

exemplo admonemur, uf omni excusatione semota jier lia-c temporalia ita caute aini>iilemus, ifa sancte nos exerceamus, ut Bcferna non amiftamus, allecti spe momentanea! hujus prosjicritatis,per])etuifnfegIoriKC(Tlesfis non fraudemur, sed mundi molesfias, illecebras aut dignifafes contcmnendo, adcoelestem patriam totis viribus confcndamus. Hiijus beati Lco])oldi sanclimoniam Deus omnipotens innumerabilibus miraculis

Cafalogo adscribere dignarefur, qui rc ])erspecfa quain sa]iienfissime de vifa, et miraculis, ac fama ejusdem Leopoldi ex more instifufoque majorum cum consilio sacri senafus inquisitionein tunc archiepiscopo Pragensi et aliis coUegis delegavit. Verum, cum ea de re agi coeiifum esset, morte Innocenfii, surgeiifibusque intcr Ausfrales ef Pannoniosdivcrsis furbinibus,

immensisque procellis usi]ue ad tcmpora Pauli


iiKluisitio

in Ecclesia Dei exortis,


II

praedecessoris noslri

ad ejus invocafionem edifis comprobavit. Mi-

qux tum in facti substanlia, ium etordine^im et pofestatem totius nafur;e


raculis ])rofecto,

Charissimo aufem in Christo filio Friderico Romanorum imperatore augusto, iirmlatis et principibusGermania; apiid eumdem Pauliim multis (irecibus tam sancti viri canonizationem absolvi iiclentibus, tribus sanct.Te Romana; Ecclesi;e cardinalibus de fralrum
infermissa
esf.

suorum

consilio

excesserunt. Quis enim non miretur ciim audiaf

pr;efato, ut

dcmandatum est a Ponlilice solemnem inquisilionem ea de re


se,

per

Dei

misericordiam
paralyficos,

implorafo Leojioldi
valefudini
in
illico

adliiberent, et processus consuefos fuin per

auxilio,

arfhriticos, fcbricitanfcm,
])ristinae

tuin jier subdelegatos facerent,

quod magna ex

podagra laborantcm
rcsfitutos"? quis

parte confcctum erat,

cum

evocafo ad

Dominum

non magnalia Dei


videat

hoc sancfo
ejus

Paulo

sanctffi

agnoscat,

cum

infercessionibns

noster in
constifutus

memorite Sixtus IV pra-deccssor hac sancta Sede divina providentia

claudos recte ambulasse, aposfematibus mortiferis infectos liberafos, incarceribusconsfifutum pedicis manicisque vinctum per foramen, unde
impossibilis hominis exitus erat, educlum evasisse, in variis vifaj periculis positos illssos
servatos esse? Quis non lota mente obsfupescat, et Dco 0])timo Maximoque pr;Bconia manifesfa
liquido deprchendat meritis ac i)rehujus sancti viri morfuos suscifatos, ca?cos mutos loquendi faculfatem adeptos
dicat,

esf. Iterandas ergo preces, et vehemcntius agendum apud Sixfum imperafor, pr<sut tam preedlcti duxerunt lafi ac principes sancfum opus canonizafionis cojpfae perficeret.
,

Is

ut cerfiori fide,

qu
,

de miraculis et vita

cum

cibus

perciperet, venerabili asserebantur fratii nostro Marco episco])o Pra?nestinensi, fiinc fif. S. Marci prcsbvtero cardinali, ef in Cermania legato, ut pra?missa ])ercunctaretur injunxif, qui locupletissimam de illis omnibus
Leo]ioldi

illuminatos, surdis audifum resfifufum esse

.'

relationcm, per ])ublica Acta,

el

legitimos pro-

maxima sunt

ha;e- sanctitatis et

divinaj approba-

cessus eidein

aflulif.

Dehinc processibus etActi

INNOCENTII
publicis

VIII

AWUS

CHRISTI 1485.

109

magna cum

diligentia per venerabiles

Portuensem Marcum prsedictum, Praenestinenseii) illo tempore episcopum assumptum ac Franciscum S. Eustaciiii diaconum cardinalem commissarios discussis, privata primo relatione eidcm Sixto facta, postmo-

episcopum

marchionem sanctorum Catalogo adscribcndum, et publica veneratione pro sancto observaiidum,


siciit et nos illiim in pra^sentiarum manifesta voce sanctoriiiu Calalogo annectimus, ac confessorum numero adjungimus, publice

dum

scaatu referente praulicto venerabili fratre cpiscopo Portuensi dilucide re examinata, et cx illorum sententia canonizatione
in sacro
,

condusa, sicutDomino

placuit, Sixto vita functo,

sanctum defininuis, profitcmur et veneramur, statuentes festum ejusdem die XVII kal. Deet ijiso festo ejus ccmbris debere celebiari quod in [)ra!dicto monasterio se[)ulchrum existit, visitantibus, ct [iro manutentione dicli
, ,

nobis, qui eidem in onere et lionore perdivinam

monaslerii

manus

porrigcntibiis

adjutrices,

misericordiam, licet iadigni, successimus, reservatum esl, ut supremam luanum tam sancta? approbationi ap[)oneremus. (".onsilio itaque iiabito rursus vciicral)ilium fratrum nostrorum S. R. E. cardinalium in publicacoiicione oinnia, prout gesta eiant, I^eopoldi(|ue vitam, miracula et reliqua merita per advocatum consisloi ialem proponi curavimus. Demum vocalis omnibus, qui in Romana curia dcgunt, pi-clatis, in freassistentibus nobis quenti eorum consessu eisdem venerabilibus fratribus nostris sanclai singulorum Romauic Ecclesiffi cardinalibus vota i^raelatoruin scrutati sunuis, quibus Spiritus sancti gratia cooperante inanibus pedibus(]ue, ut aiiinf, in eam sententiam devenientibus, quod Le|)oIdiis merilo sanctus a nobis canonizandus esset; huncin locumet publicum suggestuin liac ipsa die conscendere decernimus, ut opitulante Doinino, votis precibusque fldelium adjuvantibus, ipsum Leopoldum sanctum definircinus, etj^ro sancto venerari debere ab universis et singulis(jliristianis mandaremus, sic(]ue hodie sermone per nos Iiabito, re divina peracta, et reliquis soleninitalibus adhibitis, ad hanc sanctissiinani canonizationem proccdendum duximus. Cum autem verbo sapi(uitisE
,
,

septem annos et totidem (]uadrageiias indulgentia; in forma Ecclesiaj misericorditer perpoluis tein[)oribus coiiccdimiis.
Dat.
Niilli

ergo, etc.
.

Ronuc apud

S.

Petruin anno Incarnationis


i

Dominiciu mcdlxxxv, Pontilicalus nostri an.

Actum
poldi

est

|)roximo anno de sacris R. Leoin

reliquiis

locum

honorilicentiorem
postulata
'
:

transferendis,
[lotcstas,

atque ab Innocentio
lioc

quam

PriC[)Osito ct

Diplomate concessit conventui monasterii clau()rdinis S. Augustini, Pata-

stri

Nuemburgensis

viensis dio-cesis.
Dilocti
filii,

salutem, etc. Desideralis, ut

corpus S. Leopoldi, iii sanctorum numeruin in primordio assumptionis nostric per nos relali, ad lionorabiliorem locum pro
acce[iinuis,

vestra et populi devotione transferre, cui desiderio, utpote pio et laudabili, paterne annuentes,

supplicationibusque vcstro noinine


auctoritate

iiobis

porrectis inclinati, tenore prffisentium licentiam

vobis Apostolica

concedimus, ut est, exhumare, et ad principalcm Ecclesiam, seu alium vestri nionastcrii decentiorem locuin transferre, adhicor|)us i[)suin e loco, ubi

nunc

bitis

solemnitatibus
et licite

et

cerimoniis
etc.

requisitis,

libere

valeatis,

Dal.

I^oma;

die
ii

Dominus
dilexerit
pojnili

aflirmet liomini, qiii

cum

laudaverit et
in

IX iMartii mcdlxvi,

Pontificalus nostri

anno

Deum

qui

fecit illuin, ()uod

medio

sui

exallabilur,

in

plenitudine sancta

admirabitiir, in mulliludine electoruin habebit

laudem,
loriini

et

inter benedictos

benedicetur

mi-

ruiiKjue in inoduin Leopoldiis in


exaltatus
sit,

medio

popii-

i^Ieuitudino ca^Iestis grali;c

admirabilis refulgeat, restat, ut nostra ajiprobatione inler electos et sanctos Dei laudetur, inter benediclos benedicalur, qua3 illi abunde impar-

tiemur,

si

eum

inter sanctos Ecclesise aiinume-

randum, pro sancto venerandiim, atque [)ublicis et solemnibus sup[)Iicationibus votisque in missarum celebrationibus, aliisque divinis officiis
invocanduin Apostolica auctoritate judicaverimus. Ad laudein ffilerni Dei individuae Trinitatis Patris, et Filii, et

Hactenus de R. Lco|)oIdo, cujus gloria flexu temporum magis [)ropagata est. ()1. Canonizatio B. Catharinee Suecx adaliud Eftlorescebat quoque tum iii tempus remissa. Suecia R. Cathariupe, fllire S. Rirgilla}, sanctitatis fama, ac iilures illius [irecibus co-lcstcs quibus pervirtutes edita; circumferebantur moti Jacobus arcliiepiscopus Upsalensis, aliique Suecitc antistites uiia cuin Joanne Daniffi, Norvegia; et Sueciee rege ab Innocentio postularunt, ut i[)sam sanctis Virginibus annumeraret at Innocentius extrahendam in aliud tempus relisummaque consilii giosam eam actionem

Spiritus sancti, ad fidei

Catholicae robur et ornamcntuin, ad leligionis

expendendam archiepiscopo Upsatum cuin hortari jussit, lcnsi rescripsit Joannem regem Daniae ut Joannem Rasilium infestanlem bcllo Moscoviffi ducem Sueciam
maturilale
:

cultuin aiigendum, aiictorilate Domini nostri Jesu Christi, ac beatorum Pelri et Pauli Apostolorum, et nostra, de venerabiliiim fratrum nostrorumconsilio slaluimus,delinimus et |)ronunliainus sanctum Leo[)oldum Austria?
Christianffi

potcret.

Jacobo episcopo Upsalensi.


Venerabilis frater
,

salutem,

etc.

Accepi-

'

l.ib.

II.

tucv.

|i.

2MU.

Lib.

i.

brev.

(i.

IJJ.

10
(iias,
i-t

IXNOCEXTH
alinnim
sii|ior

VIII

AXXUS

I.

CIIRISTI 1485.

iniis lilleras

caiioniza-

lione B. Catlierina^, nalae S. Birgilta^ de Suecia,

rcgia niajcslas, et iiriclati rcguoriim Sueciaj et NorvcE;i;v fieri cniierciit. Satisfaceremus libcnter tam pio desiderio regis
(|uain et
l>aci;v,

ad eorum parochiales Ecclesias pro ultimo, ut vulgo dicitur, vale, priusquam ad Ecclesias Mendicantiiim tumulanda deferantur, et super
LuclKiristi;^ ac Extremffi-rnctionis sacramcntis,

quiP Mendicantes ipsi ministrare dicebant

illis,

nos respectus alterius nuper facl.T canonizationis de sanclo Leopoldo tcneret. Nain cuin res lioec magni sit inomcnti,
ipsius et
alioruni, nisi

quorum
ties

confessiones audivissent,

dum

et

quoilla

parocbialium

Ecclesiarum

rectorcs

non
tuin

nisi

rarissime

lieri

coiisuevit

aliter

tan-

propterea ministrare denegarent eisdem, idem pra?decessor nonnullis sancta; Romana; Ecclesiffi

inysteriuin, qiiantum

illud est, vilesceret.


Pontificatiis pri:

cardinalibus commisit, ut qua; oratores


ac dictorum

Pncterea variis in liis uiule mordiis curis et negotiis impedimur |iro niinc cominode intendere liujusinodi fit, ut tcmpore procccanonizationi noii valeamus
;

nostri

pra-fati,

Ordinum

in

Romana

curia

])rocuiatores supi^r

pra;missis ad jurium co-

rumdem

hinc inde corroborationein allegare

volebant, diligenter audirent, eaque eidem pr;cdecessori referrent.


nia

dentc, et data

meliori

occasione,

studebimus

Cumque

cardinales praefati,

quantum cum Deo


nibus

licebit pra^fato regi et natio-

ejusdem praedecessoris parendo mandatis, omqua; liinc inde allegabantur iteratis vicibus
intellexissent, et intellecta eidein
fidelitcr retulissent,

istis salisfaccrc. liilcrim

bortaberis nostro
ut consi-

nomine regiam majcstatem,

et alios,

pr;cdecessori

lium per eos initum de pugnando contra Uutbenos et infideles pro Dei gloria, et Cbristi fidelium defensione magno animo prosequantur, nam et ab ipso Deo praemium poterunt cxiectare, et magnani apud omnes commendationem. Prseterea etiam nobis et aliis meliorem dabit occasionem ad complacendiim ci de canonizatione i|)sa. Hanc nostram bonam dispositionem,
et

idem pr;edecessor volens

his controversiis

finem imponere, viva vocis

oraculo

pr;esentibus omnibus, et procuratori:

bus praefatis declaravit Mendicantes prsfatos quoad decimas praedictas remancre in eo statu,
iii

(]i!o

femiiore ]ir;i?deccssorum
Pontilicuni fuerant,
et

suorum Roina-

norum

paternain admonitionem poteris

et ipsi regi, et csteris notam facere. Dat. Roma> die XI Februarii Mcni.xxxv, Pontificatus nostri

anno

62.

