Vous êtes sur la page 1sur 665

Jérôme (saint ; 0345?-0420). Sancti Eusebii Hieronymi,... Opera omnia, post monachorum ordinis S. Benedicti e congregatione S.

Mauri, sed potissimum Joannis Martianaei hujus


Vallarsii et Maffaei,... Editio Parisiorum novissima... accurante et ad ultim.... 1845.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la
BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :
*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source.
*La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits
élaborés ou de fourniture de service.

Cliquer ici pour accéder aux tarifs et à la licence

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans
l'autorisation préalable du titulaire des droits.
*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque
municipale de ... (ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur
de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non
respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.


PATROLOGIiE

CURSCS COMPLETUS
SITE
BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA,.

OMNIUM SS. PATRIM, DOCTORUM SCRIPTORUMQUE

ECCLESIASTICORUM

QUI AB ^VO APOSTOLICO AD USQUE INNOCENTII III TEMPOR A


FLORUERUNT;
RECUSIO CHRONOLOGICA OMNIUM QTLE
EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICJE TRADITIONIS PER DUODECIM
PRIORA ECCLESLE SJECULA ,
JCXTAEDITIONESACCURATISSIMAS,1NTER SECOMQOE NONNOLLIS CODICIBUSMANDSCRIPTIS COLLATAS, PERQOAM
DILIGENTER CASTIGATA;
COMMENTARHS LECTIONIBUSQUE VARUNTIBUS CONTINENTER ILLUSTFLATA ; '
DISSERTATIONIBUS,
OMNIBUSOPERIBUSPOSTAMPLISSIMAS EWT10NES QVMTRIBIJS NOVISSIMIS SJECCLISDEBENTUR ABSOLCTAS
DETECTIS, AUCTA,
INDICIBUSPARTICULARIBUSANALYTICIS, SINGULOS SIVETOMOS, SIVEAUCTORESALICUJUS HOMENTI
. SUBSEQUENTIBUS, DONATA ;
CAPITULIS
1NTR.AIPSUMTEXTUM RITEDISPOSITIS, NECNON ETTITULISSINGULARUM PAGINARUM MARGINEM SUPERIOP.EM
DISTINGCENTIBUSSUBJECTAM(}UE MATERIAM ADORNATA
SIGNIFICANTIBUS, ;
OPERIBUS CUMDCBIISTUMAPOCRWHIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE INORDINE ADTRADITIONEM
ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA;
DUOBCSINDICIBUSGENERALIBUS LOCUPLETJITA : ALTERO SCILICET RERUM,QUOCONSULTO, QUIDQUIII
CNCSQCISQUEPATROM IN QCODLIBET THEMA SCRIPSERIT UNOINTOITU CONSPICIATURJ ALTERO
SCRIPTURiE SACR^E, EXQUOLECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRESETm
QUIBUSOPERUM SUORGM LOCIS SINGCLOS SINGOLORUM LIBRORUMSCRIPTUR*
TEXTUSCOMMENTATl S!NT.
EDITIO
ACCURATISSIMA,C£;TERISQUEOMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, SIPERPENDANTUR : CHARACTERUM NITIDIAS,
CHART^QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS,PERFECTIO CORRECTIONIS, OPEROM RECUSORUM TUMy/tSwtff^
TUMNUMEROS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE INTOTOOPERIS DECURSU CONSTiNTER^J^
SIMILIS,PRETH EXIGUITAS, ISTA
PRtf)SERTIMQUE COLLECTIO, IINA,METHODICAET CIIIIONOLOOI^,(^\&\
SEXCENTORCM FRAGMENTORCM OPUSCOLOROMQUE HIC1LLIC
HACTENUS SPARSORUM , PRlJlLl >-- V^p
ACTEMIN NOSTRA BIBLIOTHECA, EXOPERIBUS ADOMNES /ETATES, LOCOS, LINGIIAsl tP_ \
' FORMASQOE PERTINENTIBOS, COABONATORCM. \ f^ C~ \ V
\y~A O
SERIES PRIMA, \?\ "2/
ECCLESIJELATINJK \V\
m QUAPRODEUNTPATRES,DOCTORESSCRLPTORESQUK *5-
A TERTULLIANOAD GREGORIUM
MAGNUM. \y \^\
ACCURANTE J.-P. MIGNE, (£tt**tttt1tt QLQWptitOtttm IN SINGULOS SCIEN^*
ECCLESIASTICJE RAMOS EDITORE.

PATROLOGLE TOMUS XXVI.

S. HIERONYMI TOMUSSEPTIMUS.

PARISHS, VENIT APUD EDITOREM ,


1N VIA DICTA D'AMBOISE, PRES LA BARRIERE D'ENFER,
oo PETIT-MONTROUGE.

1845
S. EUSEBII

HIERONYMI

STRIDONENSIS PRESRYTERI

OPERA
OMNIA,

ORDINISS. BENEDICTIE CONGRF.GATIONE


POST MONACHORUM S. MACRI

SED POTISSIMUMJOANNIS JMXILXC^IIAAI A!JI HUJUS ORDINISRECENSIONEM,


DENUOAD MANUSCRIPTOS ROMANOS,AMBROSIANOS
, VERONENSES ET MULTOSALTOS,
NEC NON AD OMNESEDITIONESGALLICANAS ET EXTERASCASTIGATA,
PLURIMISANTEAOMNINOINEDITIS MONUMENTIS,
ALIISQUES. DOCTORISLUCUBRATIONIBUSSEORSIMTANTUMVULGATISAUCTA,
INNUMERISNOTIS, OBSERVATIONIBUS
, CORRECTIONIBUSILLUSTRATA,
STUDIO ET LABORE

VALLARSII ET MAFFJEII
VERONJE PRESBVTERORUM,
OPERAM NAVANTIBUS ALIIS IN EADEM CIVITATE LITTERATIS VIRIS.
EDITIO PARISIORUM NOVISSIMA
EX SECUNDAAB IPSIS VERONENSIBUS
EDITORIBUSCURIS POSTERIORIBUSITA RECOGNITA
,

ATQUE EX RllClilNXIUS .DE^tEClTIS SIC DITATA


UT PRJESENSEDITIO, AMPLITUDINESOLA, CJ3TERISOMISSISEMENDATIONIBUS,
PRjECEDENTESOMNESEDITIONES,ETIAM BENEDICTINAS,

tertia parte seu triente materialiter superet,


ACCUP.ANTEET AD ULTIMUMRECOGNOSCENTE J. P. MIGNE , CXJRSVVM COMPLE-
TOIiVM IN SINGULOSSCIEN-TIJEECCLESIASTICE RAMOS EDITORE.

TOMUS SEPTIMUS.

VENIT APUD EDITOREM,


IN VIA DICTA D'AMBOISE, PRES LA BARRIERE D'ENFER,
ou PETIT-MONTROUGE.

1845.
ELENCHUS OPERUM

QJJM 1N fiOC VOLUMINE CONTINENTUR.

Commenlaria in Evangeliuni S. Matlhaei. Col. 15


Translalio Homiliarum Origenis in Evangelium Lucse. 219
Commentaria in Epistolam ad Galalas. 307
Commenlaria in Epislolam ad Ephesios. 4,39
Commentaria in Epistolam ad Titum. 555
Commenlaria in Epistolamad Philemonem. 599
Commentaria iii librum Job» , 619
Breviarium in Psalmos. 821

Coll. 457 et 461, in titulo superiori : Cap. II; lege : Cap. I. — Gol. 553, lilulum
superiorem lege sic : Commentariorum in epiHolam ad Ephesios lib. III.
Cap. fl.

Imprimerlede VBAIHD«Srac» «t O,
rue de Sevre», 37, ii Paris.
PRiEFATIO.

