Vous êtes sur la page 1sur 761

Alcuin (0732?-0804). B. Flacci Albini seu Alcuini,... Opera omnia... accurante J.-P. Migne,.... 1851.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la
BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :
*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source.
*La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits
élaborés ou de fourniture de service.

Cliquer ici pour accéder aux tarifs et à la licence

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans
l'autorisation préalable du titulaire des droits.
*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque
municipale de ... (ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur
de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non
respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.


PATROLOGLE

CDRSUS COMPLETUS
SIVE
BIBLIOTBECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA,

OMNIUM SS. PATRUM, DOCTORllM SCRIPTORUMQUE EGCLESIASTICORUM


QUI
AB ^EVO APOSTOLICO AD INNOCENTII III TEMPORA
FLORCERUNT;
RECDSIO CHRONOLOGICA
OMNIUMQUiE EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLIC.ETRADITIONISPER DUOPJECIM PRIORA
ECCLESIJE S^CULA,
JUXTAEDITIONES INTERSE CUMQUE
ACCURATISSIMAS, NONNULLIS CODICIBUS UANUSCRIPTIS COLLATAS,
PERQCAH DILIGENTER CASTIGATA;
DISSERTATIOMBUS,COMMEriTARlISLECTIOMBUSQUE VARIANTIBOS CONTINENTER ILLUSTRATA;
OMNIBUSOPERIBUS POSTAHPLISSIMAS EDITIONES QU.€TRIBUS ROVISSIMIS S.ECUL1S DEBENTUR ABSOl.UTAS
DETECTIS, AUCTA;
PARTICULARIBUS
INDICIBUS ANALTTICIS,StNGULOS SIVE TOMOS, SIVEAUCTORES ALICUJUSHOMENTI
SUBSEQUENTIBUS, LONATA ;
VKTRA
CAPITUUS IPSUHTEXTUH RITEDISPOSITIS,NECNON ETTITULIS SINGULARUM PAGINARUH HARGINEM SUPKRIOIIEM
DISTINGUENTIBUS
SUEJECTAHQUE HATERIAM SIGNIFICANTIBUS, ADORNATA;
OPERIBUSCUH DUBHS TUMAPOCRVPOIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE 1NORDINE ADTRADITIONEM
ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS, AHPLIFICATA;
PUOBCSINDICIBUSCENERALIBUSLOCUPLETATA : ALTERO SCILICET HERUM, QUOCONSULTO, QUIPQUI»
UNUSQUWQUE PATRUUIN QUODLIBET TIIEMA SCRIPSERITUNOINTUITU CONSPICUTUR J AI.TEllO
SCRLPTURvESACRiE, EX QUOLECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRES
ET 1NQUIBUS OPERUH SUOKUH LOCIS SINGULOS SINGULOIUIM LIBROKUSI
SCRIPTURjETEXTUS COMMF.NTATl SINT.
EDITIO Cf.TEMSQUE
ACCURATISSIMA, OHNIBUS FACILE ANTEPONENDA, SI PEIIPENDANTUH '.CHARACTF.RIM NITID1T\S,
CIIART£QUAUTAS, INTEGRITASTEXTUS,PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUH RECUSORUH TUM VAIIIET.VS
TUHNUHERUS, FORUA VOLUUINUHPERQUAH COMMODA SIBIQUEINTOTOOPERIS DECURSU CONSTANTKIt
PRETIIEXIGUITAS,
SIMlLfS, PR/ESERTIMQUE 1STA COLLECTIO,UNA, METHODICA F.TCIIRONOLOGI'"»
SEXCENTORUH FRAGUENTORUU OPUSCULORUMQUE IUCTENUS IIIC ILLICSPARSORUM
PRIUUH AUTEUIN NOSTRA BIBLIOTHECA, EX OPERIBUS ADOMNES «TATES ,
LOCOS,LINGUAS FORUASQOE PERTINENTIBDS, COADUNATORUM.
SERIES SECUNDA,
IN QUA PRODEUNTPATRES, DOCTOKES
SCMPTORESUUE ECCLESIJ:LATIN/E
A GKEGOKIO MAGNOAD INNOCENTIUM
III.
ACCURANTE J.-P.MIGNE,
BIBLIOTHECJS CLER.I UZIIVERSX,
sivc
CCRSCUMCOMPLETORCMIN SINGULOSSCIENTIE BCCLKSIASTIC/E
RAMOSEDIl

PATROLOGIABINA EDITIONETYPIS MANDATA —


EST, ALIANEMPELATINA,ALIAGR.ECO-LATINA.
VENECNTMILLEFRANCISDCCENTAVOLUMINA ET
EDITIOMSLATIN.K; OCTINGENTIS
MILLETRECENTAGR^CO-LATINiE.— MERELATINACNIVERSOS AUCTORES TUM
TUMOCCIDENTALES,
ORIENTALESEQUIDEMAMPLECTITUR J HI AUTEM,IN EA, SOLAVER8IONELATINADONANTUR.

PATROLOGLE TOMUS Cl.


BEATI FLACCI ALBINI SEU ALCUINI
TOMUSSECLNDCS.

E^CUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM,


IN YIADICTAVAMBOISE, PROPE PORTAMLUTETI.dEPARISIORUMVULGODENFER NOMINATAM.
*>: SEIJ PETIT-MONTROUGE.

1851
SiKCULUM IX.

B. FLACCI ALBINI

SETJ

ALCUINI

ABBATIS ET CAROLI MAGK.I JMPERATORIS MAGISTRI

OPERA OMNIA

JUXTAEDITIONEMFROBENII, ABBATISAD SANCTUMEMMERAMUM RATISBON.E,NOVISSIMBAD


PRELCMREVOCATA ET TARIISMONUMENTIS
ACCTA.

ACCURANTE J.-P. MIGNE,


CliEBI UNIVEBSS:,
BIBLIOTHECS:
SIVE
CURSCCMCOMPLETORUM
IN 8INGULOS
SC1ENTI.E
ECCLESIASTICIE
BAMOSEDITORB.

TOxMUS SECUNDUS.

VENETJNT 15 FRANCISGALLICIS.
2 VOLCMINA

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM,


INVIADICTAVAMBOISE, PROPEPORTAMLUTETLE PARISIORUMYULGOVENFER NOMINATAM,
SEUPETIT-MONTROCGE.
1851
ELENCHUS

AUCTORUM ET OPBRUM QUI IN HOC TOMO CI CONTINENTUR.

B; FLACCUS ALBINUSj SEU ALCUINUS»


OPERUM OMNIUMPARSTERTIA.— Opuscula dogmatica. Col. 9
— PARSQOARTA.—Opuscula liturgica et moralia. 439
— PARSQCINTA.— Opusculahagiographica. 655
— PARSSEXTA. — Carmina. 723
— PARSSEPTIMA.—Opera didascalica- 848
— PARSOCTAVA.— Opuscula dubia. 1001
— PARS NONA.—Opuscula supposita. 1169
AD OMNIAOFERA APPENDIXPRIMA.— Epistolffi. 1317
— APPENDIXSECCNDA.— Dogmatica. 1321
— APPENDIXTERTIA.— Historica. 1359
"
— APPENDIXQUARTA.— Liturgica et historica. 1383

Ex lypisIIIGNE, au Peiii-Mon:rouge.
BEATI FLAGGI ALBINI
SEU

ALCUINI
CAROLI MAGNI MAGISTRI


OPERII PARS TERTIA. OPUSCDIA DOGMATICA.

OPUSCULUM PRIMUM.

DE FIDE SANCTiE ET'INDIVIDM TRINITATIS


AD GLORIOSUMIMPERATOREMCAROLUMMAGNUMDEO DEVOTUM
LIBRI TRES.

701-702 MONlTUMPRvEVIUM. A divina Natura ac de Essentia, de aeterna Gignentla


Scripsit Alcuinus prxsens opusculum in mona- Proeessione Dei Patris, de teterna Nativitale Filii Dei, de selerna
slerioTuronensi, circa finem vitse suic,et eo quidem Cbristi Filii Spiritus sancti, de Incarnalione Jesu
teinpore, prout ipsemet in epislola sua€ dedicaioria nus, et TrinusDei, quomodo sit unus Deus Tri-
ad Caroluni imperatorem significat, quo gentes, Unus, sicul vera lides credere ju-
quas priorihus bellicus labor temporibus sibi sub- bet, etc.» Ila scribit Teganus in epistola ad Hat-
dere non poluit, voluntaria subjectione > veniebant: tonem a D. Martene edita, tom. I Ampl. Collcct. pag.
et qno t celeberrimus conventus, quo sacerdotes Dei 84. Mne&s quoque Parisiensis episcopus, qui Ca-
et populi praedicalores Christiani in unum imperiali cos rolo Calvo imperante floruit, in libro adversus Grai-
ex hoc Alcuini scripto refert testimonia,
prajcepto conveniebant,» celebralus fuil: quaj intel- proutplura videre est in eodem libro a cap. 79 usque ad
figenda esse existimo de anno 802. Annales enim
Moisiacensesapud Bouquet, lom. VScripl. Rer. Gall. cap. 89 apud D. d'AcheriumSpicil. tom. I novseedit.,
et Franc. pag. 80, ad hunc annum ita habent: pag. 130 et 151.
<Mense oclobri congregavit (Carolus imp.) univer- Enimvero prxsens opusculum iheologire, qua3illo
salem synodum in Aquis, et ibi fecit episcopis, pres- a3voobtiuuit, quasi systema quoddam est ac com-
sanam prorsus nullisque erroribus con-
byteris et diaconibus relegi univcrsos canones, quos pendium, doctrinam
sancta synodus recepit, et decrela pontificum; et spersam complectens, alque hinc tan-
liber classicus tam in docendo quam in prse-
pleniier jussit ea tradi coram omnibus episcopls, quam
preshyteris et diaconibus. Siiniliter in ipsa synodo dicando haud maximae titilitatis esse censebatur. Qua-
mirum cst quod idem liber, postquam
congregavit universos abbates et monaehos, qui ibi g propterex commendatione sapienlissimi imperatoris, Patrum
aderant, etc. > cujus synodi ad eumdem qtioque an- concilii
num mentionem facit Breve Chronicon anno Christi Aquisgranensis , Tegani, Mneaz Parisiensis,
810 compositum apudeumdem Bouquef, 1. cit. pag. aliorumque innotuit, avide expetitus, ac multoties
descriptus fuerit, atquc etianinum liodie in omnibus
29, et apiid Chesnium, tom. III Script. Franc. p. vetustioribus
lio "• Eodcm eiiam anno gentes maxime Saxones, bibliothecis ejus exempla serventur.'
par triginta annos Carolo repugnantes, de subjectione Neque vero illa operis asstimatio recentioribiis tem-
sua cum eodem imperatore paciscebanttir, donec poribus eviluii, sed inventa feliciier arle typogra-
landem aimo sequenti 805 pax ulrinque ita consti- phica variis formis nunc seorsim, nunc cum aliis
tula cst, ut Francorum et Saxonum collectionibus publica luce donari ir.eruit. Et primo
1'ouulnslieret concordilerunus, qttidem, quantum comperire potuimus, prodiit in
Ac sempcrregi parens oequaliteruni t>. Homiliario doclorum, Basileaj per JSicolaumKessler
Nullus dubito quin opusculum hocce ad Carolum anno U98, x Nonas Augusti impresso, unde diffe-
missum, ab eodem rege Patribus in concilio congre- rentes lecliones summa fide et prolixa industria col-
gatis ad Alcuini votum propositum alque commen- legit, et nobiscum commiinicavit vir humanissimus •
datum fuerit. Certe deinceps a viris illius setalis cele- D. Christianus Frid. Tenilerus Augusto regi Daniaj
brioribus probatum laudatuinqtie fuil. Teganus siqui- a secretis epistolis. Posthac in alia Homiliaria Pa-
dem, idem,credo, qui LudoviciPii imperatorisVitam trum, saepitissssc. xvi impressa, migravit. Inter se-
scripsit, ad Hattonem, seu Hettoncm Basileensem, ut paratas vero editiones antiquissima, quam scimus,
videtur.episcopuinhocAlcuiniopusculum dono misit, nu 703 ac plane rarissima est, quae aniio 1509 in ce-
dignumque censuit, *quoille episcopus sanctum suum ieberrimo et antiquissimo monasterio Ottoburano
ingenium exerceret. Ideo, inquit.istudvolumen vobis 0. S. Ben. excusa est tanquam-primum oilicinaj ty-
transmisi, quod sanctus Alcuinusstimmusscholasticus pographicse a reverendissimo D. Leonardo abbate
ex variis libris sancti Auguslini congregavit in unum, erectae, specimen : ad cujus calcem iocuset annus
quod peritissimo ac nobilissimo imperatori Carolo impressionis notantur his verbis : Impressum est
tradidit, sicut maxima necessitas est niortalium, de prwsens Opusculum in Uuinpurrha monasterio SS.
« Vid.etiamBaluzius in nolis ad Capitularia, tom. c Titulus: Liber Levite Alcuini: de fide sanctceet
II, pag. 1059. indimdum Trinitatis, ad gloriosum imperatorem Ca~
b Poela Saxo ad annum 803 apud Bouquet, loc. roium Deoque devolummissus ac scriplus.
eit. pag. 167.
PATROL. CI. 1
II B. F. ALBINI SEU ALCUINIOPERUMPARS III. 12
MM. Alexandri et Tkeodori, Ord. S. Ben. anno MDIX A prodesse: proinde delur a l)ao electis potestas et
Kal. Sept. Epislolam, quam proelaudalus domnus sapienlia : polestas, ut superbos opprimat, et defen-
abbas Opusculo proefixit, ad posteros ejusdem mo- dat ab
naslerii directam referl celeberrimus D. Schelhor- improbis humiles; sapientia, ut regat et
nius in AmcenitatibusHisl. Eccles. et litter. tom. II, doceat pia sollicitudine subjectos. His duobus, sancte
pag. 003. Hsec edilio nunc adeo rara est, ut neque imperator, muneribiis divina vestram incomparabi-
in praefatomonasterio, neque alibi a nobis reperiri liter subtilitatem
Restat iiibilominus etiamnum Oltoburoe [Ms., sublimilatem], ejusdem no-
poiuerit.
coiiex ms., ad cujus fldemidem Opusculum expres- niinis et numinis antecessoribus gratia superexalta-
sum fuit, et quem ad manus haliuimus. Allera ve- vit et honoravit, terrorem potenliae veslrae snper
ttista ac separala edilio prodiit Argentorati apud Pe- Omnes undique gentes immittens, ut voluntaria sub-
trum Schefer, et Joannem Apronianum socios, Ka-
lendis Martiis 1530, in-8". Editoi in commendatio- jectione ad vos veniant, quos prioribus bellicus la-
riem Opiisculi hacc verba titulo adjecit: Sunt in his bor temporibus sibi subdere non potuit. Quid igi-
iibris plcruquecerlo et clare definila, qum hoc polissi- tur? Quid agendum est vestroeDeo devotissimaesol-
mum sirculo non sine fidei contumcliain dubium vo- licitudini
cantur. Hanc similitef cditioncm pro annotandis lempore serenilatis et pacis, quo mili-
Jectionihiisvarianlibus ad manus habui beneficioviri taris Iaboris cingulo soluto totus paciflca quiete po-
bono reipublicaclitlerarioc nati atque antea laudati pulus concurrere fcstinat ad vestraa jussionis edi-
1). Schclhornii, in cujtis bibliotheca eadem servatur: R clum,
ctiam vir clarissimus aliam separatam editionem intentusque ante thronum gratiae [Al., gloriae]
qui
cum Comnicntario Lucoa Lossii Francofurti anno vestras consistere, exspectans quid, cui personae,
1551 in-8°, cmatam refert, libr. l Bibl.Lat. pag. 156. vestra auctoritas praecipere velit, nisi eliam 704
ln Bibliolheca tamen Thuanea eidem editioni annus omni dignitati justa decernere, rata praecipere, san-
1555 ; commenlarius vero Leonardo Lessio ( qui cta
tamcn co anno vixlucem aspexit), ascribitur. Tertiam admonere, ut quisque lsetus cum perpetuoe salu-
demum eiHlionem horum librorum, quae vetustiori- tis praecepto domum redeat ? Ne vero meae in Do•
bus ac rarioribus accenseri meretur, communicatam mino devotionis studium otio torpens, vestro in
babuimus ex liibliotheca locuplelissima Elcclorali
Monacensi, a viro preestanlissimo D. Felice Oefelio, praedicalione catholicce fidei deesset adjutorio, di-
ejusdem bibliolhecoe curatore summe industrio, rexi sanctissimae auctoritati vestrae de flde sanctoe
magniqtie apud lilteratos nominis ac meriti. Pro- et individuae Trinitatis, sub specie manualis libelli,
diit illa Constanliaj ex typographia Nicolai Kalt sermonem, ut divincelaus et fides
anno 1596 sub boc titulo : De sanclissima Trinitate sapicntiae sapien-
libellus admodnmreverendiPatris Fr. Alcuini Albini, tissimi hominum probaretnr judicio. Nec videlicet
abbatis quondam sancti Marlini Turonensis : ad sere- alio quolibet vestrae imperialis majestalis munere
nissimum ac polenlissimum regem ac imperalorem digniorem existimaham sapienliam ; nec alium
auguslum Carolum Magnum.in Repertus primum et
de&criptuse vetusto codice, celeberrimo virorum quemlibet lara excellenti dono in accipiendo seque
divino cutlui mancipalorum ccenobio Augia; divitis G dignum pulabam, dum principem populi Chrisliani
nuncupato, ac nunc demum induslria Nicolai Kalt cuncta scire et praedicare quae Deo placeant necesse
Jtjpis divulgatus. Epistola dedicatoria editoris directa esse, nolissimum est. Neque enim
jest ad rev., nob. ac magnificumdominumD. Joannem quemquam magis
£eortji«m ab Halwil, ecclcsiwcalhedralis Conslanlien- decet vel meiiora nosse, vel plura, quam imperalo-
sis dccanum el canonicum. rem,
Clarissimus Andreas Qucrcelanus bos libros ope Non cujusdoclrinaomnibusprodessedebet subjeclis.
veterum recenliorumque exemnlarium correctos, quo, imperator invicte et sapienlissimc, ac re-
atque invocalionc SS. Triniiatis, et Symbolo fidei fulgens rector, aliquid scientioe vestrae fidei catho-
aucios edidit pag. 701 ct seqq. Nobis huic ullimoe licae incognitum esse, vel ininus exploratum cogila-
cditioni magis emaculandce, pneter varias editiones rem : sed ut mei nominis,
vetustiores mox rccensilas, subsidio fuere codices quo a quibusdam ma-
mss. vetustissimi, duo quidem bibliolhecoenostras gister (Iicet non merito) vocor, officiumostenderem ;
S. Emmerami; quatuor alii bibliothecoescilicet Au- iiec non ut convincercm eos, qui ininus utile existi-
gustoe Vindobonensis; illustris capiluli cathedralis mabant, vestram nobilissimam inteniionem dia-
Frisingensis, celeberrimi monaslerii Tegernseensis, leclicae
ac deinum kclytae canonioe Beyerbergensis. Alias disciplinoediscerg vclle rationes, quas pater
deinde emendationes acccpimus a viro cl. D. Cate- [Ms., bealus] Augustinus in libris de sancta Trinitate
linot Benedictinae congr. Lotharingicae sodale, e apprime necessarias esse putavit, dum profundissi-
codd. mss. San-Vitloniano, et S. Michaelisdicecesis D mas de sancta Trinitate
Virdunensis adnotalas; alias denique ex editione qttaestiones, non nisi catc-
Basileensi anni 1498 multa industria descriptas a goriarum sublilitate [Ms., sublimitate] explanari
viro clarissimo D. Christ. Frid. Temlero superius posse probavit. Quod etiam in ante nominato ejus-
laudato. Ea ergo quoe in editione D. Quercetani dem Patris
deerant, ex hisce codicibus suppleta, ncc non varian- opusculo pius et devotus inquisitor farile
.les lectiones qux adnolari nierebanlur, uncinis in- inveniet, si philosophix cognitioneni in discc^o
clusa textui inseri curavimus. habere non negligit. Hoecomnia devota menlis ac!«
EPISTOLA NUNCUPATORIA. considerans, tempore celeberrimi convenlus, quo
sacerdotes Dfi et populi proedicatorcsChristiani in
Domino glorioso Carolo imperatori augustissimo tinum imperiali praecepto conveniunt, non ignava
atque christianissimo humilis levita Alcuinus, in (ut reor) opum pondera iu ratione catholicoe fidei,
Doiniuo Deo praesentis prosperitatis ac perpetuae vestroe cxcellentissimaeauctoritati altuli,si Dominus,
beatiludinis salutem. qui voluntatem dicendi dederal, sp'.ritu gralioe cor
T)um dignitas imperialis a Deo ordinata ad nihil (ut de ejus confido misericordia) in agnitione veri-
aliud exaltata csse videtur, nisi populo pneesse et tatis illuminavit. Nec aliquid mca inveuire valuit
DOGMATICA.- DE FIDE S. TRINITATIS LIBRI III. LIB. I. fl
devotio, quid liberius afferret, ncc quid regalem \ num genus sola vivificat, sola sanctificat, veraciter
benevolentiam gralius accepisse putarem. Quid ex- in una confessione cunctorum cordibus infigatur •
inde efficere sit ratum [Mss. Qttid exinde efficerem, quatenus summi Regis donante pietate, eadem san-
omisso sit ratum], vestraeprobationis exspectat [il/s., cloe pacis et perfectoc charitatis, omnes ubique regat
spectal] judicium, si digne meus iste labor in sacer- et custodiat ttnitas. Nec aliud omnipotenli Deomu-
dotales procedere valeat aures. Ergo vestrae digni- nus amabilius esse probatur, quam in catholica fide
tatis dextera dante ad legendum, nemo juste mea divinse concordiaecharitas [Ms., concordia charita-
dicta spernere poterit, quia probantis auelorilas plu- tis], ut omnes unum sint in Chrislo, qui pro omni-
ris eestimatur quam scribenlis devotio. Multa est bus morluus est: per quem cuncti credenles in eum
omnibus fidelibus in vestra pietale gloriandi facul- efficiantur filii aeternaebeatitudinis.
las, dum clemenlioe vestrae sollicitudo sacerdotalem, 0 Rex augusto clarissime dignus honore,
ut decel, habet in praedicatione verbi Dei vigorem, Et dux, et doctor, et decus imperii.
et perfectam in catholica fide scientiam, et sanctissi-
Te Pater atque Patris Proles, te Spiritus almus
mampro hominum [Mss.,omnium] salule devotionem.
Protegat, exallet, salvet, honoret, amet.
Quapropter universorum precibus fidelium .optan- „ Quem tua per populos,terras,per regna,
dum est, ut in omnem gloriam vestrum extendatur per urlics,
Mens pia permatidet semper amare Deum.
imperium; ut scilicet catholica fides, quse huma-

705706 LIRER PRIMU5,

PRvEFATIO (iNEDIT.CAP.l). quia sine ipsa nec in hoc socculoquisquam justifica-


In nomine sanctae Trinitalis. Quamvis enim in hu- tionis consequitur gratiam, nec in fuluro vitam pos-
jus exsilii serumnosamcaecitatem pro originalis pec- sidebit teternam. Et si quis hic non ambulaverit per
cati juslissima pocna, gaudio [AL, a gaudio] beatae fidem, non perveniet ad speciem beatoe visionis Do-
fclicitatis dejecti sirnus, non tamen ita inde proecisi niini nostri Jestt Christi. Proinde omnis anima ratio-
nalis aetale congrua discat fidem catholicam, ma-
atque abruptisumus , ut etiam in istis mutabilibus
et lemporalibusaeternitalem, veritatem,heatittidinem xime populi proedicatores Christiani, et ecclesiarum
quaerere vel riesiderare ignoremus. Quod ex eo per- C Dei doctores, ul possint veritati contradicenlibus re-
spicuum est, quod nec mori, nec falli, ncc miseri sistere, et catholicam amantibus pacem prodesse.
esse voluntatem haberaus. Unde ex hoc naturali in- Quomodo docebit quis quod nori didicit ? Vel quali-
stinctu beatos esse velle [omnibus] commune est ho- ler pastor esse poterit, si pane vitae gregem sibi
minibus; licet diverso modo in animis singtilorum commissum pascere ignorat? Necerubescatnesciens
beatitudinis appetitus fiat. Quidam vero beatum cesti- discere quod ignorat, nec sciens tardus sit docere
mabant[A/., reslimanl] esse regno poliri terreno ; quod novit. Sciat uterque se suo Domino acceptao
alii divitiis abundare; alii honoribus exaltari; qui- pecuniae ralionem redditurum. Tunc desiderabilem
dam vero laudibus celebres esse gaudent; alii volu- lidelis servtts audiet vocem Domini dicentis : Euge
ptatibus inhiant camalibus; sed nequaquam in hu- sene bone et fidelis, quia super pauca fuisti fidelis,
jus vitae volubilitale vera inveniri poterit bealitudo. supra multa te constituam, intra in gaudium Domini
Quocirca lota sanctarum series Scripturarum nos a Dei tui (Matlh. xxv, 21).
terrenis ad ccelestia erigi adhortatur , ttbi vera el CAPUT II (INEDlT.CAP.III).
sempilerna est beatitudo; ad quara nisi pcr iidem • De unitate Trinilatis et Trinitale unitatis.
catholicaepacis, cooperante charitate Dei etproximi,
neminem pervenire posse certissimum esl. Omnis itaque Scriptura Veleris ac Novi Tesla-
D menti divinitusinspirata, si catholice
intelligitur, hoc
707 CAPUT PRIMUM(INEDIT. C AP.n)> insinuat quod Pater et Filius et Spiritus sanctus
Quod ad veram beatitudinemnisi per fidem catholi- unus sit Deusejusdem substantiae, uniusque essentiae
cam pervenirenemopoterit. atque inseparabilis in divinitate unilatis. Ideoque non
Denique ad veram bealitudinem pervenire volen- sunt tres dii, sed unus Deus Pater et Filius el Spiri-
libus primo omnium fides necessaria est, sicut apo- lus sanctus, quamvis Pater Filium genuerit, ct ideo
stolica docet auctoritas, dicens : sine fide impossibiie Filiusnon silqui Pater est;FiIiusquea Patre sit ge-
est Deo placere (Hebr. xi, C). Constat ergo neminem nitus, et ideo Pater non sit qui Filius esl; Spiritus
ad veram pervenire posse beatitudinem , nisi Deo sanctus nec Palersit, nec Filius, sed tanlum Patris
placeat; et Deo neminem placere posse, nisi per fi- et Filii Spiritus, Patri et Filio eliam ipse cosequalis,
dem. Fides namque [esl] bonorum omnium funda- et ad Trinitatis pertinens unitatem. Et hoecTrinitas
mentuin. Fides esthumanoe salutisinitium; sinehac unus est Deus, ex quo omnia [per quem omnia , in
nemoad filiorum Dei potest consortium pervenire; quo omnia], beato Paulo apostolo altestante, ubi
" kl.,Qua! sit vera fides? Al., Quodsit verus Deus, Pater et Filius ct Spiritus sanctus, et tamen distinctw
uiter se personcedivincecoa;ternieet coessentiales.
i3 B. F. ALBrNI SEU ALCITNI OPERUM PARS W. 16
ait : Quoniam ex ipto, tt per ipsum, et in ipso sunt iA CAPUT III (INEDIT. CAP.IV; IN MSS.v).
emnia,ipsi gloria in sarcula stvculorum (Rom. xi,36). Quod quadam de Deo substantialiter, qucedamrela-
[In mss. hic csl initium cap. 3.] Teneamus igitur tive dicuntur.
firmissime Patrem et Filium et Spiritum sanctum Sciendum est quod qua;dam de Deo substantialiler*
unum esse naluraliter Deum : neque tamen ipsum dicuntur.ut est, Deus
magnus.omnipotens, [el] quid-
Patrem esse qui Filius est, nec Filium ipsum esse
quid ad se dicitur, id est, substantiam divinitatis si-
qui Pater est, nec Spiritum sanctum ipsum esse qui gnificans. Quoedamitaque relative dicuntur, ut Pa-
Pater autFilius est. Una est enim Patris et Filii et ter ad Filium, et Filius ad Patrem, et
Spiritus san-
Spiritus sancti essenlia. In qua non estaliud Pater , clus relative ad Patrem el Filium. Ad se autem sive
aliud Filius, alind Spiritus sanctus; quamvis perso- Paler, sive Filius, sive Spiritus sanctus Deus
[sub-
ualiter sit alius Pater, alius Filius, alius Spiritus san- slantialiter] dicitur. Itaque Pater eo, quo [AL,
quod]
ctus. Quoil nobis maxinie in ipso sanctarumScriptu- Deus est, hoc ipso substantia est. Quia ejusdem sub-
rarum demonslratur initio, ubi Deus dicit: Facia- stanliaeFilius [et Spiritus sanctus], procul dubio, et
mus hominem ad imaginem et simililudinem nostram Filius Deus, et Spiritus sanctus Deus. At vero Deus
(Gen. i, 26). Cum enim singulari numero dixil ima- eo quo [AL, quod] Pater est, relative dicitur, quia
ginem, ostendil unam naturam esse, ad cujus imagi- "1 non stibslantiocnomen esl , sed refertur a;l Filium.
nem homo fieret; cumvero dicit pluraliter nostram, Non sic dicimus Filium Patrem esse, quomodo dicf»
ostendit Deum, ad cujus imagiuem homo fiebal, non mus Filium Deum esse; nec ita dicimus Patrem Fi-
unam esse personam. Si enim illa una essentia Pa- Iium esse, sicut dicimus Deum esse, quia Deus sub -
tris et Eilii et Spiritus sancli una esset persona, non staulialiter dicitur; Pater. et Filitts, et Spiritus san-
diceretur ad imaginem nostram, sed ad imaginem ctus relative dicuntur.
meam; nec dixisset faciumus; sed, faciam. Si vero
in illis tribus personis tres cssent intelligendoc, vel CAPUT IV (IN EDIT.CAP.v; lN MSS.vi).
credendoesubstanliae, non diceretur , ad imatjinem Quod Spiritus sanclus relalive dicitur ad Patrem et
Filinm : t>[sed non eodemmodo, quo inler se Pater
nostram, sed, ad imagines noslras. Sed ad unamima- et Filius].
ginem unius Dei, homo factus dicitur,. ut una sanctac
Trinitatis essentialiler divinitas intimetur. Hanc Prorsus et Spiritus sanctus relative dicitur ad Pa-
trem et Filium, sed non eodein mo;!o quo inter se
quoque Trinitatem 708 personarum, alque unila-
tem naturoe,propheta Isaias revelatam sibi non tacuit, Paler et Filius. Sicut enim relalive Pater ct Fhius
cum se dicit Seraphim vidisse clainanlia : Sanctus, dicuntur, ila et Spiritus sanctus ad Patrem et Filium
C
Sanctus, Sanctus, Dominus Deus Sabaoth (Isai. vi) : quodammodo relative dicitur, quia Patris ct Filii
ubi prorsus in eo, quod dicitur tertio, Sanctus, per- Spiritus est. Sed ipsa relatio Spiritus sincli non ita
ratione converti poterit, sicut Pater et Fi-
sonarumTrinitatem; in eo vero, qnod semel dicitur, reciproca
Dominus Deus Sabaoth, divinae naluroe cognoscimus lius. Nam Pater Filii pater dicilur, et Filius Patris
unilalem n. Plane absque omni dubitatione creden- filius dicittir. Spiritus vero sanctus uniformiter dici-
dum est Patrem et Filiuin el Spiritum sanctum lur ad Patrcm et Filium, quia Patris et Filii Spirilus
unum esse Dominum [Al., Deum], omnipotentem, est. Dicimus enim Spiritum sanctum, Spiritum Pa-
tris : sed nnn vicissim dicimus, Patrem Spirilus
."Cternum,incommulabilem.Etsinguius horum Deus;
et simul omnes unus Detts, et sing;:lns quisque bo- sancti, ne filius ejus intelligatur Spirilus sanctus.
ct etoeterna substantia si- Item dicimus Spirilum sanclum, Spirilum Filii: sed
rumplena, perfecta, [et ne Pater ejus
mul omnes una substanlia]. Qtiia quidquid est Pater nondicimus, Filium Spiritus sancti,
et ita Deus esl, suhstan- intelligatur Spiritus sanclus. Dicitur et idem Spiritus
quo [AL, quod, porro] quo
tia est, quo oeternilas est, boc Filius , hoc Spiritus [sanctusl donum Dei, quia Deus donator doni sui
sanctus est. Ita etiam et Filius, eo quod Deus est, est. In quibus nominibus circuinferri polest vicissim
ODternitas Pater relationis regula, ut si dicamus : donator doni et
quo substantia e^t, quo est, [hoc u donum donatoris. Quia in his vocabulis
hoc sanctus est. Et potuit inve-
esi], Spiritus quidquid Spi-
rilus sanclus est, eo quo Deus est, quo substantia niri usitata huic categorice,quas dicitur, ad aliquid,
est, quo oeternitas est, hoc Pater est et Filius, una circumlatio.
in tribus divinitas, una essentia, una omnipotentia, 709 c CAPUT V (EDIT.CAP.VI; INMSS.VII).
ct quidquid substantialiter de Deo dici potest. Si' Quod Spiritus sanctus commnnis est Patris et Filii
forte de soloPatreinierrogalus fueris, quid sitPater? 1 Spiritus.
responde, Deus. Interrogatus de Filio, responde,i Ergo hoc donum Dei, id est, Spiritus sanctus, qui
Dcus. Inlerrogatus de Spiritu sanclo, respontle ,i de Palre et Filio ocqttaliter procedil, ineffabilis quce-
Deus. Si interrogatus fueris simul de Patre, el Filio,, dam Patris Filiique communio est. Et ideo fortasse
et Spiritu sancto, non deos, sed Deum responde,, sic appellatur, quia Patri et Filio potest eadem ap-
unum, omnipotentem, incommutabilem. pellalio convenire; nam hoc ipse proprie dicilur,
« Inmss. hic incipit cap. i : Quod sit unut Deui» c Hoc capilulum cilat ^Eneas Paris., 1. advcrsus
Paler et Filius el Spiritus sanclus. Groccos,cap. 79.
b Uncis inclusa oinittuutur in niss.
17 DOGMATICA.- DE FIDE S. TRINITATIS LIBRI HI. LI3. I. 18
quod illi comnmniter dicuntur, quia et Pater Spiri- A est, qtiod Filius eflulgenlia oeternaluminis est aetsrni,
tus, ct Filius Spiritus; et Pater sanctus, et Filius sicut imago sempiternae substanlioe sempitcrua est
sanctus, recle dicilur. Ergo ut nominibus junclis, imago.
quse separatim utrique personae conveniunt, utrius- CAPUT VII (EDIT.CAP.VIII; INMS.IX).
que communio proprie significelur, vocatur Spiritus Quod necessano discernendum sit, qnid de Deo sub-
sanctus, qui est terlia in sancta Trinitate persona, stantiatiter vel quid relative dicatur.
Patii et Filio per omnia oequalis, cooeternus et con- Exempli gratia, si quserisquid sit Abraham juxta
substantialis. Et lucc Trinitas untis est Deus, solus, substantiam, respondetur, homo. Si quseris de Abra-
bonus, magnus, oetenuis, oninipolens. Ipse sibi uni- ham, cur pater sit, relative respondetur, quia lilium
tas, deitas, magnitudo, bonltas, omnipotentia, ct habet Isaac. Si quseris de lsaac, cur sit filius, rela-
quidquid ad se subslantialiter dicitur. Non ila in tive 710 respondetur, quia patrem habet [Abraham].
relativis voeabulis intelligendum est vel dicendum ; Omnis vero relalio ad aliud aliquid refertur. Et hseo
qr.ia dici non potest, Paler sibi Pater, vel Filius sibi regula relalionis in personis sanctse Trinitatis intel-
Filitis, vel Spiritus sanctus sibi Spiritus sanctus; sed ligenda est. Si ergo interrogatus fueris de Deo, cur
baecrelativa vocabula ad aliam procul dubio perso- „ dicatur Palcr, relative
responde, quia Filium habet.
nam referri debent. . Ita etiam et de Filio relative responde, ideo esse
CAPUT VI (EDIT.CAP.VH; INMS.VIII). Filium quia habeat Patrem. Si ergo dictum de Deo
° Quid de Patre et Filio secundnm substantiam, vel tibi fuerit, quomodo Paler hoc esl quod Filius, aut
secundumrelalionem dici debeat ? Filius hoc est qubd Pater: responde, sectmdum sub-
stantiam hoc est Filius quod Pater; et Pater quod
Quidquid ergo ad se dicuntur Pater et Filius, non
Filius, quia unus est Deus, et ttna substantia Pater
dicitur aiter sine altero, ii est, quidquid diciintur et Filius. Ad se eniin Deus substanlialiter dicitur :
quod subslantiam eorum ostendat, ambo simul di- Pater ad Filium, vel Filius ad Patrem relative dici-
cuntur. Si haecita sunt, jam crgo nec Pater est Deus tur. Juxta
sine Filio, nec Filius Deus sine Patre, id est, non personoeproprielatem non est Pater, qui
Filius non sit Deus Filius; nec Filius, qui Pater. Juxta substantioe uni-
:la dicilur Pater Deus , quasi ;
Pater non sit tatem, hoc est Pater quod Filius, id est, unus Deus
nec Filius i;a dicitur Deus, quasi Deus;
et unus Deus. omnipotens. Quidquid ergo ad seipsum dicitur Deus,
sed ambo simul Deus, eliam Quocirca et de
vel aelernitalem de singulis personis dicitur, Patre et Filio et Spi-
quidquid secundum substanliam, ritu sancto; et simul de ipsa Trinitate, non plurali-
eis dici potest, ambo simul sunt; quamvis de Filio
ter, sed dicendum est. Quoniam qttippe
cicatur Deus de Deo, lumen de lumine, ambo siinul C non aliuusingulariter est Deo esse, et aliud magnum csse; vel
Deus, ambo simul lumen: sed non Pater Deus de
aliud esse, et aliud bonum esse; sed hoc idem illi
Deo, nec lumen de lumine, sed Filius Deus de Deo, est et
esse, et magnum esse, et esse, et bonum esse.
•it lunien de lumine. Ambo tamen simul, et semper
sicut non dicimus tres deos, nec tres es-
simul [AL, sunt] ttnus Deus et unum lumen. Sic Propterea
sic non dicimus tres magnitudines, nec tres
etiam et de aliis appellationibus quoe secundum sub- sentias,
bonitates: sed unum Deum, unam cssenliam, et unam
siantiam dicunlur, id est, quod simul ambo sunt,
dici debet, ut omnipotens, magnus, bonus, aeternus magniludinem, et unam bonitalem.
et coeleraquae ad se dicuntur. Quod si ita est, hoc CAPUT VIII (EDIT.CAP.IX; INMS.X).
solum de eis dici non potest: illud de illo, quod Quod non sit majus Paler el Filius el Spiritut
aliquid
simul ambo sunt; sicut Yerbura de Verbo dici non sanctus simul dicti, quam unaquailibetpersona ex
potest, quia non simul ambo Verbum, sed solus eis.
Filius; nec imago de imagine, quia non simul ambo Absque omni scilicet dubitalione credi necessarium
imago, sed solus Filius imago; nec Filius de Filio, est quod Paler plenus et perfectus est Deus, Filius
quia non simul ambo Filius; nec Pater de Patre, f. plenus et perfectus est Deus, Spiritus sanctus plenus
quia non simul ambo Pater [et ideo quod Evangelisla et perfectus est Deus : non tamen tres dii, Pater et
ait: Et verbumerat apud Deum; multura est, ul sic Filius, et Spirilus sanclus, sed unus Deus plenus et
intelligatur; Verbum, quod solus est Filius, erat perfectus. Nec aliquid majus tres simul dicti, Paler,
apud Deum, quod non (Ms. Vind., non quod) solus «t Filius, et Spiritus sanclus, quam unusquislibel,
est Paler], sed Pater et Filius simul Deus. In quo vel Pater, vel Filius, vel Spiritus sanctus; quia
perfecte inlelligitur,,quod non preecessitgenitor illud eadem magnitudo est in unaquaque persona semel
quod genuit; et quod ipse in Evangelio ait: Ego et dicta, qttoeest in tribus personis simnl nominalis. Non
Pater unum sumus (Joan. x, 30). Vnum sumus, ait, ita dicimus in hominibus fieri posse; Abraham ple-
id est, quod ille, hoc et ego secundttm essentiam, nus homo, Isaac plenus homo, Jacob plenus bomo,
non secundum relativum [AL, relationem]. Quod di- et hi omnes sunt unius substanlioe, quanlum ad bu-
cimus lumen de lumine, non duo lumina intelligenda manam pertinet naturam: non tamen hi tres sunt
sunt, vel separatio luminis; sed ita intelligendum unus homo, sed tres omnimodo homines; et aliquid
<<AI., Quod non de Patre el Filio, illud de illo, dici possunl. Mss., Quid enim dc Patre et Filio, illud da
illo, dici possit
19 B. F. ALBINl SEU ALCUINIOPERUM PARS III. 20
majus in tribus cognoscitur, quam in qnolibet uno A / ter, et Fiiius solus Filius, et Spirittis sanclus solus
eorum. Ilem Abraham unus homo, non tamen tres [esl] Spiritus sanclus. Et Pater boc habet proprium,
personoe in eo, sicut in uno Deo tres sunl personae quod ex omnibus quaesunt, solus est qui ab alio non
plenac et perfectoe; scd una persona in Abraham, esl: ac per hoc solus est in paternitatis persona,
sicut in uno solet homine esse. non [solus] in deitatis essenlia. Unigenitus vcro
CAPUT IX (EDIT.CAP.X; INMS.XI). Filius Dei hoc habet proprium, quod ex solo, id est,
Quod nihil secundumaccidens in Deo dicatur. Patre consubstantialiter et coessentialiter solus ge-
In Deo autem nihil quidem secundum accidens di- nitus est; et in hoc est personse suae proprietas.
Spirilus sanctus itaqtte hoc habet proprium, quod
citur, quia nihil in eo in
[AL, Deo] mutabile est.
Nec tamen omne quod de Deo dicitur, secundum ex Palre et Filio sequaliter procedit; et est amborum
substantlara dicilur, ut in superioribus diximus. Spiritus, ejusdemquc substantise et asternilatis cum
Patrc et Filio. a Sed heectria vcre etiam tria sttnt,
Quamvis cnira dicatur Paler ad Filium, et Filitts ad
Patrem secundum ad aliquid, non est tamen accidens ineffabiliterque tria , et cssentialiler tria, habenlia
Patri Patrein esse, vel Filio Filium esse, qttia et ille proprietates suas. Et hocctria unum, et vere ununi;
ethocunura tres, sed non tres Patres, nec trcsFilii,
scmper Pater, et llle semper Filius; quia acternitas ,"
et incommutabililas negat accidentis alicujus in Deo nec tres Spiritns sancli; sed tres personae, unus
instabililalcm; quia omne accidens secundum tem- Pater, unus Filius, unus Spiritus sanctus. Et hi tres,
id esl, Pater, et Filius, et Spiritus sanctus, unum
pus vel esse, vcl non esse potest, vel potuit, vel sunt
etiam poterit; qtiia Pater nunquam non Pater, et in nalura, omnipotenlia, et relernitate. Sed hoc
Filius nunqtiam non Filius; nec ccepit unqtiam Pater etiam atque etiam firmiler tenendum est, nihil in
esse Pater, nec Filius esse Filius. Quod si aliquando sancta Trinitate, ad se dictum, plurali numero esse
dicendum; quia simplex illa summoedivinitatis na-
ccepisset Patcr Pater esse, vel Filius Filius esse, vel tura
desineret esse quod erat, secundum accidens dice- singulari numero designari debet, non plurali.
Ac ideo nec tres deos, ncc tres omnipotentes, nec
retur Paler, vel Filius. Si vero quod dicitur Paler tres
bonos , nec tres magnos, nec trcs essentias in
ad seipsum dicerelur, non ad Filium, ct quod dicitur
Deo dicere fas est. Cum enim personaliter alius sit
Filius ad scipsum diccrctur, non ad Patrem, secun-
alius Filius, alius Spiritus sanctus; his tamcn
dum 711 substantiam diceretur : sed Paler non Pater,
unum est namrae nomen, quod dicitur Deus, vel
dicitur Pater, nisi cx eo quod est ei Filius; et Filius vel essentia, vel omnipotentia, vel alia
non dicitur Filius, nisi ex eo quod habct Patrem ; substanlia,
non secundum substantiam, ut dictum est in prio- ^* rnulta, quoe substanlialiter, non relative de Deo
( dicunlur.
ribus, quia non qaisque eortim ad scipsum , sed ad
invicem , atque alteriilrum isla dicuntur ; neque CAPUT XII (I:DIT.CAP.XIII; INMS.XIV).
secundum accidcns, quia et quod dicitur Pater, et Quod quasdam opera sancla; Trinilalis quibusdam
dicilur ceternum incommutabile personis proprie conveniunt.
quod Filius, atque Indubitanter siquidem credere debemus ipsam san-
est eis,
ctam Trinitatem esse inseparabilis substantia* atque
CAPUT X (F.DIT. XI; INMS.XII). essentioe, inseparabiliterqne operari quidquid a sin-
Qv.od non sit dirersum in substanlia, Palrem vel Fi-
lium dici [Al., dicere]. gulis pcrsonis legimus operatum esse. Quamvis cer-
lissiinum sit Patrera esse solum qui dixit: Hic est
Quamvis alius sit Pater ct aliusFilius, non est Filius meus ttilectus, in quo mihi complacui(Matlh.
tamcn diversa substantia Patris, et Filii. Quia lioc III,
17); et Filiurn 712 esse solum super quem illa
nnn secundum substanliam dicuntur, sed secundum vox Patris sonuit, quando in Jordane secun-
[solius]
relativum [AL, relationem]; quod tamen relativum dum hominem
baplizatus csl, idem unigenitus Deus
non est accidens, quia non est mutabile. Cum itaque qui carnem solus
accepit. Et Spiritum sanctum Pa-
lantus solus est Pater, vcl solus Filius, vcl solus tris et Filii solum csse, qui in specie columbae
super
Spiritus sanctus, quanlus est simul, Pater, et Filiu% ' eumdem baptizatum ascendentem de aqua descendit
el Spiritus sanctus, nullo modo triplex dicendus cst (Malth. m, 16), ct quiiiquagesimo die
post resur-
Dcus, quia non est quo cre?cat illa perfectio summoe rectionem Christi fideles in uno loco positos, in
TrinLtalis. Perfeclus antcm sive Pater, sive Filius. -inguarum ignearum visiouc adveniens,
replevit
sive Spiritus sanctus; et perfectus Deus Paler, et (Artjr. ii, 3 el &). Illam lamen verissime vocem
qua
Filius, el Spiritus s.mclus: idco Trinitas potius quam solus locutus est Deus Pater, et illam carnem qua
triplex dicenda esl. solus homo faclus est [unigenitus Deus], et illam
CAPUT XI (F.DIT. XII; INMS.XII;). columbam in cujtts specie Spiritus sanclus supev
Quw sinl propria unicnique personai in sancta Tri- Christum descendit, illasque linguas igneas in qua-
nitate. rum visione fideles uno loco constitutos replevit,
Habenl itaque singulsein sancta Trinitate personoe i opera esse totius sanctoeTrinilalis, id est, uriius Dei,
aliquid proprium, quo inseparabili oequaHtaleali- qui fecit in ccelis et in terra visioilia et invisibilia,
quam in se ostendant proprietatem, Pater sohis Pa- vcrissime credcndum est.
» .Eneas Paris. ea qiuc scquuiitur <-itnt,cap. 80
i» nnfiAUWA. — .,E FIDE S. TRLMTATIS I.IBRI III. LIB. 1. 22
CAPUT XIII (EDIT.CAP.XIV;INMS.XV). 1 de quo dicis ingenitus, significalur. Pater ilaque
A
Quod sancta Trinilas non sil separabilis in nalura, secundum affirmationem; iogenitus secundum713
nec in personis dicenda. negationem dicitur. Negatur ilaque genitum esse
Deus ergo per immensuatem naturoe suoe totam eum, de quo hic [AL, hoc] dicitur; iiec tamen ali-
creaturam suam el impiet et continet; ac per hoc io- quid eum genuisse significatur, dum dicitur ingeni-
(um, quidquid est, implet Pater, tolum Filius, tof.im tus. Patrem itaque dum dicimus, significamus Filium
Spiritus sanctus. Quapropter [Mss., Quia Pater] et eum genuisse, qttia Filius, proprie ideo genitus dicir-
Filius et Spiritus sanctus naturaliter tintts est Deus. tur, quia Patrem habet qui eum genuit. Sed non [est]
Inseparabilis igitur naturse unilas non potest separa- inter Palrem et Filittm divisio vel scissio, quia alter
biles babere personas. Hsecvero summaeTrinitalis in altero est, sicut in Evangelio legimus ipsum Do-
alque individuoeunitatis natura, quoesola est ubique minum dicentem : Ego in Patre, et Pater in me
tota, sicut ubique inseparabilem habet unitatem na- (Joan. xiv, 10). Unus ab uno gcnitus, perfectus a
turoevel operis, sic separationem non potest recipere perfecto, plenitudo diviuitatis in utroque, nil diffe-
personarum. Nominantur quidem illoe personse ali- rens alter ab altero, quia vita a vivente [AL, a vita]
quando singulae; sed ita se voluit ipsa Deus Trinitas est, Filius a Patre; sicut ipse ait: Sicut Paler habet
inseparabilem ostfndere in personis, ut nullum ibi B • vitam in semetipso, sic dedit et Filio vitam habere in
nomen sit in qualibet persona, quod ad aliam secun- semetipso(Joan. v, 26); id est, talem genuit Filium,
<iura relationis regulam non referretur [AL, non re- qui vitam haberet in semetipso. a Spiritus siqtiidem
feratur], sicut Pater ad Filium, vel Fiiius ad Patrem, sancius nec ingenitus, nec genitus alicubi dicitur:
vel Spiritus sanclus ad Patrem el Filium verissime ne si ingenilus diceretur sicul Pater, dup Patres in
refertur. Ea vero nomina quse substantiam, vel po- sancla Trinitate intelligerentur; aut si genitus dice-
tenliam, vel essentiam Dei significant, vel quidquid retur sicut Filius, dtio itidem Filii in eadem aesti-
proprie ad se dicitur Deus, omnibus personis oequa- marentur esse sancta Trinitale; sed tanlummodo
Kter conveniunt, ut Deus magnus, bonus, teternus, procedere de Palre et Filio, salva flde dicendus est.
omnipotens, et omnia quse naturaliter de Deo dicun- Qui tamen non de Palre procedit in Filium, et de
tur. Non est igitur aiiquod nature nomen [Al.,. non Filio procedit ad sanctificandam creaturam, sicut
potest igitur dici], quod sic Patri convenire possit, ut quidam male intelligentes credendum esse pulabant:
aut Filio aut Spiritui sancto [oequaliter] convenire sed siuiul de ulroque procedit, quia Pater talem ge-
nequeat. Dicitur enim Pater naturaliter Deus, sed nuit Filium, ut quemadmodum de se, ita de illo quo-
naluraliter est Deus et Filius, naluraliter esl Deus et que procedat Spiritus sanctus.
Spiritus sanctus. Nec lamen tres dii, sed uniis natu- l CAPUT XV (EDIT.CAP.xvi; INJISS.xvn).
raliier Deus, Pater, et Filius, et Spiritus sanctus. Quomodo sint locutiones prwdicamen-
I lcirco inseparaV.ilis est sancta Trinitas in personis inlelligendw
torum de Deo.
sensu intelligenda, quamvis in voce separabilia [AL, Decem sunt ,™enerahumanse locutionis, quibus
inseparabilia] habeal nomina, quia pluralem nume- homines suos sensus solenl inter se conferre : non
rum in naturoe nominibus nullatenus recipit. In hoc de illis dico quas grammatici partes orationis vo-
ostenditur personas non posse dividi in sancta Trini- cani; sed de illis quas philosophi Graece
categorias ;
late, quia cujuslibet personse nomen semper ad alte- Latine praedicamenta appellare solent. Quae quidem
ram respicit personam. Si Patrem dicis, Filium ab eis sic nominantur : Substantia,
quantilas, quali-
ostendis; si Filium nominas, Patrem proedieas; si las, ad aliquid, quod genus Iocutionis relativum di-
Spiritum sanctum appellas, alicujtis esse Spiritum citur: item habitus, situs, tempus, locus, facere, pati.
necesse est intelligas, id est, Patris et Fiiii. Et hoc Hse sunt igitur causae locutionis nostrse. Aut enim
regulariter tenere debemus quod omnia naturoe [di- de substanlia cujuslibet rei loquimur; vel dequanti-
vinae] nomina vel essenlioc, sicut in una persona sin- tale, id est, magnitudine; aut etiam de qualitate,
gulariter, sic ctiam in tribus semper singulari numero rj. in quo genere locutionis bonos dicimus qui boni
dici debere. Si quis vero minus in talibus exercitatus sunt; aut vero ad aliquid, id est, dum
personse quse-
[esl] mysteriis summae Trinitatis , votis agat apud libet inter se conferuntur, ut dorainus non dicilur,
Deum ut intelligat quse Dei sunt, non mecum conque- nisi servus intelligatur, nec iterum nisi re-
retur [AL, querelis] quod ea scripsi quae in sancto- spiciat ad dominum; ilem de habitu servus,
rum dictis doctorum legebara. animi, vel cor-
poris; aut de situ, in quo consideratur stare, se-
CAPUT XIV (EDIT.CAP.XV;INMSS.XVI). dere, jacere; de loco et tempore, id est, quid, iti qup
Quid sit inter ingenitum el Patrem, et quod Filius loco, vel lempore flat; item quis quid faciat, vel
solus sit genilus, Spiritus sanctus nec ingenitus, quid patiatur, soepe
nec genitus. loquela nostra ostendil. His
ergp omnibus modis solet sancta Scriptura de Deo
Sciendum est quod non per onmia idem est Patrem loqui, sed aliter
proprie, alitcr translalive, aliterre-
et
dicere ingenitura; quia etsi Filium nonvgejmisse.l, lative. ProprieDetts dicitur substantia
nihil prohiberet eum dici ingenitum : quia dumdi- et ineffabilis, una, summa
quoe semper idem est quod esl; qna
citur ingenitus, non quid sit, sed quid non sit ille, [AL, cui] nibil accidens vcl
recidens inesse poterit.
» Ea qtue sequuntur citata siint ab JF.ne;\ Paris. i: 81. •
cap.
13 B. F. ALBIM SEU ALCLINI OPERUM PARS III. 54
quaesempcr est qued est, quia semper immutabilis. ,Kdcficient (Psal. ci, 28), quod ad tempus; et, Si
Item Deus magnus dicitur, non alia magnitudine, ascendero in ccelum, tu ibi es (Psal. cxxxvni, 8),
nisi quia [AL, qua] ipse magnus est et immensus. quod ad locum pertinet. Dicitur et de Deo, Poenitet
Ea igitur magnitudine magnus est, qua ipse cst ea- me hominemfecisse (Gen. vi, 7); vel etiam :
714
dem magnitudo; et ea bonilate bonus est, qua ipse Laboravi sustinens. Neque cnim aliquid Deus
patU
est [bonitas]. Nec Deo aliud est esse, alitid magnum tur, quantum ad Dei [AL, ejus] subslantiam perti-
esse, aliud bonum esse; sed eo quo est, magnus est, net: quia [AL, qua] Deus est, quia incommutabilis
et bonus est. Ideo nec tres substantias, ncc tres ma- et impassibilis substantia est; dum alioe omnes sub-
gnos, nec tres bonos de Deo dicere fas est. Quod stantiae capiunt accidentia, quibus in eis fiat vel
autem facere dicilur, de Deo verissime dicitur, per magna, vel quoccunque[AL, quantacunque] mulatio.
quem omnia facta sunt quoe sunt, Dominodicente : Deo atttem ejusmodi aliquid accidere non potest, et
Pater meus usque modo operatur, et ego operor ideo sola est incommutabilis substantia velessentia,
(Joan. v, 17). Ifac proprie in procdicamenlissupra quaeDeusest. Cui profeclo ipsum esse, unde essentia
nominalis de Deo dicuntur; si tainen de illo proprie nominala est, maxime ac verissime competit: cui
aliquid dici ore hominis potest. Relative itaque de soli illud optime congruit nomen, quo [AL, quodj
Deodicitur Patcr etFilius, et Spiritus sanctus, sicul 1B Groecidicunt 5v,Latini est, sictit Apostolusait: Non
supra abundanter docuimus. Situs vero, et habitus, est in illo est el non, sed est in illo est. Jam vero
et loca, et tempora, et pati non proprie, sed trans- [AL, Ea vero] sublimitas hujus tam arduoe dispula-
lative per siniilitudines dicuntur in Deo; nam et tionis respirare aliquantulum dictantem admonet, ut
sedere supcr Cherubin dicittir (Psal. LXXIX,2), quod liberiori sensu ea quoe deinde dicenda sunl, ingre-
ad situm; et cbyssum tanquam veslimcntumamictus diatur [AL, ingrediamur] explanare.
(Psal. cin, 6), quod ad habitum; ct, anni tui non

LIBER SECUNDUS.

PROLOGUS. nobiscnm, scd ut unum sint in nobis (Joan. xvn, 21),


Omnis itaque sanctorum auctoritas librorum boc quia diversa substantia est crcaloris et creaturse.
nobiscum agit, ut recle de Deo credamus, eumque Nec etiam dixit: Ego et ipsi unum [sumus], quam-
tota animi intenlions ameuius. Sed menlis humanae(r, vis per id, quod Ecclesiaecaput est et corpus ejus
visio invalida esl ad aspiciendam [divinse]majesta- Ecclesia, possitdicere : Ego et ipsi, non unum, sed
tis excellentissimamlucem, nisi justitia fidei et dile- unus; quia caput et corpus unus estChristus; sed
ctionis, divina donante gratia, illustretur splendore. divinitalem suam consubslantialem Patri ostendens,
Quapropter divina votis omnibus poslulanda est dum ait : Ut sint unum, sicut el nos unum sumus
gratia, ut mundetur oculus cordis ad videndum, (Ibid. 23). Vult ergo esse suos unum, sed in ipso;
quam proprie Trinitas sit unus, et solus et verus quia in se ipsis non possunt, dissociati [ab invicem]
Deus; et quam rectc Paler, et Filius et Spirilus p-erdiversas voluntates. Cum enim sit sancta Trini-
sanctus, unius ejusdemque substanlise vel essentioe tas unus et solus Deus, in substantia solus, in per-
dicatur, credatur, intelligatur. Ad hujus sacratissi- sonis tria quoedam,cum multa voluil esse, non iliud
inoebeatiludinis visionem nemo, nisi per fidemmun- ea voluit esse quod ille ipsc est; dum ea quce voluit
dato corde, allingere poterit: dicenle ipsa Veritate, esse originem habent: illi siquidem sine origine cst
Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt esse, CAPUT II.
(Matth. v, 8). Haecvero visio non carnalibus ocsli-
manda est oculis cerni posse; sed puroe mentis in- Quod Deus super omnia sit.
tuitu consideranda est, secundum quod sancti Spi- I» Deum supra omnem existentiam, supra omnem
ritus gratia nostroe fnenlis aciem illustrare digna- vitam, supra omnem inlelligcntiara credimus csse.
bitur. Et ille est summa existentia, summa intelligentia,
CAPUT PRIMUM. summa vita, a quo [esl] omnis vita, omnis intelli-
omniumsit ut sint. genlia et omnis cxistentia, Dei enim idem ipsum
Quod Deus causa, qum sunt,
et potentia, et substantia, et divinitas, et hoec
Eorum igitur quae sunt, vel fuerunt, vel futura e-t,
omnia unum, et hoc unum simplex.
sunl, causa est Deus, et horum dator et creator.
Et non esl dicendum [AL, dicere], haec esse ipsum 715 CAPUTIII.
melius sil de Deo cequaliadicere quam similia.
[AL, hoc esse ipsum, quod sunt illa], quibus ut es- Quod
sent dedit. Nec alicui creaturoeparlem suoesubstan- De Dei Filio doclor egregius beatus Paulus apo-
ticc dedil, et cum ipsc sit immutabilis, mutabilia stolus dicit, Cum essetin forma Dei, non rapinam ar-
sine sui mutabililate creavit. Ideo in illo hymno bitralus est essese ayqualemDeo (Philip. n, 6). Pro-
laudabili, quem peracta ceena mystica coram disci- inde melius esse videlur ocqualitatemde divinisdicere
pulis suis in laudem Patris, Dei [At„ Deus] Filitis personis quam similitudinem, quanquam ulrumque
depanlavit, non dixit de fidelibus suis, ul unum siiit inveniatur ; quia una quaelibelstibstantia, secttndum
25 DOGMATICA.- D2 ^IDE S. TRINITATIS LIBRI III. LIB. n. 26
quod substantia cst, non est alia^ ut sit similis ad A CAPUT V.
aliam. Nec enim in sancta Trinitate subslantta sub- Quare Deus dicalur magis in cozlohabitare quam in
stantioesimilis est, sed una; et ipsa eadem substan- terra.
tia est Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Nec sunt Quod vero in Dominica oratione dicitur, Pater no-
tres subslantioe similes, sed una Irium oequaliter. sler, qui es in ccelis(Matth. vi, 9); vel quod in Psal-
Nec Pater Filio prior, nec Filius Patre posterior, si- mis legitur, Adte levavioculos meos, qui habitas in cce-
cut Ariani voluerunt. Nam Abraham et Isaac, licet lii(Psal. cxxn, l),non corporaliterintelligendumesl,
unius sint substanliae secundum humanitatem, la- sed spiritaliter, quia non spatio locorum conlinetur
men Abraham prior est tempore, et Isaac posterior. Deus. Sunr. enim [AL, autem] coeli excellentissima
Quamvis hi sint similis substantice, tamen iila simili- quidem mundi corpora, quae716 non possunt esse,
tudo substanlioein filio Isaac posterior est lempore : nisi in loco : sed si in cceiis, tanquam in superiori-
quod impium est in Deo credere aliquid prius esse bus mundi partibus, locus Dei esse credilur, melioris
vel posterius, quia non ex Eempore Deus ccepit esse meriti sunt aves, quarum vita esl Deo vicinior. Non
Pater, sed sicutsemper Deus, ita semper Pater, sem- autem scriptum est: Prope est Dominus excelsis ho-
per habens Filium, quem simttl [AL, semel; AL, so- R minibus, anl eis qui in monlibus habitant; sed scri-
lus] genuit ex sua seqttalemsibi natura. Addunt quo- ptum est : Prope est Dominus obtritis corde (Isai.
que dialectici quod omne simile receptibile possit LVH,15); quod niagis pertinet ad humilitatem. Sed
esse uissimilitudinis, sicut duo homines, quamvis quemadmodum terra appellatus est peccator, cum ei
similis sint substantioe [AL, similes sint substanlia], diclura est: Terra es, et in terram ibis (Gen. m, 19),
dissimiles lamen possunt esse moribus : ideo non sic cceltimjustus e conlrario dici potest; justis enim
possunl recte per omnia oequales dici; et sunt duoe dicitur : Tempktm Dei sanclum esl, quod eslis vos
substantioe in eis divissc, unusquisque in sua sub- (l Cor. III, 17). Quapropter si in templo suo habitat
slantia plenus homo. In Patrc vero et Fiiio et Spiritu Deus, quia sancti templum ejus sunt, recte dicitur,
sanclo, non est similis substantia substanliae, sed qui es in ccelis, id est, in sanclis; el accommodatis-
una oequalisper omnia, et ideo ofxooOo-icj,id est sima ista simililuilo est, ut spiritaliter tantum inte-
unius substanlioe, non ofioiouo-ton, id est, similis sub- resse vidcatur inter justos et peccatores, quantura
stantioe, sicut hoereticivoluerunt. corporaliter inter ccelumet terram. Cujus rei signili-
CAPUT IV. candse gratia cum ad orationem stainus, ad orientem
De immensiiate omnipotenticeDei. conveilimus nos [Al., convertirnur], unde ccelum
Quidquid in natura creaturarum est, creatura est n surgit, et lumen orilur, non tanquam ibi habitet
Dei, cujus oinnipolentia ea gtibernat, regit, et implet Deus, quasi cxteras mundi partes deserueril, qui
qusecreavit. Nec ideo Deum omnia implere dicimus, ubique proesens est, non locorum spatiis, sed maje-
ul eum contineanl, sed ut ipsa potius contineantur ab statis potentia : sedut admonealur animus ad natu-
eo. Necparticulatim Deus implet omnia; nec ullate- ram excellentiorem se convenere , id est, ad Deum,
nus ita putandum est in omnibns esse Deum, ut una- qui est lumen verum, illuminans omnem hominem
quseque rcs per magnitudinem positionis [AL, pro vinientem in hunc mundum (Joan. i); cum homo
magniludine portionis] susecapiat eum, id est, maxi- ipsum corpus suum, quod terrenum est, ad corpus
ina majus, minima minus: dum sit polius ipse lo- excellentius, id csl, ad corpus coeleslc convertit.
uis in omnibus, sive orania in ipso, cujusomnipoten- Nam si ccelumislud corporeum,quodoculis videmus,
tia omnia concludit. Nec evadendi polentiam cjus inteflexerimus esse habitationem Dei, transitura est
quis aditum inveflire poterit; qui enim eum non ha- habilatio Dei : Quia ccelttm et lerra transibit [Al.,
bet placalum, nequaquam evadet iratum. Immensi- transibunt] (Matth. xxiv, 35). Deinde antequam fa-
tas divinoemagnitudinis ista est, ut intelligamus eum ceret Deus ccelumet terram, ttbi habilabat ? Sed di-
intra omnia, sed non inclusum; extra omnia, sed non cit aliquis : Et antequam faceret Deus sanctos, ubi
exclusum; et ideo interiorem, ut omnia contineat; D habitabat? Cui respondendum est, in se habitabat,
ideo exteriorem, ul incircumsciiptoe [AL, incircum- apud se habitabat, et apud se est Deus, et in sc ma-
scripta] magnitudinis suaeimmensilate omnia conclu- net. Sed ideo dicitur in coolis habitare, quia major
dat. Per id ergo quod exlerior est, ostenditur esse cognilio [AL, agnitio] est in coelis illius summa) ma-
crcator; per id vero quod interior, gubernare omnia jestatis et essenlij? in angelis, vel in sanclis anima-
demonsiralur. Ac ne ea quae creata sunt sine Deo bus sanctorum, quam in terra habitantibus sanclis,
esssnt, Deus intra omnia est; verum ne extra Deum propter gravitatem [AL, graviludinem] carnalis ha-
essent j Deus exterior est, ut omnia concludantur ab bitationis, quce vix permittit animam ad purum veri-
eo, non locali magnitudine, sed polentiali praesentia, tatis lumen avolare [AL, cvolare]: sicut dicitur :
quia [AL, qua] tibiqueproesensesl, etomnia illi prae- Corpus, quod corrumpitur, aggravat animam, et de-
sentia ; quamvis quidam hoc intelligant, quidam ve- primil lerrena inhabitatio sensum multa cogitantem
ro non intelligant; nam ccecosol absens est, quamvis (Sap. ix, 15). Cum igiturexuta erit anima hacmor-
sit iu sole, et soli praesens. Sed de talibus de Deo tali habilalione, el sereno reddetur perpeluo, lunc
dictis nihil humana mens, localis vcl temporalis mu- videbit facie ad facicm, quod nunc per speculum in
tabililatis, fingere vel cogitare debet. ccnigmate consideral (/ Cor. sm, 12).
47 B. F. ALBINISEU ALCULMOPERUMPARS III. 2»
CAPUT vi ; rus, et bonus, aeternus, incommulabilis, ubique tota
humano more de Deo cst secundum immensilalem atque omnipolentiam
Quamvis Scriptura loqualur,
nihil tamen commutalionisin Deoesse. naturalein, quamvis non inhaLiletin omnibussecun-
dum graliselargitatcm.
Sacrce Scripturae ad cognoscendumDeum nobis
divinitus per sanctos doctores administratse,a tcrre- CAPUT VIII
no el bumano sensu ad divinum et coeleslemnos eri- Qvod Deus aliter in sanctis sit, aliler peccutoribus
gentes, usque ad ea verba descenderunt, quibus ha- prwsil.
mana utitur consuetudo : ita eliam ut coinmoliones Deus crgo bonis natura propinquat, et gratia :
humanse mentis, el passiones, vel affectiones Deo natura, qua eos facit homines; gratia, qua eosdem
ascriberent [AL, de Deo scriberent], sicut zelare, peccaloresjustificat. [Natura, qua eos ex hominibus
irasci, pcenituisse; aliquid ex tempore velle vel nollc nasci; gratia, qua dat eis potestatem fllios Deifieri].
Deum [dicerent], quoesunt humana; menlis instabili- Natura, qua facit ut vivant; gratia, qua facil nt so-
tates, non divinoeserenitatis immutationes, qusesem- brie [juste et pie] vivant. Natura, qua eos facit'i:i
per idem est. Quodergo Deum [AL, Deus] irasci di- hoc mundo parvo tempore manere; gralia, qua eos
cilur, non est perturbatse mentis moiio, quia Dei ira I facit in ccelosine finc regnare. In malis vero sola est
non est passibilis sicut hominis. Irascitur itaque Deus Dei immensitas atque omnipotenlia naturalis, qua
sine aliqua suoesimplicis naturaepassibilitate vel per- cos facit esse, vivere, alque sentire, ralionales esse,
turbatione, aut etiam immulalione. De eo namque liberum quoquc habere voluntalis arbitiium; sed li-
dicitur : Tu aulem Dominevirlutum', cum tranquilli- bcrum, non liberatum. Liberum enim arbitrium ma-
tatejudicas (Sap. xn, 18) : quod autem tranquillum net, eliam nunc in hominibus [A?.,omnibus] per na-
est, non est perturbatum. Sie etiam et humani cor- turam , quod in quibus voluerit Deus, dignatur libe-
poris membra Deo ascribunt \AL, ascribunturj; si- rare pergratiam, ne malam habeant voluntatem. Ex
cut • Manus luw feccrunt me (Psal. cxvin, 78) : Et quo enim primus homo libero arbilrio venundatua
iterum : Ambulabointer eos; et iterum : Oculi Do- est sub peccato, ideo mala ccepit esse libertas homi-
mini superjustos, et aures ejus in prcceseorum (Psal. nis, quia ipsi libero arbitrio ablata est bonilas volun-
xxxin, 16) : dum omniinodo nibil tale, vel corporale tatis, qtiam exinde nemo a seipso habere potuit, nisi
de Deo mens humana putare debet. Tam [AL,tarnen] gratia divinoemisericordiaeadjutus habuisset; sine
clementer Deus humanoe consuluit infirmitati, ut ctijus adjutorio liberum arbitrinm nec converti potest
quia eum, sicut est, non possimusagnoscere, nostroe ad Deum, nec proficere in Deo. Utrumque credero
loculionis more seipsum nobis insinuari vellet, qua- ; debemus, et gratiam Dei, et liberum arbiliium ho-
tenus ad sua per nostra nos traberet, et dum con- niinis. Si ergo non est Dei gratia, quomodo salvatur
descendit per pietatem noslra infirmitali, ascenda- mundus? Et si non est liberum arbitrium, quomo:'.o
inus nos per intelligentioepuritatem ad illum secun- judicabitur mundus?
dum suoedonum gratice. CAPUT IX.
717 CAPUT VII. De diversitaleeorum qucesunt.
Quod Dcus ubique sit tolus, poteslatenaturali. Oinne quod est, aut semper fuit, et non esseTCB-
Hoc maxime intelligere debemussanctoeTrinitatis pit; aut non semper fuit, et esse ccepit. Quod itaque .
unam eamdemquenaturam ita totuin implere, ut non non coepitesse, sed seinper fuit, solus Deus est, Pa-
sit aliquid ubi non sit. Sicut acutissinie quemdam ler, et Filius, et Spirilus sanctus; quod vero esse
Christianum, philosopho intcrroganle ubi est [AJ., ccepil, omnis est crcatura. Ideo in rerum naturis haec
esset] Deus, respondisse fertur : Dic lu prius, o pbi- duo lantum sunt, id est creator, et creatura. Sed
losophe, ubi non sit. Tota itaque divinitas uLique quod semper fuit et semper est, aut ingenilum est,
tota est, et nullocontinetur loco, quia non est Iocalis aulgenitum; aut nec ingenitum, nec genitum. Et
Deus ; tola scilicet iu spiritalibus et corporalibus sunt hsec tria aeternaliler tria." Quod ingenilum est,
singulis, et tota simul in omnibus creaturis. Nec ad- Pater est solus, quia a nullo csse habet quod est,
lmc de gratia loquimur, qna se gratuilo munere mi- nisi a seipso; quodgenilum est, Filius est, cui a Pa-
sericordioesuoesalvandis hominibus proebet; sed de tre est esse quod est; quod vero ne<; ingenitum est
natura, qua Deusomnia quse fecit, et implet, et con- ncc genitum, Spiritus sanctus est, cui est esse a Pa-
tinet, sccumlum quaui dicit : Ctelum et lerram ego tre et Filio procedere. Et haec tria Trinilas est vera,
impleo(Jer. xxm, 24). Et secundum quam ipsi Deo consubstantialiset coceterna.Quia igitur aliud esl ge-
bcatus Daviddicit: Quo ibo a Spiritu tuo : et a facie nuisse, quam natum esse; aliud est procedere, quam
tua quc fugiam(Psal. cxxxvm,7)? Etde Christo, qui 718 genuisse, vel nalum csse : manifestum est
est sapientia Dei, dicitur : Attingit a fine usque ad quoniam [AL,quomodo]alius est Pater, alius Filius,
finem forliter, et disponitomniasuaviler(Sap.vm,l). alius Spiritus sanctus. Trinitas itaque ad personas
De Spiritu quoque sancto Scriptura sancta sic loqui- Patris, et Filii, et Spiritus sancti refertur : Unitas
lur : Quia Spiritus Domini replevil orbem terrarum ad naturam seternseDeitatis pertinet. Porro plurima
(Stp. i, 7). Trinitas itaquc, quoeest DJUSUIUIS,vc- in eis quoe facla sunt, et ex tcmporc coeperunt [AL,
* .'Eneas Paris. cap. 82.
29 DOGMATICA.— DE FIDE S. TRINITATIS LIBRI III. LIB. II. 30
quod ex tempore ccepit], distantia invenitur esse; A quia forma Dei accepit formam servi, utrumque
iiam quoedamex eis sunt spiritalia, quocdam corpo- Deus, et utrinnque homo; sed utrumque Deus pro-
ralia; quaedam invisibilia, qusedam vero visibilia, pter accipientem Deum, utrumque autem homo pro-
Quiddamitaque in eis faclum dicitur, et non natum, pter acceplum hominem. Non tamen illa susccptione
ul coelum, et terra, et multa in creaturis : quiddam alterum eorum in alterum convcrsum atque muta-
vero factum dicitur, et natum, sed insensibiliter, ut tum est; nec divinitas quippe in creaturam mutata
arbores et herboede terra; quiddam est factum, na- est, ut desisteret esse divinitas; nec creatura in divi-
tumque sensibiliter, ut homines et animalia. Aliquid nitatem, ut desistcret esse creatura. Unum tamen
etiam factum est, et natum, et renatum, ut homo horum miraculis claruit; aliud succubuit injuriis :
factus a Deo, natus a parentibus, renatus gratia Dei, sed nullatenus alius fuit qui miraculis claruit, alius
ministerio [AL, in myslerio] baptismatis; t[uoerege- qui injuriis faligatus est; sed unus alque idem in
neratio in solo hoirine invcnitur, sed non in omni. forma Dei consubstantialis Patri, in forma servi
Quiddamvero in his quoefacta sunt, ralionale est et consubstanlialis matri, anima et carne homo plenus.
mortale , ut idem homo : sed hoc in solo homine, et
719CAPUT XI.
in omni reperilur; quiddam vero rationale tantum
Ulrum anima Christi plenam habeat divinitatis suw
esl, non mortale, ut angelus : et hoc similiter in sola g'
natura cognilionem.
aageliea invenitur, et in omni; sed ex his, ij
Confidenterplarie et indubitanter dicimus de san-
est, angelis, quidam sunt oeternaliter miseri, quidam
clis angelis, atque homiriibus sanclis, quorum quam-
oeternaliter beati; sicut etiam de hominibus, qtiidam
vis quislibet per adoptionis gratiam nuncupative
sunt pcenales propter merita malitice; quidam vero
Deus dicatur, nulla tamen ratione Deus angelorum,
cum angelis, qui suum servaverunt principatiim,
vel Deus sanctorura naturaliler dici posse, sicut de
beati aeternaliter ertint per gratiam Dei. Sed bre di-
Christo dicitur ; Et\ adorent eum omnes angeli Dei
versitales creaturarum et commutabilitates, ab uno Omnia subjecisli sub pedibus
solo et incominulabiliDeo creaUe sunt, qui oninia (Psal. xcvi, 8); et, Psal.
sunl in cceloet in ejus (Hebr. n, 8; vm, 8). In eo quod ait,
quae lerra, absque ulla dubilatione, omnia subjecit, nihil dimisit non sttbjectum ei.
sicutvoluit, fecit. Hoc quoque sciendum est, quod sancttts divincehabitalione gra-
omnis substanlia, quaeDcus non est, creatura est, et Quamvis quislibet
ticB[AL, haiiitationis gratia]'praecipuus esset, nullus
quae creatura non est, Deus cst. ta-sien eorum in unam cum divinitale personam
CAPUT X. electus est, nisi Christus Deus, et homp. Anima
Qttodqucedammirabilis facta esl conjunclio crealoris C ( quippe, et caro Chrisli, cuin Verbo unus est Chri-
ad ereaturam. stus, et unus Filius. Perquam vero durum est, et
Inter hanc [AL, harum] scilicet creaturarum mira- a sanilate [AL, firmitate] fidei penitus alienum, ut
bilem et speciosam [varietatem, cx qua] pulcherrima dicamus animam Christi non plenam suse [AL, in se]
universitas formatarum constat rerum, de qua dici- deitalis habere notitiam, cum qua naturaliter unam
tur : Et erant omnia valde bona (Gen. i, 31). (Bona creditur habere personam. Unde Joannes Baptista
vero, quia a bono condita sunt creatore, sed non sic Cbri-.tosingulariler ac sine mensura datam Spiri-
bona sicut creator, qui solus est summum et incom- tus largitatem dixit : Non enim ad mensuram [ail]
mutabile bonum) : homo solus ad imaginem et simi- dat Deus Spiritum (Joan. m, 34). Hominibusad raen-
liludinem conditoris creatus esse legitur, el felicissi- suram dat; unico Filio ad mensuram non dedit,
mus [AL, felicissimi] horti, qui paradisus dicitur, quia omnis plenitudo divinitatis in eo habiiat. Ipse
habitator constitutus, uniusque tantummodo fructus est enim qui dat sanctis, ipse est qni acccpit; et
e,:ulis prohibitus, quatenus tam facilis observatione quia potensest ad mensuram dare, ideo non debtiit
mandati, coelestemmereretur beatitudinem : sed in- ad mensuram accipere. In forma enim Dei manens
vidia ruentis angeli de beatitudine sua, hujus man- Spiritum dat; formam servi accipiens Spiritum ac-
dali transgressor effectus est, atque in htijus exsilii, L' D cepit : ipsum enim, quem ad mensuram dat, totum
sicut comminalusest ei creator, aerumnosamdcjectus accepit. Ad mensuram quippe dat multis filiis ; sed
est miseriam , et poenalimortis conditione mulclatus non ad mensuram acccpit, qui tinicus est Filitis,
(Gen. n). Sed mitissimus creator, nolens facturam quia sic est naturaliter homo verus, ut idcin sit na-
imaginis suaexternaliter perire, misit Filium suum turaliter etiam Deus verus. a In Christo autem se-
unigenitum Deum, per quem crcavit hominem, ut cundum calholiccefidei verilatem, in unitate per-
per euradem redimeretur, per qtiem creatus est. Qui ssncesimul ct deitatem fatemur, et animam raliona-
carnem ex virgine assumens, ita humanoenaturce lem et carnem. In quo lamen deitas Spiritum ac-
adunatus est, ut idem esset homo, qui Deus, et Deus, cipere non polttit, quia secundumdeitatem Pater, et
qni homo : quia talis erat illa suscepiio, quccDeuin Filius, et Spiritus sanctus unus est Deus. Non ergo
hominem faceret, et hominem Deum; nee ulla est in potuit Spiritum sanctum divinitas Filii accipere,
hac duarum conjunclione naturaruni, id esl, divini- cum ipse Spiritus sanctus sic procedal a Filio sicul
tatis atque humanitatis, pcrsonalis separalio. Ergo procejit a Patre, et sic dctur a Filio sicut datur a
» .Encas Paris. cap. 83.
51 B. F. ALBINI SEU ALCUINIOPERUMPARS IU. 5f
Palre. Restat itaque ut anima Christi Spiritum acce- A, atque idem. Et hoc tolum simplex, lolum Unitas
perit, quem tamen non ad mensuram accepit, quia lotum Trinitas, lotum o/zooOo-iov; quia esse quod
totum accepit. Ubi enira mensura dicitur non esse, substantiale est, uniim est in Palre, ct Filio, et Spi-
plcnitudo perfectionis et perfcctio plenitndinis invc- rilu sancto; el horum una actio est, sicut una vo-
nitur. Pcr quam eliam pleniludinem[Spiiitus, pleni- luntas. Fuerunt enim omnia ab seterno [in] Deo.
tudinem] divinsccognitionis habere manilesmm est: Operalione autem, id est, virtute Dei, qui esl Filius,
in quantum enim cuilibct sanctorum Spiritus datur, apparuerunt omnia, et facla sunt sicut voluit, et
in tanlum cognilio Diviniialis accipitur ab eo. Non quando voluit, et quomodo voluit, qui fccitomiiia :
enim cestimandumest animaeChristi in aliquo ple- sed non ille factus, per quem facta sunl omnia. Na-
nam Divinilalis deesse noliliam, ctijtis una est pcr- tus est ergo Filius Dei, ex setcrno octernus, de Deo
sona cum Verbo, quam sic Sapienlia suscepit, ut Deus, de lumine lumen, sicul saepissimcdiximus et
cum ipsa divinitate sua una sit in Trinitate persona, semper dicemus.
id esl, Christus crucifixus, qttem Dei virtutem Dei- CAPUT XIV.
que sapientiam Paulus apostolus procdicat (/ Cor. Omnia per Chrislumnon facta esse, ipsum vero natum
i. 24). factum.
1 In principiofecii Deusctelumet terram (Gen. i, 1);
CAPUTXII.
Si anima Clirisiiplenam hnbctdmmtatis cognilionem, id est, i;i Cliristo fecit Deus, qui est Filius Dei, qui
avomodofticitiir in Evungelio, Fiiium nescirediem est Verbum Dei, qui esl virtus, et sapientia Dei,
juilicii (ilurc. xin, 32). sicut dicitur in Psalmo : Omnia in sapientia fecisli
In Scripturis sanctis genus cst locutionis, quod (Psal. cm, 24). Sed ipse idem [AL, id eslj Filius,
apud gramnnticos metonymia dicilur, id esl, dum ante omnia semper est, ct scmper Deus, et semper
per eflicientem designatur id quod cfficitur. Hoc in Deo; idcirco o«oouo-tov Pater elFilius. In eo vero
eniin genere locutionis Deus nescire dicilur, quia [AL, idco vero] quod Filius dicitur el cst, genitus
ncscientes facit; etiam el scire Deus dicitur, quia esl, nonfactus ; quamvis Apostolus dixisset : Qui
scicnles facit, sicut scripliim cst : Teniatvos Domi- factus est sapientia nobis a Deo (I Cor. I, 30) > non
nus Deusvester, ut sciat, si diligalis eum (Exod. xvi, quod faclus sit in subslantia sua ut essct, sed effe-
i; Deut. xin, 3). Non enim sic inlelligendum csl, ctus esl ut Dominus esset omnium quoefacta stint,
quasi Deusnescial si diligant eum, de quibus hoc dum fuerunt quibus Dominus esset. Creaturas ergo-
dicitur : sed ut illi ipsi sciant, quantum in Domini fecit Deus per Filium, sed non Fiihim fecit, per
dileclione profecerint [Al., proficerenl]; quod nisi ^ quem fecit omnia; sed genuit de substantia sua.
lentationibus quae accidunt, non plene ab homini- lJ ocqualemsibi. Natus est ergo Christus, nou factus.
bus agnoscitur. El ipsum lental, pro eo posilum est, Ubicunque ergo dicitur quoniam factus est, post
quod tenlari sinat. Sic et cum dicitur nescire Deum, primam ganerationem dicitur, quoe ex seierno [AL,
aut pro eo dicilur quod non approbat, sicut impiis quoeoeterna est] csl, et una est, et sancla, et inefla-
dicturus est : Nescio vos (Matth. xxv, 12); aut pro bilis. Legitur in Aclibus Apostolorum : Certissime
eo quod utiliter nescicntes facit, sive ctiam pro co igitur sciai domus Isiael, quia hunc ChristumDeus
quod non cst lempus sciendi, sicut in Evangelio dici- fecit, quem vos suspendisiis in cruce (Act. n, 56);
lur: Dedieel horanemo scit, nequeangeli in cceto,ne- etApostolus : Qui factus est ex mutiere (Galat.iv,
queFilius 720 nisiPater (Matth. xiu,32). lloc enim 4) ; et evangelista : Verbumcaro faclum cst (Joun.
gcnere loculionis ncscire diciturFilius, quia nescien- i, 14). Ista omnia non in ejus existenliam, vel sub-
tes fccit, quod ulile illis fuit nescire, id est, quod stanliam, sed in actus, et in ministralionem ejus
non ita sciebat, ut cos scire fecisset. Quia ulilius potenlioeatque virtutis dicuntur. Quod Aposlolus
illis fuit diem judicii nescire quam scire, ut semper ait Christum Dei virtutem et Dei sapientiam (/ Cor.
parali essent et vigilantes, dum qua hora dies i, 24), non ita intelligcndum est, quod Paterdici
Domini quasi fur veniret, paralos inveniret eos. , non possit virtus, vel sapienlia, sicul dici non polest
U
CAPUT XIII. Filius, vcl Verbum; quia haec relativa sunt nomina,
Quod unum opus sit Palris el Filii. sicut superius dictum est : illa vero, id est virtus
Operatur cnim Paler per Filium, per quem fecit et sapientia, subslantialia sunt : ideo Pater, virtus
omnia, etsemper operatur : sicut dictum est: Om- et sapientia, et Filius virtus et sapienlia ; et Spiri-
nia per ipsum facta sunt (Joan. 1,3); itcm : Paler lus sanctus virtus et sapicntia; non lamen tres vir-
tneus usque modo operatur, et ego operor (Joan. v, Uites, nec tres sapienlise, sed una virtus, el una
17); non diversilatem operis designans, quia unum sapientia Pater et Filius, et Spiritus sanctus; sic-
opus est Patris et Filii, sed personarum proprieja- ut una subslanlia, et una omnipolenlia, et alia qucc
tem oslendens. Ipsa itaquc operalioDei, id est, san- de substantia divinilatis dicuntur. Et ita intelliga-
ctce Trinitatis, voluntas est Dei, et voluntas Dci tur Filius sapientia Patris, quomodo dicilur lumen
simplex est, et semperin requie bealitudinis. Nec Patris; id est, ut queraadmodura lumen delumi-
aliud est Deo operari, aliud velle, sed idem est illi ne, et utruraque unura lumen, sic intelligatur sapien-
vcllc et operari, quia volunlas Dei effectiva est po- lia de sapientia , et utrumque una sapientia ; quia
tenlia. Nec Dco aliud cst essc, aliud velle, sed unurn in illa simplicilate divinoenaturcc 721 non est aliud
53 DOGMATICA.— DE FIDE S. TRINITATIS LIBRI III. LIB. II. 54
sapere quamesse, nec aliud esse quam posse, nec AVmultoties legatur quod appartieril [AL, apparuisset]
aliud posse quam vivere. Eadem ibi sapientia quae Deus cuilibet in Veteri Testamento Patrum, scd ap-
[ct] essentia, eadem polenlia quoeet essentia, eadem paruit quibus voluerat per subjectam creaturam, in
vita quoeet essentia, et hoecomnia unum, et unus qua voluerat specie, et quomodovoluit. Sed tmllate-
Deus. nus a quolibct visus est [in] substantia divinitatis
CAPUT XV. suse, qtise omnino invisibilis et incommulabilisest.
De eo quod sicut Pater est vita, ita ct Filius est vita. Quod beatissimus et magnus propheta Moyses intel-
Sicut Pater vivificat, sic el Filius quos vult vivifi- ligens ail Deo, cum quo ut amicus ad amicum, facie
cat (Joan. v, 26) : non tamen alios vel aliter Patcr, ad faciemlocutus esse dicilur : Si invenigratiam ante
et alios vel aliter Filius, sed eosdem quos Pater Vivi- te, ostcnde mihi temetipsum(Exod. xxxm, 13). Si
flcat, vivificatet Filius similiter. Nec Spiritus sanctus itaque ejusnaturam substantiamqueconspiceret, nul-
ah hac vivificationesecernendus est, quia unum opus latenus dicerel : Oslendemihi temetipsum. Ipsi ergo
est Pattis, et Filii, et Spiritus sancti, sicut una sub- apparuit Deusin ea specie qua voluerat, non autem
slanlia atque essentia. Sicut enim Pater vivens vita ipse apparuit illi in natura propria , quam Moysesvi-
est, ita et Filius vita. Manet ergo Pater vita, manet dere cupiebal. Manifeste [.4/., ctipiebat manifcste]
R noverat utique, quod corporaliter videbal, quodcun-
[et] Filius vita. Pater vita in semetipso, non ab alio,
Filius vita in semetipso, sed a Patre, qui cum talem que videlat; et vcram visionem Dei spirilualiter re-
genuil, ut vitam haberet in semetipso. Dictumquippe quirebat. Locutio quippe illa, quse fiebat in vocibus
est, sicul ipse Filius ait: Sicut Pater habet vitam in sic 722 modilicabatur, tanquam essel amici loqtien-
semelipso,sic dedit el Filio vitamhabere in semetipso tis ad amicum. Cnnfirmat vero evangelisla Dei csse
(Joan. v, 26), id est, genuit Filium, vitam in semet- natiiram omnimodoinvisibilem, ubi ait: Deumnemo
ipso habenlem. Hoc solum interest, quod Paler vita vidit unquam (Joan. i, 18); quia plenitudinem divi-
est non nascendo, Filius [vita] est nascendo; Pater nitalis quoein Deo est, nemo oculisvidit, nemo menle
de nullo patre, Filius de Deo Patre; [Paler] propler compreliendit. Nec etiam angelieae naturae compre-
Filiiim Pater est, Filius vero et quod Filius est pro- bensibilis est Deus : quia vere incomprehensibilisdi-
pter Patrem est, et quod est, a Patre est, et a vita, cilur; sed secundum mensuram donalionis Dei, ita
vrta esl. Pater qui est vila in semetipso, genuil Fi- Deum vel angeli vel animoe sanctorum intelligunt.
lium qui esset vita in semetipso. Ideo et ipse Filius Proinde quamvis usque ad aequalitatem angelicam
ait : Sicut vivit Pater, et ego vivo propter Palrem humana post resurreclioiiera natura p/pficiat, et ad
(Joan. vi, 58). Non jta dicUim est, quasi in stipso £,, ctrntemylandumDeum glorificata consurgat, videre
Filius propriam non haberet vitam, sed participatione _ tamen ejus essentiam plene non valet, sed unicuique
paternoe viise vitam halerel. Sicut oculus carnalis sanclorum ad suae sufflcbnliaai bealiti.nli.oisroani-
parlicipatione lucis alterius lumen accipil, quod non iestabitur gloria ejus.
habet in seipso, nisi aliuude mutuasset. Sed jam jam- CAPUT XVII.
que [AL, jam itaque] talis a Patre genitus esl Filius, Quod illce visiones,quw inVeteri TestamentoPatribui
qui in seipso viveret: sicut Paler non est indigens apparuisse.legnnlur, maximeper angelicas admini-
slraliones fierent.
vita, sic Filius non indigeret [AL, indiget] alterius
vitcc. Est Pater vita, est Filius vita; utrumque [AL, Quod vero omnia quoePalribus visa sunt congruis
ulrique] tamen una vita, non duoe, quia unus Deus, temporibus vcl locis, secundum Dei dispensationem
non duo dii. In hac vero vita vivit mundus, et vivet per angelicas esse [AL, essent] administrationes,
quandiu obedierit huic vitoe. Unde et Pelrus ait : apertissime eximiusmundi Doctor,qui in terlium ra-
Tu verba vitai ceterna;habes (Joan. vi, 69) : Id est, ptus ccelumaudivit [AL, audire nieruil] qucedamar-
qui tibi obedierit, vitam oeteriiamhabel. Et ipse Do- cana mysteriorum Dei verba, ostendit, ubi ait: Nonne
minus : Amen, amen dico vobis, quia venit hora et omnessunt adminislratorii spiritus ad ministralionem
nuncest, quando morlui audient vocem Filii Dei, et J) nmissi, propter eos qui ha'reditatem capiunt salutis
qui audierint vivent(Joan. v, 25). Quid esl enim au- (Hebr. i, 14); volens intelligi illa omnia non solum
dient, nisi obaudient,id est, obedient? Quanlum cnim per angelos.facta, sed etiam propter nos facta , quae
pertir.et ad auris auditum, non omnes qui audient in vctcribus lcguntur figuralionibus; ct paulo post :
vivent; niulli enim audiunt, et non credunl, vel non Si enim sermo per angelos dictus, fuctus est firmus :
faciunt quce [AL, quod] credunt; audiendo et non omnia quoedata sunt vel dicta populo priori, per an-
credendo non obediunt; non obediendonon vivent. gelos ministrata esse ostcndit; nostroe vero salutis
Itaque hi qui audicnt, nihil esl aliud, quam quod originem et plenitudinemper ipsum Dei Filium mox
obediunt: qui ergo obedient, vivent. in sequentibus ejusdem epistolse verbis ministralara
esse demonstravit. Etbeatus Stephanus protomartyr
CAPUT XVI. angelum Moysiloculum esse in flamma ignis asseruit
Quod substantia divinitatis omnimodo invisibilissit, in disputatione quam habuit conlra lapidalores suos
et incomprehensibitisin sua natura crealuris.
(Act. VII); dum in eadem visione dicitur Dominum
Sicut igitur immutabilis est omnino Dcus, ita et apparuisse Moysi : apparuerunt vero angeli, et locuti
invisibilisest in natura magnitudinis succ. Quamvis sunt in persona illius qui eos direxerat (Exod. \\\\.
55 B. F. ALBINI SEU ALCUINIOPERUM PARS !It. 36*
Sed quoeri polest cur Scriptura non dicat: Apparuit /I de Patre procedit, cl totus de Filio; totus in Palre
angolus, vel locutus cst angelus cuilibet Patrum? manet, et tolus in Filio, quia sic manet ut proceriat,
Quamvis quidem proeco verba refcrat judicis, non sic procedit ut maneal. Unde naturaliter hanc babet
scribitur in gestis : Prcecodixit vel fecit; sed : Judex cum Patre et Filio unitatis plenitudinem, et plenitu-
dixit vel fecit. Quapropter probabili ratione videri dinis unitatem, ut totum Patrem habeat, totumque
potest, patribus nostris ante incarnationem Christi Filium; ipseque [AL, ipse quoque] totus habeatur a
sub persona Domini apparuisse, vel locutos esse an- Patre, totus habeatur a Filio ; qui etiam a Patre et
gelos : nec illos etiam in sua apparuisse substanlia Filio ccqualiter datur, imo et a seipso datur, sicut Fi-
credendum est, sed in subjecta creatura, quce ab illis lius de eo dicit : Spiritus, ubi vull, spirat (Joan. ni,
tempore opportuno assumpta est, ad ministrationem 8). Ipse in prophelis locutus est, per ipsum Apostoli
officii sui. Sicut anima hominis invisibilis est, ita sine timore soeculariumpotestatura testimoniura pro-
etiam angelicam carnalibus oculis naturani invisibi- ferebant de Christo, quia ipse loquebatur in illis
lem esse certissimum est. (Act. n, iv, vi, xvm), sicut ipsc Dominus ait: Non
enim voseslis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri
CAPUT XVIII.
qui loquitur in vobis (Matlh. x, 20). In ipso enimha-
Non de solo Palre intclligendum esse, ubi i
dicilur : E5bent omnes fideles remissionem peccatorum, sive in
Qui facit mirabiiia magna solus.
baptismo, sive etiam in pcenilenlia. Ipse charitas Dei
Ubicunque in Scripltira sancta legitur, solus Deus, dicitur, quamvis Pater, et Filius sit charitas. Sicut
non deunaqualibetpersona in sancta Trinitate intel- enim [AL, sicut et] Filius sapientia Dei dicitur,
ligendum est, sed de toia sancta Trinitate, quseoequa- quamvis sit Pater et Spiritus scnctus sapientia, ipse
liter operatur omnia quaecunque operanda esse judi- Paraclelus, id est, consolator dicitur, quia revera
dicat. Unde quod in Psalmis dicitur : Qui facit mira- dum dona sacramentorura dislribuit, consolationem
bilia magna solus (Psal. LXXI,18); qui facit luminaria animoeprsebet : per quam [AL, per quera] diffunditur
solus (Psal. cxxxv, 7), non de solo Patre, sicut ad- in cordibus nostris Dei charitas, per quam nos tota
versarii volunt intelligitur dicttim, sed de tota sancta inhabitat Trinitas. Quocirca rectissime Spiritus san-
Trinitate, quoe cst unus, solus Deus. Simililer de ctus, cum sit Deus, vocatur etiam donum Dei; quod
Palre solo non est intelligendum quod Apostolus ait: donum proprie, quid nisi charitas intelligitur [AL,
Beatns, et solus potens,Rex regum et Dominus domi- intelligenda est], quoeperducit ad Deum, et sine qua
nantium , qn^sotus habel immortalitatem, et lucem quoelibet alia virtus operis boni non perducit ad
habilat inaccessibilem,quem nemohominumvidil, nec Deum?
videre potest (I Tim. vi, 15, 16). In quibus verbis, (] CAPUT XX.
nec Pater proprie nominatus est, nec Filius, nec Nihil temporale in eo debemus intelligere de
itaque
Spiritus sanctus; sed absolute, beatus el solus po- Spiritu sancto, dum dicitur donum Dei.
tens, Rex regum et Dominus dominantium, quod est Hoc vero donum est Spiritus sanctus,
tinus, solus, bealus,potens, invisibilis, vertis Deus, coaeternum est et Dei, quod
consubstantiale donatori: quia do-
ipsa Trinitas, quoeoequaliter beata est, 723 scqua- num donabile fieri
liter potens, imo omnipotens, etiam et unipotens, polcrit, quamvis non sit cui do-
netur. Quod donum, id est, Spiritus sanctus, non ex
quia tina potentia est totius sanctae Trinitatis. Neque
enim quia ipse Filius alibi loquens voce sapienlioe tempore, sed ab ccteroitale procedil; sed quia sic
est enim Dei), ait : Gyrum cceticir- procedebat ut esset dcnabile, jam donum erat, et
(ipse sapientia
cuivi sola (Eccl. xxiv, 8), separavit a se Patrern : antequam esset cui darelur. Aliter enim intelligitur
non est ut tantummodo cum dicitur donum, aliter cum dicitur donatum. Nam
quanto magis ergo necesse,
donum potest esse et antequam detur : donatum au-
de Patre prseter Filium vel Spirittim sanctum intel-
tem nisi cuilibet datum fuerit, nullo modo dicipotest.
ligatur quod dictum est : Solus kabet immorlalita- Et hoc
et lucem habital inaccessibilem 1 itaque donum Dei occultum fuit ab aeterno in
tem, Patre et Filio; manifeslandum opportuno tempore,
CAPUT XIX. ] durn essent quibtis manifestari deberet. Et hoc do-
De unitate Spirilus sancli cum Patre et Filio. num, id est, Spiritus sanclus in eadem unitate sub-
o Spirilus itaque sanctus, sicut Pater ct Filius, stanlise et oequalitate cum Palre et Filio consistit.
plenus est Deus et perfeclus; imo untis Deus cum b Sive enim sit unitas amborum, sive sanctitas, sive
Patre et Filio, atque una substantia, sicut supra me- charilas; sive ideo unitas quia charitas, et ideocha-
moravimus : quoniam ipse est Sfriritus sanctus, qui ritas quia sanctilas : nequaquam minor est in aliquo
in Scripturis dicitur Spiritus Dei, vel Spiritus Christi, illis ex quibus procedit. Et hcecest summa charitas,
sivc Spiritus Palris, sive Spiritus Paracletus, etiara qua genitus a gignente diligatur, genitoremque suum
et Spiritus veritatis; nec non et Spiritus vitae, qui a diligat, et ideo non 724 amplius quara tria sunt:
Patre et Filio aequaliter [procedit, et cum Patre ct unus diligens eum, qui de illo est; et unus diligens
Filio oequaliter] adoratur, quia oequaliter est Deus, eum, a quo esl; et ipsa dilectio, de qna dicitur, quia
tolus Patris et totus Filii Spiritus; quia unus natu- Deus charitas est. Et hsecsumma et ineffabilis Trini-
raliter Spiritus est, et Patris, el Filii; proinde totus tas non unius Dei dici debet, sed unus Deus.
• -Eneas Paris., cap. 84. b Idem, cap. 83.
57 DOGMATICA.— DE FIDE S. TRIMTATIS LIBRI III. LIB. Itl. 58
CAPUT XXI. ^ luntatem largitoris, el in omnibus idem Spiritus ha-
Cur idem Spiritus sanctus bis a Deo Christo dutus sil ? belur, sicttt in prophetis unus atque idem loculus est
4 etiam ineffabilia do-
" Absque dubitatione ideo Spiritus sanctus bis da- Spiritus (/ Cor. xn, seq.). Ipse
cet, quceproferr^ humanus sermo non potest; ipse
lus est, ut comraendarentur duo praecepta charitatis. enim dicitur ab
Apostolo gemitibus inenarrabilibus
Duo sunt enim praccepta, scd una est charitas; sic
postulare pro noliis (Rom. vin, 26): po«tulare plane
eiiam unus Spiritus, et duo data. Nec alia charitas dicilur, nos postulantes facit ineffabili cordis
In quia
diligit proximum, quam illa quoe diligit Deum. gemitu. Sed non nunc, ul quondam, dona sancti
terra dalur Spiritus, ut diligatur proximtts : de ccelo sunt in hominibus; nam paucis in populo
Spiritus
datur, ut diligalur Deus. Quamvis sit aliud Deus, Israel dona emicuerunt sancti Spirilus per qucelibet
aliud proximus, tamen una charitate diligendus est
ttt signa, vel prophetias; nttnc atttem in omni creden-
Deus et proximus. Deum plus seipso, proximum tium multitudine Spiritus sancti gralia diffunditur,
seipsum amator amet. In lerra Christus dedit Spiri- secundum voluntatem distribuentis Spiritus [A/.j
tum, sed de cceloest qtiod dedit. Ule enim dedit, qui Dei]. Et hoc est, quod in Evangelio dicitur: Nondum
de ceelodescendit. Hic invenit cui daret, sed inde enim erat
Spiritus datus, quia Jesus nondum fuerat
altulit quid [AL, quod] daret. Sed ista charitas non vn, 59). Sicut
B glorificatus [Al., clarificatus] (Joan.
tenetur nisi in tinitate EcclesiccChristi, nec illam ha- enim unius
corporis membra diversa habent officia,
benl, qui se dividunt ab unitate catholicce pacis. quce tamen omnia una operatur anima et regit, dis-
CAPUT XXII. tribuens unicuique membro, quiJ faciat; oculo, ut
Quamvis diversa sinl Dei dona in sanclis, ab uno eo- videat; manui, ut operetur; pedi, ut ambulet; auri,
demqueSpirilu singulissingula danlur. ut audial : sic sunt etiam diversa dona fidelibus lan-
Dona sancti Spiritus membris Ecclesice sigillatim quam membris ad mensuram cuique propriam distri-
dividuntur, et singulis singula dona tribtiuntiir. In buta. Quamvis enim, et in omni fldeliummulliludine
Christo siquidcm solo omnis plenitudo donorum, diversoesint donorum gratioe, unum tamen corpus est
quia Qmnisplenitudo divinitatis in eo habilat. Unde Ecclesise per unum Spiritum, una charitatis compage
plerius gratioe et veritatis ab evangelista prsedicatur conglutinatum atque connexum : qui Spirilus mese
(Joan. i, 14). In Spiritu sancto omnis gratia donorum humilitatis spirilui inspirare dignetur, quid deinceps
consistit [.4/., existit]; ipse enim, proutvult, gratias dicendum sit de ineffabili Christi Jesu Domini nostri
donorum largittir, aliis dans sermonem sapientice, Nativilate, de quo Propheta ait : Generalionem ejus
aliis scienlice, aliis fldem; atque [ita] unicuique in quis enarrabil (Isai. LUI, 8)? quod ab alio incipien-
Virtute sancti Spiritus gratia tribttitur secundum vo- 11dum esse exordio melius arbitror.
a jEneas Paris, cap. 86.