Orta

lis

inter

parochos

et

Moidicantes,

et

contentos csse debere eo jure, quod in bujusinodi decimis habuerant in sepulturis vero, et ultimo vale consuetudinem ubi illa vigeret stare et observari debere, videlicet, quod corpora ad parocbideferrentur^ et alia consueta ales Ecclesias servarentur ita tamen, quod spoliatio corpo: ;

confirinata

ab

Innocentio

Sixti

prxdecessoris

sentenfia decretoria.

Hoc

rum, extorsiones
bata,

el

pacta

illicita et

jure repro-

anno cum veteres


ct

inter parocbos, et religiosos Ordines recrudesce-

rent discordia? de sepulturis

sacramentorum
Sixto

ob quse super hoc discordia orta esse dicebatur, penitus cessarent sub excommunicationis lat;e sententiie popiia quoad vero admini:

administratione,

Innocentius sancita a
rei

confirmavit
"

'.

strationem sacramentorum pra-dictorum voluil, quod rectores parochialium Ecclesiarum illa


ministrare negantes easdem excommunicationis sententiam et poenam incurrerent, quam de jure incurrebant Mendicantes praefati illa ministrantes in casibus eis non ]ierinissis, sicque voluit et mandavit perpetuo de caetero observari, etc . Confirm;ita Iiac ab Innocentio fuere,

Ad perpetuam

memoriam.

Dudum felicis recordationis Sixtus papa lY praedecessor noster, cum intellexisset ab orato-

ribus per clerum nalionis GcrmaniJE ad i[isum piEBdecessorem destinatis, quae inter eos, et Mendicantium Ordinum professores controverforet super solutione decimarum, a qua Mendicantes prtefati se penitus dicebant fore exemptos, et delatione corporum dcceclcntium
sia

necnon conventa, quae Hamburgenses magistratus inter clerum ac religiosos viros pacis studio sanxerant. Dat. Roma? apud S. Petrum anno
lacarnationis

Dominica;

.mcdlxxxv,

IV

non.

'

Inu. VIII. Bull.an. 1. lo.i.sign. leccnl.num. 19iS. p. 266.

Martii, Pontificatus nostri

anno

rNNOCEXTII

VIII

ANXUS

2.

CHRISTI IA8C.

111

INNOCENTII

VIII

ANNUS

2.

CHRISTl

l/iBf).

Quibus dc causis bellum Ferdinando 1. Keapolitano inferre coactus fuerit significat Innocntius, qui Ihnatum Lotharincjiee ducem sibi
socium adnectere
nititur.

Ardente circa
cum

Urbem

bello excurrentis saeculi octogesimo sexto anno,

quae nos ad suscipiendum hoc bellum necessario impulerunt, majestates vestrae ex exemplo Bulhx', de consilio et assensu venerabilium fratrum nostrorum S. R. E. cardinalium editae, per cardinalem Andegavensem
et rationibus,

IntiicUone quarta, Innocentius

se periculis

transmisso, cdoceri
tantte

poluerunt,

quae.

tales et

cinctum Viryinii Ursini perdueliione assiduisque grassationibus videret, non expeclato auxiliari Gallorum cxercitu, pacem Italia' reposuit, confectis cum Ferdinando rege Xeapolitano
sequis pactionibus
infido principe
;

sunt,
si

ut

mirum cuiquam

videri
et

non

debeat,

adid descendimus. Consilia

exhor-

si

quae

tamen

justte

cuni

promissa violaturo, oppressuroque Romanae Ecclesise fcederatos, mox atque sa;vire posset, fieri potuerunt. Promota ea concordia fuit a Ferdinando Siciliae ulterioris, et Aragoniae et Castellae rege, metuente ne Gallis ad \eapoIitanum solium evocatis, adjungendi aliquando Aragonio Neapolitani regni spes
evanesceret tum ne novis iis rerum conversionibus veteres de Sicilia; insula, Apulo sceptro
;

pacem placent nobis, nihil cnim magis desideramus, (|uam pacem et quiclem Christianorum omnium quod si Xeapolitanus rex, quod ad se spectat et facere debet egerit, non inveniet nos ab a^quitate alienos, etc. Dat. Romae apud S. Petrum die x Februarii MCDLXxxvr, Pontificatus nostri anno u .
tationes vestra? ad
:

3.

Roganti etiam duci BritanniPontificem,

ut

pacem cum Ferdinando Neapolitano redintegraret, exposuit, Ferdinandum nullis Apostolicis

monitis ad sequitatem flecti [)otuisse, regnique proceres ob s;evam ejus tyrannidem in tantam

conjungenda,
tus

controversia' reviviscerent.
privafse
rei,

Mo-

itaque

commodo tum

tum

etiam publicae, ne scilicet intcstino hoc ardente bello susce[)tum ab eo Mauricum consenesceret, vel ne Bajazethes Turcarum prlnceps Italiam Christianis laniatam armis exhaustamque viribus tumultario impetu invaderet, Oveten-

desperationem venisse, ut nisi ab Apostolica Sede excepti fuissent, ad Turcarum tyrannum defectionem molituri essent. Ex quo non impetu, sed justiti;c et religionis causa susceptum in Ferdinandum bellum constat Spretis,
:

sem episcopum
misit, [lollicitus

et

Franciscum

Royas oratores

monitis nostris, in pertinacia perseverans ad eam desperationem barones suos adduxit, ut ad nos suppliciter confugientes, se
inquit
',

Tendilhe comitem legaturum. rerum gerendarum peritia insignem, ad


se

externa atque etiam infidelium auxilia petituros


ostenderint, si a nobis NounuIIis interjectis de

Pontificem inter et Xeapolitanum regem intercedebant. Excepit eos honorifice Innocentius responditlites
,

componendas

omnes

qus

denegata fuissent . immanitate in persequenda Romana Ecclesia, suhjicit Ut ca;tera omittamus, ut Urhem hanc magis affliillius
:

que
ex

'

Ferdinando

et

Elizabeth,

se necessitate
injecisse, ut

geret, subditos

ac

stipendiarios nostros
et

sibi

ductum arma regno Neapolitano

copulavit, quibus ministris,


dere, cives trucidare,

Urbem

incen-

publicis edictis a Joanne Balva cardinale Andegavensi transmissis constabat, nec pacis

domos

diripere, in cor-

ffiquasrationes
2.
"

unquam

rejecturum.

Regihus Hispaniarum. Laudamus in primis piam

mentem

ve-

stram et bonam dispositionem erga nos et sanctam Apostolicam Sedem. De causis vero
'

pora libera saevire posset. Dat. ult. Februarii MCDLXXXVI . i. Coactum fuisse Innocentium ad suscipiendum Neapolitanorum patrocinium adversus Ferdinandum, cum ob immanem illius tyrannidem in desperalionem adducti proceres defe1

Lib.

II.

biev. p. 178.

Lib.

II.

biev. p. 208.

W2

ixxocEXTir

vrrr

vxxrs

'2.

christi 1486.

ctionem, ut (lii-obanius, ,i(l Bnjazntliom Turcarum iinperatorom afiilarcnl, ilorum conlirmat lanoccntius in Dipiomate ', (]uo Tiuimam e|iisco|ium Ccrvicnsem internnntium anipiissima anctoritatc aii sedandos coucitatos motus instruxit
:

magis orrendat, quam lia^c a qua conscientia nostra siimmopere oucratur. Dat. Rom. apiid
S.

1'ctrum die
ii

xii

Februar. mculxxxvi, Pontific.


rcx
spoiitlel

nostri an.
0.

Ga/Iori/ni

Hnuilo

in

Ferr/i'

at(]nc

inter

alia

mandata

dciiit

-,

ut

naiKliun aiixiUii.

Poscebaletiam liinocentius
probibendas
*

cum
scnt,

plures prresnles,

sui

immemores

oflicii,

Transalpina
.Ms.

auxilia ad

Iiostiles

Fcrdiiiando adversus Pontificias ^iartes ndlucsis-

grassationes, quas Stcphanus liifissura et alius

coruin \eelif;alia Ecclesiastica interciiic-

Vaticani auctor
:

in suis Diariis fusius desse exhibuit ad suscipien-

ret in iis terris,

(]uarum reguli

nomen

Ponlifi-

cribunt

paratumquc

cium

tuerentur.

Tum

duobus

cardinaliljiis

provinciam imi)osuit', ut clicntum adversus Ferdiiiandum {]uerulas criminaliones exci[)erent, levandiscjue oneribus acerbioribus idonea remedia adiiil)erent. Tum exercitum Ecclesiaslicum coinparatum inisit ad Turcas exscensione
iuliltus iiroliibendos, atijue ad auxiliares Hclvc-

liorum Germanorumque copias conscribendas, Simoneni Tassiiium clericiim Ferrarienscm Apostolica? Sedis uotarium in (lcrmaniam decrevit.
5. Significavit |)raeterea

expeditionem a Renatoduce conficiendam se promoturum qua de re Innocentius eidem Carolo grates egit '. Missos porro fuisse a Carolo rege ad Pontificem amplissimos oratores narrat Slephanus Infissura \ eosque cum per Florentiam iter agerent, Laurentium Mediceum, qui Florentinos in Ferdinandi Neapolitani parfes tradiixerat, incrcpuisse (luod advcrsus Ecclesiam Romanam Ferdinandi regis Alfonsi nollii filii suasu arma
rex, pollicitus
Lotliaringiffi
:

dam rum

Ecclesiic clientclam Carolus VIII Franco-

Innocentiiis

Fridein

vertisset.

rico imperatori, uti necessitate

ad

capicnda

gesta

in

Neapolitanum regem arma adactns fuisset; uti Virginius Ursinus ab eo sul)ornatus omniacirca

cumque
impetum
que ex

Virgiiiium ctiain Ursinum apud eos Pontificem excusare conatum esse ad Urbem acccderent, hostes in eos
facientes fortiter propulsasse, plures-

Urbem

loca

cajdibus ac

rapinis misceret;uti

iis

vinctos

Romam

perduxisse. At

dux Mediolanensis ac Florentini in Ecclesiam junxisscnt arma; iiti deiiiijue Cliristi fideles ad
lustranda Ai)Ostolorum limina confluentes spoliarentur ad quas propulsandas injurias, Fri:

varia agitantur

cum

Gallis consilia,

dum summa vi

tum ab
que
in

lioste in ditione Ecclesiastica pra?cipue-

agro Romano, tum a Pontifice in Neapolitano regno bellum urgebatur, graves ab Ursinis, veteris

dericum, ut laboranti Ecclesia' opem ferret, est adhortatus '. Conceptaj sunt iisdem fcrme verbis ad septemviros imperii principes, tum ad anlistites Germaniic, necnon ad Helvetios foedcratosque populos, quorum cxstat catalogus % tum ad Renatum ducem Lotharingia?. Hunc vero, cum amplissima jura ad Neapolitanum

cum Romana
^.