Ad eam jam devenimu9 editionis nostrae partem, qua Hieronymianarum Scriptionum


absolvilur genus illud, quod est quidem pro divinarum , quas tractat, Lilterarum summa
dignilate cseleris prsestantius omnibus : pro Aucloris autem incredibili eruditione ila excel-
lit, ut si post hoc ferme biennium, ex quo ejus me totum devovi studio, palam profitcri
quod sentio licet, aut me snscepti in his exornandis Commentariis negolii amor fallit, aut
nemo umquam post homines nalos, nec sacrarum arcana rcrum altius invesligavil, nce
luculentius, ex tota antiquitatis memoria, atqUe onini disciplinarum genere exposuit. Quod
si Veteris Instrumenti, quse hactenus superioribus tomis recensuimus inlerpretamenta,
tantam ejus provinciae gloriam sustinuerunt: quse Novi nunc exhibemus, nullis non nu-
meris absolula, prater eam laudem, id ferme eliam peculiare habent, quod paucis unum-
quodquc opus, non jam dico mensibus, sed diebus fuerit absolutum,hicque integer tomus,
si rationem una ineas, vix quafuor, aut quinque mensium labore constiterit. Tantum illo
doctrinarum scalebat animus, et ^yji ompfpovhvaa. Xdywv.Qua quidem in re miraculi mihi
instar est, quando ipse de se fatetur in Prologo alterius libri in Epistolam ad Ephesios ,
interdum per singulos dies usque ad numerum tnille versuum pervenire : cum tanta diclandi
alacritate, cui vix pares scribendo fuerint amanuenses, tantam et eloculionis castitatem,
el sententiarum copiam seque atque delectum jungere potuisse.
Quae hic itaque tomus compleclitur sancli Patris opera, etsi non omnes, nobilissimns
tamen Novi Testamenli partes edisserunl: Matlhsei scilicet Evangelium; tum selecta qure-
dam Lucfe capita, triginta novem Homiliis ex Origenis Graeco Latine redditis; quatuor
denique Pauli Epistolas, ad Galatas et Ephesios, Titum et Philemoriem. Atque ut de singulis,
qu«e prsedocere lectorem decet, exponam.et prascipue scriptionis tempus : Commentarionun
inMallhamm, qui ex Scripturarum ordine primi occurrunt, quatuor Iibros S. Pater, cmn
subito ex Orienle Romam navigaturus Cremonensis Eusebius hanc sibi quasi silarciam diri
peliissel, vix quindecim dierum spatio, imminente jam Pascha, profudit, cum a trimn
mensium «egrotatione vixdum convalescere inciperet. Ex his facli circumstantiis, quas
ipsemet in prioris prologo libri Auctor nolat, manifesto licet colligere, ad quem annuni,
siveanni perexiguam partem elucubratio ista pertineat. Ea quippe trium mensium aegro-
tatio, quae sub Quadragesimse diebus illum utcumque respirare permisit, plane eadem cst
«Ique illa, quam in epistola in nostra recensione 71, ad Lucinium notat: Ego longo lenlus
incommodo, vix in diebus Quadragesimw respirare coepi: et mullo luculentius in 73, ad Ev<in-
gelum : Posl longam wgrolationem, vix in Quadragesimw diebus febri carere potui, et cum
alteri me operi prapararem, paucos dies,qui supererant, in Matthcei Expositione consumpsi.
Certis autem argumenlis ex Hieronymianarum maxime rerum serie ostendimus in Chro-
nologicis Nolis ad eas epistolas , tres illos menses ab anni trecentesimi nouagesimi octavi
primis,ut iladicam, calendis, uisi si-mavis a superioris Decembri, esse supputandos : ut sit
adeo ejus anni Marlio mensi ascribenda temporis epocha, cum et recrealus paulisper cst
S. Patcr ab segra valetudine, elomissa studia hisce dictandis in Matthseum Commentariis
nimia aviditale repelivit. Pascha , quod jam imminere sibi dixit, eo anno Aprilis dccima
oclava die contigit. Id porro ipsum ex Eusebii in Italiam adventu constituas : quem Rom.-e
fuisse hoc ipso anno post medium, teslatur Hieronymus epistola in noslra recensione 1k,
ad Rufinum, non illum Aquileieusem, sed qui Romanus presbyter vulgo audit: ubi, Gaudeo,
inquit, super leslimonio erga me sanctitatis tuw, et amore sancli Presbyteri Eusebii: ncc
dubito quinmepublice prwdicetis. Sed et liquido constabit ex ipsiusmet Aquileiensis pr<>~
feclu Romam: libro enim tertio Apologise contra eumdem num. 24, post annum ex quo
RuQnus isthuc pervenerat, advenisse Eusebius asseritur: Paulinianus et Eusebius po.>-t
annum vestrw navigationis profecli sunt. Ruflnum vero jam a superiore anno 397 post n-
ditum e Paitestin;!, sub Siricio moratum Romse esse, nihil est dubium, totaque gestorui»
ejus historia pcrsuadet. Non esl adeo cur aliquem moveat locus ille in caput n Matthsei, ubi
se ait S. Pater Oseam prophetam ex Hebrajo nuper edidisse, cum ante ferme sex annos opus
PATROL. XXVI. 1
H PR,£FATIO. | ".>- —•': "'- — 12
iliud absolutum jarii cbnstet ratibhe hac nostra, quam ex ipsiusmet teslimoniojn Catalogo
inimus.Vox enim est illa, nupcr, tam apud Hieronymum, aliosque ejus setatis Scriplores,
indeflniti, vagique lemporis, ull ceftuhi aiiqubd tex ea spatium, reSpectumque illum, quem
Auctor in scribendo habuit, decernere omnino nbn liceat. AmbJiguaB ejus significationis
exernplum ex hiscemet in MatlhseumjCommenlariis, lecloris sane dignum observatione pro-
poham. Ad capitisiii vefsicuium aeCimiim lef tiuih, sie ait 55. Dbblbf, Evarigeiiurb Nazare-
riofum, Nuper in Gfwcum de Hebfceo serWone ifdnsthlisse. TJt minimiim hic piites, sextum
ab hoc anhuhi designari hecesse sit: siquidem earii ipsam inlerprefaiibnem ex Hebrseo
membratihVirorumllfustriumCafaibgb c. 2, "quehi aririo tioriagesimO securidb "supfa irecen-
tesimum, nemihe diffitehte, adbfhavit. Veruiri quid, ciim etiam illo Caialogi capiie hoc
Nuper adyerbio utatuf ad suie tempus irahstatibriis sijgnificahdum'? Evangelium, inquit,
quool appcllatur secundumHebrceos, a menuper inGfwcuni Laiinumque sermonem translatum
cst. Quemadmodum supra, hic qubque si anhbs denolari velis, jain non sex annos, sed
duodecim priorijbco supputabis : atqiie adeb qubcumque te modb torqueas, numquam co
devenies, ut certam ab ea riota tempbris inire ratibnem possis. His igiluf praetermUsis,
quae piahe immefito cl. Tiiiembhtium movere: riuhc bbifef prsestat, auttofem Disserialionis
de Fundameniis Chrisiianw )?eh'5foms fjefellefe, qui Hiefonymum afbitratus est in ea fuisse
senlentia, ut doceret, ex apocrypho Jeremise librp, quem llli Nazarena? secta? Hebraus
oblulit, MatthaVi cap. xxvnyefsum honuni de triginta argeriteis, quod pretium fuit appre-
tiati,iauda.ri. Neque enimeabiens HieronymiI(fuit,;qui se tradit yjjlisse quidem eiim librum
Jeremise falso ascriptum, inqup.yerba ^f183 Matthseus laudat, adj litlefam inyeniebanlur;
sed ad ejus sententiam quod atlinet, laiitum, ahesl, ut.ab illo. putarit Apocrypho accepta,
ut magis: a propheta Zacharia desumi contendat.ie^', inquii, nuper in qupdam Hebraico
volumine, quod Nazarence seclw mihi Hebrmus obluiitrJeremiw.Av6cRYPmM, in quo hwc (Et
acceperunt triginta argenteos, pretium appretiali, quem appretiayerunt a filiis Israei, etc.)
ad verbuny scriptd reperi. Sed iamen mihi videtur magis de Zacharia sumptum testimonium:
Evangelistarum et Apqstolorum nxore vulgato, qui verborum ordine, prwtermissp, sensus lan-
tumde Veleri tesfamento pfoferunt in exemplum. tta plane et Origenes, sensU : nec .ferme
dubito, quinab illo, ut pleraqueaiiahujus Commenlarii, S. Patcr delibarit.Equidem cum
illum recognosceremus, non minus mullam in emendando prnandoque Hieronymi textu,
quam in Origenianis laciniis , quas ille in sua translulit, interjnoscendis exhibendisque
induslriam posuimus.
Subjungimus ad Scripturarum seriem Homilias triginta novem in Lucam^ quas de Grseco
dudumlaudaliprigenis in Latinum Hieronymus explicavit, Bosque ejus operum ahsolu-
tissimffi Collectioni nunc primum junximus, «x Genebrardi editione huc ascitas, et plurium
sane locorum instauratione illustriores. Ad Graecum earum exemplar quod altinct, jamdiu
olim injuria temporum intercidisse , creditum est, cum recens illuji reperhmi magna saltem
ex parte a nuppro Origenianorum Operum editore inaudinius. Homiliaj autcm illa?, qule
et diebus Dominicis diclw prsenotantur, et lusus juvenilis setatis a nostrb haberitur Inter-
prete, tamelsi unius Adamantii, non unius tameii sunt cjusdemque feturaj. Posteriorcs
nempe sex, quse cceptam Lucae expositionem non cpntinuant;, nec prioribus triginta tribus,
qua? reclum prdincm tenent, recla succedunt, ex aliaHomiliarum strue videutur excerplas.
Cl. quoque Huelius multo ampliorem harum exstilisse cpngeriein ex eo probat, quod lomo
XIII, in Joannem Auctpr declarat, T« mpl T5VEY.V.TQI npoSavavzyj.fi-ekira? V>.TK AOUXKV o[/Alx;: quce
ad centum oviwn parabolam spectant, se in Homiliis in Liicam edisseruisse. Cum enim ih
triginta novem his, qua3 supersunt unice, nihil tale invenias, par bmnirio est credere alias,
quse setalem non tulerint, et in quibus locus ille Evangelicus explicaretur, fuisse olim ab
Auctore conscriptas. Quod porro ad earum interpretem Latinum spectat, ejusque interpre-
talionis rationem, haud scio num calumuiose Rufinus a'n vere S. Doctoris fidem in iis con-
vertendis requirat, objiciatque multa ab eo vel addila fuisse prolubilu, vel subtracta. Ejus
hascverba sunt Invectiyarum libro secundo n. 26 : Seculus sum qiiod te videram in Homiliis
secundum Lucce Evangelium fecisse, ut ubi de Filio Dei in Grwco non recte inveneras, prwter-
ieris, in illo loco ubi dicit: Magnificat anima mea Dominum : et exsultavit spiritus mieus in
Peo saiutarimeo. Nostiguia deanima.,sicubiilla, quw solent dici, nonfrceterieris: scd ea
15 PR^FATIO. 14
adhuc, etiam ex le additis, quibusdam assertionibus, lucidius scripseris, ut in illo loco : Eccb
ut facta est vox salutationis tufe in auribus meis, exsullavit infaris in ulero meo : i$i} dicis^
quod non erat hoc pfincipium substanliw ejus, cle tuo addidisti, atque natur». Et pftulo pbfst S
De fide autem, id est, de Ifinilate cum inaliquantis locis aliter invenissts, quce libi visa cwrtfj
prwtermisisli. Equidem nobis, quod Greecus desit aichelypusj haud est expfcditum rcttl
penilius agnoscere recteque, et ordine judicare : maxime vero cum nihil, quod peculiareni
hanc objeclionem spectat, sanctus ipse Paler romulo obtreclanli reposuerit. Nihilo secius
quod ait, supposuisse Hieronymum nonnulla » ubi de Joannis in Matris utero exsiliehlii
anima sermo fait, quod non erat hoc principium substanliw ejus, et de suo addidisse atqiie
nalurw, aut haec hominis plusquam Valiniana exercentis odia, calumnia est* aut qubd
suspicarimalim, abHieronymiano exemplari sublata sunt postmodum verbailla, seiipotifls
tota pericopa : nulla enim est ejus fei vola aut vesligium in totis quinqiie homiliis a sepliih&
ad duodecimam, in quibus aut ex prbposilo Evangelii lextu poterat,aut pro re nalaejnsj
modi sermo incidisse. Et tamen ita sibi univefsa oralionis scries cohajret, iit ipse Origeries,
nedum ejus interpres ab ea se disputalione cohibuisse videalur. Sed neque in cSetbfU, uBl
peregrinis in locis PieecursOris ille saltus laudatur, invenire est eam sentenliam ': ut tatideni
subdubitarit Tillemontius, num ha3 ipsee siftt, quas Hieronymus verlit, Rufirius suggiltat,
Homilise Origenis in Lucam. Verum riulla ejus dubilationis est ratio, conscntieritibus in
ejus interpretationis gerriianitalem reli^uis omnibus cum facti adjunctis , tutti Veleium
monimenlis ac testimoniis. Jam vero teiiipus, quo versionem haric suatti adornavit S. Patei*;
in annum octogesimum nonum supra trecenlesimum, verius quarii ut vulgo obliriet, iri
superiorem, conjecerim. Hunc nempe videtur ipse indicare iri Catalogo, ubi statim a Didyini
libro de Spiritu sanclOj queoi parilef Laline feddidisse hoc arind, coristituimus, yeisibhem
hanc Homiliarum memorat. Id ipsuhi iririuit et prseeedentiuni pfoxime Operum series, et
prascipue de Locis, et de Hebraicis Nominibus libri, quos ad superiorera 388 diximus pertte
nere. Demum quod ipsemel in prologo huj-usce inlerpretationis testatiif; Pfwiemiisisse jidw-
lulum Hebraicarum Qucestiohum libros, ut ud arbitrium Paulw et Eustochii lucrativis operik
hwc, qualiacUmqile sunt, non sua, sed alieha dictaret. Quo quidem in loco fallitur Tille-
montius splendide, cum hac ipsa de causa indiligentias in suis recenseridis ad aitatis pr&fo*
gativam scfiptis, HierOnymuhi accusal, quod pluribus interjectis post Qusesliohes HebfaibaS
in Genesin Iibris, hasce debaiith Homilias nbn suo Ioco supputet. At cuth ait Hiefonyttius,
Quastiones Hebraicas se paululum intermisisse» ut hisce interpretandis ex Adaniarilio
vacaret: jam non, ut falso Tillemontius pulal, Qua3stiones Hebraicas itt Geriesiti dixit,
quas pridem vulgaverat, sed hnlu;, Quwstionum Hebraicarum libros, pula in reliquam.
Scripluram, quod opus diu pra3 manibus habuit, et longaj mora tajdio fortasse etiam re-
spuit. Hoc vero ahihiadvertisse Tillembnlium necesse~erat, he qiiod facere amat, diligentis-
simum scriptorem immefito fedarguerei incuria3. ;
Gradum hinc facimus ad Coriimeritarios ia quathor Parili Epistolas, ixi quas scripsit unice
S. Pater, recognoscendas. Aberrabant scilicet a vero Iongissime, qui totum fuisse abs Hie—
ronymo Apostolum Commehtariis illustraium; jam inde a Cassiodorii a3!ate arbitrati sunt :
unde hic diu multumque in reliquis perquirendis frustra desudavit. Imposuit, opinor, stu-
diosis viris locus ille prologi alterius iibri in Epist. ad Ephesios, ubi absolute ait S. Dbctbf,
Pauli Epistolas conamur exponere : ac de universis dictuni acceperunt, quod ilie de his modc»
quas habebat pra3 manibus, dixit. Accesserit ad fraudem faciendam falso in antiquis libris
Hieronymo ascriptus Commentariusin omnes Pauli Epistolas, illaquas estad Hebrmosexcepta :
quod tamen Opus lantum abest ut Hieroriymi; quih immo sit infensissimi ejus hostis Pelagii
nefarii ba3resiarcha3, cujus ad declinandam invidiam nominis,Hieronymianum substiluerunt
librarii, quorum et vendibiliorem esse mercem intererat. Sed jamdudum fraude detecta, iu
postremum tomum inter supposititia amaridatum est, nosque ibi suo recensebimus loco. His
igitur quatuor dunlaxat explicandis industriam suam probavit Hieronymus. Ab ea aulcm-
qua3 ultimo loco erat ad Philemonem, initium scribendi fecit, ut morem Pauhe et Eustochio
gereret: qua3, ut ipse tradit primis Commentarii verbis, recusantem sc obnixe in Pauli Epi«
stolas scribere, saltem parvam, et quw ut numero versuum, ita sensu quoque et ordin» videba-.
ur exlrema, ut disstrent, coegerunt. Brevem libellum una, ut par est credere, lucubratiun-i
15 S. EUSEBII HIEROiNTMI | 16
cula absolvit: statimque ad eam transiit exponendam, qua3 GaJatis inscripla est: Pauci ad-
modum, ait ipse in prologo, dies sunt, ex quo Epistolam Pauli ad Philemonem interprelatus,
ad Galalas transcenderdm. Tribus opus istud Iibris comprehendit, iri quibus ul sinl sane om-
nia qua3 auctor edisserit, utilia cum primis alque illustria, insignis ille prremonslrandus est
locus, ubi ad cap. i, vers. 4, de obj? varia significatione et scriptura disputat: quo uno ab
enormi luxaiione nunc primum a nobis reslilulo, verus tandem, isque elegantissimus clucet
S. Doctoris sensus, ejusque summa Hebia^arum iittefarum peritia conlra remulorum calum-
nias, qua3 integris conslant libris, asseritnr. Rursus post paucos dies ab eo Commentario ad
inscriptam Ephesiis Epistolam enarrandam, quemadmodum in prafatione testatur, se con-
tulit. Hoc autem in opere ila sibi viddur perplacuisse, ut ex eo vojuerit aliquando suam fi-
dem, qua3 favoris in Origenem notabalur ab asmulis, ajstimari. Denique ad Titum qua3 in-
scribilur, paulo post brevi Commenlario exposuil. Tempus ipse designat ad capilis primi
yersum undecimum, ubi se ait: Ante paucos menses tria volumina, in Epistolce ad Galalas
explanatione diclasse. Jam vero cx lota Expositionum islarum serie colligimus , ad eumdem
omnes annum pertinere, cujus et paucos menses explevisse , subducla uniuscujusquc ra-
*ione, comperlum est. Qui aulem his proprie fuerit, ex eo quem in Catalogo obtinent loco,
ubi Quajstionibus in Genesim proxime praponuntur, facile intelligas. Eoque magis confir-
mes lesiimonio quod habes in cap. v Epist. ad Ephesios, ubi ed ipjso tempore Qua3Stionum
Hebraicarum opus moliri se animo profitctur. Si recle igitur constituimus suo loco, ad an-
num 388 Qua3sliones Hebraicas in Genesim peftinere istas superiori proxime oclogesimo
sepfimo supra trecentesimum tribuendas, nihil eril dubium.
Tomum csplet Appendix, qua3 Breviarium in Psalterium (a), aliosque in Psalmos Tracia-
tus falso ascriplos Hieronymo conlinet, de quibus in peculiari iis prasfixa Admonilione saiis
abundequediximus. Reliquum modo esl unum, ut quando non ullima Hieronymiani nomi—
nis laus est: Principibus placuisse viris; hanc scias edilionem nostfam debere plurimium il-
luslrissimo noslra3 hujus Ecclesia3 ponlifici Jo. BRAGADENO,qui eam et summa pridem cum
be.nignitale excepit, et prasidio humauilalis sua3 fovil : denique et in prasmii fecil spem
erigi. Quod ego non lam eo dico animo, utpublicum favoris ejus monimentum are peren-
nius exstare velim, quam ut litleratus orbis ejus prolixissima^ in litleras volunlati fausta
pmnia precetur, et majora in dies speret scienlia3 ac pietalis incrementa.
(a) In nostriE editionis ajipendice primas obtinet Commentarius in Jobum, qfiem eo loci, propter ratones
jn exordio ipsius commeniarii expositas, iransiulimus. EDIT. j