LIBER TERTIUS.
PROLOGUS. nOstra, tuule salva stta immortalitate, mortalis esset
Duas enim crealuras rationales condidit creator : [AL, mori potuisset], et diabolum hominis victorem
unam coeleslem, alteram terrostrera; et ulramque magis vinceret justitia^quam potentia, ut ostenderet
Iiberi arbitrii potestate r.obilitavit, ut voluntarie in . utrumque, et perpetuam ccqtiitatis sucejustitiam, et
dilectione Dei, et divinoepolcntise laude perpetualiter seternce bonitatis [suce] misericordiam. Justitiam in
atque beate permaneret. Sed quia prior, id est, an- angelo homicida sui ipsius alque hominis; in homine
gelica, non tamen tota, propria delectando 725 P°- vero ab eodem perdito misericordiam, quem graluito
tentia, ab amore summi boni rccedens, in seipsam magnccpietalis stioemunere redimere voluit. Quod in
delapsa, sni homicida facta est, oerumnosam atque sequentibus divina nobis donanle gralia dicturi sumus.
pcenalem irapietalis suce eeternitatem experta : pro- D CAPUT PRIMUM.
iride invidia contra hominem inardescens, ne coele- De gratia Dei, qua Deus homo factus est.
stem beatitudinis sedem possideret, incitavit eum ad In hoc eliam evidenler commendatur quod Spiri-
peccandum, efflcienseum suoesociura miserice, quasi tus sanctus sit donum Dei, sicut supra oslendimus,
quoddam solatium sibi esset ctim plttrimis pcenas dum dicitur in Syrabolo catholicce fidei, quod Chri-
pati : vel etiam ut injuria creatori inureretur [AL, stus de Spiritu sancto conceptus, ct ex Maria vir-
ingereretur], si creatura ad imaginem suam condita, gine sit natus. Cum aliter de illo, aliter de illa nattts
perdito dignitatis sucenomine etnumine [AL, nomine sit, non de illo sicut de Patrc, de illa vero sicut de
in seternum ignem succ], suce subderetur impietati. Matre : quid lamen hic sancti Spirilus mentio facta
Quodpius conditor non passus, miseratus hominem, est, nisi quod magna Dei gratia commendalur?
reformare eum volens ad pristincedignilatis nobilita- Quid enim natnra humana in homine Christo me-
tem, misit unicum Filium suttra hominera stiscipere, ruit, ut in unitate [AL, unitatem] personoe unici
ut idem, qui Deuserat ex Deo , esset homo ex ho- Filii Dci singulariter esset assumpta? Qua; bona
mine, et immorlalis haberet aliquid unde mori po- voluntas? Cujus boni proposili sludium? Quce bo-
tuisset. Assumpsit itaque Dei Filius ex mortalilate na opera prxcesserunt, quibus mereretnr ista [AL,
39 B. F. ALBINI SEU ALCULMOPERUMPARS III. 40
eum de Virgine nasci? Quia hoc opus mirabile to-
Iste]homo, una fieripsrsona cumDeo, imo el homo i i
ipse Deus? Nempe ipse ex quo essehomo ccepit, non lum dono [Al.,' donum] Dei factum est, et donum
aliud ccepit esse quam Dei Filius, ethoc unicus, uni- Dei proprie Spiritus sanctus dicitur. Neque enim
mundum istum fecit Deus, dici eum fas est
genituset proprius; et propter Dei Verbum, quod quia
caro factum est, ulique Deus ; ut quemadmodtimest Dci Filium; haud enim eum oportet dicere natum
una persona quilibet homo, anima scilicet rationalis de Deo, sed faclum, vel creatura, vcl conditum, vel
ct caro, ita sit Chrislus una pcrsona, Verbum et inslitutum ab illo, vel si quid hujusmodi recte pos-
caro [AL, et verbum caro]. Unde naturce humansc sumusdicere. Nec igitur concedendumest, quidquid
tanta gloria nullis praecedentibusmeritis, sine. du- de aliqua re nascatur, continuo ejusdem rei fllium
bitatione graluito munere, nisi quia magna hic et nuncupandum. Ut de multis exemplis hoc proferam,
sola Dei gratia fidelitcr et sobrie considerantibus certe qtti nascuntur ex aqua et Spiritu sancto, ne-
evidcnter ostenditur? ut intelligant homines pcr que fllios eos recte quisquam dixerit aquoe, vel Spi-
eamdem graliam se justificari posse a peccatis, per ritus sancti, sed plane dicunlur Filii Dei Patris et
quam factum est ut homo Christus nullum possit malris Ecclesioe.Sic ergo de Spiritu sancto nalus est
habcre peccalum. Sic sanctam Virginem matrem Filius Dei Patris, et non Spiritus sancti. Si enim
scilicet Filii Dei, angclus salutavit, quando ei futu- II Filius Spiritiis sancti diceretur Christus secundum
rum nuntiavit partum : Ave (inquit) gratia plena; humanilatem, duo Patres essent in sancta Trinilate,
ct paulo post: Invenisli (ail) gratiam apud Deum et Deus homo factus, duos habuisset Patres, unum
(Luc. i, 28, 50). Et haec quidem gratia plena, et divinitatis, alterum humanitalis. Sed quis hoc di-
invenisse apudDeum gratiam dicitur, utDomini sui, cere audebit?
imo Domini omnium, salva virginilate, mater esset. CAPUT IV.
CAPUT II. Quomodo intelligenda sit missio Filii a Patre 1
Ad commendationemejusdem graliw, beatus evange- Qticerendum est quomodo intelligatur missio Fi-
lista Christum ait, plenum gratia et veritate. lii ? Pater enim solus nusquam legitur missus; de
Filio quidem ita scribit Apostolus : Cum aulem venil
De ipso aulem Domino Joannes evangelisla cum
dixisset : Verbum caro factum est, et habilavit in plenitudo temporis, misit Deus Filium suum, faclum
ex mutiere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant,
nobis; adjunxit : Vidimus, inquit, gtoriam ejus,
a et rcdemiret (Gal. iv, 4). Cum autem ait : Misit Deus
gloriam quasi unigenili Palre, plenum gratice
Filhtm suum, fuclum ex muliere, satis ostcndit eo
veritatis (Joan. \, 14). Quod ait : Verbum c.aro fa- -<
missum Filium, quo faclus cst ex muliere.
ctum est, hoc est, plenuni gratiw; quod ait: gioriam ( ipso
a Patrc, hoc est, plenum veritalis. Quod ergo de Dao natus est Dei Filius, in hoc mun-
quasi unigeniti do erat, sicut Evangelisla ait : In mundo erat, et
Verilas quippe ipsa unigenitus est Dei Filius, non
sed natura. Gralia hominem tanla mundus per ipsum faclus est (Joan. i, 10); quod au-
gralia, suscepit
tem de Maria virgine natus est, in hunc mundum
unitate personoe, uUJem ipse essel eliam filius ho-
missus advenit. Nam et ipse Dominus ait: Ego a
minis, qui Dei Filius unicus unigonitus. In ipso uno
Deo el bomine, plena gralia humanitalis, plenaque Patre exivi, et veni in hunc mundum (Joan. xvi, 28).
divinitaiis veritas agnoscitur; 726 nsec plenitudo [Ergo a Palre exire, et venire in hunc mundum] hoc
divinitalis in seipsa plenituditiem habel gralioe, qua est mitti. Quid igitur est quod de illo idem ipse
cst [A/., quoeest] tota humanitas in divinitate sua; et evangelista riicit : In mundo eral, et mundus per
eum factns est, et mundus eum non cognovit(Joan.
plcnitudo gralioeplenitudinem in se habet veritatis,
qua est [AL, quae est] tota divinitas in huma- i, 10); deinde subjurgit : In sua propria venit?
a Illuc utique missus est, quo venit. At si in hunc
nitale sua. Ita ut plenitudo veritalis plenitu-
dinem in se habeat graliae, et plenitudo gratioe mundum missus est, illuc cst missus, ubi erat. ln
mundo erat, et in mundura missus est. Quam mis-
plenitudinem in se habeat verilalis. [Sic est ergo
Christus plenus gratioe et veritatis], ut sicut a divi- 10 sionem tamen opus esse sanctoe Trinilatis nulli ca-
nitate pleniludo humanitatis suscepta est, ita in Iholico dubitandura est.
humanitale ejus plenitudo sit divinitatis, Apostolo CAPUT V.
testante, qui ait: In quo habitat omnis plenitudo di- Quomodomissio sancti Spiritus sil intelligenda.
vinitalis corporaliter (Coloss. n, 9). *>Sicut enim a Patre Spiritus sanctus mittitur, ila
CAPUT III. et a Filio; utrumque enim in Evangelio legilur ipso
Quomodonon sit Christus Filius Spiritus sancti, dum Domino dicenle : Dum autem venerit Spiritus Para-
in Symbolodicitur, de Spiritu sancto et ex Maria cletus , quem Pater mittet in nomine meo (Joan.
virginenalus? xiv, 26). Etillud de seipso : Cum autem venerit Spi'
Illud vero movere poterit, quomodo dictura sit ritus Paracletus, quem ego mittam in nomine Patrit
Christum de Spiritu sancto natum et Maria virgine, mei; sed ista missio per quasdam visibiles ad horam
cum Filius nullo modo sit Spiritus sancti filius? facta est creaturas. Facla est enim quaedamcrea-
An ideo dicitur de Spirilu sancto natus, quia fecit turoe species ex tempore, in qua visibiliter ostende-
» Vide S. Ang. lib. n de Trinitate, num. 7 et 8. i .£neas Paris., cap. 87.
A4 DOGMATICA.- DE FIDE S. TRINITATIS LliSRIIII. -LIB. III. 42
retur Spiritus sanctus, sive cum super 727 ipsum Ak tur, ut sequalis Patn ostendatur, sicut [lbi, uhi
Dominumbaptizatum corporali specie columba de- idem] ipse ait : Ego et Pater unum sumus (Joan.
^cendit(Ma(fA.m,16); vel etiara corporali specie in x, 30); unum, propter substantioeunitatem; sumns,
linguis igneis visus est super apostolos descendisse propter personarum proprietalcn. Quod diligen-
leclor conside-
(Act. n, 3). Ha?c operalio visibiliter expressa, et lissime [AL, prudenlissime] prudens
oculis oblata mortalibus, missio sancti Spiritus dicta rare debet, quid pro qua dicatur forma : cum lamen
est, non ut appareret ejus ipsa substantia, qua et et in forma servi, cl in forma Dei, idem ipse sit
Dei Patris ; in forma Dei
ipse invisibilis et incommutabilis est, sicut Pater et Filius, unus, unigenitus
Filius; sed ut exterioribus visis liominum corda oequalis Patri, in forma servi minor Palre. Qua-
commonerentur [AL, commoverentur] temporali propter [AL, itaqtie] non immerito Scriptura utrum-
manifestatione venientis, ad occultara aeternitatem que dicit, et cequalem Patri Filium, el Patrem ma-
semper praesentis convertere. jorem Filio. IHud enim propler formam Dci : hoc
CAPUT VI. autem propter formam servi, sine ulla personccdis-
Cur solus Pater missits non legatur ? crelione [AL, naturali eonfusione] intelligitur. In
forma Dei, in principio erat Verbum; in forma servi,
Ideo Paler missus non legitur, quia incarnatus g8 Verbum caro factum esl (Joan. i, 14), id est, Deus
iion creditur. Congruenter dictus est missus ille, homo factus est. In iUj ex aeterno
autem in oequalis[Patri];
qui in carne apparuit [misisse illum, qui in ista ex tempore minor. In forma qua ccqualisesl
ea noii apparuifj. Forma igitur illa suscepti homi- fecit hominem ; in forma qna minor est Palre,
Patri,
nis, Filii persona est, non etiam Patris. Quapropter factus est homo. Proinde in catholica fide sine ulla
Paler invisibilis una cum Filio secum invisibili, dubitatione confirmaliim est hominem
illum, quem
eumdem Filium visibilem faciendo. misisse eum,
dicius csl. Ita vero accepta [est] forma servi, ut suscepit sapientia Dei ex virginali utero, nihil minus
habuisse quam cceleri homines, quantum pertinet ad
manerct incommutabilis forma Dei. Quod vero in humanae naturoe, in qua homo creatus
Filio apparuil carnalibus oculis, ab invisibili sancta integritatemet nihil omnino ex eo, quod deceptor horaini
Triniiale factum est [sicut Abrahoe ct Moysi, et est,
invexit. Quantum autem ad excellentiam personae,
Joanni Baplislaeet trihus discipulis in monte].
i CAPUT vn. longe aliud est quam cseteri homines, quia idem
homo, una persona, cum Dei Verbo faclus est.
Quare Filius nunc wqualis, nunc tninor Patre
dicatur ? CAPUT VIII.
Ex una sententia Aposloli duse in Filio Dei na- C Qunre nusquam Spiritus sanctus Patreminor legatur?
turce intelliguntur : una, in qua est per omnia oequa- b Ideo autem nusquam scriptum est, quod Deus
lis Patri : altera, in qua minor est Patre, ubi ait: Pater major sit Spirittt sancto,- vel Spiritus sanctus
Qui cum esset in forma Dei, non rapinam arbitraius minor Deo Patre, quia non est ita a Spiritu sancto
est esse cequalis[Al., wqualem]Deo, sed semetipsum coluieiba,in qua apparuit, assumpta; vel ille ignis,
exinanivit formam servi suscipiens (Philip. n, 6), in quo descendit super apostolos, in unam perso-
Proinde quaedam ita dicunlur in Scripluris sanctis, nam divinitatis suse, sicut assumpta est a Filio Dei
utminor Filius intelligatur, sicut ipse ait : Pater ex virgine Maria humanitas in unam suse deitatis
majormeest(Joan. xtv, 28); qusedamveroita dicun- personam. Neque enim columbam beatificavit Spi-
» In Cod. VindohonensiTheol. 433, scec. 12, ca- lionis ostendit, Spiritus, inquit, Domini
super me,
put 7 hujus libri discrepat a priori, et ita habet : propter quod unxit me ; evangelizarepauperibus mi-
c Qua discretioneinlelligendussit nunc wqualis Patri sit me, prwdicare captivisremissionem,ctc. (Luc. iv,
Filius, nunc autem minorl 18 ; Isa. LXI,1). Ad quoe facienda ideo se dicit mis-
i Quapropter cognita ista regula intelligendarum sum, quia spiritus Domini super eum est.
Scripturarum de Filio Dei, ut distinguamus quid in i Secundum formam Dei omnia pcr ipsum facta
eis sonet secundum formam Dei, in qua est, et if. sunt; secundum formam servi ipse faclus ex mu-
ccqualisest Patri; et quid secundum formam servi u liere, factus sivblege. Secundum tormam Dei ipse et
quam accepit, et minor est Patre • non conturbabi- Pater unum sunt; secunduin formam servi non venit
mur tanquam contrariis el repugnantibus sanctorum facere voluntatem suam, sed volunlatem ejus qui
librorum sententiis. Nam secummm formam Dei eum misit. Secundumformam Dei, sicut Pater habet
sequalisest Palri 728 et Filius et Spiritus sanctus; vitam in semetipso, sic dedit et Filio vitam habere in
quia neuter eorum creatura est, sicut jam osten- semetipso(Joan. v, 26); secundum formam servi:
dimus : secundum autem formam servi minor est Tristis est anima mea usque ad mortem; et, Pater,
Patre, quia ipse dixit: Pater major me est (Joan. inquit, si fieri potest, transeat a me calix isle (Math.
xiv, 28). Minorest seipso, quia de illo dictum est: xxvi, 38-59). Secundum formam Dei ipse est verus
Semelipsumexinanivit (Philif. n, 7); minor est Spi- Deus et vits ceterna; secundum formam servi factus
ritu sancto, quia ipse ait: Qui dixerit blasphemiam est obediens usque ad mortem, mortem autem crucis
in Filium hominis, remittetur ei; qui autem dixerit (Philip. H, 8). Secundum formam Dei omnia, quae
blasphemiamin Spiritum sanctum, non remiltetur ha.bet Pater, ipsius sunt : Et omnia tua mea sunt,
(Matth.xu, 32). Et in ipso virlutes operatus est di- inquit, et mea tua (Joan. xvn, 10); secundum for-
cens : Si ego in Spiritu Dei ejicio dwmonia, certe mam servi non est ejus doctrina ipsius, sed illius,
supervenit m vos regnum Dei (Luc. xi, 20). Et apud qui eum misit. »
Isaiam dicit, quam lectionein ipse in Synagoga b Vide S. Augustinum, lib. xi de Trinilate, nun).
recitavit, et de se completam siue scrupulo dubita- 11.
PATBOL.CT. 9
43 B. F. ALBINI SEU ALCUINIOPERUM PARS III 4i
ritus [sanctus], vel illum flatum, vel illmn ignem, il duas personas, id est, veri Filii Dei, et adoptiyi [AL,
sibique et personcesuaein unitatem habilumque con- veri Filii et adoptivi]; cum certissimum constet, in
juuxit in celernum, sed apparuerunt isla, sicut illam personam, quam habuit seternaliter de Patre
opportune apparere debuerunt, creatura servienlc gcnitus, Dei Filium humanam assumpsisse natu-
creatori, et ad nutum ejus, qui incommulabiliter in ram, quam nemo calholicus fide confirmatus adopti-
seipso permanet, ad ettm significandum el demon- vam esse ausus est dicere. Deus Dei Filius humanam
strandum, sicut significari et demonstrari mortali- assumpsil naturam, non personam, in celernam sus-
bus oportebat, mutata atque conversa. Quamvis cipiens personam divinitatis lemporalem humanita-
Spirjtus sanclus apparuisset in spscie columbse vel tis substantiam. Homo transivitin Deum, nonversi-
ignis, non possumus tamen dicere Spirilum sanctura bilitate naturae, sed propter divinae unitatem pcr-
Deum el columbain, aut Deum el ignem, sicut dici- sonsc. Ideo non sunt duo Christi, nec duo Filii, sed
mus Filium Deum et hominem. Propter has igitur unus Christus, et unus Filius, Deus homo.
corporales fonnas, in quibus apparuit Spirilus san- CAPUT X.
ctus, missus dicitur, non propter eas minor Patre Quod nec Pater nec Spiritus sanctus, sed solus
dici potest, sicut Filius prqpter formam servi; Filius incarnalus sit.
quia illa forma servi inhaesit illi ad unitatem per- 1 Quanquam una sit natura sanctae Trinitalis, non
sonce perpctualiter, illse vero species corporales, tamen lota Trinilas incarnala est; sed sola Filii per-
id cst, coluinba et ignis, ad demonstraudum quod sona humanam misericordiler
suscepit naturam. Nec
opus fuit, ad tempus apparuerunt, et esse poslea tamen ita Dei Filius incarnatus est, ut una esset
desiilerunt. in eo natura divinitatis et carnis. Neque enim in
CAPUT IX. Christo hoc deitas potuit esse quod caro, aut caro
Quod aliter intelligendum sit Verbum caro factum, qttod deilas : quia utraque nalura, id est, divini-
atque aliter Verbum Dei in quolibet sanctorum. tatis et humanitatis, in sua permansit proprietate.
Multis modis, dicit deiloquus Paulus, Deum locu- Propterea utique humanam naturam, id est, cai*
tum esse pairibus in prophelis, novissimis itaque nein rationabilcmque animam non a tota Trinilate ,
diebus locuium nobis esse in Filio suo [Al., novissi- sed a solo Filio confitemur
susceptara, in unitateni
me vcr.o](Hebr. i, 1). Et ut cerlissime intelligeretur,
quippe personce, non in unilalem naturce. Utique
:
de quo Filio dixisset, mox subjunxit dicens Quem persona Filii non est eadem,
ct quce Patris est, aut
constituit hwredem universorum, per quem fecit Spirilus sancli. Unitas ergo personse, manente dun-
et swcula (lbid., 2).Per illum vero, per quem omnia taxat
est , utriusque proprietate substanlice , sicut in
creavit, id est, Christum Dei Filium, locutus ( Ghristo personam non fecit duplicem , sic humanoe
novissimis sceeuli temporibus sanctis suis ; quamvis naturie non fecit sanctce Trinilati
susceptionem
Deum locutum esse in prophctis legatur [AL, lega- communem. Ad
Do- personam quippe Dei Verbi tan-
liius]. Sicul dicitur 729 principium loquendi tummodo acceptio illa servilis formce pertinet: sed
mino in Oscc (Oseei, 2) : vel etiam, verbumDomini nihil divince
pleniludinis abstulit; nibil dominationis
facium ad quemlibet prophetam, sicut legitur : Ver- ademit in Christo bumanilatis susccptio. Hinc est
bum Domini faclum est ad Isaiam prophetam (Isaiw quod in uno eoderaque Christo et humanoe naturae
xxxvm, 4). Non igitur ila Christus verbum Dei ha- veritas claruit, et divinoe naturae incommutabilitas,
buit in se, sicut alii sancli, sed ipse est Verbum oeterna. Hoc tamen sciendum est quod
aliudest Ver- permans:'.
Dei. Aliud est enim Verbum incarne, haflc servilem formam, quam solus Dei Filius acce-
bum caro faclum; aliud est Deus in homine, aliud
pit, tota Trinitas fecit. Quani lamen certum est a
est Deus homo. Ideo Dei Filius non solum secun-
tota sancta Trinitate factam, ad solam Filii Dei
dtimveram divinilatem, quam habet de nalura Dei
pertinere personam. Non enim Pater carnera assum-
Pairis, sed etiam secundum carnem, quam veram
naturaliier habet de corpore heatce Genitricis, Deus , psit,erat neque Spirilus sanclus, sed Filius tantum, ut
[) qui in divinilate Dei Patris Filius, ipse fieret in
verus, etcreditur et prasdicatur ab omnibus calho-'
homine ntatris virginis filius, ne Filii nonien in al-
licis : quoniam aeterna divinitas Filii cum plena hu-
teram transiret personam, qui non esset nalivitate
manitate sua, et eadem plena humanitas Filii cum
filius. Dei ergo Fifius, hominis factus est filius : na-
selerna divinitale sua, una est in sancta Trinitate
tus secundum veriiatem naturse ex [ Deo Dei Filius
persona; et hoec non adoptiva, sed propria et per- et secundum verUatem palurce ex ] homine hominis
fecta, et ipse tolus in divinilate atque hunianitaie
filius in uiraque nalura , non appellatione tantum,
sua unigenilus et verus Dei Filius, idem [AL, ideo] vel
cum Patre et Spiritu sancto, unus est Deus verus, adoplione, sed veritate Dei Filius.
non nuncupativus, sicut Hispanica hwresis impia 730 CAPUT XI.
temeritate aflirmare praesumpsit, asserens Dei Fi- De eo quod Verbum Dei, sum carnis conceptione,
lium in divina natura Deuin esse verum, et in bu- conceptum sil in utero Virginis.
mana nuncupativum; similiter et in divina natura Solus itaque, sicut diximus, Filjus Dei aceepit
proprium Filium Dei, et in huraana adoptivum, divi- carnem, ut possit [ AL, posset ] corporeis oculis vi-
ilens unam nersonam Filii Dei cum flestorio in deri, et corporeis manibus conlrectari. Solus huma'
45 DOGMATICA.— DE FIDE S. TRINITATIS LIBRI III. — LIB. III. 46
nam naturam sic accepit, ut suam faceret; et per /L (Joan. III , 13). Hcecloquebalur in terra Filius ho-
illam divinitatis quoque sucenotitiam misericorditer minis,sed idem ipse Filius hominis.erat in ccelo.
hominibus infunderet [Al., insinuaret]. Nec tarnen Quamvis in unius corpusculi viderelur latuisse an-
uilateiius credi dcbet carnem Christi sine divinitate gustia, tamen omnium creaturarum regebat latitu-
conceptam in utero Virginis, priusquam susciperetur dinem. Nec alius est per qiiem omnia creata sunt;
a Verbo ; sed ipsum Verbum Deuni [ Al., Domini] [ alius ] qui creatus est homo; idem, ipse creator et
sucecarnis acceptione conceptum, ipsamque carnem creatura : creator in divinitate, creatura in huma-
Verbi Dei incarnalione conceptam, eamdemque car- nitate. Non alius, sed aliud, quia non una natura
nem humance naturse veram habere Dei Filium, qua in eo, sed una est omnimodis persona. Non ita in
de Virglnc Verbum Deus natus est. Non erga ad bea- sancta Trinilate dicendum est vel intelligendura;
tam Virginem locali molu Verbi divinitas venit, sed non enim fas est dicere de Patre el Filio, et Spirilu
ineffabili potentice suoe manifestatione, et uterum sancto, aliud, 731 1u'a una h°rum est natura; sed
nialris gignendus implevit, nec dimisit Patrem, alius, quia personarum distantia est in eis. Iu Christo
cum venit ad Virgineih. Ubique totus, ubique per- itaque non est personarum distantia, sed natura-
fectus : nec plenitudo divinitatis partiri potest, sed rum; ideo alius non debet dici, sed aliud de eo [AL,
totus Filius in Patre, lotus Filius in ulero Virginis; ]S de Deo ]. Quocirca omnimodis unus est atque idem
lotus Filius ex utero ejusdem beatoe Virginis carnem mortalis et immortalis, passibilis et impassibilis.
assumens, in qua crucifixus est, et sepultus ; in qua Ideo Dominum gloriae dixit Apostolus crucifixum
resurrexit, et in ccelum ascendit, et in dextera Dei ( / Cor. 11,8), quamvis sola humanitas passionibus
sedet; in qua etiam venturus est judicare vivos el subjaceret. Crucifixus est ergo Dei Filius, sed se-
morluos ; et in qua videbunt eum omnes tribus ler- cundum carnem, sicut in alio loco idem ait Aposto-
rte ; non in ea humilitate qua judicatur [ Al., judi- lus : Nos autem prmdicamus Christum crucifixum,
catus est], sed in ea claritale, qua judicaturus est Judais quidem scandalum, gentibus aulem stultitiam
universum mundum. (I Cor. 1, 23 ) ; ipsis autem vocatis Judceiset Grae-
CAPUT XII. cis Chrislum Dei veritatem [ Al., virlutem ] et Dei
De mediatore Dei et hominum, homtne Jesu Christo* sapientiam.
Nullus plane veram pacem cum Deo habere pote- CAPUT XIV.
rit, nisi per mediatorem Dominum Christum, qui De Maria Virgine, et incarnalione Verbi Dei.
est in duabus naturis, verus Deus vcrusque liomo, Beatus evangelista ut proprietatem unius personce
unus Christus, idem sacerdos et sacriflcium, ve- /2 in Christo ostenderet, ait : Verbumcaro factum esf
niens ad nos offerre pro nobis quod sumpsil ex no- (Joan. 1,14 ). Verbum, quod erat apud Deum, an-
kis, ut auferret a nobis quod invenit in nobis, id tequam mundus essct, per quod mundus factus est;
est, peccata. <>Sicut enim diabolus mediator est ad Verbum quod non amisit seternitatem suam , quam-
mortem, qui superbus superbientem hominera per- vis in temppre ex virginaii utero carnem assumendo
duxit ad morlem, ita Christus mediator ad vitam, homo fleri voluissel. Quod Verbum pcr omnipolen-
humilis hominem obedientcm reduxit ad vitain : liam suam voluit hunc hominem quem assumpsit,
quia sicut ille elatus cecidit, ei dejecit consenlien- hoc ficri ex tempore, quod ipse semper fuit sine
tem, sic iste humiliatus surrexit, et erexit creden- tempore, id est, proprius Filius Dei, ut non possint
tem. Idcirco autem mediator, quia idem Deus atque dici duo Filii Dei, alius ante tempora genilus, et
homo yerus, hahens cum Patre eamdem divinilalis alius natus ex tempore, sed unus Dei Filius pro<-
naturam, et humililalis eamdem cum matre sub- prius et perfcctus Dominus noster Jesus Chrislus.
slantiam. Habens ex nobis ttsque ad mortem iniqui- Quem beata virgo Maria, salva integritale sui cor-
tatis nostrsepcenara, habens incommutabilem de Deo poris, Dettm edidit et hominem, quae fuit lana mun-
Patre justitiam. Propter nostrara iniquitatcm tem- dissima, et virginitate clarissima, et
incomparabilis
poraliter mortuus, propter justiliam suam et ipse jD universis quoe erant sttb ccelo virginibus, eratque
semper yivus, qui cruciflxus est ex infirmitate no- talis ac tanta, ut sola digna fieret divinitatem in se
stri; sed vivit ex virtute sua (/ Cor. xm ). recipere Filii Dei. Sicut enim conchylii sanguinem
CAPUT XIII. lana suscipit, ut purpura ex eadem lana, imperiali
De eo quod 15 Christo sit naturarum distantia non majestati lanlummodo digna fiat, qua nullus alius
personw; el in sancla Trinilale personarum , non induitur, nisi augusta prseditus dignilate : ita Spiri-
naturw. tus sanctus supsrveniens in beatam Virginem , [et]
Neque Dei Filius, Deus aeternus ex Patre, Deum virtus Altissimi obumbravit eam, ut lana fleret di-
deseruit Patrem, quamvis homo factus esset ex ma- vinitate purpurata, solummodo reterno imperatori
tre : sed idem qui gerebat quce hominis sunl in ter- indui dignissima. Et sic facta est beatissima virgo
ris ; idem ipse gerebat in coelisquse Dei sunt. Sicut Maria QeoTom;, sicttt el Xpio-TOToxof. Nam et ante
ipse ait in Evangelio : Nemo ascendit in ccelum, nisi eam fuerunt alioe in populo X/SIO-TOTOXKI , id est,
qui descenditde ccelo, F.Uiushominis, qui est in ccelo chrislorum genitrices, non tamen virgines, r.ec
8 Vide S. Augustinum, lib. iv de Trinitate, n. 13
47 B. F. ALBINI SEU ALCUINIOPERUM PARS III 48
Spiritu sar.cto, et virtule Altissimi obumbratce, ut. Vdistinguit [ Al., distinguunt ] in Christo, divinilas
dignce Dcum generare invenirentur. Hccc autcm ct deseruil humanitatem, nec in ipsa etiam passione.
X,oto-TOToxof, ct sola 6£OTOXO?, et sola virgo ex Spi- Quod ut facilius intelligi possit, exemplis fides robo-
ritu sanclo el virtute Altissimi concipiens, ac sic randa est. Verbi gratia, si securis ictu arborern [AL,
glorificata, ut Deum Dei Filium coaelernum et con- dicamus securis ictu arborem quam] verberaveris,
substanlialem Patri generaret. Virgo ante partum , et splendorem in ea simul percusseris solis, arbori
virgo in parlu, virgo post partum : dignum enim quidem vulnus infligis, solem vero, cujus et splen-
eral, ut Deo nascente, meritum cresccret castitatis, dorem simul percutis et calorem, impassibilem de-
ne per ejus adventum violarentur integra, qui vene- relinquis. Quod si arborem ictu securis percussam
rat sanavc corrupta. Nec regnator cceli virginalis sol non deserit, quanto magis sanctum suum Dei
uteri dedignatus [ Al., indignatus ] est angustias Filius, quod est Verbum , in passione non deseruit,
intrare, qui omnium creaturarum implet latitudi- quamvis ipsa divinitas impassibilis semper in sua
nem , cui angelorum militia nato decantare venerat: permaneat natura. Sicut Moysi [A/., Moyse] duce
Gfoiifl in excelsisDeo, et in terra pax hominibusbonw populi Dei vidente, rubus flammam hahuit, sic vere
volunlatis ( Luc. n, 14). passa est humanitas Christi; et sicut vere non incen-
a CAPUT XV. sus est, sic vere non passa est divinitas. Non ta-
Quid 'cuiqne natnrw in Christo conveniat. men alicubi divinitas humanitatem, ex quo in uni-
Firmissime credere debemus sub unius personae tatem suce personse assumpta est, deseruit; verum
proprietate duarum esse in Christo nalurarum in- etiam de eodem liiatris utero, idem Deus homo fa-
siguia : non ut divisionem faciamus unius Christi, ctus exivit, et in cruce idem Deus, homo factus pe-
sed ut in uno Dei Filio et uno Christo duas distin- pendit, ct in sepulcro idem Deus homo factus jacuit,
guamtis substautias : unam qnce initium habuit ex sed in sepulcro secundum solam carnem idem Deus
virginali utcro, alteram quse sine initio coaeternaest hoiuo jacuil; et in infernum secundum solam ani-
Deo Patri ; unam quce aetate proflciebat et sapienlia mam descendit. Quidquid enim in Christo factum
( Lnc. II , 52), alteram quce seterna est Dei virtns et esse legitur, ab uno Christo, et ab uno Dei Filio
Dei sopicntia. Ut de plurimis pattca dicaraus, unam geslum esse, nullus calholicus dubitare debet. Hcec
quoe dormiebat in nave et excitata cst a discipulis , vero omnia personaliter tolus Christus dignatus est
alteram quoe imperabat ventis et fluctibus ( Multh. agere. Ipse quippe suas passiones invenitur opera-
viii); unain qua [ AL, quce, el sic in seqq.] plorat tus, qtii nihil habtiit quod paleretur invilus. Ipse
amicum mortiium , alteram qua voce sola vocat eum ,, etiam et opus et auctor operis. Jam vero, cum Chri-
"*
de sepulcro et restiscilat ad vitam (Joan. xi) ; unam slus ttno eodemque tempore el in sepulcro jacuit, et
qua tristalur usque ad morlem ( Mallh. xxvi), aliam in infernum descendit, quis non inseparabile nahirse
qua libcrat sanctfS a trislitia et dat eis gaudium vitoe utriusque opus videat ? Et quis in ipso uno atque
pcrpetuoe; unani qua videntibus apostolis ascendit in inseparabili opere, propria carnis et animae, ac di-
ccelos (Actor. 1), et sedet ad dexteram Patris, al- vinitatis [ opera ] non evidenter agnoscat ? Ut enim
teram 732 Quade sintt Patris nunquam abscessit, secundum carnem in sepulcro jaceret, lotiis Christus
sed semper cum Patre et in Patre fuit, et esse non fecit? sed sepulturcecapax sola caro naturaliter fuit.
desinit. Salva igilur proprielate ulriusqtie naturoe, In infernuin quoqtie ui secundum animam Christus
et in unatn coeunte personam , suscepta cst a maje- descendeiet, nalurce ulriusque, id est, divinseatque
State humilitas, et a virtute infirmitas, ab a?terni- faumanseunum fuit opus ; sed solius animacnatoralis
tate morlalitas ; et ad perficiendum opus salutis hu- fuit ille descensus ; sicut eodem tempore, totus in
manae, natnra incommutabilis, naturac cst unita ccelo et in lerra, non cessabat Christus operari : at
passibili, ut mediator Dei et hominum homo Chri- solius divinitatis fuit, et loco non contineri, et quce
stus Jesus ct mori possit [ Al., possct ] ex uno , et ad gubernationem universitatis pertinebant, cum Pa-
mori non possit ex altero. Propter unius personoe rj tre naturaiiter et oequaliler operari. Inde est quod in
identitalem, communis Deo cl homini dicitur, vel omnibus illis operibus passionis et mortis. auctoritas
gloria vel contumelia : proinde sic in uno Christo apostolica, quod tolus in se operatus est Christus,
coramunia naturse utriusque inveniuntur oflicia, ut sic uni personae operantis assignat, ut quid cujus
cum non dividatur in virtutibus alque in infirmita- naturoe sit, indtibitanler ostendat. Nam et beatus
tibus Christus, tamen in opere aliquid utriqtte na- Paultis de uno eodemque Christo dicit : Et si cruci-
turoe non sit comraune. Quidqttid tamen gestum est fixus est ex infirmitate, sed vivit ex virtule Dei (II
in Chrislo, uniis hoc gerebat Christus, non duo Cor. xm, 4). Et beatus Pctrus, propheticum sic
Christi. In operibus proprietas dlscernitur natura- protulit de Psalmis eloquium, ut Christi aiaimam,
rum, in potcstate uiiitas personaeintelligitur. qttam in infcrnum noverat descendisse, ips$n dice-
CAPUT XVI. rct in inferno non dereliclam (Act. n.2T; Psal.
Quod divinitas hominem quem assumpsit, nunquam xv, 10); qua de inferis ad carnem die lertH»rever-
dimisit. tente , idem Deus secundum carnem, qua ki sepul-
In nulla siquidemproprietate operum quse naturas cro jacuit, de sepulcro surrexit. Et quadragesimo
« Hoc caput omittitur in cod. Vindobon.
49 DOGMATICA.— DE FIDE S. TRINITATIS LIBRI III. — LIB. III. 50
. post resurrectionem die idem Deus, homo factus, Ai cum Christo, qttw sursum sunt quwrite, ubi Christus
in ccelumascendens in dextera Dei sedet, inde in fine esl in dextera Dei sedens; quw sursumsunt sapile,non
saeculiad judicandum vivos mortuosque venturus. quw super terram : mortui enim estis, et vila vestra
abscondita est cum Christo in Deo (Coloss. m, 1).
733 CAPUT xvii. CAPUT XVIII.
De baptismo Chrisli, et quod omnia quw gerebantur
in Christo, nostrw salutis causa gesta sunt. Quod Deus Pater quwdamopera facit per Filium sibl
coaHernum in forma Dei, quwdttm per eumdem
Dicit evangelista Chrislum beato respondisse Ba- Filiumin forma servi, Filium hominis.
ptistae, dum ad ejus venit baptismura : Sine modo, Ipse enim Dominus de potestate, quam habet ex
sic enim decet nos omnem implere justitiam (Matth. seterno cum Patre. et de potestate, quam accepit ex.
III, 15). Quid aliud [est], quod ait omnera justitiam tempore in fornia servi, sic ail: Sicut enim Pater
implere, nisi quod in seipso totius vitoe nostroe or- habet vitam in semelipso, sic dedit et Filio vitam ha-
dinem ostendere voluit, ut ipse alio demonstrat in bere in semelipso, et polestatem dedit ei judicium fa-
loco dicens : Qui sequitur me, non ambulat in tene- cere, quia Filius hominis est (Joan. v, 26). Genuit
bris, sed habebit lumen vitw (Joan. vm, 12)? Baptiza- itaque Deus Pater Filium vitam et poteslatem in
tus est ergo Christus, non ut ejus ulla dilueretur 1B semetipso habentem. Dedil enira potestalem eidem
iniquitas, qui omnino nullam habuit, sed ut ejus Filio jttdicium facere, qui in forma servi factus est
inagna commendaretur humilitas; ita quippe in eo horao. Deus Pater per duas in Christo operalur na-
baptisma quod ablueret, sicut mors nihil quod puni- turas : per unam quse ei communis est cum Deo
ret, invenit; qui solus itaque sic nasci potuit, ut ei Patre, ex eo quo Deus est; per alteram, qua ex vir-
non opus esset renasci: non enim renascebantur, gine Maria homo factus est. Per has duas naturas
qui baptizabantur baptismate Joannis, a quo et ipse in uno Filio Dei Deus Pater, duas facit resurrectio-
baptizatus est. Quapropter baplisma Christi non fuit nes humani generis, id est, animarum et corporum.
in aqua tantum sicut Joannis, sed in Spiritu sancto, Habent enim et aniince 734 mortem suam in im-
in remissionem peccatorum, ipso alibi dicenle : Nisi pietale atque peccatis, secundum quam mortem
quis renatus fueril ex aqua et Spiritu sancto, non po- niortui sunt: de quibus idem Dominus ait : Sine
test introire in regnum Dei (Joan. m, 5) : ut de mortuos sepelire mortuos suos (Luc. ix, 60), ut scili-
Spiritu sancto regenerati, qui in Christum credunt, cet in anima mortui, in corpore mortuos sepelirent.
habeant omnium remissionem peccatorum; de quo Mors est videlicet animse, quando Deus deserit eam
Spiritu Christus generatus, regeneratione non eguit: ob peccatorum magnilndinem; corporis mors est,
qui Spiritus sanctus, eo baptizato, in specie columboe ^ quando ab anima deseritur. Ab his duobus mortis
descendisse super eum visus est. Nec credendum est generibus resuscitatos duas dicimus resurrectiones
lunc dona eum sancti Spiritus primo suscepisse, qui habere. Nunc autem animarum in Ecclesia per Fi-
a prima conceptioneSpiritu sanclo plenus semperex- lium Dei [Al. omitt. Dei], Verbum Dei, fit resurre-
Stitil [AL, existitj, sed ut sanctoe et individuoeTri- ctio, quando per gratiam Dei vivificatoe resurgent
nitatis in baptismate demonslrareiur mysterium. [AL, resurgunt] a morle iniquitatis. Et hoecest pri-
Filius Dei baplizatur in homine, Spiritus Dei descen- ma resurrectio, quam [qui] habent, in secunda, quae
dit in columba, Pater Deus adest in voce, sfne cujus est corporum, feliciter resurgent in vitam oeternam.
invocalione, id esl, sanctse Trinitatis, nullum bapti- Filius vero hominis acccpit potestatem judicium
sma prodesse poterit. Ideo Dei Filius primus ipse facere, quod judicium in fine erit sseculi, et ibi non
[AL, ipso stto] suo in baptismate totam personaliler erit resurrectio animarum, sed corporum. Ideo ipse
ostendere voluit adesse Trinitalem, qui sacramento- Dominus has duas designal in eodem loco resurre-
rum suorum dispensaloribus erat praecepturus, do- ctiones : animarum, ubi ait: Amen, amen dico vobis,
cere omnes gentes, el baptizare eas in nomine Palris, quia venil hora, el nunc esl, quando tnorlui audient
et Filii, et Spiritus sancti (Matth. xxvui, 15). Quid- vocem Filii Dei (Joan. v, 25); corporum vero : Ve-
"
quid igitur gestum est in cruce Christi, in sepultura, niel hora, in qua omnes, qui in monumentis sunt,
in resurrectione tertia die, in ascensione in coclunt, audienl vocemejus [Ibid., 28). Hora autem nunc est,
et sede ad dexteram Dei Patris, ita gestum est, ut ut resurgant mortui; hora erit in fine sseculiut re-
his rebus non mystice tantum dictis, sed etiam ge- surgant mortui; sedresurgunt nunc in mente, tunc
stis, configuraretur vila Christuna, queehic geritur. in carne; resurgunt nunc in menle per Verbum Dei
Nam propter ejus crucem dictum est : Qui autem Filium Dei; resttrgent tunc in carne per Verbum
Shristi Jesu sunl, carnem suam crucifixerunt cum Dwi, carnetn factum, Filium hominis. Animas ergo
passionibns, ei concupiscentiis(Gal. v, 24). Propter nunc suscitat Detts per Verbum, Filium Dei, ut vi-
sepulturam : Consepultienim estis cum Chrislo per vant in Christo; corpora suscitat Deus in finesaecnli,
baptisma in morlem (Rom. vi, 4). Propter resurre- per eumdem Filium hominis, ut aeternaliter vivant
ctionem : Ut quemadmodumChristus surrexit a mor- cum Christo. Neque enim ad judicium vivorum et
tuis in gloriam Palris, ita et nos in novitaie vitw mortuorum Pater ipse venturusest; nec tamen re-
ambutemus. Propter ascensionem in ccelum, sedem- cedit a Filio Pater; quoraodo ergo non ipse venturus
que ad dexteram Patris : Si autem consurrexistis est ? Quia non ipse indutus est forma servi, r.SC
51 B. F. ALBINI SEU ALCUINIOPERUMPARS III. 5-2
videbitur in judicio. Videbuntnamque impii, in quem A I CAPUT XX.
comjmhxeruni(Zach. xu, 10). Forma illa erit judex, De resurrectione corpoium in novissimodie.
qiite stetit sub judice : illa judicabit, quoejudicala
est. Judicata est eiiiin iiiique, judicabit jiiste; talis Ipse Dominus noster Jesus Chrislus in resurre-
apparebit judex, qiialis videripossitet ab eis [quos ctione carnis suse, quam die tertio suscita,vit de
coroiiatimis est, ietab cis, quos] damhatiirus est. sepulcrd , nribis nostrae carnis veram ostehdit re-
forma ergo servi videbitur; occulta erit forma Dei, surrectionem, quara videlicet absque omni dubila-
qusejuslis videre solummodopromittitur ad aeternum tione firmissime credere deberiius; ut ih ea carne,
beatitudinis proemium. qria hic quisque vtvebat ih tiac proesenti viia, in
eadem resurgere debeat. N'Ccaliciii incrCdibiledebet
CAPUT XIX. esse potenliain divlnam corpora nostra de cujusciin-
De novissimisswcnli temporibus. que conditioiiis corruptione resuscitare posse. b
Quredam videhcet signa, quoe ipse Dominus in Absit hoc a fldetaostra diibitare, ut resuscitanda cor-
Evangelio ante flnem nuindi futura esse prcedixit, pora vitoeque reddenda, nori possint omnipolentia
transacta leguntur; qucedam vero imminentia quo- Creatoris omhia revocari [AL, non possit... revoca-
iidie sentiuntur . Quoedamitaque nceilum acta sunt, BS re], qiiaevel bestia, vel ignis o.bsumpsit, vel in pul-
sed futnra esse certissiine creriuntur, id est, fides verCm cineremque collapsa, vel in humoriem resolu-
israelitici populi, de qua Aposlolus ait : Ciwi intra- ta, vel in auras sunlexaltata [AL, collapsum, reso-
verit pleniludogentinm, tunc omnis Israel salvus fiet liilum, exallatum]. Absit ut sihus ullus secretumque
(Rom. xi, 25, 26); ct regntim Anlichrisli et crude- nalui-ae iia recipiat aliquid subtracium sensibus
litas ejus in sanctos; hcecenini crit novissima perse- noslris, ut omnium creatoris aut cognitionem lateat,
culio, novissimo imminente judicio, quam sancta aut cffugiat potestatem. Resurgent equideiri sancio-
Ecclesia toto tcrrnrum orbe patietur; universa scili- rum corpora ad gloriam, sine ullo vilio, sine uila
cet civitas Christi, ab universa diaboli civitate; deformitate; in quibus tanta feliciias [AL, facilitas]
quantaciiiiquc erit utraque supcr terram, cujus per- erit quanta et fclicitas. Quamvis enim aliquid de-
secutionis auctorem esseeumdem Antichristum non foririilatis habeant corpora eorum in hac proisehti
duhium est, qucm Apostolusfilium nominavit perdi- vita, vel inajus vel minus habentia, quam humanse
iionis atque refugam, utique, a Domino Dco; qni iiaturse deceal pulchritudinem, nihil lale habebunt
'extoUetursitpra omne quod dieitur Deus, ant [quod ln illa perpelucc felicitatis pcrfectione : in ea scilicet
colitur] ita ut in templo Dei sedeat, ostendens se mensura et dignitate, quci vel futura erant, si ante
ianquam sit Detts (II thess. n, 4). Ecclesia equidem ** C jperrectaeoetatis decorem moriuntur, sive etiam ha-
sancta, dicitur Deus a. Colitur ilaque rccte tanliim- buerunt anle vergentis ad inlirmltatem octalisannos,
modo sancta Trinitas Deus : cujtis honorem ipipiis- membfbrum omnium pulciiritudine congruo decore
simus ille refuga sibi vendicare [AL, vindicare] proe- servata, ita ut nihil incongruum habebunl [AL, ha-
sumct. Alios adulaiionibus, alios terroribus, alios beant] in tilla corporis parte, quia spiritale erit
signis illicilans, ut se colant pro Deo, cujus persecu- fcorpusnon carnale. fjjtiamvis caro sii non spiritiis,
tionem trium semis annorum spatio, excandescere hbn tamen carnalibus subjacot [A/., siibjacebit] viiiis,
super terram in Apocalypsi prsedictum est (Apoc. xi, de quibus Aposlolus ait: Quia caro et sanguis regnum
12); sed ne tam immanis, et crudelis persecutio Dei non possidebunt (I CorKxv, 50). Procul erit
improvisa veniens, omnes minus paralos involvat, ab eis omnis infirmitas, omnis deformilas, omnis
Eliatn ct Enoch maximos prophetas venturos esse tarditas, omnis corruptio, orritiis egeslas, omnis
Ecclesiaehabct fides : per quorum doctrinam, popu- indigentia, et si quid aliud [quod illud] summi regis
lus Israeliticus convertetur ad fldem. Qui, cuin ipsi non decet regnum in quo rcsurrectiouis et promis-
primo trcs semis annos proedicaverint, in ipsa eadem sioriis flliioequaleserunt angelis Dei (Matlh. xxn, 30).
persecutione cum aliis fidelibus Christi, glorioso •. Ergo quidquid de corporibus vivis, vel post morlem
coronabuntur martyrio : percusso aulem illo perdi- de cadaveribus periit, humanosque efTugjlvisus, si-
tionis lilio, et impiissimo 735 lotius iniquitatis niul cum eo, quod in sepulcris remausit, Ln spiri-
magistro, ab ipso Domino,sicut Apostolusait: Quem talis corporis novitatem [AL, novitale], ex animalis
Dominus Jesus interficiet spiritti, oris sui, et deslruet corporis vetuslatemutatum, resurget incorruptione
illustratione adventussui (II Thess. n, 8), non con- atquc immortalilate vestitum. Resurgent el impii
tinuo dies judicii secuturus esse credendus est, ut unusquisque cum sua carne, ul cum diabolo et an-
adimpleatur quod ipse Dominus in Evangelio ait: gelis ejus puniantur. Utrum saue ipsi cum vitiis, et
De d,tequtem illo et, hora nemo novit, neque angeli, deformitatibus eorum corporum resurgant, quaecun-
neque Filius, nisi Paler solus (Matth. xxiv, 36) : que in eis vitiosa et deformia membra geslaverunt,
quomodo haec Doraini verba intclligenda sint, loco inquirendo laborare quid opus est? Neque enim fali-
opportuno superius exposuimus. gare nos debet incerta eorum habitudo, vel pulchri-
'*t.ocus corruptus, qui ope mss. corriginon pottiit. fleiis. »
Mss. IlojGh.habet: « Snprfidmne, qu6ddieitar Detis, » Vide S. Au|nsikium, Hb. Mli Be Civ. Dei,
aut qiiod coiitur Ecclesia equidcm sancta, dicitur cap. 20.
53 DOGMATICA.— DE FIDE S. TRINTTATISLIBRI. III. — LI3. III. U
tudo, quorum erit certa et sempilerna damnalio. A CAPUT XXII.
Hoc certissirae scieudura est, quia nemo nisi per De wlerna beatitudinesanctorum.
indebitam miscricordiam Dei liberabifur : et nemo Qttid vero acltiri sint sancti in illa requie sumrrtofi
nisi per debitum judicium damnabitur. Tunc sancti beaiiludinis, Psalmisla exposuit dicens : Beati qui
scient plenius, quid boni eis contulerit gratia; vel habilant in domo lua, Domine, in swculumswcutilau-
quid essent consecuti [AL, consecuturi], si divina dabunt te (Psal. LXXXIII, 5). Et expressius ipse Domi-
eoS gratuilo munere non elegisset misericordia; uus in Evangeliodemonstravit, [ubi ail]: Beati mundo
et quam verttm sit, quod in Psalmo canitur : wrde, quoniam ipsi Deum videbunt (Matth.v, 8).
Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine Hcec[esl] absque omni perturbatione bcata Dei pax,
(Psal. c, 1). quoe exsuperat omnem sensum, in qua videbitur
Deus deorum in Sion, id est, in speculoperpeliice
CAPUTXXI.
quietis. Oiiinia quippe membra et viscera incorru-
De justorum prwmio, et pcenapeccatorum.
ptibilis corporis, quoenunc videmus per usus ne-
De igne diei judicii Apostolus ail: Uniuscujusque cessiiatis distriliuta habere ministeria, prolicicnt
opus qualesit, ignis declarabil (I Cor. m, 13). De laudibus Dei, quia nulla eritillis tunc necessitas h-
igne purgatorio hoc eum dixissenon est dubitandum, B **borandi, nulla cujnslibet indigentice molestia, sel
quem ignem aliter impiisentient, aliter sancii, aliter plena cerlaque securitas et sempiterna felicitas et
justi. Impii siquidemde illius ignis cruciatu ad per- indeficiens loelilia. Quam ineffabilis erit fclicilas
petuas ignium flammas detrudentur. Sancti vero, illa ubi nullum erit malum,ubi nullum deerilbonuin !
qui sine omni 736 peccatorum macula in corpori- Vacabitur Dei laudibus, qui erit omne bonum iu
bus suis resurgent, qui supra fundamentum , quod omnibus. Unus amor onmibus, una concordia cun-
est Christus, aurum, argentum el lapidcs pretio- ctis, verus honor, qui ntilli negabilur digno, nulli
sos sediflcaverunt, tanta facilitate illttm pervolabunt deferclur indigno. Nec ad eum perveniet ullus imli-
ignem, quantainlegritalefldei, et dilectionis Christi gnus, ubi nullus permittitur [AL, permitlelur] css^
in hac vita custodierunt prsecepta, eritque illis ille nisi dignus, ubi pax, ubi nihil adversum a seips*:
ignis dieijudicii, sicut tribus pueris caminus Baby- quisque, nec ab aliquo palietur; prsemium viriutis
lonioefornacis fuerat, qui absque omni flammarum erit ipse, qui virtutem d..>dit;et qui scipsuni, q 'io
lcesione in Domini laudes omnium pulchritudinem melius et majus nihil possit esse, promisii, qui eiii.
creaturarum convocabant. Sunt ergo quidam justi beata satietas omnibus; quod Propheta Spiritu in-
ininutis quibusdampeccatis obnoxii, quia [AL, qni] spiratus sancto prsevidit optamlo inquiens : Satiabor
cciificaverunt supra fundamentum, quod est Chrj- C dnm manifestabitur gloria iua (Psat. xvi, 15). Tiiiic
slus, fenum, Iigna, slipulas, qtise illius ignis ardore eritipse Dcus sanclorum satietas, bealoruiii jucundi-
purgantur, a quibus mundati, ceternaefelicitatis digni tas, ct omnia qusecunquc ab eis honeste desiderari
efBcientur gloria. Illoque transitorio igne, et toto possunt, el vita, ct s.dus, et virtus [AL, victus], et
extremi diei juaicio complelo, dividentur duoe con- copia, etgloria, ethonor, etpax, ceternabeatitudo, et
gregationes, sanctorum et impiorum ; una Christi, beala selernitas. Ipse erit perfectio desideriorumno-
altera diaboli; una bonorum, allera malorum : utra- strorum, qui sine fine videbitur, sine fastidio ama-
que angelorum et hominum. Istis voluntas, illis bitur, sine fatigatione laudabitur. Tunctantum erit
facultas non poterit ulla esse peccandi, nec ulla con- vera iinmortalitas, ubi nullus mori potest. Prima
ditio moriendi; islis in oeterna vita vere feliciterque conditio hominis fuit posse non mori [cui propter
viventibus, illis infeliciter in seternis tormentis sine peccati pcenam contigit non posse non mori] : rcstat
moriendi potestate durantibus. Quoniam utique ex- in illa felicitateillud tertium, non posse mori. Tunc
tremi judicii venlilabrum discernil [AL, discernet] plene erit liberum arhitrium, qttod primo homini
frumenlum a paleis; unusquisque secundum modum fuit sic datum, posse non peccare; sed illud beatius
merilorum aut damnabitur, aut coroiiabitur. Quidam -. erit, quando tale eril, non posse peccare. Tunc sab-
videlicet juxta peccatorum qualilatem mitius tor- "batismus [AL, sabbalissinnis] ceternce quielis dics
quentur, qui minore [AL, minorum] scelerum pon- 737 omnibus sanctiseril; ibi videbitur qui amabi-
dere gravantur. Sunt etiam et sanctorum merita tur, et quj amabitur, Iaudabitur. Nnnc ergo qui nobis
diversa; quorum quisque secundum merilorum ma- hujus sermonis initium ct causa fuit, sit etiam per-
gnitudinem aelernae recipiet proemia bealitudinis. fectioel finis;pro cujus amore legenlcs flagitamus,
Quodipse Dominus in Evangelio significabatdicens : pro nobis apud ejus inlercedere misericordiam, ut
In domoPatris mei mansionesmultwsunt (Joan. xiv, cum eis, eo miserante, mereair.urad illud pervenire
2); sed nemo in illis alicujus loetitioe,vel beatitudi- regnttm cujus nullus est finis. Amen.
nis sentiet detrimentum, quia unicuique sufficiet, » 1NVOCATIO AD SS. TRINITATEM, ET FIDEI
quod accipiet, quia Christus erit omnia in omnibus SYMBOLUMEJUSDEM.
(Coloss. m, 11). Adesto,lumen verum, Pater, omnipotensDeus.
Hictitulus deest in aliis codd. mss. Ipsa quoque Credimus,ut infra, stalim in fine hujus ultimi capitis
jjnvocalioadSS. Trinitatem in cod. ms. Tegernseensi ponitur.
et iu editis quibusdamhic omitittur, symbolumvero:
S5 B. F. ALBINI SEU ALCULNIOPERUMPARS III. 56
Adesto lumen de lumine, Verbum et Filitts Dei, A^ Deus vera et sumina vita, in quo et a quo, et per
Deus omnipotens. qtiem vivunt qusecunquevere, summeque vivunt om-
Adesto sancle Spiritus, Patris et Filii concordia, nia, o beala Trinitas.
Deus omnipotens. Deusbonum el pulchrum in quo, et a qun, et per
Adesto, Deus unus omnipotens, Paler, et Filius, quem bona el pulchra sunt, qusecunquebona el pul-
et Spiritus sanctus. chra sunt omnia, o beata Trinitas.
Doce fidem, excita spem, infunde charitatem. Deus cui nos fides excitat, spes erigit, charitas
Velle mihi adjacet, sed hoc non a me, sed a te, jungit, o beata Trinitas.
Mundum, et terras linquere, et cceluni petere. Deus qui petere jubes, et invenire facis, et pul-
Sed imbecilla pluma est, velle sine subsidio luo. santibus aperis, o beata Trinitas.
Da fidei pennas, ut volem sursum ad te. Deus supra quem nihil, extra quem nihil, sine quo
Hanc fidem in te, per te, de te confiteor. nihil, o beata Trinitas.
Tc unum in substantia, Trinitatem in personis Deus sub quo totum, iu quo tolum, cum quo to-
confiteor. tum, obeata Trinitas.
Te semper idem esse, vivere, et intelligere con- Te invocamus, te adoramus, te Iaudamus, o beata
flteor. B
B Trinitas.
Et tres unum, et unum tres confiteor. Exaudi, exaudi, exaudi, o beata Trinitas.
Patcr et Filius et Spiritus sanctus, o beata Trini- Spes noslra, salus noslra, honor noster, o beala
tas. Trinitas.
Deus, Dominus,Paracletus, o beata Trinitas. Auge in nobis fidem, auge spem, auge charita-
Charitas, gratia, comraunicatio, o beata Trini- tem, o beata Trinitas.
tas. 738 Libera nos, salva nos, juslifica nos, o beata
Charitas Deus est, gratia Christus, communicalio Trinitas.
Spiritus sanclus, o beata Trinilas. Miserere, Domine, quia misericordia tua liberavit
Genitor, genitus, regenerans, o beata Trinii.as. nos, o beata Trinitas.
Veruui lumen, verum lumen ex lumine, vera illu- Miserere, Domine, quia misericordia tua credimus
minatio, o beala Trinitas. in te, o beata Trinitas.
Invisibilis invisibiliter, visibilis invisibiliter, invi- Miserere, Domine, quia misericordia tua cognovi-
sibilis visibiliter, o beata Trinitas. mus le, o beata Trinitas.
Fons, uiiir.cn, irrigatio, o heala Trinitas. *P Miserere.Domine, quia misericordia lua speramus
Ab uno omnia, per unum omnia, in uno omnia, o in te, o beala Trinitas.
beata Trinitas. Miserere, Domine, quia misericordia tua amamus
A quo, per quem, in quo omnia, o beala Trini- te, o beata Trinitas.
tas. Te adoramus cunrii unum Deum Patrem, et Fi-
Vivens vita, vita a vivente, vivificator vivenlium, lium, sanctuinque Spiritiun, o beata Trinitas.
o beata Trinitas. Dapeccatis veniam, proesta oeternamvilam, dona
Unus a se, unusab uno, tinus ab ambobus, o beata pacem et gloriam, o bcata Trinitas.
Trinilas. 0 beala, et benedicta, et gloriosa Trinitas, Pater,
"Qva se, ':•»ab altero, wvab utroquc, o beata Tri- el Filius, et Sptritus sanctus [o beata Trinitas].
nitas. 0 beata, benedicta, gloriosa unitas, Patcr, Filius,
Omnc autcm ",.•* semper in tribus, et omne Sv ae- Spirilus sanclus, [o beata Trinitas].
qualiter in singulis, o beala Trinitas. 0 vera, summa, sempiterna Trinitas, Pater, ctFi-
Verax Patcr, veritas Filius, veritas Spiritus, o lius, et Spiritus sanctus, [o beata Trinitas].
beala Trinitas. 0 vera, summa, sempiterna unitas, Paler, Filius,
Una igitur Pater, >oyoV, Paracletusque substantia n| Spirilus sancltis [o ueala Trinitas].
est, o bcala Trinitas. Mi erere nobis, miserere nobis, miserere nobis, o
Una cssenlia, una virtus, una bonitas, o beata beata Trinitas.
Trinitas. Tibi laus, tibi gloria, tibi gratiarum actio in sse-
Deus beatitudo, in quo, et a quo, et per quem cula sempiterna, o beata Trinitas a.
beata sunt qucecunque beata sunt omnia, o beata b Credimus sanctissimam [AL, sanctam] Trinita-
Trinilas. tem, id est, Palrem, et Filium, el Spiritum sanclum,
a Citatur ab ^Enea Parisiensi, cap. 88.
b In editione BasilecnsiHomiliarii annol496 omis- processione Spirilus sancti apud d'Acherium Spicil.
lom. I nov. edilionis pag. 131. Groecum ejusdem
sa invocalioneS.Trinitalis habetur sequens Symbo- exemplar Joannes Leuclavius reperit in bihliolheca
lum sub titulo : Recapitulatio.In cod. Vindob. Con- Sambuci sub nomine Hilarii episcopi Pictaviensis;
de sancta Trinitate. Iri cod. Bibl. S. Gcrmani illuilque suo stylo Latine traductuin lanquam novum
(essio
>arisiensis hocchabetur inscriplio : Lectionesde S. S. Hilarii opus Basilese anno 1578 typis vulgavit:
Trinitate, hoc est, in feslivitale S. Trinitatis legi con- quod deinde D. Coustantet Socii Veronenses in Ap-
suetce. Hujus Symboli initium sub Alcuini nomines pendicem Operum S. Hilarii rejecerunt, et Alcuino
laudatur ab .Enea episcopo Parisiensi, qui Carolo> asseruerunl. Textum genuinum bic damus, ad plu-
Calvo imperante floruit, in libro adversus Groecosdei rcs codd. mss. emendatum.
57 DOGMATICA.— QUJJSTIONES XXVIII DE TRINITATE. 58
unum Deum omnipotentem, unius substantise, unius Ai in operibus, quamvis qusedam opera Dei quibusdam
essentic*,unius potestatis, creatorem omnium crea- personis specialiter conveniant; sicut Patri vox illa,
turarum; a quo omnia, per quem omnia, in quo om- quse de ccelo sonuit super Christum baptizatum; et
nia. [Credimus] Patrem a seipso, non ab alio; Fi- ad Filii personam humanitalis tantummodo pertinet
lium a Palre genitum, Deum verum de Deo vero, susceplio; et Spiritus sancti personse proprie con-
Iumen verum de lumine vero : non tamen duo lu- gruit illa columba, in cujus specie idem Spirilus san-
mina, sed unum lumen. Spiritum sanctum a Patre ctus descendit super eumdem Filium Dei secundum
et Filio sequaliter procedentem; consubstanlialem, hominem baptizalum : tamen absque omni dubita-
cooeternumPatri et Filio. Pater plenus Deus in se, tione illam vocem, el illam columbam, et Chrisli
Filius plenus Deus a Patre genitus, Spiritus sanctus humanitatem tota sancta Trinilas operata est, cujus
plenus Deus a Patre et Filio procedens. Non tamen opera inseparabilia sunt. Credimus eumdem Filium
tres deos dicimus, sed unum Deum omnipotentem, Dei, Verbura Dei oeternaliter natum de Pajre, con-
aeternum, invisibilem, incommutabilem, qui totus substantialem Patri per omnia, temporaliter natum
ubique est, totus ubique praesens : non per partes di- de Spiritu sancto et Maria semper [Vox semper in
visus, sed lotus in omnibus non localiter, sed polen- aliquibus editis omittitur] virgine, duashabentem na-
tialiter. Qui sine commttnicatione sui, mulabilia JB tivitates, unam ex Palre seternam, alteram ex matre
creavit et creata gubernat, semper manens quod est. lemporalem; qui etiam Filius Dei suse carnis con-
Cui nihil accidens esse poterit, quia simplici divini- ceptione conceptus est, et suae carnis nativitate na-
tatis naturoenil addi, vel minui potest, quia semper tus est. Deum vero [AL, verum] confitemur concep-
est quod est, cui proprium est, cui sempiternum est, tum, et Deura verum natum, eumdem verum Deum
cui idem est, esse, vivere, et intelligere. Et hoectria et verum hominem, unum Chrislum, unum Filium
unus Deus, et unus Deus hoec tria; idem Deus et Dei unigenitum, proprium et perfectum in duabus
Dominus [Ms. Sanct-Germ.: Et hcec tria unus Deus naturis, in unius personae singularitate. Impassibi-
et unus Dominus; hcec tria idem Deus et Dominus, lem et passibilem, mortalem [Ms. Sanct-Germ., in-
etc.] vera et sempiterna Trinitas in personis, vera et visfbilem et passibiliter morlalera mendose]atque im-
scmpiterna unitas in substantia, quia una est suh- mortalem, crucifixum in infirmitate nostra, eum-
slanlia Paler, et Filius, et Spiritus sanctus. Hcec demque semper viventem in virtute sua. Qtti mor-
vero sancta Trinitas, nil majus est in tribus personis tuus est carnis suse morte, et sepultus; atque ab in-
simul nominatis quam in una qualibet persona semel feris, damnato cl spoliato principe totius iniquitatis,
dicta; quia unaquoequepersona plena est substantia rediens, tertia die resurrexit, atque cum triumpho
in se, non tamen tres substantise, sed unus Deus, C i glorise videntibus discipulis ccelum ascendit, sedens
una substanlia, una polentia, una essentia, una oe- in dextera Patris, id est, majestate divinitatis. Inde
ternitas, una magnitudo, una bonitas Pater, et Fi- jam venturus judicare vivos et morluos, quem impii
lius, et Spiritus sanclus. Nec aliud est Paler in na- videbunt jttdicantem in ea forma qua cruciflxus est;
tura quam Filius vel Spiritus sanctus; nec aliud Fi- non in ea humililate qua injuste judicatus est, sed in
lius, et Spirittts sanctus quam Pater in natura, qui- ea claritate qua juste judicaturus est mundum. Cu-
bus est una natura. Sed alius est Pater in persona, jus [majestatis] visio oeternaerit omnium sanctorum
alius Filius in persona, alius Spiritus sanctus in per- beatitudo et gloria. Gratia,et pax a Deo Patre et Fi-
sona. In Patre aeternitas [Ms. Sanct-Germ.; in Pa- lio
ejus Jesu Christo Dominonostro sil isla confitenti
tre manet oeternitasj, in Filio aequalitas, in Spiritu in orania ssecula saeculorum.
sancto aeternitatis oequalitatisque connexio. Untim
oinnes in substantia, et essenlia, omnipotenlia, et Ex mss. et edit. [Expticit liber III de sancta Trini-
deitale. 739 a Sicut enim eadem sancta Trinitas tate, quam excerpsil Alcuinus de tibris sancti Au-
inseparabilis est in substantia, ita inseparabilis est D gustini.]
a Ex sancto Augustino, de Doctrina Christiana, lib. i,
cap. 5.

MAGISTRI ALRINI FLACCI ALCUINI


DE TRINITATE AD FREDEGISUM QUiESTIONES XXVIII.

Desideratissimo filio Fredegiso Albinus salutem. virilis robore sensus tecum hoc egi, ut robustus pra>
Placuit prudentise veslroe, flli charissime, aliquas dicator et insuperabilis doctor in fide sanctissimse
proponere mihi ad solvendas de sanclissima [AL, Trinitatis esse videreris; cui non deesse, juxta apo-
sancta] Trinitate quoestiones,quibus fortassis vestroe stolicara prophetiam, contradictores olim prioribus
aures sapienticeinquietare [AL, inquietari] putamus. et nunc nostris probatum habemus temporibus : sed
Nec ullatenus eruditionem vestram, et in catholica satis benigne suscipio, quicunque [Al., quaecunque]
flde puritatem, minus aliquid in talibus intellexisse est, de hujusraodi rebus interrogantis devotionem,
reor, dum maxime divina operante gratia ab ineunte at magis laudo hanc [AL, "hsec]proedicantis inslac-
69 B. F. ALBINl SEU ALCUINTOPERUM PARS III. 60
tiain, quia parum prodest discendi devotio, sine do- AkFilius/relationis regula tenetur [A/.,regulcetenenlur]
cendi studio, juxta sententiam Salomonis : Thesaurus iu eo.
invisuset sapientia abscondita, quw ulililas in utrisque Inler. 9. Quare tcqualem non habet relationis re-
(Eccti. XLI,17)? Quocirca tola debet esse cura bcne gulara Spirilus sanctus, sicut Pater et Filius?—Resp.
inlelligeiui in docendo, nefrustra laboret [AL, labo- Quia circumferri potest Palris et Filii noraen ad iu-
raretj in disccndo : quia sicul in Propheta legitur : vicem, ul si dicamus, Pater Filii Pater, et Filius Pa-
Qui multos erudiunt, sicut firmamentum in perpetua tris Filius, non ita duplex rclationis cireumversio
fulgebunt claritale (Dan. xn, 5). [AL, duplicem... circumversionem] in nominesancli
lnterrogatio 1. Quomodo Deus vere sit Unitas, et Spiritus inveniri potest.
vere Trinitas?—Resp. Unilas in substantia, Trinilas Inler. 10. Qtta necessitate accidit ut ita non cir-
in personis. curaferri possit Spiritus sancti relatio?—Resp. Recte
« Inter. 2. Quid sit proprium uniuscujusque per- dicere possumus Spiritum sanctum Palris et Filii
sonse in sancta Trinitate? — Resp. Propiium est Pa- Spiritum, sed converso ordinc non possumus dicere
tris, quod sobis est Pater; et quod ab alio non est Patrem Spiritus sancti, sicut dicimus Patrem Filii,
740 nisi a se. Proprium est Filii, quod a Patre ge- ne duo Filii in sancla Trinitate aesfimarehlur. Item
nilus cst, solus a solo, coaclernuset coiisubslantialis £j non possumus dicere Filium Spiritus sancli, sicut
genitori.Proprium est Spiriliis sancti, quod non [AL, diciraus Filium Patris, r.e uuo Patres in sancta Tri-
nec] ingenitus, nec genitus est, scd a Patre et Filio nitate intelligantur. Dicimus itaque Spirilum sanctum
seqtialiter procedens. Palris et Filii, sine reciprocatione conversionis no-
Inter. 3. Quare Spiritus sanctus ingenitus vel geni- ntinum relativorum.
tusnon dici debel?—ft<?sp. Quia si ingenitus diceretur lnter. M. Uliuili inseparabilia sint opera saiicLe
sicul Pater,duo Patres; si genitus, duo Filii scslimari Trinitatis? — Resp. Ulique quidquid Deus operalur,
possenl in sancta Trinitale. totum sancta Trinitas inseparabililer, haec eadem
Inter. 4. Utmm solus Paler, aut solus Filius, aut operatur opera; quia una est sanclse Trinitatis
sicut una est substanlia, essentia, et vo-
SOlusSpirilus sinctus per sc pleniis Dcus et perfe- operatio,
luntas.
ctos dici d:bcat?—Resp. Utique Pater per se cst
Inler. 12. Utrum sancta Trinitas in personis sc-
ptettus Dens, sirniliter et Filius plenus Deussi solus vel inseparabilis dicenda sit, dum alius est
neminetur, et Spirilus sanctus plenus Deus cre- parabilis
ditur. Pater, alius Filius> alius Spiritus sanctus?—Resp.
Inter. 5. Si unaqucequepersona per se plenus Deus Vere alins est Pater quanl Filras in persona, sicut
dici potest, quare non tres Deos dieimus Patrem, et' C Filius alius est in persona quam Pater, et Spiritus
sanctus alius est in personi quam Pater et Filius.
Filium, et Spiritum sauctum?—Resp. Quia una sul>
stantia est Pater, et Filius, et Spirilus sanctus, non Non tamen aliud ille, vel ille in nalura, vel in deitale,
trcs subslanike. Proinde unilas substantioetres Deos aut in cssentia, Nec enim Patrem potes dicere, nisi
Filium intelligas; nec Filiuin dicerc, nisi Patrem
prohlbet diccre vel credere.
inlelligas; nec Spiritum sanclum, nisi intelligas cujus
Inter. 6. Dum ires persorias dicimus Patrcm, et
Spiritus sil. Quocirca omnimodo inseparabilis est
jilium, et Rpiritum sanctum, quare non tres Deos, sancta Trinitas sicut in operibus, sic etiam in perso-.
faec tres omnipolerilcs, nec trcs magnos, nec tres rtis diccnda.
bbnos dicere fas est? — Resp. Quia Deus et omriipo-
741 Inter. 13.An [AL, Si] ad solam Patris perso-
et et
Vens, magnus, bonus, oeternus, et substantialia
fiomina snrit, et ad se dicuntur : ideo non licct ea nampertineat, ubifA/., quod]dicitur : Quifacit mira
bilia magna solus (Psal. LXXI,18). Et Apostoltis : Qui
p"Iur»ll numero dicere, sed singuliiri; et omne no- solns habet immortalilatem (I Tim. vi, 16)? — Resp.
inen, quod substantiam Dei vel essentiam sigriificat,
NullatenusadsoIamPatrispersonam pertinet, dumdi-
semper singulari numero profercndum est. Pater, et
ciltir solus Deus, sive in Novo, sive in Veteri Tesla-
Filius, et Spirilus sanctus, relativa sunt nofnina, et
ideo tres persoiwerectc tlicuiitur. D mento, ct tptod Deus solus sive hoc sive illud habeat,
vel faciat; sed ad totam sanctam Trinitatem, qua3
Inter. 7. Quomodo relaliva ? — Resp. Seeiindum est uniis Deus omnipotens, omnia faciens,
quoe suiit
dialecticam relativa nomina sunt, quoead aliud ali- in cceloet in terra.
quid referuiitur, sicut domintis ad servum, et ser- Inter. 14. Quomo'0 bealus Joannes evangelista
vus ad domiiium, paler ad filium, et filius ad pa- dicit: Deum nemovidit
unquam (Joan. i, 18); ct ipse
treni. Prorsus cmn dico Pater, Filium [simul] signi- Dominus in alio ait loco : Beali mundo corde,
qtto-
fico, quia non esl Pater nisi Filius sit cui sit Pa- niam ipsi Deum videbunt v, 8); et Apostolus
ter. Item non cst Filius nisi sit Paler cui sit Fi- invisibilcm Deum dicit (Mallh.
(/ Tim. i, 17)?— Resp. Vi-
lius. deri enim polest Deus, id esl, intelligi, secundiim
Inter. 8. Utrum Spiritus sanctirs relalive vel sub- suaedonum gratise, sive ab angelis, sive tib animabus
stantialiter dicatur?— Resp. Utique relative, quia| sanctorum : plenam vero divinitatis naturam, nec
Spiritus alicujus Spiritus est, sed non sicut Pater et' angelus quislibet [AL, quisquam], nec sanctorum
iEneas Paris.,cap. 89.
61 DOGMATICA.— QUJESTIONES XXVHI DE TRINITATE. 62
aliquis perfecte intelligere poterit. Ideo incompre- iSLctum sapienliam et virtutemj; 742 non tamen tres
hensibilis dicitur Deus. virtutes, nec tres sapientias, quia sapientia substan-
Inter. 15. Cum sanctis summum promitfitur proe- tiale nomen est, sicut virtus. Nec aliud est fn Deo
mium seterna Dei visio, aequaliterne videbunt vel in- esse, aliud sapere, aliud posse; sed unum est Deo
teliigenta? — Resp. Nullalenus oequaliter omnes, vel esse, ^apere, posse.
angeli vel animaesanctorum Deum nec [AL, vel] nunc Inter. 21. Utrum ad solam sancti SpirilnS perso-
vident, vel post resurrectionem videbunt, sed secun- nam pertineatj dum Apostolus dicit: Deus charilas
dum donatoris dispensationem, et meritorum quali- esl (I Joan. iv, 8), qui [AL; quae] dilectio Palris et
latem. Unusquisque tamen sufficientem in ejus vi- Filii esse tegitttr? — Resp. Nullatenus ita Spiritus
sione suis meritis habebit bealitudinem. Nec plus sanctus charitas intelligitur, quasi non sit Pater et
quaeret quam habet, nec se minus habere quam vo- Filius charilas. Sicut Spiritus sanclus est charitas,
let, dolebit. ita et Paler est charitas [et Filius est charitas,] non
Inter. 16. An aliquid distet in Deo, esse, vivere, tamen tres chaiitates, sed una charitas. Sed quia
tfitelfigefe, posse? — Resp: Nutlatenus alittd est in Spiritus sanctus donum Dei proprie dicilur, et nul-
Deo esse, aliud vivere, vel aliiid intelligere, vel aliud lum Dei donum charitate majus est, imo sine eo m;.-
posse; quia Deus eo ipso quo est, vivit; et eo quo 1B lum donum ad perpeluam hominem deducere poterit
vivit, intelligit; el eo quo intelligit, potest; et eo beatitudinem : proinde Spiritus sanctus proprie di-
quod potest, est; quia simplex deitatis natura ununi citur charitas.
habet, est, vivit, iuteHigit, et omnia potest. Noh ita Inter. 22.6Nunquidimpii doria Dei habent?—Resp.
in nobis, dum aliud est in nostra natura vivere, aliud Habent [utique] per eum, qui illuminat omnera ho-
intelligere, aliud posse. In Deo vero hsecomnia urium minem venienlem in hunc mtindum, in quo sumtis,
atqtte idem sunt. niovemur et vivimus (Act. xvn, 28) : bona sunt enim
Inter, 17. Utrum de Dei Filio, sicut dicitur lumen dona Dei eis qui beiie UlUntur illis. ideo charitas sin-
^le lumiiie, Deus de Deo, potest dtci omnipotens de jjjulare esl in sanclis dohuhi, ih qua Filii Dei discer-
oriiiiipotente, bonus de bono, raagnus de magno, et nunttK' a filiis impietalis.
coetera talia?— Resp. Regulariter utique tenere de- Inter. 23. Quare si Deus totns ubique est, in ccelo
jbemus quod dnlnia naturse nomina quoeaequaliter de dicitur magis habitare, qitato in lerv&*> — ReSp. Quia
Filio ilici possunt sicut dePatre, orhnia possunt dici niajor cognilio est in sanclis angelis, animabusque
Sic de illo. Ideo sicut dicitur Deus de Deo, l.umen de sanctorum divinitatis, cum siut apud Deum, in coelis
lumine, ita dicendum est omnipotens de omnipotenle, quam in terris. Sicul enim in hoc mortali corpore
borius de bono, magnus de magno, sed non iia in re- (C quidam magis intelligiint diviiiam siibstanttarii,
lativis. qttidam minus, ita et in ccelo magis diciUtr Deus
iriter. 18. Sed quomodo in relalivis nominibus di- esse quam in terra, quia plenius ejusdem substan-
cendam est? — Resp. Non possumiis dicere Verbtim tia intelligitur ab liabilatoribus cceli quani terraj
de Yerbo, quia relativum nomen est Verbtun, quod iwcoKs.
solus est Filius; sicut dicimus, Deum de Deo, quod Inter. 24. Si una substantia est Paler, et Filius,
non est solus Filius. Nec imaginem de imagine, qtiia et Spiritus sanctus, quare solus Filius incarnatus
Solus est Filius iirtago : sicul dicimiis, liiinen de lu- flicitur?— Resp. Quia alia est persona Filii, alia
mine, quod non est solus Filius, quia subslantiale Patris, alia Spirilus sancti. Et sola siquidem persona
nomert est Iumen. Filii incarnata est: operante taiiieii eaindeiii iticar-
Inter. 19. Nunquid aliiiil lumeii Pafer et aliud Fi- iiatioriem tota sancta Trinitate, cujiis opera suni in-
lius?—Resp. Nequaqtiam aliud, sed unum lumen separahilia.
cst Pater et Filius, sicut una subslantia. Ideo recte Inter. 25. Dum in Symbolo catholico cantari so-
dicitur [A/., dicimus] lumen de lumine, sicut Deus de tet, Dei Filium de Spirilu sancto, Cl Mavia virgine
Deo. Sicul unus Deus est Pater, et Fiiius, ita unura incarnatum, quare nou dicitur f ilius Spiritus saneti,
lumen est. I0 sicut dicitur beatce virginis? — Resp. Non sic (fe illo,
I«ter. 20. Leginius Apostolum dicentem Christtim sicut et de illa nattts est Filius Dei. De illa' siqtiidem,
Bei esse virtutem et Dei sapientiam; hic ihtelligimus id est, sancla virgine natus esl Filiiis Dei, stcut
iu Dei nornine Patrem, et in Chrisli nomine Filium, de matre; non de illo, id est, Spirittt sancto, Sicut
sicut semper. Nunquid Pater non habet in se sapien- de Patre, ne duo Paires dicerfentur in saiicta Trifai-
tiam vel virtutem nisi in Filio, quem Apostolus sa- tate.
ptentiam Dei et virtutem Dei nominavit?—Resp. Inter. 26. Si una natura est Patris et Fiiiii et fi-
Plurimi ita Arianam destrutint impietatem, dicentes Itus incarnatus plenus est Deus et perfectus, qrio-
lmpium esse credere unquam DeuiriPatrem esse sine inodo non Pater incarnatus est ? — Resp. Filius ple-
sua sapiehua, aut sine sua virlute. Sed melius est hus est Deus et perfectus; qui solus incarnatus est,
iiltelligere Patrem esse sapientiam et virtutem, sicut et homo factus est. Nam ignis uria est Sti-rJstarttia,
Filium sapientiam et virlutem [imo et Spiritum san- Sed aliuti iri igrie feicitcalor, aiiud lux: lrix Uiumihat,
a Ms. Sal. et al'. < Inter. 15. Quod sanctis sum- visio. — Inter. An
mum proraittitur proemium?— Resp. ^lterna Dei gent?» scqualiter Videbunt, v«l iatelli-
65 B. F. ALBINv8EU ALCUINI OPERUM PARS III. 64
calor calefacit LA/., calificat]; una tamen ignis na- jy cogente, solus tamen ipse perpetitur, salva divinilatis
tura utrumque facil, et calorem et lucem. impassibiiitate.
«Inter. 27. Utrum divinitas cum carne concepta Inter. 28. Ex qua natura dixit: Poteslatem habeo
8it, nala, passa, et csetera quae humanitatis propria ponendi animam meam?— Resp. Omnium quse in
esse noscuntur? — Resp. Utique divinitas sucecarnis Chrislo gesta sunt, operum auctoritas ex divinitate
conceptione concepta est, et nativitate nata,sensilque est: tamen carni convenit dicere : Potestatem habeo
participatione humani affectus mortem, qtiam sponte ponendi animam meam (Joan. x, 18), non divinitati.
susceperat; non naturae suoepotentiam perdeus, per Divinitas non dimisit animam, postquain assumpsit
quam cuncta vivificat. Ipse auclor, et opus auctoris. eam in utero virginis. Caro dimisit, dumemisit in
ldem auctor, quia si sponte natus est, sponte passus cruce
spirilum Christus.
esl. Idem opus, quia utrumque unus licel non alio
• Hcecinterrogatio omissa est in orlhodoxographia.