Ecclesia conjunctionis

et officii oblitis, injurias Ecclesice

reguum obtineret, (quippe qui ex Jolanta filia Joannis olim ducis Calabria;, quem cum Ferdinando bellum grave vidimus Renato seniori regi Neapolitano Joannis parenti,genus referret,) ad avitum solium eveliere in animum induxit %
Italiam stante Ferdinando nunfuturam, cum ille assidua bella sereret atque adeo ad publicam Italia! restituendam pacem illum regno evertendum censuit, deditque Tarvisino episcopo mandata \ ut Venetum ducem, ac senatum de focdere postu-

repositasconitaque Ursinorum vim Inuocentius cum exercitu egregie instructo Roberlum e S. Severino immittere decrevit, ac Viterbienses cum eo arma conjungere jussit *, Appulosque soUicitavit, ut impigre libertatem nomen(|ue Pontificium tuerentur.
(jueritur

Pontifex

Ad repellendam

7. Poiitificiiis

exercitus in

Strenue adversus Ferdinandum


vir nobilis Petrus Guevarra,

Apuliam irrumpit.

rem gerebat

cum Joanne Robureo,


militare gerebat

suas copias qui in exercilu Pontificio

quem

ratus

nimirum
:

quam pacatam

principes tuendos in

imperium, atque ad foederatos Apuliam irruperat, con-

jungere, victoriamque in trepidantem liostem urgere jussit Innocentius ", ac parte alia comes
Montorii et Aquilani finitimas urbes, qua; Ferdinando parebant, acri bello petiere sed cum
;

laret

operam quam coiijunctissimam nobis islam rempublicam reddere, ut una mente et animo perennem Italiffi pacem comparemus, qua; certe liaberi non potest^ inco:

<<

Dabis, inquit,

facta ad civitatein ducalem admotis castris hostium eruptione, cladem accepissent, graves
,

inter
torii

Aquilanos tumultus

facti

sunt,

cum Mon-

comes Ferdinandi

pollicitationibus victus

lumi rege Ferdinando, qui discordiarum sator bcllique italici nutritor liabetur . Et infra De
:

beneficiis per intrusos occupalis

fac

prudenlia
res
' Ib. p.

tua solita

ita

agas,

ut Ecclesiastica; libertatis

Quo tempore Ferdinandus Gallica arma veritus, cum aperto bello succubiturum se timeret, ad fict;e pacis ludibria confugit, adhibuitque inter alios Fundoin regias partes inclinaret.
'

jura salva
1

sint,

quandoquidem nulla
[i.

nos
Lili. 11.

Lih. sign. iium. 1909.


'

Lib.

11. '

biev.

p. 241.

p. 132.

1.
5

Ib.

p. 121.

biev. p. 240.
* Stepli. Inlisi.

'

Steph.

lufiss.

Reg. post eanid. Ep.

191
Ibid.

num. 111. ,\llenus Ms.


p. 240.

'^

auct. sign. eod.

Ib. p. 180.

secret. p. 209.

ubi sup.

P^ig.

317.

num.
^ Lib.

Ms.
'

arcli.

Vat. slgn.
1. II.

Eod.

bicv.

sign. nuin. 1909. P.

'

Innoc. p. 239.

ixxocEXTii vni Axxrs


iMiiii

"2.

ciiristi
die,

l-^iSn.

ii:?

cDmileiii
;

scriiKnmm administriim
(jiii,

a|inil
iltilos-

eadmi
dnce
tiei;i

nimirnm

M;iii
(|u;iiii

[leniilliiiKi,

(letectam

Imiocentiiim
(|iie

ciim FerdimiiKli artes


respomlit
illius

fiiisse jiniditioiiem,
C;il:il)i-i;r

Julius Irsinus
iii

cum

iinn

perciperet,

paratiim sc ad
leges
lio-

conllar;it,

de eo

castra l'onti-

ampleclcmiam pacem, modo


iiesta' fiiissent, at(|ne

Ecclesi

dii;nifati ftedera: <

nl

noctn iiidnceiido siihoriKifis excuhitorihus, exeicilnm o[i[irimeref, inilci^iie ad diri[iicn:

torum(|iie
tuaiii

saliiti

consuleretiir
in

Noliililatem

summopere
oflicio

Domiiio commendamus,
[iriiicipis

Uomam excnrreret ad ("rliem UonKim dictns


d;im
geiitihiis
(le[)i;e(lari
'>.

"

lnt(,'n(leli;it,

in(|uit,

dnx

('.;ilal>ri;e

cum
vix

()Uii' ali

Christiani Iiomiiiis et
si

[ir;e(lietis vciiire, ihi(|iie f()t;im


Illiiiii

rihem

Iiomiiiem illum suum ad iios mittet, iit scribit, audiemus lihentissime et si (jiias pacis conditiones pro sancta Aposlo-

nou

discedit, (|ikt

vcro aiitea

[ir^elio

hisum

ca|)itis

discrimini se suhduxisse, meminit Bru-

lica

Sede Iionestas
niliil

atlerct,

tcstatnm a|)ud omiies


esse,

faciemus,

magis cordi nohis


ut

quam

commuiiem

[lacein atqiie tranqiiillitateiTi reipu-

cumquc ad .Montcm^ioliliaiiiim aiifugisLaurentio Medicco recreatnm, omiiihusque necessariis ad rediiifegraiidnm lielliim instructum.
tus
' :

set, a

hlicit (lliristiana!,

communi

iclo fuedere, at-

9.

Ineuntc Julio

iiisfaiirafa suiit [lacis collo-

que unanimi voto contra intidclesexpeditionem quam rem sanctissimam indicere valeamus ina\ime optamus ct cordi hahcmus. I>at. Homie
,

rcx qua'cumqiie ex[)oscerc Innoccntius [losset, eirusc offerret, ut ca


(luia,

cum Fcrdinandus

arte ah im[)endenti exitio se cximeret, ortasque

apiid S. Petriim dic xvi Aprilis mcdlxxxvi, Poiitilicatus nostri

oh eain causam in sacro senatii iiigentes confentioncs

anno

ii

Profusa eliam in Ec'

mcmorat
Julii,

Infissura

1'rima, inquit,
fiiit

clcsiam studia poUicenti Fundanoactai grati;e. 8. BoUs FercUnamli additctiif! Poutifcx ad Facta autcm pacem prxpiopere sanciendam.

Iiehdomada
cardinales

die Vencris, hicliim

sistoriniii in palatio S. Petri, uhi fneriint


,

conoinnes

ct

ihi

palam omiiihiis cardinales


,

suhdole a Ferdinando pacis mentio


claiidestinis
iii

erat,

nequc

Senensis
niiUi
;ilii

Vicecancellarius
;i

Sahelliis et non;

l'ontiiiceni
-

insidiis grassari dc-

[letieiniit

proditione Terracina, sed insidiaj discussae diligentia fuerunt patefactae sparsit etiam rnmorem de pacta pace, ut tre|iisinehat
:

tentata est

(luod dehercf f;icere

siiuimo Ponlilice jiaccm iiaccin cuin rcgc Xeapoli-

tano et cum inimicis suis, ct offerehant regem Ferdinandiini velie concedere Ecclesia^ civil;i-

suisve [lartihiis dos iiicautosque op[)rimeret irretiret. Quos ut frangcret dolos Inmiceiiliiis, mensc .hinii fo^deratos Xeapolitanos |irinci|)es
,

tem

A(|nil;c et
et

tofum

A|irntiiini
(|ui

ciim omnihiis

haroiiihus

dominis,

xocaverniif Ecde-

|)nhlieis litlcris

tacla

admonnit, ne liosti fidereiit, ([nidem infer co|iiarnm adversarum duces


'

siam, ef iiisu[ier se d;itiiiiim fiiliiifiim lM'(lcsia> coiisuetum, et illiul, (iiiod teneliafiir dare in tcm[)orc [)ra^terito, cuiii ali([ii;ilis tem^^oris dilatioiK! se

de [lace colloi|nia, sed ca.

cnm

lionesta coiicnr-

sokitnrum,

et

miilti

c^irdiiKiles
(ll;ilv;i)

eliam
canli-

dia' ratio iinlla esset proposita,

dissolnta fuisse,

aflirmahant.

Tunc

erexit sc Ahalii

piililicam(|ue juslitiam arinis se tutaliiriim est

nalis Francigena, et dixif contrarium, vidclicet

poUicitus
Kcclcsia!

'.

Kxtaiit

quoque aliw ad A|irutinos


animo
insectarentur
".

datic Iilfer;e, (iiiihiis eos coliortatur, uf HoiiiaiKC

hosles

forti

Circiimfereiuli pr;eterea vexilli Romana'. Ecclesi;e d;ita


''

potestas cst AIfamiir;T |Hinci|ii

Ei-

lionorc Ecclcsia^, ex scu Gallia fucrat cominota cuin diicc Bheni, ut vciiirenl ct inagna; super hoc ex[iensic et praiparanienta facta crant, ct quod iion vidchatur convenieiis (juod Ecclcsia
fieri ciiiii
([110

[lacem non [lossc


fota

Fraiicia

centi;im, iiiquit, tihi

concedimus

et

im|mrfimiir,
deferre, et

ul

illiid

iiem|ie

vexillum

F.cciesite

tam qua

i[)suin

ducem

ct

regem Franciic cum

reli-

inccdere cuin iiisigiiihus ct solemnitafihus consuetis,

taiKiuam

huliis, sicul antc

i;oteras .

regni Sicilia' comestahoc hcllum faccrc ct inccdere Cui etiam Bisiniani, Salerni ct Thesignificavit
et
'',

magnus

quain cfiam harones ct dominos, qui scse Ecclesia; spoiite dcderunl, illudercnlur [iro tali re conseiiucnda aUegahat(jue niagnam iu hoc Ecclcsiam fccissc impcnsam, (juod si talcm pacem fecissent, certc nihil ;ic(|uisivisGallia,
;

rami

[)riiici[)ihus

socialia

cum

scnt, sed [lofius


scut.

hona

cl |)eciinias siias peididis-

Francorum rege
\isse consilia
:

duce Lotharingitc proino-

Contra

quem

insurrexcruiit pra;falus doet

hum Andream,
vicissim
perat
*,

et

miserat vero ad Rcnatum Jacoqui a secretis sihi erat, a quo a Gallo oratores mensc Maio cxcc-

minus vicecanccllarius
sis, etc.

cardinalis

Senen-

10.

Non conteinncnda
;

erat cardinalis Balva;

sura

',

de quihus memorat Stephanus Infispacliimque cum iis armorum favliis

opinio

cum Ferdinandus

s|ilendidas illas polli-

indicat, ac 1'outilicem de

redigendo ad ofQciuin

sedatam immineiitem Gallicam tempestatcm, violalurus essct, princi[)esqiie f(Vcitafiones, post

Gallicis arinis Virginio Ursino, a

quo

bello insi-

diisque petehalur, spes concepisse.


'

Tum

addit

deratos clientes Ecclesia; op|iressurus. Extractnin itaiine cic[)tuin de concilianda pace collo-

Innoc. E|). cccxi.ii.


5

Pa?. 360.

Ead.

p.Tj;.

Pag. 378.

Pag. U.l.

'

Pag. 2S1.

ii.

llwd.

'

Lib.

p. 3S7.

biev.
n

liiiiUis hisl. Fluiciit.

I.

viii.

luliss.

.\ls.

aicli. Vat.

sigu.

'

\U. arch. Val. sign. nuin. 111.

1)1.

lll.
i:;

.\.NN.

Tojas

\.\X.

li.WN. \l

IXXOfENTH
qiiium
tioiie
,

Vlll

AXNL'S
et

'J.

CHRI.STI

'iSI!

ileiiiimiiio

Innoconlius cuni
iiuMiso
d(>
',

T.alli

l.otliariniri

oratorilius Julio

cxiiodi-

])isse, atiiuc iln Gnllorum in Nepolilnniiin giium exiiedilionem fiiissc dissolutnin.

rc-

Neapolilana conlicienda ogit


regi signilicavit
:

idque Ca-

rolo
lioiio

adjccln

liac

cninmoni-

die

i;i. Pnclam nulein pncem undccimn .\ugusli non sinc mnximis difficultnlibus ct contro-

"

Cclsitudo lua, (|iiam horlamiir, solitam

vcrsiis, ac

liietalem ct

observanliam er^a snnclam Ajiosloservct, et siiorum, ut facil, iiroge-

licam

Sedem

conipositnm, inodo dis]ilurimnm noclein colloquio, concordiic formulns comjioliirbnlnm,

modo fermc
nc

dcmum

]irorognlo in

nitorum vestigia etiain in liac parle imilclur, ut lilii omiiia, Dco favcnte. iiros|iera cedniit . 11. Percrebuisse iisdem diebus Carolum regein pollicitum Pontifici suhsidiarium excrcitum, vinKjucauri ingentem iii sumplus hellicos,
narral Inlissurn
:

sitns ', cnrdinale' S. Angeli, qui in Ponlificio cxcrcitu Aposlolicus lcgnlus de lalcrc fuerat, nc
s;c]iius

nd lioslium
iit

cnstra,

in

Monte-Uotuiido

Ferlur,

iiKiiiil,

ad

papnm

fuisse transmissas litterasregisFranciac, qiiihiis conlinebatur, priTfahim rcgein in auxilium Kcclcsiii;

Jncobo Trivullio, qui Mediolnnensium copinrum mili])roximo tare im]ierium gerelinl, interprelilius
el
:

Cnlabro menral, uecnon cnrdinale Ascnnio,


posila,

cum

inirct collo(|uin,

com-

autein

die

promulgalam iincem, nc

singiilas
:

pricparnsse

ducem

iUicni

pugnnturum

pactioncs

commemorai
,

Steiilinnus

Infissura

iiiin

dicto rcgc Ferdinnndo, nc dedisse, el se

missuruin iO.OOO sculos Frnnci;r. ilcm ccntum Innceas iiinre nntiquo, qunriim uiinqiKC^iue dicitiir hnlicie
iillra

(|uin(]uc milites, vcl


inillin

liomincs, ct
',

qunluor

pcditiim Sovcienscs

et

nlios, ct illos oblulit sc siiis cxpensis dntiiniin

iisque ad linitam
lecto,

gucrram, lioc videlicel intejquod doininus papa nuUo niodo pncem


alioquin proleslnbnlur cl lienda contra ipsiim
:

cuin diclo regc fncerct,

de expensn facla jnm qua; lillerfe nb Pontificem ct totnm Ecclesinm aliquibus simulntai credilfp sunt, el fnctaE liic Ronis a cardinali Abnlii. qiii soliis voUiiilnlem nd Vinculn suslentare coiintur. Sed iuluriis lucc indicnhil evcnlus . Vcra haec fuisse doccl 1'iiilippus Cdininanis 12. Porro de Julinno cnrdinnle nit, iUiim
cardinalis S.
l'clri
'.