§. EUSEBli HIEIIONYMI
STRIDONENSIS PRESBYTERI
3
COMMENTARIORUM

IN EVANGELIUM MATTfiLEI

AD EUSEBIUM
LIBRI QUATDOR.j

yrologu&

l_-|5jPluresfuisse,quiEvaiigeliascripseriml,elLii- conati sunt ordinare ndrralionem rerum, qua in nobis


cas evangelista testatur,dicens: Quoniamquidemmutti completmsunt, sicut tradiderunl nobis , qui ab initio
a Sex mss, codices huic recognoscendo in Mat- Crucis in Jernsalem de Urbe. Tres Vaiieano-Palniini
1l)9BiiniCommentario suppetias lulerunt. Unus prse- mimeris 176,177 ei 131 prsenolati, e quibus rrioros
giandi fo-iv.a, prolise auicm noiii', ex Bibliolheca S. duo veloslaie atque umendaiione insignrs. Iii-mnjius
i7 COMMENTARIORUMIN EVANGELIUMMATTHJEI PROLOGUS. 18
ipsi viderunla sermonem, el ministraverunt ei; el per- A rum ( Canl. n, 9), quatuor flumina paradisi instar
severanlia usque ad prsesons tempus monimenta erucians (Gen. n) , quatuor et angulos et annulos
declarant, quae a diversis auctoribus edita, diversa- hnbet [Al. habens], perquos quasiarca Testamenti
rum hsereseonfuere principia, utest illudjuxla15& elcuslos Lcgis Domini, lignisd immobilibus vehitur
gyplios, etThomam,etMatthiam, et Bartholomseum, (Exod.xsv, 10 seqq. ).
duodecim quoque 3"4 apostolorurn , et c Basili- Primus omtiium Matthaeusest Publieanus, cogno-
dis atque Apellis, ac reliquorum , quos enumerare mento Levi, qui Evangelium in Judsea Hebrseo" ser-
longissimum est: cum lioc laiiium in prsesentiarum mone edidit, ob eorum vel maximecausam, qui in
necesse sit dicere, exstitisse quosdam, qui sine spi- Jesum crediderant ex Judseis, et neqnaquam Legis
rilu ei gratia Dei conati sunt magis ordinare narra- umbram, succedente Evangelii veritale , servabant.
lionem, quam hisiorise texereveritatem. Quibusjure SecundusMarcus, inlerpres apostoliPetri, et Alexan-
potesi illud prophelicum coapiari : Vce qui prophe- drinse ecclesiseprimus episcopus, quiDominum qui-
tant de corde suo : qui ambulanl posl spirilum suum , dem Salvatoremipse nonvidit, sedeaqusemagislrum
qui dicunt: licecdicit Dominus; et Dominus non misit audierat prsedicantem , juxta fidem magis gestorum
eos (Ezech. sm, 5). De quibus et Salvaior in Evan- narravit quam ordinem. Terlius Lucas medicus, na-
gelio Joannis loquilur : Oinnes qui anle me venerunl B tione Syrus Antiochensis (cujus laus in Evangelio),
fures fuerunt et latrones ( Joan. x, 8). Qui venerunl: quiet ipse discipulusapostoli Pauli, in Achaisef Boeo-
non , qui missi sunt. Ipse cnim ait: Veniebant, et liseque parlibus volumen condidit (II Cor. vm), quse-
ego non millebam eos (Jer. xiv, 14; el xxm , 21). In dam aliius repeiens, et utipsein procemioconfitetur,
venieiiiibus, prsesumpiio temeritaiis; in missis, ob- audita magis, quam visa describens.Ullimiis Joanne»
sequ:um servitutis est. Ecclesia autem, quse supra apostolus et evangelista , quem Jesu amavit pluri-
petram Domini voce fundaia est, quam introduxit mum, qui supra peclus Domini recumbens (Joan. XIII
rex in cubiculum suum ( Cant. i et n ), et ad quam etxxi), purissinia doctrinarum fluenta potavit, et
per foramen descensionis occultae misit manum 5-@ qui solus de cruce meruil audire : Ecce maler
suam (Canl. v ), similis damulse hinnuloque cervo- lua (Joa?i.xix,27). Is cum esset inAsia, eljam tunc
Palaliuus sub num. 5 , quem vexaiis taniummodo Alexandria colligant erudili viri.
locis in consilium adhibuimus. Denique unus Vatica- d In priesiantissimocodicemonasteriinostriS.An-
nus, olim Reginse Snecoruni, num. 40, quein bonae drsesesecus Avenionem, lignis mobilibus vehitur : in
frugis cum experli snmus. allero codice monasterii, item nnstri S. Remigii, ita
a Cod. S.primis
Crucis, et sermonis ministri fncrunt. legimus ; lignis impuiribilibus vehiiur. Qusevaria le-
b Hocnimirnm pseudo-EvangelioEiicraiiloe, Julius Q ciio vera esse poiuissei proptervecies delignis Setim,
Cassianus, Valenliniani el Sabelliani pas*im usi Exod. xxv, 13; nisi versu consequenli 15 diceretur,
sunl. Quscdam exeo laudal exponitqne loca Clemens Qui semper erunl in circulis, nec umquam extrahentur
Alexandrin.Slromat. m. Memoraiet OrigenesHomil. ab eis. liinc error prioris cotlicis ms. redargnilur.
1 in Lucam, et Epiphanius Haeres. 62, ut recenliores Vactes ilaque immohiles liyna immobiliadixit Hiero-
praieream. Conferendus lamen est S. Anibrosius nymits. MART.<—Trese nosiris mss. mobilibus,duo im-
Prooemio in Lucam, qui el Evangeliumjuxta Tlio- pulribitibus , secunda manu pro immobilibus, quod
mam memorai. IIoc porro idem vidclur esse, quod probe nol.itum M:iriianseoest relineri dcbere ex eo,
EvangeliuminfanliceSalvaloris apud nliosaudit, puta queni S. Doctor alludit, versiculo exod. xxv, 15, de
Irensenm , Epiphanium , Atbanasitim , Eusebium , liisce lignis, qutesemper eruiu in circulis, nec umquam
Chrysoslomum, Cyriilum, pluresque alios, exstatque exliahenlur ab eis.
hodienum Arabice";inGra'CoaiiiemfragritenloTliomse 0 At qu;n Gracce primum ab ipso Mntlhseo scrip-
aposlolo ascribilur. Aliud Evangelium juxla Mai- luni Evangelium tenet, doctissimoriimliotninum sen-
thiam, idem Ambrosius lnco laudato novit, quam- leniia veritali propiorel nobisvidefnr: qusedam adeo
qtiam ex Origenedelibasse tesiimonium videri possit. in eam rem argmneula congessinius ad calalogi cap.
Jam el Evangelium Barlholomceialiis Pairibus nie- 5, qune hic piget recoquere. Coiilrarise opinionis,
moralur, Gelasio in decreto de Apocryphis libris, et quain et Hieronymus probat, aucior habeiur Papias
Bedse Commeniario in Lucam. Al non lemere dqcti apud Eusebium Hist. feccl. ni, 39. lnterim ogmari
virisuspicaniiir, illud proBaribolomseihabitiiin Evan- malim , hanc ex Origene sententiam. tit SH3§l8pj?*v
gelio , quod Malthsei Hebraictini ftiisse, a Baftliolo-.n** alia in Commenlariis, S. Doctorem delil^^P^eiba^lX
mseoin lndiain delatum, ibique a Pantaino inventiim, quidem pene eadem siint ex Fraginetitj>fTOmj|m>imi ~?\
nsrrant Eusebius lib. v Hisi. c. 10, et Nicephorus Commentarior. in Matthaiiim, quai bia TOBI;descri- ^.1
lib. iv, c. 32. Deniqueet Evangelium duodecim Apo- bere : IIOMTOV p.kvyiypanrai TOv.ara TovlWsjrs isliivrip, / = j
siolorum ssepe laudatus Ambrosius , Theopliylactus vo-izpov 5e«Tvio-roiov 'IncoOXpio-covMcSw^fov,^iy.Ss-,'.^'/
aique alii noverunt. Ubi vero ejus iteruui meminit ^W/.OTC/. KUTO «TTO
TOtS" 'IOUOVLGT^OU 7r£C"T£UC"a3^^fgf/j^Xf^
nnslerHieronymusDialogo3 advers. Pelagian.inilio, OT.V '}z8pa.ixoiz
auVTSTKyf/.evov • AeuTepov 5e TO>OT«riiJ*^
illud ipsum, quod vulgn juxta Hebncos dicebatur, el y.ov,dyc: avrSnrouiG-avra,elc. Primum
llirpogx>fnyrio-oi.ro
quo utebantur lum teuiporis Nazareni,ipse sccundum Evanrjelium scriplum est a Matllueo, prius quidem
Apostolosvocat. Recole quse in iiunc nos locum pri- Publicano, posiea vero apostolo Jesu Christi, qui illud
deni observavimus. Hebraico sermone conscriplum Judaiis ad fidem con-
c Laudati Origenes alque Ambrosius in Lucam versi:>publicavit. Secundum fuisse accepimus Evaitge-
Evangelii Basilidis meminere. Eusebius lib. iv Hist. lium Marci, qui proulPetrusipsi exposuerut, inlitleras
c. 7 : Viginti qualuor libros in Evangelium a Basilide retuiit, elc
conscriptosex S. lrenseo memorat, qui vatidissimam f Pleiique mss. Bilhyniwque prseferunt. Et Hiero-
confutationemillis opposuit. Denique novit Apellis nymianae qtiidem opinioni de Achaia ei Boeotiamulia
Evangelium Beda sub initinm Gommeniarii in Lucam. adversaniur Veterum testimonia, et cum priinis Sy-
Qnamquam non novi ille auctor Evangelii, sed vete- riacse versionis auctoritas , quae in ^Egypto , sive
rmn germanorum corrupioraique interpolator potius Alexandriaj, elucubratum a Luca Evangelium tradit.
videalur: idque ex Origenis Epist. ad Charos suos in
10 %. jEUSEBH HIERONYMI 20
hsEreticorum «emina pullutarent, Cerintlii, Ebionis,, A vitreuiri et quatuor animalia plena oculis ( Apoc. iv
et cseteroriim qui negant Christum iu carne venisse et v), dicens : Animal prinmm simile teoni, ti secun-
(,quos et ipse iri epistola sua anlichristos vocat dum simile vitulo, et lerlium simile liomini,et quarium
|I Joann.n, 18], et aposlolus Paulus jrequenler simile aquila; volanti; Etpost paululum : Plenaemnl,
percutit [Rom. ni; II Gon v]), coactus est ab omni- inquil, oculis, el requiem non habebant die ac nocte,
buspene tunc Asise episcopis, et multarum Eccle- dicentia : Sanctus, Saiiplus, Sanctus Dominus Deus
siarum legationibus, de divinilale Salvatoris altius omnipotens, qui erat, el qui esl, et qui venlurus esl
scribere, et ad ipsum (ut ita dicam) Dei Yerbum, non (Apoc. iv, 7, 8). Quibiis cunctis perspicue ostendi-
lam audaci, quam felici temerilate proruinpere. ^Et tur, quatuor tantum Evangelia debere suscipi, et
Ecelesiastica narfat historia, cum a fratribus coge- b omnesapecryphprum.iisenias mprtuis magis hsereli-
retur ut scriberet, ita facturum se respoiidisse, si cis, quam Ecclesiasticis vivis canendas.
Satisque
indicto jejuniq in eommune omnes Deum precaren- <=
miror, Eusebi dilectissime, cur Remam subitp na-
tur [Al. deprecarenlur] : quo expleto , revelatione vigalurus, hane tibi a ine quasi d sitarciam dari ve-
saluralus, in illud procemiuriicoeloveniens eructavil: lueris, ut Malthoeumhreviter exponens, verbis strin»
In principio eral Verbuin, et Verbumeralapud Deum, gerem, sensibus dOalarem. Si meminisses responsio-
tt Deus erat Verbum: hocerai in principioctpudDeum B nis meb , numquam in paucis diebus rem arinorum
(Joan. i). Haecigilur quatuor Evangelia multo ante peteres. Primurii enim difficile est omnes legere qui
praedicla, Ezechielis quoque volumen probat, in quo in Evangelia 7-g seripserunt. Deinde multo diffici-
prima visio ita contexilur : Et in medio sicut simili- lius, adhibito judicio,'quse optima sunt recipere.
tudo quatuor animalium: elvullus eorunifacieshominis, eLegisse me fateor anteiannos plurimos inMallhseuin
et faCiesleonis, et facies viluti, el facies uquilce(Ezech. Origenjs viginli quinqtie, volumina, et tolidem ejus
' 3,5 el 10). Prima homiuis faciesMalthseumsignificat, Homiiias, commalicuriique interpretationis genus: et
qui quasi de homine exorsus est scribere : Liber ge- TheophiliAntioclienaaurbis episcepi Commentarios ;
ncrdtionis Jesu Chrisli, filii David, fdii Abraliam Hippolyli qupque martyris, et Theodori Heracleolse,
(Matth. i). Secunda Marcum , in quo [Al. qua] vox Apollinarisqiie Laodiceni, ac Didymi Alexandrini; et
leohis in eremo rugienlis auditur : Vox clamaniis in Latiiiorum, Hilarii, Victorini, f Forlunaliani Opus-
deserto [Al. erepip], parate viam Domim} reclas facile cula, ej quibus eiiamsi parva carperem, dignum ali-
teniitas ejus [Marp. i, 3). Tertia vifuli, quae eyange- quid nVemoriascriberetur. Attuin duabus iiebdoma-
listain Lucam a Zacharia sacerdote sumpsisse initium dibus, imminente jam Pascha, et spirantibus ventis,
pfsefigufat. Quarla Joanneiii evangelistam , qui as-~ dictare nie cogis ; ptquaodo notarii pxcipiant, quando
sumptis pennis aquilse, et ad altiora festinans, de C scribantpr schedulse, quandP emendentur, quo spaiio
Verbo Dei disputat. Coetera quse sequuntur in eum- digeraritur ad purum, Efiaaxime cum scias meita Iri-
dem sensum preficiuiit. Crura eorum recta, et pen- bus meiisibus languisse, utyix nunc ingredi incipiam;
nati pedes, et quocunigue ibat spiritus, ibant, et nec possim laboris magriitudinem brevitate tempqris
non reverteban(ur : et dprsa eorum plena oculis, compeusare. Igitur, omissa auctoritate Velerum ,
et Scintilise ae lampades in medio discurrenles, et quos ngc legendi, nec sequendi mihi facultas data
rpta in rota? et in singulis qnaluqr facjes. Unde et est, historicam interpretationem, quam prsecipuppo-
Apocalypsis Joannis, ppst expqsilipnem vjginti qua- stulasij, digessi hreviter : et interdum spirilnalis in-
tuor seniorum qui tenenles cilharas et phialas, ado- telligerilise flores miscui|, perfectum opus reservans
rabant [A/.adorant] Agmim Dei, introducit fulgura, in posleruni. Siautem mihik viia l.ongior fuerjt, aut
fjt Joni-trua, ,et gepfem spirilus discurr.entes, et niare tu in redcundo tua promissa compleveris, tunc nitar
'
i' '
A Editi legurit: TJndeet Ecclesiasticahdrrat^tc. In no ssepjijisprp eanistf PSumitur, qup edulia cpntinenlur.
aliq.UQtriiss. cbdieibus post vocem proriimpere, sequi- e Diio mss., et mox, Aclqmoniiinomen
Lecji,faleor;
tiif ? ui Ecclesiaslica ndrrat, etc. Alii retirient quod pro Origenis;' de'iii,U'ni,cbmniaticuni quoque prq<com-
edidimus; MART.-—Conlinentiserie duo Palaiini ve- maficumque prseferunt. <
tustiofes mss. legiint, prorumpere, nt Ecdesiasiica 'i In aliis ix)ssyForiungtus appellatur, de
qu.pLib.
ndrrat liistbria.Alli ciirp "pfidem vulgaijs libris, XJnde de "VirisIlliislribus cap. ji)7.Mpx pro cqrpereifi, quod
eiEpeimaslicq, etc. D^hoslri nvss. siibgiituunt, [Iectum antea caperem.
S UjiiurS. Cfucis niss., et omnia apoeryphomm ve- s Satis coninipda ddb Palaiini niss. addunl, minime
n,enq mortuis, etc. Eusibius pbrrd , quein S. Doclor atiendas. Cjcteruiji htic sunl dipninp referenda, quaj
Cfbfflpeilat,celeberrimus ille Cremonensis est, cui et de segfa yaletudine, deqpe ipsp MatiliseiConimenta-
M\iJef eriiiamddmmentaf ios inscripsii, etquempassjm rib paria his ipse niemorat Hierohyiiiiis in fine Epist.
alibi laudat. 75 ad Evangelum : Ego^ a|t, pqsi iongqm cegrotutio-
-."'* Etisebius iste Creriippeiisis est, cui eliani jn Je- nemvix in Quadragesima^iliebus febri carere polui:
remiafriiCpmmentafibs dedicavit Ilieronymus. Pprrp ef cuindlieri meopevi prKphfq^eh],pancos diesquisu-
npn fuit pjerpnymo Ipngiorvita adperficieiidds Co'ni- pererani, pi Maitiimiexpbsiiionecpifsunipsi: tqntqque
mehtafiosin|iaitliseijny, dii se iactururii spefaverat, aviditqtesludia pmissarepelivi, ut guqd exercifaiioni
neque'sgfipsit iii (Jahtjcurn canliconjm, quia ab liis Hnguceprofuii, nocuerflcWporis vqleiudini.
operibii^'rigro.iaiipne diuturna ac t^ndeni riiorte ipsat KPehes Yictprium , Y\i(qlargfpr, i'd est, qgre npn
exciususi.irjst.MART.
d Ndstri mss. liiinus recta scriptura, quse tamen in segra subindelaboretyaletudine: placetque adeo in^-
gis Jiiaecleeiio.. Ninijruin HierpKyjimsyjgiriti plus
veteriJJuslibris obvia esi, sistarchiam, aut sislarciam. minus annos ab Jiac eltictibraiibhe iri vivis siiperfuit:
Grfeee aiwpy.ia dicitur, sonaiquecoriiweatw» : in Lali- satisque imperite nelaiuin est Martiansep, nonfuisse
22
21 COMMENTARIORUM1N EYANGELIUMMATTHJEI LIB. I. CAP. I.
iinplere quodreliqiiiimest, immo jactisfuiidamenlis, A dqclos voluerim.quamtibisedijlep.ostulanti quidquamct
et ex parte constructis parielibus, putaherrimum cul- negare. Unde obsecro, ut si incomplior sermp est,
hoc tri-
men imponam,' ut scias quid inlersit inter subitam non solitp |a,psu fertur pralip, festinationi
Ro-
dictandi audacjam, et elucubratam scribendi diligen- buas , non iniperitiae , et des exeniplaria , cum
me
liam. Certe nosli, et mendacii mei erubescerem Je mam yeneris, Virgini Ghrisli Principte, quae a
lestem vocare, qued prsesens ppusculum tanla cele- rogavit, ut in Canlicura canticoruni scriberem, a
in
ritate dictaveriui, ut ajiena magis Jegere, quam niea qtip opere exclusus aegrolationsediuturiia , spem
te ut si tu
cqndere me putares. Nec hcc de arrogantia et fiducia futyrum distuli : hac lege copstringeiis,
illa quoque armariolo
ingenii dictum pules, sed quod ostendere tibi cupiam ei ad te scripla subtraxeris ,
quanlum apud m'e valeas, qui periditari magis apud sibi postea scribenda cpncludat.
in posterum, S. Doctori longiorem vitam ad perfi? tam ab isto rpppgnpscendq, quam ab ille ipchpapdo
ciendos Commentarios in Matthseum,'uti se faciu- Cpmmenlaiip abstinuisse.
rum speraverat, neque scripsisse in Canticurii can- d'Huc refef epistolse 65 , ad eamdem Principiam
licoriim , quia ab liis operibus segrotatione diulurna peslrehia verba, ut lu qum parlem inlellexisli carmi-
actandemmorteipsaexclususfuerit, Liquetenjmyero nis, sivita comesfuerit, el totuty Canlicum cqt\licorum
ex ferum Hierbnymianarum serie aliis eum de causis B intelligqs.