™ OPUSGULUM SECUNDUM,
SEU

LIBELLUS DE PROCESSIONE SPIRITUS SANGTI.


AD CAROLUMMAGNUM.

MONITUMPR.EVIUM. I
B Textum ergo hic damus e copia, ut vocant, vidi-
Libellum quem hic vulgamus, a viro clarissimo mata, ad nos ab eodem D. Catelinot missa, cujus
ac doctissimo D. UdephonsoCatelinot.bibliothecario hoecest subscriptio : « Prcesens Alcuini de Spiritu
monasterii S. Michaelis in Lolharingia dura vive- sanclo tractatus, cum divi Augustini in myslerium
ret, accepimus. Hlum primo detexit celeberrimus sanclissimse Trinitatis explanatione, excerptus est ex
Bernardus Monlfauconius, atque in prccclaro suo veteri manuscriplo in membrana exarato, quod D.
opere BibliothecaeBibliolhecarum toin H.pag. 1297, D. Dido ecclesice Laudunensis episcopus bibliothecaa
inter cod. biblioth. Laudunensis recensuit. D. Cate- calhedralis ecclesiaedonavit; et quod ex specialicla-
linot eumdem, ex eodem codice antiquissimo descri- rissimorum ejusdem cathedralis ecclesice canonico-
ptum, oblinuil beneficio domini abbatis de Hedou- rum bencvolentia ad me transmissum est. Actum
ville canonici Ecclesise cathedralis Laudunensis, et Prcemonstrati die 13Martii, anno 1747.—F. BRETON
opera D. Breton professoris abbatise Prcemonstra- mppria. Canonicus Procmoiistr. i
tensis. Vide quce de hoc opere habcnt V. V. C. C. D. Ri-
Codicera, unde hiclibellus descriptus fuit.prsefatoe vet, Hist. lit. de France, tom. VIII, Avertis. § 2 p. x,
ecclesi:e dono dedit Dido episcopus, prout ntonstrat et D. Ceillier, Hist. des Auteurs sacr. tom. XVIII, p.
inscriplio ad initium codicis exstans, quae lalis est : 297. Hunc tractatum eliam alictibi vidil Cl. Sirmon-
Ilunc tibellumdedit domnus DidoepiscopusDeo etsan- dus, cujus titulum nostro per omnia similem sub
clw Mariw Laudunensis ecclesiw.Si quis abstulerit, of- nomine tamen auctoris incerti recenset lom. II Ope-
fensionem Dei tt sanctw Mariw incurrat. Dido epi- rum pag. 695, inter notas. Ex eodem etiam cilat
scopus proefuit ecclesiseLaudunensi circafinem ssec. (C testimonium sancti Athanasii, prout infra num. 9,
ix. Mortuus anno 891 a. Est ergo codex vitaeAlcuini notavimus.
pene cocevus. Opusculura hocce in tres partes divisum est; in
Tilulus opusculi, quem etiam Cl. Montfaucon loc. prima ostendilur, Spiritum sanctum procedere a Pa-
cil. notavit, est: AlcuinusdeProcessioneSpiritus san- treet Filio; in altera, Spiritura sanctum esse Patris
cti. Quamvis igilur nemo illoruin, qtti beati Alcuini etFilii Spiritum; in tertia, Spiritum sanctum missum
scripta recensent, hujus opusculi menlionem faciat, esse a Patre et Filio.
et controversia isthoec de processioue Spiritus sancti
a Patre Filioque priraum post Alcuini obitum, nempe
anno 809 in concilio Aquisgranensi ferventius agitari 744 IN NOMINESANCT.ETRINITATIS
cceperit; ipse etiam stylus epistolae ad Carolum Au- , INCIPIUNT TESTIMONIA
gustum a stylo, quo Alcuinus in aliis ad cumdem
epistolis usus fuil, aliquo modo discordet; integrum EX SACRISVOLUMINIBUSCOLLECTAIN QUIBUS
tamen nohis haud esse judicamus, a fide vetusli APERTEOSTENDITUR, QUODSPIRITUSSANCTUS
codicis et a testimonio Didonis episcopi, Alcuino A PATRE ET FILIO PROCEDIT,ET QUODRECTE
pene coaevi recedere, et libellum hunc inter dubia SPIRITUSSANCTUSPATRIS ET FILH VOCATUR
vel supposila illius opuscttla ablegare. Enimvero le-
vis styli discrepantia tanti non est, ttt opus cuidam SPIRITUS.
auctori abjudicelur, si alia arguinenla graviora pro Serenissimo Augusto Carolo salus, pax, virtus,
illo pugnent: et illa controversia jam ante annum "|
809 ln Galliis mota fuit, nempe anno 767 in concilio vita, victoria.
Gentiliacensi. Dum igitur vivente Alcuino adhuc Sacra, serenissime Auguste, Chrislianorum tur-
glisceret, dubitari vix potest, Carolum Magnum de ba, quce sub gloriosissinio vestroe dominalionis hn-
componendis ant tollendis ab Ecclesia ejtismodi li- perio est conslituta, pro vobis et pro totius regni
ligiis apprirae sollicitum, aulaesuae magistrum con- veslri
suluisse, et illi, ut suain senlentiam ediceret, de- slatu, divinse etiam proleclioni vestrum com-
mandasse. mendans imperium, omnipotenti Domino, qui vestri
• San-Marthani Gallia Christiana.
68 DOGMATICA.— LIB. DE PROCESSIONES. SPIRITUS 68
est regni gubernator, vota persolvit; immensas etiam J\i Patre Filioque subslantice, quod ->butrisque proce-
ei agendogralias pro eo quodin universali Ecclesia, dit etmittitur.
quce sub excellentissimodominationis vestrse impe- 745 Beatus enim evangelista Lucas Spiritum
rio coiiversatur, universis Dei cultoribus tranquil- sanclum ab unigenito Dei Filio, qui jst verbum
lissima pax estet quies. Non solura enim ab impetu Patris, procedere in xiv capitulo [Nunc, cap. vi, 19]
geritiliumet omnium Christiani nominis inimicorum, Evangelii sui testatur dicens : Omnisturba quwrebat
quos favente Dominovestra sublimitas lenet atque eum tangere, quia virlus de illo exibat [Ms., exiebat
prosternit, sunt protecti, sed per vestri imperii et soepius], et sanabat omnes. Spiritum igitur sanctum
sapientioeexcellenliam, adductis ab idolorum cultu a Filio procedere in hoc declarat capitulo dicendo :
innumerabilibus populis, ad fldei catholicoe et ad quia virtus de.ilto cxibat; Spiritus enim sanctus est
divini cultus agnitionem quotidie in Christo creden- ipsa virtus, qucede Dei Filio in hoc capilulo exire di-
tium propagatur numerus, et domus Dei in cunctis citur, sicut tam beatus Augustinus in xv de Trinitale
regni vestri terminis divino cultui et sacris pro vo- libro aflirmat, ctijtis eliam in subsequentibus deex-
bis orationibus iraplens vacans exsultat : cernendo positione istius capiuili verba dicturi sumus.
eliam per veslrae gubernationis providentiam Chri- Sanctus quoque Joannes evangelista in fine Evan-
stianorum lurbam immensa qttotidie recipere au- B1 gelii sui, iil est, ccxiv capilulo [Nunc, xx, 21 seqq.]
gmenla, et perversa hoereticorum dogmata cum per- refert, Dominum nostrum Jesum Christum eo die
fidis eorum auctoribus esse damnata,Christo etiam, qtto resurrexerat, id est, die Dominicaclausis ja-
qui vestri est cordis possessor, per vos de ipsis nuis ad suos introisse apostolos, et dixisse eis se-
iriumphanle; quique etiam inter caetera gloriosis- cundo : Pax vobis, et inlulisse : Sicul misit me
sima, quoevobis largitus est dona, excellentissimo et Pater, et tgo milto vos. Hoc cum dixisset, insujflavit
incomparabili divince et humanoe scientiae munere et dixit cis : AccipiteSpirilum sanclum, quorum »•«-
vos utlavit, ut non solum hi, quibus liberum vestrum miseritis peccata, remiltttntur eis, et quorum relinue-
quotidie serenissimum conspicere vullum, ptirissimo rilis, relenta ernnt. Quod igitur promisit, expletum
vestrce sapientiae fonte sint refecti, sed etiam qui esse, ut in Aciibus declaratur apostolorum, legi-
longe Iatequea vestra praesentia sunt reinoii, vestris mus : Repleti sunt enim omnes apostoli Spiritu srincto,
rumigeris moribus et excellentissimovestroescientiae et cceperunlloqui aliis linguis, prottt Spirilus sanclus
lumine radiantur. dabat eloqui eis (Acl. n, i).
Idcirco ex diversis mundi partibus et gencratio- Idem quoque beatus Joannes evangelista in sua
nibus vestra etiam, serenissime Augusle, pietale ^ Epistola [qtiam] de Dei et proximi dilectione co«-
vocante intiumerabiles ad vos quotidie concurrunt ^J scripsit, xn testalur capitulo [Nunc, I Joan. m, 25,
populi, quos vestra regalis benignitas latissimo et 24], quod unigenilus Dei Fibus Spiritum sanctum
gloriosissimo sinu recipiens, in spiritali et liberali suis dedit apostolis, quo ipsc in eis maneret, et ipsi
erudire non cessat scientia; idcirco veslrae glorio- in eo, sicut idcm Joannes apostolus aflirmat ita di-
sissimceet tranquillissimaedorainationis titnlus nulla cetis : Iloc est mandatum Dei, ul credamus in no-
cetale, nulla etiam vetustate abolenle, in universali mine Filii ejtts Jestt Christi, el diligamus allerutrum,
rxanebit Ecclesia : quia sub justissimo vestroedomi- sicut dcdit mandatnm nobis. Et qui servat mandata
nationis imperio nulla in ea fraus, nulla perversae ejns, in illo manet, et ipse in eo, et in hoc scimns,
doctrinoesuggestiolaterevalet; sed omnes orthodoxi quoniam manel in nobis de Spiritu, quem dedit
vestra luculentissima admonitione instructi, sanctam nobis.
catholicam et apostolicam sequendo ac defendendo Leo a quoque papa reverendissimus Romansc
lidem, divino vocantur [Forte, vacanl] cultui. Inter urbis pontifex Dominum nostrum Jesum Christum,
quos ego exiguus vestrorumvidelicet famulorum ex- Spiritum sanclum ab eo procedenlem flatu suo, ut
tremus tle processione el missione Spiritus sancti a beatus Joannes in praescripto Evangelii sui refert
Patre et Filio; et de eo, quod idem Spiritus sanctus r.. capitulo, apostolis dedisse, sicnt in synodica epi-
Patris et Filii in sacris voluminibnsvocaturSpiritus: stola , quam Flaviano archiepiscopo Constantinopo-
sancti eliam Evangelii et beatorum Patrum auctori- litano scripsit, teslatur dicens : < Dominus nosler
tatem secutus parvum, secundum vestroesublimita- Jesus Christus post resurrectionem suam elausis ja-
tis jussionem, conscripsi libelliim. nuis ac discipttlos suos introibat, et flatu suo dabat
CAPUT PRIMUM. Spiritum sanclum, et donato inteltigentiw lumine
sanctarum Scripturarum occulta pandebat. >
De eo, quod Spiritus sanclus a Patre Filioque pro- Beatus quoque Gregorius b Nazianzenus, vel Nys-
cedit. senus episcopus erudilissimus divinorum voluminum
In verbis enira sancti Evangelii, et in synodicis investigalor in homilia , quam de adventu Spirilus
beatorum Patrum epistolis, et in multis eruditorum sancti super apostolos conscripsit, eodem sensu quo
inspiritali scientia virorum tibris manifeste decla- et Leo papa exposuil: prsefatum Evangelii exponens
ratur, Spiritus sanctus, qui unius ejusdemque cum capitulum aflirmat, quod Salvalor noster Spiritum
a Leo papa in concil. Chalced., lom. IV CoIIect. b Sanctus Gregorius Nazianzenus fortassis cx
Coleti, pag. 1223. orat. 44, num. 17.
67 R. F. ALBINI SEU ALCUINTOPERUM PARS Ui. 68
sanclum apostotis dedit insufilando in eorum faciem. / { cata, remittuntur eis, et quorum retinuentu, retenla
Hinc ipse Gregorius dicit : Spirilus sanctus discipulis erunt (Joan. xx, 21-25). Primo igitur die resurre-
Christi non solum cooperando aderat, verum etiam ctionis ejus acceperunt Spiritus sancti gratiaiu, qua
dcitalis polestate atque auclorilate cuncta dispen- peccata dimitterent, et baptizarent, et filios Dei fa-
sans. Adfuit igitur eliam his tertio, prout eum capere cerenl, et spiritum adoptionis credenlibus largiren-
poterant, temporura quoque distinctione servata : id tur ipso Salvatore dicente : Quorum remiseritis pec-
est, ante passionem Christi, et post resurrectionem cata, remittuntur eis. Die autem Pentecostes eis am-
ejus ilerum, terlio etiam post Ascensionem ad cce- plius repromissum est, ut baptizarenlur Spiritu san-
los. Et primse quidem ejus prsesentise virtutem indi- cto, el induerenlur virtute qua Christi Evangelium
cant gralise sanitatum, et pttrgatio atque effugalio cunctis gentibus prcedicarent,' juxta illud quod in
daemonumex hominibus, quam ulique non sine san- sexagesimo septimo psalmo legimus : Dominin dabit
cto Spiritu aposloli procurabant. Tum deinde post verbum evangelizantibus virlutem multam fLeg. vir-
resurrectionem manifeste dicit Salvator ad discipulos tule multa] (Psal. LXXVII,12), ut haberent Operatio
suos : AccipiteSpiritum sanclum, et insufjlavitin fa- nem virtutum, et gratiam sanitatum, et proedicaturi
ciem eorum (Joan. xx, 22). Tcrtio vero in linguis mullis gcntibus acciperent genera linguarura. n
igneis adfuit. IJ Beatus quoque et venerabilis episcopus Augusti-
Sancttts quoque Ilieronymus a egregius divinae nus b, de qtto paulo ante proefati, suhius affirmat
legis interpres, et sagax praefati Patris Gregorii dis- quod sanclus Joannes in eo capitulo in quo dixit :
cipulus, proescriptum Evangelii secundum Joannem Insufflavit, et AccipileSpiritum sanctum, processio-
eodeni sensu exponens capitulum testatur, quod nem Spiritus sancti a Palre et Filio aperte declarat,
Salvator nosler Spiiitum sanctum ab eo ctiam pro- sicut in expositione Evangelii secundum Joannem
cedentem post resurrectionem suam flatu suo aposto- testatur dicens : « Sicnt misit me Puter, et ego mitto
lis dedit; sicut tam in epislola quam ad Hedibiam de vos; hic esse medium ostendit dicemio : Ille me et
duodecim scripsit quseslionibus, alflnnat, octavo ita cgo vos. Insufflavit, et ait eis : AccipiteSphitum san-
dicens capilulo : « Quomodo Salvalor noster secun- ctum (Joan. xx, 21). Insufflandosignificavit Spiritum
dum Joannein insuftlat Spirilum sanctum in aposto- sancttim non Patris solitis esse Spirilum, sed sunm
los, et secundum Lucam postasceiisioneni missurum [Aug. sed et suum]. Quorum remiseritis peccata, re-
esse dicit? Hujus qucestionisperfacilis solutio est, si mittunlur eis; etquorum relinuerilis, relinentur. Ec-
ilocenle apostolo Paulo Spirilus sancti diversas gra- clesiae charitas, quaeper Spiritum sanclum diffundi-
lias noverimus. Scripsit 748 en*ra 'n P"™» Lpi- tur in cordibus vestris, participum suorum peccata
stola ad Corinlhios : Divisiones donorum sunt, idem (] dimittit: eorumautem qui non sunlparticipes, tenet.»
uutem Dominus; et divisionesoperalionum sunt, idem Idem quoque Auguslinus in libro quarto de Trini-
aulem Deus, qui operatur omnia in omnibus. Unicui- tate , xxi capittilo prsescriptuin exponens capitulum
que autem dalur manifestatio Spiritus ad id quod ex- testatur quod unigenitus Dei Filius Spirilum sanctum
pedil. Alii quidem dalur sermo sapientiw, alii sermo a se procedere declarat, insufflando in aposlolos et
scienliw secundum eumdem Spirilum, alii gratia sa- dicendo : Accipile Spiritum sanctum. Hinc san«tus
nitatum in uno Spiritu, alii fides in eodem Spiritu, Augustinus dicit: < Nec possuraus dicere quod Spi-
alii operalio virtutum, alii prophelia, alii discretio riliis sanclus et a Filio non procedat; neque enim
spirituum, alii genera tintjuarum, alii interpretationes frustra idem Spirilus et Palris et Filii Spiritus dici-
sermonum : omnia hwc operalur unus atque idem tur. Nec video quid aliud significare voluerit, cum
Spiritus, diiidens unicuique prout vull (I Cor. xn, 4 sunTansajl*.AccipiteSpiritum sanctum (Joan. xx, 22).
seqq.). Ergo Dominus post resurreclionem suam Neque enim flatus ille corporeus, cum sensu corpo-
juxta Lucce Evangelium dixerat: Ego miltam pro- raliter tangendi procedens ex corpore, subslantia
missionem Patris mei in vos : vos qutem sedele in ci- Spirilus sancti fuit, sed demonstratio per congruam
vitate, quoadusque induamini virtutem ex alto (Luc. significatfonem, non tantum a Patre, sed et a Filio
xxiv, 49). Et juxta eumdem in aposlolorum Actibus ' procedere Spirilum sanctum, certa <jst. Quis enim
est locutus : Prwcepit eis ab Hierosolymis ne disce- demen).issimus dixerit, alium fuisse Spiritum san-
derent, sed exspectarent promissionem Patris, quam ctum quem sufflans dedit, et atium queni post ascen-
audislis, inquit, per os meum. Quia Joannes quidem sionem suam misit ? Unus enim Spiritus est Spiriius
baptizavit aqua, vos autem baplizabimini Spiritu san- Dei Spiritus Patris et Filii, Spiritus sanctus, qui
cto non post mullos hos dies (Act. l, 5). Rursum in operatur omnia in omnibus. Quodergo ait Dominus,
fine Evangelii secundum Joannem eo die quo resur- quem ego mittam vobis a Patre, ostendit Spiritum et
rexerat, id est, die Dpntinica clausis januis ad apo- Patris et Filii. Quia etiam cum dixisset, quem mittet
stolos introisse narratur, et dixisse eis secundo : Pater, addidit, in nomine meo; non tamen dixit:
1'ax vobis; et inlulisse : Sicut misit me Pater, et ego quem millet Pater a me, quemadmodum dixit, quem.
mitlo vos. Hoc cum dixisset, insufflavit et dixil eis ego millam vobis a Patre : videlicet ostendeiis, quod
Accipite Spiritum sanclum, quorum remiseritis vec- totius divinilatis, vel si nielius dicitur, Dcitatis p^rm-
a Sanctus llieronymus, epist. 120, cap. 9. b Ex S. Aug., tract. cxxi in Joan.. num. 48.
69 DOGMATICA.— LIB. DE PROCESSIONE S. SPIRITUS 'T
cipium Pater est. Qui ergo ex Palre procedit et A quas iidem ipsi proefatipontificesscripserunt, et quse
Filio, ad eum refertur a quo natus est Filius. » in conspectu lotius Epheseni et Chalcedonensis, nec
doctor • non et in quinti concilii, quod sub Yigilio papa et
747 Mem quoque egregius Augustinus
Justiniano principe Constantinopoli peraclum est,
aucioritatem sanctorum evangelistarum, Luccevide-
lecloe atque probatse sunt. Quarum eliam
liccl et Joannis sequendo, in libro xv de Trinitate, prsesenlia rectam
auctorilatem atquc probabilem, Spiritus san-
xxvi capitulo Spiritum sanctum a Patre et Filio pro- cti illustrationc
cedere testatur dicens : < In illa summa Trinitate, ccenoconcilio expressam, expositioni a sancto Ni-
nulla factse, et fidei et regulis [consonam] a
quce Deus est, intervalla temporum sunt, per sancta el
aut saltem utrum magna Ephesina synodo cxpositam Chal-
quse possit ostendi, requiri, prius cedonensis credit esse ita dicens : < Didici-
de Patre natus sit Filius, et de ambobus synodus
postea pro- raus sanctos Patres sequi. Etenim Palres noslri,
cesserit Spiritus sanclus; quoniam Scriptura sancta in Niccena qui
amborum. est de convenerunt, non a semetipsis tocuti sunt
Spirituin eum dicit Ipse enim, quo
quoe locuti smit, sed quod Spiritus sanctus dictavit.
:
dicit Aposlolus Quoniam aulem estis filii, misit
SiMiliter sanctissimus et Deo amicus beatus Cyrillus
Deus Spirilum Filii sui in corda nostra (Gal. iv, (i).
ex Spiiitu sancto, qtioesunt sanctorum Patrum, lo-
Et ipse est, de quo dicit idem Filius : Non enim vos _ >cutus est et docuit. i Et post pauca eadem proedicta
eslis qui loquimini, sed Spiritus Palris vestri qui lo-
synodus dicit: « Lectam a sancta synodo sanctorum
quilur in vobis (Mtitlh. x, 20). Et multis aliis divino- Patrum expositionem, et lectas nobis epistolas san-
rum eloquioruin teslimoniis comprobatur Patris et clissimi et Deo
digui quondam episcopi Cyrilli, et
Filii esse Spiritum, qui proprie dicitur in Trinitate et fideiu a sancta et magna Ephe-
: expositas regulas
Spirilus sanctus. De quo ilem dicit ipse Filius Quem sina, consona orania comperimus. i Igitur et ego sic
ego mitto vobisa Patre (Joan. xv, 26). Et alio loco: credo et confiteor, et qui proeter hoecsapit, alienum
Qttemmitiet Pater in nomine meo (Joan. xiv, 20). De judico a sancta catholica Ecclesia et a fide recta
Utroque autcm procedere sic docetur, quia ipse Fi- credenlium.
lius ait : De Patre procedit : cum resurrexisset a Beatus igitur Cyrillus b in prcedicta canonica epi-
mortuis, et apparuisset discipulis suis, Insufflavit et
stola , ad Nestorium conscripsit, Spiriturn
ait : Accipite Spiritum sanctum (Joan. xx, 22), ut sanclurnqttam a Palre el Filio procedere testalur dicens":
eum etiam de se procedcre ostenderet. Et ipsa est <
in Quamvis est in subsistenlia Spiritus speciali, nam
virtus, quce de itto exibat, sicut Icgitttr Evangelio et
intelligitur per se secundum 748 °<u0(lSpiritus
secuudum Lucam, et sanabat omnes. i est, el non Filius; scd tamen non est alienus ab eb.
Lucce enim in eo in in
loco, quo legitur Evangelio Q1 :
virtutem de me exiisse Spiritus eniin verilalis nominatur, et est Chrislus
Ego cognovi (Luc. vi, 19),
curationis virlus sicut veritas, et profluit ab co, sicut ex Deo et Patre. i
effectus divinoe inlelligi potest, Idem quoqtic sanctus Cyriltus c in altera canonica
heatus Fulgcntius exposuit. Augustinus lamen dicit,
sancti a Filio Lucas in epistola, quam ad Joannem scripsit Antiochenum,
quod processionem Spiritus similem de Spiritus sancti a Patre et Filio proces-
proescripto indicat capitulo dicendo : Quia virlus de sione protulit sententiam ita dicens : « Mcminimu;
itlo exibal. In proefatisigitur sancti Evangelii secun-
eniin et dicentes : Noli trunsgredi ierminos wternos,
dum Lucara et Joanncm sermonibus, et in Epistola
una de est quos posuerunt pdtres tui (Prov. xxn, 28). Neque
ejusdem Joannis, quoe septem catholicis, enim
loquebantur illi, sed Spiritus Dei Patris, qui
aperte ostenditur Spiritus sanclus, qui Patri et Filio
procedit quidem ex ipso. Esl autem et a Filio nor
coaequalis est el cooeternus, quod a Patre Filioque alienus secundum unius essenlice
sicut tam Patres, Leo videlicet rationem, et ad hoc
procedit, prcedicti ipsum sanctorum arcana docentium verba conftr-
papa, Gregorius Nazianzenus, Ilieronymtis, Augttsti- niant; in Aclibus namque apostolorum
scriptum
nus, verba sancti Evangelii fida expositione investi- est: Venienles autem in Asium tentabant ire in Bi-
gando, testati sunt. thyniam [Ms., Bythittm], el nonpermisit eos Spiritiu
Hucusque de Evangelio, nunc de canonibussanclorum I ) Jesu (Act. xvi, 7). Similiter scribit autem et admira-
Patrum incipit. bilis Paultis : Qui uutem in carne sunt, placere Deo
Beatissimi quoque et reverendissimi pontifices, qui non possun!. Vos autem non estis in carne, sed in
sanctis et praecipuis beatorum Patrum prscfuere con- spirilu; siquidem Spiritus De\ hqbifabat in vobis. Si
citiis, et quorum canoncs atque decreta universalis quis aulem Spiritum Christinon habet, hic non est ejus
sequiturEcclesia; Cyrillus videticet Alexandriseurbis (Rom. vni, 8, 9). i Cuncta igitur, quse sanctus Cy-
cpiscopus, qui in Ephisena [Ita Ms.] synodo cc prse- rillus et cc sancti Patres in Ephesina synodo collecti
fuisse videtur episcopis : nec non et Leo venerabilis de fide catholica et de ecclesiaslicis institutis decre-
apostolicsesedis pontifex , cujus auctoritatem DCXXX verunt, beatissimus papa Ccelestinus apostojica flr-
Patres Chabedone congregati secuti sunt, Spiritum ' mavit auctorilate, et ab universali Ecclesice crc-
sanctum ab unigcnito Dei Filio, qui est Verbum Pa- denda esse judicavit atque sequenda, hoc modo di-
tris, procedere in synodicis testati sunt epislolis, cens : < Ccelestinus episcopus d. Communj,toriuin
a Ex S. Aug., lib. xv de Trinitate, cap. 26. « Iterura Cyrilltis in synodo Ephesina, tom. III.
b S. Cyrillus in Ephesina synodo, lom. III Concil. d Mandata legatis scripto impeitita, cominbnitoria
Coleti, pag. 955, iiuni. 10. vocanliir, ait Severinus Binius in notis ad capit. 3
11 B. F. ALBINI SEU ALCUINIOPERUMPARS HI. H
episcopis et presbyteris euntibus ad Orientera. Cum ALlium et Spiritum sanctum sine confusione indivisos,
Deo nostro, sicut credimus el speramus, auctore, ad sine tempore sempilernos, sine differenlia credat
destinata vestra charitas venerit loca, ad fratrem et cequales : quia unitatem in Trinilate non eadem
coepiscopumnoslrum Cyrillum consilium omne con- persona , sed eadcm implet essentia. i
Vertite, et quidquid in ejus videritis arbilrio, facietis, Hucusque de epistolis Leonis papw, et de auctoritate
et auctoritatem sedis apostolicse custoriiri dcbere Chalcedonensissynodi, nunc incipit de Constanlino-
mandamus. > potitanwsynodi confirmatione.
Sancta quoque synodus ConstanlinopolitanaSpiri-
Iltteusquc de attctoritate EphesinwSynodi. Nunc inci- tum sanctum a Patre et Filio procedere credit ac
pit de Chalcedonensisconcilii auctoritate.
profiletur, sicut a Cyrillo in conspectu Ephesini uni-
Bcatissimus et reverendissimus, Leo apostolicse versalis concilii constilulum atque confirmatura est,
sedis pontifex, cujtis auctoritatc et judicio Chalcedo- quemadmodum in illo libro ejusdem proedictaeCon-
nensis comprobata est et conflrmata, ct qui, sicut stantinopolitance synodi consona cum verbis sancti
verba ipsius synodi testantur, spirilu proescnserat, Cyrilli collatione hoc modo continetur: < Cum Filius
et complacere tanquam fratribus deliberabat, et tj dicit de Spiritu : Ille me glorificabil (Joan. xvi, 14);
**intelligentes recle, non ut gloria indigentem alterius,
per suorura vicariorum prsesentiamvidebatur ab illis. dicimus unum Christum et Filium a sancto
Hic ergo proedictus sanctus Leo processionem Spiri- Spiritu
tus sancti a Filio confirmat in synodica epistola, de gloriam accipere, quia nec potior co est, nec supra
eum Spiritus ipsius. Quoniam aulem ad demonstra-
qua paulo ante diximus, quam scripsil ad Flavianum tionem susedivinitatis utebatur suo Spiritu, magna
Constanlinopolitanoeurbis archiepiscopum,hoc modo
dicens : a < Post resurrectionem vero Domini, quae operatione glorificatum se esse ab eo dicit, veluti si
quidem [Forle,' quidam] homo dicat de insila sibi
utique veri corporis fuit, quia non aller est resusci- fortitudine forsan vel disciplina qualibet, quia glori-
tatus, quam qui fuerat crucifixus et mortuus,' quid
aliud quadraginla diertim mora gestum est, quam ut ficabunt me. Quamvis enim est in siibsislentia spe-
fidei nostroe intcgritas ab omni caligine mundare- cialis Spiritus, et inleltigitur separalim, secundum
tur? Colloquens enim cum discipulis suis et cohabi- quod Spiritus est et non Filius , sed tamen non est
tans atquc convescens, et perlractari se diligenti, alienus ab eo. Spiritus enim veritatis nominatur, et
est Christus veritas, et effundilur ab eo, sicut ex Deo
curiosoque contaclu ab iis , quos dubietas perstrin- el Patre. > Sancta
ergo synodus Conslantinopolitana
gebat, ailmittens : ideo etclausis ostiis ad discipulos confirmat et
testalur, quod ea qusecunque sanctissi-
inlroibal, et flatu suo dabat Spiritum sanclum ; et ( mus
donato intelligentia! luniine sanctarum Scripturaruin papa Leo et bealissimus Cyrillus de fide catho-
occulta pandebat. i Post leclionem autem prccdictce lica et de cxteris ecclesiasticis instilulis tradiderunt
et decreverunt, convenire et concordare cum decretis
epistolocrcvercndiss.mi episcopi clamaverunt: <Haec
Patrum fides; hccc apostolorum fides : omnes ita et traditionibus quatuor principalium conciliorum,
crediuius orthoiloxi, ita credimus. Anathema sit, hoc est, Nicoeni,Ephesini, Chalcedonensis, Conslan-
sicut in eodem libro proedicise
qui ita non credit: Pelrus per Leonem ita locutus tinopotitani concilii,
ita synodi Iiis verbis continelur : c < Paschasinus el Lu-
est; apostoli doctierunl; pie et vere Leo docuit;
censius reverendissimi episcopi, et Bonifacius vir
Cyrillus ita docuit. Cyrilli ccterna memoria : Leo et
reverendissimus presbyter, vicarii sedis apostolicae
Cyrillus simililer docuerunt: Anathema, qui sicnon
crcdil. Hcecvera fides : catholici ita sapimus. Hcec per Paschasinum dixerunt: Manifeslumest, nec po-
Patrum fldes. > test dubitari, unam fidembealissinii papce,sedis apo-
stolicae rectoris Leonis cum cccxvm Patrum apud
Idem quoque sanctissimus papa Leo consona ver- Nicceam
eotigregatorumconcordare atque convenire.
bis canonicaeprcedictaeepistolse de processione Spi- Sed et CL apud Constanlinopolim congregato
ritus sancti a Fiiio testatur in epislola, quam Turbio . rum sacerdotum, qui eamdem fidem firmaverunt:
D
[ Leg. Turribio ] Asturiensi scripsit episcopo : sed et Cyrilli sanclae recordationis viri apud Ephe
i bPrimocapitulo demonslratur quam impiesentiant sum, quando Nestorius pro suo errore damnatus est,
de Trinitate divina, qui et Patris, et Filii, et Spiri- slatuta in iiullo penitus discordare.
Ideoque etiam
tus sancti unam atque eamdem asserunt esse perso- beatissimi papx epistola, quaeeamdem fiiiemexpo-
nam, tanquam idem Deus nunc Pater, nunc Filius,> suisse pro erroris Eulychis causa dignoscitur, uno
nunc Spiritus sanctus nominelur : nec alius sit qui1 sensu unoque spiritu videtur illi fideiesse conjuncta.»
genuit, alius 749 H11'genitus esl, alius qui de utro- Eadem quoque Constantinopolitana synodus prccdi-
que processit.... Fides enim catholica Trinitatem' ctorum Patrum et aliorum illustrium doctorum au-
Deitatis sic homousion confltetur, ut Patrem et Fi-" ...ctoritatem et traditionera, ab universali Ecclesia

concilii Carlhaginensis vi. Commonitorium Coele- n Leo papa in concil. Chalced., tomo III Conc.Co-
slini 1 papceeditum habetur tom. I Epist. Rom. pont. /eti.pag. 1223.
D. Couslant, pag. 1152, et tom. IV Conciliorum i b Leo papa in episl'15, cap. 1.
povaeedit. D. Mansi,pag. 556, c lleni in synodo Conslantinopolita collat. 6,
pag. 168 tomi VI Collect. Coleti.
73 DOGMATICA.— LIB. DE PROCESSIONE S. SPIRITUS. 1i
esse suscipiendam, confirmat ita dicens: « Scirevos AVsit a Filio accipere, quod a Patre procedere ? [quod
volurnus, quod nos ea, quse a sanctis quatuor conci- si nihil diflerre creditur inter accipere a Filio et a
liis, Nicaeno,Constantinopolitano, Ephesino primo et Patre procedere], cerle idipsum atque unum esse
Chalcedonenside una eademque fide exposita et de- existimabitur, et a Filio accipere, quod sit accipere
finita sunt, et de ecclesiastico stalu regulariter dis- a Patre : ipse enim Dominus ait: Quoniam de meo
posita, servabimus et defendimus, et ea sequimur, et accipiet, et annuntiabit vobis. Omnia quwcunquehabel
omnia quse consonant istis, suscipimus et amplecti- Pater, mea sunt. Propterea dixi: De meo accipiet, et
mur. Quidquid aulem non consonat istis, vel a qua- annuntiabit vobis (Joan. xvi, 14). Hoc quod accipit,
cunque persona scriptum inveniatur contra ea quse sive potestas est, sive virtus, sive doctrina est, Filius
de una eademque fide a sanctis quatuor conctliis, vel a se accipiendum esse dixit: » Idem egregius doctor
uno ex his definita sunt, hoc tanquam alienum om- in xn de Trinitate aitlibro (Num ult.), Deum depre-
nino pietatis exsecramur. Sequimur autem in omni- cando : « Conserva, oro, hanc fidei meaeincontami-
bus sanctos Patres et doctores sanctce Dei Ecclesiae, natam religionem, et usque ad excessum spiritus
id est, Athanasium, Hilarium, Basilium, Gregorium niei dona mihi hanc conscientisemeaevocem, ut, quod
Theologum et Gregorium Nazianzenum, Ambrosium, in regenerationis meae symbolo baptizatus in Patre
Theophilum, Joannem Constantinopolitanum, Cyril- 1B etFilio et Spiritu sancto professus sum, semper ob-
lum, Augustinum, Proculum, Leonem; et omnia, tineam ; Patrem scilicet le noslrum, Filium tuum
quse ab his de flde recta, et ad condemnationem hce- una tecum adorem, et Spiritum sanctum tuum, qui
reticorum conscripta et exposita sunt, suscipimus. In ex te per unigenitum luum est, promerear, quia mibi
prsedictis igitur omnibus permanenles illos Patres et idoneus ad fldem testis est, dicens: Pater, omnia
sacerdotes suscipimus, qui ea, quse a sanctis quatuor mea tua sunt, et lua mea i (Joan. xvn, 10).
couciliis de fide exposita sunt, et prsedictis sanctis Reverendissimus quoque pontifex Ambrosius,cujus
Patribus praedicata sunt, servant et prcedicant in san- similiter fidem et probahilem traditionem praefatus
cta Dei Ecclesia. > papa Gelasius, et praedictaConstantinopolitaua syno-
750 Beatissimus quoque et reverendissimus Ro- dus ab universali Ecclesia suscipiendam esse decre-
nianaeurbis pontifex Gelasius, prsedicti Constantino- verunt, in libro sexto in his, quos de fide ad Gratia-
politani concilii decretis, de recipiendis atque legeu- num imperatorem conscripsit, Spiritum sanctum a
dis omnium orthodoxorum libris, in Decretali epi- Filio procedere confirraal ita dicens : c « Non ergo,
stola, quam de auctoritate divinorum volurainum et inquil, quasi ex loco mittitur Spiritus, aut quasi ex
de his libris qui non sunt in Ecclesia recipiendi scri- loco procedit, quando procedit ex Filio : sicut ipse
psit, consona prolulit verba ita dicens : a « Opuscula (fj Filius cum dicit: De Patre processi et veni (Joan.
atque tractatus oranium Patrum orlhodoxorum, qui III, 28), omnes interfecit opiniones, qux ex loco ad
in nullo a sanctce EcclesiseRomanse consortio devia- locum possunt, sicut in aliquibus corporibus, aesti-
vemnt, nec ab ejus fide vel proedicatione sejuncti mari. Simililer cum intus vel foris legimus Deum
sunt; sed ipsius [communionis] per Dei gratiam us- esse, non utique Deum aut intra aliquod corpus in-
que in ultimum diem vilae fuere participes, legendos cludimus, aut ab aliquo corpore separamus; sed alta
decernimus. > el inenarrabili sestimatione pensantes, divincenaturae
Beatus igitur Athanasius reverendissimus Alexan- intelligimus arcanum. Denique ita sapienlia ex ore
drise urbis episcopus, qui summo ejusdem urbis pon- Altissimi prodiisse se dicit (Eccl. xxiv, 5), ut non
tifici Atexandro, suo etiam prseceptori devolus adju- extra Patrem sit, sed apud Patrem, quia verbum erat
tor in Niceenofuit concilio, in Expositione catholicw apud Deum (Joan. i, 1): nec sotum apud Patrem,
ftdei, quam ipse egregius doctor conscripsit, et quam sed etiam in Palre; dicit enim : Ego in Patre et
universalis confitetur Ecctesia, processionem Spiritus Peiter in me (Ibid. xiv, 10). Sed neque cuni de Palre
sancti a Patre et Filio declarat, ita dicens : « Pater exit, de loco recedit, et quasi corpus a corpore sepa-
a nullo est factus, nec creatus, nec genitus. Filius a ratur: neque cum in Patre est, quasi in corpore tan-
Patre solo est, non factus, nec creatus, sed genitus. CD quam corpus includitur. Spiritus quoque sanctus
Spiritus sanctus a Patre et Filio, non factus, nec cum procedit a Patre et Filio, non separatur a Patre,
creatus, nec genitus, sed procedens b. > non separatur 751 a Filio. Quemadmodum enim
Sanctus quoque Hilarius episcopus, vir in divino separari potest a Patre, qui spiritus oris ejus est
cultu prseclarus, cujus auctoritatera papa Gelasius in (Psal. XXXII,6), quod utique seternitatis indicium
praedicta decretali epistola, et Constantinopolitana et divinitalis exprimit unitalem? Est ergo et nianet
synodus a catholica Ecclesia suscipiendam esse con- semper, qui spiritus oris ejus est; sed descendere
flrmat, Spiritum sanclum a Filio procedere, in libro videtur, cum illum recipimus, ut habitet in nobis,
vni de Trinitate, testatur his verbis (Num. 20): ne nos simus a gratia ejus alieni. Nobis descendere
f Spiritus sanclus a Filio accipit, qui et ab eo mitti- videtur, non quo ille ascendat, sed quo ad illum ani-
tur, et a Patre procedit. Et interrogo utrum idipsum mus noster ascendatd. i
Gelasius papa, tom. V Concil., pag. 387. ' c Sanctus Ambrosius, de Spiritu sancto, lib. i,
b Syrabolum ergo, unde haec verba
citantur, san- 1.
ctuni Athan.asiumhabere auctorem Alcuinus credidit, cap. d Apud S. Ambr.: « Non quod ille descendat, sed
modernis criticis dissentientibus. . quod ad illum animus noster ascendat. »
PATROL. CI. 3
75 B. F. ALBINI SEU ALCUINIOPERUM PARS IlL 76
Beatus similiter Augustinus, cujus auctoritatem A Sed ejus missio ipsa processio est, qua de Patre pro-
atque doclrinam papa Gelasius aposlolica auctori- cedit et Filio ; sicut itaque Spiritus mitti dicitur,
tate, et praefata synodus Constantinopolitana ab tuii- quia procedit; ita et Filius non incongrue raitti di-
versali Ecclesia suscipiendam esse atque sequendam citur, quia generatur. >
decrevit, eumdcm Spiritum sanctum a Patre etFilio Gennadius quoque Massiliensis episcopus in li-
procedere, in libro xv de sancta Trinitate, xxvi capi- bello, quem De Ecciesiastico conscripsit Dogmate,
tulo testatur, ita dicens (Num. 47): « Qui potest in- formara symboli in primo componens capitulo, de pro-
teliigere sine tempore generationein Filii de Patre, cessione Spiritus sancti a Patre el Filio similem prae-
intelligat sine tempore processionem Spiritus sancti falis doctoribus sententiam protulit iladicens: < Cre-
de utroque ; et qui potest intelligere in eo qiiod ait dimus unum Deumesse Patrem et Filium et Spiritum
Filius: Sicut habet Pater vitam in semelipso,sic dedit sanctum. Patrem, eo quod habeat Filium ; Filium,
Filio vitam habere in semetipso (Joan. v, 26), non eo quod habeat Patrem; Spiritum sanctum, eo quod
sine vita existenti jam Filio [vitam] Patrem dedisse, sit ex Patre procedens, et Filio. Pater ergo princi-
sed ita eum siue tempore genuisse, ut vita quam Pa-, pium 752 Deitalis, qui sicut nunquam fuit nisi Deus,
ter Filio gignendo dedit, cooetcrna sit vitoePatris qui ita unquam non fuit uisi Pafer, a quo Filius natus, a
dedit: intclligat, sicut habet Paler in semetipso, ut B1quo Spiritus sanctus non natus, quia non est Filius;
de illo Spiritus sanctus, sic dedisse Filio, ut de illo neque ingenitus, quia non estPater; necfactus Spi-
procedat idem Spiritus sanctus; et utrumque sine ritus sanclus, quia non est ex nihilo, sed exDeoPa-
tempore : atque ila dictura Spiiitum sanclum de Pa- tre et DeoFilio Deus procedens. i
tre procedere, ut intelligatur, quod etiam procedit Isidorus quoque de processione Spiritus sancti a
de Filio, de Patre esse Filio. Si eniin quidquid babet Patre el Filio in seplimo Etymologiaruui libro prae-
de Patre, habet Filitts, de Patre habet ulique, ut et dictos sequendo Patres in tertio ait capilulo : « Spi-
de illo procedat Spiritus sanctus. Sed nulla ibi tem- ritus sanctus ideo prcedicatur Deus, quia ex Patre
pora cogitentur, quce habeut prius et posterius, quia Filioque procedit, et substantiam ejus habet. Neque
ibi omnino nulla sunt. Sicut enim Filio prcestat es^ enim de Patre procedere potuit, quam quod ipse est
sentiam sine ullo iiiitio temporis, sine ulla mulabili- Pater. >
tale naturce, de Patre generatio ; ita Spiritui sancto Boethius quoque vir in divinis, nec non et in phi-
prsestat esseiiliam sine ullo inilio temporis, sine ulla losophicis voluminibus eruditus, in libro quem de
uiutabilitate nalurae, de utroque processio. Ideoenim unilate substantice Patris et Filii alque Spirilus san-
cum Spiritum sanctum genitum non dicamus, dicere ,' cti conscripsit, prcclatosin catholicaefidei regula imi-
J
tamea nou audemus ingenitum, ne in hoc vocabulo tando viros testatur, quod Spirilus sanctus a Palre
vel duos Patres in illa Trinitate, vel duos qui non sunt procedit et Filio ita dicens : « Neque accessisse dici
de alio, quispiam suspicetur. Pater enim solus non potest aliquid Deo, ut Pater fieret; nou enim coepit
est de alio; ideo solus appellatur iugenilus; non qui- esse unquara Pater, eoquod consubstanlialis quidetn
dem in Scripturis, sed in consueludine disputantium, ei est productio Filii, relativa vero praedicatioPalris:
et de re tanta sermonem, qualem volucrint [Aug., ac si memineriinus omnium in prioribus de Deo sen-
valuerint], proferentium; Filius autem de Patre na- tentiarum, ila cogitemus processisse quidem ex Deo
tus est, et Spiritus sanctus de Patre principaliter, et Patre Fitium Deum, et ex ulrisque Spiritura sanctum;
ipso sine ullo intervallo temporis daute, coinmuniler hos quoniam incorporales sint, minime locis distare.
de utroque procedit. > Et iterum in eodem ait libro: Quoniam vero Pater Deus, et Filius Deus, Deus et
t A quo habet Filius ut sit Deus (est enim de Deo Spiritus sanctus ; Deus vero nullas habet differen-
Deus), ab ilto habel ut etiam de illo procedat Spirilus tias, quibus differat ab Deo, a nullo eorum differt;
sanctus; ac per hoc Spirilus sanctus, ut eliara de diflerenlicc vero ubt absuul, abest pluralilas; ubi
Filio procedat, sicut procedit de Patre, ab ipso habet abest pluralilas, adest unilas; nihil aulem aiiud gigui
Patre. > *. potuit ex Deo, nisi Deus. >
Beatus quoque papa Gregorius in homelia, quam Pascasius quoque in libello, quem De Spirilu san-
conscripsit de evangelica lectione, cujus initium est, cto conscripsit, testatur b quod ab unigenilo Dei Fi-
Ctttn tero factum esset; Spiritum sanclum a Patre lio, qui est Verbum Patris, Spiritus sanctus progre-
et Filio procedere testatur ila dicens: ° < Missio ditur. Hi igitur qui Spirilum sanctum a Filio proce-
etiam Filii juxla naturam diviuitatil potesl inteiiigi. dere idcirco negare conantur, quia Salvator noster,
Eo enim ipso a Palre Filius mitti dicitur, quo a Pa- utinEvangelio secundum Joannem legitur, de Spiritu
tre generatur. Nam sanctum quoque Spiritum, qui sancto pronuntiat dicendo : Spiritus qui a Patre pro-
cum sit cosequalisPatri et Filio, non tamen incarna- cedit, ille teslimoniumperhibebitde me (Joan. xv, 26),
tus esf, idem se Filius mittere pcrhibet dicens: Cum audiant quid beatus Auguslinuspraescripta eliamsau-
venerit Paracletus, quem ego mitto vobis a Patre cti Evangelii verba in Ifbro xv de Trinitate exponens
(Joan. xv, 26); si enim mitti solummodoincarnari xxvi capilulo dicil, ait enim sic (Num. 38): « Veruin
deberet inlelligi, sanctus procul dubio Spiritus nutlo quia in illa coaeterna et-aequali et incorporali et inef-
modo diceretur mitti, qui nequaquam incarnatus est. fabiliter immutabili atque inseparabili Trinilate dif-
a Gregorius papa in hom. 26, num. i. h PajCiia&iuS;Ub. i, cap. 10.
77 DOGMATICA.— LIB. DE PROCESSIONE S. SPIRITUS. 78
fkillimuui est, generationem a processione distin- lK sic a seipso propter demonstrandam unius naturae
guere, sufflciat interim eis qui extendi non valent Deitatem riori loquitur, ut tamen quse Ioquitur ejws
amplius, id quod de hac re in sermone quodam pro- esse, et tioii alteria credantur, Lucas toquendo de
ferendo ad aures populi Christiani diximus, dicluni- apostolis testatur dicens : Corperuritapostbii loqui
que conscripsimus. Inter coeteraenim, cttni per Scri- aliis linguis,proutSpiritus dabatilliseloqui\Act.\\, 4).
pUirarum sanotarum testimonia docuissem, de utro- Et in Evangelio : Non enim vos esth qui loquimini,
que procedere Spiriturri sanctttm, si ergo, inquam, sed Spiritus Patris veslri qui loquilur in vobis (Matth.
et de Patre et Filio procedit Spiritus sanctus, cur x, 22). Habet ergo ipse propriam faridi auctoritatem,
Filius dicit: Dt Patre procedit ? Cur putas, nisi qui liberam caeterisloquendi tribuit facultatehi: ab
queraadiHodumsolet ad eum referre, et quod ipsius operatione autem el potentia atque bohitate Patris et
est, de quo et ipse est ? Undeillud est, quod ait. Mea Filii esse noh potest alienus, qui ciim Patre el Filio
doctrina non est mea, sed ejus qui me misit ( Joan. substantialiter unitatem possidet Deitatis, licet dis-
vu, 16); si igitur Iric intelligitur ejus doctrina, quarii tinctam habeat in pfoprietate personatn.
tanien dixit non suain, sed Patris; quaalo raagis illic CAPUT II.
iutelligendus est, et de ipsoprocedere Spiritus san- De eo quod Spiritus sanctus Patris et Filii Spirttus in
ctus, uM sic ait: De Patre procedit, ut non diceret, ]B aivinis volumimbusvocatur.
de me nonprocedit? a quo enim, ut proedixiraus, Spiritus sanctus, qui Patri et Filio coaequalisesl
habet Filitts, ut sit Deus (est enim de Deo Deus), ab et coaeternus, in aliquibus Scripturae locis Spiritus
illo babel utique, ul etiam 4e iilo procedat Spiritus Patris; in aliquibus vero propter unitaterri voluntatis,
sanclus: ac per hoc Spiritus sanctus, ul etiam de potestatis, seternitatis, substantiae sariclaeTrinitatis,
Filio procedat, sicut procetfitde Patre, ab ipsohabel Spiritus Christi vocatur.
Patre.» Beatus enim Pelrus, ut eumdem Spiritum sanctum
Idem vero Spiritus sanctus, qui unius ejusdem- Christi esse monstraret, in prima Epistola, qriam his
queest cum Patre et Filio substantiae,licet, ut se- qui ex circumcisione crediderant, scripsit, de pro-
cuiidum divinaeScripturaeauctoritatem et eruditorum plietis loquens, ita pronuntiat : Exsultate lcetitiaine-
in sacris votuminibus traditionem virorum monstra- narrabili el honorificata recipientesfinem fidei vesirw
vimus, propter Unitatem ipsius cum Patre et Filio satutem animarum, de qua saiute exqutsierunt atque
substantiae,et propter inseparabilem sanctse Triui- scrutati sunt prophetw, qui de futura in vdbis grdtia
tatis naturam, voluntatem, virtutem, operationem in Dei prophetaverunl, scrutantes in quod vel quale tem-
alio atque alio loco Spiritus Dei Patris et Christi Spi- pus significaret, qui in eis erat , Spirilus Cltrisli
ritus appellatur, et ab utrisque procedere dicitur et tC (/ Petr. i, 10).
missus. Est taraen verus Deus aequalisper omnia Beatus sirailiter Paulus in epistola ad Romanos
Patri el Filio volunlate, potestate, aeternitate, sub- XVMIcapitulo inquit : Si quis autem Spiritum ChrislX
stantia. De quo Gregorius Nazianzenus in praefata nonhabet, hic non estejus (Rom. vm , 9). Et itefum
dic.itbomilia: a « Spiritus sanctus vita est et vivifi- idem egregius Gentium Doclor in epislola ad Gala-
caus, lux et illuminans, bonus et 753 bonitas : Spi- tas xvni capitulo eumdem Spiritum sanctum uriige-
ritus rectus, Spiritus principalis, qui est Dominus hiti Filii Dei Spirituin esse testatur, ita dicens :
oumium, mittens aposlolos, separans sibi ministros, Misit Deus Spiritum Filii sui in corda nostra. in quo
templa sibi ipse constituens ; inspirans ubi vult, di- clumamus Abba Pater (Gal. iv, 6).
videns donationis, spiritus veritatis, spiritus sapien- Leo similiter papa in homilia , quam de adventu
tiaeet intelleclus, et scientioe, et pietatis, et consilii Spiritus sancti super apostolos scripsit, consonam
et virtutis, et timoris Dei, per ,quem Pater agnosci- beati Petri sermonibusde eodem sancto Spiritu pro-
lur, et Filius glorificatur, et a quibus solis ipse co- tttlit sentenliam, ita dicens :b <Esl quidem de Patre
gnoscitur ; unus ordo, unus cultus, una veneralio, Filius unigenitus, et Spiritus sanctus Patris Filiique
una virlus, una perfectio et sancliflcatio. Et quid est Spiritus. i ldem quoque in secunda ita ait homi-
opus est pluribus verbis ? Omnia quaePater est, hcec"' lia : « Scmpilernum est Filio, intemporaliter a Patre
est Filius, excepto eo quod innatus est Pater ; hsec esse progenitum; sempiternum quoqtte est Spiritui
est Spiritus sanctus, praeter hoc quod natus est Fi- sancto, Spiritum esse Patris et Filii. » Idem quoque
lius. Sed haec non substantiam separant, sed erga venerabilis papa Leo in decretali epistola, quam de
substantiam discernuntur. » Quod vero idem Salva- baptismatis mysterio conscripsit, Spiritum sanctum,
tor noster de eodem sancto Spiritu, ut in eodem Spiritum veritatis, id est, Christi esse testatur di-
Evaugeliosecundum Joannem legitur, pronuntiat di- cens : « Cumvenerit ille Spirilus veritatis, ille-diri-
cens : Non loquetur a semetipso, sed quwcunqueau- get vos in omnera veritatem (Joan. xvi, 13). Cum
diet, loquetur, et quia de meo accipiet(Joan. xvi, 13), itaque veritas Christus sit, et Spiritus sanctus Spi-
ad deinonstrationemunius substantiaeDeitatis et vo- ritus veritatis vocatur, nomenqtte Paraclili utrique
luntatis Patris et Filii et Spiritus sancti hoc dictum sit proprium, non dissimileest festum, ubi ununi esl
esse certissime credimus. Spiritus enim sanctus aui sacramentum. >
" GregoriusNazianzenus, orat. 44, num. 15 et 14.
b Leonis papaeserm. 75,
cap. 3; serm. 76, cap. 2; epist. 16, cap. 3 in fine.
B. V. ALBINI SEU ALCUINI OPERUM PARS III. 80

Beatus Augustinus in quadam sen- Lptura, quam ex traditione sanctorum Patrum expo-
754 quoque
adversum Eusebium de Spiritu sancto sita, nunc de missione Filii a Patre, et Spiritus
tentia, quam
protulit, ait ita : « Non aliter novit Spi- sancti ab utroque, a Patre videlicet et a Filio, pauca
disputando
ritus sanctus mysteria Dei, nisi per substantiam; dicenda sunt.
una enim substantia, unum habet sensum et volunta- CAPUT III.
tem, de Deo loquitur, qui semper unus et immutabi- De missione Filii a Patre, et Spiritus' sancti ab
lis, sive in Filio, sive in Spiritu sanclo; quod enim utroque.
vult Pater, hoc vult Filius, et quod vult Filius, idem Unigenitus Dei Fitius , qui Patri coaequatis cst et
vult Spiritus sanctus. Quam ob rem aliquando dici- coaeternus, ab eodem Patre mitti perhibetur. Hinc
tur Spiritus Dei, aliquando Spiritus Christi, qui a idem ipse Salvator noster, ut in fine Evangelii se-
Deo, inquit, procedit, et de meo accipiet(Joan. xvi, cundum Joannem ccxiv capitulo legitur, ad suos ait
15). > Idem quoqueegregiusdoctorAugustinus in Ex- discipulos: Sicul misit me Pater, et ego mitto vos
posilione Evangelii secundum Joannem , eumdem (Joan. xx, 21). Idem quoque Salvator noster, qui est
Spiritum sanctum a Patre et Filio procedere, et Filii Verbum Patris, testatur quod Spirilum sanctum mit-
»
Spiritum esse testatur , ita dicens : « Multa sunt tit, et in noinine ipsius a Patre mittitur. Ipse enim,
testimonia quibus evidenter ostenditur et Patris et ut in Evangelio secundum Joannem CXLIIcapitulo
Filii esse Spiritum, qui in Trinitate dicitur Spiritus legitur, ad suos ait discipulos : Cum venerit Paracli-
sanctus. Cur ergo non credamus quod etiam de Filio tus, quem ego mittam vobis a Patre, Spiritum verila-
procedat Spiritus sanctus, cum Filii quoque ipse sit tis, qui a Patre procedit, ille testimoniumperhibebitde
Spirilus? Quid enim atiud significat illa insufflatio , me (Joan. xv, 26). Et iterum in eodem Evangelio
et illud quod ait mulieri: Tetigit me aliquis, ego enim CXLVII capitulo idem Salvator ait: Ego vobis 755
sensi virtutem de me exisse (Luc. vm, 46). Nam vir- verilalem dico, expedit vobis, ut ego vadam. Si enim
tutis nomine appetlatur Spiritus sanctus , ut est: ego non abiero, Paraclilus non venietad vos. Si autem
Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi abiero, mittam eum ad vos (Joan. xvi, 7). Et paulo
obumbrabit te (Luc. i, 35), nisi utique quod procedat post in eodem subjungit libro : Adhuc multa habeo
Spiritus sancttts de ipso? » vobis dicere, sed non potestis modo portare. Cum au-
Beatus quoque Ambrosius ait: «Instifflatur a Chri- tem venerit ille Spiritus veritalis, docebit vos omnem
sto, ut credas Spiritum Christi esse, el ut cretlas de veritatem. Non enim loquetur a temetipso, sed quw-
Deo Spiritum. Deus enim solus peccata diinittit. > cunque audiet, loquelur, et quw ventura sunt, annun-
Isidorus quoque in libro, quem De Reruin conscri- n tiabil vobis. Ille me clarificabil, quia de meo accipiet,
b
psit Natura, xv capitulo ait ita :« Spiritus sanctus et annuntiabit vobis. Omnia quwcunque habet Pater,
creator est sicut Pater et Verbum, ut in libro beati mea sunt, propterea divivobis quia de meo accipiet, et
Job legitur : Spiritus Dei fecit me, et spiruculum om- annuntiabit vobis (Joan. xxiv, 14 seqq.). Idem quoque
nipotentis vivificavitme (Job xxxm, 4). Spiritus san- Salvator noster post resurrectionem suam, ut in
ctus Patris et Filii est, et inde unum sunt Pater et Evangelio secuudum Lucam CCCXLII capitulo legitur,
Filius, quia nihil habet Pater, quod non habeat Fi- consona praedictis verba protulit dicens : Ego mitlam
lius. Non enim res una , et duorum consubstantialis promissionem Patris mei in vos, vos autem sedete in
poterit semel [Forte, simul] ab eis procedere, el civitate, quoadusque induamini virtutem ex alto (Luc.
simul inesse, nisi unum fuerint, a quibtts proce- xxiv, 49). Et juxta eumdem in Apostolorum Actibus
dit. > est locutus : Prwcepit eis ne ab Jerosolymis discede-
Sanctus quoque Fulgentius episcopus in libellc rent, sed exspectarent promissionem Palris, quam au-
quem de Spiritu sancto conscripsit, eumdem Spiri- c distis, inquil, per os meum. Quia Joannes quidem
tum sanctum Patris et Filii esse testatur diccns : baptizavit aqua, vos autem baptizabimini Spirilu san-
«Cum quaeritur, quem Spiritum sanclum Virgini an- clo non post multos hos dies (Act>l, 4). Rursum in
gelus annuntiavit? Ipstim utique dicimus, qui Spiri- 0 fine Evangelii secundum Joannem, eo die quo resur-
tus est Patris et Filii, sine quo non solum formari re«erat, id est, die Dominica clausis januis ad apo-
caro Christi non potuit, vel baptizari, sed neque { stolosintroiisse narratur et dixisse eis secundo : Pax
mortuis suscitari. > Et iterum in eodem ait libro: vobis, et intulisse : Sicut misit me Puter, et ego mitto
« Cum quaeritur, qui Spiritus est qui loquebatur pei vos. Hoc cum dixisset, insufjlavitel dixit eis : Accipite
prophetas, non utique alius intelligendus esl, nis Spiritum sanctum, quorum remiseritis peccata, remit-
Spiritus sanctus, qui est Spiritus Christi. » \untureis,et quorum retinueritis, retentaerunt (Joan.
DeprocessioneigiturSpiritus sancti aPatreelFilio xx, 22s«</.). Quod igitur promisit, expletum esse, ut
et deeo quod idem Spiritus sanctus Patris et Filii di- in Actibus declaralttr Apostolorum, legiraus: Repleti
citur Spiritus, ratione breviter tam ex divina Scri sunt enim omnes apostoli Spiritu suncto , et cwperunl
« S. Aug., tract. xcix in Joan. num. 7. simum de Spiritu sancto nondum detectum, a sanclo
b Apud Pelaviuin tom. II Theol. Dogmat. libr. vn Fuigeutio ad interrogationes Abragilae presby.teri
cap. 11, num. 16, hic locus Isidori citalur ex libr. cxaratum. De quo mentionem fecit auctor Vitoesan-
Sentent. cap. 17. ctiFulgenlii cap. 24.
c Hunc libellumputo esse cominonitorium parvis
8, DOGMATICA.— Lffi. DE PROCESSIONES. SPIRITUS. 82
toqui ahis linguis, prout Spiritus sancMs dabat eloqui A J sanctus, licet a Patre propter unitatem substantise
cis (Act. n, 4). sanctce Trinitatis mitti, utpraefati sumus, dicuntur;
Beatus igilur Gregorius Nazianzenus in eadem ho- Patri tamen per omnia votuntate, potestate, aeterni-
railia, quam de adventu Spiritus sancli super apo- tate, substantia aequales sunt. Non est eniin, ut san-
stolos conscripsit, de missione ejusdem Spiritus ctus Hieronymus in Symbolo, quod ipse egregius
sancti ait ita . « Spiritus sanctus venit ut Dominusin coroposttitdoctor, testatur, aliquis in hac summa et
potestate, mittitur autem tanquam qui non sit con- ineffabili Trinitate gradus , nibil quod inferius supe-
trarius Deo. Isti enim sermones non naturam sepa- riusve dici possit, sed tota Deitas sui perfectione
rant, sed concordiam docent. Propterea autem post aequaiisest, ut exceptis vocabulis, quaeproprietatem
ascensionem Christi ut unus nobis Paraclitus mitti personarum indicant, quidquid de una persona dici-
dicitur, ut aequalitatem naturae ac potestatis agno- tur, de tribus dignissime possit intelligi. b < Qualis
scas. i enim Pater, ut beatus Alhanasius Alexandriae urbis
Sanctus quoque Augustinus in libro quarto de Tri- episcopus testatur, talis et Filius, talis et Spiritus
nitate xxi capitulo Filium et Spiritum sanctum aequa- sanclus; in hac enim Trinitate nihil prius aut poste-
les esse Patri secundum unitatem substantise, licet rius, nihil majus aut minus, sed totce tres personoc
ab eo mitti dicunlur, testatur, ita dicens : « Sicut IB coaeterncesibi sunt et coaequales; ita, ut per omnia ,
Pater genuit, Filitts gcnitus est: ita Pater misit, Fi- sicut jam supra dictum esl. et unitas in Trinitate, el
lius missus est: sed quemadmodum qui genuit et qui Trinitas in unitate veneranda sit. Qui vult ergo sal-
gcnilus est, ita et qui misit et qui missus est, unum vus esse, ita de Trinitate sentiat. >
sunt; quia Pater et Filius unum sunt. Ita etiam et Hac igitur credulitale nec Trinitas a nobis confun-
Spiritus sanctus unum cum eis est, quia hi tres ditur, nec substantialis unitas separatur, sed certam
unum sunt. > Et iterum in secundo libro capitulo et immulabilem catholicae fidei confitemur et sequi-
terlio ait: « Sicut non ex eo fit, ttt minor sit Filius, mur regulam, per quam beati apostoli et martyres,
quia dixit : Non potest a se Filius facere quidquam, et omnes viri religiosi et sanctitate praediti gratiam
sed quod viderit Patrem facientem (Joan.v, 19); (Non meruerunt habere divinam, et spem perennis adepli
enira hoc ex forma servi dixit, scd ex forma Dei, sunt vilae, et coelestis regni beatitudinem sortiti sunt
sicut jam ostendimus. Haecautem verba non indicant sempiternam.
quod minor sit, sed qttod de Patre sit) ita non hinc DOMINl c AUGUSTINl
eflicitur, ut minor sit Spiritus sanctus, quia dictum EXPLANATIO MYSTERII SS. TRINITATIS.
est de illo : Non enim loquetur a semetipso, sed qum- _ Certe vita est Christus. Et si certa vita
est Chri-
cunque audiet, loquetur (Joan. xvi, 13). (
^ stus, quare mortua est vita? Idem Dominus nosler
Hinc sanctus ac venerabilis Pater Athanasius a in Jesus Christus et mori potuit in unum, et non mori
altercalione, quam cum Ario habuit hoeretico, dicit ex altero : Quaere mortem : in Verbo nunquam esse
unius potuit? Quaeremortcm : in anima nunquam fuit, quia
quod Sptrittts sanctus, qtti ejusdemque est cum vera mors fuit; unus atque idem Christus est, qui et
Patre Filioque substantioe, ea quae Patris et Filii injuriam toius pertulit, salva potentia divinitatis; et
communia sunt, ait et loquitur ita dicens : Multo jactus in profundum non mersus.
magis ex hoc apparet Spiritum sanctum a Patris et Absit: Interrogo. Ipse est Paler qui Filius? Respondit:
non est ipse Pater qui Filius : neque Spiritus
Filii substantia non esse alienum, dum non a seipso sanctus ipse qui Pater.
tanquamalienus et extraneus, sed ut puta unius ejus- Inter. Quomodo quia in personis alius Pater, alius
alius Spiritus sanctus ? Et non quidem aliud ,
demque naturse socius, quaePatris et Filii communia Filius, sed alius.
sunt, ait et loquitur. Nam si propriis loqueretur, non lnter. Ipsum [Ms., istud swpius, hic etinfra] est
solum a Patre alienus, sed et fallax et deceptor pro- Pater, quod Filius? Resp. Ipsum.
cul dubio haberetur, quoniam, ut ait Filius, Omnis Inter. Hoc est Pater, quod Filius? Resp. Hoc est.
lnter. Ipse est Pater, qui Filius? Resp. Absit : non
de
qui loquitur mendacium, propriis loquitur (Joan. est ipse Paler, qui Filius, sed ipsum est Pater quod
VIII,44), et ideo hic verum loquitur, quia non de Filius.
proprio , id est, non a semetipso, sed de Patris, et' D Inter. Deus Pater, qui est ante saecula et in finem
Filii, quaeloquenda sunt, loquitur. De meo, inquit, saeculi, ipse natus est de Virgine 1 Resp. Absit: Deus
Pater, qui est ante sseculaet m finem scecuti, non est
accipiet, et annuntiabit vobis (Joan. xvi, 14). Et ut ipse natus de Virgine; DominusFilius ipse natus est
ostenderet hoc esse a se accipere, quod est etiam de de Virgine.
Patre sumpsisse se, ait. Ideo dixi de meo accipiet, Inter. Habet Pater aliquid commune cum Fitio?
omnia habet mea Resp. Habet.
quia quw Pater, sunt. Vides ergo Inter. Quid habet? Resp. yEteroitatem et divini-
Spiritum sanctum a Patre et Filio non esse discre- talem.
tum, dum ea loquitur quoePatris et Filii propria esse Inter. Habel Pater aliquid proprium, quod Filius
non habet? Resp. Habet.
noscuntur. > Inter. Quid habet? Resp. yEternitatem sine nati-
756 Unigenitus igitur Dei Fitius, sive Spiritus vitate, eo quod ingenitus est.

_a Hunc quoque librum partum esse sanctoAthana- b Consule tom. II Operum sancti Alhanasii, pag.
sio suppositura gravibus rationibus evincunt eruditi 719 seqq.
Operiun editores lom. II, pag. 205. Vid. Ceillier, c Ita ms.
liisl. gin. des Auteurs sacres, tom. V, pag. 283.
83 R. *'. M WNI SEU ALGUlNJtOPSRUM PA»S lfl. . 84
Inler. Uabel Filius aliquid propruim, qupd Pater \m'l Qjuomodo,?. B#sp. Tota sola Filii persona carneni
11011habet? Resp. Habet. suscepit, et voluit ipsum VerbumdicereFilium suum.
Inter. Quid habet? Resp. Nativitalem cum aeterni- Sed nec paveas Verbum dicere Filium Dei, quia Deus
tate, eo qnod genitus sit. Pater Verbi sui; et ubi est Verbnm Dei, ibi est Deus,
lnler. Habet Spiritus sanctus aliquid preprium, quia Verbum Dei ex Deo est. Testaltir Mosesel Pro-
quod ucc Pater habet, nec Filujs habet? Resp. Habet. phe^a, Deus per verbumfecit omnia (Psal. xxxu, 6).
Inter. Quid habet? Resp. Processionem, eo quod Et iterum dicilur in Psalmis : VerboDomini ccclifir-
procedens est cx Patre et Filio. mati sunt; et iterum : In wternum permanet verbum
Inler. Pater soknsTrinila» dici potest, an ? Quo- tuum in swculo et generalione(lbi-J. ctvm, 89). Et
motlo? Resp. Potest. ilerum Isaias : Ecce virgo concipiet et pariei Filium,
_ Inter. Quomodopptest ? Resp. Quia Filius ct Spi- et vocabiturnomen ejus Emmanuel (Isai. vn, 14).
ritus sanctus ex ed procossit. Filius Trinitas cjici Inter. ChristusFiliusDei ipseestDeus? fiesp.lpse.
non potest, quia non processit ex eoPater, sed solus Inter. Ipse natus est de Virgine? Resp. ipse.
Spiritus; quia si Spiritum sanctum ingenitum dici- Inter. Ipse suspeusus est in cruce ? Resv. Ipse.
mus, duos Patres aflirmaraus; et si genitum, duos Inter. Ipse descendit ad inferos? Resp. Ipse.
Filios approbamus. Sed propter hoc nec genilum ne- Inter. lpse inortuus fttit? Resp. Morluus pro pec-
tfoe ingenitum dicitnus, sed a Patre Filioque proce- catis nostris, el resur-rexittertia die virtutis sure.
de«s est; et est Trinitas in una Deitatis persona. Inter. ErgoverusDeusmortuusfuil?.Resj>.Mortuus.
Inter. Est essentia |n Palre? Resp. Est. Inler. Quomodo fuit morluus? Resp. Incarne.
Inter. Quomodo?Resp. Quia semper est, et in se- Inter. ln carne mortuus fuit, in ariima dcsccndit
metipso est. B ad inferos, qui erat in coslis?Resp. Divinitas ubique
Intet. Tota Trinitas operata est in ulero Yirginis? regnabat.

757
OPUSCULUM TERTIUM
SEU

D. ALCUINI 8GRIPTA CONTRA FELICEM URGELLITANUM ET


ELIPANDUM TOLETANUM.

MONITGM PR.EVIUM.

Primum atqueproecipuum negotiura, quod beatum C eosdem abbates et monacbos scribens: .... « Sicut
Alcuinum, a Carolo Magno ex Angelia in Franciam in libetlo ex parte factum est, quem direximus per
evocatum occupavit, fuit oppnjpatio novae,qttoetunc B. Renedictuni vobis atl solatium et confirraationem
in Hispania exorta, in Franciam qrioque grassari lidei catbolicce, t etc. Hunc vero libellum vir summe
Nicepit, sectce Adoptianorum, hoc est. illorum qui eruditus D. Petrus Franciscus Fogginius e codice
Chrisrum Dominum, secundum quod honio erat, 290 bibliothecae Palatino-Valicanoe, cujus ipse eu-
atebant Fitium Dei esse non proprium, sed adopti- S^odiaminagno suo merito ac inulia cum laude ge-
vum; Deum non verura, sed nuhcupativum : cuius nt, eruit; et jamjam prelo paravit, in publicam lu-
erroris auctores et primipifi fuerant Elipandus cem, praefixa erudita praefatione,proxime emitten-
Toletanus el Felix Urgellitanus episcopi. De hujus dum ; sed oppnrtune ab emineritissimo cardinali
erroris ortu et progressu consute, si placet, disser- Passiqnep, sumroo, dumviveret, laborum nostrorum
tationem nostram m fine hujus opusculi. Hoc mu- faulore, monitns iiovam a me atque integram Qpe-
nere a rege Chiistianissimo et vere catholico sibi de- rum B. Fl. Alcuini editionem adornari, vir clarissi-
mandato beatus Alcuinus egregie functus est; nunc mus a coeplo proposito discessit, huncque libellum,
exerrantesper epistolas, Chrisliana doctrina simul et reliquis B. Alcuini opusculis addendum, perbene-
charitate plcnas, ad resipiscentiam cohortando; vole raihi praebuit praefixa prsefatione, qua simul
nunc domesticos fidei voce scriptisque epislolis in idem libellus B. Alcuino solidis rationibps vindica-
veritate conflrmando ; nunc fidei doctoribus, Evan- lur: quam propterea futuram eradiiis lectoribus
praedicatoribus atque episcopisargumenta, qui- haud ingratam, dicto opusculo praeftximus.
us serpenti veneno occurrere possent, suggcrendo; j_> Altero loco exhibemqs libros |)i beati Alcuini ad-
gelii
nunc cum ipsis erroris auctoribus publicis in con- versus Fclicem Urgellitanum secundum editipnem
ventibus conlligendo; ac demum illoruni errores D. Quercctani, qui eosdem, quondamalienp, nempe
pluribus libris docte ac nervose confutando ; qu;« S. Paullni Aquileinsis, nomine editos, suo auctori
quidem omnia adeo feliciter cesserunt, ttt suceprae- resliluit. Hlis tamen praeinittimus, 1° Epistotam Al-
primis industrioe tribuendum sit, quod landem in bini ad Feiicem hwreticum, hactenus quoque inedi-
concilio Aquisgranensi anni 799 lurbis hisce quceper tam, quam descripsimus e vetttstissimoet pene coaevo
plures aniios Ecclesiara afflixerant, finis imposilus codicems.,qtiicum aliis antiquitatis cimetiis verepre-
merit; alque ideobeatus Alcuinusnosier merilo glo- tiosis.parumque cognilis servaUirin bibliotheca illn-
riari potuerit, ac dicere : Eqo FelicemDeo miserante strissimi nietropolilici capituli Salisburgensis. Haec
catholicum feci (Lib. i adv.Elipand., nnm. 8). est illa epistola exhorlatoria, quam Alcuinus anno
Haec igitur scripta omnia, oplima fruge referta, 793 ex Anglia in Galliam advcniens, « charitatis
universa;que Ecclesise aliquando tam satutaria ac calamo. non contentionis stimulo; fraternae sa-
proficua, ac etiamnum ad demonstrandam doctrinse lutis desiderio, non mordaci reprehensionis stylo, ad
calholicseantiquitalcm constantemque verilatem ap- Felicem, ut se catholiccejungere), iuijtati, dirigere
prime facientia, hoc loco atque ordine colligimus. curavit; cui vero tlle libellum non eplstolari brevi-
Et primo quidem exhibemus libellum hucusque de- tale sticcinctum, sed sermonum serie prolixum, in
sideralum, quem Alcuinus roiserat ad abbates e( quo omnes pcrfidiae stiae foveas aperuil, opposuit, >
monachos Gotbiae,dum adhuc in confutanda epistola sicut ipsemet Atcuinus scrihit initio libn i contra
a Felice UrgellitanO ad se direcla esset occupatus, Feliceni, etlibroi contra.Elipandum, num. 16.
cujus etiam ipsemet meminit in epistota 132 ad 75d lisdem libris vn praemiitimussecundobinam
.83 DOGMATICA— LIB. ADV. H^RESIN FELICIS. 86
epistolam beati Alcuini ad Carolum Magnum. In A sem et Benedictum abbatem, omnesque epiecopos,
priori libros suos regis Christianissimi examini et abbates et fratres provinciae Golhiae.inHuic alteram,
approbationi submittit; in posteriori vero eosdem amjectimus, quam cl. Quercetanus fine dicto-
jam correctos ejusdem regis uonoribus dedicavit, ruro librbrum, atque ita exlra ordinem exhibuit;
atque auctoritati commendavit. Utrainque hanc in bac etenim Alcuinus Laidrado et sociis signiftcat,
epistolam, cl. Quercetano ignoralam, debemus in- quae in tolo, quem miserat, fasciculo contiiieantur ;
dustrise celeberrimi Stephani Baluzii, qui illam pri- et quo ordine ipse eadem per separatas quaternio-
mus e-codice ms. bibliothecae Colbertince publica nes descripia collocaverit; prout hanc alteram epi-
luce donavit libro ivMiscell., pag. 413-413. stolam, seu prioris epistolae additamentura legenti-
Pqrro quoniam textus in prioribus istorum librq- bus patebit. Post istas epistolas qttasi dedicatorias
rum editioniiius mendis plurimis scatet; ita ut ob sequitur epistola Alcuipi ad Elipandum cohortatoria
ineptas inlerpunctiones aliosque crassiores errores in calltolica fide ; cui snbiieclitur epislola Elipandi
sensus saepissim.eqbscurior evadat, alque multoties ad Albinum, continens responsionesprioris epistolw,
omnino cprruptus appareat: nulliim vero vetus exem- quas Alcuinus eiiervare studet duobus, quos subjun-
plar ms., quod nobis in reslitucnda vera leclione gimus, libris: aliis vero duobus consequentibus
suppetias ferret, indagire alicubi potuimus ; prop- plano sermone catholicae fidei de Christo veritatem
terea non libertatem modo, sed et necessitatem no- confirmat. Ad finem istortun librorum ipse Alcuinus
' bis iropositam censuimus, ut ex ingenio et probabili addidit Epistolam Elipandi ad Feticem jam conver-
coujectura illa menda defectusque lollerentur : ubi sum una cum Confessioneejusdem Felicis, qua suos
taraen semper genuine, et secundum ipsam textus T>errores daranat, suosque sectatores ad resipiscen
P tiam nervose adbortatur.
exigentiam nos egisse contestamur, prout rcperient
viri erudifi, quibus et copia et otium est ulramque Ultimo ileinuni totam scriptorum istorum seriem
editionem mutup conferendi. Sanctorum Patruni sen- claudit Epistola ad filiam in Christo charissimam,
tentias,quae copiose inhis libris excitantur, suis no- cui faciliores rationes suggerit, quibus adoptiano-
tis designaVimus,additisincommodumlectorumcita- rum erroribtis capliosisque argutationibus possit
tionibus ex novissimis Operum illoruin editionibus. obviarj.
Jd ipspm proestitijnus in liuris iy, quas sequuntur, Nemo jam, puto, eruditorum quidpiam ex iis
acfversus Elipandum scriplis, quos cl. Quercetanus quse Alcuinum adversus errprem Hispanorum de
edidit e cod. ms. ecclesiae S. Mariae Rhemensis, Adoptioue Chrisli in Filium Dei, scripsisse alicubi
cujus copiam sibi fecit vir doctissimus Jacobus proditiun fujt, dcsiderabit. Ex hisce igitur omnibus
Siimundus. Libros hosce eo ordine collocavimus, opusculis, sicut et ex illis Elipandi sett episcoporum
quo ab ipsqniet beato Alcuino disppsiti atque com- Hispaniae ad GalliaeGermaniaeque episcopos episto-
pacti aliqiiarido fueie, dum nempe' illos miseral ad lis, quas in appeudicem rejecimus, tota hujus contro-
Laidradum et socios in Hispaniain ad sedandas tur- versue historia in ptena luce collocatur, iu ecclesia-
bas, ibidem ob novum dogma exortas, iterum abitu- sticae historioe tcmporum illorum haud leve commo-
ros. Praemiuitur igitur epistnja Alcuiui ad Laidra- dum, cui facem praeferre satagemus in bina disser-
dum episcopum Lugdunensem, Nefridium Narbonen- tatione in fine addenda.

759
BEATI ALCCINI ADVERSCS FELICIS HIRESIJf
LIBELLUSAD ABBATESET MONACHOS GOTHI^!MISSDS.
Ex cad. ms. 290 bibl. Vaticuno-Palatinw.