Augusli dictum cst inUrbe pncem fuisse comjinsitam ac infrascriptis capitulis concliisnm videlicct Qiiod rcx Ferdinnndus respondent ccnsum debilum Ecclcsiac pro consiicto. Ijiiod bnrones, qui Ecclesia? sc dederunt, resiiondennl censiim Ecclesia}, ct (juod id (]uod solvunl Ecclesia? coinpulctur de eo, quod solregnuin possideverc tencbnlur rex quando. bat et quod deince])s dicli bnrones recognoscniit |in]inm et Ecclesiam immediate. Ilem qiiod
XII, inquit,
,
: .

de nbbnlin Montis
"

(-asini.

et

de ejus terris et

castris disjionantur per Pontificis voluntateni.

Ilcm (]uod ciiisco|)alus et benelicin distribunntiir per pnpnm. si vult Itein civilas .\quilsestet in libcrtate sua esse pa])ffi, sit alioquin si vult esse rcgis, sit et Francigen;E et quod dux Renalus regis
I

i.

rcgni

Nea]ioIitnni

Genua; classem instruxisse, ut opem Pontifici oppresso afferrct, ac luin mnxime cxpcclnlum

volentes venire contra regcm non ]inssint \m\)cdiri a subditis Ecclcsia?,

imo

jmi^n cl i>jus lerra;

advenlum,cum pnx,iiti mox dicelur, inlcr Innoccntium et Ferdinandum toties agilata firillius

mata
tifice

Extant vero plures ad eum dntrp n Ponlitlera; ', quibus laudalur strenure navntn;
est.

comparandn Genuensi clnsse, exiinioque Genuensium in Ecclesinm studio. Dc instrucla in Genucnsi porlu clnsse nd Renalum
operae in

llem quod VirginiusUrsinus veniatad inisericordiam papre cum pcdibus luidis et corrigin in gula, et capite nudo gcnullexus jielat veniam amore Dei a sunimo Pontifice. Item quod cnrdinnlis Ursinus, stent et subjncennt arbitrio et ciclcri Frsini
pnssint dnre cis

passum

et veclignlia.

Ponlificis,
tur. Ilein

ducem

Lotlmringia;

cum

exercitu in Neapoliln-

ulrum et quanlum pa>nam niercanquod terrae c!x\Ax hine inde et eorum


|icctore regis

num regnuin trnjiciendum ineininit l'hilippus Cominceus % tiaditquc Cnrolum Francorum regem nd Nea]iolilnmiin regniim aspirassc, idque ad se jure liajrcditnrio speclnrc contendissc.cum Ludovicus parens a Renato seniore Sicilifc rege
liaeresinstitutus fuisset, ac propterea de comiiarando Renalo Neapolitano regno coUoquia proro-

rcsUtutio reposita est in


nia> .
l.j.

Hispa-

Consenliunt
verbis
*

ca-teri

liistorici

',

(]ui

pnu-

cioribus

Iins

]inctioncs

pcrstringunt,

niunlque nonnulli
'

hnnc pacem necessariam


fiiisse
:

mngis(|uam decoram

observalqiie

Iiifis-

deinumque Renatum, cuin ad regiam Gallicam sc contulisset, post diiilinas morns elicuisse nuxilia, dequibus memoratSte]ihanus
gala fuisse,
Inflssura
;

sura illius Icges ex cardinalium senatus consilio sancitas discussasve non fuisse, adeo ut

nec

]iriinis

a coiifirmaln jince dieliiis illis ]infe-

ciimque bellico apparatu facto Lugpace Pontificem inler


redintegrata

facUe fuciint, ex quo complures valde indignati sint " Decima quarta, inquit, die ejusdem men:

dunum
ac

contcncierel, de

sis,

cardinales

omnes acccsserunt ad palatium

Ferdinandum

nuntium acce-

'

Lib.

11.

Helvelios.

376, 38i.

brev. p. 453, 438.


*

'

iDfiss. iihi sup.

Comin. I. vii. c. I. Comin. I. vn. c. 1.

'

lil

esl,

'

Lib.

ii.

brev. p. 371,

' Iniijs. .Ms. .ticIi. Vat. sign. ' .Ms. M\i. Vat. sisn. num. 111. num. 111. et aliml .Ms. sign. cod. num. Uiul. I. viii. Comin. ' et aiii. lib. an. yx. c. 66. Marian. 1. xxv. c. I. VII. c. 1. Sur. 3 Vol. I. XXII. Brnt. I. viii. Sur. I. XS. c. 66. Marian. I. xxv.

c.

7.

Panvin.

in Inn. Vlll.

Id. ib.

lufiss.

nbi sup.

INNOCENTir
orto
et

Viri

ANNUS

2.

CHRISTI 1486.
incitatus

115

jam

soie caiisa faciendi

commcmorationem

ProsperColumna
reddidit

annualia Sixti, et aiidiondi niissam nna cnni cuni intrassent ad [iapain causa perPontiiice scrutandi et sciendi conditiones pacis, diu ibi perinanentes, niliil egerunt, quia (ut fcrtur) nul:

[ira^diclis

Ursinis

primo vicissitudincm . Missiis cst Tybur

pcrvigilio S. Bartbolomici Pauliis internuntius,

luni verbuin lialiuerunt a Ponlifice, nisi {|uod

mandatis Pontificiis ad dirimenda ea certamina, sed (|iiaiituiiivis confecfm pacis verba nuncu[)aret, Poiififlciiim([iie Ui[)Ioma ostentaref,
iiistructus

paxcomposita
nales

erat

propter quod

muUi

cardi-

ab Ursina; factionis mililibus contrucidatus

est,

irati et inflali

ex dicto loco exiveruiit, ideo-

nudusque abjcctus.
18.

qiie illa die cicrimonia)

paraUe |uo Sixto cele-

Violafa dciiide longe atrocius jiax est a


:

brataj miniiue fueriint.


10. Kx(|iiil)iis liis |>atet liinoceiitiun; piitasse

Ferdinando rege Nea[)olitano


:

qui|)[)e

cum

Cal-

licain ex[)e(Iitioiiein, ciijus terrorc

([uascumque

eas cardinalilnisiii{;ratas fiituras

quas quidem

pacis leges a Ponfi/lce iin[)erandas exainbiverat,

dolo

et

arte

I.aurentii
',

.Medices exortas fuisse

discussam solo pacis rumore accepissef, tum


Gallos nonnisi invidiam sumptuumque damna ex instrucfo bellico apparafu rctulissc, soliitus inetu, sa>vire decrevit in omiies qui in patroci-

tradit Brutus

nempe

illuin confinxissc litteras

iiomine riol)ertiSanseverinatis,qui Ecclesiastico exercitui ciim iiii|)cri() pncerat, quasi is prodere


liosti

1'ontiflcein lueditaretur, qu;c

cum

in

Pontificias

manus codem dolo

venissent,

ipsum
ac

niuin A|)ostolicum se contulerant ac priinum Aquilanos, nil tale inetuentes oppressif, caiso
:

variis siispicionibus sulluudi, an{;i(]ue ccrpisse

arcbidiacono,
19.

([iii

eo.< in

Innocentii fide et clien, iiujiiit

adeo ut

pacis coiisilia clam, cardinalibus

tcla coiifiniicrat.

principibus fa>dei'atis inconsullis, iniveritmox-

Mensc Se[)tembris

Infissura

',

que

al)ri);;alo

Sanscverinali
-.

niililari

im|)erio

tumultus niaximiis facfus


Aquilana
aiit

est in civitate
qiii

Aqui|)a[)a

illiim a

se diniiserit

[M|uidem lioncsta; pacis


vcra

iana, ubi

tandein arcbidiaconiis,
.Moiifnrii

pro

le^es cxlerna

specie, re aiitem

non

nisi
:

et libertate
vif([iie

erat, fuit interfectiis, intra-

Indibria
<

(|iian! Inlissiiia iis reccnsitis sulijecit


liis

coines

Sed

de

coiidilionibus
(jikkI

pacis

iiiiiil

aliud

Eccl(;siaslici

ca^si

cuiu genfibus rcgis, et aut expulsi fuerunt .

visiiiu

fiiit,

iiisi

Ursini steteriiiil in doiiiireccssit, et

Vcrlit
illiim

'

bus eorum, et dominns Kobertus pax ut sequitur .


17.

deinde Ferdinandus iras in proceres, qui sacramenli religionc ab exercenda cru-

delilalc

Promulf/ata pax solemni ritu, sed


violata.

mox a
|)aceni

res

Ferdimmdo
solemni
inquit,

Promulgatam
^

revocafum iri |)utarunf (nam prudentiovoluntarium exilium crudeli Ictho prc-etu20. Nil |)rofiiif liinocentio [lacis
'

eam
:

lere).

ritu

fuisse, interjectis

aliquot diebus,

memorat Burcliardus
tertia, xii

in Diariis suis
,

Feria,

Septembris

anniversarium

coronationis sanctissimi domiiii nostri Iiinocentii papffi VIII, dies Pontificatus sui anno iii . Et
infra
:

vades acceFerdinandiim regem Hispaniarum, Ludoviciim Sforliam ducem Mediolancnsium vel Laureiifium Mediceum, vindictie enim furore
|)isse
,

ardentein conlinerc non potucrunt. Accusant

Finita missa,

antequam papa daret bcin Cliristo pater

ob

id

nedictionem, reverendus

domi-

[lani

crimcn Fcrdinandum Neapolitanum His\ illum indigne in Ferdinandum flis[)aniase gessisse, cujus

nus Laurentii episco[)US Araguriensis [iluviali rubeo indutus cuin initbra sim[ilici osculatus est genu, et non petita benediclione ascendit ad
[)ul|)itiim, et

rum regem

maxime

gratia et

auctoritatc nufanssolium confirinarat;


eniin ab eo fiiissc Enecuin

missum
Tcndilia'

Mendozam

[)aucis seu

brevibus verbis publi-

cavit jiacem inter

sanctissimum

dominum

nos-

triim |)a|)am, et
et

Ferdinandum

Siciliae etc.

regem

comifem ad conciliaiidum Ponfilici Ncapolitanum. Uefulissc autein plurimum Innocentiiim Hispaniarum regum auctoritafi in ea conficienda
ex allatis ad Ferdinanduin etEIisaberegestum ex bac litferaruin \n\rlicula constat Ue rege Neapolitano id lantum
|)ace, tuin

ordiiiatum quod capitula pacis deberet legisse, tainen quiadux Januensis


alios. Erat aiitem

tbam

Castcllai

"

illa

nondum

ratificaverat, fuit

mutata sententia

et ca[)ilul()ruin lectio omissa . Caiteruin addit Stepbanus Inlissura mox eam pacem violatam factasque bostiles excursiones ab Ursinis
,
:

"

Uuamvis
fides

iiiquit

de

|)ace

[Uicdicla

luibita

scribimus, quod aliqiiani consilii adinvcnire viam, et eum niodum tenere studeamus ut cognoscat quanto alfectu majeslates vestras prosequanuir, ct quo erga vos auiino sinius .
,

essct

per os
et

Pontilicis, qiii dixit [)lurics


aliis

:21.

Ob hanc indecoram pacem Pontifex


et

conservatoribus et

compositam,
bertus de
S.

pacem praefatam fuisse licenfiatus esset dominus Ilo-

lumniis

periculisgravissimis exponilur.

Dum

ca-

Severino cuni gentiltus suis, noii propterea destiterunt Ursinse gentes depraedari
iii

ita abscisso vadiuin rcspectu .Neapolilanus foederis religionem obterebat, Innocentius missis

iiilcrnuntiis illum de

servanda
niim. 111.

fide

postulavH,
sign. cod.

et uM-assari

geiif(!S

Columnensiiim,

et

dominiis
I

liiliss.

.\ls.
2

aicli.

Val. sigii.
1.

Hiiit.

sii|i.

I.

\ 111.

Id. ib.

iiiini.

Vlll.
p.

Coiniii.

VII. c. 1.
1.

'

linruliiiid.

Ms.

iiith.

Val.

Inii.

et aliiis Ms.
I.