LIBER PIUMUS*

— Yers. $.) Liber generqtionis Jesu


j9 (Caput I. (Vers. 4 peqq.) Nqqsson quteni genuit Salmon.
Chrisli. In Isaia legimus; Generaliqnemejus qxiisenar- 5 Salmqjt autem genuit Boqz de ltahqb. Boo.z aulem
rabit (Isai. mi, 8)? Non ergp pqtenius Eyangelistam gcnuil Qbed ex Ruth. Obed quieni gemH Jesse. Jesse
[Al. Eyangelium] prpphetse ess.e contrarju.ni, qt quod qutem genu\l Qavid regem.\Q David qutem rpx genuit
ille inipossibile djxit effaju, hic nai;rare incipjat: Salomonem ex eq qucefuil Vrim. Sqlomon aulem ge-
tjuia ibi de generatione divinitatis , hic (|e incarna- nuit Jlobpgm,Bqbgqmautem genuifAbjam. Abia aulem
tjppe cst diclum. A carnalibus autem cqepit, ut per genuit Asa. Asaautem genuil Josapliqt, Jqsqpliqt autem
iipminem Deum dicere incipiamus. penuil Jorqm. Isle est Naasspn prin.ceps t.ribus Judae,
Filii David, fitiia Abrahqm. Abrahqm genuitIsqac. sicul in Nunierjs legimus (Num. i et n).
Isqac aulem gemiit Jqcob. Jqcob qutem genuil Judam G Jorqin qutem genuit Oziam. Ozias autem genuit
et fralres ejus. Ordo prseppsterjis, sed necessarip Joaihan. Joqfhqn autem genftit Acliaz. Achqz au~
cpmmutatus. Si enim primuni ppsuisset Abraham, tem genuil Ezechiam.Ezechias aulem genuit Manassen.
el ppstea Dayid: ;rursus ei repelendus fuerat Abra- Mqi}qssps,aiitem genwl Amoft. Amon autem genuit
ham, ut generatiepis series texarejur. fdep autem, iJosiqm.Josiqs autcm genitit Jechqniqm ei fratres ejus
caeferis praetermissis, heruni filium nuncupavil; in IrqnsmigrafipneBqbylqnis. In quano Jiegum volu-
quia ad hps fantum est facla deChristp repremjssip, mine (Capp. iii, vin et seqq.) l.eginius de Jorain
ad Abraham: In semine, jnquit, iuo benedicenlur Ochoziam fuisse generatum, quo morluo , Josabeth
onmes genles (Gen. xxn, 18), quod est Christus. Ad filia regis Joram , soror Ochozisetulit Joas filium
Dayid: De ftuctu venfris lui ponam super sedemluam Jfatris suj, e.t euni jpjcmpcioni, quse exercebalur
(Bs. cxxxi, 11.) ab Athalia [Al. Atholia], subtraxit. Cui successit ia
(Yers. 3.) Judas aulem genuil Phares, el fiaram de regnum filius ejus Ajjiasias, postquehjregnayitfilius
Thamar. Pharps autem gmuit Esrqn. Esron quiein ejus Azarias, qui appellaiur eit Q?jas [M- Ocbozias]:
genuil Aram.Aram autem genuit Aminadab. Aminadab cui successit Joathan filius ejus. Cernis ergo quod
dulem genuit Naasson. Notandum in genealogia Sal- secundum fidem histprise tresreges irimedio fueiint,
yatoris nullam sanetarum assumi mulieruin ; sed quos hic Eyangelj.sla praelermisit: 'Jorain'quippe non
eas quas Scriptura j'cprehendjt, ut qui propler pec- ** genuit Oziam, sed Ochoziam? et reiiquos quos enu-
catores venerat, de b peccatoribus nascens, omnium nieravimus. Verum quia Evangelislse proppsitum.
peecata deleret. lOnde et in consequeritibus Ruth erat tres a te.ssarescetiec.ades h/i\diyej;s,q'temperum
Moabitis ponitur, et Bethsabee uxor Urjse. statu ponere, et Joram generi se miscuerat impiis-

a Quaehinc subsequuntur Scripturae verba, Abra- pj-aeferebajil.perperam. Ad eum modum et in subse-


hain gehuit,'elc.ln ndsiris nJSs.' desiderahiiifjquibiis t|iienti pericopjea yprtysjJo&ilidnqufem genuii %chan,
soiemne est, ea tiumlaiat 'rjfoferfe'cbmmata,'qrise r,eliqups yer>3uspf&tefeunt.; dOJii,q(jei ' ' Re-
enarraf. '' •> - • ' ' ''-"' f» quarip '
suhsequens
' ^ exfjosilio 'ghpriirii, pro Reijum legiiiil.
RabbanuS'!egit de peCcalricibus. d' Si.c liabeiit 'pl.ermii.e pjnnes mss. ex his etiani
c Hic quoquereliqtium Scriplurae lexlum mss. no- quos Mariiari. cpnsuiuiti' Graec. rsa&apcayiaiSir.afiic.
stri tacent. Conlinuaut verosic : Iste esl Salmonprin- Antea eiat tessaradecctdes.Qubd ei Rabbanus rirai-
cepstribus, etc. Sicolim vulgati Salmon pro Naasson fert.
23 S. EUSEBH HIEBONTMI
simaeJczabel, idcirco usque ad terliam generationem*A Christi autem generaiio sie erat. Quaerat dilifjens
cjus memoria lollilur, ne in sanctse nalivilalis ordi- lector et dicat: Cum Joseph non sit pater Domini
rie ponerelur. Salvatoris, 12 quid peVlinet ad Dominum|genera-
(Yers. 12 seqq.) El posl transmigrationem Babylo- tionis brdo deduclus usqtie ad Jpseph ? Cui respon-
tiis, Jechonias gcnuit Salathiel. Salathiel aulem genuit debimus primum, non iesse consuetudinis Scriplu-
Zorobabet.Zorobabelaulem genuit Abiud. Abiud autem rarum, ut mulierum in generationibus ordotexatur.
genuit Eliacim. Eliacimautem genuit Azor.Azor aulem Deindeex una tribu fuiSse Joseph ctMariam: unde
11 genuit Sadoc. Sadoc autcm genuit Achim. Achim ex Lege eam accipere cogebatur ut propinquam, et
nulem genuil Eliud. Eliud autem' genuit Eleazar. quod simul censetur in Bethleem, ut de una videlicet
Eleazar autem genuil Malthan. Malthan aulem genuit stirpe generaii.
Jacob.&i voluerimus Jechoniam in fineprimae lessa- Cum esset desponsata maler ejus Maria • Joseph.
rescedecadis [Al. tesseradecadis] ponere, in sequenti Quare rion de simplici Yirgine, sed de desponsata
non erunt quatuordecim, sed tredecim. Sciamus concipitur? Primum, ut per generationem , Josepb,
jgitur, Jechoniam priorem ipsum esse quem et » Joa- qrigo Marisemonstrareliir. Secundo, ne lapidarelur
cim secundum aulem, iilium, non patrem: quorum a Judseis ut aduliera.Tertio, ut in iEgyptum fugiens
prior per c et m, sequens per ch et n scribilur: B haberet solalium d mariii. Martyr Ignalius etiam
qtiod scriptorum vilio, et longiludine temporum, quartam addidit causam, cur a desponsala conceptus
apud Grsecos Latinosque confusum est. sit: ut parlus, inquiens , ejus celarelur diabolo,
(Vers. 16.) Jacob autem genuit Joseph. Hocb loco dnm eum putal non de Yirgine, sed de uxore gene-
objecil nobis Julianus Augustus dissonantiam Evan- ralum. \
gclislarum, cur cvangelista MatthaeusJoseph dixerint Anlequam convenirenl,[invenla est in utero habent
fllinm Jacob : et Lucas eum lilium appellarit Heli; de Spiriiu sanclo.Npn ab alio invenla est nisi a Joseph,
non intelligens consuetudinem Scripturarum, quod qni pene licenlia maritali futurse uxoris omnia no-
alter secundum naturam, alter secundum Legem ei verat. Quod autem dicitur, Anlequam convenirent:
pater sit. Scimus enim hoc per Moysen Deo jubenle non sequitur, ut postea cpnvcnerint; *ed Scriptura
praeceptum, ut si frater aut propinquus absque libe- quod factum nen sit, osiendit.
ris morluus fuerit, alius ejus accipiat uxorem ad (Yers. 19.) Josepli aulem vir ejut cum essetjuttut,
suscitandum semcn fratris vel propinqui sui (Deut. et nollet enm traducere , voluit occulle dimiltere eam.
n). Super hoc ct Africanus temporum scriptor et Haic autem eo cogitante, ecceangelus Domini apparuit
Eusebius Csesariensis in libris SiatpMvtK? tiayysliav in somnis Joseph, dicens; Si quis fornicarise conjun-
plenius dispularunt. G gitur, urium corpus eflicitur (I Cor. vi, 16). Et in Lege
(Vers 17.) Virum Marice, de qua nalus eslJesus, prseceplum esl, non solum reos, sed el conscios cri-
qui vocatur Clirislus. Cum virum audieris, suspicio minum obnoxios esse peccati ( Levit. v): quomodo
libi non subeat nuptiarum; sed recordare consuelu- Joseph cuin crimen celet [Al. celarel] uxoris, juslus
dinis Scripturarum, quod sponsi viri, et sponsse vo- scribilur: Sed hoc lestimonium Marise est, quod
centur uxores. Joseph sciens illius castitalem, ei admirans quod
fi (Vers. 18.) Et a transmigratione Rabylonis usque evenerat, celat silenlio, cujus mysterium nesciebat.
ad Christum, generaliones quatuordecim. Numera a (Yers. 20.) Joseph fili pavid, noli limere accipert
Jcchonia usque ad Joseph, et invenies generationes Mariam e conjugemtuamJ Quod enim in 13 ea nalum
tredecim. Quarta decima ergo generatio in ipsum esl, de Spiritu sancto est. \Pariet aulem filium. Jam et
Christum repulabitur. supra diximus sponsas uxores appellari, quodplenius