Vm CLARJSSIMI D. PETKIF. rOGGINII piBLIOTHEC^; VA-C qiwd Felix docebat exposuerit sententiam, haec sub-
TICAN.* CUSTODIS SPEC1MEN PR.EFATIONIS 1NSE&CENSjicit : « Qnod multis testimonifs eVarigelieis, vel
OPUSCBLCM. apostolicis, vel etiam sanclorum Patrum traditioni-
Cum Adrianus I Romanam cathedram teneret, bus comprobari potest, sicut in libello ex parte ifac-
tum est direximus per B. Benedictum vobis ad
,ara ferrqe penitus eradicatae Nestorianae haereseos solatiumquem et confirmationem fidei catholicae. Sed in
quoddam veluti germen jn Hispania pullulavit, Eli- manibus majus modo habemus opus
pando episcopo Toletano, el Felice episcopo Urgel- causas, propter alias
fitano adriitentibus. Docebant enim Christum Je- illud quas ip Jibellovenerandi Felicis legimus, et
volenle Deo vobis dirigemus, postquam lectum
sum, prout hominem, npn naturalem, sed adoptivum et comprobatum fuerit ab episcopis hostris et domno
fuisse Oei Fitium. Impiam sacrilegamque sententiani i
plures non solum syfodi, et peremptorio edicto Ro- rege. Cum itaque in bibliotheca Vaticano-Palatina cod.
manus pontifex Adrianus damnarunt; sed multi
etiam oppugnarunt celebres viri, quos inter repo- 290 octingentprum annorum aetatem praeseferente
nendus esl Flaccns Albinus, seu Alcuinns, Carplo opusculum istud lnvenerim, rem fore gratam litte-
Magnp charissimus, et litterarum ii) Galjiis instau- riitis hominibus ratus sum, si in pubticam lucera
etenim singutare Alcuini meritum, ne
rator, qiii doctriria et sanctitate morum magriiim emitterem;
erat tunc temporis Ecclesiae praesidium et decus. ulluni abeo scriptum opus relinquatur ineditum, suo
Rein egit iUe tum privatis litteris ad haertticos epi- qtiodam iure postulare yidelur. Neque vero difficile
scppos datis, tum publicjs scriptis : Felicein enim erit iuteliigere boc optisculum esse Alcuini tracta-
septem llbris, Elipandtim vero bipartito opere, cu- U tum primum adversus haeresinFelicisexaratum, cum
jus ulraque pars duobus constat libris, redarguit et ex ipsius exordio stalim hoc pateat, et praeterea to-
confulavit. tus ex evangelicis sanctortimque Palrum testimoniis
Hoecjamdudum non semel typis edita fuere ; sed conslet: quod quidem optime respondet ejus descri-
pro deperdito usque dum habitum est, quod ante om- ptioni quam liabet laudata Epistola.
nia illa adversus Felicem scripserat, opusculum no- Sed nuperi litterariae Galliarum Historiae scripto-
bis ex ipsius Alcuini epistola ad abbates et mona- res (Tom. IV, pag. 338, jium, 7J niinus recte sibi
chos Gothiae directa, et a Baluzio ex Colbertinae consuaserunt in eo, quem retuli ni epistola ad mo-
iHbliolhecaecodicibus vulgata jam notum. In ea epi- nachos Gothiae,loco, ejusdem operis mentionein esse
stola (Evist. 132), postquam catholicam adversus id cujus meminit Alcuintis in primo libro ex iis quos
87 R. F. ALBINISEU ALCUINIOPERUM PARS IR. 88
adversus Elipandum edidit. Hisce in locis de epistola ^\ debebit, quam antiquis in scientia sua corporalis
coliortatoria, ct quidem ut videtur, privata, ad Feli- cura saldtis fuisse probatur.
cem missa » sermo est, in litteris autem ad mona-
chos Gothioede tractatu polemico, atque ad publi- II. Ecce pars quoedam mundi haereticoe pravitatis
cura bonum, ut pro sctttoeum haberet catholica fides veneno infecta est, asserens Christum Jesum Deo
adversus haeresimFelicis edilo agitur, qualis quidem Patri verum non esse Filium; nec proprium, sed
cst tractatus iste quem edimus : nihil enim in eo
est quod cohortatoriam epistolam sapiat, aut quod adoptivum; et Nestoriana heeresis ab Oriente, ubi
ad Felicem fuisse missttm indicet. En Alcuini verba damnata est a ducentis synodali auctoritate Patri-
in primo ex septem adversus Felicem scriptis libris : bus d, longum postliminium reviviscens, latitando
* Scripsi epislolam pridem Felici episcopo charitatis
calamo non contentionis stimttlo; fraternae salutis fugit in Occidentem, ut ubi sol visibilis ab oculis se
desiderio, non mordacis reprehensionis stylo, cu- abscondit humanis, ibi sol justitiae a cordibus rece-
piens eum corrigere in Christi dilectione, etc.; sed deret infidelium [Forte, fidelium]. Nestorius impia
ut agnosco, non eo charitalis officio, vel humilitatis assertione
obsequio meaelitterulas diligentiae recepit, quo me esse negat beatissimam virginem Mariam Dei
scribere, qui meam pietatis intuitu legerit epistolam, genitricem, sed tantummodo hominis * similiter
agnoscere poterit. i et isti, eadem pravitate decepti, negant eam vere
760 Cum his concinunt quae in primo libro con- Filii Dei esse genitricem, sed cujusdam adoptivi
tra Elipandum circa medium leguntur : < Cui ( id j*
est Felici) in has adveniens partes charitatis ca- filii; volentes Christum Deum nobiscum esse adopli-
lamo epistolam exhortatoriam, ut se catholicoe jun- vum, per quem nos Deo Patri facti sumus adoptivi
geret unitati, dirigere curavi. Cui ille non epistolari filii. Hanc ego pestileutiae luein abhorrens antiquo-
brevitate, sed libelli prolixitate respondere nisus est. rum Patrum
Ctii libello ejus septem nostrae devotionis libellis pigmentarias perscrutari curavi cellas;
respondimus, omnes vestrae pravitatis evacuans vel posterioris temporis venerabilium doctorum flo-
doctrinas. i rentia percurrere prata festinavi, ut aliquod medi-
Porro laudati litlerariae Galliarum Historioe scri- camenti civibus meis, filiis scilicet sanctae
libelli ab Alcuino adversus Felicem, ante- genus
ptores
quam septem iltos exararet libros, editi teslimonium Ecclesiaeconflcerem, quo se ab hac pestilentiae con-
haberi aiilumant eliam in epistola quam ad Carolum tagione prsemunire, divina auxiliante gratia, potuis-
regem Alcuinus dedit b, eum rogans ut septem illos sent: ex paternis videlicet thesauris species colli-
libros examinaret, priusquam in lucem venirent. Ve-
rum in hoc quoque loco ad summum de eadem ilta gens pigmentorum, vel florum; et singulorum ad-
cohortatoria epistola testimonium aliquod apparet, nectens nomina auctorum, ut salubrior esset et fir-
et quidem tantummodo conjiciendo assequimur, ex mior confectio, quo ex clarissimorum virorum sa-
relatis nimirum locis constare, quod libello Felicis,
cui septem opposili sunt libri, anteriori alio scripto, pientise et sanctitatis eruerelur gazis. Et primo
cohortatoria videlicet epistola, Alcuinus occasionem /^ omnium ponentes, quid evangelica tux omni sole
dederat. Epistolaead Carolum regem verbahaecsunt: LJ clarior ad iltuminationem veraefidei pandat; contra
« Vestra nulli contemnenda auctoritas nostrae devo- hujus claritatem luminis nemo sanos habens oculos
i tioni mandavit conlra novas haereticoepravitatis
« inventiones aliquid scribere, atque libello respon- repugnare audet: sed sicut csecus errat in sole; et
« dere quem contra nos Felix quidam episcopus licet ille soli sit praesens, sot tamen absens illi esse
< vestrae direxit auctoritati. i Hucusque cl. Foggi- probatur; 761 sic 9m evangelicae non consentit
nius.
veritati, errat de via, donec in ultimam perditionis
INCIPIT LIBER foveam devolvatur. Vos vero, fllii sanctae Dei Eccle-
ALBINI,
siae, hanc meam pro vobis devotionem sanctarum
QUEM EDIDIT CONTRA HJERESIN FELICIS. orationum remunerate suffragiis; et siquid nostra
I. Legimus in saecularis litteraturae historiis, quos- vobis praesentialiter proficiat industria, perpetualiter
dam viros medicinalis artis peritos, dum aliquas ci- vestra nobis prosit intercessio.
vitates pestilenliae lue infectas audierunt, amore ci- III. Credamus Domini Dei Patris testimonio, ubi
viura suorum, aliquod medicainenti genus provida super baptizatum Filium magnifica voce teslatur di-
sollicitudine excogitasse, quo cives suos a grassan- cens : Hic est Filius meus dileftus (Matth. m, 17).
tis morbi infestatione praemunirent, ne ingruens pe- . Et ne quis de altero dici dubltaret, etiam sanctus
riculum ex insperato partera cognatae subverteret * Spiritus in specie columbaepraesentia comprobatur,
muttitudinis. Hoc idem nostraevidetur agendum esse hunc esse Filium Dei, qui a Joanne m Jordane ba-
devolioni contra haereticae pravitatis pestilentiam, ptizatur. Etsi luce clarius patescat ex auctoritate
quorum doctrina ut cancer serpit, ut virus infundi- paternae vocis Filii proprietas; tamen audiendi san-
tur, ut venenum serpentino dente ingestum, quos ctorum Patrum et catholicorum doctorum venera-
laceret, occidit. Nec posterior nobis in calholicae biles sensus, quid in hac veridica patenii testimonii
fidei veritate animarum sollicitudo integritatis esse professione senserint.
» De illa certe, quam paulo post exhibebimus, scoporum haec sequuntur : < Postquam hi omnes
quae D. Fogginium etiamnum tatuit. FROBEN. Nestorii depositioni subscripsissent, accesserunt alii
b Epistola libris vn praefixa infra. episcopi ad sanctam synodum, qui et ipsi quoque
c Hunc titulum habet ipse codex ms. praelaudatus. praepositaedamnationi subscripserunt. Episcopi ita-
d De synodo Ephesina auctor loquitur habita que, qui ipsum Nestorium deposuerunt, plures quam
anno salutis 431, ducentos autem in ea Patres conve- ducenti exstitere, aliqui enim locum tenuerunt alio-
nisse testatur etiam Vincentius Lirin. in Commonit. rum episcoporum, qui ad Ephesiorum metropolim
§ 42. Sed in act. i concil. post subscriptiones epi- venire non potuerunt. > FOGGIMUS.
89 *DOGMATICA. — LIB. ADY. H^ERESIN FELICIS. 90
IV. Dicit enim Hilarius ecclesiasticaefldei doctor ,A cernebatur, Dei voce Dei Filius noscerelur. Et quia
mirabilis in libro sexto quem de sancta Trinitate in fldei hujus confessione credenlium vita esset
scripsit post alia catholicoe fldei convenientia sic a : (non enim atia aeternitatis vita est, nisi Jesum
< Vere Dei Filium unigenitum Deum Dominura no- Christum unigenitum Deum sciamus esseDei Filium),
strum Jesum Christum esse ac doceri multis modis vox e ccelo rursum ab apostolis iteratae hujus si-
cognitum est; dum de eo testatur Pater, dum de se gnificationis auditur, ut id firmius crederelur ad
ipse profitetur, dum apostoli praedicant, dum reli- vitam, quod non credidisse mors esset. Namque
giosi credunt, dum dsemonesconfltentur, dum Judaei cum Dominus in monte majestatis suaehabitu con-
negant, dum gentes in passione cognoscunt. Neque stitisset, Moyse 762 atque Elia assistentibus, et
enim ex communione nuncupationis est, quod de ad visionis alque vocis fidem tribus cotumnis Eccle-
proprietatis fide dicitur : et cum omnia quae Christus siarum testibus assumptis, haec vox paterna de ccelo
Dominus aut egit aut docuit, ultra omnia eorum est: Hic est Filius meus dilectus, in quo complacui,
sint qui Filii nuncupantur , et in his omnibus quae ipsum audite i (Malth. xvn, 5).
prsecipua sint Christi, hoc vel potissimum doceatur V. Idem post plurima et veridica de naturali pro-
esse, quod Dei Filius est; non est in eo filii ex ge- ._ prietate Filii Dei ita intulit b : < Quid infertur hodie
nerali familiaritate cognomen. Non contamino veri- calumniae, ut adoptio nominis sit, ut mendax Deus
tatis fidem, ut hoc verbis meis astruam. Loquatur, sit, ut nomina inania sint? Testatus est Pater de Fi-
ut ssepesolitus est, de unigenito suo Pater, ne sub lio; operibussuisFiliustestimoniumPatris exaequat.
consummandi baptismi sacramento Jesus Christus Cur non videatur esse in eo idem [AL, id est] Filii
ignorabilis esse possit per corpus. Hic est Filius veritas, quae et docetur [AL, dicitur] et probalur.
meus dilectus, in quo bene complacui(Matth. m, 17). • Non est per Deum Patreiu Filti nomen in Christo et
Rogo, in quo veritas deperit, et in quo infirma fides [AL, ex] adoptione bonitatis : neque sanctitate me-
professionis est ? Non annuntiatus per angelum de ruit hoc nomen, sicut plures post confessionem fidei
sancto Spiritu partus ex virgine; non index Magis Dei Filii sunt. Proprietatis enim in his siguificatio
stella; sed nec adorati in cunis honor; nec bapti- nulla est: nominis namque tantum, ut Deo dignum
zandi sub Raptistoeprofesstone virtus satis esse ad est, indulta dignatio est. Aliud est, hic est, et meus
demonstrationem majestatis existimantur. Pater de est, et hunc audite : in hoc veritas est, natura est,
ccelo loquitur, et ita Ioquitur : Hic est Filius meus. fldes est. »
Quid sibi vult non cognominum, sed pronominum VI. Item in sequentibus in eodem libro sexto c:
fides? Cognomina nominibus adduntur ; pronomina C «
Omnibus, quibus per fidem Deus Pater est, per
vero obtinent in se nominum^yirtutem. Proprietatis eam fidem Pater est, qua Jesum Christum Dei
autem significatio est, ubi et hic est dictum esse
Filium confltemur. Confiteri autem Filium secun-
auditur, et meus est. Et intellige quae sit veritas et
dum generale sanctorum nomen, quid habet fidei,
ratio dictorum. Legeras : Filios genui et exaltavi ut dicamus, unus ex filiis est? Sed nunquid et cseteri
(Isai. i, 2). Sed non legeras, filios meos; genuerat in hac creaturae suae infirmitatenon fllii sunt? In quo
euiin eos sibi per divisionem gentium et plebem hae- ergo Filium Dei Jesum Christum fldes confessa
reditatis in filios. Ne igitur per communionem ado- praecellit, cum ei secundum fllios, fllii non natura,
ptivae haeredilatis cognomentum Filii unigenito Deo sed nomen sit ? Christum perfldia ista non diligit. »
adderetur, naturae veritas per significationem pro- VH. Item in sequentibus ejusdem librid : <Et q«i-
prietatis ostensa est. Assignetur sane hoc commu- dem secundum
nionis in Christo nomen, ut Filius sit, si de quo- propositae a nobis responsionis ordi-
nem opportunissimus hic nobis locus est, ut tertio
quam dictum reperietur : Hic est Filius meus. Sin
nunc doceamus Filium Dei Dominum nostrum Jesum
vero proprium ac singulare ei est: Hic est Filius
Christum ab apostolis creditum, non ex nuncupa-
meus, quid calumniara Deo Patri professae de Filio
affevimus? Anne libi in eo dici- tione, sed ex natura; neque ex adoptione,^ sed ex na-
proprietatis quod tivitate. »
citur, hic est, non significari videtur, alios quidem
cognominatos ab eo in filios, sed hic Filius meus VIII.Item in sequentibuse:«Non est evangelica et
est, donavi adoptionis plurimis nomen, sed iste mihi apostolica fides, Filium Dei nomine potius quam na-
Filius est : ne qttoeras alium, ne non hunc esse cre- tura credere [AL, credidisse]. Si enim adoptionis
das; hunc ego tanquam digito indice ac verbi signi- haec nuncupatio est; et non idcirco Filius est, quia
ficatione contingo, qua dico, et meus est, et hic est, exierit a Deo, quaero unde beatus Simeon Rarjona
et Filius est. Quid post haecinlelligenliaepoterit esse, est confessus : Tu es Christus Filius Dei vivi (Matth.
utnon esse credatur? Et haec quidem paternae vocis xvi, 16). Anne cum omnibus potestas sit per sacra-
significatio ea fuit, ne qui ad implendam omnem ju- mentum regenerationis in filiosDei nasci? Si secun-
stitiam baptizandus esset, quid esset ignoraretur : dum hanc nuncupationem Fitius Dei Christus est,
sed ut, qui ad sacramentum salutis nostrae homo interrogo quid illud sit, quod Petro non caro,
» S. Hilarius, tom. X Patrologise, col. 174, num. « Ibid. col. 181, num. 30.
22,25,24. d Ibid. col. 183, num. 32.
b S. Hilar. loc. cit. col. 179, num. 27. «Ibidcol. 186, num. 36.
91 B. F. ALBINISEU ALCUINI QPERDMPARS II! 94
peque ganguis revelavit, sed Pater , qui in ccelis A [c Verbui» eniro sponsus et sponsa caro humana,
est? i Ct utrunique unus Filius Dei et idem Filius hominig,
IX. Item ex eodemlibroa:«Scribens utique evan- ubi factus est caput Ecclesiae. Ille uterus virginis]
geljsla [AL, Evapgelia] scribendi debuit afferre ra- Marioethalamus ejus, inde processit tanquam spon-
liqncm; et [AL, ut] vidqamus, quani ostenderel di- sus de thalamo suo. »
cens ; Hwc autem scripta sunt, ut credatis quonium XIII.Si igiturDominusChrislus secundum carnem,
Jesus est ChristusFitius Dei (Joan. xx, 31). Scribendi sicut quidam improba fide garriunt, adoptivus est
igitur Evangclia [AL.Evangelii] nop aliam prsetulil Filius, ncquaquam unus est Filius, quia nullatenus
causam, quam ut omnes crcderfnt Jesuni esse Chri- proprius Filius pt adoptivus Filius, unus esse potesl
slum Dei Filium. Si suflicit a4 salutem Christum Filius, quia unus verus, et aller non verus esse
credere, cur adjecit: Filium Dei? Si vero Christum dignoscitur. Quid Dei omnipotenliam sub nostram
cretlere ea deipuni fides est, pon Cbristum laiituni- necessitatem prava temeritate constringere nitimur?
moilo, sed Christun}Filium Dei credidisse, non est Non est nostrae morlalitatis lege ligatus; omnia
nonien Filii in Christo unigenito Deq ex adoptionis enitn, qutecunque vutt, Dominus facit in cmlo et in
consueluitinc. • terra (Psal. cxm, 3). Si autem voluit ex virginali
X. Videamus quoque quale testimonium bea- 1i utero proprium sibi oreare Filium, quis ausus est
lus Joanncs Baptisia, post descensum Spiritus sancti dicere, eum non posse? Potestati ejus quis resistit
iu specic columboesuper eum, protulit de illo : Et (Rom. ix, 19)? Cur secreta volunlalis illius vel po-
cgo vidi et teslimoniumperltibui, quia hic est Filius testatis indagare aliquis audet? Vel quare credcre
Dei (Joan. i, 34). De quo testimonio bealus Augu- non debemus ejus testimonio de Filio suo, quem to-
stinus in homilia septima super Joannem evangeli- ties iu Evangelio suum nominavit, et non alienura ?
slam ita ait b : « Perhibuit Joannes testimonium, Ipse quoque Filius Patrem eum saepiusnominavit.
quia vidit. Quale testimonium perhibuit ? Quia ipse Videamus quid ipse caeco respondit interroganti,
cM Filius Dei. Qpprtebal ergo ut jlle baptizaret, qui quis esset Filius Dei, ut crederet in eum. Respondit
est Filius Dei unicus, non adoptattis. Adoptati Filii itaque : Et vidisli eum, et qui toquitur lecutn ipse est
piinislri sunt unici : Unjcus habet potestatem, ado- (Jom. ix, 37). Nondum enira caecusille spiritaliter
ptati niipisterium. » inteMexitFilium Dei; tamen audivit ah eo : Et vidi-
XI. Item in eadem homilia (Num. 13) : « Messias sti ewn. Quem, nisi Filiinp Dei ? Et qui loquitur te-
Hebraicc, GrseceChristus, Latine Unctus. Ab un- cum, ipse es(. Quis, nisi Fiiius Dei? Ule unitatem
ctione enim dieitur [Christus], a chrisma unctio est. personae buraanilatis et divinilatis monstravit, ut
GracceergoChristus Unctus. Ille singulariter unctus, (2 crederetur ille homoyiui visus est, vere esse Filius
prsecipue unctus, unde 763 omnes' Christiani un- Dei. His testimoniis veritatis roboratus, o homo,
geiitur, ille prxcipue. Quomodo in Psalmo dicit, poli judicare judicqm tuum, sed adora Deum tuum
audi : Propterea unxit te Deus, Deus tuus, oleoex- regnaptem iii coelis,quem Magusadoravit vagientem
sultationis prw participibustuis (Psal. XLIV,8). Par- [Af?.,vagilanlem.] in cunabulis : honora sedentem in
licipes enim ejus oinnes sancti, sed ille singtitariter throno majestatis, quem mater nalum posuit in
Sanctus Sanctorura, singulariter unctus, singulari- preesepioliospitalitatis, et uoli facere injuriam crea-
ter Chrislus. » lori tuo, sicut sapctiis Auguslinus dicit in homilia in
XII. Quid opus est professionem Nathanaelis pro- Natali Doniini d : < Quare modo putatur injuria,
testantis verbis exaggerare : Rabbi tn es Fitius Dei, quando Deys, quod ipse fecit, mire in se cleraenter
tu es rex Israel (Joan. i, 49); de qno Veritas ipsa excepit, et in hojnine se vere videri voluit, in quo
tam laudabilc prolulit testimoniumdicens : Ecce vere ante imaginarie voluit se videri, deditque ut pro-
hraelita, in quo dolus non est (Ibid. 47) ? « Nam iste prietas esset ipse, qui ante, ut similitudo esset,
Nathanaet, sicutAugustinnsdicil(num.20),talempro- accjpej-et. i
tulit vocem : Tu esFilius Dei, tu es rex Israet, qualem Ingreiliarour quoque atiorum sanctornm Patrum
tanto post 1'ctrus, quando ei Dominusait: Beatus es D aromaticas cetlas, et eruamtis inde aliquid ad salu-
Simon Barjona, qniq non tibi revela\iitcaro et san- tem legentiuni ,et supptementumoperis nostri.
gttis, sed Pater meus, qui est in coelo(Matth. xvi, 17); XIV. Videajnus quid beatus Cyrillus Alexandrinus
et ibi nominayjt petram, et laudavit (inuamentum episcopus, cujiis ilocumenta contra Nestorium in
Ecclesi;e. In ista fidc hic jam dicit: 'i"ues Fitius Qei, sexla synodo maxime claruerunl, de hac inquisi
tu es rex Israel. i Itcm in oclava homi|ia ejusdem tionp scnsqrit. Dicil enim in Epistola, quam in
operjs idem prsefatus Pater de unitate Filji Dei ila cqmmune ecclcsiasticis scripsit ordinibus, inter alia
dicit (niim. 4) : < Dominus autem securus moriens sic e : « Quqndoem\m, inqtiil, inlroducit primogeni-
dedit sanguinem suum pro ea, qiiam resurgeijs ha- tum in orbem.terxarytpidicit: Et adorent eum omnes
berel, quani sij|i jam coniunxerat in uj.erp Virgirtjs. anQeliDei (Hebr. i, 6), Sed nos quidem, elsi sanclo
« S. Hilar. loc. cit., col. 190, num. 41. d Hunc texlum in sermonibus de Natali Domini,
b S. Aug. in Joan. tract.
' vn,' mjni- 4> Patrplogiae qui S. Augustino ascribuiitur, non reperimus.
toino XXXV,col. 1439. 0 S. Cyrillus Alex. epist. 1, tom. V Operum edit.
< Resliluta ex editis qtue omissa sunt ip ms. Paris. 1638, pafl. »> pag-12.
93 DOGMATICA.— LIB. ADV. HiERESIN FELICIS. 94
uncti sumus Spiritu, adoptionis quidem ditamur A sptum, sed totius hominis, animaeet corporis, vera-
gratia, vocamurque etiani Dei [id est, DjtiJ, nostroe citer salus facka est. Humanum naturatiter, quod ex
vero naturae mensuram non ignoremus; siimus Maria secundum divinas Scripturas, et verum erat
764 en'm i" terra et habitamus inter servos; at Satyatoris [corpus]. »
Ule est non in qpibus nos, sed natura et vere Filius XVIII. Item Julius sanctissimus Romaeepiscopu* in
et oranittra Dominus. i epistola ad Prosdocimum ita ait b : < Praedicatur
XV. Idem in eadem post pauca : « Quocirca qui- autem ad pleniUidinerofidei etincarnatus de virgine
tteiTi ex duabus rebus indubitanter, divinitate et Maria Dei Filius, et inhabitasse in hominibus; non
luimaniiate Emmantiel est. Verumtamen unus Domi- in tjomjne operatttr. Hoe epim in prophetis est et in
iius Jesus Chrislus, uuusque et vere FiUus, Deus si- apostolis : [perfectus Deps in carne, et homo °] per-
inul et homo; et non homo Deus factus sub aequali- fectus in Spiritu; non duo filii, unus quidem proprie
tate horum, qui per gratiam ; sed Deus potius verus Filius assuniens hominem, alter autem mortalis as-
in liumana forma apparens propter nos. Dat nobis suntpUis a Deo : sed unus unigenitus in ccelo, uni-
atitem fidem ad. hoc et Deiloquus Pauius dicens: genitus in terra Deus. i
Qum autem venisset.p^eniiydo tempork, misit Deus XIX. Item Felicissimid episcopi Romaeet martyris
lfilium suum factum ex muliere, factum sub lege, ut B ad Maxiraum episcopum et clerum Alexandriaesacroe
eos qui sub lege erant, redimeret, ut adoptionem filio- fidei confirmatio : « De Incarnalione autem Verbi et
rvm Dei reciperemust (GaL iv, i, 5). fide credimus in Dominum iiostrum Jesum Christum
XVI. Et non multo post in eadem epistola : <Quo- de virgine Mayia natum, quia ipse est sempiternus
modo ergo proprius Dei Filius nominatus est Chri- Dei Fitius et Verbum, et non horoo a Deo assum-
stus, qui etiam traditus est a Deo et Patre causa ptus, ut alter esset praeter iljum. Neque enim homi-
omnium salptis et vitae? Traditus est enim prqpter nem qssumpsil Dei Filius, ut sit alter praeter ipsum;
peccata nostra, et ipse iniquitates muttorum porta- sed Deus existens perfeelus, factus est simul el
vit iu corpore suo in ligno, secundum Prophetae hqniq perfectus, incarnatus de Virgine. i
vocem. Palam ergo est, quia unitatis res assurapta 765 XX. Item beatus Gregoritis Nazianzenus :
necessarie proprium Fitium declaravit Dei, qui ex « No« decipiant homines nec decipiantur sine sensu
sancta Virgine est. Corpus enim est non alterius suscipientes Dominicum hominem, sicut ipsi dicunt;
cujuspiam secundum nos, sed magis proprium ex magis auteni Dominum nostrura et Deum : Nec enim
Patre existentis Verbi, natum ex ea. » hominera dividimus a deitate, sed unum et eumdem
XVII. CQpsiderandumquoque est, quod sanclus « dograatizamus; priusquidemnon hominem, sedDeum
Athanasius iu epistola ad Epwtetum de fidei catho- et Filium solum et ante saecutanon mistumcorpori,
Ucae firmitate dixerit a : < Quomodoautem, inquit, et quoecunque sunt corporis; in flne autem et homi-
et arobigere audent, qui dicuutur Christiani, si nem assumptum pro nostra salttte passibilem car-
[Pro, an], qui ex Maria processit Deus, Filius qui- ne, impassibilem deitate; circumscriptum corpore,
dem substantia et natura Dei est; secundum carnem incircuiKscriptum divinitate; eumdem terrenum et
autem ex seniine David est, ex carne autein sanctae coelestem, visibilem et intelligibilem, capabilem et
Mari*. Quid autem putas? Temerarii facti stuit, ut incapabilem, ut in toto homine eodemque et Deo to-
dicerent Chrislum, qui carne passus est et crucifi- tus homo reformaretur, qui sub peccato ceciderat.
xus, non esse Dominum Salvatorem, etDeum, et Si quis non Dei genitricem Mariam aestimat, sine
Filium Patris. Aut quomodo Christiani volunl nomi- deitate est. Si quis quasi per fistulam Virginis trans-
nari, qui dicunt in hominem sanclum, sicuti unum isse, et non in ipsa formari, deiflce simul et huma-
prophetarum venisse Verbum, et non hominem fa- ne; deifice qttidem, quia sine viro; humane autem,
ctum sumentem ex Maria corpus; sed alterum esse quia lege parlus, anathema sit. Si quis formatum
ChrisUim, et aiterum Dei Verbum, quod ante Ma- dicit hominem, et ita subingressum Deum, damna-
riam et ante saecula Filius existebat Patris? Aut jj. tus est; non enim nativitas Dei istud est, sed fuga
quoraodo esse Christiani possunt, qui dicunt alium nalivitatis. Si quis introducit dttos filios, unum qui-
esse Filium, aliura Dei Vcrbum? Non per adoptio- dem ex Deo etPatre, secundum autem ex Maria no-
nem hsec facta sunt, absit! sicut quidam existima- vum, et seipsum ex adoptione excidet, quaepromissa
ritnt, sed, sicijt est verilas, homine facto Salvatoro, est recte credentibus. Naturoe enimduae, Deus et ho-
totius buinani generis salus facta est. Si enim ado- no, quod est aniraa et corpus ; Filii autem non duo,
ptione erat in corpore Verbtun , secundum illos nec Dii. Neque enim hic duo homines, licet etiam
(quod autem adoptione dicitur, phantasia esl) repe- Paulus interiorem hominem et exteriorem appellavev
rietur etputative salus et resurrectio liominum dici, rit, et, si oportet compendiosius dicere, aliud qui-
secundum irapiissimum Manicheum. Sed non equi- dem el aliud, ex quibus Satvalor est (siquidem non
dem phantasia est salus nostra; nerjue corpqris idem esl invisibile visibite; et sine tempore, sub
0 S. Athanasius, tqm. I Operum edit. Paris. c Haec restituuntur ex editis.
part.
II, bpag. 902, 903, 906. d Codex mate habet F^elicissimi,
scriptqris incuria,
Vide hanc auctoritatem Act. i concilii Ephesini pro Felicis sanctissimi. Exstat ea auctoritas Felicis I
edit. Coleti tom. III, col. 1053. papae loc. mox cit. concil. Ephes,
95 B. F. ALBINI SEU ALCUINIOPERUMPARS III. 96
tempore); non alius auleni et alius, absil! utraque A, cipiamus, quae coloris nigredine designat peccato-
eniin sunimaeunitionis in contemperatione,Deo qui- rem populum, fceditatem meritorum. Aliquando
dem inhumanato, homine autem deiflcato. » vero ^thiopise nomine specialiter gentilitas desi-
XXI. Item Atticus episcopus Constantinopoleosa: gnari solet, infldelitatis prius nigra peccatis, quam
< Nisi enim ille nasceretur carnaliter, non tu rena- veniente Domino Habacuc propheta vidit timore
scereris spiritaliler. Nisi ille sustinuisset servi for- perterritam et ait : Tabernacula ^Ethiopum expa-
mam, non tu dignitatera adoptionis lucratus esses. vescent tabernacula terroe Madian (Habac. m, 7).
Propler hoc enim in terra ccelestis, ut tu in ccelis David quoque propheta videns, qund ad Judaeamre-
servarcris lerrenus. Propter hoc Christus semelip- dimendam veniret Dominus ; sed ante gentilitas cre-
sum exinanivit, ut nos omnes de pleniludine ejus deret, quam Judaea sequeretur, sicut scriptum est:
accipiamus. Illius mors tua facta est immortalitas. » Donec plenitttdo gentium intraret, et sic omnis
XXII. Item Theodotus episcopus Cyprorum in ser- Israel salvus fleret (Rom. xi, 25), dicit: /Ethiopia
mone de nativilate Domini post alia etiani ista pro- prwveniel manus ejus Deo (Psal. LXVII,52), id cst,
tulit b : < Quid igitur? Advenit Deus existens ad ho- priusquam Judaea credat, salvandam se offerl omni-
mines, non locum ex loco mulans, sed invisibitem potenti Domino, peccatis nigra gentilitas. Topazium
naturam ostendens visibilem, et visus ut homo et Bi vero pretiosus lapisest; et quia Graeca lingua -n-av
tanquam cognatus hominibtts apparens, sicut etiam omne dicilur, pro eo quod omni colore resplendet
cvangelista praedicans dicit, quia Verbum caro fa- topazium, quasi topandium vocatur. Dum vero in
clum est. Quomodo possibile est Deum Verbttm fleri Deum conversa gentilitas credidit, ex ea multi ita
horainem requiris, et modum Dei miraculosum a sunt dono Spiritus locupletati, ut quasi multis colo-
nobis exigis? Si comprehensibile nobis esset, quod ribus, sic niullis virtutibus luceant. Sed ne accep-
incomprehensibile estsermone, miraculum non esset, tis quisque virtutibus extollatur, a sancto viro nunc
sed causa naturae; si vero miraculum et signum est, dicitur non adaequabitur ei topazium dejEthiopia.
quod factum est, cede rationem Domino miracula Ac si aperte diceretur: Nullus sanctorum quibuslibet
facienti; quia enim factum est scire te volo; et ex virtutibus plenus, ex ista tamen nigredine mundi
co quod factum est, fructum flde lucrare. Operanti coHectus aequari potest, de quo dictum est : Quod
cede. » Et post pauca : « Hoc egit miraculorum crea- nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei (Luc. i,
tor, ad suam voluntatem naturam trahens, et paruit 39). Nos quippe sancti eflicimur, non tamen na-
natura jussioni. Noli ergo in inflrmitatem humanae scimur, quia ipsa naturae corruptibilis conditione
naturaecadere. Noli dicere, quomodo hominis natura constringimur, ut cum propheta dicamus : Ecce
co3pitDeum?QuomodoDeusfactusesthomo?Quomo- ^* enim in iniquitalibus^eonceplus sum, et in delictis
do DeusVerbum facta estcaro visibilis? Sed quia fa- peperit me mater mea (Psal. L, 7). Ule autera
ctuiii est, crede; modum vero et rationem cede crea- solus veraciter sanctus natus est, qui, ut ipsam con-
tori. » ditionem naturae vinceret, ex commistione carnalis
XXIII. Audiamus quoque, quid beatus Gregorius copulaeconcegtus non est. Huic se sapientiae quasi
pontifex apostolicaesedis et doctor mirabilis in libro quoddam topaziumde ^Ethiopia aequari voluit, cum
primo operis pulcherrimi Moraliura dicat c : « Erat- quidam haeresiarchadixit : Noninvideo Christo Deo
quevir itle magnus inter omnes Orientales(Job. i, 3). facto ; si volo, et ipse possum fieri : qui Jesum :
Quod Redemptor noster Oriens dicitur, Propheta Dominumnostrum non per myslerium conceptionis,
testante perhibelur, qui ait: Ecce vir Oriens nomen sed per profectum gratiae Deum putavit, perversa
ejus (Zach. vi, 12). Omnes ergo, qtti in hoc oriente allegalione astruens, cum parvum hominem natum,
fide consistunt, rccte Orientales vocantur; sedquia sed ut Deus esset per merilura profecisse; atque ob
omnes766 homines tantummodo homines; ipse hoc aestimans, et se et quoslibet alios ei posse co-
autem Oriens Deus et homo, recte dicilur : Eratma- aequari,qui fitiiDei per gratiam fiunt; non inlelligens,
gnus inter omnes Orientales. Ac si aperte diceretur :.... non attendens quia non adwquabitur ei topatium de
Omnes, qui in fide Deonascuntur,superat, quia non, jEthiopia. Aliud est enim nalum hominis gratiam
ut caeteros adoptio, sed natura illumdivinitatisexal- adoptiunis perciperc; atiud unum singulariter per
lat;quietsi humanitate coeteris apparuit similis, divinitatis potenliara Deum ex ipso conceptu pro-
divinitate tamen mansit super omnia singularis. » diisse: nec aequari potest gloria unigeniti habita per
XXIV. Item in tibro octavo decimo ejusdemOperis naturam, aliis accepta per gratiam. Mediator quippe
beatus Gregorius de excellentia nativitatis Christi, Dei alque hominum, homo Christus Jesus, non sicut
et quantum a nobis differat, admirans ait d : « Non isle haereticus desipit, alter in humanitate, alter in
adwquabilur ei lopazium de JSthiopia (Job. xxvm, Deilate est; non purushomo conceptus atqueeditus,
19). Quid yEtbiopiam, nisi praesentem mundum ac- post r)er meritum, ut Deus esset, accepit, sed nun-
11Loc. cit. concil. Ephes., ubi hic locus citatur ' S. Gregorius, libr. i Moral., cap. 18, in Job cap.
lanquam Amphilochiiepiscopi Iconii. i, vers. 3.
b Theodoti Ancyraeepiscopi homilia in Natalem d lhid., libr. viu, cap. 52, in Job. cap. xxvm, v.
Doiuini lectafuitin synodo Ephesina, et exstat tom. 19.
III Concil. Coteti, col. 1531 circa finem.
o7 DOGMATICA.— LIB. ADV. H/ERESIN FELICIS. 98
liaute angelo et adveniente Spiritu, mox Verbum in Ai Hic est Filius meus. Suus utique non per adoptionem
utero, mox intra uterum Verbum caro ; et manente gratise, neque per religionem creaturae, ut haeretici
incommutabili essentia, quae ei est cumPatreetcum vplunt; sed sui proprielate generis et veritate na- .
sancto Spiritu coaeterna, assumpsit intra virginea turae. Multi enim sanctorum filii Dei dicuntur et
viscera, ubi et impassibilis pati et immortalis mori, sunt, sed hic sine comparatione [AL, compassione]
et seternus ante saecula temporalis posset esse in fl- unus Deo Patri Filius unigenitus et verus et pro-
ne saeculorum : et per ineffabile sacramentum con- prius, non aliunde quam de Patre natus; quia tam
ceptu sancto etpartu inviolabili secundumveritatem verus pater Pater est, quam verus et Deus est; sicuti
utriusque naturae natus est unus Dei Filius.uteadem etiam [AL, tam] verus filius [Filius] est, quam verus
virgo et ancilla Domini esset et mater. Sic quippe et Dominus. Perfecta ergo fldes est Trinitatis ostensa,
ei ab Elisabeth dicitur : Unde hoc mihi, ut veniat cum et Pater Christum Dominum ac Deum noslrum
mater Domini mei ad me (Luc. i, 43)? Et ipsa virgo Filimn suum esse testatur; et Spiritus sanctus, id
concipiens dicil\Ecce ancillaDomini,fiatmihisecun- est, Paracletus, in tanto fidei sacramento Patri Fi-
dum verbum tuum (Luc. i, 38). Et quamvis ipsealiud lioque conjungitur, ut verum Patrem, verum Filium,
ex Patre, aliud ex virgine, non tamen alius ex Pa- verum eliam Spiritum sanctum credere tres perso-
tre, alius ex virgine, sed ipse est seternus ex Patre, lB nas, sed unam divinitatem Trinitatis, unamque sub-
ipse teraporalis ex matre, ipse qui fecit, ipse qui stantiam non dubitemus. »
factus est; 767 ipse speciosus forraa prae flliis ho- XXVH.Sed hujus fideiveritatem beatus Augttstinus
minum per divinitatem (Psal. XLIV,3), et ipse, de multis confirmat testimoniis, quae sparsira in opus-
quo dictum est : Vidimus eum, et non erat aspectus, culis suis legentibus et studiosis occurrunt. Non euim
et non est species ei neque decor per humanitatem dormientes [Leg., dormientibus] in infidelitate, sed
(Isai. LIII, 2); ipse ante ssecula de Patre sine Matre, sapientioe studentibus veritatis thesauri patescunt;
ipse in fiue saeculorumde Matre sine Patre. » unde et in Evangelio ipsa Sapientia dixit: Justificata
XXV. Item beatus Alexander Constanlinopoleos est sapientia a fitiis suis (Malth. xi, 19). Unde ideni
episcopusAlexandro Alexandrino episcopo scribens in Pater in praefato opere Homiliarum titulo quarto-
epistola quam pro flde catholica scripsit post praefa- decimo tate protulit teslimoninm c : « Audi eniin
tioneni congruam ita subinfert a : < Porro creaturae adhuc quod sequitur, quia de Filio dixerat: Non
ejtis, homines et angeli benedictiones acceperunt, enim ad mensuram dat Deus Spirilum. Pater diligit
virtutibus proficere contendentes, mandatisque legi- Filium et omnia dedit in manu ejus (Joan. m, 34, 35).
timis, quatenus non pcccarent. Doininus vero noster Adjicit : Omnia dedit in manu ejus, ut nosses et hic,
naturaliter Filius Palris existens ab omnibus adora- "' quam distincte diclum est : Pater diligit Filium.
tur. Illi deponentes spiritum servitulis ex bonis ope- Quareenim? Pater non iiligit Joannem? Et tamen
rlbus et profecttt Spiritum flliationis accipientes per non omnia dedit in manu ejus. Pater non diligit
naturalem Filium justi flunt et ipsi adoptione filii; Paulum? El tamen non omnia dedit in manu ejus.'
islius autem propriara et naturalem praecipuamque Pater diligit Filium : sed quomodo 768 Pater Fi-
filiationem Paulus etiam manifeslavil de Deo dicens : lium, non quomodo Dominus servum; quoinodo uni-
Qui proprio Filio suo non pepercit, sed pro nobis, id cum^non quomodo adoptalum. »
est, qui natura non lumus filii, tradidit eum (Rom. XXVIII.IteminSermonexxnd: «Etrevera,fratres,
vni, 32); ad distinctionem namque non propriorum puto quia justum est, humiliavit se propter nos, glo-
Ulum proprium Filium esse dixit. In Evangelio au- rificemus illum nos. Non enim Filius hominis pro-
tem, Hic est Filius, inquit, meus dilectus, in quo bene pter se est, sed propter nos : ergo erat Filius homi-
complacui(Malth. m, 17). » nis illo modo, cum Verbum caro factum est, et lia-
XXVI. Chromatius quoque sanctae Romanaeanti- bitavit in nobis. Ideo hunc enim Deus Pater
signavil.
stes Ecclesiae, in libello quem de octo Beatitudinibus Signare quid est, nisi proprium aliquid
b ponere. Hoc
scripsit, ita dicit : « In mysterio enim baptismi eCU est signare, ponere aliquid, quo non confundatur
Filius [Alii addunt : manens] videtur in corpore; et' cum coeteris. Signare est, signum ei ponere. Cuicun-
Spiritus sanctus in specie colurabaedescendit; et vox que rei ponis signum, ideo ponis signum, ne confusa
Patris de ccelo audilur, ut Trinitatis unitas declare- cum aliis ante non possit agnosci. Pater
ergo eum
tur, quia nec Pater sine Filio intelligi potest, nec signavit. Quid est signavit? Proprium quiddam illi
Filius sine Spiritu sancto cognqsci. Vide [AL, Unde] dedit, ne caeteris comparetur hominibus. Ideo dictum
igitur, quale Patris de Filio testimouium sit dicentis: est: Unxit te Deus Deus tuus oleo exsultationis prce
a Non Alexander episcopus Constantinopoleos ad
Atexandrum iAlexandrinum episcopum, prout hic Forte appelletur in codd. mss. illius scripta continentibus.
descriptores inde decepti fuerunt, quod san-
incuria fortassis descriptoris ponitur; sed hic ad il- ctus Hieronymus eumdem sanctum
lum haecscripsit. Exstat vero haecepistola cum textu rit epist. 81 ad Ruflinum tom. I, papam appellave-
et libr. n contra
hic cit. apud Theodoretum libr. i, cap. 4.
b Exslat hic locus non in libetlo de octo Beatitu- Rufflnum tora. II. Vide Memoires D. Tillemont, pag.
sed in 534, tom. XI, et D. Ceillier Hist. Gen. des Auteurs
dinibus, quodam Chroraatii fragmento in cap. Ecclesiastiques, tom. X, pag. 82.
v.
m, 4, Matth., tom. VBB. PP. Fuit verohic Chro- c S. Aug., tract. xiv in Joan. num. H.
inatius cpiscopus Aquileiensis, non Romanus, quam- d Idem, tract. xxv, num. 11.
vis Romanus, incertum quo sensu, episcopus etiam
99 R. t • ALBlNi SEL ALCUlNi OPLRLM PARS 111. 100
parttctptous tnis (PstU. xuv, 8). Ergo siguare quid j\ rux est, et injustitia in ilto non est (Joan. xvn, 18).
esl? Exceplum habere hoc est, pr:e participibus suis. i XXXII. Dicit etiain idem pracfatus Paler in Ho-
XXIX. Item in Serraone ejusdem operis xxiv a : mil. XXXIII,in expositione ejus sententiae, quam ipsa
« Nemo ascendit in ccelum, nisi <juide ccelodescendit Veritas Judaeis calumniantibus respondil : Si ego
Fitius hominis, qui est in ccelo (Joan. m, 15). Non judico, judkium meum verum est (Joan. vm, 16).
AUnde ergo verum est judicittm ejus, nisi 769quia
dixerat, Filius, inquit, hominis, qui eral in coelo
[Edit. : Non dixit, erul, sed Filius, inquit, hominis verus est Filius? * Ecce verum eum naminavLtFi-
qui est in ccelq]. In terra loquebatur, et in coelose lium, non adoptivum; et vere nominavit, quia taa-
csse dicebat. Et non ila dixit : Nemo ascendit m luiu esl inter verum Filium et adoptivwn filiuw,
ccelum, nisi qui de caelo descendU, FiUus hominis quanlum inter verum <etnou verum. Quomodo ali-
[Edit., Filitts Dei], qui est in cozlo.Quo pertinet, nisi quid in Christo invenitur, nisi veritas, qiii ait: Eg#
ut intelligamus quod etiam pristuio sermone com- sum via, el verilas, et vita (Joan. xiv, 6)? Et Aposto-
mendavi charitati vestrae, unam personam esse us : Christus est verilas (I Joan. v, 6)
Christum Deum et hominem , non duas, ne fides no- XXXIII.Item iiillomilia xxxvin, ubi de ipsius veri-
stra non sil Trinitas, sed quaternilas? Christus ergo tatis excellentia disseruit, ait:e <Ipsa est veritas Ver-
umis est; Verbum anima caro, unus Christus; Filius tB bum Dei, Deus apud Deum, unigenitus Frlius. Haec
Dci et Filius hominis, unus Christus; Filius Deisem- veritas carnem induta est propter nos, Ut de Maria
per, Filius hominis ex tempore, tamen unus Christus virgine nasceretur, et impleretur prophetia: VeriUts
secundum unilalein per&onae.In cueloerat, quando in de terra orta est (Psal. LXXXIV, 12). Haec ergo ve-
lcrra loquebatur: sic eralFilius hominis in coelq,quo- ritas cum Judaeisloqueretur, latebat in carne; late-
modoFiliusDeierat in terra.FiliusDei in terra susce- bat autem, non ut negaretur, sed ut diflerretur;
ptacarnc; Filius horainisincceto in uaitatepersonae.» [differretur], ut to carne pateretur ; in carae autem
XXX.Ecce quoraodo istePater venerabilis adoptio- pateretur,ut caro peccati redimeretur. Stans itaque
nis nomininuper inducto occurrit! Quomodononerunt conspicuus secundum infirmitatem carnis Dominus
qualuorpersonae, si [Forte, scilicet] Pater, etSpiritus noster Jesus Christus, et secundum niajeslatem di-
sanctus, ct Filius proprius, el filius adoplivus? Nam vinitalis occultus, dixit ad eos qui ei, dtlm hsec lo-
sicut saepediximus, omnis qui sanum sapit, duo esse queretur, «rediderunt: Si manseritis in verbo meo,
intelligil proprium et adoplivum, sicut duo sunt ve- vere dkcipuli mei eritis (Joan. vm, 31); qui enim
ruin el nonverurS. El quam impium est dici duos filios, perseveraveril usque in finem, hic salvus eril (Matth.
unum proprium, alterum adoptivum! Contra quam im- x, 22); et cognoscelisveritatem, quaemodo vos latet,
pielatem sanctaefidei professio in symbolo, quod bea- 'E et loquitur vobis, el veritas tiberabit vos (Ibid. 32).
tus Isidorus in Etymologiis coinposuit, manifeste pu- Nihil est enim aliud proprie liberat, nisi liberum
gnal, dicens b : « Ergo Dei Filius hominis faclus est facit; quomodo nihil est aliiid salvat, nisi salvum
Filius, natus secundum verilatem naturoe ex DeoDei facit. Nihil aliud est ditat, nisi divitem facit; sic
Filius; et secundum veritatein naturae ex hoinine ho- liberat nihit esl aliud, nisi liberum rack. i Quis
niinis Fiiius, ut veritas unigenili [Edit., genitit non alius liberat nos, nisi Christivs, qui est veritas et
adoptione, nequeappellatione [£di(.,apparitione],sed verus Fitius, etverus liberator, de quo ipse Joaimes
in ulraque nativitateFitii nomen nascendo haberet, ut evangelista ait: Sciens autem Jesusquia dedit ei Pa-
esset vertisDeuset verus homo unus Filius.»Nonergo ter omnia in manus (Joan. xm, 3). Si non dedit ei
duos Christos, neque duos Filios, sed Deum el homi- ut verus esset Filius, non omnia dedit ei in manus,
nem unum Filium, quem propterea unigeuitura dici- id est, in potestatem; et falsum est quod tantus
mus, manenlem in duabus substantiis, sicut ei na- dicit evangelista, qnod impiissiraum est cogilarc.
turoe veritas coutulit. Dicit enim ipse Dominus Christus: Judicium meum
XXXI.Item praenominatusPater Augustinus in Ho- verum est, quia solus non sum, sed ego, et qui me
inil. xxvi dicit in eo loco, ubi Dominicam exposuit misit Pater (Joan, vm , 16) ; tanquam diceret:
senleiiliam : Qui a sethetipso loquitur, gloriam pro- ldeo judicium meum verum est, qttia verus Filius Dei
prittm quwrit (Joan. vn, 18). c « Quid tu hoino fa- sum, quia verum loquor, qtiia ipsa verilas ego sum.
cere debes, qui, quando aliquid boni facis, gloriam XXXIV.AdconfirmationemhujussensusidemPater
tuam quaeris; quando aulem aliquid malifacis, Deoca- in Horailia tricesima sexta ila loquitur de eo, quod
lumiiiam meditaris? Intende libi, crealuraes, agnosce Christus ait: Multahabeo de vobis loqui et judicare,
crealorem. Servus es, ne contcmnas Deum. Adopta- sed qui me misit verax esl (Joan. vm, 26) ; f < tau-
lus es, sed non meritis luis; quaere gloriam cjus, a quam diceret: Ideo verum dico, quia Fitios veracis
quo habes hanc gratiam homo adoptatus, cujus glo- veritas sum, Pater verax est, Filirisveritas. i Et pbst
riam quaesivit, qui esl ab illo unicus natus. Qui pauca: < Ait enim aperlissime ipse Dominus: Egt
aulem quwrit gloriam ejus qui misit illum, hic ve- sum via et veritas et vita. Ergo, si Filitis veritas, Pa-
a Tract. xxvn in Joan. num. 4. c Tract. XXII,num. 8.
b In Etyraologiis non reperimus hune textura, d Tract xxxv, «um. 7.
quem videas in opere de Doctrina et fide Eccles. e Tract. xu, num. 4.
dogmatum, cap. 2. f Tract. xxxix, num. 7.
101 DOGMATICA.— LlB. ADV. H^ERESIN FELICIS. 102
ter quid, nisi quod ait Veritas: Qui me misit verax ALFilium aequalemper omnia sibi: in terra ex virgi-
est. Filius veritas, Paterverax. Quid plus sit, quaero, nali utero proprium quoque, licet in forma servi
sed aequajitateminvenio. » Hanc atttem veritatem in minorem, in forma divinitalis aequalemnon potuit ?
Christo ipseJoannes evangelista in Epistola sua pro- Ecce qualis legifer I qui tuis legibus Deum constrin-
testatur dicens : Ut simus in vero Filio ejus Jesu gere te posse putas, Aposlolo increpante: 0 homo!
Christo,quiest verus Deusetvilawlerna (Uoan. v, 20). tu quis es, qui respondeasDeo. Et alibi: 0 aUiiudo
Item in Evangelio ejusdem idem Deus Christus, ele- divitiarum sapienliw et scienliw Deit quam inscruta-
vatis in ccelum oculis, dixit ad Patrem: Hac est au- biiia sunt judicia ejus, et investigabilesvim ejus. Qnis
tem vila wterna, ut cognoscantte solum verum Deum, enim cognovitsensum Domini, aut quk cinsUiarius
et quem misistiJesum Chrislum (Joan. xvn, 3). ejus fuit (Rom. xi, 35, 34) ? Serus consiliator venistt
XXXV.<Ordo atttemverborumest.secundumquod Deo, qui absque te non potuit quod voluit. Ingratus
beatus Augustinusait: Haecestautem vitaaeterna.ut mihi videris beiiefteiorum ejus, qui te, dum non
cognoscant te, et qttemmisistiJesum Christum soluiu esses, ad imaginem creavit suam, perditumque per
verum Deum. » Missio haecincarnatio est Christi, proprium Filium suum majore dignitate ad eamdeni
quem in hoc locoverum Deum nominavit, et in alio, reparavit imaginem. Et in adoptione tibi aequalem
ut-diximus, verum Filium: et in hujus cognitione Ri esse asseris, qui le adoptivum fecit? Liberatorem
fidei in ulroque loco vitam aeternam esse praedixit. et liberatum una et aequali filietatis dictione volens
Et si haecest vita aeterna, ut Jesum Christunt verum esse conslrictum, dum ipsa Veritas dicit: St Filius
Deum et verum Filium, sive in majestatis gloria, vos liberaverit, vere liberieritis (Joan. vm, 36). Tu
sive in humilitatis assumptione cognoscamus et cre- vero in corde tuo infidelitatis calamo, Iicet in evan-
damus, consequens est ut nunquam habeat vitam gelicis non legisses litleris, scriptum habes: Si ado-
aeternam, qui hujus Veritatis in Christo fidem nbn ptivus vos liberaverit, vere liberi eritis, et te legen-
habuerit, dicentfeeodem Joanne : Omnis Spiritus, tibus occulte Arianae perfidiam pravitaUs subintelti-
quisolvit Jesum,exDeononest, et hic esl Anlichrislus, gendam relinquis; quia si una persona est et unus
de quo audistis, quomodo[quoniam] venit, et nunc Filius Deus et homo, et homo est adoptivus filius,
iam in mUndoest (I Joan. iv, 3). Quid est solvere necesse est ut Deus quoque sil adoptivus. Nonne
Jesum, nisi non credere eum vel verumDeum, vel multo elegantius esset, ex doininante natura in Filii
verrim Filium Dei iri ulraque esse uatura, qui unus proprietatem, subjectam esse gloriflcatam?
est Deus et unus Filius et unus Christus in substan- XXXVII Rade, obsecro, de corde tuo hujus ado-
tia divinilatis atque humanitatis? Non sicul quidam r, pUonis nomen in Christo Deo, ul sis in vero Filio
csecitate illuin in divinilate Dei *
improba pfoprium Dei, et vitam iri illo habeas aeternam. Heu caeca
Patris esse Filium, adqplivumvero ejusdem Dei Pa- pravitas! quae dum sapiens esse videri cohtendit,
tris iri humanitate affirmant. Et si ila esset, emninq stulta ostenditur; et dum alta divinitatis mysleria
duo 770 Filii esseut; quia nequaquam, ut pracfati praesumptuosa audacia scrulari praesumit, dicenle
sumus, riha esse potest persorta in pfoprio Filio et Scriptura: Altiora le ne quwskris (Eccli. ui, 22), in
in adoptivo; quia unus ex illis verus est Filius: profundam erroris foveam praecipitata cadit. Ideiu
alter itaque non verus. Igitur diversuiii, verum et cuiro homo Filius virginis, Spiritu sancto conceptus,
non verum, esse quis non agnoscat, nisi lelhargico ab initio conceptionis suaeDeus verus conceplus est,
etphrenelico laboret inmorbo ? Nam sahctus Ambro- et tempore opportuno Deus verusnatus. EcceDeus
sius in libro primo catholicae fidei ait a : « Non est Pater Deum verum nasci voltiit, ita ut una essei
unum adoptivus et verus: nec Fitius diceret, unum Dei et hominis persona, et unus esset Filius Dei,
sumus, si se cum vero, qui verus non erat, ipse Deus et horao. Quomodonoluit eum verum Fiiium
ccnferret. > esse, quem verum voluit esse Deum? Aut illud po-
XXXVI.Interrogo te.profani assertor errons: ani- tuit, et hoc non potuit? Ubi est nunc omnipotenlia
ma rationalis, quaein te est, et lotum corpus tuum Dei, ctijus voluntati nullus resistit? Si potuit et
JJ
viviflcat, vegetat, et movet, et ut sancti Patres vo-' iioluil, cur invidit ei veritatem Filii, cui non invi-
lunt, corporis origine [Deest, non] seminatur, sed dit veritatem Deilalis? Et quid est, quod dicil pa-
ex nihilo creata aliunde corpori immittitur; ari non lerna vox: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi
sitPatri tuo aduptiva fllia, et caro tantummodopro- bene complacui? Iterumque in mcnte: Hic est Filius
pria filia? An tu totus, anima et corpore, unus et meus dilectus, in quo mihi bene complacui; ipsum au-
proprius patri tuo sis filius? Quid si homo ex ea dite. Diabnlus dubitat siDei Filius esset quem vidit,
substanlia, quae non ex se generatur, corpori con- et ideo in sua lentatione hoc egit semper, ut scirel si
juncta proprium et verum poterit habere filium, crir Dei esset Filius. Hi vero adoplionisassertores, majore
Deum impotentemputas, quod proprium non possit praesumptionequam diabotus, publice negant verum
et verum de Spiritu sancto ex Maria virgtne nalum Filium Dei esse; sed nostrae adoptionis parlicipem
habere Filium? Niinquid tu legesimpones ei, qui affirmare non timent. Nam et ipse Dominus adjura-
omnia quaecunquevult facit, incceloetin terra? ' tus a pontrlice per homen Dei vivi, si Filitis Dei
Iu coelovoluitex sua substantia aeternaiiter haberei essel, 771 respondit: Ego sum (Marc. av, 62).
» S. Ambrosius, deFide libr. i, cap. 17, n. 111.
105 R. F. ALBINI SEU ALCUINl OPERUM PARS 111. 104
Isti vero dicunt: Non est; nec testimonium paternse A . lem, veritatem in se formae utriusque demonstrat:
vocis, nec ipsius Dei Christi testimonium recipien- ut el humanara probet imparilitas, et divinam de-
tes, qui alio loco ait: Et si ego lestimoniumperhi- claret aequalitas. Majestati igitur Filii Dei corporea
beo demeipso, testimoniummeumverum est, quiascio, nativitas nihil abstulit, nihil contulit; quia substan-
unde venio, et quo vado (Joan. VIII, 14). Et iterum: tia incommutabilis nec rninui potuit nec augeri.
Ego sum, qui testimonium perhibeo de meipso, et te- Quod enim Verbum caro factum est, non hoc si-
stimoniumperhibetdeme,qui misitmePater (Ibid. 18). gnificat, quod in carnem s".tDei natura mutata, sed
Haecut libet, qui legat, inlelligat. Nos ad sanctorum quod a Verbo in unitatem personae sit caro suscep-
Patrum exempla colligenda revertamur. ta; in cujus utique nomine homo totus accipittir,
XXXVUI.Nam sanctus Augustinus in Homiliaqua- cum quo intra virginis viscera sancto Spiritu fecun-
dragesima sexta saepedicli Operis sic ait« : «Fremuit data, et nunquam virginitate caritura, tam insepara-
spirilu, et turbavit seipsum, et dixit, ubi posuistis biliter Dei Filius est unitus, ut qui erat intempora-
eum (Joan. xi, 33) ? Nescio quid nobis insinuavit liter de essentia Patris genitus, ipse sit temporali-
fremendo spiritu, etturbando seipsum. Quisenimeum ter de utero virginis natus. >
possit nisi seipsum turbare ? Itaque, fratres mei, XL. Item in alia homilia c: < Agnoscendum sanc,
primohic atlendite potestatem, etsicinquiritesignifi- **dilectissimi, et toto corde est confitendum, quod hacc
cationem. Turbaris tu nolens ; turbatur Christus , generatio, qua Verbum et caro , id est, Deus et
quia voluit. Esurivit Jesus, verum est, quia voluit. homo, unus Dei Filius, unusque Christus efticitur,
Dormivit Jesus, verum est, quia voluit. Contristatus super omnem originem humanaecrealionis excellit. »
est Jesus , vertira est, sed quia voluit. Mortuus est Item
post pauca in eadem homilia : < Nativitas au-
Jesus, verum est, quia voluit»In illius potestate erat tem Domini nostri Jesu Christi oranero intelligentiam
sic vel sic aflici, vel non aflici. Veram, inquit, ani- superat, et cuncta exempla transcendit: nec
potest
et
main suscepit carnem, totius hominis sibi coap- esse ullis comparabilis, quae est inter omnia singu-
tans in personae unitatem naturam. Nam et auima Iaris. >
apostoli verbo illustrata est; anima Pauli et anima 772 XLL Videamus quod tantus Pater et tam
Petri verbo illuslrata est; aliorum apostolorum, praeclarus doctor jmnem intelligentiam Christi na-
sanctomm prophetarum verbo illustratae sunt ani- tivitatem excedere pronuntiat. Quid isli novi scru-
niae, sed de nutla dictum est : Ego et pater unum tatores arcanorum Dei se existimant intelligere, quod
sumus (Joan. x, 30). Anima Christi et caro Christi antiqui Patres et catholici doctores se nescire pro-
cum Verbo Dei una persona est, unus Christus est; p fessi sunt; sicut Isaias quoque propheta arcanum
ac per hoc, ubi summa potestas, secundum volunta- nativitatis illius esse testatur ineffabile ; et hoc in
tis nutum turbatur infirmitas, hoc est, turbavit[lfs., eo loco, ubi de humanitatis injuriis, quas pro nostra
turbabit] semetipsnm. » passurus erat salute, locutus est: Sicut ovis ad occi-
XXXIX.Consideremus quoqqequid Leo papa Roma- sionem ducetur, et quasi agnus coram tondente ob-
nus, vir in fide catholica veracissimus, et in eloquen- mutescet; et non aperuit os suum, et de angustia et
tia clarissimus de divinaein Christo et huinanaecon- dejudicio sublatus est, generalionemejusquis enarra-
sortio naturae enarret. Ait enim ita in homilia, quam bit (Isai. LIH,7, 8) ?
de nativitate Domini nostri Jesu Christi scripsit b : XLU. Sicut et iste idem Leo in alia conflrmat ho-
« Verum est, quod beatus Joannes Spiritu sancto milia d : « Excedit quidem, inquit, dilectissimi, mul-
ptenus intonuit: In principio erat Verbum, et Ver- tttmque supereminet humani eloquii facultatem di-
bum erat apud Deum, et Deuserat Verbum. Hoc erat vini operis magnitudo, et inde oritur difficultas fandi,
in principio apud Deum, omnia per ipsum facta sunt, unde adest ratio non tacendi: quia in Jesu Christo
et sine ipso faetum est nihil. Et similiter verum est, Filio Dei non solum ad divinam essentiam, sed etiam
qttod idem prsedicator adjecit: Verbum caro factum ad humanam exspectat [Ms., spectant; Edit., spec-
est, et habitavit in nobis, et vidimus gloriam ipsius, D tat] naturam , quod dictum est per Prophetam :
gloriam quasi unigeniti a Patre. In utraque ergo na- Generationem ejus quis enarrabit ? Utramque enim
turaidemest Dei Filius nostra sttscipiens, etpro- substantiam in unam convenisse personam uisi fldes
pria non amittens, in homine hominem renovans, in1 credat, sermo non explicat : et ideo nunquam defi-
se incommutabilis perseverans. Deitas enim , quae1 cit materia laudis, quia nunqnam sufiicitcopialauda-
illic [Forte, illi] cum Patre communis est, nutlum' toris. Gaudeanius igitur, quod ad eloquendum tantae
detrimentum omnipotentiae subiit, nec Dei formam' misericordiae sacramentum impares sumus ; et cum
servi forma violavit: quia summa et sempiterna es- salutis nostrae altiludinem [promere] non valemus,
sentia, quae se ad huraani generis inclinavit salu- sentiamus nobis bonum esse, quod vincimur. >Et
tem, nos quidem in suam gloriam transtulit, sedl postpauca idem Pater in eademhomilia « : < Rece-
quod erat, esse non desistit. Unde cura unigenitus3 dant procul, atque in tenebras suas recedant [Edit.,
Dei minorem se Patre confitetur, cui se dicit aequa- - eant] hsereticarum monstra opinionum et insanarum
S. /iug., tract. XLIXin cap. xi Joan., num. 18. d Idem, serm. 29, cap 1.
b S. Leo papa, serm. 27, cap. 1 el 2. e Ibid., serm. 30, cap. 5, 6, 7.
c Idem, serm. 30, cap. 4.
iOb DOGMATICA.— LIB. ADV. ILERESIN FELICIS. 106
sacrilegia falsitatum : Nos exsultans in laude Dci A J servi a forma Dei : qttia ctsi unum manet ab aeler-
coelestiummultitudo, et instrucli ab angelis docuere nitatc, aliud cepil a lcmpore : quse lamen in unila-
pastores, ut cognitis naturae utriusque documenlis tem convenerunl, nec separationem possunt habere,
et Verbum in Christo hoinine, et Christum homincm nec finera ; dum exallans et exallatus, glorificans
adoremus in Verbo. Nam si, ut Aposlolus ait: Qui et glorificalus ila sibimet inhoercnl [Edil., inhaese-
adhwret Domino , unus Spiritus est (I Cor. vi, 17), runl], ut sive in omnipotenlia, sive in conlumelia;
quanto magisVerbum caro factum unuseslChristus? nec divina in Christo careant humanis, nec humana
ubinihileslallerius nalurae, [in dispensatione salulis divinis. Hoccrcdentes, dileclissimi.Christiani stimns,
nostrae"] quod non sit utriusque. Non enim[£di7.,er- veri Israeliloe, elinconsoniuin filiorum Dei veraciter
go] inlirniemur in consilio misericordiaeDei, quaenos adoplati: quia et omncs sancli, qui Salvatoris nostri
et innocenliaercformat el vilae; nec quia in Salvatorc teinpora pnecesserunt, per hanc fidem juslificali, el
nostro manifesla agnoscimus geniina [Leg., geminae] pcr hoc sacranienlum Christi corpus effecli stinl. i
signa naturae, aul in gloria Dei de verilate carnis, XLIII. lleiu Leo papa in alia homilia b : < Scienlcs
aitt in humililale hominis de deilatis majeslate quod sempilerua Filii deilas nullq apud Patrcm crc-
dubitcinus. Idem homo [Edit. omitt., homo] est in vit augmentc, prudenler advertite, qtted cui naturas
forraa Dei, qui formam reccpit servi. Idcm est B I in Adam diclum esl: Terra es, et in lerram ibis
incorporeus manens, el corptis assumcns. Idem in (Gen. III. 19); eidem in Christo dicilur: Sede a dex-
sua virtule inviolabilis, et in nostra inflrmilate pas- tris meis (Psal. cix, I). Seciindum illam naturam,
sibilis. Idem a palerno indivisus throno, et ab impiis qua Chrislus aequalis est Palri, nunquam inferior
cruciflxus in ligno. Idem est super coelqrum allitu- fuit unigenitus sublimiiale genitoris ; nec temporalis
dines victor mortis ascendens, el usque ad coiisnni- ei est cura Patre gloria, qui in ipsa Patris est dex-
mationem saeculi universam Ecclesiam non relin- tera [Edit., quae est ipsa Patris dexiera], de qua in
queas. Idem postremo esl, qui in eadem qna ascen- Exodo canitur [Edil., dicitur]: Dextera tua, Domine,
dit, carne venturus, sicul judicitun su>linuit impio- glorificala est in virtute (Exod. xv, 6). Et in Isaia :
rum, ita judicalurus est de omnium aclione raorla- Domine, quis credidit audiiui nostro, et brachium Do-
lium. Untle [ne] plurimis testiinoniis immoremur, mini cui revelalum est» (/S«I7VLIII,1).EIpaulopost:
unum suflicit ex Evangclio sancti Joannis adhibeii, « Assumptus igilur homo in FLliuin Dei sic in uni-
quo ipse Dominus noster dicit: Amen, amen dico vo- tatcm personoc Christi ab ipsis corporalibus esl re-
bis, quia venit liora,elnunc est,quandomorlui audient ceptus [exordiis], ut nec sine deitale conccptus sit,
vocem Filii Dei, et qui audierint, vivenl. Sicut enim [nec sine deitate editus], nec sine deitale nutrilus.»
Palerhabetvhamin semetipso,sic dedit etFitio vitam C ( XLIV. Item in alia liomilia c : < Repudiatisigitui'
haberein semetipso,et potcstatemdedilei judiciitmfa- loiigeque rejcclis omnibus opinionibus impioruni,
cere,quiaFiliushominisest (Joan. v,25). Ergo subuna quibiis aut stuttitia esl crux Chrisli, aut scandaliim,
senlenlia oslenditur, quia idem Filius Dei alque Fi- exsullei reclarum mentium fidcs, el verum unumque
lius honiinis est. Unde apparct queniadmodum Chri- Dei Filiuin non solum secundum deitatem, qua a
stumDominum in unitate personaccredere debcmus, Palre genitus, scd etiam sccundum humanitalcm,
quia ctimsit Filius Dci, per qucm facli sumus, etiam qua de matre virgine est nalus, inlelligat. Ipse est
Filius hominis per assumpiioncm carnis est factus, in humiliiate noslra, qui est in majestate divina,
ut morerelur, sicut ait Apostolus , Propter delicta verus Dcusct verus homo. i
nostra;el resurgeret propterjustificationem noslram XLV. Item idem vcnerabilis Pater in homilia de
(Rom. iv, 25). Hacc confessio, dilcclissimi, nullas Thcophaniad : < Si autem sollicilo inlcllcctu velimus
metuit contradictiones, nullis cedit erroribus. Ag- aspiccre,quomodo etiam triplex illa specics munerum
noscimus cnim misericordiain Dci ab inilio promis- ab omnibiis, qui ad Chrislum gressu fuiei veniunt,
sara, ct ante saccula praeparatani, per quam solam afferatur [Edit., offeralur], nonne in cordibus recte
resolvi captivilatis humaiiaevincula poluerunt, qui- crcdentiuin eadem celcbretur [Edit., celebratur] ob-
bus primiini hoininem omnemquc cjus posterilalcm ' latio ? Auruin enim de thesaiiro aniini sui promit,
male suasus auctor obslrinxerat, et propagincin dc- qui Christum rcgcm universilatis agnoscit; niyrrbam
ditiliam originali sibi praejudicio vindicabat. Quia offert, qui unigenituin Dei credil veram sibi hominis
igilur juslificandis hominibus hoc principalilcr opi- uniisse naturam ; et quodam etim thure veneratur,
tulattii', quod unigeiiilus Dei etiam homiiiis filius es- qui in nullo ipsum a Patre majcstatis [Edit., pater-
sc dignalus est, ul of/ooutriojPalri Dcus, id est, 1103inajestali] iinparem confitetur.
unius subslantioe, idem honio verus ct sccundum XLVI. Sed et bcatus Augustinus in homilia ad po-
carnein malri consubstantialis existeret; ulroque puluin, de die Piirificationis sanctae Mariae quam lo-
gaudemus, quia non nisi 773 utroque salvamur : culus esl, de unitale persome Dei et hominis, et de
in nullo dividenlcsvisibilemab invisibili, corporeum unitate Ecclesiarum Christi, his verbisprotestalus
ab incorporeo, passibilem ah impassibili, formain est e: < Hsec igilurprae cbaritalc in Chrislo scribo,
» Hoecomissa sunt in sancti Lconis editione. dIbid. Serm. 56, cap. 1.
Mbid. Serm. 28, cap.6. « Qu;e sil lucc Augustini homilia, ignoro, ncc re-
« Ibid. Serm. 25, cap.3. perilur inler Opera S. Ang. edita ; reliqua enim, quae
PATROL. CI, k
107 B. F. ALBINI SEU ALCUINIOPERUSt PA«S ffl. m
qnaerens tanquam fratres, et contestans coram Chri- *A suscitetur, et catholicae fldei interiore mentis oculo
sto et electis angelis, ut Ecclesiarum pax satva ser- lumen aliquantulum atlingat.
vetur, et concordiaecharitatisque vinculum indisso- XLIX. Audiamus testimonium Joannis Chrysos-
lubile maneat sacerdolibus Dei, quoniam magnum tomi de magnificentia Christi Filii Dei. Dicit enim
est pielatis sacramentum, quod manifestum est in in homilia secunda, ubi Epistolam beati Pauti apostoli
carne, justificatum est in spiritu, apparuit angelis, ad Hebraeosexposuit b : < Tanto, inquit, melior fa-
prwdicatum ett gentibus, creditum est in hoc mundo, ctus est angelis, quanto differentius tiomen hwredi-
assumptum est in gloria (1 Tim. 111,16), [cum ma- tavit (Hebr. i, 4). In hoc quod dixit faclus, pro sus-
nente illa incommutabilis Verbi essentia, quae ei ceptus intellige, tanquam si diceret, melius est sus-
cum Patre et cum Spiritu sancto intemporalis atque ceptus ab angelis. Et unde hoc asseverat ? Ex ipso
coaeterna est, ita intra virginea vhvceraVerbum caro nomine. Animadvertis, quia solet fllii nomen pro-
sit factum, ut per iueffabiie sacramentum uno con- prietatem cognationis [Edit., cognitionis]ostendere;
ceptu, unoque partu secundum veritatem utriusqtte el sane, nisi esset proprius fllius ; proprius autem
nalurae eadein virgo et ancilla Doraini esset et ma- filius nihil est aliud, quam de ipso genilus. Quomodo
ter ].» Ilera post pauca in eadem homilia : [ < Licet polest et hoc amplituAinem honoris asserere ? Si
ergo in uno Domino noslro Christo vero Dei alqtie B enim gratia esset fllius, non solum differret apud se
hominis Filio Verbi et carnis una 774 persona sit, [Edit., loco apud se habent: a Patre], sed etiam mi-
quaeinseparabiliter atque indivise communes habeat nor esset ab angelis. Quomodo hoc inquis ? Quia et
actiones, intelligendaetamen sunt ipsorum operum homines justi appellati sunt filii. Proinde nomen
qualitates, et sincerae fidei contemplatione cernen- lilii nisi proprietalem ostendat, -nonvalet ostendere,
dum «st, ad quae provehatur humilitas carois, et ad qnia differentia est inter creaturas et conditorem.
quae inclinelur altitudo deitatis. » ] Adverte itaque quid dixit: Cui angelomm atiquando
XLVII. Item praefatusLeo in horailia de Passione a: dixit: Filius meuses tu, ego hodie genui te (Hebr. i,
< Amplectentes igitur dilectissimi, Chiistianae [Ms., 5) ? ]Hic quaedara omissa, <pae in editis exstant.1 Ni-
Chrisliani] spei pignus non divellaraur a compage hil aliud manifeslat, nisi quia cx ipsa essentia Patris
corporis Christi, in quo habitat, sicul Apostoius ait, esl genitus. Sicut enim esse diciitir ex praesenti lem-
plenitudo divinitatis corporaliler et estis in illo repleti pore : sic quippe magis de Deodici conveniat [Edit.,,
(Coloss. II, 10). Nam cum incorporea sit substantia convenit]. Filius, inquit, meus es tu, egohodiegenui
Dci, quoraodo corporaliter in Ghristo habilat, nisi te. Cuiod dictum est, hodie, praesentis est temporis ;
quia caro nostri generis facta est caro deitatis ? » ^ potest tamen et secundum carnem hocaccipi dictum ;
XLVltl. Quid dicam ? An magis miranda est vel cum enim nominaverit carnem, jam sine ullo limore
miseranda csecitas perfldiae, quaeex una parte omni- pravae suspicionis eloquitur. Etenim caro coramu-
potentiaccredit Dei, ex altera derogat. Potnit enim nicat altioribus, sicut et divinitas hominibus [Edit.,
facere nt homq Deum generaret.et sonpotuit facere humilibus] communicare dignata est. >
ut sibi Filium proprinm virgo generaret. Quid enim L. Beatus Hieronymus sacrae interpres historiae,
difficilius est, aut ut hemo Deum generaret, a«t ut et maximus catholicae fidei doctor et defensor in
homo proprium Deo Filiuru generaret ? Utraque sunt Tractalu, quem in Epistolam beati Pauli ad Ephesios
apud homines impossibilia, sed utraque Deo sunt fecit, ita de naturali flliatione Dei Cbrisli et de ado-
possibilia. Qui potutl virginem facere raatrera Filii plione nostra disseruit c : « Nec non etiam, inquit,
Dei, potuit facere filium virginis verum esse Filium hoc inferendum, quod cum praedestinet nos sive
Dei (nihil enim est, sicut sanctus Ambrosius ait in 775 praefiniat Deus in adoptionem filiorum per Je-
libro, quem scripsit de Incarnatione Chrisli, in Chri- sum Cbristum, tamen nou ante tilii esse possumus,
sto impcrfeclum), quia adoptivus filius ad nobilitalem nisi fllii ejus Jesu Ghristi fldem ct inteliigentiam
proprii filii non potest pervenire. An dicendum est recipiamus. Et ille quidem natura Filius est, nos
nobis Christum esse in aliquo imperfectura ? El si>[) vero adoptione. Ille nunquam Filius non fuit, nos
Chrislus adoptivus filius est, ergo imperfectus est, antequam essemus, praedeslinati sumus, et tunc spi-
quem tota calholica credit Ecclesia Deura perfectumi ritum adoptionis aocepimus, quando credidimus in
esse et horainem perfectum. Quomodo enim solai Filium Dei. >
fllietate imperfectus est, dUm in una persona Deusi LI. Sanctus idem quoque scribens de concordia
et homo unus Filius est et unus Chrislus, et unus> evangelistarum adEuprepiamintercaeteraad locnmd:
omnium in se credenlium Salvalor ? Iterum rever- « Haec dicimus, non quo alium Deum, alium homi-
taraur ad sanclorum -exempla doctcrum, et raagnc) nem esse credamus, et duas personas faciamus in
lestimoniorum pondere infidele capul haereticaepra- uno Filio Dei, sicut nova haeresis calumniator; sed
vitatis opprimamus, ut vel sic de somno infidelitaths unus atque idem Filius Dei et filius hominis esset.
ansulis conclusimus, non sunt sancti Augnstini, sec1 c S. Hieron. in cap. i Epist. adEphes. v. 5.
sancii Leonis papoe,deprompta ex epist. 165, can. 6'• d Tractatum S. Hieronymi de ooncordia evange-
» Ibid. Serm. 65, cap. 5. listaruni ncmo receusuit. Ignota Euprepia, ignotus
b S. Joan. Chrysosl., hoinil. 2 in Epist. ad Hebr quoque traclatus deinceps citatus.
cx interpretatione Muliani Scholastici.
«09 DOGMATICA.— LIB. ADV. HiERESIN FELICIS. 110
Quidquid loquitur aliud referimus ad divinam ejus A :
Ararium, sed aeternnm, pro nobis omnia secundom
^.'criam, aliud ad.nostrara salutem, pro quibus non iearnem fuisse perpessimi, et non sibi agonizasse, sed
wpinam arbitralus est esse wqnnlis Deo, sed semet- nobis; j nec propter se, sed propter nos, qui jace-
'tpsumcxinanivit; factus obediensPatri usque ad mor- bamtts 1 , illum ab excelsis misericorditer ad iraa
:em, mortemautem crucis (Phitipp. H,6); et Verbttm venisse. i
taro factum est, et habilavit in nobis i (Joan. I, 14). 776 LIII. Victor quoque Capuaeepiscopus in ex-
;tem de Tractatu sancti ejusdem de Naiali Domini: planatione] apostolicocsententisc : Qui factus est ex
« Hodie verus sol ortus est mundo, hodie in tenebris semine i David secundumcarnem b (Rom. i, 3) : < Ve-
soeculislumen egressum est. Deus factus est homo, rumtamen i totus hic locus contra manichoeos facit,
ut homo fleret Deus. Formam servi Dominus acce- inbi dicit, quod et ante Evangeliurti sic proximum et
pit, ut servus vertcretur in Domino: ccelorum habi- per ] prophetas Dei et in sanctis Scripturis; et quod
tator et conditor habitavit in terris, ut homo coto- 'Christus secundum carnem ex David stirpe, id est,
nus terrae migraret ad coAos. » Maria virgine sit creatus, secundum quod proedixe-
LH. Leporius Gallicanus presbyter in libelto, quem rat i Isaias. Mulli filii gratia, hic natura ; cujus etiam
de Confessioneveraefidei edidit, de unitale personoe in carnem naiivitas dissimilis coeterisinveniuir. Ad-
Filii Dei ita disseruit a : « Nascitur ergo nobis pro- B dendo
( secundum carnem et contraPhotinum exstinxit
prie de Spiritu sancto et Maria semper virgine Deus et < Arium. Si enim secundum carnem factus est, se-
homo Jesus Christus Filius Dei, ac sic in allerutmm «undtim < Verbi utique substantiam non est factus; ut
unum flt Verbum et caro, ut manente in sua perfe- sit i in omnibus ipse primattim tenens secundum spi-
ctione natnraliter utraque substantia, sine sui praeju- )ritum sanctificalionis proedestinatus, ut prior omni-
dicio et httmanitati divina communicent, et divini- bus I incorruptibilitatis virtttte resurgeret, et viam
i
tati humana participent. Ncc alter Deus, atler homo, Tesurrectionis Dei Filius aperiret, de quibus ipse di-
•sedidem ipse Deus, qui et homo; et vicissim homo, cit, < quia fllii Dei sunt, cum sint filii resurrectionis,
qui et DcusJesus Christus, unus Dei Filius et nuncu- non t omnium resurgentium, sed ad Christum perli-
petur el vere sit. Et ideo agendum nobis semper est nentium.t i
et credendum, ut Deum Jesum Christum Filium Dei LIV. Sed et Origenes in Tractatu Epistoloead Ro-
Deum verum, quem cunt Patre semper, et aequalem manos t Iibroseptimo de proprietate Filii Dei patefecit
Patri ante ssecula confilemur, euradem a tempore ,isensum suum, dicens : « Dat preeterea indicium
susceptae carnis factum Deum hominem non nege- maximum ingentis erga nos amoris Dei, qui in tan-
nius. » Et post pauca : « Sed quia Yerbum Deus tum nos, inquit, dilexit, ut nec proprio Filio peper-
dignanter in hominem suscipiendum [ Al., susci- €« 'cerit, sed pro nobis omnibus ad passionem tradiderit
piendo] descendit, et per susceplionem Dei homo 'eum (Rom. vm, 32). Et ut majore nos admiratione
ascendit in Deum Verbum, totus Deus Verbuin factus < constringeret, addidit sermonera ingentis arcani con-
est totus homo. Non enim Deus Paler homo factus scium i dicens, quia proprio Filio non pepercit. Dixe-
esl, nec SpirituS sanctus, sed unigenitus Patris. Ideo- rat t enim superius,fquia etiam nos, quispiritumadop-
t
que una persona accipienda est carnis et Verbi, ut tiouis accepimus, Filii Dei sumus (Ibid., 15). Ne
fideliter sine aliqua dubitatione credamus unum < ergo communi ista appellatione filiorum, unum ali-
eumdemque Dci Filium inseparabilem semper ge- iquem ex his tradidisse putaretur, qui in filios vide-
minae substantiae : etiam gigantem nominatum in bantur 1 asciti, addidit, proprio Filio; ut eum, qui
diebus carnis suae, et vere semper omnia gessisse solus i ex ipso Deo ineffabili nativitate generatur,
quae sunt hominis, et vere semper possedisse quae < ostenderet. Pro nqbis ergq qmnibus tradidit euin. »
Dei sunt; quoniam etsi crucifixus est ex infirmitate, LV. Hierenymus queqtie in Tractatu ad Ephesics
sed vivit ex virlute Dei. • Iterum post aliquanta loco libro I secundo dixit : « Potest ergo et hoc dici, ex
opportuno addidit: « Nos praedicamus Christum et eo < quod Deus Pater Domini noslri Jesu Christi juxta
i,unc crucifixum; utique Dei virlutem et Dei sapien- substantiam
' Pater est, et unigenitus non est ado-
" 1 Filius, sed natura. Coeteraeqtioque creaturae
i ^arn; quia quod stullum est Dei, sapientius est ho- ptione
minibus, et quod infirmum est Dei, fortius est homi- paternitatis
1 nomen adoptione meruerunt. Quidquid
nibus. Quid enim tam stultum et tam infirmum 'autem de Patre etFilio dicimus, hoc sciamus dictum
videtur hominibus incredulis, quam cum audiunt esse < de Spiritu sancio. Nam ct Salvator nnster Pa-.
Deum Dei Fitium crucifixum? Sed placuit Deo per trem > esse se novit dicens : Fili, dimittttntur iibi pec-
stultitiam praedicationis salvos facere credentes, < (Marc. n, 5). Et: Filia, fides lua te salvam fecit
cata
quia in hoc maxime fldes nostra consistit, ut creda- ( Matth. ix, 22). Et : Filioli mei, adhuc modicum
mus unicum Filium Dei, non adoplivum, sed pro- vobiscum t sum (Joan. xm, 15). Et per Spirilum san-
prium; non phantaslicum, sed verttm; non tempo- ctum < justi quique adoptantur in fllios. >
a Hunc Leporii tibellum typis vulgavit omniura inensis libr. i, cap. 4.
b Viclorem Capuanum simile quid scripsisse
primus Sirmondus, cujus Operum toni. I, pag. 205,
invenies locum hic descriptum; quem etiam lauda- l
nemo alius veteruni vcl recentiorum mcininit. Qua-
runt Cassianus libr. i rie Incarn., cap. 11, Joannes \
propter operaepretium fuerit de hoc opere Victoris
secundus epist. ad Avienum, et Facundus Hermia- <
diligentius inquirere.
111 B. F. ALBINI SEU ALCUINI OPERUMPARS III. 112
LVI. Nec non et Ambrosius Mediolanensisurbis A alterius [Adde, populum] salvum faciet. Unde? A
archiepisccpns in libro ad Gratianum imperatorem peccatis eorum. Esse Deum, qui peccata donat, si
directo sic ait a : « Quoeso [Edit., quoero] autem Christianis non credis,crede infidelissimevel Judaeis
[cur] non pulenl subaudiendum et ex superioribus dicentibus : Cum sis homo, facis teipsum Deum :
colligcnduin; ut, quia praemisit solura veruni Deura nemopotest peccata dimitterenisi solus Dcus (Joan. x,
Patrem, subaudiamus etiam Jesum Chrislum solum 33; Marc. n, 7). Illi eum negant Deum, qui cum
verum Deum? Exprimendum enim aliter non fuit, peccala dimitteret, non credebant. Ttt ab co dimitti
nc duos dicere viderctur. Nam neque duos dicimus credis, et Deum dubitas confileri. Verbum caro fa-
Deos; et ejusdem cum Patre [divinilalis] Filium con- clum est, ut homo caro promoveretur in gloriam
lilemur. Iiaque quairamus, qua ralione divinitalis Dei, non ut Deus verteretur in carnem, sicut dicit
hic piitcut faciam esse distantiam, ulrum Dcum ne- Apostolus: Qni se jungil Dominounus spiritus est. >
gent Clirisliim? Sed negarenon possunt. Aut [Edit., Quemadmodum idem quoque in altera homilia c :
An] verinii Deum negcnt? Sed dicant, si veruni ne- < Homo est aninia et caro : sic esset Christus Deus
gant, ulruin falsum, an nuncupativum Deum judi- et homo : idem Detts, qui homo, et qui Deus idem
ccnt? Nam sccundum Scripluras aul verus Deus esl, homo, non confusione naturae, sed unilate personae.
aut lanlummoilo nuncupativus, aut falsus. Yerus, ut B Denique qui Filius Dei generatione coxlernus sem-
Pater; nuncupalivus, ut sancli; falsus, ut dxmones per ex Patre, idem Filius hominis esse coepit ex vir-
atque simulacra. Dicant igitur qua Filium Dei con- gine, ac sic etiam Filii divinitati est addita humani-
fessione designenl; ulrtim falso praereptum [AL, tas, et tamen non est personarum facta qualernilas,
praesumpluin] Dci nomen, an vero : Aul quasi nun- sed permanet Trinitas. Ncn ergo riobis subrepat
cupativo iiispirationem tautum divinitaiis inesse ar- . quoruradam sententia minus atlcnlorum in regulam
bitrentur? Falso praereptum nomen non putq quod fidei et in Scripturarum oracula divinarum. Dicunt
dicanl, ul aperliore se crirainc iinpietalis involvant, enim : Qu filius est hominis, factus est Filius Dei;
ne ut daemoniiset simulacris, ita etiam Chrislo fal- qui vero Filius est Dei, non est factus filius hominis.
sum Dci iiidiium nomen insinuando se prodant. Si Hoc quod dicerent, quod verum est non altenderunt,
autem ideo Dcum putant dictum, quia inspirationem et verum loqui non voluerunt. Quid enim attende-
divinitalis babuit, sicut et mulii sancti viri (eos enim runl, nisi quamdarn humanam naluram potuit in
Scriplura Deus dixit, ad quos 777 sermo flebat Dei). nielius commulare, in deterius autem divinara non
Ergo non ultra homines eum proeferunt, sed conipa- potuit ? Hoc verum est. Sed etiam sic idem nequa-
randuin hominibus arbitranlur, ut hoc euni putent quani in delerius divinitate mulata, Verbum tamen
esse, quod lioininibus ip^e donavit. i Item ipse post C caro factum est. Neque enim ait Evangelium; caro
pauca : < Qui cura legcrit [Edit., legeret] in psalmo Verbum facta est; sed, Verbum caro factum. Si ergo
sccundo tiicentem Fiiio Patreni : Filius meus es lu, Verbum Deus, et horao caro, quid est aliud, Ver-
ego hodie gcnui te (Psal. n, 7); adnolavit hodie, bura factum est caro, nisi qui Deus erat, factus est
non heri, ad aeternitalem divinae generalionis refe- homo, et pro hoc, quod erat Dei Filius, factus est
rens, quod de carnis assumptione memoratum est. hominis filiiis.
Sanclo igitur Spiritu repletus Apostolus, ut illam LVIU.Athanasius quoque inExposiliqnefideisuaed:
elideret saevilatem, ait : Heri et hodie ipse est in sw- < Si quis vere adversus divinas Scripturas docet,
cula (Hebr. xm, 8). Heri, propter aelemitalera; ho- alium dicens Filium Dei, et aliura qui ex Maria vir-
die, propter corporis susceptionem. Est crgoChristus, gine liominem secundum gratiam adoplatum, sicut
et est semper; qui enim est, semper est. i et nos, quasi essent duo filii, unus secundum natu-
LYII. Item quoque in Sernione deNatali Dorainib: rara, qui ex Deo; et secundum gratiam, qui ex Ma-
« Audiant qui requirunt quis est qui natus est de ria : aut mutatam deitatem in caruem et confusam;
Maria? Pariet Filium, iiiquit angelus, et vocabunt aut atienatam, attt passibilem Dqmini deitatera; aut
nomcn ejus Jesum (Luc. i, 31). Quare Jesum? Apo- inadorandara in filii sui carnem, hunc anathematizat
stolus dical : Ul in nomine Jesu omne genu flectatur D I sancta catholica et apostolica Ecclesia. >
cwleslium, terreslrium et infernorum (Philip. u , 10). LIX. Augustinus quoque in libro De sancta divini-
Et lu quid sil Jesiis, dolosus cognitor reqtiiris. Omnis: tate [Ita cod.Leg.,Triniiate]quartesicdicit«: «Cum
jam lingua confiletur, quia Dominus Jesus in gloriai aulera plenitudo tempnris venit, missa est, non ut
est Dei Patris (Ibid.,\i). Et tu adhuc modo quid sit,, impleret angelos, nec ut esset angelus, nisi in quan-
nequiter perscrularis. Audi adhuc quid sit Jesus : tum consilium Patris annunliabat, quod et ipsius
Paries Filium, et vocabisnomen ejus Jesum; ipse enimi erat; nec ut esset cum hominibus, aut in hominibus;
salvum faciet populum suum a peccatis eorum. Nonl hoc enim antea 778 ia patribus et prophetis. Sed
a S. Ambros. lib. v^de Fide, cap. 1, num. 20) reperire non potuimus.
et seq. d S. Athauasius de Incarn. Dei Verbi tom. HOpe-
b Sermo iste S. Ambrosii ignoratur; nec texlus5 rum, pag. 1; quod Opusculum ibi inter dubia recen-
iste roperitiir inler sermones de Natali Domini eideml setur.
sancto Palri falso ascriptos. 6 S. August., lib. iv de Trinitate, cap. 20 num.27
c Hanc quoqiie homiliam inter opera S. Ambrosiii in fine.
iH DOGMATICA.- LIB. ADV. H^ERESIN FELICIS. 114
ut ipsum Verbum caro fieret, id est, homo fieret. i A qttalibet prsestantia gratioe, unrgeniti nomen accepit,
Idem etiam in expositione Evangelii Joannis in ho-'' ut qttod est ipsum DeiVerbum ante saecula,hoc simul
milia septima sic dicit a : « Perhibuit Joannes testi- cum assumpto homine dicerelur. Singularis ergo est
monium, quia vidit. Quale testimonium peiiiibuit? illa susceplio, nec hominibus sanctis aliquibus, quan-
quia ipse est Filius Dei (Joan. i, 34). Oponebal ergo lalibei sapientia ac sauc<itatepraes:antibus, ullomodo
ut ille baptizaret, qui est Filius Dei unicus, non ado- polest esse commuuis. » Cerlum est ilaque sancto-
ptatus. Adoptati filii ministri sunt unici. Unicus rum Patium scntenliam Scripturis ccelestibus con-
habet potestatera, adoptali ministerium. i venire, quaeiiianifeslis->imeconteslatur [Forte, con-
LX. Beatus Atigustinus in bomilia de octava S. Pa- teslantur], et divinitus inspirante proclamant nobis,
Schaeb : < Si quis mihi ministraverit, honorificabit idem omnibus adoplivis partem cognoscendae atquo
eum Pater meus (Joan. xn, 26). Quo honore, nisi ut sapiendoedivinilatis, prout voluntas donaverit Jargi-
sit cum Filio ejus? Qtiod enim superius ait: Lbi ego toris, infundi per gratiam; Christo veio, id est,
sum, illic el minisler meus erit; hoc intt-Iligitur ex- animae ejus plenam lolius divinitatis inesse noti-
posuisse, cum dicit: Honorificabit eum Pater meus. tiara.
Nam quem majorem honorem accipere poterit ad- 779 LXV. I'em Amhrosius f : « Filiura enim
optatus, quam ut sit, ubi est unicus ? i " suum proprium et de stia natura Pater genuit, et de
B
LXI. Item beatus Athanasius in epistola ad Pota- natura virg nis fecil. Quidquid autem fecit, coope-
mium episcopum inler coeterac : « Quaeroitaque abs ranle Spiritu sancto fccit. Filium ergo suum solus
te, quisquis hujus es scrutaior arcani, quomodo Deus quidem Pater genuit, sed non solus fecit. In Filio
ex nihilo cuncta condiderit; quomodo una hominis enim gcnito solius est aeterna generatio Patris; et
costa integrum hominem fecerit; qualiter et JEgy- in eodem Filio facto una totius est operatio Trini-
ptiorum aquas in sanguinem verterit; quomodo de talis. »llem in eodem libro, g : Paiiliira ergo Deum
durissima petra liquida fluenta produxerit; qua ra- [Edit., Dominum] virgo Maria, sancto in sc Spi-
tione ille ipse,quem creaturam putas, caro sit factus ritu descendenle, et virtute Altissimi' coopcranle
ex virgine? Quomodo potnit de quinque panibus concepit. Ac per hoc intelligis quod Domini Salva-
quinque millia hominum saturare, vel ad discipulos torisqtie nostri inde est origo, unde conceptus; et
cum corpore clausis foribus introire? Aut si fateris cum dcscenrienle in virginem totius virginitatis
et intelligentiae tuse vires excedere, et credenda esse [Edit., divinilatis] plenitudine natus sit, filius essc
potius quam explicanda concedis; quid inveniri ini- liominis non polerat, nisi prius Dei Filius fuissel;
qnius potest, quam simpliciler me credere nolle quod pC el ideo rmissus] ad annunliandani sacri ortus nati-
lego,et praesumptive credere velle quod non lego? i vilatem angelus Dei cum sacramento [Edit., sacra-
LXII. Item in epislola sancti GregoriiNazianzeniad mentum] concepiionis ante dixisset, parttii nomen
Clidonium directa: « Si quis ex operum perfectione, imposuit dicens : « Ideoetquod nascetur ex te, voca-
aul postbaptismum, aut post resurreclionem a mortuis bitur Filius Dei (Luc i, 35) : tioc esl, illius Filius
redemptum adoptione dicitDei Filium meruisse,sicut nuncupabitur, quod gcnerante et generalur [Edit.,
genliles ex inscriptione introducunt, analhema sit. qi;o generante est generalus]. Dei ergo FiliusJe-
LXHI.Sanclus ac venerabilis Pater Capreolns Car- sus Christus; quia et a divuiilate [genituseta divi-
thaginensis urbis episcopus in epistnla ad Vilalem nitate] conceptus, si autem Dei Filius, ergo indu-
et Constantium rescriptad: « Quod enimait, ascendo bilanter Deus. i Idem ipse in libro tertio b : < Ex
ad Palrem meum, pertinere quidem videtur ad Uni- quibus enim Cltrislus, inquit, secundum carnem, qui
genitum Filium : quod autem ait, ad Deum meum, est super omnia Deus benedictus in swcula (Rom.
Bertinere videtur ad liominemfactnm. Sed in Christo IX, 5). Eum scilicel ex illis Christura natura ait se-
,fesunec homo creatus potest dici, nec Filius, nec cundum carnem, qui sit super omnia Deus. Cbri-
nnigenitus Deus negari homo poterit natus. Atque stum uliqiie secundum carnem natuin ex illis non
ideo nec Dei tantum nec hominis tantum vox ista jj negas ; sed idem, qui ex illis natus esl, Deusest.
esse convincitur, quam Deus et homo unas atque Quid circuis, quid tergiversaris? Christum ex Israel
unicus ipse Filius ad suos discipulos perferendam natum secnndum carnem Deum esse Apostolus dicit;
inseparabili oranino atque indivisibili mandavit tu doce, qnando non fuerit. Ex quibus Christus,
affeclu. i inquil, secundum carnem, qui est supcromnia Deus. >
LXIV. Beatus Augustinuse: « Nullus sanctorum, Idem in codem libro : < De Deo autem ac Domino
a Sequens textus in cod. ms. incuria, abs dubio, primus cdidit Sirmondus; et locushicexstatOperum
librarii omissus est, solis tiltimisdiiobus verbis: ado- Sirmondi tom. I.
ptandi ( Leg. adoptati) ministerium residuis. Inte- c S. Aiigust,, libr. de Proesentia Dei, seu epistola
gruin B. Alcuinus j nn supra dederat, num. 10. 187, ad Dardanum,cap. 13, num. 40.
b S. Aug., tracl. LI in Joan., num. lt. f Hiinc texttim in S. Ambrosio reperire non
c Fateor me ig.iorare hanc Athanasii epistolam, potuimus, neque apud Cassianum, cujus sunt sc-
quaefortassis cura inultis aliis interiit. Exstat vero quentia.
rjusdem Potamii epistola ad Alhanasinm, quam is Non S. Ambrosius, sed Cassianus haechabet
Cl. D. Lucas ifAchery e cod. abb. S. Ebrtilfi edidit liiir. II de Incarnatione Cbristi, cap. 6.
:©m.III Spicilegii novaeeditionis, pag. 299. b Cassianus, libr. in de incarn. cap. I,
d Capreoli epistolam ad Vitalem et Constanliniim ' Ibid. cap. 2.
145 B. F. ALBINI SEU ALCUINI OPERUM PARS HI. lltj
nostro Jesu Christo cum dicitur : Qui est super om- A J\ arcano sciebat, sed tantura quod mori posse videbat,
nia Deus benediclus in swcula ; et res stalim pro- Filium Dei testatuj;.
batur inverbo, et verbi res demonstratur in no- LXVII. De sermone sancti Augustinid: < Quid sibi
mine, quia Dei nomen in Dei Filio non significatio velit el quomodo accipiendum sit, quod Dominus
est adoptionis indullac, scd veritas proprietasque ait , Qni credit in me, opera, quce ego fficio, et ipse.
naturoe. i In homilia beati Joapnis evaugelistoe<*,:, ; faciet (Joan. xiv, 12), non esl facile eomprehendere.
< Ad mensuram quippe dat multis filiis, sed non Et cum hoc ad intelligendum diflicillimum sit, ad-
ad mensuram accipit unicus Filius, quia sic est jecit aliud difficillius: et majora horum faciet. [Quid
vcrus liomo, ul et verus sit Deus. » est hoc?] Qui faceret opera, quoe Christus fecit,
LXVI. Beatus Cassianus in tibro de Incarnatione non inyeniebainus; qui eliam majora faciet, inven-
Domini b : i Et ideo descendit Verbum Filins, adest turi sumus ' Sed dixeramus sermone pristino, quia
majestas Spiritus sancti, virtus obumbrat Patris : majus fuit umbrae suae transilu, quod [discipuli fe-
ulique ut in sacramenlo sacroe conceptionis [omnis] cerunt, quam fimbriae suae tactu, quod] ipse Doini-
esset coopcralio Trinitalis. Ideo, inquit, et quod nus fecit sanare languentes : el quia plures aposto-
nascetur in te [Eilit, ex te] sanclum vocabitur Filius lis, quam ipso per os proprium praedicanlc Domino,
Dei(Luc. 1). Bene addidit,ideo, utostenderetscilicet, % **crediderunt, ut haec viderentur opera [inteliigcnda]
ideo h;ec secutura, quiafueranlillapr;emissa :et quia esse majora; non quo major esset roagistro discipu-
Deus supervenisset in concepticne, ideo Deus futurus lus, vel Donrino servus, vel adoptalus Unigenilo,
[Ms., faclurus] csset in partu. Rationem ergo tantae \el homo Deo ; sed quod per illus ipse dignaretur,
rei piielb; reddidit nescienti, dicens utique quia; eadeni majera facere, qui dicit eis alio loco : Sine
Spirilus sauctus superveniat [Edit., superveniet], me nihil potestis facere > (Joan. xv, 5).
et quia virtus Altissimi obumbrabit, ideo eU quod- LXVHI. Ejusdero in Sermone XXIe« Post prqmis-
nascetur sauctum, vocabitur Filius Dei. Hoc est sionem Spiritus sancti ne quisquam putaret quod
dicere : Ne ignores, inqttit, hunc tanlae rei appara- ita eum Dominus daturus fuerat, velul pro'seipso,
tum [hoctanli myslerii sacramentum], ideo in te ut non et ipse cum eis esset futurus, adjecit alque
tota veniet majestas, quia ex le nascetur verus Fi- • ait: Non relinquam vos orphanos, venio ad vos
litis Dei. Quid hic ultra ambigi polcst, quid ara- (Joan.. xiv, 18). Orphani pupilli sunt; illud enim
plius dici? Deuni dixit supervenluruni, Filium Dei Graecumejusdem rei nomen est, hoc Latinum. Nam
nasciturum. i Idem in eodem c : < Quid ergo ait et ki psalmo, ubi legimus : Pupilto lu eris adjutor
_
Petrus? TnesChristus Filius Dei vivi(Mattli.xvi, 1G). „(Psal. x, 14), Graecushabet orphano. Quamvis ergo
"
Dicmihi quaeso,haeretice, quisille fuerit, cuiPetrus ita nos Filius Dei suo Patri adoplaverit filios, et eum-
respondit? Negare non potesChristumfuisse.Interro- dem Patrem nos voluerit habere per graliam, qui
go ergo, Christiim quera vocas? Hominem an Deum? ejus Pater est per naturam [Jtfs., palernarum] :
Hominera uiique absque dubio; hincenimomnislua tamen etiam ipse erga nos paternum q.uodammodo
haeresis, quia ncgas hunc Christum verum Filitim demonstrat aflectum, cum dicit : Non derelinquam
Dei Quidergoad haec respondit Petrus? Tues, vos orphanos, veniam ad vos. Hinc est quod. etiara
inquit, Filius Dci vivi. Christura hunc, quem tu sponsi filios nos appellat, ubi dicit : Veniet hora,
hominis tanlum Filium asseris, ille testatur Filium Ut auferatur ab eis sponsus, et tunc jejunabunt filii
Dei. Cui vis credamus, tibi an Pelro? Opinor, non sponsi i (Matth. IX, 15).
es lam impudens, ut proeponere te audeas primo LXIX. Videtur enim liujus haeresis csse causam in
apostoloruin. Sed quid est, quod non audeas 780 animo erranlium, quod pulant hi qui asserunt Chri-
qui Dei Filium negare potuisti? Tu es ergo, inquit, stum adoptivum esse, unum esse assumpsisse ali-
Christus Filius Dei vivi. Nunquid hoc ambigui aut quid et adoptasse : de quo errore in suo loco.salis
obscuri aliquid in se habet? Simple.v est et aperta respondimus ; et unum aesliniantgraiiam et adoplio-
confcssiq, Chrislum Dei Filium praedicare [Edit., n nem, cum legitur Apostolum dicere : Gratia Dei
pracdical]. i Quc.l si tu consucrto more diverlicula pro omnibus guslavit mortem (Hebr. n, 9). Tamen
lalendi quocrens dicis, hoc usurpative vel adoptive non dixit Apostolus, adoptione pro qmnibus gusta-
dici, q.iid dicturus es de altero multorum simul vit mqrtem, quia Iqnge aliud esl gratia [Ms., glo-
attestantium atque etiam clamanlium lestimonio di- ria] multis inlqcis, et adqptiq. Praevenit enun ali-
cenlium : Verc Filius Dei es tu (Matth. xiv, 53)? quibus in Iecis adoptionem, sicut nos cum essemus
Homiiiem videlicet, quem praesentem viderunt, de- fllii irae secundum naturam, fecit nos gratia Dci
monstrantes. Quid etiam centurioni respondes, qui filios Dei per atloptiqnem. Proecessit nqs gratia, ut
videlicet hominem Christum mori videns in cruce essemus adeptivi; Christus verq nqn fuit anle hemo
cJ.amavit dicens : Vere Filius Dei eral iste (Matth. factus, et pest per graliam adqptivus Filius Dei;
xxvn, 54). Etulique iste nihil de divinitatis ejus sed mex in utero virginis Deus verus et Deushomo
a Cujus haec homitia sit, ignolum. Fovlc S. Aug. c Idem, libr. m, cap. 12.
cujus dicta in Tract. xiv in Joan., num. 10, cum d S. Aug., tracl. LXXIIin Joan., n. 1.
his concordant. < S. Aug., tract. LXXVin Joan., n. 1.
'" Cassianus, libr. n cil. cap. 1.
117 DOGMATICA.— LIB. ADV. H^ERESIN FELICIS. H8
conceptus est; et de utero virginis Deus verus et A qiiomodo fieret quod ei nuntiabat, quandoquidem
homo verus nalus, siout sancUisAugustinus in libro, illa virum non cognosceret, respondit angetus : Spi-
quem Enchiridion illi plaouit nominare, apertissime ritus sanctus supervenietin te, et virlus Altissimi tb-
testatur, dicens a : « Hic omnino granditer et evi- umbrabit tibi, ideoque et quod nascetur .ex te sanctum
denter Dei gratia commendatur. Quid enim natura vocabitur Filius Dei t (Luc. i, 35). Et post pauca in
humana in homine Christo meruit, ut in unitatem eodem capitulo • < Proinde, sicut confitemur, Do-
personae unici Filii Dei singulariter esset assum- roinus noster Jesus Christus, qui de Deo Deus, homo
pta? Quaebona voluntas, cujus boni propositi stu- autem natus esl de Spiritu sanctc et virgine Maria,
dium, quae bona opera praecesserunt, quibus mere- utraque substantia, divina scilicet atque humana;
retur iste homo una fieri persona cum Deo? Nun- Filius est unicus Dei Patris omnipotentis, de quc
rjuid antea fuit homo, et hoc ei singulare beneft- procedit Spiritus sanctus. » Mqx subseqttenter de
cium praestitum est, cum singulariter promererettir eadem gratia secutus ait: « Ac sic in naturae huma
781 Deum ? Nempe ex quo homo esse coepit, non nae susceptione fieret quodammorio ipsa gratia illi'
aliud ccepit esse, quam Dei Filius, et hec unicus; hoinini naturalis, quoe nullum peccatum pcssit ad-
et prepter Deum Verbum, qued illo suscepto caro mittere : quaegratia prqpterea per Spiritum sanctum
factum est, utique Deus : ut quemadmodum est una " fuerat significanda, quia ipse preprie sic est Deus,
persona quilibet homo, anima scilicet rationalis et ut dicatur etiam Dei dcnum. »
caro, ita sit Cliristus una persona, Verbum et homo. LXXI. Igitur si sancti [Forte, sanclus] Spiritus, ut
Unde naturce humanae tanta gloria, nullis praece- isle sanctissimus Pater prctestatur, Dei donum est,
dentibus merilis, sine dubitatione gratuita, nisi quia et de hoc dono ex Maria virgine natus est Dominus
magna hic et sota Dei gratia, fideliter et sobrie con- nosler Jesus Christus, quem Apostolus gratiam Dei
siderantibus evidenter ostenditur, ut intelligant ho- non dubitavit nominare, unde hic adoptio polest
mines per eamdem gratiam se justificari a peccatis, accedere, dum ille conceptus de Deo inDeum proficie-
pcr qttam factum est ut liomo Ghristus nullum posset bal? Cuin Deus est Spiritus sanctus, una hsec [Forte
habere peccatum. > supplendum in] sancta Trinilate perscna aequalis et
LXX. Non eum ante dixit vel conceptum vel natum, consiibstanlialis Patri et Filic per onmia. Nec ati-
et tunc per gratiam adoplionem accepisse, ut Filius quid ante fuit bomo ille, anlequam Deus, ut ado-
Dei esset; sed mox in ipso conceptu et in ipso jJartu ptari possit in Dei Filium : veluti nos ante fuimus
Deum esse verum et hominem verum natum, et filii irae, gratia divina prseveniente facti sunius per
Filium Deum [Forte, Dei] verum, et hoc unicum. „_ adoptionem filii Dei; sed iste statim Dei Filius con-
Quare unicttm, si adoptivus est, sicut et nos ? Uti- ceptus est in ulraque natura, sicut evidentissime-
que quia majore proprietate Filius est Dei, quam iste praefatus dector lestalus est; ut certissime in-
nos, qui sumusproeveniente gratia adoptivi Filii Dei. telligatur non omnia adoptari in Filium quae per
Mox idem Pater in eodem capitulo subsecutus ait: gratiam adveniant, nec idem esse gratiam et ado-
< Sic et ejus matrem angelus salutavit, quando ei ptionem per omnia. Nam quilibet homo duos habens
fntiirum nuntiavit hunc partum : Ave, inquit, gratia ftlios unum potest per gratiam sibi facere baere-