Volater.
I.

.\xn.
c. 7.

Siirit.

.v.\.

c.

66. .Marian.

xxv.

1',-invin.

in

Lib.

u.

p. ol5.

lirev.

172.

\\6
sed irrilo siiccossii,
iit

ixxorzxTir

viii

annus
f;iiiia,

CHRISTI

1.'|8G.

nnrr.it l\;i|iliael
liis

VolaliM'-

ratms
Ims,

'

<<

Paccm,

imjuit, fccit

coiniilioni-

obtruncatum,

Pontificcm a Virginio Irsino [^roditioiK! et cardinales S. Petri el Andega-

iit

Ponlilici

ccnsiis dcbiliis pcnderctiir, et

relielles servaientiir incohinies, rei;c llis|iania',

vensis concitatissimis C(|uis fiigain corri|iuisse ex Irbc, ([luc pricterea sicariis cxiililnis coni-

Liidovico Sfortia
acccjilis,

qiioriim

ac Laiirentio Medicc vadibiis iieiitniiii Ferdinandiis cum

miiiime pra^staret, missus l'etriis Aiiiceiitiniis camera? ainlitor audacissimus una siniiil cuin ac Jacobo Volalcrrano secrctario Apostolico ocubiculario vir prudentc ad res rcpetendas, rc infccta revertit . Oli lianc Fcrdinandi perlidiam turpcm, iiidccoram ])aceni cum co iiiitam creditum est, atquc a plurilius Innoccntius, quein aiitea priiici|iibus scri|)sisse incolumi Ferdiiiaiido regc, paccm stare iion posse vidimus, in invidiam mollis et timidi animi abjecliijue
,
,

milesque armatus licentiac fraena iit iiu[)la! juvenculK noctu vi rapta? fuerinl cx quihus faciiiorihus inaxima iiividia est contlata Innocenfio, i[uanivis a^qui amantissiino [)arabantur etiam clandestin;c insidia', coiisiliaque de prodeiula ac diripienda Frbe
[ilcla

erat,

laxabat adco,
:

agitabantiir.
2i. Trcpidatiir nc rex Uiif/ariis,
f/encr, in
ti/icis

Fcidinandi

Picenum

ir?'utnpat

iinde

Uttcrx.

ad ipsum Pmiliaec

Pra-terca

non
iion

leve discrimcn

aderal Gallorum advcntu


garia;

tam

mala

tollenda, qiram augeuda, ([uip^ie Mattliias Hiin-

clieiilum ad
t\raiiiii(iiie

eum

transfuuiriiliuin
cx|)Ositoniiii

pafrocinii,
cst
;

rcx

FcrdinaiKli

sa^xitia'

adduclus

Poiitiflci
rcf.

l)elluiii

iiilVrret,

gcncr sollicifiibalui-, iil nc illum regiio [lellcille

qiieiii

Steplianiis Infissura, ca-tcroqiii cjus alio-

ji('rli!niiif(]iie

liiiioceiifius, iie

in Pice-

Pontilicum mcvos acerrima censura Uuamvis perccUcre solitiis, ita excusat multa dixerint de papa Innocentio, quod multi diclam paccm feccrat in aliqiiod dedccus EcclcniiiKiue
:

luiin

irnim[)eret

dcdit

mandala

'

atquc idco [irovincia? prai-sidi meiise A|)rili, ut Anconam ad:

si;c,

allameii icvcra in aliqiio accusari, aut alitcr

n?prelieudi noii potest,

omnibus, eo qiiod
(.lirisli,

imo laudandus est ab ad instar Domini nostri Jesii


fecit. Naiii

versus Hungaricos impetus milite communirct: qua'im[)eria,suspicione crclirescente,i)oslea rc\ci]ue iiiauein fuissc nielum contirmat pc!il;i Boiifinius% qui Anconitanos ad P;iniionifE regem Pontiticiaque diligcntia defeclioncm molitos
'-.
,

qui voluit in pcrsona sua accerrimas

cocrcifos indicat.

pati

injurias

pro salute p0[)uli sui,


dicta pax fuerit

posito,

quod

cum

detrimento

Ecclesia>, et
ciliiis

suo \ilipcndio, voluit tamen ipse Ecclesiam Dei, cujus i[)se caput cst, iiijiiriam pati, quam viderc morlein et exlcrniinium |io|)uli sui, idquc bonum, quod ex eo secutuiii
cst, ostendit,

dantia

omnium rerum,
.

nain incontinenti in Urlic aliuiict juslitia, <iuBe tandein

exulaverat, rediit
r>2.

Xec Gallus Lotliaringusve de eo jure

queri potuere, cum longiores inoras in com[)arando exercitu auxiliari traxerint, Renatumciue
a cardinale S. Petri et Geniiensi
classe
'

diii

fru-

stra cx[)cctatuin fiiisse ex Coinin;i'o


(

sij,^iiitica-

Et quidcm Matfliiain HungaricC regem r>.'). Ferdinandi regis Xeai^olifaiii, cujus filiam uxorem duxerat adversus Pontificem ])artes susdocent Apostolica; litterje '; qui[)pe ce|)isse afliiiitatis tuenda; gralia in id crimen se abripi passus est, ut a Pontiflcia in Ferdinandum seutenlia, quam latani putal);it, provocare ausiis sit,quasi aliquod tribunal Ponlificio augustiiis dari possit. At Christi vicarius amanlissiniis littcris Mattliiain certiorem fecit nullo edicto Ferdinanduni adlnic perculsuni fuisse scd cuni Ferdinandus rcgni ]iroceres ;iccrl)iore jugo j)remerct, tantas exarsissc utriiK]ue iras, ut mutuo (le Turcis iii Ilaliam evocandis niiiia; inleiitata'
, , :

verimus, iiin iiimirum regii assentatores eam expedilioncm retardarcnt, diiin insusurrabant
Carolo, noii licnato, sed
i|isi

fuerint

rci;auin Ncaiiolita-

num

legibus debitum, testaturquc idem Cominfpusjamtum proceres Neapolitanos attritos a Ferdinaudo, et liinoceiitium diutina expcctatione fatigatos.

atque ideo a Pontitice arreptam justissime regni clientelam, provocafioiicm vero iniqiie factam docuit, et clienluin causas jiire coac si quid novaret gnosci posse censuras
;

MatthicE intentavit.
((

Charissimo in

Cliristo fllio

Matthia'

Hun-

garia; regi illustri, salutem, etc.

tis

qiiidem InQssura etalius .Ms. Vaticani auclor, testes oculati, qui singulis diebiis co bcllo gesta iii Commentarios retulenint accura23. Et

Scribis nobis te Brcve

]iroccssibus contra

nostrum cum cercharissimum iii Clirislo

filiiim

tissimc

tradunt

culis fuissc

maximis pericircumfusum,excurrente circumad

Iiinocentiuin

illiisfrem,

nostrum Fcrdinandiim Sicilia; rcgein socerum tuuin, rcce[)isse, et illorum

intellccto tenore, necessitate

compulsum

publice

Frbis ma'iiia
die,

lioste,

ita

ut vigesima Januarii

ai)[iellationem
in eis

quondam

tuo noinine contentis

cum

palatini milites ad grassatores pro[)ul,

interponi fecisse, quain nobis in puhlidcstinare curasti, bumiliter posluquid in hac appellalione contra nos

sandos erupissent

ingentes tumiiltiis

facti

cain
l;ins,

formam
ut
si

omniaque
1

terrore coin[)leta sint, s[)arsa fallaci

VoKil.

I. 1.

XXII.

liiliss.
*

.Ms. aicli. Val. arcli. Val.

si^ii.

iiiiiii.

111.
I.

'

l.il).

)i.

Iiicv.

|i.

s CoDiin.

VII. c. 1.

Ms.

i.i!.'ii.

iiiiiii.

III.

\iu.

an
VIII.

>i^'ii.

-'

lli.
iiiiiii.

|i.

';;)ll.

Huulin. dec. i.

liuioc.

11)1)!).

^(cr. iJlU.

INNOCEXTir
egisse
videreris
,

VIII

ANNUS

'-'.

CHRISTI

|/|8(;.

II?

id

aflinititis

necessitudiiii

ullani [)enitus praistitisse, nec dissensioncs, sed

adscriberemus, et hoc idem continebant liltera" tuir ad sacrum collcffium vencrabilium fratrum nostrorum S. 11. 1']. cardinalium, (|uos rog^as, ut
nobis suadeant, quod potius communi paci utilitati(iuc et commodo publico, (|uam dissensioni intendcrcmus.

riiindcm
(|ui

pacem ac commune bonum dissidcntium eoprocurasse. Qua igitur de causa tu,


igiiorarc
iioii

dcbcs ulrius([ue juris censura


per senlcnin

cavcri neniini, cliam verc gravalo


tiani, vcl alias
ris

Romano

Pontifice, qui in ter,

Kx (juibus deprchendimus
qiMS gesla sunt

superiorcm non habct


|>rorum[)crc,

liccre

vocem

majestalem tiiam eorum


notitiam non liaberc
:

plenam
usquc

ap[)clla(ioiiis

et

ab eo etiam ul

nullus enim per nos habi-

inale

lus est processus contra

regem

pricfatiim

modo, scd dumtaxaf, quia con(]ucrcnlibus itevicibus ejusdem regni |iroccribus apud felicis recordationis Sixtum papam lY pracdecessorcm nostrum, ct successive apud nos de novorum onerum eis et universis dicti regni incolis per ipsum regem facta impositione, et
ratis
aliis

informalo ad cuin benc informaiKliiiu diimlaxat [iro illati gravaminis summotioiic liumjlitcr sii[)[)licarc, aiit advcrsus gravamen ipstiiii iii iiilcgriim rcslitutionem
a[)[)ellarc; scd

peterc, o conteiitis in nostris littcris pra'dictis

duxcris appellandiim, profccto iion inlclligimus, crcdimus^iuc tenorcm littcrarum nostrarum

gravaminibiis,

(]iife

eis a

rege ipso inferri

pnedictarum tibi fidcliter rclatiiin non fore ac tc horlamur, ut cogitcs tc non miiiori fidei et
:

asserebant, rex ipse s;epius monitus ab


prcEdccessore, et a nobis, qui

eodem
regcm,
filium,

eumdem
Ecclesia'

dcvotionis praifattc Ecclesia', ct Sedis Aposto((ua) tuis exigentibus meritis singulari licffi
,

nlpolc

iicculiarem

Romanaj

senijicr bcncvolcntia c( chari(a(c [^rosequi curavi(,

semper dileximus ct diligimus, paleiiia in l)omino charitate, quod a iiovorum per cum indictorimi oneruni iiujiismodi cxaclionc, ab aliis(jiic graxamiiiibiis desistcret, cl illorum iniiio-

qiiain soccro (iio i)r;efa(o affinitalis vinculo

obligari, iicc iiobis inlcr subdifos iios(ros dissi-

dcnics cognosccre,
iiuis, afliiiilalis s|)cctii
te

c( iiidicare

volentcs, ut dcbc-

[)r;emiss;c, aut ([uovis alio rc:

sitionem

rcvocar(^t

id

faccre
iiitcr

iirocrastinando

opponas

iiam

si

ditrercbat, et

exorta^ exinde

eiim

ct

proce-

con(|ucrciidi dc

te, ct

con(ra
([uod

secus ageres, noliis te ad ()[)[)urtiiiKi


iioii

rcs prffidictos controversi;e quotidie iiivalescere cernebantur, jainque rex ipse ad ali([uorum ex eisdem proceribus |iersonalem delentioiiem processerat. Heiiirrcntibus |Histremo |u-oceribus dicti regni directum dominium ipsis ad nos habentes, et asscrenlibus, quod nisi occurrere,

remedia
reinus
,

[^roccdeiuli,

libciilcr

tace-

a[)ud S.

occasionem [iraislares. Datum Ronue Petrum aiino Iiicarnationis Dominic;c


,

MCDLXXxvi, kal. Martii


110
II

Pontificalus iioslri

;in-

cogebantur advcrsus ejusdcm regis sajvitiam se exlernis munire praisidiis nos autem ne, cum simus omnibus, prffisertim temporali doiiiinio i)ra'fata> Ecclcsiaj subditis, in administranda justitia dcbilmxs, videremiir tolies repetitas eorum querclas negligere, causas omnes, (juas ijtsi proceres contra regem, et rex contra
nuis,
;