a Duo Palatin. mss., Secundum autem Joachin fi- qui hoc ipsum testimonium Africani lib. i Histor.
lium non patrem, etc. Recole, quod ct notalum Mar- cap. 7, recitat. Confer Nicephorum lib. i, cap. 11.
tiiiiued.est, ipsum Hieronymum laiius hac de re di- MAUT. : ,
fiputanteni in Commentario in Daniel. cap. i: Nemo «VraJoseph nomine qupd mss. pmnes lacent, unus
inqnil, pulet eumdemin Danielisprincipio esseJoacim, D Cisteroiens. substituit, Qumritur quare, elc.
scribilur : iste enim d Yocein'mariti pterique vulgatilibri tacent. Unus
qui in Ezechielis exordio Joachinitle
exlremam syllabam chin liabet, cim. El ob hanc ms. Sorbonic. Martianseo.teste, habet maritale, qu;e
causam.in Evangelio secundum Multlmum una videlur et ipsa yidetur abundare. Pseudo-Theopliilus An-
deesse generalio , quia secunda rsaa-apay.aLdiy.as in thioclienus lib. i Comiuentariorunj in Evangelia,
Jnacim definit filio Josim, et tertia incipit a Joachin cum hunc ex Hieronytno locum totidem exscripsis-
filio Joacim. Quod ignorans Porphyrius calumniam set verbis , viri lamen pro marili legil. Demum quse
ttruit Ecclesim,suamostendens imperiliam, dum evan- exS. Ignalio martyre quarta addilurcausa,sub finem
gclistce Matllmi arguere nilitur falsitatem. Vide et ejns Epistolse ad Ephesios uictimque innolescit.
quac in hunc locum observamus; Mox iidem Palatini Hanc ex!Hieronymo periCopemafferlAlchuini velus ins. co-
inss. legtint, prior per K el M , sequensper X et N, dex capituli Veronensis,' continens Opu-
Graecistilteris. scula : iii quo nomen S. jlgnatii Marlyris reiicetur,
b Rectius pcnes Rabbanum. Hunc locum objecit legittirque lantummodo Quarto ut parlus, elc. Verum
nobis Juliahus Augtistus de Disspnanlia Evangelista- S. llieronymus polius exOrigene Hoinil. vi in Lncam,
rum. Africani verba subtJeclit Rabbanus ex Epistola quaih ex|lgnatio ipso recijtarit.
ad Aristidem de Evangeliorum dissonantia : Nobis e Tr>isPalaiin. niss., uxorem, quam et in subnexa
ergo imminel. . . , seciindum verilalem gestq sua expositioiiri vocem Hiorou. probat.
tradiderunt : qusu plurimujn variant ab Eusebio ,
23 COMMENTARIORUMIN EYANGELIUMMATTIWEILIB. I. CAP. II. 26
liber adversus Helvidium docel: et blandientis af- A Lege supradictum Iibellum adversui Helvidium.
iecru ei per somnium Angelus loquitur, ul justitiam (Cap. II-—Yers. 2 seqq.) Vidimus enim stellam
silentii comprobaret. Simulque nolaiidiim , quod ejus in Orienle, et venimusadorare mim. Audiens au-
Joseph filius esse dicalur[AL dicilur] David, ul Ma- tem Herodes rex, lurbalus est, et omnis Hierosolyma
ria quoque de stirpe David monstraretur. cum illo. Eteongregans omnesprincipes sacerdolum el
(Yers. 21.) Et vocabisnomenejus Jesum. lpse enim scribas populi, sciscitabalur ab eis ubi Christus natce-
salvum faciel populum suum a peccatis eorum. JESUS relur. Ad confusionem Judaeorum, ut nativitaiem
Hebraico sermone Salvator dicitur. Etymologiam er- Cbrisli a gentibus discerent, oritur in Oriente stella,
go nominis ejus evangelista signavit, dicens : Voca- quam fuluram Balaam c, cujus successores eranl,
bis nomen ejus a Jesum; quia ipse salvum faciet po- vaticinio noverant. Lege Numerorum librum (Cap.
pulumsiium. xxiv). Deferuntur aulem magi steliae indicio in Ju-
(Vers. 22 seqq.) Hoc aulem lolum faclum est, ut da:am, utsacerdotes a magis interrogati, ubiChris-
adimplerelur quod dictum esl a Domino per prophe- lus nasceretur, inexcusabiles fierent de adventu ejus.
tam dicentem: Ecce Virgo in utero habebil, el pariel (Vers. 5.) At illidixerunt ei : in Rethleem Judmm.
filium, et vocabitur nomen ejus Emmanuel, quod est Sic enim scriptum est per prophclam : Et tu, Bethleem
interpretatum, NobiscumDeus. Exsuryens autem Jo- 13lerra Juda, nequaquam minima es in principibus Juda.
seph a tomno, fecit ticut prmcepil ei angelus Domini. Ex le enim exiel dux, qai regat populum meumIsrael.
Pro eo quod evangelista Matthseus dicit, in ulero ha- Librariorum hic error est. Putamus enim ab evan-
d
bebit, in proplieta scriptum esl, in utero accipiet. gelisla primum edilum, sicul in ipso Hebraico le-
S ;d propheta, quia fulura prsedicii, significat quid gimus, Judm, non Judmm. Quse est eniin aliarum
liiturum sit, et scribit, accipiet: evangelista aiilein, gentium Belbleem, ut ad distinciionem ejus hic Ju-
quia non de fuluro, sed de praeterito narral histo- dmm penereiur? Judse autem idcirco scrihitur, quia
riam, mulavit accipiet, et posuit habebh. Qui enim est et alia Bethleem in Galilaea. Lege librum Jesu
habet, nequaquam acceplurns est. Tale quid et in filii Nave (Jos. 19). Denique et in ipso testimonio,
Ptalmis lsgimus ; Atctndens in excelsum, caplivam quod de Michseie prophetia sumptum est, ita habe-
duxil caplivitatem : accepil dona in hominibus (Ps. tur : Et lu, Bethleemterra Juda (Mich. v, 2).
IAVII,19). Hoc testimonium apostolus ponens, non (Vers. 11.) El aperlis thesauris tuis, obtulcrunt ei
dixit, accepil, sed dedit: quia ibi de futuro signifi- munera, aurum, thus, et myrrham. Pulcherrime mu-
catum est, quod accepturus esset : hic de eo narrat nerum sacramenta Juvencus presbyler uno versiculo
k historia, qui jam dederat quod acceperat. comprehcndit :
p
(Vers. 25.) Et accepit conjugem suam, et non eo- u Tluis,aurnm,myrrlwm,regique, hominique,Deoqus
gnoviteam, donec peperit filium suum primogenitum; Donaferunt.
el vocavil nomenejusJesum. Ex hoc loco qtiidam per- Et responsoacceplo in somnis, ne redirent ad He-
versissime suspicanlur, et alios filios habuisse Ma- rodem, per aliam viam reversi sunl in regionem suam,
riam, dicenles primogenitum non dici, nisi qui ha- etc. Qui munera obtulerant Domino, consequenter
beal etfratres : cum hicmossit divinarum Scriptu- responsum accipiunt.Responsum aulem (quod Grs»-
rarum , ut primogenitum non eum vocent, quem ce dicitur xpYip.ariaQivrz;)non per angelum fit,
14 fratres sequuntur, sed eum qui primus natus sit. sed per ipsum e Dominum, ut ineritorum Joseph
a In aliquot mss. exemplaribus, vocabitur nomen quidem per insomnium, S. vero Josephum respon-
tjus Salvator; vel, vocabis nomen ejus Salvalorem. sum accepisse per angelum. Nempe ui secum ipie
MART.—lidem mss. addito Cisterciensi, nomen ejus S. Ilieroiiymus conster, qui hanc visionis prserogaii-
Sulvatorem, quia ipse sulvum faciel, eic. Eanidein vam prae illa, quae magis facta esl, S. Josepho tri-
lcetionem in aliis exemplaribus Martian. reperil. buit, et prsedicat, hac nimirum de causa, ulmerito-
b In aliis mss. de eo narraiur, qui jam, etc. rum Joseph privilegium demonstraretur. Nam secm
« Inlerserunt duo Palaiin. mss. verbtim
prm- [) longe haberei, si inagos dixit per ipsum Dominum,
dixeral. vero per angeliim adinonituin fuisse, cum
d Facile Nazarsenerum codicem, quem ssepe lau- Josephum
Dei admonentis sequior essel conditio, contra quam
d it, ipseque ex Grsecoinierpretatus esi, hic sub lle- verilas clamai, et S. ipse Pater conceplis verbis
lnaici appellaiione nolat. Nec illud usque adeo pro- conlendil. Quamobrem errore factum auliquario-
li-.iur, quod Librariorum errori tribuit, ut Judmce ruin videatur ob aliquam inter se verborum ipsum
pio Judx scriptum sit: siquidem el rnv'lovSaiav, Dominum et insomnium simililiidinem, quse facile
Judmam, vocant LXXterram tribus Judam, nec uni- potuetit criticns non nemo divisirn qtiasi duo ver-
Vi-rsani Hebraeorum diiionis lerram, sive Palaesti- ba accipere, puta in som, et nium, quae cum per se
nani, sed peculiarem designanlregionem quse regi- niliil significent, emendainla crediderit insom in ip-
bus Juda ex David stirpe parebat : et probe non sum, et nium in Dominum. Caetera eniin et sacer
solum ab aliis gentibus, sed et a regionibus aliarum texlus leciioni insomnium (idem facit, et suffragalur
tiibnuin Israelis eo nomine distingueretur. Sicquod rei veritas, deniqne ipsa LatiiMiivocis proprietas ae
Jciem. xiv, 2, et Joel. ni, 20, Hebraice est ffiVT , vis, qua insomnium dicitur visio id quod postea ac-
Gnece 'iouSaia dicitur : el ab ipso Vulgato Interpre- cidit portendens.
le Judm transfertur I Reg. xvn, 1, quod in Grseco Sed si menlem S. Docloris probe assequimtii', ni-
est 'iouScaaf. hic loci emendemus, re paulo allius
e Fenne persuasum fuit nlim mibi, cubare locum hil csse quod
expensa consiabit. Sentiebat quippe ille, responsa'
isiiun in mendo, et pro ipsum Dominum rescribi de- qu.iu.insomnis, v.ar ovap, haberentur, quse x_ptiapo\>g
bere uno verbo insomnium, ut sensus sit, magos Grseci vocant, per ipsum Deum fieri, et ^pvjo-fiov di-
27 S. P.USEBTIHIERONYMT oa
15 fir.ivijegj.umdeniqnstraretur. Reyertuntur autem A 2 ergo qupmodo Rachel filios Judaa, id est, Betjileem,
per aliaip yjam, quia jnfidgjiiali injscendi npn erant quasi sups pjpret? ReSppntJebimus bi/eviter, quia se-
et Judseprum. pulta sit juxta Bethlebni in Ephrata, et ex h. mater-
(Yers. 13, 14.) Epee Angelus Doniini apparuit in no corpusculj lipspjtib inalris nojnen acceperit. Sive
spp,inis Joseph, dicens : Surge et accipe puerum et quoniapi Juda, et dute thbusjunc-tse erant,
Bpn|jam.in
inqirepiejus, et fi^gejn 'JEgyptum : et esjo ibi usque et H^rpdes prneceperat neij snlum in Bethleem in-
tfum dipam fibi. Fu.lur.umest enim ul Herodes qumrat terfici pueros, sedetjip qinnibus fiqibus ejus. Per
puerum qd perdendnm cum. Qyi cpnsurgens, apcep.it pecisionem [Al. occasioneni] Bethleem
intelligipius
puer.umef malr.eniejus ppcle: et,secessitinJEgyplmn; niultos eiiam de Beiijainip fuisse caesos.Plorat au-
e\erqt ibj usque gd. pbiium Herpdis. Quandp loljit tem jfilios suos, et npn recipit consolationem, se-
|4'F lulil] puCrun. et matrem ejus, ut in jEgypluni cundum diiplicem intelligentiam, Sive quod eps in
transeat, npcle lollil et lenebris : quandp vero re- selernujn nioiluqs sesljmaret, sive quod consolari se
ycrjityr jn Judaeanj, nec nqx, nec tenebra; ponunlur pp]|et de jiis qjjps sciret esse victui^ps. Qupd aijtein
jn Evangelip, dicitur in Rqnia, noji puten/ips Ipci npmen esse,
{F.ers. 15, 16.) D( adimplerelur quoddiclum est a c juxta Gabaa, sed ranta excelsiint(uO"i) jnlerpreta-
D.amino per prophetam, dicentem : Ex JEyypio vocavi B 1 lur, ut-sil sensus : Ydx in excelso quditq e\tt, id est,