plena. Et paulo post : Invenisti, ait, gratiam apud- dem; non tamen adoptivum potest eum facere in
Deum (Luc. i, 28, 30). Et quidem gratia plena, et filium, qui 782 naturatis est ei fllius. Sanctus
invenisse gratiam apud Deum dicitur, ut Domini sui, itaque David multos habuit naturales filios, sed
imo Domini omnium mater esset. De ipso autem tantummodo Satomonem singulari gratia fecit sibi
Christo Joannes evangelista cum dixisset :Et Ver- haeredem regni, non per adoptionem filium, quia
bum caro factumest, et habitavitin nobis, etvidimus, proprius eiexstitit fllius. Item potest quilibet homo
inquit, gloriam ejus, gtoriam quasi unigeniti a Pa- imum habere proprium fllium, et hunc unigenitum ;
tre, plenum gratiw et veritatis (Joan. i, 14). Quod plures vero per adoplionem fllios habere potest:
ait: Verbumcaro faclum est, hoc estplenum gratiae. jviltom
jv unum, qui est unigenitus et unicus, haeredem
Quod ait: Gloriam unigenili a Patre, hqc plenum est sibi faciens quadam naturali directione et gralia,
veritatis. Veritas qttippe ipsa unigenitus Dei Filius nulla, vero adoptione, sictit caeteros. Ita omnipo-
ncn gratia, sed natura. Gratia suscipit heminem tens Pater Dominumnostrum Jesum Christum uni-
tanta unitate personoe, ut idem ipse esset etiam lio- cuni habet Filium et unigenitum, haeredemproprium,
minis Filitts. Idem namque Jesus Christus Filius ad quem diclum est Postula a me, et dabo libi gen-
Dei unigenilus, idem unicus Dcminus nqster natus tes hwred/Uutemtuam et possessionemiuam lerminos
est de Spiritu sancto ex virgine Maria. Et utique terrd (Psai. n, 8). Nos vero cohaeredes unigenilo
Spiritus sanctus Dei donum est, quod quidem et suo 'iecit, sicut ait Apostolus : Hwredes Dei, cohw.
ipsum est aequale donanti; et ideo Deus est etiam redes autem Christi (Rom. vin, 17). Dieit itaque
Spiritus sanctus, Patre Filioque non minor. Ex hoc Apostolus et in alio toco : Gratia enim Domini no-
ergo, quod de Spiritu sancto est secundum hominem slri Jesu Christi et charitas Dei et communicatio
nativitas Christi, quid aliud quam ipsa gratia de- sancli Spiritus sit cum omnibus nobis (II Cor. xi:<,
monstralur. Cum enim virgo quaesivisset ab angelo, 13). Evidentissime itaque in hoc Ioco personae san-
a S. Aug., Enchirid. de fide,
spe et charitate ca
cap. 36elseq.
119 B. F. ALBINI SEU ALCUINI OPERUM PARS III. 120
ctae Trinitatis assignavit [Leg. forte designantur]; AJ\ LXXU. Item bealus Augustinus in homilia quadam
gratiam vero Filii personae adjunxit, et charitatem Christum aulem non sotum secundum divinitatem,
personoePatris assignavit, et communicalionera Spi- sed etiam secundum humanitatem totum altissimum
ritui sancto delegavit. Si propter gratiam isti pu- Deum verae fldei confitetur. Mater enim Sion dicet
tant Deiim hominem secundum humanitalem esse homo et homo factus est in ea, el ipse fundavit eam
adoptivum; et Apostolus gratiam Filii personae as- Altissimus (Psal. I.XXXVI, 5). Et revera, quis eum
signavit, tum Filii pei sonaeille homo, qui de virgine Altissimum audeat denegare. Item ipse in Exposi-
natus est, adoptivus est. Et quis hoc audet dicere tione super Joannem a : < Nullus sanctorum qua-
vel credere? Igiturnec prepter assumptienem [as- libet praestantia gratiae unigeniti nomen accepit, ut
sumptionis] graliam potest Filius virginis adopti- quod est ipsum Dei Verbum ante saecula, hoc simul
vus esse. Quid igitur tenendttm est, nisi ut omnino cum assumpto homine diceretur et vere esset. Sin-
proprius sit Filius Deo Patri in utraque nalura? gularis ergo illa susceptio nec cum hominibus san-
Sicut Deus verus est, qtti natus ex virgine; ita et ctis, quantalibetsapientiaac sanctitate praestantibus,
verus Filius sit Deo Patri in ulraque natura, humana ullo modo potest esse communis. »
uniliter et divin.
- Vide supra num. 64. 1
B

783 BEATI ALCUINI


CONTRA

FELICEM URGELLITANUM EPISCOPUM


LIBRI SEPTEM.

» EPISTOLA ALBINI magna humilitatis charitate Iitterulas tuaelaudabK


ADFELICEMn^3RETICUM. sapientiaedirigere curavi; non contentiosum discep-
(Anno 793.) r, tationis funem trahentes, sed triplicem charitatis
C
Hortatur Felicem ut novitalem doclrinw deserat, et Christi resticulum trahenles , qui exploratores Jesu
universalis Ecctesiw sanclorumque Patrum doctri- Nave [Cod. ms., Jesu nostri, mendose] de peritura
nam sequalur. Herico [loco Jericho] salvavit; de cujus perditione
Viro venerando et in Christi charitate desiderando nos pariter fugere fesline suppliciter exhortor, et
Felici episcopo, humilis levita Alcuinus salutem. nihil de anathemate illius desiderare. Nam quidquid
I. Non est cura fraternae satutis parvi pendenda : doctrinarum extra ecclesiasticae fidei et apostolieae
nonest, quandiu spirilus hos regat artus, divina doctrinae muros invenitur, Hierichontinae perditionis
proeveniente gratia cuitibet conversio desperanda. anathemate tradendum est. Quapropfer, charissime
Dum hoecita se habent, et a nemine juste contradici frater, te per sanguinem salutis nostrae humiliter ob-
potesl, semper sunt seu verborum collatione prae- secro ut caveas diligenter ne quid apud te exuvia-
sentes admqnendi, seu litterarum devotione absentes rum perditae civitatis inveniatur, ne pars populi Dei
exhortandi, ut hinc charitatis offlciumsuam osten- propter improbitatera unius hominis, licet sit de
dat devotionem , etinde humililas commuuis fraler- tribu Juda, fugiens praetia Domini, et corruit [F.,
nitalis suani demonstret obedientiam. Ilii Scriptura corruat] coram hostibus suis. Recollige teipsum cum
sacra clamat : Qui audit, dicat veni; huic evange- jj j consociis tuis in castra Regis superni, et si alicubi
lica auctoritas intonat : Qui vos audit, me audit lapso pede tilubasli, reforma gressum, ct sta in
(Luc. x, 16). Spiritus ubi vult, spirat. Unde et de gradu tuo, et fortiter praeliare bella Domini. Ecce
persecutore Saulo factus est Paulus praedicator. Jesus levat clypeum ante te. Revertere et persequen-
II. Olim me ipsum, celeberrimam tuae sanctitatis tes te hostes trucidare non desine, donec ad patmam
audiens famam per quemdam ex illis partibus pres- victoriae pervenias.
byterum luissacratissimis [Supple: intercessionibus. III. Non est haereticus, nisi ex contentione. Noli
Codexhabet cess.].... commendare curavib, et quem contendere frustra; claretenim evaugelicaper totum
tunc solius famae auditu amare gestiebam, nunc in orbem doctrina : hanc unanimiter teneamus et fide-
Christi charitate et catholicoepacis unitate ardentius liter praedicemus. Qutd nos hcmunculi in fine saeculi,
ainare audeo, oplans illi aetemaebealitudinis gloriam, refrigescente charilate multorum, melius excogitare
qttoe nullalenus cuilibct sine universalis Ecclesiae poterimus, quam ut tota animi intentione apostoli-
pare et concordia evenire valet. Unde et has, vene • cam et evangelicam omni fidei firmitale et veritate
rande Pater et amande frater, deprecatorias cum sequamur doctrinam , non nova fingentes nomina:
Hic cst titulus hujiis epistolae in cod. Salisb., '<Vid. epist. 4, ad Felicem episcopum.
hactenus inedilae. Vide supra Monitum praevium.
121 DOGMATICA.— ADV. FELICEM LIBRI VII. — EPIST. PR.«VI^E. 122
non inconsuetum quid proferentes, non nomini no- A fraler, omnium filiqrum quqs genuisti. Teta evange-
stro per novitatem cujuslibet doctrinae vanam can- lica clamat auctoritas.omnia apostolorum prolestan-
tanteslaudem, ne inveniamur reprehensibiles, ubi tur dicla, mundi latitiido credil, Romana praedicat
laudabiles esse desideravimus. Convertere in spe ad Ecclesia, Christum Jesum verum esse Dei Filium et
784 Domini Dei lui sanctissimam clementiam, et proprium quid vullis ei nomcn a loptivi imponere ?
deprecare eum die nocluque , ut extremos dies vitae Quid est adoptivus filius, nisi falsus filitis? Et si
tuaein viam veritatis et fidei catholicae pacem con- Christus Jesus falsus est DeoPatri Filius, et (quod
vertat, ne si te hic sanctitas universalis Ecclesiae impium est dicere) falsus estet Deus, falsa est et tola
respuat, illic te in aeterna pace habere conlradicat. nostraesalutis dispensatio; quia , si adoptivus est
Memenloseiilentiam Domini Dei Christi, et privile- filius in humanitate, adoplivus el Deus homo llle qui
giura magnae auctorilalis, quod suae sanctae conces- natus est ex Yirgine. Et quid est quod Psalmista
sit Ecclesiaedicens : Amen dico vobis, quia quwcun- canit: Veritas de terra orta esl(Psal. LXXXIV, 12)?
que alligaveritissuper terram, erunl ligata et in cwlis; Quis est qui ad dexteram Dei seriet, et venturus est
et quwcunque solveritissuper terram, reliqua (Matth. in gloria judicare vivos et mortuos? 0! quantis
XVIII,18.) Ecce qualis auctoritas sanctae Dei Eccle- sanctorum Palruni exemplis hanc fidem proba-e po-
siae, ecce qualis terror recedentibus ab ea. Seimus R tui, quod Christus Jesus verus est Deo Patri Filius;
enim unam esse sanctam Dei Ecclesiam, de qua in et mox a conceptione virginalis titeri veras concep-
Symbolo catholico decantare solemus : Unam san- tus est Deus, verus et natus Deus. Sed mihi pro-
ctam catholicam et apostolicam Ecclesiam. De qua et positum fuit dcprecalorias, charitate cogente, pro
ipse Spdnsus decantavit: Una est columba mea, per- salute tua tuorumque tuae sanclitati dirigere lilte-
fecta mea, immaculata mea, electa genitrici suw. Vi- rulas.
derunt eam filiw, et beatissimam prwdicaverunt V. Plurima in scriptis tuis jusla et vera inveniun-
(Cant. vi, 8.) tur. Cave ne in hoc solo [Ms., saeculo, mendose]
IV. Ecce schismaticus error partem rumpit ab ea, adoptionis nomine a sensibus sanctorum Patrum dis-
et charitalis unitatem maculavit. Igilur in nobis vel sentias ; noli tui scnsus cum paucis esse amator, sed
in vobis remansit Ecclesia. Duae enim partes sunt, cum plurimis veritatis assertor. Me enim habebis
et non estunitatis concordia. Nos, totomttndo teste, in Christi charitate tuaesalutis fidelem, quantum va-
clamamus Christum verum Dei esse filium , sicut leo, cooperatorem; et si tecum Ioquerer, non despi-
Joannes Deo dilectus discipulus post multa testimo- cerem tecum discere quaevera sunt et fidei catholi-
nia quaein Evangelio suo de unigeniti nativilale se- caecons»ntanea. Nolimte perdere laborem religiosae
cundum carnem protestari solet, hoc addidit: Multa vitoe, quem pro Christi nomine ab ineunte aetate
quidem et atia signa fecit Jesus in conspeclu discipu- sustinuisti, ne dicatur tibi, tanta patiebaris sine
lorumejus, quw non sunt scripta in libro hoc. Hwc cau^a. Veni, frater, veni, Christus te vocat; Ec-
autem scripla sunt, ut credalis quia Jesus Christus clesia te desiderat, omnes sancti te civem concupi-
Filius Dei [Supple esl], et ut credentes vitam habeatis scunt.
innomine ipsius (Joan. xx, 30, 31). Quid posl tale VI. 785 E'si niihi non esset in mente exemplis
tonitruum dubitatis, fingenles nativitatem [F., post tecum agere, sed preci';us, tamen ex plurimis pauca
nativilatem] illitis novum adoptionisnomen,quod in proponam, ut si meae parvitatis litleris non flecteris,
tota Veteris Novique Testamenti serie non invenitur. sanctorum Patrum catholicis sehsibus in viam de-
Cognoscile, viri fratres; quam parvum est Cbristo ducaris veritalis.
Deo, non habere electos in hoc mundo, quam vos Beatus Hilarius, doctor mirabitis, et omni Ecde-
pancos; latiorem non habere Ecclesiam, quam intra siaeDei landabilis in vi libro operis pulcherrimi,
angusiiae veslrae lerminos sitam. Ubi est poteslas quem de catholicaefldei professione edidit, post rautta
Petro principi apostolorum data : Tu es Petrus, el veritatis tes.iinonia ita intutit (Lib. vi de Trinit.,
super hanc petram wdificabo Ecclesiam meam, et h n. 23) : < Assignetur sane hoc coramunionis in Chri-
caetera usque : calorum (Matth. xvi, 18)? Nunquid sto nomen, ut Filius sit, si de quoquara dictuin re*
haecpoteslas ab eo ablata est, et tibi tradita, qua- perialur: Hic est Fitius meus (Matth. III, 17). Sin
tenus super te in flne soeculi,et in angulo mundi nova vero proprium ac singiilare ei est: Hic est Filuis
oedificeturEcclesia, et apostqlicis inconveniens tra- meus, quid caluraniam Deo Patri proferre de Filio
ditionibus?Caveas diligenler, frater venerande, ne proprielatis asserimus? Anne tibi in eo quod dicilur,
haec aedificatio tua siiper arenam flat, et sit labor hic est, non hoc significari videtur? Atios quidein cor
luus in domo aliena : Surge , flli, surge et revertere gnominatos ab eo in filios, sed hic Filius meus est:
ad Patrem tuum, cl in gremium sanclae matris donavi adoptionis plurimis nomen, sed iste mihi Fi-
Ecclesiae.Pia est mater; te ipsum recollige, ovesque lius est: ne quoerasalium, ne non hunc esse credas;
luas tecura in ovile Christi, quas ipse ob trinam hunc ego tanquam digr.o [Hil., digito] indice, ac
confessionis gloriam beato Petro priiicipi apostolq- verbi significalione contingo, qua dico: et meus est,
rum pascendas commendavit, congrega. Nunquid et hc est, Filius est. Quid post ha;c intelligenlia [HiL,
qui dormit, non adjiciet, ut resurgat (Psal. XL,9) ? intelligentiae]poterit esse, ne non esse credatur? >
Noli erubescere converti; noli despicere animas, Item ipse in eodem libro (Ibid., num. 36): < Gene-
123 B. F. ALBINI SEU ALCUIM OPERUMPARS III. 124
ralis professio, qnid [Ms., quidquid] haliet mcrili, A. libro, homilia M (Tract. xiv, n. 11), dicil: < Pater
aut quaerevelationis cst glcria, si ex adoplione est diligit Filium , el omnia dcdil in manu ejus. Pater
filius? aut unde csl in bealoPetro confessio, hoc filio diligit Filium, sed quomodo Pater Filiura, non quo-
diflercnti [HiL, defcrenlij, quod est commune san- modo Doniinusservura ; quomodo unicum,non quc-
ctorura? > modo adoptatum. >
VII. Item beatus Alhanasius in epistola ad Epicte- X. Item beatus Gregorius in Moraliumlibro XVIII
ttim, in capittito 5, sic ait: < Quomodo aulcm et (cap. 52, n. 85) ait: < Aliud est eniin natos homi-
ambigere audenl quidam Christiani, si, qui cx Maria nes gratiam adoptionis accipere; aliudunum sinr:
processit Dci Filius, qui de substantia el natura Dei lariter per divinilatis potentiam Deum ex ipso co-;
est, secundum carnem aiilein cx scniine David, ex ceptu prodiisse. Nec aequari potest gtoriaeUnigeiii".:
carne aulem sanctae Mariae. Quidam aulem plus habilie per naturam alia , accepta per graliam. i
leinerarii facti sunt, ut dicerent Chrislum, qui carne Ilcm ipse in prirao libro (cap. 18): < Quia si cl
passus est ct cruciflxus, non essc DoiniiiuniSalva- adoplivus quisque filius ad percipiendam divinita-
torem, et Deum Filium Patris. Atil quomorio Chri- tem proficit, nequaquam, ut Deus esscl, naturaliter
sliani volunt nominari, qui dicunt, in hominem san- accepit. i ltem ipse in eodemlibro : < omnes, qui in
ctum, sicuti in unum prophctarum venisse Verbum, 1B file Dco nascuntur, superat; quia non eum, ut cae-
et non ipsuiii homineni factum, sumenlem ex Maria teros, adoplio, sednatttra illum divinilatis exaltat. i
corpus? i Itcm ipse posl pauca in eadem epislola, Item ipsein homilia de Pen-tecosteait(Hom.50, n. 9):
capitulo 6 : < a Non per adoptionemhocciacta sunt, < Pensate, fratres charissiini, post nalivitatem uni-
absit, sicut lestimaverunt; scd sicut est veritas, bo- geniti Filii, qualis sit hodierna solemnitas de Ad-
mine facto Salvalore telius hominis salus facta vcnlu Spirittis sancti. Sicut enim illa , sic et isla
cst. Si enim adoptionc crat in corpore verbuin se- quoque est honorabilis; ibi enim Densin se creando
cuiiduni illos; quod autem adoptione dicitur, phan- suscepit hominem ; hic homines desuper venientem
lasia esl : reperilur, ct putative salus. • susccperunt Deum : ibi Deus naturalitcr factus est
VIII.Ilcm beatus Cyrillus in epistola ad monachos homo, hic homines per adoplionem facti sunt dii. >
directa contra Nestorianara haercsiminler multa sic Atidi dcnique, quod beatus Gregorius in eodem Ho-
ait : <Dictum est eniin ad eum, Sede a dextris meis, miliarum libro, cura de agno paschali tractarct di-
donec ponam iniinicostuos scabetlum pedum tuoritm cens : t Non comedelis ex eo crutlum quid, nec co-
(Psal. cix); adoret eliam nos superiioium spiri- ctttm aqua (Exod. xn, 9). El paulo post intulit (Hom.
tuum raiilliludo. Quando enim, inijnit, iniroducit 22, n. 8) : < Redemptor auleni nester nec purus
"
primogenilum in orbem terrarum dicit: et adorenl homocxislimandus est, ncqtiepcr humanam sapien-
eum omnes angeliDei (Hebr. m, 6). Sed nos quidem, tiam, qualiter Deusincarnari poluissct,cogitandus; >
clsi sanclo uncti sumtis Spiritu, adoptionis quidem etpostpauca: < Qui igitur paschalis gaudii festivi-
ditamur gralia, vocamurque etiam dii; noslroevero tatem celcbrare desiderat, agnum nec aqua coquat,
naturae niensurain non ignoremus. Sumus ex terra neque crudum comedat, id est, ut per dissolulam
et habitamus inter servos; at ille est non in quibus scienliam, qualiter Deus incarnari potuit, cogitans ,
nos, sed natura et verus Filius et omnium Domi- neque in eum lanquam in hominem purum cre-
llllS. I dal b. i
IX. Ilera bealissiraus Augustinus in Expositione XI. Ilem Chrematius sanctae Romanae antistes
Psalmorum, in psalmo LXXXVIII. < Quis in nubibus Ecclesioein libello quem de octo Beatitudinibus scri-
wquabiiur Domino,attlqttis similis erit Deoinler fttios psit, ita dicit: < c In mysterio enim baptismi et Fi-
Dei? Ille unicus, nos multi; ille untis , nos in illo lius rnanens videtur in corpore, et Spiritus sanctus
umun; ille natus, nosadoptati; ille ab aeterno geni- in specie columbaedescendit, et vox Palris de coelis
lus per naturam, nos a tempore facti per gratiam; auditur, ut Trinitatis unitas declarctur; quia nec
ille sine ullo peccato, nos per illura lilierati a pec- . vPater sine Filio intetligi pqlest, nec Filius sine Spi-
cato. i Itera ipse in exposilione786 Evangelii se- ritu sancte cognosci. Vide igitur quale Patris de Fi-
c.undumJoannemin homilia 7 (num. i) ait : < Opor- lio lestimonium sil dicenlis: Hic est Filius meus. Suus
tebat eniin ul ille baptizarel qui est unicus Filius utique non per adoptionem graliae , neque per re!i-
Dei, non adoptivus; adoptivi autem ministri sunt gionem creaturae, ut haereticivolunt, sed sui pr,v
nnici; unicns enim habet potestatem adoptandi prielate generis, et veritate naturae. Multi enim san^
[Aug., adoptati] ministerium. i Item ipse in eodem ctorum Filii Dei dicuntur, et sunt, sed hic sine du-
a Iu edd. textus ita sonat: < Haecautem non fi- S. Paulino Aquileiensiquoque descriptum critice ac
ctione facta sunt, quemadmodum noniuilliexistima- erudite cbservat cl. Madrisius, Oper. S. Paulini pag.
runt, absit; sed Salvatore vere homine facto , hinc IGi, not. (Patrologiw lomo XCIX, col. 459).
totius hoininis salus consecuta est. Nam si fictione b Edil. : < Utnequeperhumanamsapientiampro-
duntaxat Verbum in corpore fuit, ul illi autumant , fiindilalemillius incariiationis penetrare appetat, ne-
ct si qiiod dicitur flctioneesse , phantisia est, se- quec in cum tanquam in homincmpurum credat. col. >
quitur ut secuuduni impiissimumMauichaeum,spccie Vide hiiuc locum quoque descriptum supra
tantiim tentis salus et resurrectio hominum fieri di- 97, n. 26, cum nofa ibi addita.
citur. i Vide quae in hunc locum S. Alhanasii a
135 DOGMATICA.— ADV. FELICEM LIBRI Vtt. — EPIST. PR/EVL4E. 126
bio compassione<[Leg., sine comparationcj uiius A t EPISTOLA i>BEATI ALCUINI
DcOPalri Filius unigenitusel verus et proprius, non ADCA.ROLUM MAGNUM.
aJiunde, quam de Patre natus, quia tam verusPater (Anno 800.)
Pater est, quam verus et Deus est. Sicuti tam verus Commendat regis examini et approbationi libros VII
Filius Filius est, quam verus et Dominus est. Perfe- adversus Felicem Urgellitanum.
cla ergo fldes est Trinitalis ostensa, cum et Pater Maximoatque inviclissimo triumphalpri atque cle-
Chrislum Dominum ac Deum nostrum Filium suum mentissiiiio regnorum rectori Carqlo regi Francorum
esse testatur, et Spiritus sanclus, iri est, Paraclelus et Loiigobardorum ac patricio Ronianorum humilis
in tanto fidei sacramento Patri Filioque conjungi- levita Alcuinus salulem.
tur, ut verum Patrem, verum Filium, verum etiam. Laudabilis bonitas atque incomparabilisjucunditas
Spiritum sanctum crederemus tres personas, sed vestraeexcellentiae fiduciam meae praestitit parvilati
unam divinitatem Trinitatis.unamquesubstantiam. i scribendi aliquid de causis ccclesiasticis vel de disci-
XII. His et htijusmodi venerabilibus sanctorum plinis scholasticis. Quod nullalenus agerem, nisi
Patrum sententiisnon credereiiiipiuin esse putamus. scuto bonae voluntatis vestrae ab invidorum linguis
Nemo sobrius contra veritatem, nemo calholicus meae litterulas obedientiae protegendas sperarem :
787 contra sanctae et unicae Ecclesiae doctores , B J quia quorumdam solerlia laborat magis aliorum in
nemo pius contra sanctarum testimonia Scriptura- occulto rodere dicta, quam sua in pttblico proferre ;
rura sentit. Discite, quai ad salutem animarum ve- quorum scienliam. Salomon serpenti in abscondito
Strarum pertinent, et regiam viam ab aposlolis tri- mordenti comparavit (Eccl. x, 11). Vestra vero nulki
tam, a Patribus frequenlatam , a mundi lalitudine conlemncnda aucloritas nostrae devotioni mandavit,
electam, pleno catholice fidei pede incedite. Hortare contra novas haerelicaepravitatis inventiones aliquid:
fratrem luum venerabilem episcopum, quem cum •scribere atque libello respondere, queni contra nos
amore nomina [Ita cod.; kg. nomino], Elipandum, Felix qiiidara episcopus vestraedirexit auctoritnti; in
ut tecum et cum sanctorura innumerabili multitudine quo raulta inveniuntur non catliolico stylo exarata,
adportamperpetuaeciviialis ascendat. Nolite gregem sed coiitra veritatem apostolicaefidei inaniter desu-
Christi, quera accepistis pascenduiu , perdere, sed data. Cui labori vestrae magis pietatis jussione ani-
salvare." In uno tantummodo adoptionis verbo a san- matus, quam propriae confisus peritiae juvamine ti-
cta et apostolicaEcclesia discordainini. Faeile cst hoc Jjcnter succiibui. Et ticct nullus se juste excusare
verbum, divina vos auxiliante gratia, immutare et valeat a defensione fidei calholicae, tamen sanctae
evangelicis et apostolicis uti verbis. Quam spcciosa, f volunlatis vestrae praeceptuin meae devotionis slylura
laudabilis et salubris est conversio vestra ad unita- " hii,;us operis debilorem maxirae effccit, quod totum
tem pacis etfiJei, et quantam habctis gloriam apud veslraeexcellentissiinaesapientiaespccialitercxspcctat
Dettm et sanctos ejus! Ulinara legat et videat in judicium, utrum ccclesiasticis dignum sil auribus
pace et profeclu parvilas mea litleras beatitudinis aperire. Nam isliun libellum in disputalioue c, quae
vestrae, ut gaudens intelligam, si aliquid dcvotionis in vestra 788 vcncranda praesentia cum Fetice ven-
meae et charilalis, quam habeo pro vobis in Chri- tilala est, praesentem liabui. Sed quia nec adhuc ante
slo, proficerent preces. Humiliamini sub manu omni- veslrum perleclus d est sapientiara, nec a vobis,cui
potentis Dei, ut vos exaltet in tempore tribulalionis maxime sudavit, coniprobatus, ratum duxi publicis
(I Petr. v, 6) : et nolite vestrae amatores esse sa- non efferri auribus. Nttncvcro veslra videat auctori-
pientiae cum paucis, sed veritatis assertores sitis tas quid de eo fieri velit. Tanttim dcprecor ut nulla-
cum plurimis. Convertiminiad me, et ego reverlar ad tenus prius vel abjiciatur vel in publicum proferatur,
vos, dicit Dominus (Zach. i, 5). Divina vos in Spi- qttam totus inter familiares pcrsonas vestrae auctori-
ritu Paracleto praeveniat gratia ad intelligendam et tatis examini perlegatur. Multis enim in locis minus
praedicandam fidei veritatem, qiiatenus immaculati ordinata disputatione currerc, et saepeante dicla re-
et coronati ante tribunal summi Judicis audire me- n- petere, solutasque videtur iterare sententias; quia
reamini : Venite, benedicti. Reliqua (Matlh. xxv, in omni loco proponendis quaestionibus necessario
34). responrienduni fuit, ne aliquo adversaritts in loco
suas jactet propositiones permanere indiscussas, et
a In uno. .. adoptionis verbo. Aliter Alcuinus po- < quod alibi non lcgimus libros vn contra Felicera
stea edoctus sensit, postquam libellum a Felice sibi ante hanc cum illo disputalionem fuisse finitos. Unde
oppositum evolvit. Ita enim scribil in Epist. 83, ad eosdem convenisse oportet; poslquam ille in prio-
domnum regem : < Nuper venit mihi libellus a Fe- rem errorcra relapsus est, et antequam Alcuinus hos
Iice infelice direclus, cujus, proptcr curiosiiatem, libros vulgasset. i Alcuiimm cum Felice coram Ca-
cpm paucas paginolas percucurri, inveni pejores hoc- rolo Magnodispulasse nullibi reperimus, nisi in con-
reses, vel magis blasphemias, quam ante in ejus cilio Aquisgranensi circa finem anni 799 habito.
scriptis legerem. i Igilur finito primttm hoc concilio, eos libros Carolo
b Hanc epistolam accepimus a Baluzio, qui illam
in lucera protulil Miscell. lom. IV, pag. 415- probandos misit, el aiino demum seqttenti 800, post-
quam diu sub censura sudarunt, evulgavit.
Srimus
15, ex cod. ms. 3953 bibl. Colbertinoe. d Pcrleclus. Qua de re ilerum agit epist. 100 et
0 In disputalione. <Ex hoc loco discimus, » hi- 101.
quiuut auctoresHist.litt. Franciae,tom. IV, png. 5H,
147 B. F. ALBINISEU ALCUINIOPERUMPARS III. 128
b PRJEFATIO
ego quasi vicuis non haberem quid responderem. ,S.
Igitur plurima copioso, sed non scholastico sermone IN LIBROSVII ADVERSUSFELICEM.
sanctorum Patrum exempla praefatus disputator cot- ArtCAItOLUM MAGMM.
ligere studuit, quorum quaedam sibimet ipsi valde Hos quinque panes et duos pisciculos c simul se-
advcrsari vi Icnlur; quaedam nihil suis favere parti- ptenario numcro consecralos, de apostolicae fidCJ
bus intclligimtur; quoedampravo sensu, aliter quam pera prolatos vestraesanctissimaeauctoritali direxid ,
ab eis posita sunl, interpretare nititur. El iiis tribtis domine mi David.^ut Dei Christi benedictione mul.-
modis senlentiarum illius numerositas contexitur. tiplicali, per vos esurienti populo et in desertis locte
Cui revera mtilto melitts esset perpeluo coniicescere habitanli ad satieiatem catholice ministrentur. In
silentio, quam malaepravitatis docirina nomen suum hoc namque opusculo catliolicae fidei verilatem ex
latius innotesccre, et non necessariis se immiscere sanctorum Patrum 789 certissimis probare testi-
quaeslionibus.Quid enim prodest EcclesiaeDei Chri- nioniis nisus sum, id est, beali Hieronymi, alque
stum appellare aduptivum filiuni, vel Deum nuncu- sancti Augustini, Gregorii papae Romani, Hilarii
pativum? Vel quae aures catholica fide eruditae haec Pictavieusis episcopi, Leonis quoque papae, el Fut-
nomina libenler audirc patiuntur de Domino nostro gentii cpiscopi, Ambrosii quoque Mediolanensisepi-
Jesu Christo omnipotenle Deo et vero Filio Dei, qui " scopi; sed et fortissimi contra Ncstorium militis beati
est tertia « in sancta Trinitate persona, et judex Cyrilli; Petri etiam Ravennensis -episcopi, et beati
venturus vivorum et morluorum? Unam namque Bedoepresbyteri, Gregoriique Nazianzeni; nec non
substantiam proedicamusin Patre, elFilio, et Spiritu et Isiriori Hispaniensis et Juvenci ejusdera provinciae
sancto, et tres personas. Unam vero personam cre- scholastici. Si ergo me quis reprehendere velil, vel
dimus, et duas subslantias in Christo Deo Domino meos senstis improbo dente rodere, horum testimo-
nostro, eumdemque totum Deum omnipotentem et niis sanctorum Palrum convictus veritati succumbere
Dei Filium vcfum et proprium. Quicunque vero hanc nccesse erit; nec errare putandus est, qui cum tali-
fidem nec corde credit, nec ore confitetur, nullate- bus inlra catholicae fidei castra moratur. Origenis
nus cathelicus credendus est, sed schismaticus. quoque quaedam vel Cassiani exempla posui, licet in
Vestra vero sancta voluntas atque a Deo ordinata quibusdam locis Scripluraruni suarum a flde orbilare
poteslas calholicam atque aposlolicam fidem ubique videanlur; tamen ea posui, in quibus prxscript.is
defendat; ac veluti armis imperiuin Christianum doctoribus consentanea dixisse probanlur, sequens
fortiter dilatare laborat, ita et apostolicae fidei veri- exempla beatissimi doctoris Hieronymi, qui multa
tatem defendere, docere et propagare studeat, ipso ex Origene testimonia suis inserere opusculis con-
auxiliante in cujus poteslate sunt omnia regna terra- suevit, caelerorumque non abhorruit doctorum dicta
rum, quatenus cum muliiplici laboris mercede ad assumere, licet in quibusdam notentur errare sensi-
perpetui regni bealiludinem pervenire merearis. bus. Nam et beatus Paulus vas electionis el doclor
Omnipotens Deus ad exattationem et defensionem gentium quaedam testimonia de paganorum libris
sancloe suoeEcclesiaect ad Christiani Imperii pacem prolerre probatur, ratum putans aurum e stercore
el profectum vestram regalis gloriaepoteniiam au- tulisse, lavalumque Dominicis inlulisse thesauris.
gere, prolegere et conservare aelerna pietate digne- Cujus exempla sequentes pene omnes sancti doctores
tur, domine desiderantissime atque beatissime. de philosophorum vel poelarum genlilium libris multa
suis inseruere opusculis. Explicit.
» Tertia... persona. Non ordinc, sed numero, quasi c Alludit ad quinque panes hordeaceos et duos
una ex tribus; ordine eniin tcrlia in rigore thenlo- pisces Evangelii S. Joannis cap. vi, quihus suos
gico dicendus est Spiritus sanctus qui a Patre Fitio- septem libros adversus Felicem
que procedit. d Direxi. Per Candidum, uti aitcomparat.
in epist. ad filiam,
b Hanc quoque praefationem debemus Baluzio, I. infra, in fine hujus opusculi.
cil., pag. 416

LIBER PRIMUS.

I. Scripsi epistotam pridem Felici episcopo chari- D serie prolixum nobis dirigere studuit : in cujus
tatis calanio, non contentionis stimuto, fraternae sa- principio de confessione veraefidei quaedamex san-
lutis desiderio, non mordacis reprehensionis stylo; ctorum Patrum catholicis sensibus ab eodem bene
tupiens eum corrigere in Christi dilectione, quem in prolata legebam; sed mox in sequentibusmultiplici-
cujusdam nominis novitale de Christo ac calholicae terpristini erroris assertionem coiifirmarenilebatur;
pacis unitale recedere notum habetur. Sed ut agno- necsolum antiqua non destruere, sed etiam nova
sco, non eo charitatis oflicio, vel huniilitatis obsequio quoedara addere, pejora prioribus aggressus est:
mee lilterulas diligentke reccpit, quo me scribere, sicut enim fabuUefenrat, hydram, una secta cervice,
qui meam pietatis intuitu legerit epistolam, agno- centenis pullulasse capitibus; sic ex uno serpenlini
scere poteril. Nam idem praefatusFelix mox libellum capitis errore multiplex pravae doclrinaeseges inhor-
non epistolari brevitate succinctum, sed sermonum ruit. Nec sibi sufliciebat tantummodo Christum, qui
iSg DOGMATICA.— ADV. FELICEM LIBRI Yn. — LIB. I. 130
de Virgine natus est, negare proprium esse Filium j\ tum, nuncupativum Deum afllrmat? Quod qui praedi-
ceriissirae apestqticc anathemati subja-
Dei, sed etiam hunc eumdem Jion consentit verum cal sciat se
esse Deum; sed novo et inaudito sanctae Dei Eccle- cere. Quisquis hujus apestqlicaeauctcritatis censuram
siae nomine nuncupativum Deum nominare illum non non metuit, non dorraiens, sed omnino mortuus
Tamen qui quatriduanum vocavit de
timet, dividens Christum in duos filios, unum vocans aestimandus est.
monumento ad vitam, potens est suscilare et illum;
proprium, alterum adoptivum : elin duos deos, unum
verum Deum, alterum nuncupatimm Deum. Atque ad ipse enim ait : Qui credit in me, etiam si mortuus
confirmationem hujus erroris mul.a coltegil pravo fuerit, vivet: et omnis qui vivit, et credit in me, non
sensu testimonia, quaead verae fidei agnitionem, Spi- morielur inwternum (Joan. xi, 25, 26). Quis est qui
ritu sancto dictante, a doctoribus Novi vel Veteris vivit, nisi ille de quo Apostolus ait, Qui vivit in fide,
Teslamenti prolata sunt. FitiusDei est?
fl. Speravi, juxta sententiara sapientissimi Salo- III. Duc sunt quippe quaein errqre hominum difli-
monis, dare ei occasionem sapientiae per litteras pre- cillime toleranlur, praesumptio priusqtiam veritas
catorias; qui ait : Da occasionem sapienti et sapien- pateat: et cum jam patuerit, praesumptae defensio
tior erit (Prov. ix, 9). Item, post pauca : Argue „ falsitatis. Ex his duobus ccenosis rivulis omnis hae-
'
sapientem et sapientior erit : sed ut vereor, magis reticorum pravitas emanavit : A quibus vitiis nimis
hujus sententiaesequentia illius seusui aptari possuut: inimicls inventioni verilalis, et calholicaefldei inda-
Argue (inquit) stultum, et oderit te. lllud quoque gationi, sive considerationi sanctarum Scripturarum,
non injuste de tali piaesumptore dici potest: Magis si me, ut precor et spero, Deus defenderit alque mu-
expedit ursw captis catulis occurrere, quam fatuo con- nierit scuto bonae voluntatis suae, et gratia miseri-
fidenti in stullitia sua (Prov. xvn, 12). 790 Et item: cordiae suaeadjuvaverit, non ero segnis cum qttaeren-
Si contuderis stultum in pila, quasi ptisanas feriente tibus quaerere veritalis soliditatem, et cum defen-
desuper pilo, non auferetur ab illo stultilia ejus (Prov. denlibus defendcre catholicae fldei sanclitatem. Nec
XXVII,22). Stultitia magna est hoininem in sua solius trepidus ero ad proferendam sententiam meam, in
confldere senlentia, et sanctorura Patrum vel totius qua magis amabo inspici a rectis, quam timebo mor-
Ecclesiaecatholicos spernere sensus. Nonnehaecomui- deri a perversis. Nullus enim reprehensor formidan-
bus haereticiscausa fuit perditionis, quod suae magis dus est amatori veritatis. Etenim aut inimicus repre-
voluerunt amatqres esse sentenliae, quarh veritatis? hensurus est, aut amicus? Si ergo inimicus insultat,
Hoc solum si sapienti animo vel humili intelligen- ferendus est; amicus autem si errat, docendus est;
tia considerare voluisset, praefatum virum Felicem si docet quae recta sunt, audiendus. Gratanter enim
ab errore revocare debuisset, quod tota Ecclesia (j
suscipit oculura coliiiiibinum pulcherrima et mcde-
Christi ab initio apostolicaepraedicationis hoc nomen stissima charilas; deiitem aulem caninum vel evitat
adoptionis in Christo, vel nuncupativae divinitatis cautissima hurailitas, vel retundit solidissima veritas.
nunquam habuerit, nunquam praedicavit. Quaenomi- IV. Sed tempus est ut discutiamus sermones prae-
na nec in Evangeliis, nec in apostolorum Epistolis,
fati viri, et sententias sanctaeScripturae, quas ad sui
irao nec in propheticis totius Yeteris Testamenti
alicubi sed nec in san- sensus nititur trahere testimonium, aliter sanctos
scriptis inveniuntur; alicujus
ctorum Pairum et doctorum ecclesiasticorum libris, doclores intellexisse ostendamus. In principio itaque
libelli sui unitatem sanctaeEcclesioeoptime exposuit;
nec in symbolo aposlolico, vel Nicaeni concilii, vel
sed utinam in consequentibus eamdem servaret con-
etiam in alicujus synodi aflirmatione, aut in aliqua
cordiam quam in principio tantis laudibus exallare
catholicae fldei auctoritate. Et mirum est cur non
studuil. Sed, ut video, gladium melle litum abscondit,
timeant tales doctores nova inferi-e, et incognita an-
doclor ut facilius decipiat incaulius legentes libelli seriem.
tiquis temporibus, dum egregius gentium
omnes novitates vocum, et inventas noviler sectas 791 Dicit itaque : Credimus et confitemur san-
omnino flrmiter prohibeat a quoquam catholico re- n ctam Ecclesiam cathoiicam, toto in orbe diflusam
cipi (I Tim. vi, 20); in tantura, ut eiiam angelis et per apostolorum praedicationem, in Christo Domino
omni homini analhema indixisse non dubilaret, si velut sotida petra fundatam, extra quam nullum
aliter praedicasset quam ab illo praedicatum esset salvum fieri posse credimus, nullum salvum nisi
(Gal. i, 8). lnvenitur vero in ejus praedicaiione Chri- eum qui intra terminos fidei ejus, et in concor-
stum, qui traditus est a Deo Patre ad passionem pro dia charitatis usqtte in debitum finem inconcusse
nobis (Rom. vm, 32), proprium Filium Dei dici, et permanserit : unam videticet, non divisam; sim-
nusquam adoptivum : et illum, qui de Patre natus plicem, non scissam, sed in catholicis, non in
est, super omnia Deum benedictum (Rom. IX, S), et haereticis; in fldelibus charitate connexis, non in
nusquam inter omnia nuncupativum Deum. Nunquid schismaticis. i Elegantissime enim praecipuam san-
non aliter praedicat quam tantus apostolus, Christo ctaeDei Ecclesioeunitatem toto orbe diflusam asse-
in se loquente, praedicavit, qui Christum Deum et rit, sed minus seipsum suosque sequaces considerat,
hominera, quem ille DeiFilium proprium nominavit, qui in ttno terrarum angtilo quaedam sanctae Eccle
adoptivura asserit: vel qui Deura benedictum de Spi- siae, cujus latitudinem laudat, inaudita nomina de
ritu sancto et beata Maria Virgine conceptum et na- Christo Deo cum paucis suis sequacibus susurrat.
131 B. F. AtBftfl SEU ALCUIM OPERUMPARS Ifl. 'm
•Jlhrgieiile, pax atqne quies collata frierit, ih toWorb*-
Igittir si sancla Dei Ecclesia in toto orbc est diffiisi, X'
ergo neiiuaquam in illis csl; quia illi nou sunt in tetrarum, cunctis in urbibus seu locis fldelium, pe/
loto orbc : si vcro in illis cst, etiain tunc in toto orbe uiiitaieirt fidei, per coiicordiam charitaiis, qtlia deest
non est, quia illi contraria loti orbi fingtuii noinina 'qui tcntet; et ita apparet tit nimiifm caecus et manu
de humanitate Chrisli Dei nostri, qui est capul Ec- palpans judicetur, qui eam ubique praesentem 'nofc
'clesioe.Porro nos intra terminos aposlolicaednctrinae cernit. i Dlcitis: tgiia deesl qui tentet. Videte ergo
el sancUeRomanaeEcclesiac firmiter stamus : illorum rog6 Vosmetipsos, ile forte sitis tentalores illrus,
probatissimam sequentcs auctoritatem, ct sanctissi- ScinderttestiinicamChVrSti,quamniilitesin passiotte
mis inhaercnlesdoctrinis, nihil novi iiifercntes, "nulla- tllitis non attsi sunt cfivldere. Et fcene 5*92 srih-
citic recipientes, nisi quae in illorum catholicis in- Junxistis : <tit nimium coccuset manu palpans judi-
vcniiintiir scriptis. Et quis ccnsendus esl hacrclicus, cetur, qui eam ubique praesentem nort ccririt. i Vi-
an ille qui sanctorum Patrum et totius Eccicsioeab delur cnim a vestra caecitatc illam esse ahsentem.
initio nascentis fidei calholicos sequitur sensus, aut El si ubique es't, agife precibus aplid Deuni ct hunii-
ille qui in ultimo tempore mtindi nova quaedam no- litate apud homines, trt et vobiscnm fiat, quSein toto
niina, iiiaiuiita priscis teirtporibus, fingit de Chrisli ttrtindo, ticet sparsim, fulget et proficit: rie sTtis ex-
Domini humanitale vel divinitate iltius qui ex Vir- "B torrcs illius luminis, et alieni a daritate plenitudinis
gine natus est?Legimus namque Oricntales synodos, perpetnae lucis. Nolite superbire et in paucis vobis
qu;e a sanctis Palribus congregalaesunt, tempoiibus Tllius esse regnum ptftare, de quo dictum est: Et
uiversis contra varios haeresiarchas; et nullam in- dominabitur a mari usque ad mare, et a flumine usque
venimus usquam dicere vel affirmare, adoptivum ad terminos Orbis terrce (Psal. LXXI,8). El paulo
filium, vel iiuncupativum Deum Christum esse. Si- post: Et adorabunt eum onines reges terrw, Omnes
mul et Occidentales synodos perspeximus, nec in gentes servienl ei (Ibid. v. 7). De eo certissime pro-
illis tale aliquid invenimus : sed nec in aliqua eartim phetatum esl, cui vestra praesumptrodivinilatis po-
quae in Hispania, vel Gallia, vel islis parlibtis pro- tentiam subtrahere nititur, de cujos divina humani-
raulgatae suut, hoec noniina, quoenitper nova teme- tate ct liumana dmnitale eo ipso donante In sequgn-
ritas prottilil, comperimus. Sed ubique per omnes libus ptenius dicttiri sunlus.
synodos et lribellossanctorura doctorura semper unum VI. Juxta dispulationis et vestri sermonis seqtientia
Filium Dei proprium Jegimus, et unum Deum veruih dicilis : < Aliquando vero Ecclesia in exiguis eSt, sed
in duabus naturis procdicari : et unum ChrisUim, nort in uno angiilo terrarum exclusa, sed neqiie in
non duos christos; nec duos deos, unura verum, j, >, Una provincia, aut gente vel regno, sed tolo ih orbe
alterum uuncupativum; nec ditos filios, unuin pro- lerrariim dilfusa. i Nunquid non vos in urio angulo
prium, alterum adoplivttm : sed semper unnm Fi- teri-arum, et in una estis gente? Quare non intelligi-
Kmnproprium Dci Patris, eumdemque Deum verum, tis, juxta vestrani sententiam, in vobis non esse Ec-
sic\it in sequentibus evangclicis vel apostolicis do- clesiam Chrisli, qui in uno angirio eslis tcrrarum,
ctrinis, sivc sanclorum Palruin testimoniis, divina ct tina genfe? Aut si in vobis est, proferendum est
opitiilante gratia, probare curabimus. Non enim, vobis, in qua alia gente sil vel populo vel regno;
veluli vos dicilis, transfcrimus lapides, id est, catho- vel qui sint qui vobiscum consentiant in adoptionis
licos sensus de stabilitale Dei Ecclesioe, sed illttm vel nuncupationis nomine de Christo. Aut si non
eligiinns lapidem qtti, proecisusde monte sine mani- potestis in loto orbe socios vestrae sententiae inve-
bus, iinplcvil orbem terrarum : super huiic aedifica- nire, cognoscite vos vestro judicio haereticos: et pla-
mus, cl augularem ponimus in sublimitate structuree ceat vobis magis cum plurimis salvari, quam cum
noslrae : quem vcslra lcmerilas cum Juib-is repro- paucis perire. Animadvertile (Jacobo apostolo di-
bat, poleslati illins dcroganies, nolenles cadere su- certte) unde vcsti-aesapienti;e sit origri. Ait enim .
per illum, ul confringat duritiam cordis vestri: sed Quod si zelum amarum habelis, et contentiones in
exspectatis, donec eadat SUpervos in judicio, et con- »D cordibus ueslris, nolile gloriuri et mendaces esse ad-
terat audaciatn vesti-am. Dixisiis veritatis voce : versus veriititem. Ndn est ista sapientia desursum de-
Necesseest ut scandala veniant, et tacuislis sCquentia scendehs, sed terreha, animalis, diabolica. Ubi est
illiits senteiitiae: vwtamen homini per quem schndala teius el contehiro, ibi inconslanlia et omne opus pra-
Veniunt(Matih. xvin, 7). Tirneat sibi uiiusquisque, vtim. Qua auteiii desursum esl sapientia, primurnqitu
ne per se scandala dissensionis ct schismatici crroris dem pudica esl, deinde pacifica, modesta, suasibilis,
Orianlur. In quiete et pace temporibus nostris sancta bonis consentiens (Jac. ni, 14-17). Yidelisne qiibd
Dei requiescebat Ecclesia, donec vos earh turbastis, vestra sapientia hoh est pacifica, non est sriasibilis.
ct iri lunoemodum, jiixta vestrain sententiam, decre- hon bonls cOnsefttiens. Et ideo oihhino riitclligii»»
sccre illam fccistis. Nostra Vero unanimitas quantUmi eahi a Deo non esse datara, sed quadam astutia diao
valet, et Dei nos adjuvat ^ratia, laborat ut crescati bolicae fraudis inventam. Dicitis nos verurii ribn
et proflciat ad perfectum diem, de qua ih scquenti- dixisse quod tolus muridus nobiscum, id est, uni-
bus addidistis, dum lunaris plcniludine splendorisi vcrsalis Ectiesia Cbristi consentiat, nisi vos solj,
comparaiioncm fecissetis ita dicenles : Prqbate, si polestis, verum esse quod dicitis, osten-
V. < Saneta Ecctesia, si qirando ci, divina gratiai dite nobis vcl uiiain gentem vel unam urbem, vet
133 DOGMATICA.— ADV. FELICEM LIBRI VII. — LIB. 1. *54
sanctam Romanam Ecclesiam, quae est caput Ec- A conscntimus : scd in eo, si verum est, valdeeos esse
clesiarum, vel Constantinopqlitanam vel Hicrosoly- rcprebensibiles judicamus. Calholica enim fides ha-
milanam ipsiusDomini praesentia dcdicatam; aut An- het, quam nos defenuimus, praedicamuset amamus,
liochenam, in qua [Querc., in qtiam] primum san- in Clnisto duas naturas esse proprias et perfeclas,
ctuui Chrislianilatis nomen csse legitur; aut Alexan- divinam scilicct, qua ex Deo Patre ante oinnia lem-
drinam, vel ullam Ecclesiam in lota Italia, vel Ger- pora consubstanlialitcr natus est : humanam vero
mania, vel eliam Gallia, aut Aquitania, imo aut qua in plenitudine temporum ex Virgine idem ipse
Britannia, quae vobis consentiat in hac vestra as- Filius Dci carncm assumpsit, et factus est verus
sertione, ul verum probetis, atiquos vos habere so- homo, qui est verus Filius Dei totus in suo, ut bea-
cics sententiaevestrae: et si non potestis liqc facere, tus Leo papa ait, et totus in noslro; idcm in utro-
credite vcs sanctae Dei Ecclesiaecontraria sentire, et que, lion alter in suo, et alter in nostro. Quia enim
cavele vobis apostolicoeauctoritatis gladium, et san- Verbum cuin carne ita est ineffabili modo unitum,
ctae universalis Ecclesiae analhema formidale, nisi ut ipsum Yerbum, de quo beatus Joannes evangelista
corrigatis sententiam vestram, et ad unitatem apo- dicil : ln principio erat Verbum, el Verbum erat
stolicaedoctrinaeconvertamini. apud Deum, el Deus erat Verbum (Joan. i, 1), car-
VIL Proposuislis etiara exemplum duorum liti- B nem dicamus factum; sicut idem ipse evangelista
gantium, < quis ex illis oequins sc defenderet, an qui dicit : et Verbum caro factum esl, et habitavit in no-
causam movebat prior, aut qui se a persecutione bis, id est, nobiscum; licet illud Verbum non sit mu-
alterius defendere nisus sit? i Bene proposuistis, tatum in carnem : et caro illa dicatur Deus, licet non
sed non veraciter intellexistis, quis moveret hoc sitin deitatis naturam mutata: etest unusFiliusDeus,
scandalum, quomodo [F., quod modo] inler nostras et uiius Deus DorainusJesus Christus. Ob hancuni-
vestrasqtie partes versatur. Nunquid non tola tatem dicilur Filius hominis descendisse de ccelo, et
Ecclesia Christi, damnatis Eutychetis et Nestorii Dominus glorioecrucifixus, et sic iinpassibililer Ver-
haeresibus, ubique in pace catholica et in uni- bum Dei passum est, el Filius hominis mirabiliter
late fidei apostolicae, nullo turbante, multo quies- dcscendit de ccelo,et illius manus, qui creavit ccehim
cebat tempore, donec haec nova et antiquis tem- el terram, clavis in cruce confixa est : et illius san-
poribHS inaudita secta per vestram insolentiam guis, per quem omnia creata sunl, fusus est pro
subito exarserit? Ac per hoc juslius videtur alium omnium salute, Apostolo teslante, qui ait: Et san-
{F., iltum] haereticum censeri, qui novas audet in- guis Filii Dei redemit nos (I Joan. iv, 7). Quae om-
troducere sectas, quam illum qui, paternis tradilio- nia uiagis fide venerari, quam ratione discutere de-
nibus entitrilus et edectus, in propugnaculis suacC bemus : quia ubi ratio deflcit, ibi fides est necessa-
civltatis viriliter stans, se Suosqtie ccncives fcrliter ria.
defendere nilitur, habens armaturam, de qua in IX. Contra naturaim est quod virga, multis arida
Cantico canticonim ipsa decantat sponsa : Sicut diebus, floruit in tabernaculo; contra naturam
turris David collum tuum, quw wdificata esl cum est ut virgo absque virili conjunctione filium ge-
yropugnaculis, mille clypeipendenl ex ea, omnis arma- neraret: sed conditor naturarum nihil sibi impos-
tura fortium (Cant. iv, 4). Quis 793 est David rex sibite condidit, unde non potuisset de qualicun-
Hierosolymitanus, nisi Christus Domintts noster rex que natura quodcunque veluissetrefficere. Potuitne
fortis et verus, qui de virga quae de radice Jesse ex- de carne Yirginis proprium sibi procreare Filium,
'nt, ut flos ascendit; cujus civitas cst sancia et uni- an noii potuil* Si non potuit, non esl omnipotenS :
versalis Ecclesia, quacpartim cum illo regnat coronala si vero potuit et noluit, vos habetis dare rationem
in coelis, partiin pro illo laborat pcregrinala in ter- quare noluisset: et si hoc poteritis enarrare, ergo
ris, donec coronetur et perveniat in patriam. Hujus voluntas Dei altissimi comprehensibilis est humano
civitatis propugnacula sanctae sunt Scripturoe, ct animo : et falsum est, quod Apostolus ait, incotnpre-
praecedentium Patmm exempla, quibus munita est hensibilem esse Deum. Nunquid non major est digni-
contra omnes adversitates : et esl haec armatura " las in proprio filio quam in adoptivo? Nos vero voluit
forlium, id est, sanctorum doctorum, qui his armis in secundo gradu habere filios adoptivos per eum
conlra omnes haereticas pravitates victores exstite- qui in primo gradu ex Yirgine, de Spiritu sancto
runt. His nos pro virium nostrarum porlione, divina concipiente, sibi factus est Filius proprius. Quid
-.uxiliante gratia, armati [contra] omnes novitates et potuit ex Deo nasci, nisi verus Deus? Nam Spiritus
vnauditas quoestiones slamus viriliter, defendentes est Deus, et omnis calholica Ecclesia cantat, credit
"Spostolicastraditiones et fldem quam ab illorum ebi- et praedicat post confessiqnem paternae majestatis de
"bimnsuberibus. Filio unico et unigenito hujusmodi verba in sym-
YIU. Quod vero quemdam Beatum abbatem et bolo : Credimus et in Jesum Christum Filium Dei
.'Hscipnlumejus Hilherium episcopum dicitis huic unigenitum, natum ex Patre ante omnia smcula, lu-
vestroe sectoeprimum contraire, laudamus eos in eo men de lumine, Deum verttm de Deo vero : natum,
quod veiitateni defendere conati sunt. Sed si vcruin non factum, consibstantiatem Patri, per quem omnia
est quod dixistis, eos duas naturas Christi in imum facta sunt. Qui propter nos homines et propter no-
cenfundere, sicut vinum et aquam, hoc nullatcnus stram salutem descendit de cozlo, et incarnaius est de
135 B. F. ALBINISEU ALCUINIOPERUMPARS III. 156
Spiritu sancto et Maria Virginc, et homo factus est: A Deum1 . utrumque autem homo, propter acceptum
crucifixus aulem pro nobis snb Poniio Pilato, passus honiincm.
1 i
ct sepulius, et resurrexit 794 '<?,''I«die, et ascendit XI. Nos non sequimur nec Neslorianam divisio-
tn coelum,et sedet ad dexleram Palris, et iterum ven- nem, i qui propter duas naturas duas personas in
lurus est cum gloriajudicare vivoset morluos, cujus tChristo inserere voluit; nec Eutychetis confusionem,
regni non erit finis. iqui propler unara personam unam naturam in Chri-
X. Revocate ad vosmetipsosoculoscordis vestri,et sto inserere voluit. Ambo a calholica fide deviantes,
inlettigite hujus solidissimi symboli consequcnliam: impielate pares, quia fidem rectam non tenuerunt;
tle uno unigenito Filio Dei semper dicit, et dc duabtis sed errore iinpares, quia iste confundit, ille dividit.
naturis in uno Filio Dei, eumdemquedicit natum de Sed ut horum impios el deteslahiles catholico sensu
Patre, Deum de Deo : eumdem dicit nalum de Spi- refutemus errores, utrinsque nalurae proprietatem,
ritu sancto et Maria virgine, passum et scpultum, el el unius personaetraclemus arcanum. Unus est Chri-
resurgentem die tertia. Quid est quod eum diviriisin slus, idem Deus, idemque homo, habens in vocabulis
duosfilios, tinum de Spiritu sincto et Maria virgine el geslis unum quod humanitati, aliud quod propric
natum, quem adoptivum asseris ; alterum de Deo divinae conveniat naturar, licet utrumque simul ad
Palre, quem verum dicis? Certum namque est Do- B>unatn ejus personam perlincat, ad unamque Filii
miiium Jestim Christum, secunduinealholicam fi 'em proprietalem et ad unam deitatis dignitalem. Igitur
ct praeconiaScripturarum, duas habere nativitates, sicul Nestoriana impietas in duas Christum dividit
utiam de Patre sine leinpore, allcrara de malre sine personas, propter duas naturas, quas ipsa Veritas,
virili conjunctione : et harum duarura naiivitatura quaeChrisius est, palam in se ostendit ipse, dum
proprias habere naturas, Dei scilicet, qua de Patre ait: Ego et Palerunum sumus (Joan. x, 30), propter
natus: el hominis, qua est de matre progenitus : divinitatis substantiam. El iterum : Paler major me
unus iiemque Deus, unus idemque homo, unus idem- est (Joan. xiv, 20), propler humanilalis naturam;
que Filius Jesus Christus. Gemina enim nativitas ge- ita et vestra indocta temeritas in duos eum dividit
minain uni Christo dedit naturam. Qui Deus est de filios, unum proprium, alterum adoptivum. Si vero
Patre, idem Deus homo est de matre. Has itaque Chvistus est proprius Filius Dei Patris et adoptivus,
naturas, quas ex utreque habet parente, Apostolus ergo est alier et alter. Similiter, si in divinitale Deus
duas nominat formas dicens de ipso : Qui cum in vcrus est et in humanitate 795 Peus nuncupativus,
forma Dei esset, non rapinam arbilratus est esse se a!ter [et alter] est, et nullaleirus sic sentientes po-
aqualem Deo,sed semetipsumexinanivit,formam servi tcstis vobis evitare impietatem Nestorianaedoctrinae:
accipiens(Philip. n, 6). Cernis in una Christi per- ^ quia quem ille in duas personas dividit propter duas
sona utriusque fornioe, utriusque naluroc mysterium naturas, hunc vos dividitis in dtios filios et in duos
conlineri: idem passibilis el inipassi.ilis, idem mor- deos per adoptionis nomen et nuncupalionis. Intel-
talis ct iinmorlalis; non alter et alter, sed idem et ligite quandoquidera hunc errorem veslrum, et hu-
unus in duabus naturis. Sicut unus est homo mor- miliamini sub manu omnipotentis Dei, et discite
talis ti iramortalis, uiortalis carne, iramorlalis veritatis doctrinam, ne sitis magistri erroris: ne
anima, sed unus est homo et non alter : sic unus est dum Eutychelis foveam declii<are, et permixticnem
Christus in divinilate el in humanitate, non alter el [Querc, impermixtiqnem] duarum naturarum ca-
alter : et juxta evangelislam, si Deus est Verbum, vere videaniini, in Nesterii barathrum inconvenien-
et Verbum caro factum est, uiique caro Deus est ter dividendodecidatis, licet voce dissimili, tamen
confessione pari: qtiem enim fecil ille in personis
propter Verhum, et Verbum homo propter carnem :
et est Deus et homo Jesus Christus Dei Patris unus alterum et alterum, hunc vos facitis et in filiisduo-
Fitius unigenitus in una persona, sicut saepediximus bus, et in divinitatis diversitate allerum et alterum :
et semper dicemus. De his duabus formis el beatus quia nullatenus in unam personam conjungere po-
testis itlum qui ait in rubo Moysi famulo suo : Ego
Augustinus in libro primo (cap. 7) de sancta Triui- rj " sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob
tate ita disseruit dicens : < Semetipsum exinanivit
Et illum qui ait: Deum Pharaonis
formam servi accipiens. Neque eniin sic accepit for- (Gen. xxvm, 13).
mam servi, nl amitteret formam Dei, in qua erat te constitui (Exod. vn, 1). Unde et beatus Gregorius
in quadam homilia in Ezechielemprophetam (Homil.
aequalisPatri. Sic ergo accepta est forma servi, ut
non amitterctnr fcma Dei, cum in forma servi, et 8 in E/.ech., n. 3), in Christo omnino naturalem
informa Dei, idem ipse sit Filius Virginis et Dei testatur divinilatetn esse, non nuncupativam. Ait
Patris a. > Et enim, dum de Dei vocabulo traclaret, Ecce consti-
_ post pauca : < Proinde in forma Dei < In Scriptura sacra ali-
fecit hominem, in forma servi factus est homo. Nam tui te Deum Pharaonis:
si Pater tantura sine Filio fecissd hoininem, non quando Deus nuncupative, aliquando vero Deus es-
sentialiler dicitur. Nuncupative enim dicilur, sicut
scriplum esset, Faciamus hominem c.d imaginem et nunc ad
similitudinemnostram (Gen. i,28). Ergo quia forma Pharaonis. Moysemdictum est: Ecce constitui te Deum
Sicut iterum Moyses ait : Si quis homo
Dei accepil formam servi, utrumque Deus, tilriim- hoc
vel illud feceril, applica itlum ad deos, videlicett
que horao; sed utrumque Deus propter accipientem ad sacerdotes(Exod. xxu, 8). El sicut Psalmislaait ;
* Integrum textura vide loc. cit.
137 DOGMATICA.— ADV. FELICEM LIBRl VII. — LD3.I. 158
Deus_stetit t» synagoga deorum, in medio aulem deosA Deum omnipotentem nominare soleat; quod saepius
discernit (Psal. LXXXI, 1). Essentialitar autem Deus legentes quique invenire possunt, quam ut <xemplis
dicitur, sicut ipse ad Moysemdicit : Ego sum Deus indigeat: et ipse quoque Pater Filium suum eum
Abraham, et Deus Isaac, el Deus Jacob (Exod. m, nomiuaret, sicut in sancto baptismo legitur, ubi ait:
6). Unde Paulus apostolus volens Dei nomen nuncu- Hic est Filius meusdilectus, in quo mihi benecompla-
pativum ab essentiali discernere, ait: Quorumpatres cui (Matth. m, 17). Similiter et in monte sancto au-
ex quibus Christus secundum carnem, qui est bene- dientibus apostolis, qui cum eo erant: Hic esl Filius
dictus super omnia Deusin swcula (Rom. ix, 5). Nun- meus dilectus, in quo mihi benecomplacui,ipsum au-
cupativus enim Deus inter omnia, essentialis aulem dite (Matth. xvn, 5). Ergo divisionemnon fecitvox
supe.r omnia. Ut ergo ostenderet Christum nalura- paterna inter Filium et Filium, quia quem proprium
liler Deum, non hunc Deum tantummodo, sed Deum sibi genuit ex aeternitale, proprium quoque sibi vo-
super omnia esse memoravit: quia et justus quilibet luit habere ex matre. De hac quoque testificalione
Deus est, sed inter omnia, quia nuncupativus Deus paternae vocis et beatus Beda presbyter in exposi-
est : Christus aulem Deus super omnia, quia natu- tione Cantici canticorum hujusmodi mentionem fe-
raliler Deusest. i Igitur non oequaproprietate sunt cit : < Dilectus meus candidus et rubicundus, electus
fltii Jacob patriarchae Judas, qui sibi in propriura B ex millibus (Cant. v, 10) : candidus, quia sine pec-
filium genitus est, et Ephraim, quem quidem ipse cato; rubicundus, quia suo sanguine nos redemit;
patriarcha adoptavit sibi in filium. Et licet de utris- electus ex millibus, quia ex omni genere humano
que nepolibus regalis prosapia orta esset, tauien unus mediator Dei et hominum, per quem mundus
Christus magis voluit de ejus nepotibus nasci, qui reconciliatur, assumptus est a Deo. Solus morlalium
proprius filius fuil, quam de illius, quem palriarcha a Deo de ccelo dignus fuit audire : Hic est Fi-
sihi adoptavit in filium. lius meus dilecius, in quo mihi complacui (Matth.
XII. Quod vero dicilis a : < Christum duos habere xvn, 3). i
patres, Deumomnipotentem,el David regem; et non XIU. Quis est tam contentiosus et tam perfldus,
posseproprium fitium duos habere palres; i quis est qui testimoiiio Dei Patris non credat deFiliosuo?
hominumqui eo modo non habeat post propritimpa- Quod testimonium praefatusdoctor dicit super illum
trem, et alium patrem, qttoDavid fuit pater Christi? venisse, qui mortalis fuit: ubi locum habet vestra
Non solum unum, sed plures etiam, sicut ipsa beata contentio eum negare Filium Dei esse proprium,
Yirgo, Omnipotenspotuit habere palres, de quorum quem suo testimoniosumraus Paler suum esse pro-
genealogiaorta est a patre se generante, usque ad prium, etiam et dilectum lestatus est? Nescio qua
David; vel etiam usque ad ipsum Adam : Iicet quo- C caecitateseducti estis, quasi non possit esse proprius
dara speciali regiaedignitatisprivilegio propler Chri- Filius Dei, qui ex Virgine natus est. El quomodo
slum, filiaDavid dici debeat, sicut et ipse Jpseph sancta Dei Ecclesia beatam Virginem genitricem Dei
Davidfilius dicitur, ad quem angetus ail : Joseph, fili appellare solet, nisi quia ille ipse qui natus est ex
David,noli timere accipere Mariam conjugem tuam ejus carne, proprius est Filius Dei: et qui natus est
(Matth. l, 20); quia ex David semine sanctissima ex substantia Dei Patris, proprius est Filius Virgi-
virgo Maria orta est, de qua sibi Christus carnem nis? Ut in utraque generatione sit proprietas, non
assumpsit. Jam, secundum quod vobis placet, hono- adoptio; verilas, non appellatio. Sicuti in lihro ec-
rabilior est in Christo patemitas David quam pater- clesiasticorura Dogmatum legitur, ubi post catholi-
;iitas DeiPatris. Et quid vultis de Joseph ipso dicere, cam sanctae Trinitatis confessionemde Filii proprie-
je quo evangelisla ait : Et erat paler ejus el mater tate in utraque natura congruenter apostolicis tradi-
mirantes de his, quw dicebantur de eo (Luc. n, 33), tionibus insertum legitur b : < Non Pater carnem
et ipsa mater Domininoslri Jesu Christi : Fili, quid assumpsit, neque Spirilus sanctus, sed Filius tan-
fecisti nobissic?egoet pater tuus dolenlesquwrebamus tum : ut qui erat divinitate Dei Filius, ipse fieret in
te (Ibid., 48). Cui et ipse filius respondit: Quid est homine hominis Filius : ne Filii nomen ad atterum
quodquwrebatisme? Nesciebatisquod in his quw Pa- transiret, qui non erat nalivilate Filius. Dei ergo
tris mei sunt oportel me esse (Ibid., 49)? Ut osten- Filius, hominis factus est Filius : natus secundum
deret Patrem suum esse Deum, raagis quara Joseph. veritatem naturae ex Deo Dei Filius, ut secundum
Tamen, ut sanctus Augustinus ait, magis Christus veritatem naturae ex homine hominis Filius : ut ve-
est filius Joseph, quam si eum adoplaret alittnde, ritas genilinon adoplione, non appellalione; sed in
quia de uxore sua natus est. ldeoque velim respon- utraqtte nativitate Filii nomen nascendo haberet, et
deatis, an magis sic Jesus Chrislus, ex Virgine na- esset verus Deus, etverus homo, unus Filius. Non
tus, est Dei Patris, aul ipsius Joseph filius? Nullate- ergo duos Christos, neque duos filios, sed Deum et
nus audetis, ut reor, paternitatem Joseph praeferre hominemunum Filium; quem propterea et uuigeni-
paternilali DeiPatris 79g in Chrislo Jesu, ne aperta tum dicimus manentem in duabus substantiis, sicut
vos involvatisbtasphemia : dum ubi [F., ubique] in creatu>>ae veritas contutit, non confusisnaturis, neque
sanctis Evangeliisille ipse DeusChristus sibi Patrem immistis, sicut Timolhiani volunt, sed societate uni

« Vid. infra, lib. m, n. 1, h Inter Append. ad Opp. sancti Augustini.