20. Cum vcro Matthias plures ffiiiuilos alque adversarios ob [)ctitam arinis .\ustriain in se

occasione fama ob Eerdinandi susccptas |>artes censuris devinctum fuisse, adeo u( ejusdem Mat(hi;c oralor gravKcr ea de re ([ucstus fuerit, atquc ctiam addidcrit pro tuendo Ecrdi-

concilasset, ejusmodi dissidii


iis

ab

S[)arsa est, ipsuin

naudo vitam o|)esque

a Matlhia

profusum

iri

eos habebant,

el

monorc

velleiit,

nonnuUis ex
et
:

paritcr([uc expostulavit Moldavia!, qu;e Ilungarici regiii vectigalis eral, [)roviiicia

cardinalibus

|)rffifalis

audicndas,

uobis
et

in

suscc|)tam a

consistorio referendas

commisimus
,

interim

l'olono rege clientelam. At Innocentius palerno


jiidicia

nc rex, proceres,
scrtiiii

regem, cxternis pra;iiitldclium [irtesidiis ut minabantur,


aiit ipsi

o[)primerent, neve exinde prajfatae Ecclesiffi et


iidei CatholiciT detrimenta aliqua i^rovenirent, decrevimus, juris ncccssitate comimlsi, ad fiiies rcgni ejusdem custodiendos, et utriusque partis

rcgcm admonuit ', 1'oiitificia suinma ;ciiuitate exerceri, ac nicrito iii Eerdinanduin arma conversa fuisse, debuisseque euiii potius consilia optima Eerdinando
studio Maltliiam

suggerere, ut juri staret,


gitiis

cum

novisijiiotidic

lla-

vetera cumularet.

abo[)i)ressionibiisiii(lebilistulelamiiitraregnuin

ipsum noslrarum armigerarum gcntium [jreesidiuin introducere idque tibi ejusdem regis
,

geiiero, et iiniversis aliis regibus, principibus


et potentatibiis

nostris litteris signilicare cura-

Charissimo in Christo filio iiostro MatHungarife ct P>oheini;c rcgi illiistri. Hortainur iii [iriniis majestatem tuain charissime fili, quotics aliquid de nobis vel Apostolica Sede ad eain [)erfertur, quod iiidi27. "
thicC
,

vimus, et per illas tibi et illis inhibere, ne cui([uam eoriim dissidentium subditorum nostro-

gnum

vel

minus rationabile

videatur, sive

[)er

rum

prasidia ali^jua

siiie

noslra liccntia

iiiini-

eos qui tua^ gloria; invidcnt, sivc per vulgus ignavuin perleratur, graviori judicio illud exa-

strarc prffisumcretis.

Haec sunt, qua) usque


tibi

modo

prsmissis, pro ([uo


alteri

aut regi

[)ricfato,

fecimus in scu

minare velil, et [)rius([iiam in sentenliam venial, quanto consilio et maturitate oninia i|ua! Iiinc
'

non credimus

ullius

(|ueickc

causam

Lib.

si:-'ii.

iiuin.

l'J0;i.

I'.

seciel. p.

133.

118

INXOCENTII
.

VIII

AXNUS
;

'2.

CIIRISTI 148(3.

PMnmt

diupsta

oi^reiliiuiliir

coiisideraro
tiiiis

ita

liodio
tato

ossomus, qiiando

id

dobila cuiii liumili-

iiam(]iie

si tVccri;:, ct

animiis
ct
iit

tiirljalionos

imliLjnas

non

siil)il)it

Apostolici ciilminis su('.atliolicum


:

blimitalem
decet
((|uod
,

majori,

principcm
vcro
ita

[losliilarenl, pro nostro cuive pastoralis officio, omnc justitiaj et [)iclatis gonus erga ipsum impondere.

ct convenioiilibiis

modiis

rcvorcnlia
majfiio

[)rose(|ueris

(lcindo

28.

<i

Ciim

auleiii (([uod doloiitor

referimus)

dcsidcrio optannis^

gloriam
iio-

tuani ct ac(]uisituin iiloriosissimi


dclractorilins tuis roliiKjiiatiir,

principis

inen conscrvabis, ut solius invidicC locus


ct

.Tiinilis

modis mansiietudiiiein .\[)OstoIic;i! Sedis in dies magis irritare, et novis injuriisalTicere baculoarundineo innixus,
rcx
i[)So

divcrsis ex([uisitis

nam

ciim ca,
cogilata

of iios qiii

oiim soiiqior diloxinnis, ct qiiaiitum


iii

(|ii;v

pcr

iios

taiila

niontis

tii;o

intlaiiimatioiio

ex iiobis osl, diligore


voc;iro noii cesset,

decrcla csse significas, no^iue


ctal)Si|iio ratioiic

unquam
;ui

cogimur quod,

Doniino cu[)innis, [irouti diximus,


(lliri-

exfitcrinl, jiidicaro niiiic potoris,

siiio c;uisa

jusfilia ac otiani niaximis tolius roligioiiis


sli;iii;o [iciiciilis

lu fiicris iraliis, ct nobis, (jui

cogoiitibus, laqiiiniis [irosequi,

tuam majestatem inter r.iirisliaiios reges pracipiio scmpcr amoro proscouli luinnis ot proso(|uinnir do
i^ra^soiili,

et

adjutore Deo, qui Ecclesiam sanctam


iiisi

suam

nuiiqu;iin,(loroIiii(|uot,
[liscat,
2!).

rox

i|iso

alitor resi-

morito succonsiioris. Nos


sicul reli(]uos i^rin-

ad dobifum liiiom |ieriluoore.


(I

onim ut luam m;ijcstatom,


deratos,
(liiot

Quantum vero ad negotium

Moldavia

cipes, et pra-ciiuic dicto rogi I'YM(iinando confa'-

allinet

refcrontos ad

eum, ()ucm nos adversus

pra>voniremus

i])sa(]uo

m;ijostas tua
ot

cos, qui do siibdilis noslris so iiifromittont, ot


illos

(]iinnt;r(]ue

rationabiles

neccssari;o

contra nos origunt conce[)imus, justo dotu;i!

oaiis.T iios

contra ii^siim rcgcm cogcrcnt, intclvciionibiliiim


fr;itriim

lori
[)or

majoslatis com|)atinnir
|)ra'lati

voriim ([uia
Iiis

ligcrct, litteras .Vpostolicas, (]iias coiitra ipsiim

oniloros

rogis Poloni;o, qiii

diiv

nostroriim sanct;o Koman;e luclcsi;c cardinalium docrovcrannis, sinnil

do consilio

bus, sicut ot c;ptcri (Ihristiani reges et [irinci[)cs,


ti;iin

feccrunt dehilam rovoroiiliam, et obedioniiobis |)raislitcriiiit, ost


,

cum

aliis litleris

nostris in foriiia

necdum mentio

aliqua

Hrcvis, no lu vol
rent, lequircnti

alii

dioto rogi siibsidia pi;ostaoratori


tuo,

facta

;iliud
,

iii

[irwseiiliarum

res[)oiidere

ipsi

quemadmo(iiiaiiivis

dum
illas

etaliis, dari

fecimus,mandantes eidem, ut
principibus
Cliristiaiiis

ad

tc

quantocius defcrri curaret,

tu

simul

oum

ca'teris

cognosceretis nos rite et juste in cunctis procedere quas (]uidem litteras nostras, sicut nec
:

non [lossumus nisi qiiod gratum habennis rem illam intellexisse, et si a[)ud nos movebitur, sic jiistiliam tuam ([uom;uImodum et in aliis negotiis nnijorilius etiain non requisiti hactenus fecimus, fovebimus, quod tiia majestas inlelligot a nobis non diligi modo, sed etiam
vehementor
ainari, in qii;i sentenlia tanto nos firmius [lersistemus, quaiito majestatom tuam orga haiic sanofain Sedwm, advorsus quani ne-

ca-teri fecerunt,

opus non fuerat iit cxlra consilium tuum mnnifeslares, ciim niliil pri-Elor jusli
honesti
si

et

reijuisitionom

in

so

contiiioront.

ex Imjiismodi liflorarum publiLatioiio aut cEmuli tui contra te gloriantur, aut (jiiid-

Quod

vincuio insurgere licet

mini Clirisfiano quavis ox causa laHlore seu devotionem experio,

quam murmuris,

et ut verbis dicti

oratoris tui

mur.
anno

Dat.
,

UonnE
MII
id.

apud
Junii

S.
,

1'etrum

an.

etc.

utannir, mussitationis ac censurarum suspicionis aiiud subdilos tuos ortiim fuerit, certe jani noii nobis, sed consilio tuo id morito attribuere

iMCDLXxxvi
ii

1'ontificatus

noslri

debueras, qui ea non tantum nniverso regno tuo, sed romotis finitimis(]iio nota facere voluisti, quffi nos ad tuam supor nostris processi-

Augehant lormidinem Ficeni motus .Esium in discrimen a proditoribus adductum est, atque Asculani et Firmani inter se dissidia aluere ad quos tumul.

intostini, ([ui[)|ie

tus scdandos provincia; prsses iiicumbore jus-

bus instriiclionem tua; m;ijestati transmitti deniandavimus, speranles quod tu pro tua sa[)iontia et consucta devotione, iioslquam iiilelligcres
ipsos [u-ocessus nostros

sus est

'.

omni ex

parte jiislissi-

30. Turcx Fanimi tentonl, scd virtntc StcFerdinandus ctiain phani Corsi propulsantur quantumvis Inuocentius insula; Siciliae rex
.

'

mos, i]Uod snlvo Iionoro nostro salvaqiio conscientia secus facoro iion potoramus, tu (]ii;int() majori amore regem ipsum Ferdinandum com[)lectereris, tanto.

causio EocIosiastic;o ^([iiitatoni

illi

exponorot

-,

majori sludio ipsuni, cuni

sit

Toletano et Doruarinculcariquo a cardiiKiIo dino ' Carvajalo inlcrnuntio .\postolico juberet, [lati noii potorat .\ea[)oIitanuin regniim a stirpe
.\ragonia ad (iallicain traduoi, atque ideo Tendillee

immodiatus subditus et vasalius noster et .Vpostolicffi Sedis, ad obedientiam nobis et debitam


justitiam
utilitati

comitcm

subeundam induceros
dicti

ita

nannjiic, et

[irius

cum

Xoa[)olit;uio
illuin

Innocciitium nisi flrmata paco adiro veluorat ^


,
,

regis,

et

ei,

(]uam debes, orga

([uamobrem
duiit
I

Floronti;o

substitisso

tra-

lianc

sanctam Sodem devotioni rectius consii-

\ Licet vero Gallica; vires in Pontificis


II.

illum ex tuis promissis siibsidiis duriorem in sua [lorlinacia conservando attento


luisses,
:

quam
,

i.iii.
'

Imi,'v.

p.
'

ii(i.

iii.

p.

ns, in.
Vat.

ib.

|).

i>3s.

maxime

quod nos sempor

parati

fuimus

et

K,i(l.

|i;ig.
1.

c.

Stc|ih.

liili^s.

iMs. iircli.

sigii.

uiiiii.

111.

''

Siir.

XX.

B6.

iXNOCEXTir

vrii

.wxfs

2.

liRTSTr

l'rSfi.

119

opem
(|iii

consiirgercnf,

c;is

tainen Maximilianus,
'

IJelf^ii

urlics jiliircs icpctcliat, (lislractnrus

centium sliidia ad revocandas pacis arlcs, rcslitucndas Icgcs, comprimcndamque sicariorum


iic

crat,

adeo ut justus im|icnclcrot terror, ne

belli

rcli(|uoriim

im]ii(ibortiiii
'

linmintim

liccir-

Neapolitani faces trans Alpes delataj (^liristianirm impcrium inccndcrcnt. Et quidem Tiircas

tiam convertisse, inler alios


Infisstira
-,

prodil Slcpbanus
jain Innocciitiiis

acciirata,
:

quamvis im[iolitaet mirrus


iiKjtiit,

ImMH Imjus occasioiie siinipsisse ad maritiinarn

tcrsa oriitionc

I[)se,

ditionem I*ontificiam invadcndam trajccto Atlriatico mari andaciam, ostendtint Pontiricire ad Piceni pr;csidem datii' littera? .31. Post scripta, iiiquit, intellcximns ex ultimis litteris Inis [inrter alia nonniillas Turcorum fustas in isto mari Adriatico apparuisse, quare operam dabis, rit omiies terra; ac loca marilima intcnta sint studiosissimc ad circumspectandum undique, si quod Turcorum navigium se ostendct, (]uo propere (juisqnc vicinis
:

circa civilatem

Romaiiam,

ct cjtis

saliilcm in-

ciimbcns
(ie

in continenti Biillas Pii,

Paiili ct Sixli

brigis etinimiciliis, acde bomicidiis et malelo([iiciitcs

<(

factoribus
ter

cxcitavit,

iiiisit([iie

bis ct

proclamattim pcr l.'rbem, ut liomicidic ct facinorosi liomines ab l'rbe recederent, imposiiitiitic poMiam [i(>cLiiiiariam gravissimam et
:

ultra illam,anallicmatis baroiiibus,(|ui in


locis et castris
liaria

eorum
.

proximis per quinquaginta miivel


terris

Rom;c
'

Ecclesiic

rctincant

signo aliquo manifestet, ut

omnes

in

tcmpore

Addit

Innoccntitim
lioiniiitiiii

singtiliiri

laude toUcndis

convenire possint ad subveniendum ubi opus crit. natnm RoiuiP apud S. Petruni die xii Junii Mcni.xxwi, Ponlillcalus nostri anno ii . Exscciisioiicm

[irivatorum

inimicitiis
([tia^
,

operam

na-

vasse, sublataqiie ita niala,

ex

iis [lulltilarc

consticvcrant
interca
csl,

I[ise

etiam

iiiquit,

Pontifcx

tcrram variis in locis fecere Turca;, pra'(las(|uc c^crc (luinctiam tciitaruiit Fanum,
iii
:

pacem

intcr civcs

componerc conatus
qiii
iii

nain factis [laccriis omiie geiius poenariim


|ir;Efatos
:

scd fclicitcr virtute


fiicr(!
:

Stc|iliaiii

C.orsi

pro|,'ulsati

induxit coiitra inimicatos,

coma[ita-

ciii

dc re
:

pncclarc

gcsta Innocentius

promissum de pace
lirigam

fienda

non facerent

gratulatus est
:\-2.
'

vilqueetiam ipsemct imilta ncgotia,et inter


Stc[iliani .Margiini,

alia

Stcphano Corso comeslabili nostro.