fiiium meum. Tunc Herodes videns quoniam illusus Ipijge lategue dispersa. '
esseia magis, iratus est mlde;et miltens, occidit om- (Yers. 20.) Defuncti sunt enini qui qumrebqnt ani-
nes ptteros qui eranl m Belhleehi, et in onmibus fini- piqm pueri, Ex hoc lobo inlelljgimus npn splum He-
btttejus^abimatuetinfra, secundum tempus quodex- rodem, se.d el sacerdbies et seribas epdeiii tempere
squisierata magis. Eespondeant qui Hebrseorurn vo- nepein Domini fuisse rijedilates.
luminuni denegaht verilalem, ubi hoe inLXX Iega- (Yers. 21.) Qui surgehs qcpepUpuermn et mqirem
tur interpretibus. Quodcum non invenerini, nos eis ejus, d et venit in terrqm Isrqel. Npn dixit, accep.it
dicemus in Osec propheta scriplum (Cap. 11), sieut filijjij/j suu.m, et uxorem sqam, sed puerum, et ma-
et exemplaria pfobare possunt quai nuper edidimus. tremjejjis, quasi liutrilijis, npn niaritus.
Possumus autem locum istum et aliter a conciliare (Vers. 22.) Andiens] aulem quod Archelatis regnq-
[Ai. consolari] propter contenliosos, quorum conr rel in. Judceq, pro Herode pqtre suo, limitit itto ire : el
suetudinem Paulps appslolus habere se denegat, et qdmphitus in spmnis, secessit in parte$ Gqlilcem,Multi
Ecclesiam Cliristi (I Cor. 11); et testimonium profe- labuntur errqre propfer ignpranliam historiae, pu-
ripips ex Nqmeris, dicenje Balaaijj: Deus ex JEgy- laples eumdeni esse Tferod.eni, a quo in passione
plo vocavit eum : gloria ejus sicut unicornis (Num. C sua Dpniinus irridetur, et quijiqnc inprluus essp re
xxin, 22), fertui'. Ergo Herpjjes: ille qui cum Piiato ppslea
/.y.ers/. 17 S.eqq.) Tunc adimptetum esf quod diclum amiciljas fecit, hujus jHerodis filius est, frafer Ar-
etl per Jeremiqm prpphelain, (iieeniem : Vpx in Rama cjielai; quem et \T] ipsum Tiberjus Caesar e Lug-
ftpdila csl, plprqlus etululqtiis mullus, Rachet plorpps dqpuni, quse G.alliarumest cjyjtas.relegayij, fratrem-
filfps suos, et noluil ppnsplari, qujq nqn sunl (Jerem. qtje ejup Herpdejn sucpessqrern regni fecit. Legp Jo-
xxxi,,i5). fiefuncto mtem Herqife, ecce qngelus Dp- sephihistorjam. |
mini apparuit in somnis Joseph in /Egypio, dicens : (Yers. 25.) Et venienshabilavil in civitate, qum vo-
Siirge, etnccipepuerum etmatrem ejus, \Qetvade in catur\Nazarelli, ut adimpkretur quod diclum est per
iefrmnjsfqel, De Rachel natus est Berijamih, in cu- propheids, quonianiNdiarmus vocabitur. Si lixum de
Jus tribij npn .esi/Betliieem (Gene?. xxxy). Quseritur Scripturis posuisset exeqipjun/j, numquam djceret,
i
ci, qjtblies Deus per seipstim respondet. Passim liturgici ipsi scriptorfesque omnes
'' tuentur ac pro-
hancejliS seiiteiitiani digrioseere est in Cbinnitnta- barit.! ""' \''- "
riis iii Pfopheias, alque alibi : nam et de Hierony- D a Irijperitissima hic lectio est in libris editis, sci-
nii ipsijis "noriiiiie, utpole reconditiorls docfririse licet, 'Possiimus auteih [locUmUlumei aliter consolari
a!i ipsis Grsecis lexicographis ad vocem propter contentiosos. Legehduni ilaque, Possumus
' placituiii'fefeffiir.
"yinap.bt Sacer itaque textus hic ubi de autem locum i&turh et\ dliler concilidre, vel et aliler
Ma|is.sermb est, verbo uiiliir %pfiap.aaiw,quod a confirmare....ei lestimd.hiumproferimus ex Numeris,
ypriap.0; jiomihe defiyatum, ejusU.eriipiane cst cuiii elc.; ubiqtie eriim legimus, irisingiilari, vPCavifilium,
ijlb signifiCaliOnis;deque adeo illa S. Patris Gr*- sive vocavi eiun, etrnoii ul habent LXX in plurali,
dofumqiie .do.ctrina factum intelligetur respoiisum vocavi filios meos. MARJT.
per ips'iim Doriiihum; el si per angeium sacer idem b Mss. nostri, duoquea Martianseo laudati, ex in-
lextuS jaclum Josepho responsurii nbiat, cum lilrum- lerno'porpusculi lidspiiip. '."'.
c Iri Paiiii. codd., ipci nomen essc, qui esl juxta
qiie tamen v.ar ovapsivfeih soninis taiijipsi facluni, "' ' '
jqtiarii Magis declaret,' ritfumque sarie divihitus, sife 1 Gabaa. ']'
pef »ps«»ri)omtnH»»"facturii leslaluf: in eo auleiii 1 a lidem mss. pro verbis, el venil in ierram Israel,
plus habere honoris ae laudis istud Jpsephi, qiiod[ lantii.jii .adiluritii.octe'.\"
abiipso Dbrriiijo'^^ prifiterea atigeliis mitiilnr ad de- e Atlaijjeiiiiise, eiijiis ulstoriaa fideiii appellat, Jo-
niiiiiiaiidum, ul merUpruih Jpseph prWdegium de- sephus lib. xvn, cap. 15, npn Ltigdununvsed Vien-
'jnoiisirarcihr. Salva seriteiilia,' saiva res est : nee: nam :acpovtal'uiri"•Eerpdem -
tradit TibeVii jtissu :
''pfofectb te'niefe injiciendse sunt riianus in Si Pairjs1 Soiiff'ply.ririipiovKOTMBi=vW.f.KHIV r'vg Talaria;.'
textiirii, queiii iibri. briiries, riiss. seque atque editi,, Confef ei,Eusebiiri:Oiifbiiicoi
'" '
q uol suut, quolque fuere, pari consensu, quin ett ! . l '-
W COMMENTARIOJIUM IN EVANGELIUMMATTHJII LIB, |,rCAPf IIj, SD
c
quoddictum eslperprophelas; sedsimpliciter,quoddi- A (Yers. 10, 11.) Jam enim securis qd radicem mv
Cliim estpef proplietam : nuncautem plnraliler pro- borumposita est. Omnis ergo arbor qum. non facit
phelas vocans, ostendit se non verba de Scripturis fructum bonum, excidetqr el in ignem mitletur. Ego
sumpsisse,'sed sensum. Nas&rmus,sanctus inlprpre- quidem baptizo vos in aqua, in pmniteutiam : qui au-
lalur. Sanctum autem Dominum futurum, omnis tem post me venturus esl, forlior me est. Prtedicalio
Scriplura commemprat. Possumus et aliter dicere, sermonis Evangelici, qui ex ulraque parte aculiis
qupd etiam eisdem verbis, juxta Hebraicam verita- esi gladius, securis appellatur, juxta Jeremiam
tem in Isaia scriplum sit: Exiet virga de radice Jesse, prophelam, qui yerbum Dpmiui securi comparat
et Nazarmus ie radice ejus conscendet (Isai. XI, 1). caedenli pctram (Jerem. XLVJ).
(Cap. III. — Vers. 1.) Pcenilenliam agite : apprq- Cujus non sum dignus calciameniq porlare. In alio
pinquabil enimregnumccelorum.Primus Baplista Jean- Evangelio : Cujus, ait, npn sum dignus solverecorri-
nes regnum ccelprum prsedicat, ut praicursor giam cakiamenli: hic humiliias j ibi mysterium de-
Doinini hoc privilegio honoretur. ' monstratur, quod Chrislus sponsus sit, et Jpannes
(Vers. 5.) Hic est enim qui diclus est per Isaiam non mereatur sponsi corrigiam solvere, ne ypcetur
prophelam, dicentem: Vox clamanlisin deserlo, parate domus ejus juxta legem Mosi, et exemplum Ruih,
viam Domini, rectas facile semilas ejus. Animas cre- B domus discalciati (Deul. xxv, et Rnih. rv).
denlium prseparabat, in quibus ambulalurus erat (Yers. 12.) Ipse vos baplizabit in Spirilu mnclo et
Dominus, ut purus in viis purissimis ambularet, di- igne. Cvjus ventUabrumiu vtanu sua, el per.mundabil
cens : Habitabo in eis, et inambulabo: el ero Deus areamsuam : et congregabittriticum in horreum suum :
ipsorum, et ipsi erunt milii populus (Levil. xxvi, 12). pqleas aulem comburel igni inexsllnguibili. Sjve quia
Porphyrius istum locum Marci evangelistse prineipio ignisesiSpirilussanelus.utActaApostplornmdocent,
eomparat, in quo scriplum est : Inilium Evangelii quo descendente, sedit, quasi ignis supersingulos [Al.
Jesu Christi, Filii Dei, sicul scriptum est in a Isaia linguas] credentium (Act.u); etimpletusestsermoDp-
propheta : Ecce millo Angelum meum anle faciem mini dicentis :'Ignemveni mitleresuper terram: etquem
tuam, qui prwparabit viam tuam. Vox clamantis in [Al. quam\ tiolo ul ardeat (Luc. xu, 48). Sive quia
descrto, parate viam Domini, re.ctasfacile semilas ejus in praesenti, spirilu baplizamur, et in fulure, igne.
(Isai. XL,5). Cum enim teslimoniurn de Malacbia Apestolo quoque huic sensui congruente : Vnius-
(Cap. III) Isaiaque contexlum sit, quaerit, quomodo cujusque 19 ppus quale sit, ignis probabit (lCor.
velut ab uno Isaia exemplum putemus assumplum. III, 13).
Gui Ecclesiastici viri plenissime responderuni. Nos (Vers. 13, 14.) Tunc venit Jesus a Galilma in Jor-
autem [Al. aut] nomen Isaise pulamus additum scri- C danemad Joannem ul baptizaretur ab eo. Joannes au-
plorum vitio, quod et in aliis locis probare possu- tem prohibebat cum, dicens : Ego a te debeo bapli-
mus, aul certe de diversis lestimonis Scriplurarum zari, et lu venis ad me? Respondensautem Jesus, dixit
unum corpus effectum. Lege b terliunv decimum ei. Triplicem ob causam Salvator a Joanne accepit
Psalmum, et hoc idem reperies. baptismum. Primum, ut quia homo nalus erat, om-
(Vers. 4.) Ipse autem Joannes habebal vestimentum nem justiliam et humilitalemLegisimpleret. Secun-
18 de pilis camelorum, et zonam pelliceam circa do, ut baplismate suo Joannis baplisma compi'pba-
tumbossuos. De pilis, inquit, habebat, non de lana. ret. Terlie, ut Jerdanis aquas sanctificans, perde-
Aliud austerse veslis indicium est, aliud luxurise scensionem columbse, Spiritus sanctj in lavacro cre-
mollioris. Zena autem pellicea qua accinclus fuit et dentium monstraret adventum.
Elias , morlificaliouis indicium [Al. symboium] est (Vers. 15.) Sine modo. Pulchre dixit, d sine modo,
(IV Reg. i). Porro quod sequitur : ut ostenderet Christum in aqua, Joannem a Ghrislo
Esca autem ejus erat tpcustmet mel silveslre.Habi- in spiritu baptizandum. Sive aliter, sinemodo : ut
latori soliludinis eongruum est non delicias cibo- qui servi formam assumpsi, expleam et humilitatem
rum, sed neeessi,lalem Iiumanse earnis explere, ejus. Alioquin scilo, te in die judicii meo esse ba-
(Vers. 9.) Potens esl Deus de lapitfibus istis siisci- " ptismate baplizandum. Sine modo, dicit Dominus
tare filiqs Abrqhm. Lapides elhnicos vpcat, prcpier Jesus, habeo elaliud baptisma quobaptizandus sum.
cprdjs dpriliam. Lege Ezecbielem : Auferam, inqnjt, Tu me baplizas in aqua, ut ego te baptizem pro me
ayobis cor lapideum, et dabo cpr carneum (Ezech. in sangtiine tuo.
xxxvi, 26). In lapide durilia, in carne molliludo [Al. (Vers. 16.) Sic enim decet nos implere omnem ju-
riiollitia] monstratur. Sive simpliciter indieal Dei sliliam. Tunc dimisit cum. Raplizatus auterii Jesus
potentiam, quod qui de nihilo cuncta fecerit, possit confesiim ascendil de aqua. Non addidit, justiiiam
et de saxis durissimis populum procreare. Legis, sivenaturaj, utnos utrumque inlelligamus :