PATBOL.CI. 5
159 6. F. ALBINISEU ALCUINIOPERUMPARS Ifl. 140
tis- Deus ergo hominem assumpsit, homo in Deura A In boc aulem itlum adqptivum efedimuSapud Pa-
transivit; non naturae yersibilitate, s?d Dei digna- trem, in quo secundumcarnem filiusest David; non
tiqne, ut nec Deus mularetur in huraanam substan- tamen in hoc quod Dominttsexistit. >In multis eum
tiam assumendo hominem; nec homo in divinam, dicimus similem et nos, in pluribus dissimilem: si-
licet glorificatus in Deum. > Nam si necesse est milis in natura, ut dicitis, sed dissimitis in gloria.
ajqpjivum esse Chrislum Dei Patris, propter quod Dissimilisest nobis, si nobiscum est adoptivus filius
ex subslantia sua natus nou est secundum carnem, et nuncupativus Deus? Videte ne vobismetipsis con-
quoiuojo non est adoptivus filius Virginis ille qui traria dicatis : quem asseritis in natura nobis per
iialus est ex Deo,quia deejusdem Yirginis substantia omnia similero, liunc eumdem dicitis dissimilemin
o.reatus non est? Ergo si neeesse cst hominem ex glorja. ln hoc enim dissimilemillum nobis diciunis,
Yirgine natum, Virginisque filium adoptive csse Fi- quia non solummodopurus liomo natus est, sicut
lium Dei: ipso niorio nccessarium est Deum Dei Fi- nos, sed etiam Deus homq. Similis in eo quod Apo-
litim adoplive esse filiiiinVirginis, quia alia substan- Stolus ait, quia pueri communicaveruntcarni et san-
tia est Dei Patris, de qua essenlialiter natus est Dei guini: et ipse similiter participavit eisdem,ut per mor-
Filius; alia Virginis, de qua corporaliter nalus est lem destrueret eum qui habebat mortis imperium
Ctiristus. Aut si hoc non audetis dicere, quia Chri- "(Ilebr.u, 14); dissimilisvero in eo quod eamdem
slianum nomen habetis, ut beala Yirgo non sit pro- raortem i.on misera necessitate, sed raisericordi vo-
prie Dei genitrix; sed per adoptionem,aequumest tit Iuntate suscepit, ipso testante : Potestatemhabeopo-
lion audeatisaffirmarefilium Virginisadoptivumesse nendi animam meam, et potestatem habeo sumendi
l)ei Patris Fitiuni. Quid igitur restat nisi ut utriusque eam (Joan. x, 18); nam nos necessitate inorimur
parentis verus et perfectus in duabus substantiis non voluntate, sicut Aposlolusait: In hoceniminge-
Jesus Christus sit 797 Filius totus Dei Palris pro- miscimus,quod supervestirivolumus, ut absorbeatur
prius, totus Virginis malris proprius, ut sit unus hsc mortale a vita (II Cor. v, i). Et in hoc dissimi-
Christus, unus Filius, et unus Deus? lis quod caro illius, quam de Yirginesumpsit, caro
XIV. Audiamus quid bcatus Aiigiistinusinepistola est Filii Dei propter unionem Verbi, quod caro fa-
ad Hitariura et Prospcrum« de hac mirabili et spe- ctum est. De ctijus supereminenti gloria et incompa-
ciali Christi nativitale dicat : < Respondeatur,ihquit rabili omnibus sanctis, illius utique qui ex Virgine
itte, homout a verbo coaeternoin unilatem personue factus est, verus sit tinigenitus Dei Filins, praefatus
assuinptus FiHus Dei unigenitus esset, unde hoc pater Augustinusin libro quein dePraesentia Dei ad
ineruit natura humana, ut ad hanc ineffabitemexcel- Dardanum scripsit (Num. 40), mirabiliter et subli-
lentiam perveniret? Nonne faciente ac suscipiente miter disseruit, iia dicens : < Quid ergo est? hocne
Yerbo ipse homo, ev quo esse coepit, Filius Dei uni- interesse arbilramur inter caput et membra caetera
eus esse coepit? Nonne Filium Dei unicum femirta quod in quolibetquamvis praecipuomembro, vetut in
itla gratia plena concepit? Nonne de Spiriiu sancto aliquomagnq propheta aut aposloto quamvis divini-
et virgine MariaDei Filius unicus natus est, noncar- tas habitet, non tamen ut iii capile, quod est Chri-
nis libidine, sed singulari Dei munere? i Quid ergo stus, omnis plcnitudo diviiitatis. Nain et in nostro
ambiguitatis habet tanti Patris testimoniura?Ecce corpore inest sensus singulis membris, sed non tan-
eum qui de Virgine naUisest,unigenilum et unicum tusquantus in capite, ubiprorsus omnisquinqueper-
Dei Filiura non dubilavitnominare et credere. Nun- titus est. Ibi cnim et visus est, etaudilus, etolfactus,
quid unus Filius unius Patris potest utrumque et et gustus, ct tactus : in caeteris autem solus est
unicus esse et adoptivus? Vel de quolibet sanctorum tactus. An etiam praeter hoc quod velut in templo
legitur, nisi de Christo solo, qui natusest ex Virgine, in illo cqrpore habitat omnis plenitudo divinitatis,
unigenitum Dei Filium dici? est atiud, quod intersit inter illud caput et cujusli-
XV. Et si parum creditis teslimoniis sanclorum betmembri excelleiitiani? Est plane, quod singutari
Patrum.crediteipsi Dei Filio dc se teslimoniumpro- U quadam susceptione hominisillius una facta est per-
ferenti. Ait enim in Evangelm: Sic enimdilexitDeus sona cum Vcrbo. De nullo enim 799 sanctorum
mundum,ut Fiiium suum unigenitumdaret (Joan. m, dici potuit, aut potest, aut poterit, Verbum caro fa-
16). Quis autem datus est pro mundi satute? Ille ctum. Nullus sanctorura quatibet praestantiagratiae.
titique qui torcular calcavit solus, et sanguinis effh- uiiigeuiti nomen accepit, ut quod est ipsura Dei Yer-
sione rubicundababuit vestimenta, quem vosper om- bum ante saecula,hoc simul cum assumpto homine
nia simileniesse nobis, absque lege peccati, conten- dicereiur. Singularis est illa susceplio, nec cum
ditis, sicul in Iibelli vestri serie ostenditur, ut ipsa liominibusaliquihus sanctis quantalibet sapientia et
verba ponamus quaevos in eodem posuistis, dicen- sanctitale proestantibus rdlo modo potcst esse com-
tes : <Non in gtoria deitatis, in qua per omnia simi- munis, ubi divinaegratiaesatis perspicuum clarumque
lis est Patri, dissimilisvero omni creaturae; sed in documentumest. Quis enim tam sit sacrilegus, ut
sola humanitate, in qua per omnia similis faftus est audeat aflirmare, aliquam posse animam per meri-
nobis, excepta lege peccati; similisutique in natura, tum liberi arbitrii, ut atter sit Chrishis, efflcere?Ut
cui tamen nullussimilis exstat, vel awuialisin gloria. enim ad personam Verbi unigenitiperUneret, quo
» Epistola ignota.
141 DOGMATICA.— ADV. FELICEM LIBRI Vll. — LIB. 1. 142
pacto pef ttberum arbitrtum cqmmuniter omntbus A . homo est qui assumptus est. i De qtio et Apostohis
et naturaliter datum una sola anima meruisset, nisi ait, et est Dominus omnium (Rom. x, 12): et sl est
hoc singularis gratia praestitisset, quam fas est prae- Dominus omnium, ulique et Dominusest Qavid, de
dicare, de qua nefas est judicare velle? i De hac cujus semine natus est earnaliter. Hoc ideo tam sub-
etiam excellentia illius hominis, qui de Virgine natus tiliter interrogavit ipse Deus Christus, ut Intel-
est, idera Pater in epistola praefata ad Hilarium et ligeretur eumdem esse Dominum DavM qul et
Prosperum sublimiter enarrat, ubi abundanter dispu- filius est.
tat contra adversarios, qui seipsos aequalesesse con< XVII. Et si hoc parum videatur Infidelitati vestrse
tendunt in gratia Christo propter communionemna- tanti Patris testimonio Dominumesse qui natus est
turae, ponens primo verba adversariorum hoc modo: de semine David (ut te quoque, o Felix hnjus novl-
< Respondeat, inquit, homo Deo, si audet, et dicat, tatis assertor, specialiter angetlcse vocis assertione
Cur non et ego? Et si audierit: 0 homo tu quis es alloquar), audi etiam loquentem ad pastores de Dei
qui respondeas Deo? nec sic cohibeat, sed augeat im- ortu angelum Dei: Natusest, inquit, vobis'JQQhodie
pudenliam et dicat : Quomodo audio, Tu quis es o Salvator, qui est Christus Dominus in civitate David
homo, cu.ni sim quod audio, id est homo, quod et (Luc. n, 11). Ne solum utique Christum hominem
itle de quo ago; cur non sim quod ille? At enim gra- " intelligeres, et Dei tibi el Salvatoris nomen adjecit:
tia ille lalis et tantus est. Cur diversa est gratia, ubi scilicet ut quem Salvatorem esse cognosceres, Deum
natura communis est? Certe non est personartim neqnaijuam esse dubitares : et cum salvandi virtus
acceplio apud Deum. Quis non dico Christianus, sed nonnisi divinaecompeteret potestati, divinaeeam po-
iiisanus haecdi.cat? Appareat itaque nobis in nostro tentiaeesse non ambigeres, in quo potenliam salvandi
capite ipsc fons gratiae, unde secundum uniuscu- esse didicisses. Sed et hoc incredulitati tuoe parum
jusque mensuram super cpncta ejus membra diffun- fortasse videatur, quia eum angetus Domini potius
dit. Ea. gratia fit ab initio fldei suae homo quiciinque Salvatorem, quam Deum aut Dei Filium nominaret,
Christianus, qua gratia homo ille ab initio factus est ctim utique impiissime Deum neges, quem Salvatc-
Christus. De ipso Spirilu est hic renatus, de quo est rem esse fatearis : quem beatus doetor gentium Sal-
illc natus. i Aliter, ut sanctus Augustinus vult intel- vatorem saepius nominare non dubitavil, dicens ad
ligi, plenitudo fonlis manat, aliter rivuli mensura Titum : Apparuit enim gratia Dei Salvatoris riostri
currit de fonte, quod beatus Baptista testatur : Non (Tit. II, 11). Audi qtioque archangelura Gabrielem
enim, inquit, ad mensuram dat Deus spiritum (Joan. Mariaevirgini praedicant-m : Spiritus, inquit, sanctus
III, 34 et 35). Pater enim diligit Filium, et omnia de- in te, et virlus Altissimi obumbrabit tibi.
dit in manu ejus. De rivutorum raensura ApostolusCsuperveniet
ideo et quod naseetur in te sanctum, vocabitur Filius
testatur : Vnicuiquenostrumdata est gratiu secundum Dei (Luc. i, 35). Yides quemadmodum nativiiatem
mensuram donationisChristi (Ephes. iv, 7). Dei indicaturus divinitatis opera praemiseril: Spiri-
XVI. Et quia paulo ante fecistis mentionem David, ttts enim sanctus (inquit) veniet iri le, et «trt»» Altis-
velim dicatis, de quo inlerrogassel ipsa Yeritas Ju- simi obumbrabit tibi. Putcherrime loquens angehis
daeos,ubi ait i Cujus Eilius est Christus ? Dixeruni: excellenlia verborum majestatem divini operis expli-
David (Matth. xxii, 42). Ipse autem proposuit illis cavit. Quid enira tanti apparatus opus erat i» nati-
quaeslionem, quomodo dictum sit; Dixit Dominus vitate unius infanluli, ul tu vk, adoptivi? Pater
Dominomeo; sede q dextris meis. Si filius est David, obumhravit, Spiritus sanclus impraegnavit, FiBusin-
quamodo est,Dominus ejus (lbid., vers. 44, 45)? Cui carnatus est, dum omnis ccetestis terrenaque erea-
autcui naUiraedicturo est, sede a dextris meis, divi- tura solo jubentis verbo facta est : ut habetur in
na>an humanae? Humanae scilicct, ut in symbolo psalmo . Ifse dixit, et faeta sunt, rpse mandavit, et
cautatur : qui ascendit in ccelos, et sedet a dcxtris ereata sunt (Psal. CXLVIII,5). Cur parum fuit }us-
Dei. Unde et Marcus evangelista in fine Evangelii sio dicentis, sicut in caeteris omnibus crealuris, ad
suvait : Et Dominusquidem Deus [Jesus], postquam unius hominis procreationem, si tantummodo purus

loeuius esl, assumptus est in coelum,et sedit a dextris homo natus est, et non Deus, vel etiara Dei Fitius
Dei (Mare.s.v\, 19). Naturaecui dictum est, ^rro es *erus? Sed itla utiqiie omnia opera angelicaram po-
et in terram ibis (Gen. ni, 19), huic dictum est, sede teslatum, vel omnium creaturarum facta sunt pcr
a dextris meis (Psal. cix, 1). < Hoc dixit Christus, ut jussionem Dei: nativitas autem Dei Filii agenda non
beatus Hieronymus exposuit in .tractatu hujns psal- erat, nisi per adventum et operationem sanctaeTri-
mi a, ad Pharisaeos,qtii shnplicem filium David con- nitatis : quia et concipi Deusab homine, nisi se do-
fitebanlur Christum: Si filius, est. David, quomodo nanle; et nasci, nisi se illabente, non poterat. Et
vqcat filium suum Dominum? > Et paulo post, idem ideo archangelus superventuram Virgini majesl&tem
ipse : < VideUiergo quid dicit: Dixit Dominus Do- sacram indicabat: videlicet ul quia agi tanta res per
BMJJO. meo. Num hic [Forte, huic] cui praecipitur ut humanum officiura non valebal, ipsius arifiituram
sedeal?.Deus non sedet, assumptio corporis sedet. diceret majestatera in conceptu, qni erat futurus ia
Buic ergo praecipitur ut sedeat. quia [Hier., qui] partu. Et quia Deus supervenit in conceptiqne, ideo
a S. Hier., in Breviario in Psalterium,
quod huic eruditis nostrae aetalisinter supposita eidem opuscula
sancto Patri Aicuinus quidem attribuit; a viris vero rejicitur.
143 B. F. ALBINI SEU ALCUINIOPERUM PARS ffl. 144
futurus erat Deus in parturitione. Et quid de Deo, AL < corpus Domini Thomas apostolus cOntigisse, nec
nisi Deus nasci poluit? Spiritus est Deus (Joan. iv, Christum i Dominum Deum dixisse legeret [Cass., le-
24), utAposlolus ait; de quo spirilu, ut iu symbolo geretur]. | Sed immutari quod in Evangetiq Dei scri-
cantitamiis, ex Maria virgine natus est Filius Dei. ptura ] est, nequaquam pctest, Cwlum enim et terra
Addidil quoque quaerenti Virgini archangelus : Ideo- itransibunt, verba vero Dei non prwleribuni (Mattk.
que quod ex te nascetur sanctum, vocabilurFilius Dei xxiv, 35). Ecce enira etiam nunc tibi ille, qui tunc
(Luc. i, 35). Hoc esl dicere: non ignores hunc tantae testatus t est Thnmas apqstolus, clamat: Deus est Je-
rei apparalum, hoc tanli raysterii sacramentum : ideo sus qnem tetigi, Deus cujus membra palpavi, non
in te veniet majestas Dei, quia ex te nascetur Filius < ego incorporalia tenui , nec intractabilia tentavi
Dei. Quid hic ullra ambigi aut quid amplius dici [Cass., traclavi]. Non Spiritum manu conligi, ut de
potest ? Deum dixit superventurum, Dei Filium na- eo tanlum credar dixisse, Deus est. Spiritus juxta
sciturura. Tu quaere nunc, si placet, quomodo aut Dominiraei dictura, carnem et ossa non habet (Luc.
Dei Filius sit? quomodo aut Dei Filius non sit, qui xxiv, 39). Ego corpus Domini mei tetigi: ego car-
natus est? vet si Dei Filius sit, quomodo Deus nem et ossa palpavi: ego digitos meos in locum vul-
non sit? neruni misi, el de Christo Domino meo, quem pal-
XVin. Si vero nec archangelorum credis testimo- B B paveram, proclamavi; Dominus meus et Deus meus.
nio, crede saltem ipsius Dei Patris, qui ait, ubi Non enim novi inter Christum et Deum facere di-
transfiguratus est Christus in monte sancto, sicut stantiam, inserere sacrilegas opiniones inler Jesum
praeriiximus: Hic est Filius meus, in quo mihi bene et Deum nolo, devellere a seipso Dominum meum
complacui, ipsum audite (Matth. m, 17). Quam vi- nescio. Fac esse a me quisquis diversa senlis, quis-
sionetn praecepit apostolis tacere, donec Filius homi- quis diversa loqueris : Ego aliud Christum quam
nis a mortuis resurgeret; ne dum gloria praedicare- Deum esse non novi: hoc cum coapostolis meis te-
tur majestatis, crucis mysterium impediretur. Cur nui, hoc Ecclesiis tradidi, hoc gentibus praedicavi,
enim, si dc divina natura Dei Filii dixisset: hic est hoc etiam tibi clamo : Christus Deus est, Christus
Filius meus dilectus, taceri praecipitur, dum loties Deus esl. Aliud mens sana non sentit, atiud fides
Christus se ostendit palam , et praedicavit Dei esse sana non loquitur ; divelli a se divinitas non potest:
Filium, veluli ubi ait: Ego et Pater unum sumus et cum utique quidquid est Christus, Deus sit, inve-
(Joan. x, 30). Item : Qui videt me, videt et Patrem niri in Deo aliud non potest quam Deus.
(Joan. xiv, 9). Item : Omnia quw Pater facit, hwc et XX. Quid ais tu nunc, haeretice? sufliciuntne haec
Fitius similiter facil (Joan. v, 19) : et multa talia, C _
teslirnonia fidei eliam summae infidelitati, an a'-huc
ubi se in divina subslantia omnino Patri aequalein, aliquid addendum est ? Et quid vel post prophetas,
et Patris esse Filium non tacuil. Sed haecvox pa- vel post apostolos addi potest, nisi forle, ut Judaei
terna ad hoc in hapfismo super Filittm hominis facta quondam expostulahant signum sibi de ccelo, etiam
est, ut agnosceretur el crederetur verus esse Filius tu tibi dari postules ? Sed petenti tibi hoc, illud quod
Dei homo, qui ex subslantia beatae Virginis creatus responsum tunc illis est, necessc- est
responderi :
est. Generatio prava et adultera signum quwril, et signum
XIX. Sed forte meae parvitatis sensus tibi non suf. non dabilur ei, nisi signum Jonw
de natus haec prophetw(Matth.
ficit, ut de Christo, qui Virgine est, xvi, 4) ; et vere suflicere tibi signum hoc, vel cum
testimonia Patris prolata sint. Audi etiam quomodo Judaeis crucifigentibus poterat, ut Dominum Deum
Patres nostri viri vere catholici responderunt ante- nostrum, etiam hac re sola edoctus crederes, quem
cessoribus tuis, qui Christum nec Dei Filium, nec etiam illi qui persecuti fuerant, crediderunt. Sed ta-
Deum verum voluerunt credere, ut eadem verba po- men quia cceleslis signi fecimus mentionem, oslen-
namus, 800 <lua 3 leguntur tn libro beaU Cassiani dam tibi de coelo
signum, et quidem tale, c>uinec
(Lib. in de lncarnat., cap. 15 et 16) : vel sic divino, daemonesunquam contradixerunt, dum ipsa veritatis
inquit, credas testimonio a signis ccelestibus, quae T D necessitale cogente, licet Jesum corporeum esse cer-
super baptisraum Christi apparuerunt. Haec sunl nerent, Deum tamen, quod erat, esse clamabant.
verba fidei calholicae. < Quid ergo apostolus Thomas Quid ergo ait evangelista de Domino Jesu Christo ?
teligit, cum ad palpandum Deum accessisset? Chri- Baplizalus, inquit, confestimascend<tde aqua, et ecce
stum utique absque dubio ; quid autem exclamavit ? aperti sunt ei cceli, et vidit Spirilum descendenlem
Dominus, inquit, meus et Dens meus (Joan. \\, 28). sicut columbamvenientemsuper se, et eccevox de cce-
Nunc si potes, et Christum a Deo separa, el immula1 lis dicens: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi
dicttim hoc, si vales : da dialeclicam disputatioiiem,' complacui(Matth. m, 16, 17). Quid ad haec nunc,
da prudeuliam muiidialem, et stultam illani verbosa1 Haeretice, ais? dictum displicet an persona dicentis?
calliditale sapientiam : verte omnes tete in facies, et1 nec interpretatione certe indiget intelligentia allocu-
contrahe, quidquid sive animis, sive arle vales;! tionis, nec commendatione-verborum dignitas allo-
quidlibet dicas, quidlibet facias, cxire binc nusquami quentis. Deus Pater est qui dixit, evidens est quod
vales, nisi hoc, quod apostolus tetigit, Deum falea- dictum est. Nnnquid lam impudentera aut sacrile-
ris. Et quidem, si quo modo possis, immutare for- gam [Cass., tam sacrilegam] vocera proferre poteris.
san historioc evangelicaeproedicationemvelis, ut necc ut dicas, de unigenito Dei Filio nec Deo Patri esse
445 DOGMATICA.— ADV. FELICEM LIBRI VII. — LIB. H. 146
credendum ' Hic est ergo, inqttit, Filius meus dile- A quidem non unum, sed et multa et singularia. Habes
aliud in Spiritus de-
ctus, in quo mihi comptacui. Sed lentabis forsilan euim uiium in apertiene cceli,
dicere, ut est dementia, de Verbo hoc, non de Chri- sceusione, tertium in Patris voce; quae utique onraia
sto diclum fuisse : Dic mihi ergo quis erat qui bapti- Christum Deuni esse dectarant; quia eum et resera-
zabatur, Verbura an Christus? Quis baptizatus esset tio ccelorum Deura indicat, et descensio super eum
in Jordane, caro an Spirilus ? Negare utique non po- sancti Spiriius Deum approbat, et alloculio Patris
tes Christum fuisse. Homo ergo ille ex hoiuine ac Deum esse confirmat. Neque enira vel coelum nisi
Deo natus, Spiritu sanclo in 801 Virgincm riescen- Domini sui honori patuisset; vel Spiritus specie
dente, et virtute Altissimi obumbrante conceptus, corporali, nisi super Dci Filiura descendisset; nec
ac sic hominis et Dei Filius, ille utique, ut negare Pater Filium nisi vere Filium declarasset: praeser-
non potes, baptizatus est. Si ergo ille baptiza;us est, tim cum his divinaenativilatis significationibus, quae
ille el nominatus : quia ille utique nominatus, qui non solum verilatem piae fidei confirmarent, sed
baptizatus est -. Hic est, inquit, Fitius meus dileclus, etiam pravitatem impiae opinionis excluderent. Inef-
in quo mihi complacui. Nunquid dici significantius fabili enim divini dicti magniflcenlia, cum expresse
aut expressius quidquam"potest ? Christus baptiza- ac significanter dixisset Paler : Hic est Filius meus,
tus est, Christus de aqua a cendil, Chrislo baptizato R addidit etiam illud quod consecutum est, dilectus,
cceli aperti sunt; descendit super Christum corporali scilicet et, in quo mihi complacui. Utique sicut eum
specie Spiritus sanctus, Christum Pater appellavit per prophetiam Deum lorlem et Deum magnttm jam
[Cass., propter Christum coluraba descendit : super praedicaverat (Isa. IX, 6), ita hic dicens, Filius meus
Christum in corporali specieSpiritus sanctus astitit; dileclus, in quo complacui, super proprii Filii sui no-
Christum Pater appellavit]. Hoc si de Chrislo di- men, etiara dilecti et complaciti sibi nomen Filii
ctum negare ausus es, superest ut nec baptizatum adjecit [Cass., insuper proprii Filii sui nomen adje-
Christura fuisse, nec Spiritum descendisse, nec.Pa- cit, e.c.] : ut proprielatem divinae, scilicet, naturae
trein locutum fuisse contendas. Sed urget tamen et nominum signilicaret adjectio : et id ad honorem
premit te ipsa verilas, ut etiam si confiteri eam no- Filii Dei peculiariter pertineret, quod nulli omnino
lis, tamen negare non possis. Quid enim ait evange- homini conligisset. Itaque sicut illa propria ac pe-
lista ? Baplizalus aulem confestim ascendit de aqua. culiaria in persona Domini nostri Jesu Christi fue-
Quis baptizatus est? Christus utique. Et ecce, in- runt, quod cceli aperti sunt, quod eum Deus Pater
quit, aperli sunt cwli ' Cui scilicet, nisi illi qui ba- cunctis videntibus per adventantem atque testantem
ptizatus est, Christo utique ? El vutit Spiritum Dei *"'columbam quasi manu quodamraodo sua tetigit, et
descendentem sicut columbam venientem supcr se. quasi digito indicante monstravil dicens : Hic est Fi-
Quisvidit? Christus, scilicet, vel Joannes [Cass., lius meus : ila illuri quoque proprium ei ac singu-
verba vel Joannes omi».]. Super quem descendit, lare, quod peculiariter dilectus et peculiariter Patri
super Christum utique ? Et vox facta est de ccelo complacitus nominatur, ut peculiarem tilique naturae
dicens. De quo ? de Christo scilicet; quid enim se- significationem peculiaria additamenla monstrarent,
quitur ? Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi et proprietatent tinigeniti Filii etiam cognominum
complacui. Ut omnia illa, propter quem facta essent, proprietas confirmaret, quam jam honor signorum
ostenderenlur, vox consecuia cst dicens: Hic est praecedentium comprobasset. Sed jam libelli istius
Filius meus dileclus, in quo mihi complacui. Hocest fmis sit. Neque enim hoc dictura Dei Patris, aut
dicere : Hic est propter quem citncla haecfacta sunl, augeri humanis sermonibus, aut exoequari potest.
liic est eniro Filius meus, propler hunc cceli aperii Nobis de Domino nostro Jesu Christo Filio suo satis
sunt, propter hunc Spiritus meus venit, propter per se ipsura Pater [Cass., per se ipse Deus Pater]
huiic vox mea facla est; hic est Filius meus. Dicens idoneus testis csl dicens : Hic est Filius meus. Tu si
ergo : Hic est Filius meus, quem designabat? illura contradicendum his Dei Patris vocibus putas, illi a
utique quem columba tangebat. Quem ergo columba U te, necesse est contradici, qui eura evidentissima
teligit ? Christum scilicet, ergo Christus Filius est declaratione Filium suum esse ab omni mundo voluit
Dei. Impleta est, ut reor, sponsio mea. Vides ergo, agnosci a. »
haeretice, profecto signum tibi de ccelo datum, et
a Huc usque ex Cassiano.

802 LIBER SECUNDUS.

I. Non debet mihi lector imputare sermonis mei verso tramite curram in sermone, qui vario sensu
confusam quodammodo disputationem et inordina- etiam, et sibimet ipsi aliquantis in locis dissimili
tam, quia non recto tramite currentis, sed circuloso pergit per latissimos sanctae Scripturae campos, non
loquacitalis rotatu disputanlis vestigia sequi neces- catholicae fidei quaerens veritatera, sed suo errori,
sarium habeo. Et proul ordo proponentis exierit, licet valde sibi contraria, nitilur [Deest, invenire,
scrmo respondentis subsequatur, Nec mirum si di- vel simile] testiraonia; omniumhaereticorumseqiiens
<U7 B. F. ALBIM SEU ALCUINIOPERUM PARS M. 1«
CortSuetutlifiem,<fuidh1ni eloquii sententias ad sui A / te nascetur sanclum, FitiusDei vocabitur(Luc. 1,85).
•probatlotiemerrorls pravo sensu interpretari nitun- Si igitur ipse Gabriel, qui dicitur fortiludo Dei, te
orantem in templo invenisset, non novem mensium,
H. Dlds itaque quod novus ftomo novum nomen sed perpetua laciturnitate incredulum damnasset os
htibete debeat. Dte, rogo, quis hoc novum nomen tuum : quia quem ille a Deo missus et divinae con-
Spiritus vestris msonuit auribns ? Forte Deus tecum scius volunlatis parere Yirginem praedixit Jesum, id
loquebaior in turblne, veluti cum Job servo suo: est, Salvatoiem, et magnum, cl Filium Altissimi, et
Vel etiam in Pyrenaeis collibus in tonitruo et voce sanctum, et regnauirum in aelernum ostendit, hunc
tubae, sicut cum Moyse famulo suo in Sina monte tu parvum el adoptivum, el servum conditionalem
sermocinatus est': vcl Dominum cum Isaia propheta testari non times.
Vidistiin sotio sedentem, etmissusesl seraphim cum 803 HL Primum ergo iltud a te requiro, Domi-
ardente catculo labifttua mundare, ot inaudila a sse- num Jcsum Christum , qui ex Maria virgine natus
culis nomina mundo proferre valuisses: vel cum est, hominis tantum Filinm, an etiam Dei Filium di-
Apostoloraptus fuisti ad tertium coelum, et ibi audi- cas? Sed hoc superfluum est a le quaerere quod per-
sti mefrabiliaVefba : vel cum beato evangelisU virii- spicuum est le senlire, et imritis verMs, fiect inani-
stl et legisti librtmi SigiUatumseptem sigillis, quem B 1 ter, confirmare hominis esse tantum Filium, qui ex
nemo potuit aperire, nisi leo de tribu Juda, cujus Virgine natus cst, el non Dei, nisi per adoplionem.
potestati Infeliciter Felix derogare non metiris! Pro- Nos autem, id est, catholicorum omnium fides, nos,
ler tamen nobis quid tecum loqueretur Deus vel in inquam, omnes utromqtie et credimus et intelligi-
turbine, vel in Pyrenaeis collibuS : vet illa ineffabilia mus, et scimus et cohfitemur, quod et hominis est
Verba quae audisti dic nohis, vel de sigillalo lihro Filius, qui ex homine natus est, et Dei Filius, qui ex
Ostende nobis testimonia novi nominis quod novo Spiritu sancto concepUis est. Tu ergo vel ntrumque,
homini indidisti. Credo qiiod alius spiritus libi locu- id est, Dei Filium atque ethominis, antantum homi-
tus est Christum esSe adoptivum, alitrs Isaiae pro- nis esse asseris? Si lantum hominis, recfamant tibi
phetfc inspiravit dicenth Et vocabitur nomen ejus aposloli, reclamant prophetae,reclamat denique ipse,
Emmanuel (Isa. vn, 14); vel etiam quod alibi ail: perquem facta est conceptio, Spiritus sanctos. Obrui-
Et vocabitur nomen ejns udmirabiiis, consiliarius, tur impudentissimum os tuum cunctis divinorum
Deus, fortis, princeps pacis, pdter fuluri swculi (Isa. apicum teslimoniis; obruitur sacris voluminibus,
ix, <5). Et alius spifitus tibi ctictavitChristom nuii- sanctis testibus; obniitur denique ipso Dei Evan-
cupativum esse Denm, alius alteri prophetae dicenti: gelio, quasi divina manu inullis in locis maxime pa-
Si affigit homo Deum suum, quia vos affigetis me' C terna voce de coelis,et ipsius tesliraonio de quo nunc
XWaXach.ni, 8). Nunquid rron tiaec vox Christi po- nobis sermo est. Damnat et ipsc archangelus voceni
tnit esse, quando diictus est ad crncem, quasi dixfs- incredulam in te, qui viitute sui sermonis clausit in
srt: Cur, qnaeso, ftedemptorem vestrum non agho- Zacharia os incredutom : multo magis et in te, qui
SdWsTCnr Detfmindutum pfo vohis came Tiesciris? nec Dei Patris testimonio de Filio suo teslantis,
SalvaTOrivestro necem paratis. Auclorem vitae ad nec apostoticis doctrinis, nec propheticis praesa-
tnoftem tfucitis: Deus vestef sum, qnem suspendi- giis, nec angdicis alfatibtis consentire vis, sed
tts: Deus vester, quem crucifigitis. Quis, rogo, hic post haecvcritatis testimonia novum nomen Dei Filio
error, aut quae insania est ? Si affigit homo Deum cum paucis Hispaniae,non dtcc docloribus, sed veri-
ittum, tmia vos affigitisme. Vides quomodo vox haec tatis desertoribus, imponefe praesuniis. Convertimini
ipsaram quodammodo, quaeacta sunt, refum vox sit. quandoqne ad unitatis calholicae concordiam, et,
Nnnquid expressius quidrpiam aut irianifestius qwJe- dum adhuc lumen habetis, curfite, ne vos tenebfae
Tis?Vfde* quomodo leshmoTiiasacra natum in came apprehendant; ut sitis per illum adoplione filiorum
DoTrtimirnJesfim Christnm ab ipsis qoodammodotn- digni, qui est vertis Filios Dei, qui in plenitudine
ciinafouiis, Osque ad crticem qtrafnpeitulit, prose- . divinitatis natus est perfectus Deus,perfeclus homo:
«tfta gmrt: ctim tstrqueillum, quem Isaias Domrnum totus Deus, totus homo; totus Fttius Dei, et totus
in carne nasci praedicavit; hic Deura in trtice videat fllnrs hominis: Et nofflen<fuod angelus concipienti
afligi. El idco a prophela et illic ubi natus est Deus Yirgini praedixit, id fest Fitium Dei; firmissime le-
dicitur, et illic ubi cruciflxus est Detisevidenlissime nete, credite et pracdicate. Dei enim Filius Je-
nominalur. Certissimc alius angelus tibi dormienti sus Chrislns est, qui et de divinitate genitus,
tn 5'OmntSappafuit, aTirisJoseph viro Mariae: et et de diviriitate conceptus est. Si autera Dei Fi-
aliud tihi nomen demonstravit, aliud iftl; vei atitisi IWs, ergo indubitanter Deus : si vero Deus, uti-
non Gabriel, sed ignotus quilibet nuntius tibi vigi-. que orani veritate plenus, quia gratia et veritas
lanti «stitit susurrarrs In aufem. Hunc, inquit, per Jesum Christum facta est (Jtian. i, 17). Omnis
pucrum, qui natus est de Virgine, .adoptivum vocare ergo in eo gratia, omnis vefitas, nmhis virtus,
meinenlo. Sed aliss beatiswmae Virgini astitit, etL omnis potentia, omnis divihilas, omttts denique
jara non qnislibet, sed Gabriet archangelus clarai diviniiatig ac majestalis IpSiuS plehitudo cttm <*o
voce pronuntians: Spirilut sanctut superventeiin te,, 4«|tte in eo semper fuit, %ivein ecko, «iv« in terra,
tl virtut AUmimi<&umbrabtttibi: ideoque& qnod ex; i^ve in wtero, sive in Ort«, NlMl m4q«amDeo de Deo
149 DOGMAflCA.-AbV. FfeLlCEMLIBRI VII.-LtB. II. 158
a <
defuit'; semper enim cum Deo deilas; seiriper iri X ltbro de Baptismo parvulorum ait : Per unitalem
Fiiio proprietas : idem in hominis exiguitale qui in vero personoc,quia [Au<j.,qiia] utfaqiie substantist
Dei majestftte. Et ideo bene Apostolus, Christi gra- uriusChristtts est,et FiliusDei rimbulabatiii terfa.iei
tiam nominans, Dei graliam nominavit, quia Chri- idem ipse Filius hominis manebat in coeto.Fit er^6
stus iotum crat quod Deus. Omnis in ipsa statim fricredibiliorum[Aug., cfedibitiorum] fideSex tncflii
hominis conceptione Dei virtus , oninis divinitas, dibiliofibiis credilis. Si ertim divitis substantik Ionge
omnis divinitalis veneral plenitudo. lnde enim illi dislantior, atque incomparabilidivefsitale SUblithibf
omnis divinitatis perfectio unde et origo. Neque potuit propler nos ita suscipere hUmanamsribstari-
ac sic Ftlins hcminis,
enim unquam ille homo sine Deo fuerat, qui ulique tiam, ul una perscria fieret; iderii
hoc ipsum quod erat esse a Deo coeperat. Hoc ipsum qui erat in terra per carnis trtflrmitaiem,
esset in coelo prif pafticipatanl cafni divtnitd-
itaque primum, velis nolis, negare non potes, quod ipse
Dominus Jesus Christus Filius Dei sit, archangelo tem b. i
utique clainante : Quod ex te nascelur sanctum, vo- V. Opposuisti etiam, et nos dixisse inter alia '.
eabilur Filius Dei (Luc. i, 35). Hoc autem posito, <Quidposl tale lonitruum dubilatis fingentes naiivi-
scito te, quidquid de Christq legeris, de Dei Filic tati illius novum arioptionisnomen,quod in totaVe-
legere : quidquid de Demino aut Jesu legeris, ad B teris NoviqueTestainenli serie non invenitur de Cliri-
Dei Filium pertinere. Omniaenim haecillius nomina sto? Ad qtiam, ais, objectionem el ego vobis fespori-
Dei Filium demonslrant : et ideo tu in his omnibus, deo : Recte novus hoino novum nomen habefe pb-
quaecunque audieris, nomen divinitatis agnosces. test. t Dicam et ego; mirum, quod hoc noviini hd-
Omnia haecejus vocabula Filium Dei clamant, cum men vobis lanlummodo in ultinio Chrisliahitalis
in omnibus yideas te Dei Filium intelligere debere. tempore innoluit de Citrislo dici debere : si tamcn
.Argumentare, si placet, qitomodoDeum valeas a Dei hoc nomen adoplionis ita novum esl, ut aritea iibn
Filio separare : nec enim toties per omnes paginas esset in mundo, nisi cum Christo riascente venisset.
6ftnclorum Evangeliorum Dei Filius nominaretur, si Nunquiri non filia Pharaonis Moysenadopiavii sibi in
proprienon esset Dei Filius, qui ex Virgine secun- filium? Similiter et Jacob patriarcha adoptavit sibi
tlura carnem natus est. Quid enim tibi sulflcit, si in filios Ephraim et Manasse nepotes sttos. Pro-
Evangeliorum testimonia [non] sufliciunt? Vel cujus phetae illud de Chrislo non praeriixerunt, nec Iex
testimonio credis, si ipsius Patris testimonio incre- in figurationibus sacriliciorilm habuit : evangelislae
dillits es? non scripserunt, apostoli non proedicaveruht, siic-
IV. Legitiir quoque in trii libelli lextu : < In illa „ cessores illorum omnes ignoraverunt, nisi vos soli.
scilicet, in qua juxta carnis materiam universi fide- Spiritus quoque sanctus per os Isaioe propbetoe
iesejus ifieinbra ipsius sunt; non in illa, hoc est, in praedixit sex nomina de ipso : Et vocabitur, inquit,
(tivinitate ejiis, iu qua non membra habet, sed lem- nomen ejus Admirabilis, consiliarius, Deus, fortis,
plUm.i QiiOmodopotest esse Ut Dcus Christus mein- Pater futuri swcu!i,princepsprtcis(Isa. ix, 6). Unric
bra noii habeat, sed templum habeat? Nunquul non et beatus Hieronymus in expositione hujus prophe-
templtim Dei esl corpus quoit ex Virgine sumpsit? ti;e dixil : < Et licet ex eo, quod supra dixeral,
Ut evangelistaail : Hoc autem dicebal de 804 ,cm- Emmanuel, i<Iest nobiscum Deus, Deum illtim esse
pld corporis sui (Joan. \\, 21). Et si corpus habet, monstraretur [Hier., monstraverit], tamen nunc di-
hahet ulique et membfa, Apostolo altestante : Vos cit faclum [Quercet., Deum factutn nunc, erronee]
autem estii corpus Chrisli, et membra de membro (I illius principatum super humerum ejus, vet quod
Cor. xit, 27)i Scimus ertlm divinatn naturam per Cfucem suam ipse portaverat, vel per humerum
partes non esse divisam, sicut corpus in membra ostendens fortitudinem brachii. » Sed et beatus
dividituf : laraen quist dixisti eamdein natttram tem- Cassianus contra haereticas pravitates ejusdem pro-
plutri hahere, si templum habet, id est corpus, habet phetioe ita exposuit sensum (Lib. n de Incarnat.,
titique et membra, quia templum sine membris cssfeD cap. 3) : < Proevidens absque dubio divintis Spi-
non potest. Nam eadem natura divinilatis, quae ritus hanc blnsphcmantium hsereticorum perversi-
ante incafnationem membra non habuit, eadcm, tatem, his omni mundo Deum, qui nascebatur, re-
dnhi homo faeta est, membra habuit, in quibus rtim ipsarum vocabulis demonslravit : ut etiam si
cruci afftgitur; quaeetiam et post resnrreclionem se blaspheroare haereiicus quaererel, blasphemiaetamen
habcre lestatnr, cum dicit apostolis i Palpate et vi- locuin peniUis invenire non posset. Filius, iuquit,
dete, qtiia spiritUscarnemet ossa non habet, sicut me natus est nobis, parvulus datus est nobis : cujus prin-
videtishabere (Imc. xxiv, 39); ostendens eis menibra cipattts super humerumejus : et vocabiturnomen ejus
et lalus, ut veritatem corporis demonslraret post Admirabilis, consitiarius, Deus, fortis, Pater futuri
resmfectionem in membris humatiis. Non enim mi- swculi, princepspacis (Isa. ix, 6). Parvulum hunc
nofatio fuit divihitatis in assumptione humanitatis: qui natus est, et principem pacis esse docuit, et fu-
sed humahitatis exaltatio in participatione divinita- turi soeculiPatrem,etDeum fortem. Quisestergo ter-
tis s sicut saepedictus doctOf beatus Augustinus in giversandi locus? Separari parvulushicqui natus est,
* S. Aug., de ptkeatofiini Mefltis et Remissione, i>Texths mufilu*.
lib. i, cap. 31, ubi vide textum integrum.
*51 B. F. ALBINI SEU ALCUIM OPERUMPARS RI. 152
a Deo.qui in eo natus est, non polest. Hunc enim, JA hic de nominibus Domini nostri deest: et Deum hlc
quem natum dixit, Patrera futuri sacculinominavit, et Salvalorem, et Jesum Chrislum vides : sed omnia
Deum forlem esse praedixit. > De quo et in superio- haecvideus, omnia esse in Deo perspicis. Audisti
ribus idem propheta ait: Ecce virgo concipiet, et pa- enim Deum, sed Salvatorem : audisti Deum, scd
riet Filium, et vocabiturnomen ejus Emmanuel (Isa. Jesum : audisii Deum esse, sed Christum. Separari
vii, 14). Evangelista Matthaeus hoc exponens ait: hoc appellationis diversitate non valet, quod divini-
Quod interpretatur nobiscum Deus (Matth. i, 23). tas unitate conjunxitTSed licet, quidqttid de his re-
Nani et angelus Gabriel a Deo missus ad Virgincm quisieris, idera invenies : Salvator Deus cst, Jesus
dixit: Ecce enim concipieset paries 805 Filium, et Deus est, Christus Deus est. Omne hoc quod audis
vocabis nomen ejus Jesum: hic enim erit magnus, pttirale e t nuncupatione, sed unum est potestate :
et Filius Altissimi vocabitur (Luc. i, 31). De quo no- Quia cum et Salvalor Deus sit, et Jesus Deus, et
mine et Apostolus ait : Et dedit illi nomen quod est Christus Deus, inlelligere apertum est quod omnia
tuper omne nomen, ut in nomine Jesu omne genu hacc distinguuntur appellatione, sed raajeslate jun-
fiectatur, cceteslium, terreslrium, et infernorum : et guntur. Et cum evidentissime audias quod unus in
omnis lingua confiteatur quia Jesus est Christus in singulis nuncupatur Deus, intelligere utique aperte
gloria Dei Patris (Philipp. n, 9, 10, 11). De quo B I potes quod est in omnihus unus Deus. Quid dubi-
sanctus Proclus Conslanlinopolitanus episcopus in latis, o novi doctores, Deum dicere vernm et pro-
epistola ad Armenios ait: < Si alter est Chrislus prium Filium Dei, qui natus est ex Virgine, dum
praeter Deum verum, necesse est ut purus homo sit fixa ratione catholicae fnlei constat eumdem esse
Chrislus : et quomodo eum ultra naturae meritum Deum quem et Jesum, eumdem esse Deum quem et
cceleslium venerantur exercitus, eique, qui minor Chrislum, eumdem esse Deum qui passus est pro
est, genu flectunt? > Quae est baec gloria Patris, in mundi salute. >
qua est Chnstus, si non est verus Filius Dei Patris, VI. At si mundi doctoribus caeteris vobis non libet
sed adoptivus, sicut omnes nos? Et si ita est, credere, vestris saltem doctissimis viris credite.
non est nomen illius super omne nomen, sed in- Cecinit juvencus presbyter, et doctissimus Hispaniae
ter omnia nomina, id est, adoptivus : quia adopti- scholasticus in carmine evangelico (Hist. evang. lib.
vus commune est nomen omnium sanctorum. De i) hocmodo :
nomine autem Jesu legitur in Actibus apostolorum: Namtua conciplentcivlestlviscerajnssu
El baptizali sunt in numine Jesu (Act. xix, 5). Uti- Nalum,quemregnare Deusper siagula[F., per s;e-
que nomen illud, quod est Jesus, ab angelo Virgini n [cnlajcuocu,
Et propriamcredi snbnlemfiaiiitetiiue,jubetime.
praenuntiatum est, ut ille qui ex ea nascerelur. ^* Hunc [Huic] ubi sub lucemdeii ris sit rmmine[no-
vocandus esset Jesus. Si Jesus non esset Deus, [men]Jesus [Iesus].
quomodo baptizali sunt in nomine Jesu? De quo 806 Ploruit vir iste temporibus Constantini
etiam nomine beatus Cassianus Pater ita aitin dispu- principis. Videtis quidem ista; necdum ista ado-
tatione eadem, in qua supra : < Nunquid causari ptionis vel nuncupationis haeresis in Hispania fuit.
atiquid quasi de ambiguitale nominum potes, ut di- Aut istum, qui apud vos doctissimus exstat ma-
cas aliudesse Christum, aliud Deum.utSalvatoreraa gister, hoereticumjudicate, qui dicit hunc Deum esse
majeslate nominis sui distrahas, et Deum a divinitate et proprittra Filium Dei, qui ex Virgine natus est;
secernas? Ecce hic vas [Cass., vir] Dei ex Deo lo- aut si illum recipere vultis, vestram sententiam
quitur, et apparuisse ex Maria graliam Dei eviden- damnate, vel magis corrigite ex ejus sensu, consen-
tissima praedicatione testatur. Ac ne forte non ex tanea qui profert testimonia sanctis Patribus qui
Maria Deum apparuisse diceres [nomen slatim addi- diversis mundi temporibus per sintrula floruerunt
dit S.rivatoris], scilicet ut Deum esse natum ex Ma- loca.
ria Deum crcderes, quem Satvatorem natum negare YII. Sed et clarissimus Hispaniae doctor bealus
non posses, exspectante», inquit beatus Apostolus, Isidorus nobiscum videturconsentire, non vobiscum,
bealam spem et adventum gloriw magni Deiet Salva- "' qui ea nomina de Christo ubique in suis litteris,
toris noslri Jesu Christi (Tit. n, 13). Vidit profecto quantura ad nos sua dicta venerunt, posuit, quae
ille divinaesapientiae doctor ad insidiosas calliditates nos credimus et confitemur, sive propria sint, seu
diaboliciccaplionis simplicem lantummodo non sufli- significativa : nec usquam iltum inveni Christum
cerc doctrinam, uisi sanctam fldei praedicationem adoptivum filium, vel Deum nuncupativum nomi-
munimine catttionis armasset. Et ideo cum superius nare. Nunquid igitur vos doctiores illo eslis, vel in
nomen Dei Salvatoris posuisset, hic addidit Jesu Scripturis divinis, vel in saecularibusdisciplinis, ut
Christi. Licet [Cass., Scilicet] ne ad significandum vobis tam paucis et tam sero erumpentibus credere
DominumJesum Christum sufltcere tibi forsitan no- debeat mundus?
men soluiu non crederes Salvatoris, et non eumdem VIII. Dicit Origenes de divinitate carnis Christi in
Jesum Chrisuira Deum esse intelligeres, quem Salva- homilia quinla et in Isaiam prophetam : < Quis ex-
torem Deum esse cognovisses. Quid ergo ait? Ex- surgere facit de Orienlejustum. Vocavit eum ad pe-
spectatttes, inquit, beatam spem et adventum glorias des suos (Isa. xu, 2) ? Pater vocavit eum Filium:
maqni Dei, et Salvatoris nostri Jesu Chritti. Nihil imo, ut vere dicainus, Deus hominem vocawt ju-
183 DOGMATICA. — ADV. FELICEM LIBRI Vn.*— LIR. II. 154
stum, vel justitiam, ad pedes suos, id est, incarna- A\ testatus est, haec missio Filii Dei incarnatio illius
tionem Filii sui. Ideo et adorent scabellum pedum est. Si Igitur incarnatio illius missio est, et ille qui
ejus, quia sanctus est [Orig., sanctum est]. Caro missus est Jesus Christus verus est Deus, nihil re-
autem Dominihonorem deitatis assumpsit. > linquetur dubilationis, quin sit verus Deus Jesus
IX. In libro eliam quarto de Incarnatione Christi, Chrislus, et verus 'Filius Dei, qui missus est, id
quem, mandante Leone papa, Cassianus contra est, incarnatus de Spiritu sancto et Maria \ir-
Nestorium edidit, habemus ita scrijilum (Lib. IV de gine.
Incarn., c. 5) : < Qui crediderit quoniam Jesus est Dic mihi, o novaesecte inriuclor, Jesum cum ex
Fitius Dei, Deus in itlo manet, et charitas Dei in eo Virgine nasceretur, quid velis, hominera fuisse, an
perfecta est (I Joan. iv, 12); illum vero [Cass., illiun Detini? Si Deum tantum, solvisti utique Jesum, qui
vere] praedicat credere, illum pleiium divina asserit [Forle, cui] hominem unitum fuisse denegas. Si au-
charitate, qui Jesum Filium Dei credit: Filium att- tein hominem solura, solvis ulique nihiloniinus, qui
tera Dei, VerbumDei esse testatur : acper hoc unum solum, tanlummodo ut facias horainem, natum esse
atque idem penitus vult inlelligi unigenilum Verbum blasphemes. Fides ergo hoec tantum caiholica est,
Dei, et Jesum Christum Filium Dei. > Nonne hujus haectantum vera est, ut Dominiim Jesum Christum
charitatis plenitudinem evacual, qui non crediderit *' sicut Deum ita et hominem; et sicut horainem ita
Jesum Filium Dei esse verum; quia tantus aposto- et Deum credere non dubitemus. Omnts enim qui
lus et evangelista ait, illum, qui crediderit et cogno- solvit Jesum, ex Deo non est (I Joan. iv, 3) : solvere
verit Filium Dei verum esse, qui venit in hunc autem hoc est, quod unitum est in Jesu, velle dis-
mundum &: De quo et egregius praedicator ail: Fi- rumpere, et quod individuum est, separare. Quid
delis sermo est, et omni acceptionedignus, quia Je- autem in Jesu unitum et individuum est? Homo
sus Christus venit in hunc mundum peccalores salvos utique et Deus, ut sit unus Filius et Deus homo, et
facere (I Tim. i, 15). De quo et in Epistola ad He- unus Filius hominis, qui de Virgine natus est, non
braeos ait : Tanto melior angelis effectus, quanto ut aiter adoptivus sit filius, alter proprius, vel alter
differenliusprw illis nomenhwreditavit (Hebr. l, i). nuncupativus Deus, et alter verus Deus. .
Argumentumvero excellentiaeex nominis proprielale XI. Sequitur in praefato Felicis libello : < Quid
induxit : in hoc enim quod dixit: Tanto melior an- hoc nomen elicis [Forte, rejicis] ? Quid praestantius,
gelis e/fectus, dubium non est de homine assurapto quid hononficentius, quidve sanctius hnmanaena-
dici.qui tanto melier ab angelis esl, quanto praestan- luroea Deo conferri potest, quam hoc donum, per
tior filius proprius, a ministro serviente. Proprietas quod eadem creatura post praevaricationem hominis
'"
itaque filii in haereditate paterna praefertur mini- a Deo reconciliata cognoscitur ? > Hoc de nomin?
strantium subjectioni. adoptionis dicit, et verum dicit, quod nobis maxima
X. Item beatus Augustinus in libro contra Maxi- est dignitas adoplivos Dei Filios nominari; sed
minum haereticumb : < Vis, inquit, plenius scire, per illum, qtti verus est Filius Dei. In nobis itaque
quamvis Christus secundum carnem vere ex liomine hoc nomen honorabile est valde, sed in Christo vile:
homo natus sit, tamen propter ineffabilem sacra- quia major dignilas est verum esse Filium Dei,
menti unitatem, qua unitus cum Deo homq est, nul- quam adoptivum. De cujus adoptionis ratione in
lam penitus inter Christum et Verbum esse distan- alio libello d contra eumdem Felicem plenius dixi-
tiam; audi Deminicum Evangelium, ime pqtius audi mus, respondentes quidem epistolae illius, quam de
ipsttm de se dicentem Deum : Hwcest, inquil, vita hac eadem edidit. Rata ibi sanctorum Patrum plu-
aterna, ut cognoscant te solum verum Deum, et quem rima habentur testimonia, ex quibus manifestissirae
misisli Jesum Christum (Joan. xvn, 3). Superius au- poterit intelligere, qui legit, et pietatis intuitu
disti Verbum Dei ad sanandcs homines missum esse, considerat, Christum Deum verum esse Filium Dei
hic autem audis eum qui missus sit Jesum Christuiu in utraque natura : nos vero per eum adoptivos,
esse. Separa hoc, si potes, cum videas tantam uni- „ ciijus gratia salvati sumus; qui semper et ubique in
tatera Chrisli et Verbi esse, ut non unilum cum Evangelio sive ab angelis, sive ab apostolis, sive ab
Christo Verbum, sed etiam propter unitatem ipsara aliis sanctis, aliquando eliam et a daemonibus,nec
807 Christus jam Yerbum esse dicalur. > De quo non et centurione homine pagano verus Filius Dei
iterum testimonio veritatis idem Pater Augttstinus nominatur. Quem enim alium vidit ille cenlurio in
in homilia quadam evangelicaeexpositionis ita aitc: cruce pendentem, nisi quem mori cernebat ? et
i Ordo aulem verborum est, ut cognoscant te, et hunc esse verum Filium Dei confessus est. Vos
quem misisti Jesum Christum solum verumDeum. > vero Ecclesiae filii, licet nomine tenus, cum Judaeis
Nam sicut in libris quos de sancla Trinitate fecit, objicitis Christo quod dixisset se esse Filium Dei,
<»Deest aliquid. Maximianistis; cujtts utriusque S. Aug. meminit in
i>S. Aug. quem librum contra Maximinum Alcui- libr. n Retract., cap. 29 et 35 ; sed nunc neutruin
nus hic velit, ignoro. In duobus itlis libris quos exstat.
S. Augustinus contra Maximinum haerelicum scri- c Idem, tract. cv in Joan., num. 5.
psit textus iste non reperilur. Nisi fortassis Alcuinus d In alio libello.Illo fortassis, quem ad monachos
illum descripseril ex libro de Maximianistis contra Gothiaescripsit, supra a nobis exhibito.
Donalistas- aut ex admonilione Donatistarum de
155 B. F. ALBINI SEU ALCUINIOPERUMPARS UI. 156
nec non et nunc in sede paternae raajestatis re- A A in duabus naturis in Filii nomine, quse ante fuit in
ghsnlem, cl in throno ccelestis gtoriae sedentera, una substantia. In assumptione namque carni» a
qnem adorat oranis multitudo angelorum, et millia Deo, persona perit hominis, non natura. In nobia
mltlium ministrartt ci, ctijtis potestas est aeterna, est persona adoptionis, non in Filio Dei, quia sin-
et regni ejus non erit finis, vestris adhuc blasphcmiis gulariter ille unus homo ex Deo conceptus, et in
Fitium proprium et vcrum Deum negare non melui- Dcum assumptus habet proprietalem Filius Dei esar,
tis. Nam et ob hoc etiam antecessores vcstri Judaci quod omnes sancti habent per adoptionem griiiae
Chrislum lapidare voluerunt, quia dixit: Multa bona Dei, qui habitu inventus ut horao, sed divinilate ut
opera ostendivobisex Patre meo, propter quod eorum Deus. Nec in illa assumptioiiealius est Deus, alius
oput me vuttis lapidare? Quibus respondenlibus: homo, vel alius Filius Dei, et alius filius Virginis:
De opere bononon lapidamus te, sed de blasphemia, sed idem est Filius Dei, qui et filius Virginis : et
quia lu tpse, komo cum sis, facis te ipsum Deum idem filius Yirginis, qui et FiliusDei : ut sit unus
(Joan. x, 32, 33). Idertique de paralytico, cui ipse Filius etiam propritts et perfectus in duabus naturis
ait: Dimilluntur tibi, fili, peccata lua, invidentes Ju- Dei et hominis. De quo etiam Christi habitu beatus
daeidixerunt inter se : Qitis polest peccata dimittere, Augustinus ait a : < Sic assumplus est homo, ut
nisi solusDeus (Marc. n, 5-7)? Quibus Christus nort gI proficeret [Aug., commutaretur] in melius, et ab eo
solum voce, sed etiam facto se ostcndensDeumessc, formarelur ineffabiliter excellenlius alque conjun-
qui el fllius hominis est, ait illis : Qnid est facilius clitis, quam vestis, cum ab homine induitur. Hoc
dicere, dimittunlur libi peccata, an dicere, surge et ergo nomine habitus satis significavit Apostolus,
ambula? Ut sciatisaulem, quia Filius hominis pote- quemadroodum dixerit : In similitudine hominum
ttaterh habet in terra dimiltendi peccata, tunc ait pa- factus (Philip. u, 7): quia non transfiguratione in
ralytico : Surge et ambula (Ibid., 9,10), et statim sa- hominem, sed habitu factus est, cum indulus est
ntis fectus est bomo. Siimus itaque, ut ait, vel magis honvine,quem sibi coaptans [Aug., uniens] quodam-
ut Apostolus all, os ex ossibus, et caro de carne modo utque confovmansimmortalita/i xternitatique
ejus : noi»808 s'cut prima mater Eva cftrrraiiier sociaret. i
aerilllcaiaest de costa viri; sed specialitcr sanguine XIII. Non satis autem intelltgo, quid pertineat ad
Chrisli, qtii de latefe ejus cffiisus est; redeinpti si- corpus Christi, quod pro nobis pependit in cruce,
quidem magnOpretlo Filii Dei, non ciijnslibet ado- qtiod ais Apostolum dicere : Hoc inquit, scientes,
ptlvi. Quapropler et Apostoltisait : Myslerium hoc quia vetus homo noster simul crueifixus est, ut uV
magnum est (Ephes. v, 32); myslerium nominavit, struatur corpus peccali, ut ultra non serviamus pec-
quod factum gestum est in Adam et Eva, qtiia spi- C * cato (Rom. vi, 6). Christus namque nunquam velus
ritalitcr hoc in nobis actum est. Ideo factus est ille homo fuit, nunquam corpus peccati liabuit, sed ab
vefus Fillus Dei, cujiis sanguis pro nobis effusus est, initio conceptionis Deus verus, et verus Filius Dei,
fit nos possimtis esse adoplivi per illum. absque oiiini pcccato conceptus est et natus. Nos
XII. Proponis qnoque liujiisinoriiargumentum di- vero omnes veteres homines fuiraus in peccatis
ccns:< Quod si idemRedemptor noster in carne sna, Adam : sed in novos gratia baptismi per Ghristum
quam ex utero Virginis ab ipso videlicet conceptu Jesum conversi et adoptati et praedeslinali in filios
suscepit, adoptivus apud Patrem non est, sed vcrus adoptionis.Quam prabdeslinnlionemasseris CbrisUiiii
ct proprius Filiiis, qtlid superest, nisi ut eadem acqualitcrnobiscum liabere, non attendensApostolum
caro ejus non de massa humani generis, neqtie de tcstantem, aliler Cbristum esse proedesUnatumiali*
came matris sit cfeata el facta, sed dc substaritia tcr et nos. Illum dicit praedeslinatura esse Filium
Patris, sicul cl divinitatls ejus generata? > Propo- Dei, sicut ait : Qui prmdestinatus est Filius Dei in
rtam et ego argttmenlum libi: Si ille hotrio, qiiem virtute (Rom. i, 4). In qua virlute, nisi divinitatis?
nssumpsit Fitihs Dei, adoplivus est, adoptivus est Nos vero pracdestinatos esse per illum in adoplio-
llle qui cum assumpsit, quia una persoha est in . nem filiorum dicit. Nos per illutn, non ille per nos,
homine et in Deo, et cst omnino unusfllius, rion dun **praedestinationem habemus. (Rom. vm, 29).
fllii. Unus autem filins, quqtnodq potest esse pro- XIV.Ponis qtwque argumentum de Sentehtla ejus-
prius et adojjtivus unius patris? Si adoptivus est, dem praedicaleris egregil, ubi ait: Scire debimu»,
propfius esse non polerit: si proprius, adoptivus quod omnisviri caput est Chrlstus, cttput autem mti-
esse non poterit ejusdetn patris. Duosatitem esse lieris vir : caput 809 ctutemCkrisliDeUt (1 Cor, xi,
lilios, uimm proprium et alterum adoptivum, nefan- 5): et dicis : Neccsse esl membfa adopttva adopii-
dissimumest credere de Christo. Assumpsit riamque vum haberc caput. Si igituf Chrlstus, qot est caput
sibi Dei Filitis carnem ex Yirgine, et rton amisit omnium nnstrum, adoptivus est propter mefflbfa
rroprietatem, quam habuil. in Filii nomine. Sed adoptiva, quod nos sumus, nonne vides ea ratione
quanqnam duas habuisset post nativitatem ex Vir- posse dici Deum Patrem esse adoptivum, qui caput
gine naturas, tamen unam proprietatem in Filii per- estChristi? Nam caput In corpore iriembrumest:
sona finmter lenuit. Accessit humanitas in iinita- et qui caput est capilis, qilomodopropter adoplto-
tem personaeFilli Dei; et mansit eadera proprietas nem capilis, quod Christus est, non erit et iltiid
» S. Aug., libr. De diversis
quaestionibus,quaest.73, num. 2.
157 IOOGMATICA.— ADY. FELICEM LIBRI VII. — LIB. II. 158
principale caput adoptivum? Quod quam impium A t fit; idem Rederaptor noster secundum hominem com-
et absurdum sit, nemo sa num sapiens non inlelligit. plexus in semetipso continet: primam videlicet, quam
Ergo haec sententia apostolicae auctoritatis non car- suscepit ex Yirgine nascendo; secundam vero, quam
naliter, sed spirilaiiter hntelligenda est. Aliter caro iniliavit in lavacro a mortuis resurgendo. > Et hoc
ex carne nascitur, aliter spiritus ex spiritu, sicut affirmare niteris in genealogiis, qtiae in Evangelio
ipsa Veritas in Evangelio dicit : Quod nalum est ex leguntur, una secundura Matthaeum,altera secundum
carne, caro est: quod natum e.st ex spiritu, spiritus Lucam. Qttae omnia sicut a te posita sunt, fastidium
est (Joan. ni, 6); quia Deus Spiritus est, ex Deo magis quam profectum generant Jegentibus, donec
donatus est. Spiritalis nalivitas nos facit merabra ad ultimum pervenires in Iiujusmodi senlenliam : < Si
esse Christi non carnalis; donec ipsa creatura cor- quis vero, ais, hanc spiritalem generationem, quaa
poris nostri liberata a servitule corruptionis reno- per adoplionem flt, a Christo secttndum hominem
vetur in assumplione filiorum Dei, et inimica de- abdicare vtilt, prius necesse est,-ut illam, quae se-
struatur mors; et induatur hoc mortale immortali- ctindum carnem est, ab eo funditus abscindat. Nam
tate, et sit Deus omnia in omnibus. si in isla, quae spiritalis est, nobiscura non com-
XV. Post haecetiam praeiatus Felix non ptano pede, municat, orocul dubio neque in illa quae carnatis
sed claudicante gressu per campos Scripturae sanctae j3 j est. t
currit multa proponens lestimonia, quae suis partiluis XVII.Videat qui legit has praefati doctoris senten-
non conveniunt, ut sermonem fecisset longiorem, tias. Primo partium orationis quodammodo inconso-
usque dum pervenisset ad Jordanicas undas, ut Chri- nantiara et sensuum obscurilatem involvit senlentiae,
Stn baptizato nomen imposuisset adoptionis. Nec ne 810 luceat intelligentia. Qttid autem vttlt intel-
adhuc paterna voce de ccelis territus tacere novit, ligi in eo quod ait: Iniliavit a morluis resurgendo?
quae etiam vox baptizato Christq testimenium, au- A quibus mortuis resurrexit Christus in baptismo?
dieute beatc Baptista Jqanne, perhibuit hujusmcdi, Nunquid peccata habuit, ut a morte peccatorum re-
cUtmans: Hic est FiliuS meus dilectus, in quo mihi surgeret, vetuti nos in peccatis nati propter primo-
bene complacui (Matih. m, 17). De quo testimonio rum praevaricationem parentum; nec ab his liberali,
supra plenius diximus <>.Nunc tantum in hoc tocc nisi in Christo Jesu per secundam generationera, in
inlerrogare libet, 8i haecvox paterna ad unam Chri- qua filii iraeefliciimtur Filii Dei? Quin poliusChristus
sti personam pertineret? Si ad unam : ergo illa una Jesus absque omni peccato conceplus et nattts venit
persona, ad quam haecvox facta est, tola est Filius ad baptismum, exeraplum humilitatis ostendere, et
Dei dileclus, licet in riuabus naturis. Si ad divinita- aquas suo sanctificare baptismo; non ut sanclifica-
tem tantum, ergo divinitas baptizata est ibi, et non C ( retur in aquis, qui nihil habtiit in se peccati, a quo
huraanitas : quia super baptizatum haecvox facta est. mundari debuissct per baptismum. Ideo et ipse bea-
Homo siquidem, qui baptizatus est, Dei Fitius a Deo tus Baptista venienti ad se Dei Filio ait: Ego a te
Patre praedicalur, super quera et Spiritus sanclus in debeo baptizari, et iu venis ad me (Malth. m, 14)?
specie columbaedescendit. Quatenus paterna vox et quasi dixissct: In me cst, quod per te purgari debet;
sancti Spiritus descensio eumdem esse Dei Filium in te non est quod per me pttrgari debeat. Sed hoc
dempnstrarel, qui baptizattts est. De qua etiam et scieiidum est, quod in baptismate Joannis, in quo
jpse Baplista eo inspirante, qui se misil ad baplizan- Cliristus baplizatus est, non fuit regeneratio, sed
dum, paternae voci consonUm.protulit testimonium qua^dampraecursoria significatio baplismatis Christi:
dicens : Et egovidi, et teslimonium perhibui, quia hic ideo el in Actibus apcstqlorum legimus, beatUm Pau-
est Filius Dei (Joan. I, 34). lum apostelum ecs rebaptizare qui baptizati sunt
XVI. Quid adhuc, o doctor mirabilis, adoptionis baptisme Joannis (Act. xix, 5). Nec quisquam in
nomen Christo iniponis? quem irtsuper lavacro indi- baplismate Joannis adoptionem filiorum Dei potuit
girisse baptismatis [Supple asseris, vel simile], et accipere. Quanto magis nec Christus adoptatus fuit in
secunda generatione, sicut nos peccatores jam nati Filium DeoPatri in eo baplisirio, in qtto nuilus potuit
per generationem carnalem in filios irae, ut aperle ex "I adoptionis gratiam accipere ? quia nemo in eo baptismo
tuis verbis intelligi pqtest; ais enim inter caetera : remissionem peccatorum consequi valuit; sed tan-
< Qiiqniam sicut in prima generatione, ex qua se- tum baptizati sunt in pcenitentiam, ut crederent in
cundum carnem nascimur, nullus homo esse potest, eum, sicut idem praefatusApostotus ait: Qui venturus
qui atiunde originem trahat, nisi de primo illo Adam, est, id est, in Jesum. Nota, lectof, quod dicit credere
qui ex terra virgine creatus est; ita in hac secunda in Jesum. Nullatetuis, si Deus et Dei Filitis noh esset
generatione spiritali, in qua renascimur ex aqtta et Jesus, qtti ex Virgine natus est, tantus diceret Apo-
Spiritu sancto, nemo gratiam adoptionis consequi stolus, ut in Jesum credere deberent, qttia tantum-
vatet, praeter illum, qui eam (Locus corruptus) in modo fidescatholica habet.credendumessew Patrem
eam iu Christoex carne virginis creatum et nalum, et in Filiuin, et in Spiritum sanctum, hoc est in san-
qui est secundus Adam, accepit has geminas gene- Ctam Trinitatem : caeterum in aliis calholicae fidei
raliones : primam videlicet, quae secundum carnem professionibus in praepositionem apponefe noluht
fest; secundam vero spirilalem, qttaeper adoptionem doctores ecclesiastici, sed tantummodo dlcere! Ot^
» Yide supra, tib. i, num. 12 et 18.
159 B. F. ALBINI SEU ALCUINIOPERUMPARS ffl. 160
dimus sanctam Ecclesiam, et remissionem peccato- ALtione quae secundum Matlhaeum habelur : et per Lu-
rum, et resurrectionem mortuorum, et caelera quae cam post baptismum arscendisse, et per adoptionis
in symbolo sancto contineiitur. De discrctione vero gratiam Filium Dei esi.sefacttim. Et ne quis me fat-
baptismatis Christi, el bapti-malis Joannis beatus sum fingere de cq aestimet, audiat novi ejusdem in-
Augustinus in libro Enchiiiriion iia ait» : i Illud la- terpretis verba :< Malthaeus , inquit, in exordio
men unum peccalum, quod tam magnum, in loco et Evangelii seriera gene rationis, quae secundum car-
habitu tantie felicilatis admissum est, ut in tuio ho- nem ad Christum desicendit, a David seu Abraham
mine originaliter, et, ttt ita dicam, ra iicaliter totum incipiens, usque Joseph sponsura Mariae,per reges
genus httmanum damuaretur [non solvitur ac riilui- et caelerosde tribu Juria sibimet succedeutes, dinu-
tur], nisi per unum medialorem Dei et hominum merando perducit: in qua generatione carnis qua-
hominem Christum Jesum, qui solus potuit ita nasci, tuor feminaeintroducitntur. Tres videlicet ex genti-
utei non opus esset renasci: non enim renascebantur bus;quarta vero illa, in qua David peccavit • ut
qui baptizabantur baptismate Joannis, a quo et ipse liquide patesceret, quod idem Redemplor noster non
[Joannes (Aug. omilt. vocemJoaimes)|baptizatus est; solum ex Judaeis, sed et de gentibus; neque de justis,
sed quodampraecursorio illius ininisterio, qui dicebat: sed etiam et de peccatoribus veram carnem ex Vir-
Parate viam Domino (Matth. m, 3),ubi unura [Aug., *I*gine snscepit. Lucas vcro seriem generationis, quae
huic uni],quo solo renasci poterant,parabantur. Hu- per adoptionem esi, non per geneatogiam carnis,
jus enim baptismus [Quercel., baptismum] est, non quemadmodum Matthaeus, sed a baptisrao, in quo
in aqua tantum, sicul fuit Joannis, verum etiam in baptizatus est Christus in Jordane, ab ipso Christo
Spirittt sancto : ut de illo Spiritu regeneretur, quis- incipiens non per tribum Jttda, ut prior, sed per tri-
quis in Christum credit, de quo Christus genitus bum sacerdotalera lexens : neque deorsum descen-
[Aug., generatus] regeneratione non eguit. > Et post dendo, sicut ille, sed sursum versus: non per Salo-
pauca in eodem libro : < In aqua ergo baptizari vo- monem ex Bersabee genitum, sed per Nathan in Da-
luit a Joanne, non ut ejus iniquitas ulla ditueretur, vid recopulans usque in Adara perdttxit ad Deum,
sed nt magiia cuiumendaretur huiuilitas. Ita quippe caput videlicet replicans ad caput. >
nihil in eo baptismus, quod ablueret, sicut mors ni- XIX. Nec mihi hoc loco opus est ad respondendum
hil, quod puniret, invenit: ut diabolus veritatejusti- verba exaggerare, dum veritas Evangelii ostendit,
tioe, non violentia potestatis oppressus et victus, de Spiritu sancto ex Maria virgine natum esse Chri-
quoniam ipsum sine ttllo peccati merito iniquissime stum, non quasi peccatorem, sed vere Filium Dei,
occiderat,peripsumjustissimeamitteret, quod[Au<j., . imo et Deum. Nonne dubitanti Joseph viro Mariae
quos] peccati merito detinebat. Utrumque enim angetus apparuit in somnis dicens : Noli limere. Fili
[Aug., ulrumque igitur] ab ilto, id est, et baptismus David, accipere Mariam conjugem tuam. Quod enim
et mors, certae dispensationis causa non miseranda ex ea natum est, de Spirilu sancto est. Pariel autem
necessitate, sed miserante potius voluntate susceptum Filium, et vocabis nomen ejus Jesum. Hoc autem
est, ut unus peccalum tolleret mundi, sicut unus totum factum est, ut adimpleretur, quod dictum est
peccatum misit in mundiim, hoc est in universum per prophetam : Pariet Fitium, et vocabis nomen
genus humanum, Apostolo attestante : Sicut enim ejus Emmanuel (Matth. i, 20-23). Et ne ignorantia
in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes esset nominis, adjunxit evangelista : quod interpre-
vivificabunlur(I Cor. xv, 22). > tatur nobiscum Dcus. Qui in Matthaeo Emmanuel
XVni. Quam aperta est haec blasphemia, ut dicat dicitur, in Luca Filius Altissimi vocatur. Et ne du-
Christum secunda indiguisse generatione? Et quem bium esset, quis esset Altissimtts, adjunxit stalim :
saepius sine peccato aflirmat esse, nunc subito quasi et sanctum, quod ex te nascetur, Filius Dei vocabi-
peccatorem regeneratione indiguisse contendit. Et tur (Luc. i, 32-35). Illam ergo genealogiam, quae
qui Dettm pauto ante asseruit, et ex utero virginali secttndum Lucain est, Felix per adoptionem asserit
natum esse, nunc subito qttasi hominem purum la- jr» ascendere, quasi omnes siul adoptivi, qui in ea nu-
vacri emundalione purgandum esse pronuntiat; et meranlur, quod longe aliter esse agnoscit, qui sa-
ad similitudinem nostram adoptari 811 m Filium cras sanctae Scripturae Iegit historias. Addit quoque
Dei, qui fuit Filius Dei conceptus et natus. Atque atrocissimum erroris sui venenum : < Si quis vero,
has duas generationes in Christo duabus genealogiis inquit, hanc spiritalem generationem, quae per ado-
Christi, quae in Evangelio leguntur, coufirmare ag- ptionem fit, a Christo secundum hominera abdicare
greditur: unam per quam descendit; alteram per vult, prius necesse est, ut illam quae secundum car-
quam ascendit Christus : quasi peccator esset in nem est, ab eo funditus abscindat. » Audite, audite
descensione, et expiatus in ascensione adoptionis. legentes et intelligentes, quam aperta est haec blas-
Attende, lector, novum evangelicaehistoii* interpre- phemia. Aut duas vult habere Christum, secundura
tem. Duas genealogias Chrisli cum evangelistis me- quod homo est, generationes, aut etiam nullam:
morat : secnndum Matthieum Christunr dcsccndisse quasi necesse sit, ut post carnalem habeat eliam et
non solum per justos, sed etiam per feminas pec- spiritalem in adoptiorte, ut aequaliter de eo dictum
catrices, et indiguisse eum baptismo in illa genera- iutelligalur, sicut et de nobis ipsa Veritas ait: Niti
» S. Aug., Enchirid. cap. 48.
161 DOGMATICA. — ADV. FELICEM LD3RIVII. — LIB. III. 162
quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non potest in- A ptio est peccatorum; quod autem ait: ut de peccato
troirein regnumDei (Joan. m, 5). Nullatenus quippe, damnaret peccatum in carne (Rom. vm, 3), expiatio
sicut superius ostendimus (Num. 17), in baptismo est peccatorum. Ideo Matthaeusab ipso David per
Joannis regeneratio fuit alicujus, sed demonstratio Satomonem descendit, in cujus matre ille peccavit:
majorismysterii. Neque Chrislo ascendente de aqua Lucas vero ad ipsum David per Nathan ascendit,
ibi ejus uuclio fuit, id est, sanctificatio Spiritu san- per quem prophelam Deus peecatum illius expiavit.
cto descendente super eum, sed demonstratio quis Descendit per regale genus, et ascendit per sacerdo-
esset, et figuratio nostraeunctionis et adoplionis, qua tate, qui pro nobis sacerdos est et hostia factus :
in baptismo sanctificamur in filios Dei, sicut beatus quia utrumque est, rex et sacerdos et Dominus pro-
Beda presbyter ostendit in expositione praedicationis pitiator. Firmissime namque tenendum est, carnem
beati Petri principis apostolorum, qua Cornelium Christi ex utroque genere propagatam, regali scili-
cum aliis plurimis instruit ad fldem a : « Unctus est cet et sacerdotali, in quibus personis apud illum po-
ergo, iriquit, Jesus non oleo invisibili [Beda, visibili], putum Hebraeorumetiam mystica unctio figuraba-
sed dono gratise, quod visibili significatur unguento, lur, id est, Chrisma, unde Christi nomen elucet,
quo baptizatos ungit Ecclesia : nec tamen tunc un- tanto ante evidentissima significatione praenuntia-
ctus est Spiritu sancto, quando super eum velut " tmn. Sed nos libera voce claraamus cum tota Eccle-
columba Spiritusdescendit. Tnncenim corpus suutn, sia Christi, Christum nec peccatum habuisse, quod
id est, Ecctesiam suam 812 praefigurare dignatss expiaretur ; nec secunda indiguisse generatione, qui
est, in qua praecipue baplfcati accipiunt Spiritum Deus verns et verus Dei Filius de Spiritu sancto con-
sanctum. Sed isla mystica et invisibili unctione tunc cepttts est et nalus. NamsiChristus secunda indiguit
inldiigendus est unctus, quando Verbum Dei caro generatione, uliqtie peccator fuit: el si peccator fuit,
factum est, id est, quando humana natura, sine tillis quid est, quod ipse Donrinus ait : Venit princeps
praecedentibusbonorura operum meritis, Deo Verbo mundi hujus, etin me non habet quidquam (Joan. xiv,
est, in utero virginis copulata, ita ut cum illo fieret 30) ? Si quidquam in eo non habuit princeps mundi hu-
una persona. Ob hoc eum confiteraur natum de Spi- jus, id est, diaboIuSjCtireguit renasci? Nosvero non
ritu sancto et Maria virgine. > Filii J)ei nascimur, sed renascimur. Ille mox Dei Fi-
XX. De genealogiis vero Christi ita potius intelli- lius conceptus est et natus : et ideo adoptione non
gendum arbitramur, quod quae per Matthaeum nar- eguit ttt Filius Dei esset, qui Filius Dei natus est.
ratur, nostrorum significet susceptionem peccato- Si igitur per adoptionem Filius Dei factus est, qui
rum a Domino Christo, propter quae in crucis pati- de Virgine natus est : ergo nec beata Yirgo Dei ge-
bulo suspensusTest. In generationibus autem Lucoc, nitrix erat, sed tantummodo liominis, qui post nati-
quae ascendunt ad Deum, abolitionem peccatorum vilatem adojrtatus cst in Filium Dei. Quod impium
nostrorum significari per eumdem, qui crucilixus credere, qtianto magis el dicere ?
est pro peccatis nostris. Ideo eas ille descendens XXI. Sed hujus disputationis hic finis sit, ut libe-
enarrat, iste ascendens : quia descendit Christus ad rius ab alio principio incipiat sermo de his quaedi-
liberandos nos, ascendit aulem ad justificandos nos; cenda sunt. Nam quoddam refrigerium legenti finis
descendit ul moreretur pronobis, ascendit, utviva- libelli praestat, sicut naviganli portus, maxime cum
mus in illo. Quod enim ait Apostolus : Misit Deus fragosis locis diversae disputalionis laborat eloquium
Filium suum in similitudinemcarnis peccati, susce- respondentis.
» Ven. Beda, in cap. x Act. apost.

LIBER TERTIUS.

I. Nova proponcntis argumentatio, novtiro libelli D niat. Neque enim fieri potest, ut unus filius natura-
poscit exordium, ne confusa sermonis series legenti liter duos patres habere possit: unum tamen per
fastidium facial, et minus intelligatur quid cui parti naturam, alium autem per adoplionera prorsus po-
conveniat, si non competentibus locis ab alio prin- tesl. > Hujtts duplicis paternitatis, Dei scilicet et
cipio orationis incipial textus. Saepe dictus igitur Patris, et David regis in Christo 813 'esu in su-
suphisla subilq a baplismale Christi recurrit ad na- pcrioribus secundum opportunitatem procul dubio
tivitatem : el quem adoptalum in Filiura Dei secun- disputationis responsum habes » : nisi forte hoc ad-
da generatione vult intelligi, eumdem David regis dendum esse videatur, quod nusquam in Scripturis
magis esse Filiuin quam Dei Palris, testalur. Et ut sanclis invenies scriptura, David de Christo dixisse :
ejusdem verba ponamus, ait ergo: < Certe enim Tu es Filius meus ditectus, quomodo Deum Patrem
idem redemptor nostcr in formahumanitaiis, ut sa- legimus super Christo vocem emittere dicendo : Tu
cra eloquia testantur, filius David est et filius Dei. es Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui
Quodutrumque verum est: quod tamen non absurde (Malth. III, 17). Sed illum, quem paterna vox Filium
quaerendum est, quomodo in eum utrumque conve- suum dilectum testata est, hunc eumdem David
» Vide supra, lib. i, num. 12.
165 B. F. ALBINI SEU ALCUINIOPERUM PARS IU. 10-4
prophetico spfritu Dominum suum dixisse legitur. JS,Ipse, qui Iex est naturarum, nulla, lege aUerhis na-
Igitur juxta humanani eonsuetudinem David inter turae subjacet, nec infirmis humaroaico.nj,ectjjraera*
avos vcl proavos Chrisli numerandus est, raagis tiunculis, qui inconiprehensibilis est, coiuprehendi
qnam prius [Forte, ipsius] Pater dicendus sil. Nain poterit. Quapropter unigeniti Dei nativitatem, vel
si Deus Pater, proprius non est Cbristi Pater : ergo divinam vel etiam humanam, desine ad nostram
iiullum habet propfittm Patrem : quia beata Virgo mortatitalis impossibililatem redigere ; neque ei, qui
ex nullius viri semine concepit, sed de Spiritu san- extra conceptiun humanae originis natus esf,, hu-
cto impraegnata est. Si Dei Patris testiraoniq cre- nianis difftnitiunculis praejudicare tentes, quomodo
dendiim aestimes, crede Christum esse Dei Filium : nasei potuisset, vel quomodo esset proprius Filius
vel si prephetice ipsius David testimenio credere Dei, dum natus esset. Si Deo omuia possibilia co-
rectum arbitreris, crede eumdem, qui Filius dicihir gnoscas, et hoc ei possibile esse scito, ut pvoprium
David, Doroinumesse illius. Fitium ex Virgine creatum habere yahiisset.
II. Dicis itaque quod unus homo duos patres na- 814 UL Dic>s' ' Quid poluit ex ancilla nasci
turales non possit tiabere, unum vero possil natu- nisi servus ? > Hoc et antecessor tuus PeJagius, Jj-
ralem habere, et allerum adoptivum. Dicamet ego, cet aliis verbis, tamen eodem sensu olim dicebat,
quod ntillus pater unum filium potest liabere, utrum- 1B asserens Chrislum solitariura esse liominem : ex quo
rjue et naturalem sibi et adoptivum : quia ilte unus fonte et Nestorius suam condidit haeresim, qua duas
fitius non potest dividi, ut sit unus patris et natu- personas in Christo voluit intelligi. Expone igilur,
ralis et adoptivus : vel quaedam pars fitii sit ado- quomodo apes animali%viva de floribus, rebus sci-
ptiva, ct altera naturalis in fllii dignitate, velut si licet insensatis, uascanlur ; vel mirabilem illarum
una manus sit- adopliva, et altera propria, vel anima naturaui, reique publicaeordinatissimam dispositio-
sit adoptiva, et caro in proprietale filii. Quamvis nent iu earum administratione edissere. Dices forsi-
enim anima non sit ex patris semine, sicut est caro, tan, quia talis a creatore natura illis condiia est.
tamen unus est filitis patris anima et carne, totus Cogita et intellige, qui haec miracula in minimis
vel adoptivus, vel proprius, prout conditio nominis creare potuit, quoeab homiue nec intetligi, nee enar-
vel naturae sibi attulerit. Polest vero in una per- rari possunt, quod potuit ex virginali utero tiberttm
sona esse passibilis et impassibilis, mortatis et im- sibi creare Filium. Considera cceli altitudineni, ler-
mortalis, veluti homo immortalis est anima, morta- rae stabilitatera, aquarum profunriitaiem, omnium
lis carne : sic etiam et Christus impassibilis divini- viventium diversitatem ; edissere, si valeas, hamm
tate, passibilis earne; tamen totus tintis idemque „ omniumrerum ratione9, et si hoc impossibiletepro-
est Deus et homo : unus est Christus in forma Dei, fitearis, quid te prae9umptiioseingeris inef&bili mi-
el unus Christus in fornia servi, el unus Christus raculo nativitatis Christi, qualiter vet Deus homo
seqnalis Palri, et unus est Chrislus minor Patre, fieri potuisset, vel homq Deus ; vel Dei FHius ho-
idem Deus, idem homo, unus Filius Dei Patris lotus miiiis ftlius. Nam hujtts nativitatis, vet etiam uni-
proprius, etYirginis malris totus proprius. Quod tatis in Deo et homine majus est sacramentum,
bealus Leo papa Romanusin epistola ad Flavianum quam omnium cveaturarum conditio. Concede igi-
perspicue testatur <>:< Cum ergo, inquit, unus sit tur Deum aliquid posse, quod humana non valeat
Dominus Jesus Christits, el verae deilatis veraeque infirmitas comprehendere ; iiec nostra ratiocinatione
humanitalis in ipso una prorsus eademqttepersona legem ponamus maj'estati aeternae,quid possit, duni
sit, exaltalionem laraen, qua illum, sicut Doctor omnia potest, qui omnipotens esl. Nec eniin hac
Genlium dicit, exaltavit et donayit illi nomen, quod sola nativitate Chrisli defectiva est potentia illius,
omne nouien excellit (Pltilip. n, 9), ad eamdeni in- qui omnipotens est, ut non posset illum hominera,
lelligimusperlinere formam, quoeditanda erat tantae qui ex Virgine natus est, sibi proprium vel natura-
glorificaiionis augmento. In forma qnippe Dei aequa- lem Filium creare. Intellige tandem aliquando, ad
HseratFiliusPatri, et inler genitorem atque unigeni- D quem finem vel ad quantam btasphemiam haectua
turo nulla erat essentiae discretio, ntilla in maje- assertio perveniat; aut Dei Patris Christum eoijfi-
slate diversitas; nec per incarnationis mysterium tere proprium esse Flium et verum, juxta omnipo-
aliquid deeesserat ex Verbo, quod ti Patris ex mu- tentiam suae ineffabilis voluntatis ; aut si haecfieri
nere redderetur forma autem [servi], per qttam non posse contenderis, impotentem suaevoluntatis
impassibilis deitas sacramentum magnae pietatis fateris Deum: quod impiissimum est credere vel
implevit, humana humilitas est, quoe in gleriam dicere. Ergo ex hac consideratione meliori teipsum
divinaepotestatis evecta, est in tantam unitatem ab indue fide, tuamque cognoscens inflrmitatem Deum
ipso concept» Virginis deitate et humanitate conser- confitere omnia posse facere, quaevult, et te eun-
ta, ut nec sine homine divina, nec sine Deo age- cta non posse intelligere, quae vull creator, ut
rentur humana. » Nultatenus ergo te, oFetix, hu- flant.
mana ratione invesligare nativitatem Yerbi Dei, qua IV. Plurimi enim sanctorum professi sunt non in-
earo factum est, posse putes : non enim humana tetlexisse, nec enarrare
potuisse hanc mirabilem.ge-
possibffitateonwipoteeljarodivkiitatis metiri debes. nerationem Christi, ox quibus Isaias, diim fe&mi-
« S. Leo papa, epist. 165 ad Leonem
Augustura, cap. 8.
168 DOGMATICA.— ADV. FELICEM LIBRI VII. — LIB. Rl. 16*3
tates, Qpprqbria, flagella et sputa, quaeChristus pro A milia Paschali praesnmptuosam inquisitionem nati-
iiostra passus est satute, praedixisset, hoc quoque vitalis Christi his verbis compescuitc : < Qui igitur,
adjecit: Generationemejus quis enarrabit (Isai. LIII, ait, paschalis gaudii solemnitatem celebrare deside-
8) ? Beatus quoque Baptista Joannes se indignum rat, agnum nec aqua coquat, nec crudum comedat:
testatus est solvere corrigiam calceamenli ejus ut nequc per humanam sapientiam profunditatem
(Maxc i, 7). Quodbeatus Gregorius in homiliissuis incarnationis illius penetrare appetat; neque in eum
ita exposuit«- : < Sed hujus, inquit, incarnationis tanquam in hominem purum credal; sed assas igne
niysterium humanus oculus penelrare non sufficit: carnes comedat, ut dispensari omnia per sancti Spi-
investigari enim nullatenus potest, quomodo corpo- ritus potentiam sciat. > Et paulo post: <Et quod re-
ralur Yerbum, quomodo summus et vivificator Spi- manserit, igni comburetis (Exod. xn, 10). Quod ex
ritus iptra uterura matris animalur, quomqdo is qui agno remanet, igni comburimus, quando hoc, quod
initium non habet, et existit et concipitur. Corrigia de incarnationis ejus mysterio intelligere et pene-
. ergq calceainenti est ligatura mysterii. Joannes ita- trare non possumus, poteslati sancti Spiritus humili-
que corrigiam calceaniepli selvere non valet, quia ter reservamus : ut non superbe quis audeat vel
incarnatienis mysterium nec ipse investigare sufficit, contemnere vel denuntiare, quod non intelligit, sed
qui hanc per prophetiae spiritum agnovil. Quid est B hoc igni traditum [S. Greg., ignl tradit] cum sahcto
ergq dicere, non sum dignus solvere cortigiam cal- Spiritu reservat. > His et hujusmodi testimoniis san-
ceamenti ejus, nisi aperte et humiliter suam igno- ctorum Patrum, humana humilitas seipsam coerceat
rantiani confiteri ? Ac si patenter dicat : Quid mi- intra terrainiim moduli sui, Satvatorisque nostri riii-
rum, si mihi ille praelatus est, quem post me quidem rabilem nativitatem humanis ratiunculis desinat
natum cqnsidero, sed nativitatis mysterium non ap- aestimare, nec plus sapere quaerat quam oportet sa-
prehendq? > pere. Audialque sapientissimi Salomonis consitium
V. Hierenymus quoque doctor omni Ecclesiae dicentis : Attiora te ne quwsieris, et profundiora ne
Christi honorabilis in expositione nonagesimi octavi scruteris (Eccli. m, 22). Opponat quoque sibimet
Psalmi (Psal. xcvm, 15), hanc generalionem Chri- aliam ejusdem sententiam, qua terruit praesumptuo-
sti se omnino ignorare, non erubuit profiteri b : sam humanae infjrmitatis temeritatem. Qui multum,
i Videte, inquit, quam rem audeam Ioqui: Ego ita ait, mel comedit, non est ei bonum : et qui tcrutator
adeo [Ms., adoro] scabellum, quod quondam fuit, sicut est majestatis opprimitur a gloria (Prov. xxv, 16). Si
thronum. Et si enim noverainus Christum secun- nostraeoriginispatienter nescimus nativitatem, quo-
dum carnem, [sed jain non novimus eum secundum niodo anima in utero roatris tenerrimam nostrae
carnem (II Cor. v, 16) ]. Habuerit forte scabellum carnis substanliam vivificet: quanto magis Del omni-
ante mortem, ante resurrectionem, 815 quando potentis humanaeque naturae ineffabilem conj'unctio-
manducabat, quando bibebat, quando nostros patie- iiem nos nullo modo comprehendere posse, vel in-
batur aflectus; poslquam vero resurrexit, et ad coc- telligere fatendum est? Deus atitem, quomodo votuit,
lcs victcr ascendit, ego non intelligo alium seden- et quando voluit, et ex qua voluit, advenit in mun-
tem, et alium scabellum, sed totum in Christo thro- dum, nec tempus ei, nec persona, nec consuetudo
nus est. Quaerit et dicit: Quare, vel quare? Quo- homintim, nec exempla rerum praejudicarunt, quin
modo sit, nescio, et tamen credo quod sit. Mirarer mintts esset quod voluit. Nam obsistere ei lex non
[jtfs.,miraris], siignorem divinitatis mysterium, cum potuit creaturarum, qui est creator ipse cunctomm.
meipsum nesciam. Interrogas me quomodo, quod Ut posset, quod voluit, promptum illi semper fuit,
sit, et divinitas et incarnatio unus sit [Jtfs., quomo- quia potestas adfttit voluntati. 0 homo tu quis es,
do et divinitas et incarnatio unum sil], cum ego ne- qtti respondeas Deo? Nunquid legera impones ilfi,
sciam, quomodovivam.Deum intellexisse credidisse qui est lex universitatis, qttia omnis creatura volun-
est; Deum nosse honorare est. Suflicit mihi scire tati illius subjecla esl?
quod scriptum est; sufficit mihi scire quod credo : I» VII. Sed dicis, ut in tuis legitur litteris, < quia
plus auteiri riec volo, nec cupio. Si enim scire vo- nullo modo credendum est, ut omnipotens Deus Pa-
luero, et hoc incipio perdere, quod credo : fldeles ter, qui spirilus est, de semetipso carnem generet.»
dicimur, non rationales [Jlfs., ratiqcinales]. Denique Dic, rogo, si scias te animam habere, an non? Nut-
dtcitur et a Domino. Credis, quoi ego possum hoc latenus lanta esl ignorantia in te, ut nescias te arii-
faeere ? Et dicitur ad mulierem : Fides tua te salvam mam habere. Scis etiam patrem le habuisse carna-
fecit'(Matth. \x, 22), non ratio, non inquisitio, non lem, ex cujus carne anima, quae est in te, non est
quare, vel quare factura sit. Credidit, quia fieret, procreata, nec generata, ut catholica ftdes habet. Et
et factum est [Ms., et factum est quia credidit]. > quomodo polest fieri, ut tu ipse totus sis tui patris
VI.Simili roodoet praefatusPater Gregorius in ho- proprius fllius et verus, ex cnjus carne tua aninia