1'rosperi et domiiii

iiilellcximus ex

teris (liligcnfiam

plurimorum verbis ac littuam in custodicnda civilate

Georgii de S. Cruce, ct Pbili[ipi Francisci, qui sunt dc primalibus Urbis, ad paccm certo modo
rcduxit, propter

iiostra Kani

aliisque circumvicinis locis, et in

quod

fuit

Sanclitas sua
jiistitia

summoipsa per
as-

rcpcUciulis Turcis, qui regionem istam infesla-

pere laudata potissimc

cum

bant laudamus
:

summopcrc pnidcntiam

et dili-

suam Sanctitatcm promissa

in

[irincipio

gentiam tuam. Iat. xxv Maii .mcdi.xxxvi, Pontificalus nostri anno ii . Turcas porro in Picenum vocatos ab impio Auximano tvranno indicat Slcpbanus Infissiira \
sic
:

sum[ilionis ad Pontificatuni, et pcr dictas guerras disttirbata, et in Urbe, ct cxti-a observata


fuit .

Uuibus consentanca
lites

tradit

Panvimis
et

*
:

siibdit deniqtie Infissura,

cum nonnulkc

adbiic
,

Iiitcrca qiiidam, iiiquil, liiicoliiuis priva-

vigcrcnt

intcr

Columncnses

Ursiiios

tus civis de

Pica^no contra Ecclcsiam insurrexit, subtraxitque dictam civilatem Osmi


in

Osma

Pontificio studio compositas fuisse, veteresque

[lossessiones singulis restitutas.


31. Intcndit

Ecclesia?, et

muris, et quosdam civcs dccapitavit, etaliqnos exnlare


fortificavit fossatis et

ipsam

ctiam .V[)ostolicas curas ad se,

jussit,

fuitque dictum in

iirbe intelligentiam

dandas reliquas Ilalicas turbas al(|tic liiijiis aiiiii mense Januario Laurus Auria (kmuiciisiiim,
(jtiidantonitis
a|iu(l

babiiisse

cum

Tiirco, qiii promisit ci [ler tottim

Vesputitis

Florcnliiiortim

mcnscin Maii mcdlxxxvii mittcre in ejus auxilium mulla millia Turcarum, quos nunqtiam
misil, scd tantiim est,

nominc,
[lacti,

subsellia Pontificia

concordiam

quod cardinalis

S. Pclri

mcrc

vetcres de limitibus controversias dire'. Veruiii Florcnlini promissis mox visi

cd Vinctila. [irotonotarins Angcli cuni miiltis millibus militnm Ecclcsife in obsidionc dicti

sunt disccdcre, at(|uc SerzancUam, uliconce[ilis


verbis publicisque

Monumentis

[lacli
:

crant, re-

Ex quibus omnibus perspicuum fit jure confcctam fuissc [Kiccm nccessariam, ut referunt auctores * quod vero Ferdinandus, violata tur[)iter fidc, deluserit Pontificem, illuni suis posteris ingentes calamitates intulisse, filiunKjue cjus Alfonsum solio everloci diti stcterunt .
;

stitucrc (lcnticnsiluis disltilcrunt

qtios ciinc",

tantcs Innocentius suis ursit litteris

ut fidem

pacemque
littcra?

colerent. Extant

eodem argumenlo
",

ad Guidanlonium Vcspucium data*


F'lorentiiiis ipso
,

ut

promissa a
nistro

sum

a Carolo VIII visuri sumtis.


co/nprrsii s/carii, privatoet

33. Ab Innocentio rum factiones abolitoe,

turbx Italicx sedatee.

complenda curet et tnenda; Serzanella; non a;quas pra-texi qucritur. Rupissc dcnique mense Aprili Floreiitinos pacem, ac Serzanellam reddere detreclasse
1

sermonuin admicausas non rcsti-

tra-

Cffiterum, finc Neapolitano bello imposilo, InnoVolaler.


I.

xxii. Panvin.

iii

imi. VIII.
ib.

sioiili.

<

Cranlz. Saxo.

I.

xiii.

arch. Val. siga. nuin.


et alii.

Ul.

Infiss.

|^ib.

n, i,iev.
I.

p.

i;G.

.Ms.

aicti.
'->

Vat. sign.

num. Ul.
*

>

Volat.

xxii. Panv. iu Inn. VIII

I'anvin. in innoc. VIII.

.\ls.

^ IJ.

1'anvin. in liinoc. VIII.


I.

I.

XI cl

alii.

knf. Just.
ii.

vii. Ilizar.

Lib.

11.

brcv.

ISIJ.

I.

xv. Fol.

Kad. pag.

1-20

INNorKVTIl
(".u'liMiim

VIII

ANNrS

'2.

niRisTi 14S(i.
et

cliiiil '.

j^ravc

liclhmi inoximo aiino


niolc (lcmicnsis

ol)sci|iicnlissinios

Dbservantissinios
illius,

esse

consiirrcxit.
rcs|nil)lica
italiic

siili ciijiis

dcimim

a(hcrlanl ne, diim pro alio inslare nitiintur ordinafioni iiostra>,


p()f(!stas
iii

siiccuhiiit,

(|iiam iiiifo intcr

omncs

imo

cui dala est omiiis


ciijus vices,
licct

principcs rodcie exclusain incinorat Hru-

caelo et in terra,

fus

',

avcrso ncin|ic alialicnafoquc rccenfcr a


rei

immerili,
rcguni,
et

gcrimus,

resislere

velle

videanlur.
Cliristi

Gcnuensibus Innoccnfii animo, cujus


causas aflerunt
Veneti dc jure
tur.
'

varias

.Mcmiiierint illud

Gregorii,

sacerdotes

scriptorcs.

iirincipum,

omniumque

fidelium
el a
iti

Do. Florcntiiii do imnninitntc Ecrlcfidsticn, et


1'itHlificis aliiiuid

patrcs ct inagislros censcri, indigtium(|ue fore,


si filiiis

dclmlicrc connn-

|)atrcni,

discipulus magistrum,
in terra,

quo
:

Eodem

anno cum

Florciilini mafrislratus

credit
ligari

non solum
possc
sacris

sed ctiam

ca^lis

tcmcre dcro iiova

vccfifialia im|)ciarciif,
',

Inno:

cenlius cos liffcris increpuit


rifafc, (|ua

addidilijiic

l'ro

paslorali, inquit, officio noslro, el paterna clia-

vos prosccuti ftiimiis scmper, et in


iii

prcsciitiarum
et

Domiiio |)rosc(|iiimur, rogamiis,


Cliristi

per viscera misericordia; Jesu

olifes-

famiir in Doinino, ut ejiisintuitu ab Iiujusmodi

exactionc desistorc velifis


ffione ac iiietafe \estra
ritis,

erit
iit

quod si, ut de rcliomiiino coiifidimus, fecenobis siipra iiuam dici potest gratissimiim si vero, (|iiod nullo inodo adduci posstimiis
:

et solvi, subjugarc coiicliir ut canonibus cautuin est, Dcus, i\wx. ab Ecclesia disponenda suiit, non ad ScPcuIi |)()testates, quas Ecclcsia; su;c saccrdotibus voluit esse subjectas, sed ad sacerdotes perlinere voluit. Caveant ne contra eum pugnare dicantur, a quo propriam consecuti sunt potesfatem. Scripliim cst Pcr mc rerjcs rcQnant, et potentcs

enim

decernunt justitiam. Hffc cominemorassc volumus, veluti liujus inclyti senatus faniffi ac sui gloriosissimi nomiiiis stiidiosissimi zelalores
absit euim,
iit

cicdamiis, palcrn.e adiiKniitioiics nostric loiion lialuiciint, juxla

in eos alitjuam inobedientiffi


:

ma-

cum

sanctorum
libcrtalis

1'alruni et
et

Ponfificum qui nos prfccesserunldecrela


ctiones, pro religioiiis
tica?

san-

impingere velimus sed noslrum esse duximus, ne ab eoruin ffimulis mordeantur, eos
ciilam

ac

Ecclesias-

cauliores rcddere

Et infra

Non cos

pffniteat

conservaiido juie opportunc consulcre neccssario cogemur. Dat. Ronio! die xiv Junii

obedienli;e suie, quic melior est (luam victima?, incedant de virtute in virtutem, lioc enim paclo
a

MCDLXXxvi, Pontificaliis nostri anno ii . 36. Ciim delralierent ctiam juri Pontificio Veneti.diim episcopum, cardinalitia insigncm
dignitate i^radeclum, Ecclesire Patavinrt" nollent
in |)Ossessioiiem admitlcre, poscerentqiieimiior-

moifalibus

Deum

videri

possc juxta

propbeiv jMaii

tam concessiim

esl, etc.

Datum

I{oma> dic

MCDLxxxvi, Pontiflcatus nostri auno ii . 37. Unrjari recjis indigna poslulatio et ntrox

tune,

iit

alferi,

quem cominendabant

Pafavini,

conferret, ipsos ad religionem excitavit, liisce ^ monitis internuntio dalis fl) Joanni Sacco de Ancona, cubiculario et
officii
:

episcopafus gubcrnaciila

nnimus. Aberrant sa^i^c a recto a-quitalis traniite principum voluntafes, Apostolicaque consfantia infringendas sunt, dum importunis precibus asseutantioiiibusquc deliniti Ecclesias amveluti prophana munera indignis postulant. Ea imbutus corruplela Matthias Ihingaria- rex ab Innocentio contendit, ut

plissimas

deferri

notario nostro.
'<

Ex

litlcris tuis

pcrtuin liabemiis
actuin essc
:

iiibil

nuperrime reddilis coinin re Ecclesia? Paduanae


profecto

puerum

vix egressuin infanlia, liippolytum sci-

miiamur

ducem
l*etunt,

liunc inut scri-

clyfum
bis,

et

senatum ikmiuc Brcvibus


|iotiiisse.

iicijuc litle-

ris ullis nostris flecti

Ecclesiam Patavinam, jam in sponsam cardinali dicatam, promoveri nosti, ut attesfantur sacri cauones, hujusmodi matrimonii spiritualis vinculum, quod est inter episcopum et Ecclesiam, forlioribus innixum viribus quain carnale, non nisi divino judicio dissolvi
in
;

alium

ducis Eerrariai filium, ad Strigonienscm archicpiscopatum efTerret qiiod cum indigmim csset, Pontifex ab ea mente Jlatthiain abduxit, hortatusque est -, ut virum meritis insignem, qui Ecclesiae Hungaricae virliccl Ilerculis Atestiiii
:

tutum cxemplo
Destilil
L't

c.Ttcris

prffilucerel,

ac proino-

vendLr animaruni

saluti

idoneum

designaret.

Matlhias rex indignas urgere preces. vcro Hippolylus .Vfestinus auctus a^tate car-

diualitia
rius.

purpura doualus

fuerif,

dicefur inle-

posse
'

Et infra

Dicunt se

filios Ecclesiae
Brnt.

Aujj. Just. Bizar. Foliet.


I.

'

Aug. Justinian.

v.

ubi sup.
Lib.
it.

Iiisl.

brev. p. 444.

I.

vnr.

'

38. La;serat

porro gravifcr

.Maftliias jiis

Ec-

l.ih.

viii.
Lili. 11.

biev. p. 348.

brev. p. 40".