s Pleraque tamep Gra^ca iiujus Evangelii exenj?


que ila locurp : Lege Epistplam pd Ropiqnof, e( deci-
plaria ivrol; UpOfnrai;h.qclopo prp EVTM 'lqafa pfaj- mum iertiupi psaijfium,In j)la eqjjn JSpisi,' c.iipini,
feniijt. psalmus isie iion'semei loJHlattii','"
h Cum iiie tertius dccimus Ps.il.mus ininjmo e.x c £j,)sui oni/ips iuss. ci quaL.uufjjpiips Mar;i;.nip('um,
pluiibus leslimoniis contexliis vidcaiiif, cbiijicil Cle- Ecce seeuris.
ricus, ab Hierenymi textu aliqnid excidisse, supplet- d Yoculam sine, hic nostsi mss. lespuunt.
!R S. EUSEBII HIEROiNYMI 52
ut si Deus ab homme aecepit baptisma, nullus a A . icribitur loco : Abitnintin sanctam civilalem, el mul-
eonservo dedignelur aceipere. lis apparuerunt (MaltlL xxvu, S3).
(Yers. 17.) Et ecce aperti tunt ti eosli, el vidit (V|ers. 6.) Etslaluit eum supra pinnacalum templi,
Spiritum Dei descendentemticut columbam, etvenien- et dixit eu Ut quem f.ihie tentaveral, leniaret et vana
tcm super se. Et ecce vox de ccelis, dieens : Hic est'. gloria.
Filius meus dilectut, in quo mihi complacni. Myste- Si Filius Dei es. In omnibus tentatiohibus hoc
riiim Trinitatis in baptismate demonstratur: Domi- agit diabolus, ut intelfigat si Filius Dei
sit; sed Do-
ntis baplizatur, Spirilus descendit in habilu [Al. mirius sic responsionem temperat, ul eum
relinquat
specie] columbse, Patris vox, testimonium Filio per- ambiguum.
Iiibenlis auditur. Aperiuntur autem cceli non rese- Mitte te deorsum. Scriptum est enim. Vox diaboli,
ralione elementerum, sed spiritualibus pculis; qui- qui [^l: quse] semper; omnes cadere deorsum desi-
bus et Ezechiel in principio voluminis sui apertosi derat, Mittelie, inquit, deorsum, persuadere
potest,
eos esse commemorat. Sedit quoque columba' super praecipitare non potest.
caput Jesu, ne quis putaret vocem Palris ad Joan- 21 Angetissuis mandpvitde te, elin manibustollent te,
nem faclam, non ad Dominum. ne fohe offendus ad lapidem pedem tuum. Hoc in no-
(Cap. IV."*—Vers. 1.) Tunc Jesus ductus est in de-, £\ nagesimo psalmo Ieginius; verum ibi non de Christo,
tertum aspiritu. Haud dubium quin a sanclo Spirilu. 7 sed de viro sancto prophelia est. Male ergo inlerpre-
Sequitur enim : latur Scripturas diabolus. Certe si vere de Salvatore
Vi tentaretur a diabolo. Ducitur aulem noninvilus scriptum noverat, debuerat et illud dicere, quod in
aut captus, sed voluntate pugnandi. eodem psalmo contra se sequitur : Super aspidem et
20 (Vers. 2.) Et cum jejunassel quadraginta die- basiliscum qmbulabis, et conculcabis leonemel draco-
bus eiquadraginta noctibus, postea esuriil. Et acce- nem. De angelorum aujxilioquasi ad infirmum loqui-
dens tentator, dixit ei : Si Filius Dei es. In islo nu- tur: de sua [Al. sui] conculcatione quasi lergiversa-
mero quadragesimse nobis ostenditur sacramentum, lor tacet.
in quo et Mosesjejunavit inmonteSina (Exod. xxiv), (Yers. 7.) Ait iili Jesus rursum : Scriptum est: Non
et Elias juxta montem Orcb (III Reg. xix). Permit- tenial)\s Dominum Deum luum. Falsas de Scripturis
tiiur autem esurire corpus, ut diabolo tentandi tri- diaboli sagittas veris Scripturarum frangit clypeis.
buatur occasio. Et notandum quod testimonia necessaria de Deute-
(Vers. 3.) Dk ut iapides isti panes fiant. Esurienti roiioiriio lanlum protulerit, ut secundae legis sacra-
congrue dicitur : dic ul lapides isli panes fiant: sed menta monstraret.
duobus conlrariis teneris, o diabole. Si ad impe- C < (Vers. 8.) Iferum assumpsit eum diabolus in mon-
riiiin ejus possunt lapides panes lieri, ergo frnslra lem excelsum valde: et oste.nditei omnia regna mundi,
lentas eum qui tantae potentise esl. Sin autem non et glpriam eorum, i>et dixil ei. Gloria mundi, quae
potesl facere, frustra Filium Dei suspicaris. * Si Fi- cum rriundo prseteriiura est, in monte, etin superci-
lius Dei es, dic ul lapides isti panesfiant. )io demonstratur : Dominus autem ad Iiumilia de-
(Vers. 4.) Qui respondens, ait: Scriplum est: Non scendit et campestria, qt diabolum humilitale supe-
in solopane vivit homo; sed in omni verbo quod pro- rarel.Porrodiabolusdricere eum feslinat ad montes,
cedit de ore Dei. Teslimoniuin de Deuteronomioi ul per quos ipse corruerai, etiam caeteri corruant,
sumptum csl (Deut. VJH,3). Ideo autem sicrespondit juxla illud Aposloli: Ne inflatus incidat in judicium
Dominus, quia propositumerat ei, hnmilitate diabo- diaboli (1 Tim. m, 6). j
lutn vincere, non poteniia. Simulque animadverten- (Vers. 9.) Hmc omniq tibi dabo, si cadens adorave-
dum, quod nisi jejunare ccepisset Dominus, lenlandi ris me.rArrogans et sup|erbus etiam hoc de jactantia
occasio non fuisset diabolo, secundum illud : Fili, lpquitur : non quod in Itoto mundo habeat potesta-
accedens ad servitulem Dei, sta in justitia et timore : et: tem, c;aut
possit oniiiia regna dare diabolus, cum
prmpara qnimam tuam ad tenlaiionem (Eccli. u, 1). sciamus plerosque sanctos viros a Deo reges factos.
Sed et ipsa responsio Salvaioris, hominem fuisse in-1
Si cadens, inqtiit, adorkveris me. Ergo qui adoralu-
dicat, qui tenlalus est. Non in solo pane vivit homo, rus estidiabolum, ante
sed in omni verbo quod procedit de ore Dci. Si quis ' corruit.
! l
(Yers. 10.) Tunc dicit ei Jesus : Vade d, Satana :
ergo iion vescitur verbo Dei, iste non vivit.
(Vers. 5.) Tunc assumpsil eum diabolus in sanclam Scriptum est enim. Non Ul plerique pulant, eadem sa-
civiiafem. Assumptio ista quse dicitur, non ex imbe- lanas et apostolus Pelrris sententia condemnanlur.
cillilate Domini venit, sed de inimici superbia, qui Pelro enim dicitur: Vaderetro me, Satana (Mat. xvi,
volunlatem Salvatoris necessitatem putat. Ex hoc 25), id est, sequere inej, qui contrarius es volunlati
autem loco intelligiiur quid sit illud quod in alioi mese: hic vero audit,vade, Suiana : et non ei dicitur,

a Addit Victorius, dicent.


h Verha, et dixit ei, mss. nostri omnes reticent. renter, audit, vade reirb, Salana. Jam vero, quod
semel atque iterum monuimus, aliler saepe mss. at-
Mox perkuia quidam leginit, pro prmleritura. neduni: pleruin-
que editi librj Scvipiurie Ttipr/.oTza;
c Rectius penes Rabb- ut.
d iijtcrserit Cisters. ms. retro : atque infra cohas- que autem versiculos qupsdam prsetereunt, quos nec
subnexa expositio langit.
COMMENTARIORUMIN EVANGELIUM:MATTMj;i LIB. 1. CAP. V. 34
33
retro me, ut subaudiatur, vade in ignem seternum, A esse velTbabor, vel quemlibet alium excelsum mon-
qui prseparatus est tibi, et angelis tuis. tem. Denique postquam finivitsermonessuos, stalim
22 Doatinum Deum tuum adorabis et ilti soli ser- sequilur : Cum autem inlroisset Capharnaum.
vies. Dicens diabolus Salvatori : si cadens adoraveris (Vers. "5.)Bcali pauperes spiritu, quoniamipsorum
me : econtrario audil, quod ipse magis adorare eum est regnum cmlorum. Hoe est quod alibi legimus : Et
debeat Dominum et Deum suum. humiles spiritu salvabil (Ps. xxxm, 16): Nequis au-
Tunc eum diabolus : et eccean- tem nonnumquam c ne-
(Yers. 11.) reliquit putaret paiipertalem, quae
geli accesserunt, et minislrabanl ei. Praecedit lenlatio, cessitate porlatur, a Domino praedicari, adjunxii,
ut sequatur victoria. Angeli ministrant, ut victoris spiritu : ut humilitatem inlelligeres, non penuriani.
dignilas comprobelur. Beati pauperes spiritu, qui propterSpirilum sanclmn
(Vers. 1S, 16.) Terra Zabulon, et lerra Nephiha- volunlate sunt pauperes. Unde super hujuscenndi
lim, via maris trans Jordanem Galilmm gentium : po- pauperibus et Salvaior per Isaiam loquitur : Domi-
pulus qui * ainbutabal in lenebrisvidil lucem magnam, nus unxii me; propler quod evangelizarepauperibus nii-
elsedenlibusin regione umbrmmortislux orla esl eis. Hi sitme (Zsoi.vi, 1).
primum audiere Dominuni prsedicanlem, ut ubi Is- (Vers. 4.) Reali miles, quoniam ipsi possidebunller-
raelis fuerat ab Assyriisprima captivilas, ibiredem- B I ram. Non terram Judae [Al. Judseae], nec terrnm
ploris prseconium b nasceretur. istius mundi; non lerram maledictam, spinas ettii-
(Vers. 17, 18.) Exinde ccepitJesus prmdicare el di- bulos afferenlem (Genes. v), quam crudelissimus
cere : Pmnitenliam agite, appropinquabit enim regnum quisque el bellatormagis possidet; sed lerram quam
cmlorunr.Ambulans aulem Jesus juxla mare Galilmm, Psalmista desiderat, dicens :Credo viderebona Domini
vidit duos fratres, Simonem, qui vocatur Petrus, et in lerra vivenlium (Ps. xxvi, 13). HujuscemOdi pos-
Andream fralrem ejus, miltenles rele in mare : erant sessor, et post victoriam lriumphator, etiam in <;iia-
eniin piscalores. Et ail illis. Joanne tradito, recte dragesimo. quarto psalmo describitur : Et inlende,
ipse incipit prsedicare : desinente Lege, consequen- prospere [Al. et prospere] procede et regna : propier
ter oritur Evangelium. Si autem eadem prsedicat veritalem et mansueludinem,et justiliam. Nemo enim
Salvator, quae Joannes Bapiista anle praedixerat, lerram istam per mansueludinem, sed per super-
ostendit se ejusdem Dei esse Filium, cujus ille pro- biam possidel.
phsela sit. (Vers. 5.) Beati qui lugenl, quoniam ipsi consola-
(Vers. 19, 20.) Venile posl me, el faciam vos fieri buntur. Luclus bic non mortuorum ponitur communi
piscalores hominum. Al illi continuo, reliclis relibus, lege naturae, sed peccalis et viliis niortuoruiu. Sic
tecuti sunt eum. Isti priini vocati sunt, ut Dominum G ( flevit et Samuel Saulem, quia poenitiieral Deum quod
sequerentur : piscatores et illitterati mittunlur ad unxisset eum regem super lsrael (I Reg. xv). Sic et
prsedicandum, nefides credentium non virlute Dei, Paulus apostolus, flere ac Iugere se dicit eos, qui
sed eloquentia adque doctrina (ieri putaretur. post fornicationem et immunditiam non egerunt poe-
'
(Vers. 24.) Et lunalicos, el paraiyticos, et curavit nitentiam (H Cor. xu).
eos. Et seculm sunt eum turbm mutlm de Galilma et: 24 (Vers. 6.) Beati qui esuriunt, et siliuntjuslitiam,
Decapoli, et de Jerosolymis, et de Judma, et de transi quoniam ipsi salurabuntur. Non nobis sufficit velle
Jordanem. Non vere lunalicos, sed qui putabantur justitiam, nisi juslitise patiamur famem : ut stib boc
lunalici, ob dsemonum fallaciam, qui observanlesi exemplo numquam nos satis justos, sed sempcr esu-
lunaria tempora, creaturam infamare cupiebant, ut: rire justitise opera inlelligamus.
in Crealorem blasphemise redundarent. (Vers. 7.) Beati misericordes, quoniam ipsi miseri-
(Cap. V.— Vers. 1, 2.) Videns aulemJesus lurbas, cordiam consequenlur. Misericordia non solum in clee-.
ascendit in montem, et cum sedisset, accesserunt ad! mosynis intelligitur; sed in omni peccatofratiis, si
eum discipuli ejus, el aperiens 23 os suum, docebatt alter alterius onera porlemus (Galal. vi).
eos, dicens. Dominus ad montana conscendit, ui tur- (Vcrs. 8.) Beali mundo corde, quoniam ipsi Deum
bas ad altiora secum trahat. Sed lurboe asceudere'D] videbunt. Quos non arguit conscientia ulla pcccati.
non valent. Et sequuntur discipuli, quibus et ipsis> Mundus mundo corde conspicitur : templum Doi non
[Al. ipse] non slans, sed sedens et coniraclus loqni- potest esse pollutum.
tur. Non enim intelligere poterant in sua majestate3 (Vers. 9.) Beali pacifici, quoniam filiiDci vocabun-
fulgentem. Secundum litteram, nonnulli simplicio- tur. Qui primum in corde suo, deinde et inter Ifa-
rum fralrum putant eum beatitudines, et caHera» tres dissidenles pacem faciunt. Quid enim prodest
quse sequunlur, in Oliveti monte docuisse, quod ne-- alios per te pacari, cum in tuo animo sint bella vi-
quaquam ila est: ex prsecedentibus enim et sequen- liorum?
tibus in Galilaea monstratur locus, quem putamuss (Vers. 10.) Beati qui persecutionem paliunlvr pro-
a Rescribit Victor. sedebat, ex Vulg. et Grseco> videret.
xaMpsvo; : quam, inqtiit, lectionem ipse iu Com- h In Cisterc. ms. unoque Palatino, noscereiur.
mentariis iu lsai., cap. ix, S. Doctor probat. Quinl cIdemms., qua nonnumquam de necessitaieputa-
etiam in Matihseo sedebat, in Isaia legi vult ambula- lur. Fortasse verius apud Rabban., necessila'em pa-
bat, ex eo Hieronymi texlu verbis : Ita ul populus,, lilur.
aui vel sedebat, vel amlnrfa!at in tenebris , lucemt
35 S. EUSEBH MERONYMI s- 36
jpierjustiiiam, quohiahi ijJibrtim estreghmri cmiorum. A {Vei-s. J7.) N'Pi\'ie\\h\lkre~qhb\mmvenisolverele-
Sigiiaiiici'iiddi(lil [Al. dicil], proplcr juslitiaiii. Multi gem^ aul proplietas. Non veni sdlvere^sed adimplere:
eiiim perscciilioiienj propter sua peccatn p.itiiiuiurj Sive quod de se per alios prbjilieiala compleverll,
el non suiit jusii; Slrijulque considern; quod octava sive quia ea qtiabanibpropter iufirmitatem aiidien-
yerae circumcisionis bealiludo mailyfio terininetur. litim rudia et imjierfecia fuerant sua prHedicatiorie
(Yersll.) Bedii estis cum nidledixcrintvobis homi- compleverit (Malth. v), iram telleris, et vicBm ta-
nes, el pertecuii vos fuerint] 'et dixerint omne nialum lionis excludens,. et oecultarii in menie cehcupH
adversumvos; mentienles propter me. Illud maledic- sccntiam a.
tum cbntemiiendum est, quod beatitudinem creat; (Vers: 18.) Donec irahseal tcelum et lerra. PrO^
qiiod falsP iiialediceniis' prfe proTefiur. Unde et spc- mittiintur nobis cdsli nnvi, et terra riova ; quse fa-
cialiier defihivlt qiise sit beata malediclio : dimie\ cturus est Dominus Deus. Si ergo iiova creanda suht,
dicens, mdledibtumddversum vos:, meniientespropter consfcquenter vetera transitura; Qtiod aUlfcmsbqiii-
'
rhe. Ubi efgo GhriSliis in causa est, ibi et optanda tur : j ;
maledielio fesi. lota ttntirii, aui unus apexnori prmleribil n Lege \
(Yers. 12.) Gaudete et exsullale, quoniam riierces donec omnid fiarit. Ex figufa littefse oslenditiifj qtidd
vesirctcopioiii ett ih iceiisi Sic ehihi perskculi suhi pre- B etiairi quai miriima pliiarituf in Lege; sacratneiitis
pheias qui fueruni dhte iios. Neseio quis hoc libstriihi spiritualibus pleria Sirit; et oriihia 26 fefcapiliiieii'1
pbssit implefe; iit liJceretur Oppfobfiis failiahbslra; tur in Evangelio. Cujus efgb eruditioiiis efSl; crijiis-
et nos exsultemus iii DomihOiHoc qui vaham se'ctaL qiie dociriite; etiatii divefsa sacrificia , et qiicesu-
tur gltiriamj implerfciioh potest. Gaudefb igilur ct persiitiosa vidfcriliir; liri victimis quotidifc demOri-
exsuUare dtebehiits; ut merefes nebis i'n cceteslibriil stfarfc cbiiipieri ?''! *
prseparetUr. Elegantef in qubdarii volutiiihe scripluhi (Yersi 19 seqq:) Qui ei'g'0 soiverit uiium de tiidiV-
legimus : * Ne quaefas gltiriam; fctheil dplebis cum dalis istis mihihiis , et ddcmril sic liohiihes, wiiJitniifo
inglorius fiieris.- > vocabitur ih regno cceloruni: qui duleiri fecerit el do-
(V'ers"i15>) Vos esiis sal Verrm-.Sal appellanltir cuerit; hic maghut voCubituriii regho cmldiufri. Dicd
aposloli; quia pef illos univfcfsum homihum coiidi^ dhlcfn vobis, quia riisi aburidaveriijuitiiia veiira plus
tur genus; qiiam Scribarhiri tt Phqrismorutii, nbh intrabiiih iii
25 Qnod si salevanuerit, in quo salietUr? Si doc^ regrio cmiorum. Audisiis quia dicluih esi ariiiqliis :
tPr erraVferit; a tjuo alib dPCtoreemeudabitur ? ATouoccides: Qui auleni occiderit, reus eril judieTp.
Ad tiilittiihi vnlei utird, hisi ui hiiltdtur foras, ei Ego uuieiridico vobis. Hbc capituliini ciiiii sUfiefiori
cohculcettlr ab lioriiinibus.Exeiiipluhi de agricultUrsi iC liaefet iesliiiibhib , iii qiio iJixerai : lotd Hiiuni, aui
sumptuiJj est. Sal etenim sicut iii cibofum cbhdi1 unus itpex Wonprmteribil d Lege , donec omhia fiahi.
inentum ; et ad sicdaiidas cafhes hecessariurii est : Sugiliat fergb Piiafisaios; qiii; conieiripiis uiiiiiUaiis
ita alium uSum non habet. Certe lfegihmsin Sferip- Dei, sliituebarit pfbprilis iradiiibhes ; qiiBd ribri eik
turis, urbes qiiasdani, ira [AUila] vittoruiii sale Se^ prosil dbctfiria Iri {ibpVilis, si v<eipafVum , 'qtibd iri
minatas, ut nullum in ipsis gernlen briretuf (Judiihi Lege prsecepium est; destfuaiil. Po'ss;ublisaulem et
ix). Caveant ergb dbctofes et episebpi; et vldeaiii : aiiler iiileiligei-e, qub'd iriagistri ^ eriiditib , fciiattisi
Potentes potenier iorriiehtd iusiihere [Sapi vi; 7); pafvb peccatb bbhoxius lit, dediibat euiri db gfadii
nihilcjue esse femedii i seti majoiuiii ruinas ad idi> maxiihP , neC prbsit dbcefe jiisiitiam, O^uariiriiiRiriia
tarum ducere. biiipa iifcstruit. Ei beatiiudb peffecta sit, qiiceSer-
(Vers. 14 seqq.) Vos esiis iux riiuhdi. Nbri pPtesl irione dbCufcfii, bpefe borhpifere.
chitas abscpnditupra niohlehipffsita: iieqheaeceiidhnt ' (Yers. 22:j Qhia bftiiiw qui irascitur frdiri iud,
lucernarit:, et poriUrit edh\ siib mPdio', sed iiiper tdii- c ireus erti juiicid. Iri qiiibbsiiain cbdicibus ailSiiiir,
delabrunl , U! luceit oihnibus qui ih dontri suhl. Sic iine Cdusa: csetfcfuriiiii vfcns defihita sententia csi,
luceal lux veslra edrdni lidhihiibus, ut Wdediit opera fci ifa pbiiiihs ioltitlir; Hicehte Scripiufa : Qui Ms-
veslrd bona j et gtorificeiitpitiretii vesirum qui iri cmlh JDciiur frairi siw. Si eiiifri jiibeiiiuf vbrbefariti ailerairi
esl. Docet fiduciarii praedicahai, ne apostoli a.bscOii- pfaebefe hjaxillani, feliiiiriiieds hOstrbs ariiafe, e't
danlur ob njeluhi; fctsint siriiiles Iticerrise stib tiib^ bfare prb pfcrseqiifentiDus(Luc. vlj, brnhis iifiieb!c^
dio, sed tota liberiate se prodant; iit qitod aliidie^ caslo tblliltif. Rdideriduniesi fefgb, iine caiisa, qtiia
riiiit iri ciiliicUiis,pf&aibenl iri teciii (Mnr:Ji!/j.
x; 27). iia Vifi jusiitiaih Dei ribh bpefalrir (JacPb. i).