* S. Greg., hom. 7 in Evang. merami, notato num. 134. Qni continet tractatura
S S. Baer., in psal. xcvm. Verba, quae hoc loco de Psalterto sub nomine S. Hieronymi, in muHis
aj) Alcuino refei-iintur, non exstant in Brcviario vul- ab edilis diflerenlem.
eato S. Hieronymi. Exstant vero in velustissimo co- c S. Greg. M., bomil, 22 in Evang., num. 8.
(u1ce saec,rx bibliothecoe monastcrii nostriS. Em-
167 B, F. ALBINI SEU ALCUINIOPERUMPARS lTi. 168
non est generata? At si teipsum consentias proprium .A pos est Patris secundum humanitatem Christus, quia
esse fliium patris tui cum anima et carne, quamvis a Dei Filio assumplus est homo, vel, ut tu vis, ado-
caro sola de substantia patris et matris procreata ptaius. Non ergo omnis assumptio adoptio est. Legi-
sit: ergo multo magis perpende oculis cordis, ut in- tur in Evangelio de Christo, quod assumpsit eum
lelligas Dei Palris Jesum Christum in utraque sub- diabotus, et staluit super pinnaculum templi (Malth.
stantia proprium Filium et verum fieri posse. An iv, 5). In qua assumptione diaboti nulla potest esse
illius potenlia in hoc impotens esl, ut hoc non pos- adoplio, sed prava tentatio. Placitum vero, quis ne-
sit perficere in filio suo, quod in cunctis hominibus scit, in raultis rebus esse posse, nec in adoptione
facit fieri ? Aut tuus pater potentior est Deo in hac sola? Similiter et applicatio. Nam saepius legitur in
parte, et potuit te proprium filium habere ex anima historiis : Et applicuit dux ille vel itle castra ad hanc
et corpore, 816 "cet an'ma aliunde sit corpori im- vel ad illam civitatem. Si applicatio est adoptio, ergo
missa? Si vero nullus proprius filius et verus pote- adoptavit civitatem sibi in filiura, quara magis venit
rit esse, nisi ex substantia Patris tolus natus sit; debellare.
ergo in omni humano nullus pater habet proprium IX. Ecce et hic caecastultitia tua et indocta terae-'
filium et verum, nisi tantum de carne sola. Videsne, ritas apparet, qua non intelligis, quam adversa et
in quantam stultitiam iste tuus sensus devolvitur, et 8 contraria omni rationi ponis et confirmas, addere
quam contraria omni ralioni et omni humano geueri [Forte, addens] etiam : Ut propter nomen servi sit
asseris? Tui igitur ipsius utens exemplo et leipsum quoque adoptivus; non intelligens apud priorem po-
considerans, proprietatem filii, quam in te asseris, pulum, qui dura legis servitute suhjectus est, pro-
cognosce in Filio Dei fieri posse: et qui teipsum pler magnum humilitatis sacramenlum, dispensatio-
dividere non vis propter animara el eariiem in duos nemque verae humanitatis, servum a prophetis no-
filios, proprium scilicet et adoptivum : ea ratione ininari Christum. Aliquibus in locis legimus. Inter
nec Christum dividere tentes in duos filios propter filios siquidem gratiae, id est, in novo populo Filius
perfeclae divinitatis ct perfectae humanitatis natu- ubique nominatur. Quaevocabula in Isaia propheta
rain, quia unus est raediator noster Jesus Christus. manifeste quodam in loco distinguunlur, ubi ait •.
VIII. Sequitur in texlu libelli tui: < Igilur, inquis, Parvulus natus est nobis, et Filius dalus est nobis
si adoplionis nomen in Christo Domino secundum (Isai. ix, 6). Qui fuit parvutus vel servus apud syna-
carnem claro aperloque sermone in utroque Tcsla- gogam in umbra servientem, apud Christianos, in
menlo, ut vos contenditis, reperire nequimus; C;B- Iuce libertatis'viventes, Filius est. Quam discretio-
tera tamen orania, quscadoptionis verbo cnnveniunt, nem filii et servi ipse quoque Dominus in Evangelio
in divinis libris perspicue atqne manifeste miiltis ^ designare videtur, ubi ait : Servus nonmanet in domo
modis reperiuntur. Nara quid, quaeso, est cuilibet fi- in wternum, Filius autem manel in wternum. Moxque
lio adoptio, nisi electio, nisi gratia, nisi voluntas, subjungit dicens : Si Filiusvos liberaverit, vere liberi
nisi assumptio, nisi susceptio, nisi placitum seu ap- eritis (Joan. vni, 35, 36). Qui apud infideles Filius
plicatio? Quaeuuiversa nullo modo proprio ac vero est fabri ct servus : apud fideles Filius est Dei, et
filio convenire queunt. Si quis vero in Chrisli hu- Deus verus.
manitalem adoptionis gratiam negare vult, simul X. Nescio, qua fronte sacerdotem Christi, o novc
cuncta, quae dictas [Forte, dicta sunt] cum eadem doclor, te confitearis esse, dum Chrislum Deum
adoptione in eo negare studeat. >Quid horum, rogo, denegas. Judaeiclaudebant aures corporis, ne aposto-
quae proposuisli, in proprio filio fieri non potest? lum 817 Paulum pracdicantem audirent, Christum
Nunquid non David rex majore gratia elegit Salo- Deum esse : Ttt claudis oculos cordis, ne intelligas
monera proprium filium suum successorem sibi re- eumdem Deum esse. De quo ipse egregius praedica-
gni, quam alios filios proprios, quos habuit? Ecce tor ail: Nos autem prwdicamus Chrislum crucifixum,
major gratia patris, major voluntas, majorque ele- Domini [Leg. Dei hic el infra] virtutem el Domini
ctio in eo fuit, quam in aliis filiis suis, licet et illi sapienliam (I Cor. i, 23, 24). Et quidem sapientia et
proprii essent filii. Scd ncc omnis assumptio potest virtus Dei, Domiuo utique [Locus corruplus. Forte
esse adoptio; assumpsit enim Dei Filius carnem ex leg.: Et quid est sapientia et virlus Dei Dominusuti-
utero virginali in unitatem suae personae, non in que]. Nos ergo prwdicamus Christum
crucifixum,in-
carnem mutatus, sed ut esset proprius Filius Dei in quit, Judwis quidem
scandatum, gentibusautem stul-
duabus substantiis, Dei scilicet et hominis; veluti titiam. Crux enim Domini, quaestultitia et
fuit in una natura Dei gentibus,
ante proprius Filius nihil Judaeis scandalum fuit, tibi
utrumque est. Nequc
amittens quod erat, quamvis assumpsisset qttod non eniro aut stultitia utla majorest,
quam non credere
erat, non divisionemfaciens in personaeproprietate, veritali: aut majus scandalum, quam audire quod
nec commislionem in naturarum conjunctione. Si verum est nolle. Stultitia visa est gentibus, Domi-
autem propter assumptionem vet susceptionem Chri- num cructfigi; et Judaeis, Dei Filium mori, scanda-
stus adoptivus est filius, qui ex Virgine natus est, luui fuit. Par forte videri potuisset et
impietas tua
cujus personaein sancta Trinitate adoplivus esse di- cum Judaeis, nisi quod in hoc majus est crimen
cendusesl? Utique oranino Filii personae. Ipse as- tuum, quod illi eum negabant Deum esse, in quo
sumpsit hominem, vel suscepit. Quod si ita est, ne- adhuc passio ostendebat hominem : tu eum denegas
DOGMATICA.- ADV. FKLICEMLIBRI VII. - LIB. III. 17»
1Co
Deum, quem jam resurrectio pro'^avit Deum; Ac A \ noDililas, veritas, et dignitas, non adoptionis com-
munio cttm caeteris, vel nuncupalionis fragilitas in-
per hoc illi eum persequebantur iri terra, tu eum
et in coelo, nolens illum Deum praedicare ler caeteros : quia nulium figmenlum appellationis in
persequeris
in ministcrio funf eris in Ec- Christo, qui est verilas, et in quo omnis est pleni-
regnanlem ccelo, cujus
clesia. tudo divinitatis, fieri potuit, Apostolo attestante, qni
XI. Post horttm itaque enumeralionem nominum, ait: Dei enim Filius Jesus Christus qui i« vobis pcr
non et Non,
quibtts Christum niteris confirmare adoptivttm esse, nos prwdicalus est, perme [... enim fuit Est]
addis et hoc : < Quisquis unumquodlibet denegare sed Est in illo fuit. Quotquot promissiones Dei
decreverit, quia unum absque alio stare nequit: sunt, in illo Est(II Gor. i, 19, 20).
quin polius, quicunque ille est, rationis veritate 818 XIV- Kxc est nam(me summa disputationis
convictus, velit nolit, negaturus csl eum verum ho- nostrae; nam ego dico, et non solus ego, sed et tota
minem. > Nos vero verum hominem essc Christum, unanimitas catholicoe Ecclesiaepia credulitate testa-
et veram carnem de virgine assumpsisse, veraciter tur, Deum esse Christum et Filiura Dei verum, irao
et fidttcialiter confitemur. Sed ct hoc, quod ais : verum Deum, qui natus est de Spiritu sancto et Ma-
« Qui unuin horum denegarc contendit, quod caetera ria virgine ; tu dicis eumdem esse adoptivum filium
stare non possint; > nullatenus verum est : scilicet, * et nuncupativum Deum. Hoc ergo a te audire desi-
quod propler assumplionem necessario sit adoptivus dero, si illum qui crucifixus est, et morluus est, et
Dei PatrisFilius homo de virgine natus, sicut supe- die tertio resurrexit, Deum adorare votunt [ Forte,
rius probavimus. Et si hoc unum esse non polest, adorari velis ] ? Si adorandum eum esse dicis, uti-
omnino secundum tuam sententiam ct alia omnia que consequenter Deum esse, quem adoraveris, ul
abjiciendasunt, quia hocunum sine dubio stare non fate'aris necesse est, ne le testimonium illtid damnet
potest, quod propter assumptionem carnis sit adop- divinum, quo diabolus territus recessit a ChrislO.
tivus Chrislus Dei Patris Filius. audiens ab eo : Vade retro, Satanas; scriptum est:
XII. Dicis : < Quod nomen adoptionis electae crca- Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli serviet
turae sit, et non reprobae. > Et hoc quam verum sit, ( Marc. vin, 53). Si autem non adorandum Deum
sciens quisque inteiligit, possunt cniro et mali adop- oestimes,qui crucifixus est, ergo culpandaesunt an-
tivos haberc filios, sicut ct boni : ct hoc nomea com* gelicae polestates, qui eumdem in throno palernae
uiune est bonis et malis, quia in utrisque invenitur. tnajestatis sedentem adorare probantur, Apostolo
Nam qui legil historias sacculares, inveniet et in pa- attestantc, qui ait : Ctrnt introducit primogenitum itt
ganis hanc consuettKlinem adoptionis esse : nec ne- „. orbem terrw, dicit : Et adorent eum omnes angeli
cesse est semper ubique esse adoplionem, ubi gra- Dei (Hebr. i, 6 ). Hoc Vero de suscepto homine
tia est. Dicitur in conspectu custodis carceris Jo- dictum esse, Joannes tractator ejusdem epistolae af-»
seph invenisse graliam (Gen. xxxix, 21 ) : non ta- firmat in homiliis, quas in eamdem epislolam, ubi
men intelligendum esl eum sibi adoplassc in Filium; htec legitur sententia, composuit«. < Quolies enim,
sed et in mutiis locis aliter inveniet gratiam nomi- inquit, magna quaedam et alliora dicturus est, prae-
nari, nec semper ad adoptionem pertinentem, sicut struit illa primum, et facit illa susceptibilia. Supe
et eleclionem et assumplionem, et caetera nomina, rius enim dixerat quia non per prbphetas nobis lo-
quae contentiose congregasli, -iit afiirmares neccssa- cutus est, sed per illum, [etj quia Filius melior est
rio propter hacc nomina Christum esse adoptivuin; angelis, quod ex ipso argumentatus est nomine : hic
quod omnino verum non esse intelligit, qui diligenter autem jam ex alia re vult arguraenta deducere. Ex
sacras, sive saecularesIegit litteras. qua ista? Ex adoratione videticet. Nam tanto eum
XIII. Dicis et vere dicis : < Christus veritas est, meliorem demonstrat, quanto Dominum servis con-
juslilia esl, aequitas esl, pietas est, misericordia est; stat esse meliorem. Quomodo si quis in quamdam
non vult de se credere vel praedicare, quam id, quod domttm introducat atiquem, et confestim omnes il-
est. >Si veritas est Christus, nullum uiique figmen- ip lius domus principes [Chrijs., pfinceps ] jubeat ut
tum est in eo; et si nullum figmentum est in eo, uti- omnes ilium proni simul adorent: ita et Christuni
quc verus est filius, et adoptivus dici non polest: secundum carnem jussit a cunctis angelis adorari
quia videlicet adoptio quaedam est votuntatis signifi- dicens : Et adorent eum omnes angeli Dei. > Et in
catio, non nativitatis veritas. Vult enim habere in sequenti alteriUs homiliae loco eumdem replicat
nomine, qui adoptat sibi filium ex quolibet alieno, sensum dicens b : t Revera magnum et mirabile et
illum quem non habel proprium in natura. Juxta stupore plenum est, camem nostram sursum sedere"
Psalmistam vero, veritas de terra orta esl ( Psal. ct adorari ab angelis el archangelis, et cherubim et
LXXXIV, 12): verus utique Filius Dei, qui de terra seraphim. Hoc saepius in mente versans excessum
nostrae nalurae, id est, de virginali carne ortus est, patior, et majora de genere humano imaginor : raa-
etnatus verus Deus, et verus homo. Hoc igitur jora quippe videoet clara exordia, muttam Deo fesli-
quod est, id est, veritas de eo credimus. Decuit ita- nationem [ Chrys., multum Dco festinante ] pro ua-
que et vere decuit, ut in Dei Filio proprietatis esset tura nostra. > .
« S. Jnan. Chrysest., hom. 3 in Epist. ad Hebr. bIdem>hom>5, num. 1.
n. 1, ex inlerpretatione Mutiani Scholastici.
PATROL. CI. e
171 B. F. ALBIXI SEU ALCULNlOPERUM PARS IIL ' 172
XV. Disee igitur ab angelis feliciter, Christom A confuniliiis, ut inler Deum el homincm, inter Ver-
credere Deum, el adorare, ne cuffl diabolo infeliciter bum et carnem, inter creatorem et crealuram, inter
dubitare incipias, vet, qttod pejus est, eum negare, suscipicntem et susceptum nullam esse differentiam
in qtio ille dubilabat : ille dixit : Si Filius Dei es; astruatis. nftuod dicis geminas nos naturas in sin-
tu dicis : Filius Dei non est : quod ille interrogavit gularitatem unius personae confundere, ex parte
diibitanlcr, tu negas instanter. Nerao arihuc inven- quidem verum dicis; ex parte vcro solllo tuo more
tus est praetcr hujus sectae auctores, qui impielatem falso calumniaris. Nos namque duas naturas in nna
diabolicam fuerint supergressi, quod ille in Domino Christi persona, non, ut tu dicis, cum Eutyche con-
confessus est esse posse, vos non creditis esse j>o- fusas, sed cum Ecclesia catholica sic ineffabiliter
tuisse. Al si ille validissimis sacroe Scripturae lcsti- conjunctas credimus et confitemur, ut manente
moniis repulsus discederet a Christo, tamen mansit ulriusque naturae proprietate, el ut ita dicam, salva
in eo usqtte ad ipsam crucem omnis suspicio divini- integrilate ambarum, et divina humanis, et humana
tatis ejus; nec tunc quidem opinari eum Filium Dei divinis communicenl: essetque in hac sancta et mi -
desiit, postquam tantura in eo perseculoribus suis rabili conjunclione non deitalis conversio, sed hu-
licere cognovit. Sedcallidus tttique hostis inter ipsas manitatis exaltatio: id est, non Deus convefsu.s in
quoque corporeas passiones omnimodo pervenire ad IJhominem,sed homo glorificatus in Deum ; nec di-
Dei agniiionem, etiam in ipso mortis articulo, ten- vina natura amisisset esse quod crat, id est, Deus,
tavit diccns per eos, qui crucifixerant: Si Filius sed humana nalura inciperet esse quod non erat :
Dei est, descendat nunc de ciuce, et credimus ei sicque, ut saepe diximus, et semper dicemus, iinus
(Matth. xxvn, 42): scilicef, Ut motus contumetiis sit Christus ex duabus naturis mirabiliter et ineffa-
verborum Dominus desereret sacramenluin salutis biliter unitis, totus iinus et verus Filius Dei. Ac per
humanae, dum irasceretur ob injuriam. Sed magna hcc in duabus naturis unus verus Detts et nominalur
Dei Salvatoris no;lri palienlia triumphi dispensatic- et vere est: quia videlicet et Deus omnipotens nuii-
nem et redemptionis nostrae mysterium ad resur- quam de se aliquid vult dici quod non sit: hoc enim
rcctionis gloriam reservavit , majori siquidem mira- a flde catholica omnino alicnuin est; sed ita, ut
culo mortuus de sepulcro resurrexit ad vitam, diximus, Dei Filius hominem assumpsit, ut nihil
quam vivus descendissel de cruce. amisisset quod habuit, et cum susceptione hominis
XVI. Sequitur quoque in Epistola tua : < Sicut fuit verus Filins Dei, sicut semper est; ncc eliam
ea, inquis, quce de illo celsa, atque gloriosa sunt, ininorala est divinitas propter hominem, ncc mutata
credimus et collaudaraus, ita humilitatem ejus et in hominem; sicut nec homo a natura humanitatis
omnia indigna, quae propter nos misericordiler *->recessit, ut non esset homo, sed natura humanitatis
suscipere voluit, despicere nullo modo debemus. > proprictalem naturae servavit, et subslantia divinita»
Dicis itaque illum, qui nos creavit, cum non esse- tis proprietatem divinitatis non amisit. Tamen homo
mus, hacc indigna omnia pati pro nobis. Scimus Deus est Christus, et Deus homo factus, ut sit ve-
quis ille est, qui nos creavit, proprius Filius rum, quod beatus evangelisla ait: Verbumcaro fac-
Dei. Quoraodo potest 819 utrumque csse verum, tum est: in Yerbi nomine Deum designans, et in
ut ilte qui condidit, haec indigna passus csset pro carnis nemine hominem demonstrans, de quo bealus
no',ris, si ille qui ercavit, est proprius Filius Dei, et Hieronymus conlra Jovinianum ait b : <Verbtim caro
ille qui passusest, adoplivus sil? Ntillatenus divi- factum est, ul r.os de carne transiremus in Yerbum :
dere poteris, sicut ipsa consequentia sermonis tui nec Yerbum desiit esse quod fuerat : nec homoper-
testalur, creatorem ab eo qtti hxc passus est pro didit esse quod nattis est. Gloria aucta est, non mu-
nobis. At si unusest inpcrsona, unus est etiam in tata est nalura. > Et beatus Augustinus in libro En-
proprietate filii: quia proprii filii et adoptivi, sicul chiridion c : < De quo mediatore, inquit, lengum
sscpediclumcstjduaesuntpersonae.Deusigiturethomo est, ut quanta dignum est, tanta dicantur, quaravis
qui assumplus cst, una persona; et necesse est unam ab liomine dici digna nnn pnssinl. Quis enim hoc
csse prdjirietaiera in una persona, ut tota persona " solum congruentibus explicet verbis, quod Verbum
proprius si t fllius, veltota adoptivus. Una persona te co- caro factum est, ut habilaret in nobis (Joan. i, 14),
git unam confiteri proprietatem filiiin duabus naturis. ut crederemus in Dei Palris omnipotenlis unicum
. XVII. Ponis itaque verba epistolae nostrae «, ubi Filium natum de Spiritu sanclo et Maria virgine?
post convenicntem sermonis nostii exhortationem Itaque Verbum caro factum est, ad divinitatem
dixiinus : < 0 quantis sanctorum Patrum exemplis [Aug., a divinilatej quidem carne suscepta, sed non
hanc lidem probare possimus, quod Christus Jesus in carnem divinitate mulata. Carnem porro hic de-
verus est Dei PatrisFilius, et mox a conceptione vir- bemus liominem accipere, a parte tolum signifi-
ginalis uteri vcrus conceptus est Deus, verus et na- canle locutione, sicut dictum est : Quoniam non ex
tus Deus ; > el. ad haec respondit [respondes] : < Hae operibuslegisjustificabitur omniscaro (Rom. m, 10);
sunt sentenliae credulilatis veslrae de geminis in id est, omnis homo. Nam niliil naturae humanae in
Christo naturis, quas ila in singularitatem personae illa susceplione fas est dicere dcfuisse, sed naturae
o Yide epistolam Alcuini ad Felicem, i>S. Hier.,libr. n adversus Jovinianum, num. 29.
stipra, col."
121, num. 4. « S. Aug., Enchirid. cap. 34.
173 DOGMATICA.— ADV. FELICEM LIBRI VII. — LIB. IV. 174
ab omni peccali nexu omniraodo liberae: non qualis A , sumpsit nos, et dedit nobis sensum, ul cognoscamus
de utreque sexu nascitur per concupiscenliam car- verum Deum, et simus in veroFilio ejus Jesu Christo :
nis, cum obligalione delicti, ciijus reatus regenera- hic est verus Deus et vita wterna (1 Joan. v, 20). Si
tione diluitur; sed qualcm de VirginCnasci oporte- igitur Deus, secundum quod arigelus proedixit beatae
bat, quem fides 820 matris, ncn libidn conceperat. > Marioe virgini, nomcn est hunianitalis assumptac a
llli igilur homini, qui ex virgine natus est, singulari DeiFilio; et Christus propter regiam dignitalem,"
munere proe caetefis sanclis datum est, ut slatim ex vere omnino (juxta tesiimonium ejusdem evange-
quo in utero virginis incepil homo fieri, esset et listae, sive in Evangelio ipsa Verilale dicente, sive
Deus. Unde et eadem gloriosa semper virgo Maria in epistola sua ) idem ipse, qui dicitur Jesus Cliri-
non solum hominis, sed et Dei genilrix recte cre- Stus, verus est Dcus, et verus Filius Dei. Aut crgo
denda est et conlltenda. haec nomina tollenda sunt ab bumanitate Filii Dei :
XVIII.Inter alia quoque testimonia quae congregas aut, si haec nomina illius [Supple : propria sunt,
,de sancta Scriptura, tu soepedicteFelix, ponis evan- vel simile quid], qui natus est ex virgine; ergo et
gelicam sententiam et apostolicam, quibus raaxime ille bomo, qui natiis esl ex virgine, et his nominibus
tola malae credulitatis tuoe deslruitur impietas, ubi vocatur, verus est Deus et vcrus Filius Dei. Sed
ipse Salvator oculis elevatis ad Patrem ait : Ut R ' quia de hac ipsa quocstioneplura videntur esse di-
cognoscant te solum verum Deum, et quem misisti cenda, praesentis libelli hic terminum ponere cura-
Jesum Christum ( Joan. xvn, 3 ) : atque iterum de vinius, ut ca quaesequuntur. sequentis libelli dispu-
epistola beali Joannis evangelistoe, ubi ait: Et as- tationi serventur.

LIBER QUARTUS,

I. Sequitur in libello praefali doctoris pessimum wterna, ut cognoscani te solum verum Deum, et qttem
et a saeculo inaudilae blaspbemioeargumentum, quc misisti Jesum Christum ( Joan. xvn, 3 ) : Et quod
omnino Cbristi Dei impiisstma temeritate conlradicit idem evangelista ait : Ut cognoscamusverum Deum,
divinitati, quod mullis sanctorum Patrum testimo- et simtts in vero FilioejusJesuChristo (I Joan.v, 20),
niis destruendum esse necessarium videlur. Qua- consentire habes; vel tuam sententiara confirmare
propter Ieclorem obsecro, ne me longiorem in hac aliq [ Quercet., aliud ] majore quolibet testimonio,
serie disputationis reprehendat. Simplici sernione quam ipsius veritatis, vel tanti aposloli, et evange-
apud auditorcs pios fides vera proferri potcst; sed listae, qui super pectus Domini recubuit : vel si hoc
iimpielatis asserlio plurima testimoniorum auctori- non ausus es facere, imo quia non potes, restat ut
tate dilttenda : quatenus si nostrae parvitalis sensus luam sententiam dainnans radas de corde tuo hoc
contemptibiles habeat, saltem multimoia catholico- nomen in Chrislo nuncupativae Deilatis quod homo
rum doctorum auctoritate vincatur, utque Dei Chri- finxit, non Deus; quod humana inventio, non divina
slidonante etmiserante clementia corrigatur. auctorilas composuit.
II. Ponit itaque hujusmodi verba: < Secundo au- III. 821 Dicat beatus Apostolus, quid inde seii-
lem modo, ait, nuncupative Deus dicitur, sicut su- tiat, vel de quo dixisset illud, quod et tu posuisti:
perius dictum est de sanclis praedicatoribus, de qui- Qui est super omnia Deus benedictus in swcula (Rom.
bus Salvator Judaeis ait: Si eniht illos dixit deos, ad IX, 5). Dicit itaque Christo in se loquente : Opta-
quos Dei sermo facius (Joan. x, 35) ; qui tamea non bam ego ipse anathema esse a Christo pro fratribus
natura ut Deus, sed per Dei gratiam ab eo, qui ve- meis, qui sunt cognati mei secundum carnem, qui
rus est Deus, deilicati dii sunt sub illo vocati : in sunt Israelitw, quorum adoplio est filiorum et gloria,
hoc quippe ordine Dci Filitts Dominrg et Redemptor et tesiameMum, et legislatio, el obsequium, et promis-
nosterjuxta humanitatem, sicut in natura, ila et in sio, quorum palres, ex qnibus Christus secundum
nomine, quamvis excellentius cunctis etcctus, vcrisT catrnem, qui est super omnia Deus benediclus in sw-
sime tamen cum illis cnmmunicat, sicut et in caetera cula (Rom. ix, 3 et seq.). Intellige consequentiam
omnia [ Leg., in caeteris omnibusj, id est, in prae- sermonis apostolici. De Israetitis testatur, quasi se
destinatione, in electione, in gratia, in susceptione, excusare volens, quod non propler invidiam legem
in assumptione nominis servi, atque applicatione, illorum nnn servaret : sed dum veritalem intellexis-
seu caetera his similia, ut idem qui cssenlialiler cum set, veritali cbedire mallet. Dicit illqrum promis-
Palre et Spiritu sancto in unilate deitatis verus est siones, id est, Israelitarum, quorum patriarchae pa-
Deus, ipsein forma humanitalis cum electis suisper tres erant, ex quibus, id est, patriarchis, Christus
adoptionis gratiam deificalus tieret, et nuncupative sccundum carnem natus est, quem eliam super om-
Deus. > Quem pattlo ante evangelico testimonio et nia Deum benedictum in saeculanominare non dubi-
ipsius evangelistaetestificatione dixisti verum Deum: tavit: Deum, inquam, nominavit benedictum illum,
quomodo nunc dicis nuncupativum Deum? Aut qui nattts est carnaliter ex Patrum progenie, non
aucloritati evangelicaeetiam et ipsius veritatis testi- nuncupativura. De qua sententia beatus Proclus
ftcationi, quam posuisti, ubi ait: Hwc esl enim vila Gonstantinopolitanus episcopus in ephlola ad Ar-
17» B. F. ALBINI SEU ALCUINI OPERUM PARS III. 176
mcnins ita ait » : < Apostqlus dixit eum Christum, Ai eumdem verum Deum monstrat dicens : Hic est ve-
ut oslendat, quia secundum veritalem Deus faclus rus Deus et vita wterna (I Joan. v, 20). Verum ho-
est homo. Dixit eum qui est, ut eum sine initio esse minem Christum recognoscit, quia Verbum caro
declaret. Dixit ettm super omnia, ut totius creaturae 822 faclum esl, et habitavit in nobis; eumdemque
Dominum proedicet. Dixit eum benediclum, ut ado- verura Deum ostendil; quia in principio erat Verbum,
remus euin tanquam omnipotentem humililer, nec et Vcrbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. »
ut conservum calumniis appetamus. > Item Cyrillus Et paulo post idem Cassiantts in tibro tertio de sa-
cpiscopus Atexandrinus de unitate personae et pro- cramento passionis Chrisli, et de unitate Filii Dei
prietate in duabus naturis Filii Dei b : <tUnus igitur disserens ait : < Itaque sic in se totum hominem
est, inquit, ct ante incarnalionem Deus [CyriL, verus Deus et summus accepit, et sic pleniludo divi-
Deus vertts], et qui in humanitate mansit, in quo nitatis, veritate divinac humanaeque subslanliae in-
erat [CyriL, id quod erat], et est, et erit. Non dis- confusibililer permanente, semetipsum pleno con-
cernendo igitur unum Dominum Jesum Christiiiii junxit homini, ut unitate deinceps in aeternum ma-
in hominem seorsum, et seorsum in Deum, scd nente personae, nec homo Christus a sua divinitate,
unum eumdemque Jesum Christum esse dicimus, nec idem Deus Christus a sua possit huraanitate
non ignoranles differentias naturarum, sed eas in- "" disjungi : unus lamen atque idem Christus et ex ve-
confusas intcr se servantes [CyriL, statuentes]. > Et ritate passion:s humanoe,qtire nostra fuerant, redde-
post pauca c : < Christum, inquit, Deum untim et rct: et ex veritate impassibilis, divinoe, quae sua
Dominumconfitemur, non tam hominem cum Verbo fuerant, tribuisset. Et sic uiriusqtie naturae incon-
coadorantes, ne divisionis quaedam species induca- fusa veritas perduravit, ut nec homo a Deo divelli,
tiir; sed iiniini etiam et eumdem adorantes, quia non nec Detis a suscepto possit homine separari. > De
est alienum a Verbo ccrpus suum, cum quo ipse qua etiam unitate clarissimus doctor beatus Augusti-
etiam assidet [Quercet., adsedet] Patri. Nec hqc ila nus in libro priraq de sancta Trinilate cap. tertio
dicimus, quasi duobus Cliis assidentibtts, sed uno decimo inter alia multa catholieocfidei convenieniia
cum carne per unitatcm : quia si talem copulatio- ita ait f : < Nisi tamen idem ipse esset filius homi-
nem factam per substantiam, aut quasi impossibi- nis, propter formam servi, quam accepit, qui est
lem, aut quasi parum decoram voluerimus ,'jcipere, Filius Dei propter Dei formam, in qua est, non di-
in id incidimus, ut duos lilios esse dicamus. • Nec ceret apostolus Patilus de ptincipibus hujus saeculi:
cnim [Leg. ex Cyrillo : Necesse est enim] discer- Si enim cognovissent, nunquam Dominumgloriw cru-
nere et discere hominem separatum, fnisse sola filii - cifixissent (I Cor. n, 8). Ex forma enim servi cruci-
fixus est, et tainen Dominus glorioecrucifixus est.
appcllatione honoratum, et rurstis Verbum, quod est
cx Deo et nomine et veritale Fitius Dei : sed discer- Talis enim erat illa susceplio, qtiac Deum hominem
nere in duos filios non debemus unum Dominum faceret, et hominem Deum. > Ilem in eodem libro
Jesiim Christum. > Item beatus Hilarius in libro no- cap. septimo s: < Neque enim sic accepit formam
no fidci catholicoed : < Haec itaque humanae beati- servi, ut amitteret formam Dei, in qua eral aequa-
tudinis fides vcra est, Deum et hominem praedicare, lis Palri. »
Verbum ct carnem confiteri. Neque Deum nescire, IV. Si ergo ita accepta est forma servi, ut non
qnod et homo sit, neque carnera ignorare, quod amitterclur forma Dei, cum et in forma servi el in
Vcrbum sit. > Consentanea quoque evangelicis testi- forma Dei idem ipse sil Filius unigenitus Dei Pa-
moniis, apostoticisque doctrinis et sanctorum Pa- tris : illum quem veslra temeritas affirmat adcpli-
trum sensibus, beatus Cassianus profert in illq libro, vum, hunc beatus Augustinus non dulitavit unige-
e
quem contra haereticaepravitatis sectam scripsit : nitum nominare. Ubi unigenilus est, ibi Iocum non
< Testamcntum, inquit, vetus concinuit novo, David habet adoplivus. Nec secundttmvestram assertionem
Joanni concedat. > Et pauto post: < Quem verum unigenilus esl tantum in divina natura, et primoge-
hominem dicit David, quia mater Sion dicit: Ilomo, 0\ nitus in humana; quia beata Virgo allerura non
et homo natus in ea, eumdem verum Deum credit et genuit, nisi vernra et hunc iinigenilum Dei Patris et
praedicat, quia ipse fundavit eam Altisshnus (Psal. suum. Item primogenitus in humanitate, ut ait
LXXXVI,5). Quem verum hominem novit Joannes Evangelista : Donecpeperit filium suum primogenitum
audiens eum diccntem : Quwritis me occidere homi- (Matth. i, 25) : in divina vero nativilate, sicut ait
nem, quiveritatem locutus suin vobis (Joan. vm, 40); Apostolus : Primogenitus omnis crealurw (Coloss. i,
« R. Procli epistola ct textus exstant in Bibl. PP. quoad verba differt.
tom. VI. d S. Hilar. lib. IXde Trinit., num. 3.
t>S. Cyrillus Alex. in Scholiis tom. V, ubi lamen o Quis sit liber, quein Cassianus contra haereticoe
deest testimonium alteruni posf.pauca. Similia fcre pravitatis sectam, aut de sacramento passionis Chri-
habet Cyrillus 1.cit. cap. 17. sti, etc, scripsit, ignoro. In libris de Incarnatione
<>S. Cyril. non ibi posl pauca, sed in alio loco, Domini hos textus, qui hic citantur, reperire nou
nempe iu Epist. ad Nestorium tom. elIVtom. Concil. potui.
f S. Aug. 1. cit., num. 20.
Mansipag. 890, et tom. V, pag. 497; V,
* Idem ibid. cap. 7, num. 14
part. u Operum S. Cyrilli epist. 6, ab pag. 24, ubiqtte
hac Alcuini
tauieji textus Gncci iuterpretalio
477 DOGMATICA.— ADV. FELICEM LlBRl Vll. - LIB. IV. 178
15). Et ipse est anle omnes, et omnia in illo con- A quomodo univcrsalis Ecclesia per totum mundum
stant. Secundum forroam servi ipse est caput corpo- communi consueludine, eliam et vos, ut reor, in
ris Ecclesiae. De senlentia vero doctcris genlinm,p omnibus oralionibus quae in missarum solemniis de-
quam bealum Augustinum supra expnsuisse dixi- cantantur, dicere sotet: Pcr Jesum Chrislum Domi-
mus: Si enim cognovissent,nunquam Dominum glo- num nostrum, qui tecum vivilet regnal Deus in uni-
riw crucifixissent: egregius doctor Cyrillus in epi- tate Spiritus sancli pcr omnia swcula swculorum. Sed
stola secundaadSuccessumait a ; f Non solum Domi-• et ipse ait apostolis suis, qui passus est el resurre-
num gtoriae,sed el Deum super omnia benedictumi xil: Data est mihi omnis potesias in cceloet in terra
in saecula bealissimus Paulus aflirmat propriumi (Matth. xvin, 18). Cui dala puieslas, nisi iiii qui de
verbi corpus affixumin ligno. > Petrus quoque Ra- Virgine natus est? nam sicut paulo ante dixisti:
vennensis episcopus de hac sancta fide, quod Jesus,, <Dei Filius ex Deo suhslanlialiter nattis, essenliali-
qui ex Yirgine nalus esl, verus sit Deus, in suoi ter habuit omnem poteslatem cum Patre cl Sjiirilu
sermone confirmal; ait enim inter alia catholicae fi- sancto : sed haec polestas data esl Filio Virginis. >
dei testimonia h : < Concipies, inquit angelus, ini Et si omnem polestalem habet, quoniodopolest esse
utero, et paries Filium, et vocabis nomen ejus Je- ut non sit omnimodis verus Deus el verus Filius
sum, quod Hebraice Jesus, Groece trwr^o, Latine B Dei? Moyses fuit Deus nuncupativus, tamen non dala
Salvalor inlerpretatur. Merito igitur Virgini salva estei oranis potcstas : ideo sccundo percussit petram
smil omnia quaegenuit Salvatorem. Et vocabis no- ad eliciendam aquam. Quidquid vero miraculorum
men ejns Jesum (Luc. i, 31), qnia in hoc nominc Christus gessil in mtindo , dum visibili praesentia
Deitatis adoratur tota inajeslas : omnes qui com- conversatus est inter homines, propria virtule fecit
moraiitur in ccelis, universi qui habitant in terris, ut polens el verus Deus. Nunquid a.liquis sanctorum
cuncti qui in profundo tenentur inferni, huic pro- per se potuit aliquid facere absque co qui ait: Sine
stermint nomini, hoc adorant. Audi Ajioslolum di- me nihil poteslis facere (Joan. xv, 5)? Dic crgo tu ,
cenlem : Ut in nomineJesu omne genu flectatur coz- unde in nomine Jesu lanlas virtutes fecerint apo-
lestium, terrestrium et infernorum (Philip. n, 10). stoli, si ipse Jesus non habuit propriam pqlcstalem,
Hoc nomen est, quod dedit caecis visum, auditum sed nuncuj)ativam? Dic quoque, rogo, qui contradi-
6urdis, claudis cursum, serroonem mutis, vitam cis divinitali Jesu, et non vis in co poleslalem esse
mortuis, totamqtte diaboli potestatem de obsessis propriam, sed munus alterius, quomodo et nomea
5
corporibus virtus ejus nominis effugavit. Et si no- ejus tantam potestatcm habuil, qua ipse, cujus hoc
men tantum est, quanla potestas? Sed quis esl iste, nomen est, ut tu blasphemas , eguil? Quomodo iu
quivocatur hoc nomine? Dicat Angelus : El Filius, C ' noniine ejus docnioncsejecti, dcbilcs curali, mortui
inqtiit, Altissimivocabilur (Luc. \, 32). Yidetis, quia suscilali sunt? Pctrus eniin aposlolus claudo illi, qui
quod concepit Virgo, non terreno germine, sed cce- sedebat ad speciosam jiortam lempli, in nomine, in-
lesti conceptu Yirgo peperit, sed Deus suscepit Fi- quit, Jesu Chrisli surge el ambula (Act. m, 6). Et
lium c. Ergo qui de hac nativitale humano modo ilerum in civilalc Jojipe auVeum qui ab annis ock>
disputat, ad omnem lendit tanti genitoris injuriam. > paralyticus j'accbat in lecto: JEnea , sanut te , in-
823 v- Inlellige, o indocta temeritas, quid post quit, J^sus Chrislus, surge et slerne libi (Act. ix,34).
taiitorura Patrum lestimonia relinqui possit nuncu- Paultis quoque ad spirilum Pilhonis : Prwcipio, in-
pationis in Christo vel adoplionis. Dicit ipsa Yeritas : quit, tibi in namine Jesu Christi, exi ab ea. Et exiit
Quod Deus conjunxit, homo non separel (Matth. xix, ab ea dwmonium (Acl. xv, 16). Quam longe ergo haec
6). Deus conjunxit seipsum humanae naturae, ut cs- imbecillilas a Domino fuerit, hinc inlellige, quando
set unus Deus in duabus naturis , et unus Filius nec illi imbecilles fuerunt, qui lalia per nomen ejus
Dei: quis est qui possit separare quod Jesus aduna- facerepotuerunt, quod ille per nomcn suum polenler
vit, vel dividere quod Deus conjunxit? Nam si duas fecit: siquidem nemini apostolorum post Dei resur-
personas in uno Christo propter aperiam blasphe- recliqncni vel daemones, vel infirmilates obslitisse
miam limeas fateri, tamen omnia quaeduabus per- D I agnovimus. Nttnquid in seipso infirmus fuit, cujus
sonis inesse necesse esl, in tua confessione confir- fides etiam jier alios super universa regnavit? Quld
mare non metuis,- Nonne dtio stint, qui verus est est aulero quod ipse cujus potestali derogas discipu-
Deus, et qui nuncupativus Deus? nonne etiam el tis suis ait: In nomine meo dwmonia ejicite ? Nun -
duo sunt, qui adoptivus est Filius, et ille qui verus est quid ad poleslalem exorcendam nomine alterius
Filius? Alia quippe eslpersona veri Dei, alia nuncu- eguit, qui ipsum nomen suum poteslatem esse feeit?
pativi: et alia est persona veri Filii Dei, allera ado- Sed quid adhttc addicitur? Ecce, inquit, dedi vobit
ptivi filii. Omnis itaque qui evangelicam legit histo- potestatem calcandi super serpentes et scoi"piones,'et
riam, intelligere polesl quod Jesus et Christus no- super omnemvirtutem inimici (Luc, x, 13). Quem tu
mina sunt humanitatis in Fiiio Dei. Et si Jesus Cliri- nuncnpativum Deum dicis, Apostolus scribens ad Ti-
stus, qui natus est ex Virgine, non esl verus Deus , tum, magnura Deum nominare non dubitavit: Ap-
<>Cyrillus, lom. V, part. n. c Edit., « Non terreuum germen est, sed coelcote
h Petfus Chrysologus, serm. 114, pag. 936. tom.
YII Bibl. PP. Yirgo jieperit; sed Deus suscepit Filiuin. >
179 B. F. ALBINI SEU ALCUINIOPERUMPARS III. 180
paruit enim, inquit, gralia Dei Salvatoris noslri om- A. esse desiit infirmitas imbecillilatis humanae. Omne
nibus hominibuserudiens nos, ut abnegantesimpieta- ergo penitushoc testimonio [Quercet., lestimonium]
tem et swcularia desideria sobrie et juste et pie viva- mysterium et sumptie carnis et perfectae divinitalis
mus in hoc swculo, exspectantes beatam spem et ad- exposuit. Dicens enim : el si cognovimus Chrislum
venium gloriwmagni Dei Salvatoris nostri Jesu Chri- secundum carnem , sacramentum iiati in carne Dei
sti (Tit. n, 11). Cuj"ussentenliae sensum beatus Hie- locutus est. Adjiciens autem : nunc non jam novi-
ronymus in tractu ejusdem Epislolaeita exposuit: mus, vim deposilaeinfirmitatis licuit [Cass., expli-
< Ubi est, inquit, Arius serpens? ubi Eunomiusco- cuil]. Ac pcrhoc cognitioillius [Cass., cognitio illa]
luber? MagnusDeusJesus Christus Salvator dicitur, carnis ad significationempertinet hominis, ignoratio
non primogenitus omnis creaturae, non Verbum Dei autem ad bonorem divinitatis. Hoc est enim dicere :
et sapienlia 824 [<lux sunt appellationes divinae cognovimus Christum secundum carnem , quandiu,
gcnerationis »]: sed Jesus et Chrislus, quae vocabula quod secundum carnem cognosceretur, fuil: nune
assumpti hominis sunt. Neque vero aliuni Jesum jam non novimus, postquam esse divisit [Cass., de-
Cliristum, ajium Verbum dicimus, ut nova haeresis sivil]. Natura enira carnis in spiritatem est trans-
calumniatur; sed eumdem et aBte saecuta[S. Hier. lata substantiam ; et illud quod fuerat quondam lio-
addil: et post saecula],et ante mundum et post Ma- Bj rainis, factum est totum Dei. Et ideo jam non novi-
riam; imo ex Maria magnura Deum appellamus mus Christum secundum carnem, quia absorpla per
Salvatorcm nostnim Jesum Christum, qui dedit se- divinam majeslalem infirmitate corporea, nihil sa-
Mietipsumpro nobis. » cro resedit corpori ex quo imbecillitas in eo carnis
VI. Quis est vero qui judicaturus est mundum , possit agnosci. Ac per hoc quidquid fuerat prius
homo lantum solilarius, vcl Deus filius hominis ? substantiaeduplicis, factuin est virtutis unius. Cum
Nequaquam ita adversarius es.veritati, ut audeas utique non sit dubium Christum, qui crucifixus cst
contradiccre ipsius Veritatis teslimonio, quae ait: ex infirraitate nostra, totura vivere ex maj'estate di-
Cum sederil filius hominis in sede majestatis (Matlh. vina. >Et paulo post (cap. 5): t Beue ergo Apo-
xix, 28). Itemque apostolus Pautus eumdem, qui ju- stolus missttm se sicut a Deo Patre, ita et a Deo Fi-
dicalurus est mundum, Deum omuino aflirmavit, di- lio praedicans confessionemslalim Dominicaeincar-
eens ad Roroanos: Alioquin quomodojudicabit Deus nationis adjuuxit dicens: Qui suscilavit eum a mor-
huncgnundum (Rom. m, 6); nisi forte, quia Aposto- luis (Gal. i, 1); veruin scilicet incarnati Dei corpus
lus iu alia Epistola nos manifestandos ante tribunal suscilaluA a mortuis docens juxla illud : Et si co-
Christj (// Cor. v, 10); in alia , ante tribunat Dei gnovimus Christum seeundum carnem, bene addens:
(Rom. xiv, 10)? b Ama vitam, ama salutem tuara, C C sed nunc jam non novimus: hoc enim se in eo nosse
ama eum per quem redemplus es, metue eum a quo dictt secundum carnera, quod sit a morluis suscita-
judicandus es. Velisenim nolis, manifcstandus anlc tus : in eo vero se eum jam non nossc secundum
tribunal Chrisli es; ct seposita impietalis blasphe- carnem, quod cessante carnis fragilitate in sola eurn
mia, ac verborum infidcJiumcantitena,si aliud putas noverit Deiesse virlule. >
tribunat Dei csse quam Christi, vcnias ante tribunal VII. Audi igitur quid idem apostqlus de Christo
Christi, ctinvenies utroque dccumente inexplicabili, dicit, utrum illum hominem vel etiam Deumvoluis-
ipsum tribunal Dei esse quod Cliristi, totamqtte in set inlelligi: An experimenlum,inquil, quwritisillius
uno Filio Jesu Chrislo divinitatis potenliaro et Patris qui in me loquilur Christus(II Cor. xm, 3) ? Quo loco
Dei majestatem. Idem quoque praefatusgentiura prae- voto ut edisseras mihi, o Fclix ! hunc quem 825 '°-
dicator ubi carnisdispensationem el veram divinita- qui Apostolus intra se dicit, homo sil an Deus? Si
tis celsitudinem Christo inesse scribens ad Corin- homo, quomodoin corde ejus corpus loqui poterat
thios oslendit: Si noveramus,ait, Christum secun- alterius? Si Deus, ergo non homoChristus, sedDeus:
dum carnem, sed nunc jam non novimus(II Cor. v, quia cum locutus in Apostolo Christus sit, et loqui in
16); in his scilicet paucissinris verbis inagnum Chri- eo non potuerit nisi Deus : ergo locutus est in eo
sti incarnalionis mysterium demonstrans. Quoeverba Chrislus Deus. Vides itaque nihil esse hic jam quod
beattts Cassianus catholico exponens sensu (Lib. in contra haec dici queat. Ncc disjunctionem aut divi-
de Incarn., cap. 5) : < Ascendit ergo, inquit, quo- sionem aliquam inter Christum fieri et Deum posse,
dammodo.quasi in altiorem gradum doclrinoeapo- quia totus in Chrislo Deus, ei totus in Deo Chrislus.
stolicaepraedicatio, et licet sensus ibi in ulroque con- Nulla hic recipi separatio polcst,nulIa discissio; una
veniat, sacramcntum tainen perfectie fidei, senten- tanlura est simplex, una tantum sana confessioado-
tia expressiore conflrmat, dicens : Et si cognovimus i rare, amare, colere Christum Deuin. Concordat quo-
secundumcarnem Christum, sed nunc jam non novi- que beatus Hieronymus praescriptorum sensibus Pa-
xnus; videlicet quia prius eum et hominem scimus3 trum, quod homo assumptus a verbo Dei in divinita-
el Deum, nunc tantum Deum [Quercet., cunctan- lis glorificaius sit potenlia atque indivisa majestate
dum Deuro]. Cessante inflrmilate carnis nihil in eo0 Deus unus adoretur in Christo, hunc cumdem sen-
jam novimus, nisi virlutem divinitatis : quia totumi sum in libro tertio Commentariorum Jeremiaepro-
in Dco [Ciiss., ia eo] virtus est majestatis divinac,ubii phelocexpressius ponens , ubi ait (in cap. xvn):
» Hoecdesunt aputl Hieronymum, b Deest aliquid.
181 DOGMATICA.— ADV. FELICEM LU3R1"VII. — LIB. IV. 182
« Si maledicttisest homo qui confidit in homine (Jer. A J verus est et Dei Filius:. idemque homo Deus propter
Xvn, 5), ergo maledicti erunt qui Jesum tantum ho- Deum ; et idem Deus homo propter hominem, ut in
liiinem confitenlur. Quod si nobis opposilum fuerit homine quocunque anima et corpus. Haccergo uni-
quod et nos creriamus in eum qtti dicit: Nunc autem las et verilas in Christo nequaquam post Virginis
quwrilis meinterficerehominem, qui verilatemvobislo- partum ccepta, sed in ipsc Yirginis utero conjuncta
cutus sum, qv.amaudivi a Deo: noc Abrnhamnon fecit, atque unila est. Diligentei-etenim praecavere debe-
vos facitisopera vestri Palris (Joan.viu, 40); respon- mus, ut Christum non 826 modo unum post ba-
debiinus illud apostoticum : Etsi Christum aliquando ptismum, vcl rcsurrectionem; sed semper unum, ex
juxta carnem cognovvntts,sed nunc jam nonnovimus. quo conceptus est in utero virginali, confiteamur :
Denique idem apostolus in principio Epistolae suat, quia inloleranda blasphemia esl, ut eliam si nunc
scribit aJ Galaias : Paulus apostolus non ab homini- etim unum j'am esse quis concedat, aliquando tamen
bus neque per hominem, sed per Jesum Christum et non unum, sed duos fuisse contcndat. Sic enim iste
Deum Patrem, qui suscilavit eum a mortuis, et qui Felix cumsuis sequacibus in sequenli litterarum sua-
mecum sunl omnes fratres (Gal. i, 1 , 2). Si enim rum serie etiam sentire videtur : < Si cnim , ait, ut
mors absorpta est in victoria (/ Cor. xv, 54), quare vos vultis, homo assumptus a Filio Dei, mox a con-
non carnis humilitas, quac propter humanam salu- R ceptione virginalis uteri verns conceptus est Deus ,
tem assumpta est, in divinitatis transierit majesta- verusetnatusDeus, quomodo ipse Filius Dei exvoce
lem, ut faceret utrumque unum? > Non hic beatus forniae servilis prophetiam Vetcris Testamenti de
Hieronymus confusionem duarum designat natura- semetipso testimonium perhibet, quod ex utero ma-
rura, sed unitatem potenlioe, ut credamus unam po- tris servus sit formatus, ipso dicente per Isaiam pro-
tentiam divinilatis in Christo DominoDeo nostro,ne pbelam : Et nunc hwc dicit Dominus, formuns me ex
dicatur dualitas maj'estatis in Christo in quq est utero servum sibi, ut reducam Jacob ad eum, et Israel
unitas individuoe personoe. Itcm idem qtti supra et [nori]congregabitur(Isa., XLIX,5).>Considera, lector,
unde^upra : t Per hoec quoque discimus, Deum so- diligenler quod ille [F., quid ille] velit dc Chrislo
tum nosse cogitationes hominum. Si autem de Sat- intelligi, qtti nobis improperat, velle eumdem, qui ex
vatore dicitur : Videns Jcsus cogitationes eorum utero virgiuali lanquara sponsns processit de tha-
(Lttc. xi, 17); nullusque potest videre cogitationes , lauw suo, Deum vertim esse [Supple : conceptum] et
nisi solus Deus : ergo et Chrislus Deus [est], qui nalum. Dicit enim : si, ul vosvultis: perspicuum est
scrutatur corda,et reddetunicuique secunatlm opera ewn nolle quod nobis objicit velle : atque suara sen-
sua. > Idem quoque libro tertioin Amos prophetam : - tentiam propbetico aflirmare nitilur testiraonio, ut
< Tunc quoque primogenitus populus Dei Israel magis servus sit ex utero formatus quam Deus.quem
[Ilier., primogenitus Filius Dei, popuhis Israel] qui omnis catholica Ecclesia ipso sacrae conceptionis Uii-
in unigenitum et vere Filium Dei miserat manum , tio Deum verum confitetur ac proedicat: ut pote quia
aeterno luctui traditus est, et novissiraa ejus, sive qui de Spiritu sancto et Maria virgine conceptum et na-
cum eo erant, amaritudine sunt repleti. > Idem tum evangelico testimonio certum habet. Quid tyiim
quoque in Zachariam lib. primo : < Nec mirum, ait, de Deo nisi Deus nasci debuit?
si Christus dicatur omnipotens, cui tradita est omnis IX. Iste etiam Felix hunc conditionalem servuin
poteslasin cceloet in terra (Matth. xxiv, 18). Et qtti SDepiussolet affirmare, non intelligens quod divina?
dicit: Omnia quw Patris sttnt, mea sunt (loan. xvn, dispensationis sacramenlo servus nominaretur :
10). > scilicet non conditione, ut superius diximus, debitae
VIII. Quomodo catholicus aestimari potest, qui et servittttis, sed implendaepaternoe voluntatis in salute
tantorum doctorum testimoniis non credit, nec apo- humana voluntaria obedientia. Nam in Christo ijuid-
siolica ad credulitatem movelur auctoritate, nec di- quid geslum est, totum voluntatis fuit, non necessi-
vinoeper evangelicas paginas consentit veritati ? Igi- tatis , qui Apostolo testante , humiliavit semelipsum
tur tota sacra Scriptura hujusfideli calholicaefulgore, rv
j- faclus obediens Patri usque ad nwrtem, mortem au-
quasi stellis lucenlibus in ccelo, clarescit; nec ulla tem crucis (Pltilipp. n, 8). Alia est namque volunta-
in illis divinitatis nuncupalio sive [F., sine] veri- ria humilitas, alia servilig. necessitas. Quoedameniin
talis potentia Christo ascribitur, sed omnia propria de Christo jier proprielatem naturoe dicuntur, ut est
virtutc sanitatura beneficia, vel signorum miracula , via , veritas ct vita ; qiiaedani per significationem
quaecunque gessit, eum efllcere testantur. Neque rerum per ittum gerendarum a prophetis de eo pfae-
enim dubium est quin ipse propria potestate otnnia dicata sunt. Quo gcnere loculionis servum nomi-
fecerit quaede eo mira leguntur : vebementerque ca- nari a prophctis Christum credendum est; de quo
vcndum est ne aliquid in Christo fallaci iinitatione enim propheta hoc testimonium prolulit, in eo sta-
putemus aclum, sed omnia quaecunque vel in nomi- tim suhjuiiclum est: Dedi te in lucem gentium, ut sis
nibus, vel inoperibus legunturde illo, cuncta solida salus mea usque ad extremumterrw (Isa. XLIX,6). Et
vcritateacta veldictacredamus, quia inveritatenulla ne iste honor tantae lucis parvus virieatur, in ea ad-
fignienti obumbratio inveniri polerit. Sed qui verus junxit: Reges videbunt, et consurgsnt priritipes , et
S3mper erit Deus in Deo Patre, verus est in homine adorabunt propter Dominum, qtiia fitklis est, et sah-
ei Deus. Et qui verus est liominis filitis , Uem ipse cium Israel, qui elegit te (Ibid., v, 7). Quoraodo au-
183 B. F. ALBIM SEU ALCITNI OPERUM PARS III. 184
tem, sl servus est, adoralur a regibus el principi- A a Verbo; sed ipsum Verbum Dei suae carnis suscep-
bus? De quo et paulo ante idem prophcta ait ex ejus- tione conceplura, ipsamque carnem Verbi Dei in-
deni pcrsona quem scrvum prophetice nominavit: carnalione conceptam. » Necmirandum esl si haere-
JPositil »it), inqu.it, sicut sagiltam. < Clirislus aulem, ticus Christum , qui ex Virgine natus est, Deum
ut bealus Hieronymus (/n cap. xi.ix Isaioe) ait, de nuncupativum asserere audeat, qui eumdem servum
nuiltis sagittis, et flliis pturimis, una sagitta electa , omnimodis, projriieticis teslimoniis non calholico
el Filius unigenitus cst, cui ct paterna vox mox rc- sensu intcllcclis, astruit, nobisquc pro culpa objicit,
spondil: Servus meus es lu Isracl, quia in te glorifi- vellc cnm qni cx Virgine natus est, verum Deum
cabor (Isa. XLIX,3). Servus, quia cum in forma Dei procriicare.Jlinc enim (otius crroris sui vidclur origo
esset, formamservi est dignalus assumerc : et Israel, proccssisse, ul ex servo quodam adoptivuni Filium
faccrc potuisset [Edit., faccre non potuisset, erro-
quia natus de seminc Judaeorum. Quodque dc nullo
alio servorum intelligi potest, juogilur : qttia in te nee], vcl Dcum nuncupalivum. Tria quippc aflirmat
glorificabor. Dicit cnim ipse in Evangelio : Pater, in Chrislo, id est, quod servus sit condilionalis,
glorifiea nomen tuum (Joan. xn, 28) : qui in quod filitis adoptivus , el Deus nuncupalivus. Tria
psahno loquilur ad Filium : Exsurge, gloria mea, quoqtie c contrario negal, hoc esl, quod verus Deus
psalterium et cilhara (Psal. LVI,9), id est, omnium BI nasccretur cx Virginc ; vel idem , qtti natus cst,
virlutum chorus. > Hoec itaque prxfatus Patcr llic- verus sit Filius Dci; et quod nultatenus fieri possit
ronymus, Chrislum a condilionali noslrac necessita- ul baplismi regencratione non cgeat, qui servus
tis servitio separans, ait. Ex quo intelligitur non sit natus. Sed jam lempiis cst ut testium nube
communi liumanoe condilionis more Chrislum ser- opprimatur , qui caligine irnpii erroris obum-
vum nomiuari, sed altiori niyslcrio dcbere intclligi. bratur.
Si ergo servus est Christus, quomodo tanlos fecit XI. Hilarius virtutum omnium atque omamento-
liberos, Aposlolo testante , qui ait : Non sumus an- rum, el siculvita, ila et eloquentia insignis, in ltbro
cillw filii, sed liberw, quwJibertate Cliristus non li- fidci secundo (Lib. n de Trinit., n. 25 et 27 ; lib.
beravit (Gal. iv, 31), Et ipsa Yeritas in Evangelio : ix, n. 5): < Unus, inquit, uiiigenilus Dous in corpus-
Si fitius vos liberaverit, vere liberi eritis(Joau. vni, culi humani forma [//i/„ formam] sanelac Virginis
56). Nara si omnes sancti liberi simt sccundum Ye- utero insertus adhxrescit [/(/., accrescit], qui omnia
ritatis, qttaeChristus est, vocera, quopiodo illc solus contincttcl inlra qucm cuncia sunt, humani parlus
remansit servus qui oinnes in sc credentcs. liberos lege profcrlur. > Item in eodem libro : t Angelus
facit ? De quibus et alibi ait: Jam non dicam vosser- , testis est, Deus nobiscum cst, ille, qui nascilur. >
ros, sed amicos (Joan. xv, 15) : Etin eodem Evange- ^"*ileir. ipse in Hbro nono : t Natus igilur unigcnitus
lio : Servus, inquit, non manet in domo in wternum, Deusex homine [Id., ex Virgine] homo, et secun-
FUius autem manel (Joan. vm,55). Dominus aulem, dum pleniludincm temporuni in semetipso provcclu
ul ait sanctus Augustinus, in forma servi, non scr- rus cst Dcum homincin [7rf., provccturus in Deuni
vtis : sed in forina servi Dominusfuit. liomincm]. Hune pcr omnia evangelici sermonis
827 X- Quad vero in ipsa sacralissima incama- niodum lcnuit, ut se Dci Filium crcdere doceret, el<i
tionis Christi origine Deus verus conceptus sit, mul- homiuis Filium praedicare [Id., credi... praedicari]
torum cathoticorum teslimoniis Patrum aflirmari admoncrct ; lqculus ct gerens hnmo universa qua?
potest, quorum pauca hic subjicere curavimus : Dei sunt, loquens deinde ct gcrcns Dcus univcrsa
quia rcs de qua agitur tam clara est et nota, ut non qiuc hominis sunt. > Idcin (juoquc in prooemiocxpu-
multis indigeat lcslibus, cujus tot sunt testes quot silionis Evangclii sccunduin Mallhaeum ° : < Erat
fideles. Dicil ergo bealus Augustinus in libro saepc nainquo primuin ncccssariura nobis, ut unus Deus
iiominalo Enchiridion (cap. 36) : < Nunquid anlea nostri causa homo naliis cognosccretur. > Thcophi-
fuit hoino, et hoc ei singulare beneficium pracsli- lus qiioquc episcopus Alcxandrinus in cpislola Pa-
tum est, quo singiilaritcr promcreretur Deum?, r\ schali hujusniodi de Christi nalivitalc proliilil lcsti-
iieinpe cx quo liomo esse coepit^ non aliud ccepit esse nionium : \ Unus Filius Patris nostriquc medialor,
<iuamDci Filius : elhoc unicusel propter Deum Yer- noc aequalilalein cjus amisil, ncc a noslro consortio
Imni, quod illo susccpto caro factura est, ulique scparatus esl invisibilis Deus [b et visibilis Dcus :
Dcus; [ul| qiicmadmodum est una pcrsona quilibet invisibilis homo] ct visibilis homo, in forraa scrvi
homo, anima , scilicet, ralionalis et caro, ila sit absconditus, et Dominus glorioecoufessione creden-
Chrisliis una persona Verbum ct homo. i Item Ful- tium comprobalus. Neque cnim privavit ctim Paler
gentius in libro catholicae ftdci (Lib. de Fide ad Pe- naluracsuae nominc, postquain pro nobis homo pau-
trum, cap. 18) : < Firniissime, inquit, tene, etnul- p.cr effectus cst : ncc in Jordano fluvio bapli/.alum
laleuus dubites , non carnem Chrisfi sine divinilate altoro appcllavit vocabulo, sed Filium unigenitum :
conceptam in utcro Yirginis, priusquam susciperetur Tu es, inquit, FUius meus dileclus, in quo mihi bene
» S. Hilarius. Hoc procemium,
cujus tamen S. num ila sonal: < Erat namque pj-imumncccssarium
Ilicronymus iwCatiilogo Operum S. HHarii mcminit, nobis, ut UiiigeniliisDeiisnoslri causa honio, idquod
et quqd simililer a Cassiano Lib. vn de Incamat. tujn non cral, gignerelur. >
cilalur, nunc desideratur. Textus vero apud Cassia- 11Uncisiiiciusa dcsunl in Thcophilo.
485 DOGMATICA.— ADV. FELICEM LIBRI VII. - LIB. IV. 186
adora
complacui (Matth. m, 17). > Ambrosius eximius Dei A < Haeretice!desinc judicare judicemtuura.sed
sacerdos, in libro qui est ad virgines, ita memo- in coelis Deum, quem Deum magus adoravit in ter-
rat tt : 828 * Gloriosa virginitas et praeclara fecun- ris. > Item beatus Beda presbytcr in exposilione
dilas. Doroinusmundi nascitur, et nullus est gemitus apostolicaeexhortalionis ad episcopos Ephesiorum
parientis, quia fas erat ut Deo nascente meritum (Beda, in cap. xx Act. aposl.), ubi ait: In quo vos
cresceret castitatis. > Hieronymus catholicae fidei Spiritus sanctus posuit episcoposregereEcclesiam Dei,
doctor clarissimus in lihro ad Eustochium virginem quam acquisivit santjuine suo (Act. xx, 28) : < Non
(Epist. 22, n. 29) : < Dei, inquit, Filius pro noslra dubitavit, inqtiil, sanguinem Deidicere propterunio-
salute hominis factus est filius. Decem [AL, No- nem personae in duabus naturis ejusdem Jesu Chri-
vem] mensibus b in utero, utnascatur, exspcctat,.... sti, prcpter qttam et dictus esl fllius bominis, qui
et ille, cujus pugillo mundus incliiditur [Hier., et est in coelo. Cesset ergo Nestorius filiuro hominis a
tlle pugillo mundura includens], praesepis continelur Filio Dei scparare, et duos sibi facere Chrislos. >
angusliis. > ltem ipsiusincommentariolsaiae (Incap. Dicamus et nos : Cesset ilaqtte Felix Christum in
vii Isa., num. 14) : < Dominus enim virtutum, qui duos filios, vel in duos deos dividere, ne Nestorianoe
es! Rex gloriae,ipse descendit in uterum virginalem, fiat infidelitalis particeps : quia quod Nestorius in
• t ingressus est et egressus orientalem portam. > R I numero personarum, hoc Felix in numero filiorura
!ie:n Augustinus ,,;cujiis supra saepius mentionem facere videtur, unum adoptivum, et alium proprium
fccimus : < Ut aulem, inquit (Serm. SinNatali Do- faciens [ut] Filiuni Dei per unam divinitatcm maje-
viini), bomines nascerenlnr ex D?,o,primum ex om- stalis, in duas dividat potestates , unara propriam,
iiibus Tiatus est Deus : Christus cnim Deus, et Chri- alteram nuncupatlvam. Nonne, quoeso, hi omnes
slus natus ex bomine, non qn.T.sivitnisi matrem in quasi prophetico olim spiritu , ad confulandas blas-
t;rra, qui jam Patrem habebat in ccelo. Natus ex pheinias luas, haec dixerunt ? Tu enim Dominum
Deo, per quem facli sumus; natus ex Virgine, per 829 noslrum Salvatorem fateris Christum esse ;
q ie:ii reformaremur. > Itein ejustcm in epistola Deum vero negas. Ncc hoc solo conleritus es, nisi
arl Volusianum (Episl. 157, cap. 4) : < Et ipse Moy- etiam et servum eum afltrmares esse condilionatem:
ses ct cocleri prophetoe veracissime DominninChri- illi vero omnes, quos praenominaviraus, et alii his
stum prophetaverunt, et ei gloriam magnam derie- multo plures catholicl viri Christum Dominura Deum
riinl: huncnon tanquam Patrem si i [\uq.. lanipiam verum proedicaverunl. Illi beatam Yirginem Mariam
parem sibi], ncc in eadem miraculoriim p itenlia su- Dei genitriceni aflirraant; tu vero non tantum homi-
periorem, sed plene [Aug., plane] Domimim Deum nis, quem Christum norainas, sed servi cujusdara
omniurft, et hominem propler homincm faclum "* genitricem impia novitate credere et proedicare vi-
venlurum praenuntiaverunt. > Ilem Gregorius Nazian- rieris.
zenus (Orat. 58, in Christi Naliv.) : t Cum ergo, XII. lnstiper et auctoritatem nostroefidei poscis a
inquit, processisset ex Virgine Deus in ea, quam nobis, qui credi possit verum Deum esse hominem,
assumnserat, huniana natura , unum e duobus sibi qui ex utero virginali natus est. Dicis enlm : < Qua
invicen. contrariis existens carne ac spiritu, aliud in auctoritate, idem homo Dominicusex utero malris
Deum assjmitur , aliud deilalis graiiam praeslat. > verus Deus conceptus, et venis Deus natus a nobis
Item bealus Cyrillus contra Nestorium (Epist. 4, ad praedicatur, cum sit nalura verus homo, et per om-
Nestorium) : < Neque enim, inquit, primo natus est nia subdltus Deo?> Si auctoritalem quaeris quare
homo comiiiunis de sancta Virgine, et tunc deraum Deum verum praedicemus qui natus est ex Yirgine,
inhabitavil in eo Verbum : sed in ipsa vulva ulero- habes in superioribus multorum Patrum, quos po-
que virginali se cum carne conjunxit, et sustinuit suimus, non contemnendara auctoritatem. Tamen si
generalionem carnalem carnis suae [AL, carni suae illorum auctoritati credere renuis, vel ipsius sancti
nalivitatem suam faciens]. > Pelriis quoqtte Raven- Spirilus, per quera et de quo illa mirabilis Filii Dei
nensis cpiscopus in eadem epistola unde paulo ante nr con«eplio in ulero virginali facta est, crede, cujus
posuimus exemplum c : < Yerbum, inquit, caro fa- advenUim quaerenli Virgini quomodo fleri possint
ctiim est, ut liomo carne promoverelur in gloriam quae ab angelo dicta sunt ei, idem archangelus Ga-
Dei, nou ut Deus in carnis verteietur injuriam : sicut briel a Deo niissus eidem Virgini praenuntiavit. Nun
dicit Apostolus; Qui se jungit Domino, unus spiritus- quid aliud potuit angelus nuntiare, nisi qttod ilti a
esl (I Cor. yi, 17) : Et quomodo non, quando se Deq qmnipotente mandatum erat? Quid dicit ange-
jungit Deus homini, unus estDeus? >El jjost pauca; lus? Spiritus sanctus superveniet in te, et virlus At-
» S. Ambrosius; polius auctor incertus sermonis bns infantes in utero gestari solent. Auctorum supra
111 in Natali Domiiii, n. 4, inier Opp. S. Au- viginti testimonia in hanc sententiam indicat Balu-
gustini. zius in noiis ad epistolam ad Fortunalum :
t>Decemmensibus. Ita etiam tegebat Martianaeus. nos multo pluraCypriani eorum afferre possemus, qui non
Vulgali alii omnes, ait doctissimus Vallarsius in no- nisi novem enumerant. Vide etiam erudilam adnota-
vissima edit. Oper. sancti Hieronymi nostrique mss. tionem in hunc locum doclissimi Gazoeiad Cassiani
codices habent novem. Quanquam alibi non ignora- libri vn de Incarnat., cap. 56, nol.
nms decem recenseri, non abs llieronymo tantuin, c Yide supra, col. 177.
scd ab aliis etiam scriptoribiis aiitiquis, menses, qui-
187 B. F. ALBINISEU ALCULMOPERUM PARS III. 188:
fissimiobumbrabit tibi : iatoque quod nascetur ex te A A quaecunque hanc fidem de Christo Jesu a sanctis
sanclum, vocabiiurFilius Dei (Luc. i, 55). Dum ante Patribus promulgatam subvertere nilitur ; nec nohis
ab angelo diclum est : Erit enim magnus , ei Filius laudem quaM-enles, sed calholicam fidem defenden-
Altissimi vocabitur (Ibid., v. 52), modo dicit: Filius tes, parati salisfacere, quantum nobis divina dona-
Dei; ut quem antea Allissimum dixerat, modo Deum veritgralia, omni poscenli nos rationem fidci, cre-
ostenderct. De Joanne dicitur ab eodem angelo : dcnlcs sanctorttni Pairum testimoniis, et evangelicae
Magnus erit coram Deo (Ibid. v. 15). Hic cnim dici- auctorilali, sensus noslros subjicienles; praedicantes
tur magnus ad distinclioncm illius : et Fitius Allis- vertini Deum conceptum essc et natum Chrislum
simi; ut inlelligeres, aliler Joannem magnum dici, Dci Filium : dicente sancta synodo Chalcedonensi :
aliter Jesum, qui prcenunlialus cst ab angelo. Illc 830 Sequamur Patrum nostrorum sententias,
liomo maguus, liic magnus Dcus : idcm crgo Filius tiiium cl eumdem confitentes Dominum Jesum Chri-
Altissimi qui in utero virginali conceplus cl natus sttini, convcnienler cdocenlcs , perfectura eumdem
est, idem homo in tcmpore crealus cx maire qui divinitale, cl perfectum eumdem incarnatum Deum :
Deus est anlc lcmpora natus ex Palre. Si igilur ul ipsa Veritas in Evangelio ulrumque se dicit, et
idem homo qui Deus, el Idem Deus qui homo, desi- Filiuni Dei et filium hominis ; ait enim caeco: Tii
nal omnis hacretica pravilas, vcl homincni htinc pu- R " credis in Filitim Dei? et intcrroganti quis esset, re-
ruXncredere , vel scrvum procdicare conditionalein, spondit : El vidisli ennt, el qui loquilur tccum, ipse
vel in duos dividcre filios, quem angclica adnunlialio esl (Joan. IX, 35, 56). Item ubi ait : Citm venerit
unumesse Dci filitim praedixit, tit in traclatu praefati fttius hominis in majestate sv.a(Luc. ix, 26). Naturas
Bedaeprcsbyleri legilur (cap. 1), quem in Lueaescri- in Christo dtias confitemur, et duas operationes;
psit Evangelium : < Homo, inquit, asstiniplus in unam taraen divinitalem, non duas. Sicut enim cum
Deura clarificatus cst ea claritatc quam Ycrbum Dei dicimus : liomo vidit, non lamen totus homo vidit,
liabuit priusquam mundiis cssel apud Palrcm, hoc sed oculi tanlummodo : sic cum dicimus , Deus pas-
cst, ut idcm Filii nomen cnmilcmCbristi pcrsonam" sus csl, sed carne sola. Alia cnim sunt opera in hu-
homo Deus [Beda, liomo cum Deo] plcnus gralia et mano corpore c pilis, alia pedum; uam unumquod-
veritate sortirciur. > llcm in eodcm traclalu : que membrum tiabct et opus suum speciale, sed
< Ideoque el qttod nascelur ex te sanctum, vocabilur tiiunn cst corpus, et iinus homo, in quo operantur
Filius Dei. Ad riisliiiclioncm nostrae sanclitalis Je- capulet pedcs , anima regcnte el vivificante. Aliter
sus singulariter sanclus nascilurus asserilur. Nos cnim sentit livorem coipus, aliter animus verbttm
quipjte, clsi sancli efficiamur, non lamcn nascimur. Q (lurum, tamen iinus cst homo : sic est unus Deus,
Ille autcm solus veraciler sanclus esi, qui, ut ipsam qui passus est ct non passus; passus est in humani-
conceptioncm nalurae ccrruplibilis vinceret, ex com- la:c, et non passus indivinitate. Unde et unus Filius
mixlione carnaliscopiilacconceplusnonest. Sanctum, Dei in una persona ct duabus naluris digne pieque
inqiiit, vocabilur Filitts Dei. Quid hic dicis, Nesto- confilendus est. Sine Deo Verbo segregalo carnis
riane, <jui bealam Mariam negans Dei esse gcnitri- nattira non est concepta in yirginali utero; sed inef-
cem, apcrlam niteris impiignare veritatcm. Ecce fabiliter Dci Verbum uniluin cst carni, ut vere et
Deum dixit supcrvenlurum , Dei Filium nascitu- inconfuse perfectus fieret homo : unde eum homi-
rum : Quomodo crgo atit Dci Filius Deus non est: nem simul et Deum confitemur habentem in seipso
ant qu;e Deiun cdidit, <iuomodoOEOTOXO», id cst, Dei utrumque, et naturam Verbi, qua Deusest, et natu-
gcnitrix non cssc polcsl? > ram carnis, qua idcm Deusbomo est. Totus ctper-
XIII. His ct hujiismodi teslimoniorum auclnritali- fectus Deus in homine , et perfectus homo in Deo :
lnis suffulti nibil aliud de Christo credimus vel prav- unus Deus et unus homo, eliam et tintis Christus.
ilicamus, nisi illa quac sanclissimi Ecclesiarum Dei Qui contra hujits fidei veritatem venire tenlave-
doctorcs nobis tradideruiil, omnesque novitates vo- rit, nullatenus catholicus, scd schismalicus aesti-
biscuui cxsecrantes et contradicenles omni doctrinae, inandus est.

LIBER QUINTUS.

I. Mullis si(|iiidem proetermissisquae in libello luo D


J Veritas recipcre rcnuit, obmutescere eum praeci-
leguiiUir, quibiis niteris affirmare, Dominum no- piens; quia tali laudatorc ipse Dci Filius dedignalus
slrum J.snm Christum Detim vertim non esse , ad est pnedicari. Dicis enim eumdem csse Filium Dei
quoe,qiiantiim nobisdivina donaveralgratia, respon- qui cst et filius hominis, cl filitimhominis qui est
debamus, landem illo pervenimus, ubi destruis quod Filius Dei, utex tuis verbis cognoscipolerat : t Qui
aedilicasti, et confileris quae negasti. Jam nescio illum , inquis, sibi ex utero matris, scilicet ab ipso
utrum stibdola simtilalione prioribus luis sermoni- conccptu in singul'.ritale suae personae ita univit
bus meliiis credcrelur, quitus multimoda argumen- atque conseruil, ut Dei Fl-lius csset hominis filius,
tatione verilatem impiignarc probaris; aut cum noii mutabilitale naturae, sed dignalione : simililer
tliabolo liiiiore perterritus nolens Christum Dei Fi- ethominis filius esset Dei Filius , non versibilitate
tium essc confitcris; cujus lcstimoniiim ubiqtic ipsa substantiae, sed in Dci Filio cssel vcrus Filius. > Nec
189 DOGMATICA.— ADV. FELICEM LIBRI VII. — LiB. V. 190
mirandum esl si ab aliis in catholica professione A ves, omnem erroris perfidiam destruere in te poluis-
dissentire probaris, dum libi ipsi per vices discor- set, tuamque intelligentiam revocare ad agnitionem
dare videris. In bac enim sententia lua catbolicus veritatis valeret. Ex hac cerle radice totius infideli-
aestimari potuisses, si prius teipsum in pravitate lui lalis tuae spinoe, ut videtur, succreverunt, quod tuo
errorisnon ostenderes. Dicis itaque , ut in Dei Filio sensu impqssibile videiur, filium aliter posse esse
vero esset Filius; si est in vero Dei Filio Filius, qui proprium , nisi ex natura parenlum totus nascatur;
est Chrislus, igitur et verus est Filius , qttia in vero non inlelligens leipsum esse filiuiu proprium patris
nihil polest aliud esse nisi veritas. El nullum habet matrisque tuae, licct nobtlior natura quae in te est,
locum adoptio in nativilate veritalis. Unus est ergo anima scilicet, ex illorum natttra non esset generata,
Dei FiliusChristus, Deus et homo verus et perfeclus, sed ex nihilo, ut asseris, creata. Quae est hoec ab
ut saepe dictum est. Adjungis qttoque : non duo dii, omni ratione aversa tuae mentis caecitas, qui in Dei
quod contra temetipsum pugnare manifestum est. Palris unico et proprio Filio esse non posse conten-
JNamsi duo dii non sunt, ergo non est in eo Deus db, quod in teipso esse nullatenus negare poteris?
verus, et Deus nuncupativus, sed est unus Deus Si igitur cx anima et carne totus es proprius filius et
verus, quia Deus veritas est, el nqn est simulatio in verus parenttim tuorum, quare non multo magis
" credis Deum omnipotenlem vcrum et proprium Fi-
eo, sed totius fons veritatis.
II. Sequitur et altera in libello tuo sententia prio- lium, ex Virgine natiim in duabus subslantiis Deuin
ribus tuis verbis non conveniens. < Ipsum, inquis, hominem , habere poluisse? Nunquid impotens est
credimus verum et proprium Dei Filium, ac verum Deusin se perficere quod potens est in uniuscujus-
Deum, qui secundum formam Dei bis genitus est; que hominis nativitate efficere? Aut ergo temetipsum
primo videlicet de Patre sino carrie absque matre : divide in duos filios, proprium ex carne et adoptivum
sccundo vero ex malre cum carne sine Patre. Illum ex aiiima parentibus luis, aut si hoc absurdum libi
verum Deum ex utroqueparentc ineffabiliter genitum forte videatur, concede Deo Patri ea lege, vel eliam
credimus, cui Paler per David loquilur : §31 Ex potentiore, propriura et verc Filium ex Virgine na-
utero ante tuciferumgenui le.i Paulo anle dixistiCtiri- tuin habere potuisse, qua te vis tuorum pnrentum
stumduoshaberepatres, David scilicet naturalem, proprium esse filitim ; quamvis nullatenus adaequare
el Deum Patrem ex adoptione; hic vero, horum obli- possis illam ineffabilem Dei et liominis in una per-
tus verborum, ais : secundo vero ex malre sine pa- sona nativitatem, el conveuienliam humanae condi-
tre. Quod ulrumque verum essenon poterit, ut duos tionis consuetudini. Aut te ergo naturalem nega
habeat, et nullum habeat Christus, secundum quod _ filsumesse ex animoe substantia parentum tuoruro :
homo est, Patrem. Si ergo secundum tuam senten- aut Deo concede proprium ex virginali utero habere
tiam verus Dei Filius bis genilus est, et esl verus Filiism; maxime quia lalis unitas est in Deo et ho-
Dei Filius in ulraque nativitate , paterna scilicel et niine, ut sit una persona Dei hominisque, licet ho^-
malerna, quomodo potest fieri ut non sint duo lilii minis sit proprie quod morlalis fuit, et divinitatis
ex matrenati; unus, quem tu asseris catholica voce quod semper fuit. Et sicut teipsum mortatem et im-
verum esscFilittm Dei; alter, quem tua perversilas rnortalem esse non deucgas, ila et Christus divinitate
verum non esse Filium Dei affirmat? Yerum et non quidem immortalis, carne sola mortalis erat : quae
verum nullatenus unum esse potest; sic etiam verus tamen ejus caro devicla morte (juxla vcram et ca-
filius, et non verus filius nullatenus unus esse potc- tholicam fidem) nunc etiam ad dexteram Palris col-
rit filius : nec Deusverus et Deus nuncupativusunus locata, et in divinitatis potentiam glorificata immu-
esse poteril: quia aliud est omnimodis veritas divi- tabililer regnat in ccelis. De bis jam superius me
nitatis , et aliud nuncupalio nuda deitatis, ut supra scio uberius dispulasse, tamen propler'seiitenlioe hu-
ostendimus in Moyseet caeteris sanctis; sed ulriini- jus opporlunitatem , hic aliquid respondisse in prae-
que in una persona nullatenus esse poterit, quia alia senti loco melius ocslimavi; quia dum adversarius ea
est verilaiis dignitas, alia nunciipalionis largilas. .. repetit quoe ante posnit, nccessarium est ut repetitio
Quicttnque vero hanc siinulationem nuncupalivae vcl quoqiie meae responsionis occurrat, ne forte repelat
appellalivae divinitatis, scilicet in ltumanitate Cbristi [F., repuiei] non habere quod conlra eum dicatur.
afflrmare nilitur, nullatenus Nestorianae iropietatis 832 IV. Igitur per latissimos sanclae Scripturae
foveam evadere poterit. campos, quasi pcenitens aliqua a se snperius bene
III. Ct autem hanc dualitatem personae in Christo prolata decurrens , quoeril sententias sacrae Scri-
vitare le volle videaris, ponis exempli gratia honii- pturac, quibus pristini erroris sectara affirmare va-
nem ex anima ct corjiore unumesse filiutn parentum leat; sed dum non poterit invenire quod quoerit,
suorum. < Et licet, ais, ex Deo Deus, et horao ex pravitatis suaesensu sanctae Scripturae sentenlias in-
homine in singularilate personae, uiius atque idem terjsretari non desistit: ut ex tribus Apostoli auctori-
sit Christus Dei; sicut quicuiique homo ex anima de tate sententiis inlelligi pqtest. Ponit enim de mira-
uihilo creala, el carne ex ulroque parenle formata bili, et ab ipsa Veritate laudata professione beati
unus est utrisque parcntibus, patris sui videlicet et Petriprincipis apostolorum hujusmodi sensum, veluli
matris riiius. > Hoc itaque exemplum, si bene intel- ex suis verbis videri potest : < Singulariter namque
ligeretur a t", atque si leipsum sagacitcr considera- beatus Petriis apostolus in eo simul duas naturas in
191 B. F. ALBLM SEU ALCUINI OPERUM PARS IIL .19*
una persona, Deo sibi revelante, confessus ait : Tu A / V. Sed quamvis habeamus abundanter probalissi-
es Christus FiliusDei vivi (Matth. xvi, 16). In eo enira mos sanctorum Palrura sensus, qui aliter has intcl-
quod ait: Tu es Christus, ad humanitalem ejus per- lexerunt senteniias, pauca tamen proferamus ex mul-
tinet, in qua junctus est [Forle, unclusest] : id quod tis. De confessione itaque beati Pelri principis apo-
addidit : Filius Dei vivi, ad divinilalem ipsius, in qua stolorum ab ipsa Veritate valde excellenter laudata,
cssentialiter verus Filitts Dei est, convenit. > Lein illud respondemus quod Cassianus (Lib. III de In-
ejusdem beati Petri principis aposlolorum de Actibus carn.,cap.l2etl3) anlecessori isliusFelicis Neslorio
apostolorum profert verba, ubi Cornelio et his qui respondit: « Respondit enim, inquit, primus aposlo-
cum eo erant verbum Dei praeriicavit : < Qui rursus, lorum Petrus, unus ulique pro omnibus : idem enim
inquit, de liujiis humanilate sigillatim, sicut in Acti- unius habuit responsio, quod habet oinnium fides.
bus apostqlqrum lcgitur, idem apostolus Cornelio et Sed primum decuit respondere, ul idem esset ordo
sociis ejus inter coetera evangelizans ait : Jesum a responsionis qui eral honoris, et ipse antecederet
Nazarelh, quomodo unxit eum Deus Spiritu sanoto, confessione qui antecedebat eetate. Quid ergo ait?
et virlute. Hic perlransivil bene faciendo, et sanando Tu es, inquit, Filius Dei vivi. Simplici interrogatione
omnesoppressosa diabolo, quoniam Deuseral cum illo 833 a(I confutandum te mihi, haerctice, uti necesse
'B
(Act. x, 58). Non riicit: Deus erat ipse, sed, Deus erat est. Dic mihi, quaeso, quis ille fuerit cui Petrus ista
cum ilto. Nam si secundum veram professionem Deus respondit? Negare non potes Christum fuisse. Inter-
verus esset homo ille susceptus a Verbo, nequaquara rogo ergo, Christum quem vocas, hoininem an Deum?
lanlus apostolus auderet dicere : Deus erat cum itlo, Honiinem absque dubio : hinc enim omnis est tua
sed polius : Deus erat ipse. > Tertiam quoque sen- haeresis, quia negas Christum Filium Dei; ideo etiam
tentiam beati Pauli proedicatoris egregii ponit, ubi Mariam Chrislotocon esse,. non Theolocon dicis, quia
ait: < Quoniam Deuserat in Christo mundum recon- Christi genitrix sit, non Dei. Quod ergo ad haec re-
cilians sibi (II Cor. v, 19). Non ait, Deus erat Chri- spondit Petois? Tu es, inquit, Christus Filius Dei
Stus, sed, Deus eral in Christo , non quod Chrislus, vivi: Chrislum hunc, quem ttt hominis tantum filium
homo videlicelassumplus, Deus non sit, sed quia non esse asseris, ille testatur Filium Dei. Cui vis, credar
nalura, sed gralia atque nuncupalione sit Deus.>Yi- inus, tibi, an Petro? Opinor, non es tam impudens,
dete, videte, lectores, novum sanctoe Scripturae in- ut praeponere te audeas primo aposlolorum. Tamen,
terpretem, qui niiitur Deum disjungere ab hominc quid est quod tu non audeas, aut quemadmodum
assumpto; et ex uno Deo Redemptore nostro duos apostolura non despicies, qui Deum negare non me-
eflicere deos, unum verum, alterum nuncupativum : ti.iisti? Tu es ergo, inquit, Christtts Filius Dei vivi.
et Christum, quem tola Ecclesia Deura colit et ado- " Nunquid hoc ambigui aul obscuri aliquid in se habet?
rat, non solum illa quac in tcrris in spe laborat, sed Simplex tantum est et aperta confessio, Chrislum
et ilia quae in coelisj'ure gaudet, iste novus interpres Dei Filium praedicat. >.Et paulo post : < Yideamus
hominem vult solitarium, juxta Nestorianam vel Pe- quemadmodum confessionem ejusis, quem confessus
lagianam pravitatem, credi. Quod si verum est ut esl, approbarit : quia plus raulto est, quam quod
simulatio tantura sit nuncupaliva nominis in Christo, Apostolus dixit, si dictum illius Deus ipse taudavit.
non veritas divinilalis, quomodo est verus Redemptor Dicenli ergo apostolo : Tu es Christus Filius Dei
humani generis? Si est imaginalio potestatis in ca- vivi, quid a Domino Salvalore responsum est? Beatus
pite, unde est veritas salulis in corpore? Igitur una es, inquit, Simon Barjona, quia caro et sanguis non
his tribus sentenliis responsio poterit esse, quae una revetavit tibi, sed Pater meus qui in coelisest. Si displi-
pravitate inlerprelanles [F., interpretalae] sunt ab cet tibi apostoti testimonio uti, Dei utere. Laudando
illo. Nam si Christus idcirco non est Deus, quia di- enim Deus quod dictum est, auctoritatem suam apo-
cit, Deus eral in Chrislo, item , Deus erat cum ilto; stoJicodicto addidit: ita ut etiam si dictum iltud apo-
quomodo intelligendus est Dei Filius Deus, qui ait : stoli ore prodilt, suum esse hoc tamen Deus fecerit,
Ego in Patre, et Pater in me. Si igitur non est Deus, . qui probavit. Beatus es, inquit, Simon Barjona, quia
quia Pater in Filio est, nec Pater ipse Deus est, quia caro et sanguisnonrevelavillibi, sed Spiritus Patris mei,
dicitur, Filius in Patre : Idem enim est, quod ait : quiin ccelisest (Matlh. xvi, 17).Ergo in apostoli dictoet
Ego in Patre, et Pater in me; ac si dixisset : Pater Spiritus sancli, et praesentis Filii, et Dei Palris testi-
in Filio, el Filius in Patre; al si verum est, Deum monium vides. Quid ergo ainplius, aut quid simile re-
esse Filium, et Deum esse Patrem, tametsi ipsa Ve- quiris? Filiushominis Iaudavit, Pater interfuit, Spiri-
ritas diceret: Ego in Patre, el Pater in me : ergo et tus revelavit. Apostoli ergo dictum totius divinitatis
Chrislus est Deus, tamelsi Apostolus dixisset : Deus esl testimonium, quia illius, necesseest, hoc dictum
erat in Christo. Itaque si secundum illiusFelicis pro- auctoritatem habeat, quo auciore [Cass., qno aclore]
fessionem Christus non est [Suppl. Deus], quia Apo- processit. Beatus ergo,inquit, es Simon Barjona, quia
stolus ait : Deus erat in Christo, omnino duo sunt, caro et sanguis non revelavil libi, sed Spiritus Palris
Deus et Christus; et quarta introducitur persona, mei, qui in cwlisest. Ergo si Petro [caro et sanguis]
quod avertat ab omni corde Chrislianorura ille, de non revelaverunt ista, et inspiraverunt, jam intelligis
quo nobis cst sermo, qui est Deus untis verus et qui inspiraverit tibi. Si illum Spirilus Dei docuil.
summus Jesus Christus Dominus noster. qui Christum Dei filium esse confessus est, vides quod
103 DOGMATICA.- ADV. FELICEM LIRRI VII. - LIB. V. 194
tu spiritu daemonisdoctus sis, qui negare jiotuisti.) A \ serpenlini oris venena sibilans, quaeris quomodo te-
VI. Beatus quoque Beda presbyter in tractatu ipsum perdere possis : qnia unde bcne prolata recte
Actuum aposlolorum (Cap. x) de eo quod dicitur, intelligentes filii acquisitionis salvantur, unde fllii
Deus erat cnm ilto, ita exponit: < Deus, inquit, erat perdilionis damnantur, dum bene prolata in sanctis
cum illo, id est, Pater cum Filio. Melius est enim sic Scripturis male interpretari non mctiiunt. Propqnit
intelligere, qnam divinitatem Filii cum homine, quem itaque sentcnliam de Epistola evangelistae, ubi ait :
assumpsit,cohabitanlem signiflcari,neChristi perso- Advocalum habemus apud Patrem, Jesum Christum
nam geminare, et in Nestorianum dogma cadefe vi- justum : et ipse est propitialio pro peccatis nostris
deamur. > De eo vero quod Apostolus ail : Deus erat (I Joan. n, 1); quam ita a te'inlelligendam asseris :
in Christo, Victor episcopus Capuae in Libro Sponso- < Advocatus, inquis, idem est qui el medialor, qui
rum,capitulo vigesimo quarto « : < Deus, inquit, propter culpas delinquenlium apud Patrem interce-
erat in Christo, utique Pater ih Filio, quia in ipso dit, quod non de Deo vero, sed de homine assurapto
>
coroplacuit omnem plenitudinem habitare divinitatis. sentiendum est. Quare autem non intelligis, quod
In aliis quoqtie sanctis, et apostolis, vel patriarchis, evangelista eumdem propiliatorem dicit, quem advo-
sive prophetis, gratia fuit; in Christo autem tota di- catimi, dum ait : Advocalum habemus apud Patrem
vinitas habitavit, id est, lota jam plenitudo divinita- B I Jesum Christum juslum : el ipse est propilialio pro
lis corporaliter. > Idem quoque Victor episcopus ex peccatis nostris. In eo quod advocatum cum nomina-
opere Cyrilli i> in Libro ad Auguslas, cujus initiura vit, hominem dcsignat : quod vcro propiliatorem,
est : Qui divinum prwdicant et cwleste mysteriumt Deum demonstrat. Sed quomodo sit advocatus, qui
i In quo, ait, habitat omnis irienitudo divina rorpo- Deus est, sanclorum Patrum testimoniis intellige.
raliter, id est, substantialiter, non per participatio- Augustinus enim <>,eujus sacpinsmentionera facimus,
nem, neque per gratiain, quae tribuitur arioptivis; de hac interpellatione in libro contra Arium ait :
sed corporaliter, id est, subslantialiler, sicul in ho- < Solenl plane Ariani ex interpellalionis causa mo-
mine dicilur habitare ejus spiritus, cum non sit alius vere calumniam diccntes, quod qui interpellatur, in-
ipse homo et spiritus ejus. > ldem quoque doctor terpellante sit major. Quibus responderidum est,
Cassianus <=,qui et supra, de inseparabili divinitatis Deum obhvionem non pati, ut pro illis commoneaiur
humanitatisque operalione, et miia communione re- semper, quos ipse elegit: sed in hoc interpellat eum,
rum gestarum in Christo pro bealissima calholicae dtsm semper Patri hominein quem suscepit, quasi
fldei veritale ita disseruit : < Confileiites enim, in- nostrum pignus ostendit, et offert ut verus pontifex
quit, utramque subslanliam carnis ac Veibi unum et aeiernus. > Sed et hitic sensui illius quomodo bea-
eurodemque hominem, semper inseparaLilem ab ini- C ( tus Beria presbyter (In epist. I Joan. cap. n) in expo-
tio ipsius conceptionis, pia firiei credulitale suscipi- sitione ejusiem apostqlicaesententiaeconvenial,audi:
mus, et ex 834 tempore susceploecarnis sic omnia < Unigenito enim, ait, Filio pro homine interpellare
dicimus quaeerant Dei transiisse in hominem, ut om- est, apud coaeternuin Patrem seipsum demonstrare;
nia quae erant hominis in Deum venirent; et hac in- eique pro humana natura rogasse, est eanidem natu-
telligenlia Verbum factum sit caro : non ut conver- rai:i in divinitatis suae celsitudinem suscepisse. In-
sione aut mutabilitate aliqua cceperit esse, quod non terpellat igitur pro nobis Dominus non voce, sed nii-
erat, sed ut potentia divinae dispensationis Verbum seratione. > Scienilum est vere, quod nequaquam
Patris, nunquara a Patre discedens, hoinoproprie iaodo Christi ad dexteram sedentis interpellatio apud
fieri dignarelur incamalus. d [Et non hominem cura Patrem talis intelligi debct, qualis hominis solet esse,
Deo ita natum esse dicam, ul seorsum quae Dei sunt dum quis apud judicem supplicibus verbis interpellat
soli Deo dem, et seorsurn qtiae sunt hominis soli ho- pro eo : sed palris DeoPatri humanitatis in Dei Filio
mini reputem; et de uno Filio Dei non uinim, sed dispensalio (Locits corruptus), interpellatio est pro
facere incipiam duos Christos : quod a nobis jam ipse hijAuanogenere. Nam et de Spiritu sancto legitiir :
Dominus et Deus Chrislus averlat] : sed sic alteru- Ipse Spiritus postulat pro nobis gemitibus inenat rabili-
trum unus fit verbum et caro, ut manente in sua *» * bus (Rom. vin, 26); non enim
Spiritus sanctus inge-
perfectione naturaliter utraque subslanlia sine sui miscil; sed tropica tocutione Apostolus usus signifl-
praejudicio, et humanitati divina communicenl, et di- cat, quod Spiritus sanctus nos ingemiscere facit. Ila
vinilati htimana participent; nec alter Deus, alter dicitur et illum posiulare pro sanclis, quia postulare
homo, sed idem ipse Deus, qui et homo : et vicis- facit sanctos : sic etiam et id quod de Christo dicilur,
sim homo, qui et Deus Jesus Christus unus Deus. > «;uodsit advocalus, altiori mystico [Forle, mysterio]
VII. Sed his atque hujusmodi, o Felix, firmissimis intelligendum est, quam humana interpellandi con-
sanclerum Palrum lestimoniis superalus, ad alia er- sueludo inter homines solet observari.
roris tui Ialibula confugere non desiisti, atque exinde VIII. Deinde igitur ad Evangelium recurrens hu-
a Victoris Capuani liber Sponsqrura ignoratur. (1Haecnonnihil differunt apud Cassianum.
b S. Cyrilli exstat Oratio ad Reginas tom. IV Con- e S. Aug. Ubi? Ignoro. Liber Augustini contra
eil. Mansi pag. 803. Opusculi vero Yicloris, cujus hic Arium pariter ignoratur. Sensum fortassis Augu-
nienlio fii, nemoalius raeminit. stini, non verba referre voluit Alcuinus ex Libro
« Cassianus, libr. i de Incarn. cap. 5, ex
Leporii contra Sermonem Arianorum, eap. 19 et 25.
confessione. •
195 B. F. ALBINTSEU ALCLTNIOPERU.MPARS III. 19fl
jusraodi proponis scnlentiam : ais enim : <Nusquam A obstin.tlione permanendo, alienus censendus est.
enim in Evangelio Dei Filius pro nobis, sed tantum IX. Deinrie vadis qtioerendoquid de humanitate
filitts hominis tradiliis legitur. > Oblitus scilicet, qttod Chrisli, vel quid de divinitate specialiter in sanctis
ipse Dei Filius de sua traditione dixisset: 835 S.:c Scripturis dicatur; tandcmque illuc pervenisti, ubi
enim dilexil Dcus mundum, ut Filium suv.m unigeni- de die ultimi examinis idcmDominus loquitur; cujus
lum daret (Joan. ni, 16). Unigenilus ilaque Filius dici cognitionem Christo, in quantum homo cst, de-
Dei, est Filius qui datus cst pro munili salutc. Quid negare laboras, ut cx luis verbis agnoscipotest. <Ipse
vero csl datiis, nisi tradilus? Quod Apostolusquoque estenim, inquis, qui secundtim proescientiamDeitalis
confirmat diccns : Qui proprio Filio suo non pepcr- dicm judicii per Prqpbelam praedixit : Dies enim
cit, sed pro nobis omnibus tradidil illum (Rom. VIII, uilionis in corde meo, annus redemplionismew venit
32). Ilem <lceodem Dei Filio idera Apostolus ail : (Isai. i.xiu,4). IpsQ nihilominus est propler huma-
Qui tradidit semetipsumpro nobis (Ephes. v, 2). Qucm nitatis naturam, qui in tvangclio sccundumMarcum
eliam beatus Petrus Judoeis proedicans Filium Dei proteslatur : De die autem illa el hora nemo scil, ne-
non dubitavit testiflcari dicens : Deus Patrum nostro- que angeli cwlorum, neque Filins, nisi Pater solus
rum glorificavitFilium suum Jesum, quemvos quidem (Marc. XIII,52). > Hanc vero scntentiam, qua Mar-
tradidislis, el negastis anle faciem Pilali jttdicante PI cus evangelisla Filium diem judicii ignorasse dixit,
illo dimitti : vosaulem sanctum etjnstum neyaslis, et longe alitcr sancti Patres intetlexcrunt quam lu as-
petislis virttm homicidam dari vobis. Auctorem vero scris intelligendam. Beatus quijipe Hieronymus in
vilw inlerfecislis, quem Detts stiscitavit a morluis ter- Commciitario Mallhaei (cap. xxiv, vers. 56), simul
tia die (Act. m, 13, 14, 15). Quid in his verbis apo- et Beda presbyterin tractalu Marci evangelistae(cap.
stolicoeaucloritatis dubitationis esse polerit? Filium xm), hujtis sentenlix intelligentiam ila cxposuc-
Dei lcstiflcabatur, qui traditus est, et qui mortuus est, runt : < Causa igitur, inquiunt, reddenda cst, cur
imo et resuscitattts. Addidit quoque : auctorem vilw. ignorare dicitur. Aj)oslotusscripsit de salvalore : /n
Quis est ergo auclor viloe, nisi Filius Dei, qui pro quo sttnt omnesthesauri sapienliwet scienliw abscon-
salute mundi vel a DeoPatrc, vel a seipso iradilus diti (Coloss. II, 5). Sunt ergo omnes thesauri in
dicitur? Sed el ab ipso tradilore suo Juda Iscariole, Cbristo sapienliae et scientiae absconditi. Quare abs-
nec non el a Judaeis traditus csse tegitur. Tradidit, conditi? Post resurreclionem interrogatus ab aposto-
inquit beatus Petrus, seipsum jttdicanti se injnste stolis de die judicii, manifestius respondet : Nonest
(I Petr. II, 25), licct aliter a Deo Patre, alitcr a Juda vetirum scire lempora cl momenta, quw Palerposuit
tradiiore, ct aliter a scipso, alitcr a Judaeistradere- in sua potestate (Act. i, 1). Quando didl, A'o?test
tur : a DeoPatre propler salulem humani generis; (Avestrum, ostendit, quod ipse sciat, sed non expediat
a traditore, ut suaeavaritiae implerel cupidilatem; a nosse apostolis, ut sempcr incerii de adventu 836
seipso, ut paternoe voluntatis implcret effectum; a j'ndicis sic quolidie vivant, quasi die alia [Beda, die
Judaeis, ttt suaeperfidiae ostendcrent ncquitiam. Nul- illa] judicandi sint. > Si ignorat diem j'udicii, quo-
latcnus ergo dividi poterit filius hominis a Filio Dei, niodo vcrum est, quod ante dixit: Omnia tradita
vel scparari a filio hominis Filius Dei, quia umis est sunt mihi a Patre meo (Luc. x , 22) : si diei ullimi
Filius Dei, Deus el homo, qui Iraditus est propler cognitio non est ei tradita, nullatenus omnia tradita
delicta noslra in morlem. Quod bcalus Cassianus in sunt illi a Patre. Sanctus quoque Atigustinus in II-
libro, undc supcrius lestimonia posuimns, vcraciter bro dc sancta Trinilate capitulo xn (Num. 25), ho-
ostendit « : < Nec in tempore, inquit, admodum ho- rum Christi verborum sensum per tropum, qui apud
minem quis a Deo in passione possit, vel Deura ab grammalicos metomjmia dicitur, explanal : < De die
homine secernere? Si enim ad tempus rcspicis, in- vero et hora nemo scit, neque angeli in cmlo, neque
venies scmper fllium hominis cum Dei Filio; [b st Filius, nisi Pater. Hoc enim nescit, quod nescientes
ad passionem, invenies semper cum filio homlnis facit : id est, quod non ita scicbat, ut lunc discipu-
Dei Filium] : ita scilicet unitum et individuum sibi lis indicaret : sicut dictum est ad Abraham : Nunc
Christuin filium hominis ac Dei Filium, [ut] quan- cognovi,quod limes Deum (Gen. xxn, 12) : id est,
tum ad vocem Scripturaeperlinet, ul nec homo se- nttnc feci ul cognosceres,quia et ipse sibi inilla ten-
parari a Deo tempore, nec ab hominc Deus Oninino talione probalus innoluit. > Dic, rogo, qttomodo
valeat passione. > Hoc etiam symbolo catholicocfidei fieri possit, ut juriex omnium diem j'udicii nesciat;
confilcmur manifesle. quod Jesus Clirislus Dci Filius et qui roerita singulorum dijudicaturus est, tempus
unigenilus, natus de Spiritu sancto ct Maria virgine, ejusdem examinis ignoret? De cujusjudiciaria pote-
passus sit pro humana satute. Neqiiaquam ergo du- state multo ante in psalmis praadicilur : Deus noster
bitare ullus catholicus debet, quin Dei Filius traditus tunc, dicit Propheta , manifesiius veniet : Deus no-
essel pro raundi salute. Qui enim negat, Dei Filium ster tunc non silebit. Ignis in conspectuejus ardebit,
traditum esse ad passionem, nullatenus calholicus et in circuitu ejus tempestasvalida : advocavitccelum
csse poteril, sed a calholicaefidei professione, in hac de sursum, et terram discernere populum suum (Ptat.
» Cassianus libr. vi de Incarnat. cap. 22, ubi lex- quis a Deo ; nec in passione possit Deum ab hoiuiue
tus ita habet: < Necin tempore admodura hominem discernere, etc. >
•>Uncis iiiclusa ex Cassiano suppleta sunt.
*97 DOGMATICA.— ADV. FELICEM LIBRI VII. — LIB. V. 198
XLIX,3,-5). Et ne lgnorares, dc quo hoc dixissct, A , turus. Hunc cumdcm filium hominis, qui judicatu-
pauto anle idem propbeta praemisit: Detts deorttm rus est mundum, Apostolus Deum non dubitavitnq-
Dominus loctttusest (Ibid., 1). Quis est ille, Deus qui minare. Ait enim : AtioquinquomodoDeusjudicabit
est deorum, idem [Forte, id est] sanctorum Domi- hunc mttndum (Rom. m, 6)? et alibi : Exspeclantes
nus? Vere omnino Christus, qui judicalurus est vi- beatamspemet adventum gloriwmagni Dei (Til. n, 15).
Vosac mortuos. Hujus locum prophetiae bealus Cas- 837 X. I" sequentibus quoque ponens verba ip-
siodorus (In Psal. XLIX,1, 3) ila declarat : < Ne sius Vcritalis, qtiibus cuidam diviti se bonum magi-
quis, ait, incarnationem Christi mediocri crederct strum nominanti respondit: Nemo bonus , nisi solus
nestimalioneposcendam [pensandam], potentia ipsius Deus (Luc. XVHI,19), valde inconvcnienter, quantuin
anle proedicitur, ut lotius incredulitatis pravitas au- ad intelligentiac pcrlinet ralionem, vcrba, oFelix,-
feratur. Dii dicuntur, qui bonis coiiversationibus conjungis : < Ipsc cnim, ais, qui essentialiler cura
gratiam supernae majestatis accipiunt; sicut in alio Palre et Spiritu sancto solus est lionus, cst Deus,
Psalmo ait : Ego dixi, dii estis, el filii excelsi omnes ipse in hominem licet sit bonus, non tamen nalura-
(Psal. LXXXI, 6). Ita crgo filii dicunttir, sicut et dii, liter a scmetipso fit bonus. > Quomodo stare potest
(|iiod titrumque gratia proeslat, non natura. Deus quod dicis, ipse est bonus, et ipse naturaliter non
autem deorum est Cbristus. > Et paulo post : 'B est bonus in semctipso? Si per se bonus estcum Pa-
<Deus enim Christianorum ipse est Deus dcorum, tre et Spiritu sancto, uiique et ipse bonus est in ho-
qui et manifeste veniet et non sitebit. Silel enim mine assttmpto, non aliena bonitate, sed naturali,
rnodo, cum mundus iste peragitur; cum blasphe- quia ipse, et lpse unam significaverit personam, ct
niias et sacrilegas voces sentenlioe suae severita- nonestalterin Patre, alter in homine. Mirandum verp
le, non damnat, sed ad conversionis medicinam est, quomodo magister velis fieri fldei calholicae,
sustinet peccatores. Tunc autem non silebit, quando dnuii verborum, per qttae fides dicitur, rationem
sceleralis diclurus est: Ile in igncm wternum, qui iguores. Corde enim credilur ad jitstitiam, ore autem
paratus est diaboto et angelis ejus (Matllt. xxv, 11). > confessiofil ad salutem (Rom. x, 10). Recte itaque in
Hanc vocem metuat, qui modo nuncupativum et non cordecredita convenientibusveroefidei verbisproferri
verum Deum audel blasphemare Christum, qui j'u- dcbent. Sed quaedammihisusjiicio ex antecedenltous
dicaturus est munrium. Nuncupatio non est in veri- fideituae professionibus, m his nascitur verbis, teqtti-
tate potestatis" seil in nominis tantummodo dignitate. demvelle asserere Dei Filium, qui homineni assum-
Qui vocabit ccclum et terram ad judicium, non so- psit.naturaliterbonumesse; hominem vero, quem as-
lum nomen habet deitalis, sed etiam poiestateni sumpsit, naturali bonitate bonum non esse. Sed isle
divinitalis. Et ne forte contradicas lilium hominis 'C luus sensus multis sanctae Scripturae testimoniis de-
esse, qui habet jiotestatem judicandi, audi quid idem sicuitur. Primo cum legitur in Gcnesi, Deum omnia
ipse de sua potestale diceret; ait enim : Cum vene- bona condidisse. Et cumper singulos dies dicit Scri-
rit filius hominis in majestate sua, et omnes angeti ptura : Vidit Deus, quod bonumesset. et dum omnia,
cum eo, tunc sedebit in sede majestatis suw (Matth. sicut Deo placuit, creata sunl, dictum est: Et erant
xxv, 31). Filium hominis testatur in sua majestate, omnia valde bona (Gen, i) : quomodo illc homo solus,
et non in aliena sessurura et j'udicalurum, et re- quem ipse Dei Filitis, per quem facla sunt omnia,
gnufn sui Palris sanclis dalurum. Et alibi: Pater sibi in unitatem personoe in utero virginali assum-
nonjudicat quemq<iam,sedomne judiciumdedit Filio, psit, non erat naturaliter bonus ? Quid in illa mira-
ut omnes honoriftcentFilium, sicut honorificanl Pa- bili de Spirittt sancto et virginali conceptione et na-
trem. Et paulo post : Sicut Pater habet vilam in se- tiviiate, peccati fuit, ut bonus naturaliter non esset,
metipso,sicdeditet Filio vitam habere in semelipso,ei qui natus est, et Dei Filio in unitatem personae iu
polestatemdedil ei judicium facere, quia filius homi- ipso exordio incarnationis adjuuclus? Oranis quidein
nisesl (Joan. v, 23, 26, 27). Et ne ulla cuilibct du- rationalis creatura aut bona est, aut mala. Legitur
bitalio remansisset, quis sit qui in judicio omnibus enim in Scripturis sanctis angelus bonus, et angelus
videbitur, idem beatus Joannes evangelisla prophe- i* inalus : similiter et bonus homo, et maltts homo
ticum in eo tesiimonium implenduin esse proedixit; ipsa Veritate allestante : Bonus homo de bono ihe-
ail enim : Hoc totum faclum est, ut impleretur qucd snuro cordis sui (etsi omnia, quae Deus creavit, crant
dictum est : Os non comminuetis ex eo. Et iterum valde bona) profert bona: et mulus homo de malo
alia Scriplura dicit: Videbunt, inquem transfixerunt thesauro cordis sui profert mala (Luc. vi, 45). Sed
(Joan. xix, 56). Vulnera itaque veri corporis verum oainia qtiae boaa sunt, naturaliter bona sunt, Dei
filiumhominis ostendent, qui judicalurus cst mun- gratia agenle ; quoevero mala sunt, ex proprio vi-
dtim : forma illa crit judex, qua slctit anle judicem. lio mala efliciuntur. Quomodo ergo Christus natu-
Talis apparebit judex, qualis vidcri possit ab eis , raliter non est bonus, per qucm omnes, qui-
quos coronaturus-erit, el ab eis, quos damnaturus. ciinque boni sunt, efficiuntur boni? Sicut enim
Hoc ipsum quippe Cbrislo ascendente angeli aposto- prope [Forte, propric] est Filitts Dei, per quem om-
lis piDedixerunt: Sic, inquiunt, venietquemadmodum ncs sancti Filii Dei facti sunt : ita naturaliier bonus
vidistis eum euntcm in cwlum (Act. I, 11), id est, in est, sine quo nullus naturaliter poterit esse bonus.
cadcni forraa carnis atq le substantia veniet juiliea- IIujiis vero responsionis Cliristi verba bealus Hierpr
199 B. F. ALBINTSEU ALCUINI OPERUM PARS RL 200
nymus presbiter longe aliler, quam tu asseris, intel- J<isicut hutnani generiscausa poscebat, in beatae Virgi»
ligi voluil, ut in praescripto cjus Commentario, unde nis utefo Verbumcarofactumest, necDeumillumsine
pauloante posuimus teslimonia, legilur* : <Quid me, hoc, quod homoest; nec hoininem sine boc liccat
inquit, interrogas de bono? unus est bonus Deus cogitare, quod Deus est. Ostendit[S. Leo, exprimit]
(Matth. xix, 17; Luc. xviu, 19). Quia magistrum vo- quidem sub distinctis actionibus veritalem suam
caverat boiium, cl non [Deum] vel Dei Filium con- ulraque natura, sed neutra se ab alterius conjun-
fessus erat. Dicit, quemvis sanctum hominem com- ctione disjungit. Nihil ibi ad invicem alienum vacat.
paralione Dei non essc bonum, de quo dicitur : Nec enim divinitas animae tristanti ante passionem
ConfiteminiDomino quoniam bonus (Psal. cv, 1). Ne defuit, nec carnem suam in passione deseruit. Tota
quis autem putet in eo* quod bonus Doniinus [Hier., est in majestale humilitas, tota in humilitate ma-
Deus] dicitur, exclttdi a bonitate Filium Dei, legi- jestas. Idcirco ejusdem est contumelia, cujus est
mus in alio lqcc : Pastor botlus pqnit animam sucrn glqria. Ipse esl in infirmitate, qui et in virtute :
pro ovibus suis (Joan. \, 11). Et in Prcphela : Spi- idem mortis capax, et idem victor est mortis. Sus-
'ritum bonttm, terramque bonam (Psal. CXLII,10). » cepit ergo totum hominem Deus, et ita se illi at-
Ncn igitur Dominus se benum negat, sed esse Deum que iituin sibi mis"ricordiae et potestatis ratione
significat. Non se magislrum bonum non esse, scd IR conseruit, ut ulraque alteri nalura inesset, et neu-
magistrum absque Dco.nullum bonum esse testatur. tra in alteram a sua proprielate transiret. Atque
XI. Addis quoque, ubi de duabus in Chrjsto na- ita in carne propria passus est impassibilis Deus,
turis dispulas : < Impassibilis in suo, passibilis in ut veram passionem, quia voluit, in vera carne
alieno. > Quid dicis alienum esse Dei Filio in illa senliret, et i;i divinitate prorsus impassibiliter per-
suscentione humanitatis, quae in tantam et tam mi- nianeret; nec alius semelipsum morti dignalus sit
rabilem cum Dei Filio assumpta est unitatem, ut tradere, quam ille qui sic potuil moriens de morle
unus esset, non duo? Idfim in divinilatis gloria, qui vincere, ut inortem non possit in morle sentire.
et in humanilatis infirmitate, idem Filius Dei, qui Sed lioc cerlissimum scire debemus, quod quid-
et filitts hominis, et idem lilius hominis qui et Fi- ojuid veNaliouiset passionis furor intulit impiorum,
lius Dei. Quid enim in liac conjunclione alienum non de necessitate toleratum , sed de voluntate
potuit csse, dura omnes aclus ulrarumque in Christo susceptum est : > veluti etiam omni.ij quae infir-
naturarum unius propriaeesse personoe certum habe- miialis sunt humanae, voluntate sustinuit, non ne-
tur, sictt' beatus Leo papa ait b : < Salva riaturarum cessiiate, ut famem, sitim, lassitiidinem, somnum,
proprietate, 838 (IUSC De>sunt> Iransierunt in ho- irrisioiies, cruccm, atque ipsam mortem. Ita et ille
'
mineni, et omnia quae hominis sttnt, transierunl in ^ qui propria voluntale mortuus esl, propria quqque
Deum : ut nec sine homine agerent divina, nec sine polestale surrexit, veluti antc pracdixit : Potestatem
Dco agerentur humana. Hoc enira catholica fides habeo,\nqml,ponendi animammeam,etpotestalemha-
tradit, hoc exigil, ut in Redeinptore nostro duas beoiierum sumendieam(Luc. x, 18). Sednelongiorli-
noverim [S. Leo, noverimus] convenisse naturas; et belliseries Iegendi fastidium generet, hicsit hujusser-
mancntibus proprietalibus suis, tantam faclam tini- monis finis, ut ab alio liberius oralio sumat exor-
tateui ulriusque substantix, ut ab illo lempore, quo diuro.
» S. Hier. in cap. xix Matlh. ex quo lextura maxime in priori Editione cofruplUm emendavkmus.
b S. Leo papa Serm. 54. cap. 1 et 2
m—- - — ' - .... .. , ..... . —.—f,