(1)

Occasione

iiov.t

annalista hic sermoneiii

institiiit.

tamen

aniio rttperuiit

promolionis ad v.ncuam Palavinam Ecclesiam dissiilia qiia;dain Vcnclns inter et Poniificcni nala sinit, ile qiiibus Vernn) licet in pra>sentein aiinuii eitracta illa snnt, iit ex lilteris 1'ontiliciis salis conslal ; pricccdenti (inorum originein banc assignat Naugerins liisl. Voncl. ad aunuin MCDLXX-Xvi. Palaviua Ecclesia paslore suo
Pontife.x rog.intes

viduala, de allcio sufliciendo cogilaules Veneli, pro Petio Darozi Bellnnensi


Ecclesia; adminislrationc .Micbaeli cardiuali, Veroueasi episcopo,

cpiscopo ad Pontificem scripsernnt. Sed commendata jam Venetos repulit. Nibilo lamen secius leiinente Veiieto
Ecclesia; illius provcntns assequi

senatu cardiiialcm admitlere,

tandem cardinali

seu

sponte seu coacte cedente, quod

per Venetos non

liceret, Bellunensis assuniplus fuil.

Ilac Naiisjerius.

Malsi.

INNOCEXTII

VIII

ANXrS

2.

CHRISTI 148G.

121

clcsiaslicum, conjcclo in ^iiicula 1'otrn arciiic\iriim


fiiisse piscopo Coloccnsi. (]iiem holinius ait libero acriqnc ingenio, rt aninio pro asserenda sa?pe veritale et nlililalo |iniilica
'

nsqiie aileo velienienli ac intrepiclo, nl rornii-

custodiam fuerat Iraditiis '. ob corrciitum exerasscniacita' iu Hungaros tyrannidis regem toruin Icnocinia, non aspera et veracia monita excipere volentem. Eumdemqiie prresuleni Boii Primus hic crat finiiis hoc cxornat clogio
,

iracnndiam qnan(io(|ne non exi^averif:ad(lit etiam litterariim stndiis clariim,


(lolosani rcgis
(|uil]us in
Italia

lirincij^is secretariiis,

qui solus diccndi lihertafe

apud eum omnia


insolentia jialam

libere loquebatur,

damnabat

operam

dedisset.

Cnm

itai|ue

triliiita,

qiue ter ([uaterve (]uo-

indiynum
vinciilis,

cssel

lunoccntins

lanlnm inelro|)olilam teneri in Mallliiam monnit -, nt


si

tannis ob ingciilia diversa^iuc bcUa a rege imi^n-

cum

in liliertalem revocarct. ef

ah co Ktsus
vel

nebantur, quas dicas appellant quibus non modo domesticafim, scd viritim aiircum (]uis(]uc
,

essel, niaixiiitudiuiMii animi,

ijuam loties egreiriis


:

numnuim
[iriiicipcm

pendere cogehatur:
sa^pius ini|irohavit

id viilgo. ct a[iu(l
.

cUunenlirc
si licsa'

e\i'ni|ilis

ostendcrat, explicaref

jira^ter

lingine

majestatis

jici vellet, illius

renm severitati leirnm sulicaMsam ad Aposlolicnm triluiesset

liberlateni,

nal rejiceret,

ciim nefas

apud

laiciim

judiccm archiepiscopum judicio


<<

[lostulari.

qua maximi ([uandoi]iie viri S(; taiigi senliehanl. Factiosa quicdam accessit a^mnlafio hujus gratia inter principes exorla, qua regius animus ofTcndebatur, quamvis ciim alioquin di-

Ucgi Hnngaria?.

in re

Quoniam mora tcmporis non parva hac jam intcrcessit, ct archie[)iscopus ipsecar-

Commofus faiidcm rc\ aut coercendcB libertafis gratia, aut uti dilectissimi exemplo amici ca;tcrorum audaciam proccrum
ligcret et observaref.

cere dctinetur,
licae

cum

nonnulla honoris Apostoofficii noslri

deterrcref, huiic pra>ter sacrosanctam mctri)[)0iitffi

Sedis, nostrique ac tui sugillalione, et Dei

has lilteras majcstali tua? scrihere, quam hortanuir. rogamus cl pervisccra misericordiae Domini Jesu Christi ohtcstamur in Domino, uteumdem archiepisco|Hini pristina? lihcrtati ad paternas preces nostras restiluere vclit. cum pra-scrtim jam ccssarc

ofTensionc,

duximusesse

dignitatem in carcerem sane conjecit, sed honestissime per arccs regias asscrvatus aniios sex circiter lingua; sua; poenas luit .
40. Vetita in Hnnr/nris sinf/ularia certatnina.

pntueritomnisde
ul
si

illo

hominc concepta
et

suspicio,

((|uod absil) aliquid


fuissel, ita sit

contra niajcstalem
Dci auxilio satibi

tuam molilus
afferre possit

pientia tua praMiuinila. ut nihil

detrimenti

amplius homo miscr et imheciUis, (juem clcmentia tiia regia cx carccris squallore cum summa, ut sa^pc in aliis, sua laude cx-

Ea in re majestas tua reni Deo placifam, nobis ac vencrabilibus fratril)us


perta est, liberavcrit.
nostris
possit.
.S.

R. E. cardinalibus, su[)ra
faciet,
si

quam

dici

gratissimam

\ero ipsc archi-

episco{)us aliquid

coiilra pcrsonam iuam, ac statum inclytorum rcgnorum tuorum mnchinatus fuisset, si ita opus fuerit, pro niajori

Porro Iioc anno cclebratos a Matlhia rege solemnes conventus Buda2 ad tcmperandam optimis institutis Hungariam, at(]ue in iis saliinarrat Bonfinius \ Ad berrimas leges latas intercipienda in primis litiganfiiim subferfugia, tollendamque litium ictcrnitatcm, dccrefum, iit ea; certo tcmporis ct prorogationum numcro ciim dcfinirentur. Vetita etiam monomachia barbarico more, deficientihus tcsfimoniorum probationihuS;,singulari ccrtaminc causa definiri soleret. Reliquas sanctiones prosequitur Bonfinius, atque hicc humanitatis cxempla a Mattliia (]iHlms miriflcam omnium fiileni sibi edita com[iaral)at. commemorat: " Non solum. inqiiit, proccrcs nobilcsvc milites officii grafia scd
, ,
,

grcgarios quoque visitavit.


charitatc

In castris ffigrornm
.

causa' cogiiitione ipsiim arcliic[)isco]ium us(]ue

ad nos cliam sub tnlis custodibiis evocari faciemus, tale adhibituri temperamentum, quod
celsiludini
tua'
satisfiet, et
,

archiepiscopus.
p(cnas
hiet.

si

qua

demerita commiserif

Dat.

Konia? a])ud
1'ontificatus
:39.

Petrum nosiri anno


S.

die vi Martii mcdlxxxvi,


ii

Ohduriiit ad t^ontiflcias preces Matlhias,

ad quem emollicndum rediicendiimqucad officii rcligioncm postea ah Innocenlio Angelum Hortaiiuni cpiscopiim, interiiuntiiim .Vpostolicum, missum tesfatur Bonfinius ', dcmum vero Pe-

trnm

fuisse carccrc sexto

post anno, urgenfe

legalo Apostolico, liberatum a Joanne

fremente

licet

Corvino, regina Beatrice, qua instigante, in

conturbernia lusfravit sa^pc languentcs propria manu [lavit, jentiiculaqiio [lorrexit, horlabatur ad convalescenduai, incropitabat pusillanimes et desperafos consolabatur, sa^pc in acie vulnera oblig.avit . 11. Fredericus inipcrator ah [luufjaro laccssitur. Cum is uUeriorein quoquc Aiistriam sibi siibjicero modifaretur, convcnfu IglavicTC in Moraviaacto, amicifiam cumWladislao Boheminn rege confirmavit. Tiim in Auslriacuiii vcrtit impetus, ac triplice Hiingarornm, Bohemorum, Rascianorumqnc siiccinctus cxcrcitu, Frcderico im[)eralori plures munilissimas urhes adcinit '. Lavam nimirum, Rhccz, Egnburgum, Xovam Civilatem,()ure uniusanni flexuconlinuam oppugnationem sustiniiit. InStyriam eliam cruplione

Ronfin.

(lec.

4.
i.
1.

1.

v.

in

Dn.

I.ili.

II.

brev. p. 321.
*

'

noiifin. ilcc.
ili.

4.

I.

IX.

Ihiil.

1.

VI.

'

Ihiii.

I.

VII.

lionlin.

(lec.

viii.

Ul.

.Vbrahani Bakscbay in Chron. Vnjar.

A>-.\.

TOMUS

X.\X.

Ravx.

XI.

10

V2'2

IXNOCnNTII
:

VIII

AX.VUS

'2.

CHRISTI lASf)
Trcvironsis,

facla. \icina o|>i)itlula iilieiiit

d('iii()ue ut {',ci-

nrcliiepiscopiis

Ilormanus

arcliie-

nianicas^iros ina^-is (listiaiuTot.cuni (laroio Mii Francoruni refie, Maximiliani tlucis Uurguiuliii'
Frodeiici
tllii

l)iscopus Colonionsis, 1'liilippuscomes 1'alatinus

Rlieni el

liosto.

armoruui foMlus
("laliis,
:

sancivit,

dux Ravariaj, Ernestus dux Saxoniffi, et Albcrlus niarcliin Rrniidobnrgcnsis .


43. -Vbfuil

ut siinul in

lielgio a

in .\ustria ali

Ilun-

ab

liis

comitiis Wladislaus rcx

garis Auslriacus vcxarelur

alqne
suain

ila Clirisliana

rospnhlica
.Matlliias

in
el

perniciein

ruobat

cuni

Polonus genere, garo brdcrc junctus csset,


Itnlicinia;,

cnm

ille

regi

HunRonfi-

traducitfiiio

longe inelius
ol)seculus

ranuonia> saUiti suo(|uc lionori


,

niiis
siis

'

Fridcrici avaiitiam.
slJ|i('ii(lio

consuliiissct
,

si

Ponliticiis

nionitis

llnuj^arnni

(]iii Rnhonios ad\crimn cniiduxerit, nec


,

redintegrata

cuin

(iermano con,

cuni cordia arina advcrsns Turcas vortissc t post varias procellas bellicas demum Ilungaria a Turcis et Anstriacis forrn llamniai|no ilivisa
fuerit
(1).

Wladislauni armis fultus

sibi

dcvinxorit

cuni

Rolicmicis

nunquam

.Vuslria

i^ulsus fuisscl.

Maxhnilianus, i/npeialuris /i/itis, crcarex Romanoruin. Dum vcro in (lormaniain proferre viclorias Hungarus annitoliatur, Gormani ineunto anno. Iialntis Francofurti coniiliis, ad conlirmandum labantem pene.Vustriacam po42.
tiir

tentiam, superstile Caesare, ejus filiuin Maximili.uium


liacc

rogom Ronianorum croavcrunt, dc


'

(]uo

CiBlcrum Wladislaum regem Bobemiae, misso ad Innocenliiim oralorc, gravissime conquestum, se ad comitia Francofurlcnsia pro creaiido rcge Romanorum Maximiliano vocatum non fuisse, IraditRurcliardiis ", addilque contendisse ab Innocontin, ul principibus scribcret, nc illum soptcmviratus jure dcfraudarent. Descripsit ' nietro Francofurtensium comitiorum celebrilatein cgregio carmine Quintus .Emilianus, qui de divinis mystcriis post crcatum Ca?sarem soIcmiii pomiia peractis liaic cecinit
Non
liic
13111'01'iini
:

refert fiurcliardus
:

in Diariis

cwrcmoniali-

bus

Die xvi mensis Februarii praeleriti, selenissimus ct invictissimus jirinceps Fredcricus


"

placatiii' san^niiix:

fnso

Uomanorum

imiierator

sempcr .\ugustus

.Niin |iosilis

liolocansla sacris
lit

iill;ii'ilins

ardenl.

obli-

Sed qui panis ciat veinni


l''it

corpiis, et

nnda

nult ab electoribus sex imperii, videlicel rcvcrendissimis dominis Maguntino, Colonionsi ot

sangiiis. Clirislusqne pias oirerlnrad aias.

Trevercnsi arcliie|iisco])is,coniito 1'alatino, duce rcge .Saxonia? et marcliione de Brandcburg Roliemia}. ut dicilur, non vocalo ct abscnle, in
,

U. Ibi porro fama de .Maximiliano ad Germanicum regnum evecto percrebuit, Innocenlius ingcnti Ia?lilia affectus feslivas ad eum litleras
iiiisit '.

Ronianorum regem illustrissimum principem Maximilianum arcliiducem .\ustritP, etc. filium suum, cujus
o]ii)ido

Francfordionsi

cligi

in

tori,
"

Gratulalus etiam est Frederico imjieraeique dc ipsius oratore bffic rescripsit De noslra oplima erga te voluntate nonnulla
:

orator tunc in Frbe Roinana crat

qui audita

referct aperictqiiescrenitati
hrlari, audienles a

liia?,

nosmagnopere
regno
in perso-

domini

sui iiromotione voluit aliorum

rcgum
illi

uonnuUis

tc

oratores in

Urbe assistentcs pra^cederci scd


:

non permiserunl. F