LIBER SEXTUS.

I. Subllmitas apostolicoe auctcritatis tcrrere de- tatis sequacibus Christo injicere tentat debitam ser-
bttisset istcs adoptionis vcl nuncupationis in Chrislo vitutem, et conditionale servitiura , et necessariam
asserlores, ut tacerent, quia omnes novitates vecuni 13 subjectionem : dttm omnes evangelicae paginae et
cunctis cathnlicae fidei filiis sub anathemalis terrere apostolicaeScripturae Christum veraciter Dorainum
interdixit. Sed obstinata mens nullis terreribus Deum, atque Dei Filium apertissime lestentur. Nec
emqllita a suooperversitatis pertinacia conapescilur : alicui sanclorum tanta fttit latiludo sapientiae, vet
nec eorum damnationis exemplo semetipsa corrigere tam grandis eloquentiae copia, ut laudem et gloriam
cural, qui anleactis temporibus novas sectas, apo- Christi Dei digne potuisset enarrare. Superat enim
stolicisque tradilionibus conlrarias inlroducere ten- oranera sensum rationalis crealuroe hujus mysterii
tarunt. Ita enim nec isti, qui bujus novitalis inlro- magniludo, quo Dei Filius in unitatem personae hu-
ductiones fidei caiholicoeinserere conantur, se pia manitatis naluram assumere dignalus est, et iuter
humililatis consideralione in ovile universalis Eccle- homines homo Deus conversari, qui in ccelis adora-
siae per apostolicae fldei unilatem revocare student. lur ab angelis : quem infelix istorum temeritas de-
Et non solum male prolata salubriore sensu emen- bitorem servitutis, vel conditionalem servum nomi-
dare non consentiunt : verura etiam pejoribus sc nare non metuit, et infiraa quaeque nomina Redem-
ttenuo implicare erroribus contendunt. Unde et iste plori noslro Chrislo, Deo vcro, et Regi regum, Domi-
Felix infeliciore audacia, cum coeteris suoeperversi- noque dominantium imponcre pracsumit.
201 DOGMATICA.— ADV. FELICEM LIBRI VII. — LD3. VI. 202
839 II- Quod er8° Christum debitae servitutis; A HI. Hlud vero quod ais : < Hlum propler ignobilf-
necessitate conslrictum esse contendis, dic, oro, ini tatem beatoe Virginis, quae se ancillam Dei humili
quo fuit Christus Jesus debitor ? Nunquid peccatai voce protestatur, servum esse condilionalem. > Si
habuil, ut propter peccalorum remissionem debitor sanclissima virgo Maria juxta vestram lemeritatem
esset? Nam in oratione Dominica debita pro pecca- conditionalis est ancilla, ergo nobilior est Sara se-
tis ponuntur, sicut solemus ex praecepto ipsius Ve- cundum apostolicam auctoritatem, de qua ipse do-
ritatis quolidie decantare : Et dimilte nobis debitai clor gentium ait : Scriptum est quoniam Abraham
nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostrisi duos filios habuit, unum de ancilla, et unum de li-
(Matth. vi, 12). Unde et mox hujus petitionis reca- bera. Sed qui de ancilla, secundum carnem natus
pitutatio subjecta est, ut intelligeretur de quibus; est, qui autem de libera, per repromissionem(Gal. IV,
dixisset debitis; ait enim ipse Dominus in sequenti- 22, 23). Et postpauca: Sed quid dicit Scriptura?
bus : Si dimiseritis hominibus peccata eorum, dimit- Ejice ancillam el filium ejus : non enim hwres erit fi-
tet et vobis Pater vester ccelestisdelicta vestra (Ibid. lius ancillw cum filio liberw (Ibid. 30). Forte et apud "
14). Et ubi unus evangelisla dicit, debita nostra, ibi te nobilior est Isaac quam Christus : qtii apostolico
alius pro debitis peccata ponit (Luc. xi, i). Si de- testiraonio de libera natus est, et Christus, ut tu as-
bitor est, qui et peccator.ut evangelica veritas osten- B seris, de ancilla : et omnes adoptivi filii Dei qui
dit, nunquid etChristiis peccator fuit, ut debitor dici sunt, nobiliores sunt Christo, de quibus ipsa Yeritas
debeat? nisi forte alio sensu debitorem vetis intelli- ait : Jam non dicam vos servos, sed amicos (Joan.
gere, anteacli videlicet cujuslibet beneficii remune- xv, 15). De quibus et praedicator gentium ait : Misit
ratorem. Quid vero hoc ad Christum pertinet ? Nun- Deus spirilum Filii sui in corda nostra clamantem,
quid primum fuit homo, et postea singulari benefi- Abba pater. Itaque jam non est servus, sed Filius.
cio in Dei Filiura electus esse credendus est, ut hu- Quod si Filius, el hwres per Deum (Gal. iv, 6). Di-
jus tanti beneficii debitor sit dicendus? Nonne in cis: < Quid potuit de ancilla nasci, nisi servus? >
ipso conceptii Deus verus, et verus Dei Filius Uhi est intelligentia tua, non considerans multa
conceptus est, et in unam personam duarum na- animantium genera de terra esse creata, et pluri-
turarum facta est conjunctio in ipso utero vir- mas piscium diversitates ex aquis ? Quomodo ergo
ginali, in tanta personae unitate, ut hic totus, qui viva creatura ex insensibili, id est, tcrrae vel aquae
exvirgine natus est, indubitanter dici et credi de- natura creafi poterit? Vel quomodo de putvere arbo-
beat unus verus Filius Dei. Alibi quoque in Evange- res, et de 840 arboribus flores fructusque nascun-
lio de debitore dicitur : Duo debitores fuerunt fene- tur? Quare non tantum pulvis de pulvere nascitur,
ratoriuni(Luc. vn, 41).Quihic debitores intelligendi IC sicut dicis, qtiod nil potuisset de ancilla nasci, nisi
sunt, nisi cujuslibet pacti necessitate injusfenera- servus. Ut interim beatam Virginera ancillam nomi-
toris obligati, quorum nihil de Christo pia credulitas nari non negemtts : tamen concede omnipotentiae
perinittit dici? Quod vero ais conditionalem esse divinae, ut de ancilta creare potuisset qttidquid
servum : qtiaecatholicae aures hanc tanlam blasphe- placuisset suae ineflabiti voluntati, nisi forte re-
miam patienter sufferunl, ut Christus Dei Filius vili sistere velis Deo, [et] dicere : Nolo ut aliquid
conditione el dura necessitate servus sit Dei Patris? aliud flat dc ancilla, nisi servus tantum. Sed revera
Quid ergo dicis de Adam? Ulrumiiam libera digni- Chrisius solus, ut Propheta de eo proececinit, inter
tate, vel servili conditione creatus sit? Si conditio- morluos liber est inventus (Psalm. LXXXVH, 5). De
Jialis servus formatus est, quomodo est iraago Dei? qua ejiis gloriosa liberlate beatus Cassiodorus in
Vel ubi liberum illius arbitrium fuit? Aut quid pec- octogesimi septimi psalmi exposilione ita dicit :
cando perdidit ? Si vero liber, quomodo non multo < Solus enim iri.er mortuos liber fuit, qui ipsa quo-
magis Christura, in quo Divinitas omnis corporaliler que mortis claustra confregit : ipsius enim tantum
habitabat, libera dignitate, non conditionati servitio mors libera, quia et voluntaria fuit, qui poteslalem
ex regiae nobilitatis Virgine natum esse credendum hubebat ponendi animam suam, et iterum sumendi
est? De quo beatus Augustinus in epistola ad Con-' eam (Joan. x, 18). Sed cum ille esset inter moriuos
sentium (Epist. 205, n. 12) : < Assumpsit, inquit, liber, aestimatus esl tamen a dementibus, sicut vul-
formam servi non Domini mutando naturam : im- nerati dormientes. Vere autem dictus est Dominus
pertiendo Doininicam gratiam, non servilem inju- liber, qui humanum gentts liberare dignalus est : >
riam retinendo. > Si enim humana nobilitas alicu- quem tu forte per hoc servum esse conditionalem
jus momenti vel dignitatis aestimanda cst, quis no- calumniaris, quia hiimanum genus benevota suae
bitior ipso David rege, ex cujus semine quasi de re- obedientioe stlbjectione liberum fecit. Sed longe ali-
galis excellentiaenobilitate, non servilis condilionis ter beatus Gregcrius in Iibrq Moralium vigesimo
ignobilitate Christus nasci voluit in mundo ? Si ad tertio de hac eadem liberatione, unde loquimur,
Deitatis gloriam respicis, quis Dei Filio , qui in scnlire probatur » : < Mediator, inquit, Dei et Iiomi-
duabus naluris unus atque idem fuit, oequari potest, num Jesus [Greg., homq Christus Jesus] in ee raise-
ctti nullus sanctorum nobilitale vel libertate, vel po- retur hominis, quo forraam hominis sumpsit: qua
testatis privilegio simitis esse potuit vel poterit? misericordia redempto [Idem, pro redempto] ho-
« S. Greg., lib. xxivMoral., cap. 3.
PATROL. CI. 7
205 B. F. ALBINISEU ALCUIM OPERUM PAfiS Hl. 304
hiine dicit Patri: Libera eum, ut non desccndat in iA Ut in nomine Jesu omne genu flectatur, ecekstnm,
corruptionem (Job. xxxiu, 24). Sicut jam supra terrestrium et infernorum, et omnis lingua confitealur
diximus, dicere ejus est, libera eum hoininem, natu- quia Dominus Jesus Christus in gloria est Dei Pulris.
ram hominis assumendo liberam demonstrare. Ex ea Si jam Dominus est Jesus, et in gloria est Dei Pa-
quippe carnc, quam sumpsit, eliam hanc ostendit tris, id est, iu divinilatis majestate, ergo conriitiona-
liberam , quam redemit. Quae redempta videlicet lis scrvitii jugo subjectus uon est: sed, sicut beatus
caro nos sumus, qui cognitione nostri reatus astrin- Pelrus princeps apostolorum ait: Profeclus est in
gimur, sed mcriiatoris lanli aequitate libcraniur, si- ccelumsubjectis sibi angelis et potestatibus, et virtuti-
cut ipse ait : Si vos Filius liberaverit, vere liberieri- bus (I Petri m, 22). Quod et idera Psalmista prae-
tit > (Joan. vin, 56). Niraium ergo ingratus videris dixit mullo ante fulurura : Minuisti, inquit, eum
liberatori humani generis, qui toties illum non so- pauio minus [ab angelis], yloria et honore coronatti
lum absolulc servum appellari dicis, sed etiam con- eum, et constituisiieum super opera manuum tuarum.
ditionalem servum teslaris : dura conditio durara Omnia subjecisli sub pedibus ejus (Psal. vm, 6). 0
dcmonslrat necessilatera, non volunlariae munus gloriosa obedieutia et omni laude dignissima, quae
oberiicuiiae. in tantam divinaepotestatis magnitudinem sublimala
IV. Scd et inter caelera, quo te vagus sermonis B 1 est, ut super omnia opera Dei consliluerclur! Item
tui perduxil lextus, eliam ad hoc pervenisti, ul di- in alio loco Apostolus : Qui tradidit semetipsum pro
cercs duo genera servitulis csse in creaturis, volun- nobis oblalionem et hosliam (Ephes. v, 2). Ln hoc
tarium quidein el coniiilionale, quia, inquis, omnis quod ait : Tradidit semetipsum,voluntarie se traden-
crealura votuntale seu necessitate per condilionem tis, non condilionaliter servientis, ostendit affecfum.
Deo servil. Plane omnibus patet inferius esse genus Dicil et ipse David sub persoiia sancloruin : Volun-
conditionalis servitii, quam volunlarii, sub quo in- tarie sacrificabo tibi (Psal. LIII, 8). Si sanclerum sa-
feriori gradu irapia lcraerilate Cluistiini computare crificia, quae Deo solent offerri, voluntaria fuisse
non limes, sicut ex tuis verbis jam amea ostcndi- manifestum est, quoraodo hoc solum sacriflcium, in
mus. tn quo etiam gradu condilionalis servilii, et quo tolius mundi redemptio est, pcr nccessitatem
ipsum diabolura posuisti dicens : Nempe diabolus fuisse calumniaris, et non pcr volutilatera sponle
tervus Domini per condilionemin sacro eloquio dici- seipsura oflercntis? sicut idein propheta in alio loco
tur. Videsne quo le tua perduxit blasphemia, ut uno ait : In capite libri scriptum est de me, ul (acerem ve-
servitutis genere Christum et diabolum computares: lunlatem luam : Deus meus volui, et legem tuam in
nec ipsum Chrislum consentires voluntaria obedien- medio cordis tnei (Psal. xxxix, 8). Votui, inquit, non
tia Deo Pairi deservire in diebus carnis suae, sed " sicut tu soles dicere, debui (debita enim ais ser-
condilionali necessitate, sicut diabolum. Nunquid vilute) Deo Patri subjectus esse. Quod quidein de-
non omne Christianorum servitium in religione bitum et conditionale servitium, ab ecclesiasticaeri-
sanctitatis voluntarium Deo debet esse magis quam dei veritate omnino alienum esse dignoscilur. Calho-
necessarium, in tanlum, ut voluntas bona proopere licanaraque verilas in uno eodemque Christo credit,
computetur, quamvis aliqua necessitas operandi et confiteiur secundum veram substantiam carnis, om-
impediat facultatem? Addis adhuc de conditionali nes ejusdem carnis, quas suscepit, inflrmitates vo-
servitio Chrisli haec verba : « Nunquid, ais, qui ve- hmtarias habere Chrislum, cura voluisset. Volunta-
rus esl Deus, flcri potest, ut conditione servus Dei riain naraque et veram famem, cum esuriens ad fi-
sit, siciil Chrislus Dominusin forma servi, qui mul- culneam veniret: voluntariamet veram lassitudinem,
tis modis multisque documentis, non lantura pro- ctini fatigatus ab itinere super puteum sederet; vo-
pter obedientiam, ut plerique volunt, sed etiam et luntarium et verum vulnus, cum militis lancea per-
per naturam servus Patris el filius ancitlaa ejus ve- cuteretur in latere; voluntariam et veram mortem,
rissime cdocetur? > Quod quam absurdum sit, et cum inclinato capife spiritum emisisset in crtice;
quam incptura hoc de Deo, Dei Filio, ac Deo vero in voluntariam et veram sepulturam, cum eum deposi-
eredere piorum ignorat nemo. Inlcr plerosque, quos luiii de ligno Joseph et Nicodemus ponerent in se-
dicis Chrislum putare per obedientiam servirc Deo, pulcro. Has enim carnis omnes inliraiitaies volun-
unus quidem est beatus Paulus apostotus doctor tarias quidem, sed veras Chrislus habuit, quia car-
gentium, qui ait: Christus obediens Patri usque ad nis humanae naturam, iion in phanlasia, sed in ve-
mortcm, mortem autem crucis, propter quod et Deus ritate suscepit: quas passiones propterea in carne
exaltavit illum , et dedit ei nomen quod ett super voluntarias habuit, ut in veritate carnis divina po-
omne nomen (Phitip. n, 8, 9). Servus conditlonalis tenlia, quae nec pati potuit aliquando nec mori, in-
non est super omne nomen, sed inferius filiorura firmitatcm morteinque devinceret, et carnem suam
nomine. Filii quippe nomen omnibus sanclis, Dei in vitam virtotemque perpetuam suscitaret: quem tu
dignalione, communiter donatum est. Quod est ergo aeiernaesubjectionis servitio opprimere niteris.
llud excellentius caeieris nominibtis nomen, quod V. Dicis enim : Vel in qua forma erit in aeternum
Christo a Deo Patre, Apostolo teste, datum essedi- Palri subditus, si inter divimtatem ejus et humani-
citur, piopler obedientiaemirabile 841 sacramen- tatem nulta differentia nullaque inwqualitas fore cre-
tinn? llluri scilicet quodidem ipsesubjungit dicendo: datur ? Dicimus ilaque in Deo Christo duas esse
205 DOGMATICA.- ADY. FELICEM LIBRl YII. — LIB. VI. 206
naturas proprias : unam Deftalis, alteram humani- ,A indultiirus sit id quoqtie nos esse quod non sumus.
tatis; sed veram in co dtvinitatis gloviam credimus, ne Yitoeenim humanae atque morlis finis est resurre-
nuncupatio sol.i divinitatis, a te nuper introducta in ctio : et certissimum militia» stipenriium est incor-
tmmana nattira a divinitatis natura segregata, in rupta aeternitas, non ad poenac perseverantiam ma-
ttttos deos firtei nostrae divideret professionem ; sed nens, sed ad perpetuae glorioe fructum j'ucunditatem-
umim confilemur Deum sub proprietate duamffl na- que non desinens. Cum igitur hoccnostra terreno-
turariim, qui judicatiirus est mundura forma, qtia rum corporum origo in habitu naturoe potioris ex-
videri poterit ab omnibus, quam conditionaliter tu eedat, et conformis glorioe Dominici corporis fiat;
asseris Deo Patri stibjectam esse : aliter inteltigens Deus in forma servi repertus [AL, perpetuus], licet
illius fofmoesnbjcctionem ; atiter sancli Patres, qtii jam glorificatus in corpore sit, secundum quod in
aftiori sensu, sancto Sjuritu inspirante, divina my- forma servi sit, tamen conformis Deo non erit: ut
Steria considerare valnerunt. Sed beati Hilarii cla- qui nobis formam glorificati corporis sui tribuit
rissimi doctoris tantummodq sensus sufficiat pnnere, [HiL, tribuet], ipse corpori suo nihil ultra possit,
in commune praestare. » Haec
qui undeeimum calholicw fidei tibeltum roaxime de quam nobis ac sibi sit,
hujus subjectionis dispntatione consummavit: < Pri- " itaque testimonia sancti Patris Hilarii de subjeetkme
mum, inquit (Lib. xi de Trinit., num. 50), commu- Filii, quam tu debitam aeternamque asseris : vet
nem sensum interrogo, ufrura ntinc subjectionem etiam de clarificatione corporis in divinitatis gloriam
ita inletligendara putemus, tanquam servitutem do- ejusdem Doinininostri Jesu Christi, quod ex Virgine
minatui, aut infirmitatem virtuti, aut honori inhono- assumpsit, dicta sufliciant.
ratiqnem, contrariis qualilatibus subditis [HiL, sub- VI. Nunc operae pretium est aliqtia ex sanctorum
dimus], ut Filiiis secundum haec Deo Patfi sit dissi- doctorum libellis testimenia prqferrejjpifc^ueiiam
dentisnaturaediversitateabjectus[//i(.,subjectus]?... Contrario sensu flectere ad tuaepartu^t^irririationem
Nihil itaque nunc aliud subjectionis significatio, quam niteris, quae oranino tibi esse adifeg«rrjar et tui er-
mysterii demonstratio est.» Et in sequentibus (Num. rorts sectae valde contraria intelligeritur. Insuper et
40) : <Non alia itaque subjcctionis causa 842 est> quaedamcalliditatis tuae nequitia sterahis, quaetuam
quain ut omnia in omnibus Deus sit, ntilla ex parte hoercsira damnare videnlur : quaedHkfn'yero consueta
terreni in eo corporis residente nalura, ut ante in tibi versutia immutare non limes, urfeJEibris beati
se duo [HiL, duos] contincns, nunc Deus lantum sit; Hilarii fecisse videris : ubi ilte praecipuus doctor et
non abjecto corpore, sed ex subjectione translato ; catholicus ait a : Potestas dignitatis non amittitur,
neque per defectionem abolito, sed ex clarificatione (Q tii omnino perversissime dicis : adoptatur : ubi bea-
mutato. Actjui.rcns sibi eo [IliL, Dee] potius homi- tus Hitarius ait, adoratur. Carnis equidem a Magis
nem, quam Deum per hominem amittens : subjectus humiUlas adorata est, et mysticis munerum speciebus
vero ob id, non ut non sit, sed ut omnia in omni- honorata, non adoptala : quod perspicue ex anlece-
bus Deus sit. > Item paulo post de clarificatione dentibus verbis ejusdem doctoris intelligi potest, ubi
ipsias Domini; qua se in Evangelio testificatur ctari- ail, quod tu ipse posuisti, in pannis adhuc Deus ado-
flcandum esse, ubi ait: Nunc gtorificalus est filius ratur. Idem ipse, qni in cunabulis jacuit, ab angelis
hominis (Joan. xm, 3t). < Glorificavit eum, inquit Christus Dumintts praedicatur, ct a Magis Deus ado-
(Num. 42), in se Dcus, ut quia j"ara regnatin gloria, ratur, non*a Patre adoptatur in Filinm. rn quo loco
quaeex Dei gloria est, ipse exinde in Dei gloriam Certissime de Magorum adoratione idem Pater Hi-
transeat; in se enim Deus eum gtoriflcavit, id est, terius disputat, non de paterna adop:ione, quam tu
in ea natura qua Deus est quod est, ut sit Deus om- pravissime huic toco inserere conaris. Sed et cum
nia in omnibus. > Item paulo post (Num. 45): <Et testimonium de disputattone beati Augustini posuis-
in eo quidem, ait, quanta furoris haeretici stullitia Ses, quam habuit cum Feliciano Ariano episcopo b,
est, desperare id de Deo, quod humanis suis pedibus subdola calliditate quaedam in media sententia ta-
[Leg,. spebus] blandiatur: et quod hominem [Leg., in D ctiisti, qUae tuae parti videntur contraire, ubi ai'
homine] Deus potens sit, id in seipso efficiendo in- (Cap. 6): J Filierum namque adnptivi alii, natura.es
firmus sit- Nec sermo istud, nec sensus rationis ca- atii sunt: hi qui genili ab initin filii sunt ac prnprii,
pax loquitur, ut naturali quadam necessilate ad con- illi primo alieni, post filium [AL, filii]; cura 843
sulendum nobis obnoxius Deus sibi nihit afferre bea- per adoptioncm in familiam videntur ariscisci. > Ca>
titudinis possit: non quod profectu egeat, qui iroper- tera vero quaeposuisti in eodem Ioco, ex sensu hae-
turbatse naturae virtutisqtte sit, sed quia per disj>en- retici idem beatus Augustinus dixit, non ex suo, cum
sationem et sacramentum magnae pietatis, qui Deus quo disputalionem de fide catholica habnit, licet tu
est, et magnus est [HiL, et liemq est], impqtens non intellexisses ex ciijus persona dixissct qnod po-
sibi sit, lioc est, totum proestare [HiL, hoc se totum Suit; sic enim ait : < Quid igilur ? dicis ex substantia
praestare] qued Deus est, cum nobis non ambigue Patris, credo, nasci Filium ucquivisse, nc ingenitum
S. Ililarius lib. n de Trinitate, cap. 27. De vera t Hanc disputationcm vide inler Append. ad Opp.
lectione tuiji.is tcxlns apud S. Hilarium etiamnum beati Augiisii.ii. Tribuilur ibidem huec disputatio
haerent eruditi critici, antiquis codicibus discrepan- Vigilio Tapsensi.
tibus. De oua re hic uobis non licel esse prolixis
207 B. F. ALBINI SEU ALCUINI OPERUM PARS III. 20*
Patrem Filii generatione videamur dividere: > et A i investigatur, hoc fides credat, intelligentia non requi-
reliqua, quoe ibi posita sunt, quae certissime illius rat ? Singulare enim est hoc et sine exemplo my-
haeretici sensui conveniunl, non sancti Augustini. sterium.
Sicut ct illud solila libi pravilate immutasti, ubi VII. Dicis quoque humanitatem Filii Dei extrin-
lihro (Loc. eit., cap. 10) : impassibilis in suo, passi- secus factam quasi alienam ; vet magis ipsum Filium
bitis in nostro , tu ponis : impassibilis in suo, passus Dei extrinsecus factum, sicut te scribente
legimus.
in alieno; quasi corpus suum, quod sili propriura < Haesunt, ais, sententiae praefali egregiique doctoris
fecitFilius Dci, alienum esset a se. Quod ilaque no- Augustini, non de hurnanitate Filii Dei, in qua ex-
nien alieni oinnino contra teipsum ponis ; ulrumque trinsecus factus est, non de substantia Patr.s subsi-
enim non potcst esse: caro Christi aliena, et ado- stens, sed ex carne matris et natus est. > Quomodo
ptiva Filio Dci; quia dum adopialur in Filium, nul- Filius Dei est, si extrinsecus factus esl ? Filius Dei
latenus alicnus erit ei qtti se adoplavit in Filiuin, aeternaliter natus est de Patre, quein Iiic dicis ex-
sed in Filii dignitatem assumptus cessabit alienus es- trinsecus faclum. Si de hiiinaniiat- ejus hoc tibi
se. Christi vero humanitas nunqttara aliena fuit, nec placet intclligi, ergo eumdem dicis nobiscum Filium
aniraa, nec corpore, divinitatis suae, ab initio con- Dei, qui ex Yirgine natus est. Tamen S. Cyrillus
ceptionis et n.ilivitatis in proprietatera unius jier- B y nullatenus de homine Cbristo hoc consentit, scilicet
sonae assumpta, ut verus et proprius in duabus sub- quod extrinsecus factus sit quasi alienus, vclut
844
stantiis csscl Dei Filius. Et quare tacuisli quod in "' indumentum quoddara divinitalis ; sed omnino in
eodcm libro de clarificaiione corporis Christi et de duabus naturis proprium esse et perfeclum Filium
unitate divinilatis legitur, ubi ipse praefalus doctor Dei affirmans, dicit in illo libello quem contra Theo-
ait(Loc. moxcit.): i llaqueglorificatacaromajestate, doretum scripsit : < Non hominein assumptura dici-
dum majeslashumilis[Aug., humiiiaia] doceturinca»- mus a Deo Verbo, et copulatum ei secundum babi-
ne. Sed uiriimquenondeduobus Christis,ut putas, sed tum extrinsecus adinvenlum, sel potius hominem
de uiio alque codem ipso, quem post partum Virginis eum faclum esse decernimus. > Item ejusdem unde
Deum et liominem novimus, nos certum est praeui- supra : < Sed licet, inquit, nomiaemur templa Deum
carc. > Et pa.ulopost (Loc. cit. cap. 11): < Cnus inhabitantem habentia per Spiritum [CyrilL, templa
aulem alque idein Christus est, qui el injurias lotus Dei, cum habeamus Deum inhabilantem per Spiri-
[Aug., totiens] pertulit, et actus in profundum [Idem, tum], attamen allerum novimus modum sacramenti
in jtrofundo] non mersit. Ex hoc pacto in mediatore secundum Christum. Unitam enim Deo Verbo secun-
Dei et honiiuuni, injuria assuiiipli corporis affectam dum veriiatem carnem asserimus cum anima utique
fatemur deilatem, sicut majestate diviniiatis glori- (* ( rationali. > ltem in eodem (Cyrill. in Explan. xn
ficatam iiovimus carnem. > Sed haccomnia quaepas- cap.) : < Qui igilur dividunt sutsistentias post uni-
sus est pro liumana salute mundi Salvalor, non, ut latem, et particulariler ponunt utrumque, hoc est,
lu vis, debita necessitate, sed libera volunlate pas- hominem el Deurn, subintelligentes copulationem in
suro, idem Paler in eodem lihro lestatur, dicens in- eis quae secundum solam dignitatem est, duos mo-
ter caeiera (Cap. 14): < Sensit igilur, inquit, mortem dis omnihus statuunt filios, cum Scriptura divinitus
divinilas Cbristi participatione huinani affectus, que.n inspirata unum dicit Filium alqi:e Dominum. Quo-
sponle susceperat; non naturae suaepotenliam per- circa post ineffabilem tinitatem sive Deum nomines,
didit, per quam cuncta vivificat. Sic in sepulcro Emraanttel incarnaturn et Deum factum intelligimus
carnem suaro commoriendo non deseruit, sicut in ex DeoPatre Verbum : s-ivehominem dicas, nihilo-
utero Virginis connascendo formavit: et sic in utro- minus in mensuris huraanis participatum dispensa-
que et nasci et mori non coactus a'o altero, sed spon- tive cognoscimus [CyrilL, sive Emmanuelem; et in-
te voluit, ut hoc eum constet perlulisse quod fecit. carnatiim et inhumanalum Deum nomines, nos Dei
Nec ideo non patientem, quia ipse faciebat; nec ideo Patris Verbum accipimus : sive hom'.nem dixeris,
non facientem, quia non alius tolerabat. > Hancquo- nos aeque illud ipsum (Dei Yerbtim) quod per dispen-
que mirabilem et ineffabilein in Filio Dei unilatem D > sationem mensuris humanitatis sese demisit, agno-
naturarum in persona et potestale mens humana scimus]: factum vero dicimus patpabilem, qui im-
credal, non requiral, ut in eodem libro legitur. Ait palpabitis est ; visibilem, qui invisibilis est; non
enim idem doctor (Cap. 8): < Sicut enim sine exem- enim fuit extraueum ei unitum ipsuni corpus, quod
plo mater genuit auctorem suum, sic ineffabiliter etiam dicimus esse palpabite el visibile. > Item post
Fater credendus est genuisse coaeternum : de matrei aliqua : « Non sine voluntate, sed sponte Unigenitus
natus est, qui tamen ante fuit; de Patre, qui ali- factus est homo ; et non, sicut ais tu, assumpsit ho-
quando non defuit. Hoc fldes credat, intelligentiai rainem, per habitudinem ei copulationem donans, et
nonrequirat, ne autnon invenlura putet incredibile,, filiationis gralia coronans, sicut nos. > Et post pau-
aul r»pertum non credat singulare. > Si matergenuitt ca : < Unit i vero semel dividere non est cautum, ne-
auctorem suum, et de matre natus est qui de Patre> que in filios partiri duos, unum Chrislum et Filium
fuit: quomodo tu ausu lcmevario soles negare Deumi et Doaiinura. >
esse verum qui ex Virgine natus cst ? Aut quomodo> VIII. Nunquid tu non solum contra hujus sancti
non terret te quod sequitur, ut quia hoc ratione noni Patris dicta, verum etiam contra universatem et
209 DOGMATICA.- ADV. FELICEM LIBRI VII. — LIB. VI. SIO
apostolicam sariclaeDei Ecclesiaeconsuetudinem di- A enim cavcndis ipsa Veritas in Evangelio ait: Si ocu-
vidis Christum in duos deos, nuiicupativum scilicet lus tuus dexter scandalizat te, erue eum, et projice
et verum : et in duos filios, adoptivum et prqprium, abs te, expedit tibi ul unum -psreat membrorum tuo-
accumulans super caput tuum terribile analhema, rum, quam totum corpus iuum mittalur in gehennam
quod in eodem praefati Palris libro legitur : < Si quis (Matlh. v, 29).
pracsumit dicere Deiferum hominem Cliristiun, et IX. Nam et Arnonius [Arnobius], vir acris inge-
non pofius Deum esse vere, sicut filium unum et nii, in conflictu quem cum Serapione habiiit de nobi-
naturalem, secundum quod factum est caro Verhum, litate sanctoeMariaegeniiricis Dei, et de incompara-
et coramunicavit proxime nobis sanguine et carne, bili omnibus feminis sanctitate, et de ipsius Filii
analhema sit. > Et in sequcntibus : <Ait enim et ipse Dei, qui ex ea natus est divinitate, consenlanca san-
Chrislus de sanctis propbetis, sive de sanciis, qui clis Palribus, quorum dicta abundanter posuimus,
prius fuerunt: Si i//os dixit deos, ad quos sermo Dei profert testimonia, dicens : < Dum tn unigenito, in-
factus est : quem Paler sanctificavit el misil in mttn- quit, duas natiiras confitemur duasque subsl.antias,
dum, vos dicitis quia blasphemas, quia dixi, Filius objicilur quod alterum dicamus Dci Filium, altcrum
Dei sum (Joan. x, 56, 37). SeJ non sicut in nobis filium hominis. Nos autem auctorilate Aposloli dici»
'nhabitat Dens, ila et in Christo : Deus enim erat B ] mus ; Deus erat in Chrisfo mundum reconcilianssibi
naturaliter apparens secundum nos, unusque et so- (II Cor. v, 19). Si eniin mundum reconciliavit, ita
lus filius, el quando factus est caro. Qui igitur prae- ut crcdentes i;i se Ulios Dei faceret homines, utique
sumunt dicere Deiferum hominem eum, et non po- natura servos, non Dei fiiios, actu etiam reos, et per
tius inhumanatum Deum, necessario succumbunt praevaricationemprimi hominis iuimico generis hu-
anathemalismo proposito. > Ilem ille ipse qui^upra, mani obnoxios : tamen per suam graiiam hos Dei
epislola ad monachos direcla : < Cum enim, inquit, filios fecit. [Qui ergo alios Dei filios fecit,] quomodo
probatur quia Deus secundum naturam est, qui ex ipse non est Filius Dei adunatus cum Verbo, quod
sancta Virgine nalus est ; nullum eos [F., reor] caro factum legilur? > Et post pauca : < Per suam
segnem inlelligere ac loqui, quia Dei Genitrix sit ergo omnipolentiam, cum voluit, hunc hominem,
dicenda. > Et iterum : < Vcrumtamen, inquit, unus fqucm] assumpsit, lioc facere, assumpto [Arnob., as-
Dominus Jesus Christus, unusque et verus Filius, sumenJo] ex tempore, quod ipse semper fuit sine
Deus simul et homo; et non homo Deus factus tempore, ut non possint dici duo lilii Dei, alius ante
[CyrilL, Deiflcatus] sub aequalilate horum qui per tcmpora, et alius natus ex tempore : sed untis Dei
gratiam, sed Deus potius verus in humana forma Filius Dominus Jesus Chrisius. Inde est quod dictum
apparens propler nos. > Et in sequenlibus ejusdem C ( est ab Apostolo : Si cognovimusDominum Jesttm se-
epislolae: < Age, age, monstremus ex ipsis oslen- cundum carnem, sed nunc jam non novimus (II Cor.
dentes fidem sacris Iitieris quia Deus secundum na- v, 16) : quasi qui dicat : et si cognovimus lanam
turam est, etsi ad unitatem copulavit sibi propriam priusquain admistione sanguinis conchylii fleret pur-
carnem, quo vivere probato [CyrilL, quo patefacto] pura; sed nunc jam non cognovimuslanam, sed purpu-
Dei GenRrix dic.tur a nobis, et satis merilo sancla rain, qna inter omnes homines nullus uti possit,
Virgo. > Ilem in eadcm : < Quomodo ergo proprius nisi Augusta [Arnob., Angusli] fuerit procciitusdi-
Dei Filius nominalus est Christus, qui etiam trariitus giiitate. Impingitur hoc loco : ergo vilis lana fuit
est a Deo Patre, causa omnium salutis et vitae? Tra- prius Jesiis, et dealilas [deitas] superveniens fecit
ditus est enim propler peccata nostra, et ipse iniqtii- eum purpuram? Non ita dicimus : sed aniequam
tates multorum 845 portavit in corpore suo in Spiritus sanctus venirel super Mariam, et virtus Al-
ligno, secundum prophetae vocem (Isai. i.in, 12); tissimi obumbraret, et hoc concipcret quod sanctum
palam ergo est quia unita res assumpta necessarie vocaretur Filius Dei (Luc. 1, 35, 36); ante lioc, in-
proprium Filium declaravit Dei, qui ex sancta Yir- quam, ipse ulerus Mariae, quamvis mundus esset a
gine est [CyrilL, Planum est quod ad naturarum peccato et sanclus; tamen viliiale humanitatis [Ar-
unionem respiciens Emmanuelem, qui ex sacra Yir- "^ nob., hiimilitaii»] erat ut lana optjma et incoinpara-
gine exortus est, Dei Filium definiat]. Corpus enim bilis unr.ersis quueerant sub ccelo virginibus : erat-
erat non altcrius cujuspiam secundum nos, sed ma- que talis ac tanta, quae decenter in se dealitatem
gis proprium ex Patre existentis Verbi natuin ex ea.> Filii Dei, sicut lana conchylii sanguinem susciperet,
Unde tibi, 0 Felix ! post tanla eliam clarissima san- et ipsa lana esse cessaret, sed vera purpura per san-
ctorum Patrum tes!imonia tam inimica subrepsit giiinem fleret memoralum. Non enim lana vilis, sed
temeritas, ul Christum negare audeas proprium Dei preliosa hujus cst sanguinis capax. Quod si sanguis
Filium, vel verum Domiiium esse, vel in proprio hic lanam tanta majestate subl mavii per suam ad-
corpore passiones nostrae salutis causa suhiisse ? mistioncm, ut nulli hac liceat uti, nisi huic qui regia
Nonne cautius tibi esset intra murum catholica: fidei fuerit praediius dignilate : quanto magis,
quando
teipsum retinere quam per devia infirielitatis errare? Spirilus sanclus venit in Mariam, et virtus Allissimi
Quid de ovibus aestimandum est, dum ipse pastor obumbravit eam, hoc quod natum est ex ea de sc-
errare prebatur : et qui ductor debuit esse ari salu- mine David secuniluni carnem sanclum [Arnob., se-
tem, dnctor factus est ad perditionem ? De talibus cum], fecit Filium Dei, ut sic esset Maria Christoio-
Hi B. F. ALBINISEU ALCUINI OPERUM PARS III. 21«
cos, sicut Theotoees : quia anle Mariam fuerunt aliaeA slolus : Qui se jungit Domino, unus spiritut ett
Cbristotocoe, sed non virgines, nec Spiritu sancto et (I Cor. vi, 17).
virlule Altissimi obumbratae. Haecautem et Christo- X. Et quomodo, quando se junxit Deus homini,
tocos, et sola Theotocos, et sola virgo, et Spiritu unus Deus non est? Dicit enim sanctus Augustinus
sancto, et virtute Altissimi concipiens. > » Quidenim in quadara homilia de natali Domini : b < Filius sus-
ratione humanae consiicludinis investigandum est, ccpit carnem, el non deseruit Palrem, nec se divi-
quod divinae potestalis miraculo facium esse proba- sit a Patre. Suscepit, inquam, Filius carncm, an
tur? Yirgo conccpil, 8&S virgo peperit, virgo per- propricialem [F., in proprielalem]? Sed lamen et
mansit. Paierna niajcsiale o' timbrantc, Spiritu san- Pater et Spiritus sanctus non defuit in majestate,
Cto uteruin iiiiprapgnante, Deum concepil et Dei Fi- divinitate, acqualilate; in carne solaFilii proprietas. >
lium peperit. Arehangelus verbum auribus infudit, Qua fronte adopiioncm in carne Christi crcdilis, in
Deus se luemhris imraiscuil humanis : fides acccpit qua etiam tanlus doctor et lam probabilis universis
quem castitas genuit, lnaledicliq antiqua nova lene- ubique fldelibus, procul dtibio proprieiatem tilii as-
dictione dcleta e.-.t.Nam Evaediclum est : In dolore seruit? Et proprietas, et adoptio unum csse non
jjarics et tristitia, et ad virum crit conversio tua, et " poterit. Quaccunquevero in Virginis partu ct nativi-
tpse dominabitur tui (Gen. m, 16). Tribus his malis tate Christi gesta esse evangelica narrat historia,
multatacstprimamaterhumanigeneris,dolore,lristi- omnia diviiue potentioe miraculis et investigabili hu-
tia, servitute. Tribus e contrario clarissimis bonis manis mentibus dispensatione gesta esse procul du-
beala virgn Maria honorata est, id est, satutafionis an- bio credenda sunt. Nain Virgo clausis visceribus
gelicae, benediclionis divinaeet plenitudinis gratiae. conccpit et peperit; et qui natiis cst ex ca, Dei cst
Nam primus homo de tcrra virgine sanctae Trinitatis Filitis, verus et perfectus, unus ex unius carne; et
consilio formatus est dicente Domino: Faciamus ho- qui Deus ex Deo, idem homo ex homine procedens
minemad imaginemet similitudinem nostram (Gen. i, tanquam sponsus de thalamo, geminoegigas substan-
25); secundus vero Adam, idesl Christus, de terra lioe, totus proprius Dei Patris Filius, et totus pro-
virginalis uteri operalione ejusdem sanctae Trinitatis prius virginis matris Filius, inseparabilis in personae
crealus est, non solum homo per omnia verus, sed unitate, vel lilii proprietale unus, ct in potestale ha-
etiam Deusper omnia perfectus. < Et ad resotvendum bens in se, unde aeternaliter viveret et unde lempo-
conditionis nostrae debitura natura inviolabilis na- ratitcr moreretur : cujus potentia condidit nos, dum
turae cst unita passibili, ut quod nostris remediis con- non fuimus; cujus bonitas redemit nos, dum perditi
gruebat, unus atque idem medialor Dei ct hominum, * fuimus; cujus laus saltts est nostra, dicente eo ipso
bomo Christus Jestis et mofi possit ex uno, et mori per Prophetam : Sacrificium laudis honoriftcabitme:
non possit ex attero. In integra ergo veri hominis illic iter est, quo ostendam illi salutare Dei (Psal.
perfectaque natura verus natus est Deus, totus in xux, 23). Munc versiculum qui fidcliter Iegat, vera-
suis, totus in nostris. Nostra aulera dicimus, quae citer intelligat omni homini inelius csse laudare bo-
in nobis ab inilio Creator conriidit atque reparanda nitalem illius quam disculere polentiam ejus : humi-
susccpit. Nara illa quae deceplor intulit ct homo de- liter obedire praeceptis illius, quam 847 pertinaci-
ceptus admisit, nullum habuerunt in Salvatore vesti- ter scrutari mysleria illius : et amabiliter venerari
gium... Assumpsit forntam servi sinc sorde peccali, illum, quam iiraesumptiiose raliocinari de illo. In
humana augens, divina uon minuens >(S. Leo, epist.
cujus comparatione dicente prophcta : Omnesgentes
28, ad Flavianum, cap. 5). Unus idemque esl in sunt qv.asi situlw stitla (Isai. XL,15); qui magnus et
duarum conjunctione naturarum Det Filius, non ado- metuendus est super onines qui in circuitu cjus sunt.
ptiouis gralia, sed proprietatis persona. Unus uni- Si autcm angelicis ordinibus et spiritibus justorum
genitus et primogenitus, non alter unigenitus, et al- magnus est et metuendus, quid nos luteas habilanlcs
ter primogenitus (Ibid., cap. 5). < Unde unigenitum domos de fide illius magnitudine vcl potentia judi-
Filiura Dei crucilixum et seputtum omnes etiam in , I care vcl discernere praesumimus? Dum voluit, fecit
symbolo confilemur secundum illud Apostoti testi- mundum : et sicut voluit, venit in mundum. Qui,
monimn : Si enim cognovissent, nunquam Dominum dicente evangelisla : In mundo crat, et mundus per
gloriiv majcslatis crucifixissent> (/ Cor. n, 8). Ergo ipsum factus cst, et mundus eum non cognovil: In
ct Doininus gloriaeel Deusvirtutum habuit in seipso, propria venit, et sni eum non receperunt : quotquot
unde crucifigi poluit et mori. Non alter crucifixus aulem receperunt eum, dedit eis potestatemfilios Dei
est pro mundi salute, alter qui vita est omnium vi- fieri (Joun. i, 10, 12). Qui aliis tradidit potestatem
ventium; sed unus idemque non adoptione divisus, filios Dei esse, quomodo potest fieri ut potestatem
»ed proprietate conjunclus. Verbumcaro faclum est, non haberet se ipsum Filium Dei proprium facere?
mt homo caro promoveretur in gloriam Dei, non ut Vel quomodoquamvis in duabus naturis, divinitatis
Deus in carnis verteretur injuriam, sicut dicit Apo- scilicet et humanitatis, proprius poluit esse Filius

« Quid enim. Haecet sequentia in editis dcficiunt. b Verba quae hic cx Aug. refert Alcuinus, nec in-
Videntur esse alterius S. Patris. Vide serm. 7 in ler genuinos, nec inter spnrios ejusdem S. Patris
Nalali Doiniii. Append. ad Opp. S. Aug., n. 2. serraones in Natali Domini reperiuntur
213 DOGMATICA.— ADY. FELICEM LIBRI VII. — LIB. VII. 214
honrinis, et non potuit totus in duabus naturis pro- j^ gare non poterit quoroodoqtti fecit omnia factus est
prius esse Filius Dei? Ergo si ille qui natus est ex inler omnia. De quo raulta dici possunt. Et est in
Virgine totus est proprius Vlrginis fltius, aequuni est aliquo lalis sanctitas vitae, et sancti Spirilus gratia,
ut credamus eumdem esse Dei Patris proprium Fi- ut aliquid de eo digne dicere valeat? Sed hic paulu-
lium. Naturarum enim Conditori nulla natura re- lum respiremus, quatenus tuis sermonibus, quos lu
sistit, ul ex ea facere non possit quod velit, qui om- vet in sanctae Ecclesiae adversitatem, vel etiam in
nia ex nihito creare potuit dum voluit. Ex creatis nostri nominis suggillationem multiplicare studes,
igitur multo magis perflcere poterat quidquid illius acutiore stylo, gratia divina nos adjuvante, respon-
omnipotentioeplacuit. Humana quippe ratio investi- derc valeamus.
-
LIBER SEPTIMUS.

I. Legitur beatum Hieronymum fortissimum con- slbi in ulero virginali fingens, erat cum concepto et
tra haereticas pravitales EcclesiaeChristi athletam formato : qua gratia et sanctam illam Virginem Dei
dixisse : omni studio se intendere, ul hostes Christi jo genltricem appellamus : non tanquam Deum gencret,
;ilius essent et hostes. Quod etiam pro sumnia laude sed tanquam bominem unilum Deo, qui finxit eui». «
non solum ille, verum eliam omnes catholicoefidei Quid aulem aliud est, quod et tu dicis, Dei Yerbum
defensnressibi a Deo dalum munus reputabant. Unde habitasse in homine assumpto, quasi in templo quo-
et ego tantillus EcclesiaeChristi vernaculus impro- dam, non sicut evangelista ail; Verbumcaro factum
peria mei nominis patienter suffero, quia meaepar- est (Joan. i, 14)? < Secundum, inquis, Domini man-
vitalis modulo multum est delectabile, et gaudium datum gestabat divinitatem, et habitator est lempli
plenum, rommunes habere hosles cum Domino meo sui. > Sed longe aliud est Deuur habitasse in san-
Jesu Christo, quem diligere summa est sapientia, clis : aliud vero, ipsum Deum hominem factum, at-
ct laudare perfecla est beatitudo, nosse vero vita que ex duabus subslantiis unam personam Deum et
seterna : sicttt e contrario non amasse profundissima hominem esse. < Non enira, ut ait beatus Cyrillus,
est stultilia; ejus autem gloriae aliquid subtrahere sicut vlri sanclificati ct Verbo conjuncti coramunem
volle ullima est miseria : ct illum ignorare mortis carnem Christi percipimus, aut sicut divinam possi-
est perpetuae periculum. dentis habitatiouem; sed ul vere vivificatricem et
II. Objicis ergo me dixisse, et verum fatcor, ob- ipsius Verbi propriam factam vitae naluraliter et
jicis quod Jesus Cliristus vertts sit Deus et verus Q Deus existat. > Et alibi (S. Cyrit., ejiist. ad Nesto-
Dei Filius : quia hoc jam dixi, et adbuc dicam. Non rium de Excomm.) : < Sed nec illud dicimus, quod
solnm ego, verum etiam omnis sancta Dei Ecclesia Dei Verbum velut in homine communi, qui de sancta
cum apostolis et omnibus catholicis doctoribus in Virgine natus est, habitarit; ne Deum homo Chri-
tota orthodoxae fidei cetebratione dicit, credit, et stus habitatorem possidere credatur. Quamvis cnim
praedicat fiducialiter. Nec tibi suflicit semel dicere Verbum habitaret in nobis, et dictum sit: ln Christo
hujuscemodi verba : < Si enira, inquis, idem Re- habitare omnem plenitudinem Deitalis corporaliter
demplor noster in forma servi, ut vos vullis, verus (Coloss. n, 9); tamen intetligimus etim, qttod caro
est Filius Dei. >Hoc ipsum quid iterum atque iterura factus est, non sicut in sancls habitare dicitur; nec
repelis? Ut perspicue lc hoc nolte intelligatur quod talem iu ipso habitalionem factam diffinire tenta-
nos velle reprehendis. Si ergo ille horao qui ex di- mus : sed unicus juxta naturam, nec in carnem
vina sancti Spiritus operatione et gloriosa beatae mutatus, talem sibi fecit habitationem, qualem
Virginis- castitate conceptus est et natus, non est anima hominis habere creditur in proprio corpore. >
verus, ut tu asseris, Filius Dei, nec verus Deus; Unicus igitur est Christus Filius Dominus noster,
quid superesl, nisi ut illa beata Virgo nequaquam sit non velut conjunctione quatibet et unitate dignitatis
vera Dei genitrix, sed nuncupativa. Quia si ille qui D et auctoritate hominis habenlis ad Deum, quem tn
ex ea natus est nuncupativus est Deus, etiam et illa soles conjunctum Deo, sive adoptatum vocitare, di-
quae genuit nuncupativa est, non vera Dei genitrix. vinitatem quoque gestare, et, nescio quo insolito
Et hoc quam inipium sil dicere, totius mundi latitu- verbo usus, divinitatem liniare dicis. Liniare enim
dine in qua Christus regnat et Colitur, manifestis- vulgo dicitur de pingendis vel sculpendis imagini-
slme comprobatur. Nam et hoc ipsum beato Cyrillo bus, vel cujusque operis figuris exprimendis. Sed
Alexandrino episcopo ab haereticis objiciebatur, sci- hoc quid ad Filii Dei divinitatem vel humanitatcm
licet beatam Virginem non esse Dei genitricem, sed pertineat, non intelligo. Quod vero, ut praediximtts,
appellari: stcuti et vos modo solelis dicere, Jesuin gestare eum divinitatcm ,dicis, audi quid pro hoc
Christum non esse verum Dominum et Filium Dei, mercedis accipias a sanctis et catholicis viris qui
sed appellari, quasi nuncupativum. Ita 848 quidam contra hanc haeresim tuam niulta disputare solebant
Neslqrianusccntra cathclicam fidemdisputans dixit *: (S. Cyritl., Analhem. v). « Si quis, inquiunt, pracsu-
• Qui ante svcula est, Deus est : sed templum mit dicere Deiforum hominera Christura, et non
po-
a Verba sunt Theodoreti in reprehensione primi Analhemalismi
apud Cyriltum.
213 B. F. ALBINI SEU ALCUINI OPERUM PARS III. 216
tius Deum vere esse, sicnt Filium unicum natura, Ai illa quaenovissimis temporibus ex Virgine facta con-
secundum quod factum est Verbum caro, et cora- cipilur? Expositorem te a!>enorumdiclorum jactitas,
municavit proxime nobis sanguine et carne, ana- cum vix unquam tua recte proferre potueris. Me
thema sit. > Hoecenim est hic in praesenti merces quoque arguis, qui ubi recte arguendus sum, emen-
laboris tui. Qualis autem futura sit ab eodem ipso dari non refugio, sed potius desidero et mullum
quem in tanlum humiliare niteris, ut omnem ei veri- opto : sed snnt plerique qui, dum alios reprehendere
tatem filielatis et potestatem Deilatis adimere cone- cupiunt, omnino magis su;;m imperitiam ostendunt,
ris, tu ipse probabis quando ante tribunal ejtts judi- quae forte occulta fuisset si tacuissenl, sicut scri-
candus astabis. Subjungunt quoque proefati Patres ptum est: Stullus, si tacuerit, sapiens reputabitur
de eadem rc dicenlcs : <Non sicut in nobis inhabitat (Prov. xvn, 28). Grandis est enim stultitia velle te
Deus, sie el in Christo. Deus enim erat ipse natura- proferre teslimonium quod per omnia contra temet-
liter apparens secundum nos unusque et solus Fi- ipsum esse manffestum est. Tribus namque modis
lius, et quando factus est caro. Qui igitur praesumunt testimonia in tuis scriptis inveniuntur prolata, quo-
dicere Deiforum hominem eum esse, et non polius rum quaedam nec tibi nocere, nec favere videntur,
inhumanatum Deum, necessario succumbunt ana- nec omnino ad rem praesentis disputationis perti-
themati. > IB nenl; quod certissimoe ignoranliae indicium est. Quae-
DI. Miror vero quare introducere novurn nuncu- dam vero sic a le ponuntur, ut tamen nobiscum
pationis in Christo nomen non timeas, cum hoc agant, el libi repugnare aperta veritale probantur;
ipsum antecessores tui haerelici usurpantes ab Ec- quod, ut praediximus, stultitiae non minimae res est,
clesiae fuissent comraunione divisi. Ait naraque idem te arma adversario ministrare. Quaedam autem ita
beatus Cyrillus : < Caveamus ergo de Christo dicere: protulisti, ut tamen, nisi corrumperes, te nullo modo
propter assumenlem veneror assumptum, et pro- adjuvare viderentur; quod omnino malevolae con-
pter invisibilem adoro visibitem. > Horrendum vero scientiae vilium esse dignoscitur : in quorum primo,
super hoc eiiam illud adjicitis : < Qui susceptus est, ut diximus, te ignorantem, in altero indoctum, in
cum eo qui suscepit, connuncupatur Deus. > Qui tertio vero raalevolum ostendisti. Mirandum ergo
cnim haec dicit, dividit [in] duos Christos eum qui est, vel magis dolendum, cur audeas sanctorum Pa-
unus est, hominem seorsum in partem, et Deum si- trum lucidissima testimonia corrumpere, immutare
militer in partem constiluens; evidenter enim divi- et in alium transferre sensum quam illi qui scripse-
dit unitatem. Non ergo alter cum altero coadoratur runt, posuerunt, sicut paulo ante te fecisse probavi-
aut connuncupatur Deus; sed unus intelligitur Chri- mus, et in multis tuarum litterarum Iocis inveniri
sltts Jesus Filius Dei unigenitus, una servitute cum *« potest.
propria carne venerandus : ubi enim est nuda nun- V. De sancto namque Athanasio testimonium po-
cnpatio, ibi solid» veritatis denegatio est. Sed revera suisli quod ttiam sectam maxime destruit: et dum
incamatum dicimus unigenitum Filium Dei secreto forte inletligeres quaedam in ejus teslimoniis verba
849 '"° niysterio quod ipse solus novil. Nostrum tuis sensibus contraria esse, omisisti in medio quae
namque est credere, illius nosse. Quod lu omnino ait, ne conlra te ipsum dicere videreris. Ponamus
oblitus conaris illud ratione investigare quod fide itaque plenam illius sententiam, ut agnoscatur
venerari debuisses : credere enim tuum esset quod quanta malitia abstulisli quod firmissime contra te
Deus Dei Yerbum, tolum suscipiens quod horainis esse positum intelligilur (S. Athan., epist. ad Epictet.,
est, verus homo factus sit, el assumpta humanitas, n. 2). < Quomodo autem, inquit, ambigere audent,
totum accipiens quod Dei est, atiud quam Deus esse qui dicuntur Christiani, si, qui ex Maria processit
non possit. Deus, Filius quidem natura et subslantia Dei est,
IV. Mihi quoque objicis non recte intellexisse de secundum carncm autem ex semine David est, ex
qua natura beatus Gregorius dixisset, cum ait * : carne autem sanctae Mariae?>Hoc autem quod se-
< Aliud est homines nalos graliam adoptionis acci- quitur tacuisti, quod tuae firmissime contradicit
"
pere, aliud unum singulariter per divinitatis poien- sectae. < Quid autem putas, ais, temerarii facti sunt,
tiam Deum ex ipso conceptu prodiisse: > Et gratias ut dicerent Christum, qui carne passus est et cruci-
agis quod tu eamdem sententiam melius intellexis- fixus, non esse Dominum Salvatorem et Deum el Fi-
ses, eamque de divinilate, non de hnmanitate dictam lium Patris? Aut quomodo Chrislum volunt nominari,
esse affirmas. Sed quis sit qui per potentiam divini- qui dicunt in hominem [sanctum, perinde atque in
tatis Deus conceptus sit, agnosce. Nam de divina Filii unum prophetarum venisse Yerbumynec ipsum ho-
Dei divinitate dici quomodo potest, quod conceptu minera] faclum, sumentem ex Maria corpus; sedal-
prodiisset? Deus enim Filium suura unigenituin ge- teruin esse Christum, el alterura Dei Yerbum, quod
nuit; non ex allcrius conceptu cujuslibet; atque ante Mariam, etante saeculaFilius existebat Patris?
eumdem Virgo sacra de Spiritu sancto concepit, de Aut quomodo esse Christiani possunt, qui dicunt
qua ipse Filius Dei, quasi spohsus de thalamo, pro- alium esse Filium, alium Dei 850 Verbum ? > Haec
ccssit. Aut quae natiira per potentiani Dei facta est lacuisti, et sequentia ejusdem sententiae assumpsisti
quod cst? An illa per quam omnia facta sunt, aut tibi in auxilium, qtiaeel ipsa vatide.libi esse contra-
« S. Greg. lib.xvni Moral., cap. 52, citatum ab Alcuino in cpist. ad Felicem, n. 10, supra col. 124,
217 DOGMATICA.— ADV. FELICEM LIBRI VII. — LIB. VII. 218
ria intclligunttir. Ponis ejusdem Patris Athanasii A A in Evangclio dictum est, quo tu testimonio saepius
verha dicentis (Ibid.) : < Non per adoptionem haec uteris : Et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi Uni-
facta sunt, absit; sicul quidam existimaverunt; sed gcniti a Patre, plenum gratiw et veritalis (Joan. I,
sicut est veritas, horaine facto Salvatore, totius hu- 14): et dicis, < grat am ad humanitatem perlinere,
mani generis salus facta est. Si enim adoptione erat veritatem vero ad divinitatem. > Tamen idem evan-
in corpore Verbum secundum illos, quod autem gelista unum, unigenilum etim nominavit, in quo est
adoptione dicitur, phanlasia est, reperitur et pula- secundum intelligentiam tuam gratia et «eritas, id
tive salus. > Videsne quam fortissimo ariete falsitatis est, duarum naturarum, ul nos confitemur et credi-
tuae murum iste probatissimus catholicae fi-Jeimiles mus, mirabilis adunalio in unara personam et in
destruit? Ait itaque: < Quid autem, putas? temerarii unam Filii Dei dilectionem.
facti sunt, ut dicerent Christum, qui carne passus VII. Alleram quoque evangelicam sententiam po-
est et crucifixus, non esse Dominum Salvatirem et si.isti cum expositione beati Augustini dicens (Tract.
Deum et Filium Patris. >Ecce perspicue temerarios cx in Joan., n. 5) : < Et dilexisti, inquit, eos, sicut et
eos esse reputat qui negant Dominum et Salvatorem, me dilexisti. In Filio quippe nos Pater diligit, quia
et Deum, et Filium Patris esse illum qui crucifixus in ipso nos elegit ante constitutionem mundi. Qui
est; nec illos Christianos aestimat qui huic fidei con- B
I enim diligit Unigenitum, profecto diligit et membra
tradicunt: et verissime aflirmat omnia quaein Cliristo ejus, quaeadopiavit in eum el per eum. > Et tacuisti
gesta sunt, sine adoptione facta esse, qui adoptio- sequentia ejusdem expositionis, ubi ait idem doclor:
nem dicit phantasiam esse et non veritatem. Quam < Nec ideo pares sumus unigenito Filio, per quem
vero impium est alicui qui se Chrislianum nomi- creati et recreati sumus, quia diclum est, dilexisli
nat, credere per phantasiam Cbristum esse Filium eos, sicut et me dilexisti» (Joan.xvn, 25). (Unigeni-
Dei? In Christi itaque humanitate iste veracissimus tum dicit, per quem 851 creati sumtis et recreali:
doctcr fidei cathqlicae hoecfacta esse dixit, q.ila ni- unum unigenitum, non duos unigenitos creatoreni
hil in aeterna generatione Verbi Dei factum esse fas ct recreatorem. Si est unigenitus, non potest esse
est dicere vel credere, qui oranino aeternaliler ge- adoptivtts), < quod nihil aliud est dicere, quam di-
nitus est ex Patre, non tempqraiiter factus. Quale lexisti eos, quoniam et me dilexisli, non enim mem-
usque testimcnium eentra te ipsum veracius et fqr- bra non diligerct qni diligit Filium. Aut alia causa
tius invenire potuisti, quam quod isle sanctissimus est, diligendi membra ej'us, nisi quia diligit eum?
et veracissimusecclesiasticaefidci doctor astruit, qui Sed diligit Filium secundum divinitalem, quia illum
omnia quae in Christi conceptione, nativitate, pas- aequalemsr,i genuit; diligit eum etiam secundum id
sione et resurrectione per veriiatem firmissime, et C quod homo est, quia ipsum unigenitum Verbum caro
non per adoptionem, quia adoptionem phantasiam factum est, et propter Yerbum est ei chara Verbi
dicit, facta affirmet? caro. Nosautem diligil quoniam sumus ej'us memhra:
VI. Ponis quoque verba sancti Augustini de ho- propter hoc nos dilexil antequam esseraus. Quapropter
milia in Joann.M, t.bi ait (Tract. xiv in Joan., n. incomprehensibilis est dilectio qua diligit Deus, ne-
11): < Pater diligit Filium, [sed] quomodo Pater Fi- qne mulabilis. > Aliquid vero singularius intelligen-
lium, non quomodo dominus servum; quomodo uni- dum est in dilectione Filii sui, quam nostri sensus
cum,nonquomodoadoplivum [S.A«a;.,adopl:Uum].> pauperlas intelligere possit. Unde et idem praefatus
Sed his verbis sancti Auguslini tui sensus verba ad- doctor in alio loco e^usdem operis, quamdam pro-
didisti dicens : < Et hoc, si de utraque natura simi- prietatem dilecliouis in Filiura Dei, secundum quod
liter dicium fuisse putet, doceat prius, si valet, quo- homo factus cst, esse designavit. Ait itaque idem
modo Filius Dei in forma servi servus Patris non sit: (Aug., Tract. xxv in Joan., n. 11) : < Hunc enimDeus
sicut in divinitate non servus, sed Filius, neque Pater signavit (Joan. vi, 27). Signare quid est, nisi
adoptivus filitis, sed proprius veraciter creditur et propriuni aliquid ponere? hoc est enim signare, im-
praedicatur.) Nos autein, Dei Patris sanctissima voce. ponere aliquid, quo non confundatur cum caeteris.
edocti, dicimus in utraque natura vere uniiin Filiumi Signare est, signum ei [F., signum rei] ponere. Ctii-
Dei esse Jesum Christum, etimderaque Deo Patri to- cunque rei ponis signum, ideo ponis signum ne con-
tum dilectum, non, ut tu reris, ex parte ul Filium, fusa cum aliis a te ncn possit agnosci. Pater ergo
ex parle vero ut servum, quod omnino ridiculosumi signavit eum, proprium illi quiddam dedit.nc caeteris
est dici: sed totum dicimus quasi proprium et uni- comparetur hominibus. Ideo ergo illi dictum esl:
cum diligi a Patre Filium. Super quem, rogo, vox Unxit te Deus, Deus tuus oleo exsultationis prw par-
facta est in baptismo vel in monte sancto : Hic est: ticipibus tuis (Psal. xi.iv, 8). Ergo signare quid, est
Filius meus dilectus (Malth. m, 17; ei xvn, 5)? ani exceptum habere, hoc est,
prae parlicipibus tuis.
super divinitatem tantiim, et non super humanita- Itaque nolite, inquit, me contemnere, quia filius ho-
tem?quod impium est credere; et praesumpiuosum minis suin, et quaerile a me cibum, non qui perit,
est dicere, Palrem non diligere Filium in susceptai sed qui permanet in vitam aeternam. > Ponis
quoque
humanitatis natura, qui sic unitus esse constal ex senieiilia n de libris beati Ambrosii, quos de Fide
dnabus subslantiis, ut sit unus unigeniius, noii dno Chrisliana composuit (Ambr., de lncarn. Dom., cap.
friii, unus unigenilus et alter adoptivus. Ideo enim 6, n. 49). <Emergunt, inquit, alii, qui carnera Do->
219 B. F. ALBINISEU ALCUINIOPERUMPARS III. 220
mlni dicant, et divinilatem unius nalurae.Quactantum A, vel ^ ex catholica sanctorum Patrum interpretalione
sacrilegium inferna vomuerunt? > Hoc nescio, quare < composuit, ut diximus, nullalenus iste sensus invem,-
dixisti, Quis catholicus unam naturam divinilatis et tur. t Dicisutique : <ex trangressione de carne pcccati
carnisesse credit? Sedquare tacuisti ejusdem sen- ssordidum, quam induere dignatus est. > Jesus vero
tcniiac mitium, ubi iifcm doctor ait (Idein ibid.): :aeternus sacerdos secundum ordinem Melchisedech
< Dc nullo propheUrum dictum est, quia Verbum non i habtiit carnem peccatriccm, quia nulla trans-
caro factum esl: nullus propbetarum abstulit pec- igrcssio in carne illius fuit, sed similitudo carnis
cata mundi. De nullo alio dklum est: Hic est Fitius peccali: \ nec ulla aduslura peccali in corpore illitis
meus dilectus, in quo mihi bene complacui (Malth. :appartiit, sed ut lana illa, et munda absque omni
lii, 17). De nullo prophetarum tegimus quod sit Do- ttinclnra peccati, et gemma lucidissima, omnique
minus majcstatis, quod de Chrlsto Apostolus dixit, mundo preliosior sanctissimum corpus Chrisli abs-
quem Judaci crucifixeruut. > Unde et idetn doctor ki qtte omni sorde trangressionis peiiucidum fulserat.
eodera opere de divisione [F., visione] inter Chri- Hujus vcro visionis iutelligentiam in tractatu praefati
sluin, Moysem,et Eliam, qui in mqnle cum eo appa- operis idem dector eximius dupliciter exjrianavit(S.
ruerunt, verba popens ita ait (Ambr., lib. i de Fide, Hieron. in cap. HI Zach.). Juxla Hebraicam opinio-
cap. 13, n. 81): < Petrus in raonte Moysemet Eliam B B nem de Jesu fllio Josedech sacerdote magno ita in-
vidit cum Fitio Deis nec erravit in natura, nec er- telligi debere asseruit, ut sordida vestinienta habuis-
ravit in gloria. Denique quiri facere deberet, non set idem sacerdos Dei propter alienigenam, quam
illos, sed Christum interrogavit. Nam etst tribus pa- duxit uxorem, vel propler peccata populi, vel ob
rabal obsequium, unius tamen exspectabat impe- squalorem captivitatis, unde iiupcr erutus est, quasi
rium : sed quoniam vel tabernaculorum numero [nu- torris scmiustiilatus : atque ideo Satanam stare a
merum] deferendum trihus simpliciter aestimavit, dextris ejus, quia veram accusationem habuit conLra
eincndalur Dei Patris auctoritate dicentis: Hic est eum. Nam diabolus nunquam a dextris nostri Je.su
Filius meus dilectus, ipsum audite (Matth. xvn, 5); sletit: quia nunquam veram accusationem invenit
id csl: quid conservos tuos cum Dominotuo socias? in illo : sed in omni tentalione victus, quasi fugax
Hic cst Filius meus: non Moygesftlius, sed hic fi- latro, et timidus bellator recessit ab eo. Vel quomqdo
litts : sensit emendalionem apostolus : procidil in fa- convenil de Deo Jesu, ut dicat ei angelus : Ecce ab&-
ciem, conslernalus Patris voce et Filii claritale : tnli a te iniquitatem tuam, qui nullam habuit iniqui-
sed elcvatus a Filio, qui jacentes erigere consucvit, tatera? Nec ulltis angclus fortior illo fuit, ut eura
unuiu vidit, solura vidil Dei Filium. Recesseruntenim mundare a peccato dcbuisset : dum Jesus noster
scrvuli, ut solus Dominus, qut solus designabatur Fi- C magni consilii angelus missus sit a paterna sede lo-
lius, viderelur. > lius mundi purgare peccata. Pouit quqquc, non con-
VIII. Igilur dum plurima sanctorum Patrum testi- firmando, sed ostendendoidem praefatus doctor quo-
monia percurrendo, producis in medium, in quibus rumdam opiniones, quomodo hoecde Christo intelligi
nihil tuis partibus favere veraciter invenitur, sed velint: ct de torre eruto dicit, quoil Jesus in Baby-
nounuUa etiara palam tibi contraria esse, ut proba- lonia igne consumptum [Ex sensu S. Hieron., non
vimus inanifestissime, quae certissime veritatem ca- Babylonioigne consumptum], id cst, peccalorum ni-
lliolicaetidei affirmare intetliguntur, repente perve- gredine non ustulatum, nec flamma hujus saeculiat-
nisli ad Zachariam prophetam, cui Jesus sacerdos in tactum, id est, nulla flamina vitiorum vel saltem al-
sordidis vestimenlis ostensus est ab angelo (Zach. tactum, sed ab omni pcccatorum sorde immunem,
III). Quain visionemvel prophetiam beatum Hicro- sicut aurum igne probatum splendcscere. Sed melius
nymum aliter exponere asseris, aliter nos in tractalu hujus prophetioesententia de Christo aiunt intelligi
ejus in eumdem proplieiam scriptum legimus. Dicis posse, ubi diclum est : Audi Jesu sacerdos magne,
enim cumdem sacrae historiae interpretem haecrepo- tu el amici lui, qui habitant coram te, quia viri por-
nere verba : Et Jesus erat indulus vestimentissordi- tendentessttnt: Ecceenim ego adducam servumtneum
dis, utique ex transgressione de carne peccati sor- D * Orientem, quia ecce lapis, quem dedi coram Jesu,
dirius, quam induere «tignatusest: unde et pannis septem ocuti sunt (Zach. m, 8). Jesu et amicis ejus,
involutuset scissuras 852 humani generis, dum in qui sunt viri portendentcs, id est, prophetis et sacer-
se illa suscepit, inspicitur : donec radio crucis, inno- dotio Judoeorumpromissus est ille, de quo scriptum
cenliaetunica lexeretur. Nonne, inquit, hic litio ex- est: Ecce vir oriens nomen ejus (Zach. v, 12). Et in
tractus ab igne est? Titio extractus ab igne semi- Evangelio: In quibus visitavitnos oriensex allo (Luc.
uslulalus, non percombustus esse oslenditur. Corpus i, 78): et lapjs angularis, qui sine manibus de monle
enim illud humani generis, quod ex protoplaslorumi praecisuscontrivit universa mundi regna (Maith. xxi,
transgressione et criminum flammafuerat adustum,, 44). Super quem lapidem, septemoculi sunt, id est,
hoc induit Dominus, et quasi titionem seraiustulatumi septem dona sancti Spiritus, quae in Isaia teguntui
a gehennaeinoendk)liberavit. In quo vero libro, vel1 (Isa. xi, I), super florem requiescere, qui de virga
in quo opere haec dtxisset beatus Hieronymus, nos3 radicis Jesse germinavit. Ex cujus persona tn Can-
non invonimiH.Igitur in tractatu ejusdeih prophetae, , tico canticorum dictum legitur : Ego flos campi, et
quem ille doctor egregius vel ex Hebraica veritate,, lilium convatlium(Cant. n, 1). De quo etiam lapide
221 DOGMATICA.— ADV. FELICEM LIBRI VII. — LIB. VII. 222
mox subj'ungitur : Cmlaboscutpluram ejus, dicit Do-,A ritos? Quod autem omnino sccundum regutas Lalinae
minus exerciluum, et auferam iniquitatem terrw illius eloquentiae stare non polest: si ad mares pertinere
in die una (Zach. III, 9). <Islum vero lapidem (Hie- voluisti, maribus debuisses dicere, non maris; sed
ron., loc. cit.), qui dictus est corara Jesu, clavis cru- singularis tuae peritiae eloquentia talibus solet uti
cis, et lancea militis faciam vulnerari, et in illiiis verbis, quae nec regulis recte loquendi ullo modo
passione auferam iniquitatem terrae itlitis in die una, cosiveniunt, nec sensu caiholicae fidei aslipulantur.
de qua scriptum esl: Hwc est dies, quam fecit Do- Timuisli forte dicere, absque ullis prwcedentibus me-
minus, exsuttemuset twlemur in ea t (Psal. cxvn, 24). ritis: quia mox in sequenlibus erudilionis tuoe sen-
Idcirco plenius hujus propheiiae senstim