* Addii veliisiibr Piiiai'. riis. et Yictbiii emiio, nent. Ejtismedi est, unus Verpnenste.pmnium facjle
titimtians. jiiinbbps : aiii (jubquej ad qubs Itaiicse VeKsibiiik
i>Idem ms. magislri tradilio, et mox obnoxia siti Evaiigelium Matliarkseiisedidit. Et leguhl antiquiores
__..«Reclius in npslrisniss.verba, reus e.riljudicio, Latini Patres Cypriaii. ip Testim. 1. ni, n. 8. Hjla.r
ribii suiit. Qiibd ait, iri qiiibtisdam coiiicibus adili, ritis in Malth. et AugtisMn.de sermone Domini in
sine causa, nos alibi edisseruimus in Noiis ad Ep; mbhle 1. i, c. Q. Qiii lahieti in lib. Retractatibn. c.
13 el ad lib. n DialogicbiilraPeiagianos; n. 5. Pitira 40; moiiel ea vefba s:rie'causa , in GraeciscOdd'.iibii
infra dipenda erunt SUIJinitiurn libri tertii Goiiiihen- ilivehiri. Hibrbiiyriib hostro consehlit Justiiiria iii
'tar. in Epislol. ad Ephesios. Lalini quoque cbdices Apolpgia i ad Ahtbiiinum, in qiia voceiri tlht oinillli.
hodienum supurant, qui addilum comma illud rcti-
37 COMMENTARIORUM 1N EVANGELIUM MATTILEI LIB. . CAP. V. 38
Qui autem dixerit fralri suo raca, a reus eril con- A . el consequens inlelligentia, plerique arbiranlur dfe
cilio. Hoc verbuiri propfie iiobrseorum est : iucA. carne dictuni ct aiiiina ; d vel dc animaet spiiitii :
(rp~i) eilim dicilhf zevo?, id est, insuis aul vachiis: quod pcnitus non siaK Qiioniodo cnim aut caro niil*
queiri hbs pcssUmus vulgata iiijuria, absque Cerebrd, lenda erit in carcerehi, si ahiuia non coiiseiiseiit t
riuhcubare. Si pVooiioso serniene 27 reddituri sii- cum et anima et caro paiiter recludendiB siui; nec
rous rationeni, qiiantb tnagis de cbritumelia (Malih. quidquam possit fearo facerb nisi quod animiif im-.
xi)! Sed el signarilef additur : Qui dixeril frairi siio, peraiit, aut Spiritus saiicius habltahs in nobis vel
raca. Fraier enim hosier riullus est, nisi qui euhi- cai'nem vel anihiam repugnantes judici iradere, cum
dem nobiscuhi habet Palffem. Cum ergo siniilitef ipse sit judex. Alii juxta EpislOlam Petfi dicfeiitis :
credat ih Deiitri, et Chrisiuhi Dei hoverit sapientiarii Adversarius vester diabolus quasi leo ruyiens circuit
(I Cor. i) : qUa fatiolie Stultiliai elogib denotari (I Petr. v, 8), et reliqiia , adversarjum diaboluitt
polest? interpreianiur , et svolunt a Salvatore pfsecipi, ut
Qui auiein dixeril, fatue, reus erit gehennmigriis. duin in polestate hoslfa esl, simiis bchevoH ergi
'ATTO KOIVOU ex superibribus subauditur : Qui dixerit diabolum , qiii est initiiicus et ullor, hec faciairihs
fratri sub, faiue, reiis eril gehennm. Qui eniiri seque eum pcenas sustinefe pro hObis. Cum eiiim ipse vi-
ih Deurii bredeiiti dicit, falue, impius fcst in reii- B 3 liorum infeehtiva siipiiieditet, et ribbts etiani vblitn^-
gione. late peCcahtibus ; si eonseriserihius ei vilia stigge-
(Yers. 23 , 24.) Si ergo offers munus tuum ad d\- renti, pro nobis quoque tesse ibfqheridhm. Ei dl-
iare, ei ibi recordalus fueris , quia fraler tuus liabel cunt benevblurii esse tinumquemque sanctbf urii ad-
aliquid ddveisum te, relinque ibi muhus iuum ahte versario suo , si eum riori faciat pfo sc Siistihefe
allare, et vdde priiis reconcilidri fralri iuo : et iunc lormenta. Q^ uidani Coactius disSfeirUnt; in Baplis-
veniens offeres miuius iuuin. Non dixit, si lu habes mate singulos pactuni iiiiffeciihi diabolo, iet tiicere :
aliquid adversus fratrem luuni, sed si frater tuus Renuntio iibi, diabolfe, et ponipae tuse, et viliis tuis;
liabet aliquid adversuni te, ut duiior reconcilia- et mundo tuo , qui in maligrib prisitus est \l Jdah.
tionis libi iiiiporiaiur necessilas. Qtiahidiu illum pla- v, 19). Si ergb servaverimus iiafcthm, ben'eVoli et
carenon possumus , nescio an consequenler miinefa consentieiites sumus advefsarib htistfb , ei hequa-
hostra bfiefarinis Deb. quam e in carcefein reciiidendi. Sih v%foquidqhahi
(Yefs. 25 seqq.) Esto consenlieiis adcersario luo trangressi i"Uefiriiusfcbruih quse disBolb SpopunirJ/e-
cilo, dum es cum eo in via : ne forte tradal te ad- famus, ti'ademur juditi &'cihiriiStfb, et mitfemrir iri
versarius judici, etjudex tradal le minhlro, ei in carcefem , et noh exibiriius ex feb, d&heb feddariius
carceiem mitldris. Amen dico tibi, nou exies inde,' C novissinium quadfariteiri. Qhadrahs gerius esit nuhi-
donec redclas novissimum quadranlem. Audislis quia mi, qui habet duo minuta. Uude el in alio Ev.iiigfc-
diclum esl aniiquis : Non mmchaberis. Ego autem dico lio, mulier ilia pauper et Vidua dicitiif misisse qua-
vobis, quia omnis. Pro eo quod nos habemus in La- dranteni in cofboham (Mtirc. xii), et ih aliO, dub
iiuis codicibus , conseniiens , in Graecis scriptuni est minuta (LuC. xxi). Nori quud dissprient Evangeiia ,
^EOvowv,quod intefpfeialur behevolus, aut benignus. sed qued unus quadfahs diitfs mirtuibs hhmhios M-
Ex prsecedentibus auiem el consequenliblis mani- beat. Hoc est ergO 'quod dicit: Noii fegrfedieiisde
festus est sensus , quod nbs Dominus atque Sal- carcere, dotiec eliairi hjininia jjeCCatapefsblvas.
vator noster , dum in istius sseculi via currimus, ad (Vers. 28.) Qiii videiil rindiereriidd cdriCUphcm-
pacem et ad concordiam coliorietur, juxla Aposlo- dum cam, jairi hiteeiiatusesl eairi ih^cdrde sud. Iriief
lum , dicentem : Si fiei-ipoiesl, quanlum ex vobis est, •KVBOS et npojzadeiav,id fes't,iiiter fciisiohem, et prg-
cum omnibus liotninibus pacem habenles (Rom. xit, passioiiem, hbc inteicst, qUod passib reputaiur ih
18). Nam et in rirsecedenti capitulo dixefat : Si of- viiiutu : pfbp'assi'0,*j[Qiicet ihilii [A1:vitii] buTpahi
fers munus iuum ad aliare, et ibi recordalus fuerh, liabeal, tairieri hbri teiieluf 'iii cfimirie. Ergp qui Vi=-
qnia frater tuus habet aliquid adversum te : et hoc derit muliereni, et anima ejus fuerit titillata , liib
iinito, staiim infert : Esto e consenliensaut beni- " propassione perchBsus 'esi. Si vero cbhsensefit, et
gnus adversario luo , et reliqua. Et in consequenli- de cogitatione affeciuhjffcceril, siculSeiipium estiii
bus jubet : Diligite inhnicos vestros : benefacitelih 0'avid : Transierunt hi affectumiprtis (Ps. txxii, '7)',
qui oderunl vos , et orale pro persequentibuset g§ de propassiprie iransivit a*dpassioiiem, et hhie hbh
calumniantibusvos. Cum licecmanifesta sit[A/. sinl] vplunlas peccahdi 'detest, sed bccasib. iQuiciihique

a Hic quoque reclius omitlunt mss. nostri verba , volus. Levicra infra eniehdamhs.
reus eril concilio.S. Gregoiius lib. xxiMoraliiim cap. d Iidem mss. 'velde s.piritulahturii, ahsque anma'.
S : Raca quippe , inqtiil, in Hebrmoeloquio vox in- Moxqnaqacsianimainoneonsen6eril,$ro$ianima,eic.,,
diguantis est; qumquidem animum irasceniis oslendit, in recto.
nec tamen plenum verbum iracundim exprimii. Confer. <"Ex hoc loco ai^guendusimperitus Joannes Cle-
S. Hilariuni in cap. 4 Maltbsei , et ltegulam S. Ba- ricus , qui putabat HieronytViumnon ulisolilurn Voce
silii cap. \ho, et Aviium Yieniiensem Ep. pririja. recludere, sensu claudeudi. Supra etiam dicitur,
b In aliquot mss. -eOvotav: in aliis evvozov, maiiin quod aniina et cai'o pariter recludendm sint. Yidesis
sOvoiv.ov. Deiensiohem nostram erudilionis Hierenymianae.
« Pro •consehliehi,tres Palatini niss. habeh<.i>em- • MART.
39 S. EUSEBll HIERONYMI 40
igitur viderit mulierem ad concupiscendum, id est, , A sicut prophetalis eos ifrequeriler arguit sermo (hai.
si aspexerit ut concupiscat, ut facere disponat, isles xxv). Qui jurat, aut veneratur, aut diligit eum, per
recte dicitur eam mcechari in corde suo. quem jurat. In lege prseceplum est, ut non juremus,
( Vers. 29, 30.) Quod si oculus tuus dexler scan- nisi jper Dominum Beum nostrum (Deut. vi tt vn).
dalixat le , erue eum, el projice abs te. Expedit enimt Judaei b per angelos, ,el urbem Jerusalem, et lem-
tibi, ul pereat unum membrorum luorum , quam lotumi plum, et elementa Juranles, creaturas resque carna-
corpusluum mitialur in gehennam. El si dexterama- les venerabaniur c liohore, et obsequio Dei. Denique
nus tua tcandalizat te, absciude eam, el projice abs te. considera quod hic Salvator non per Deum jurare
Expedit enim tibi ul pereat unum membrorum luorum, prohibuerit; sed per coelum, et lerram, et Jei'oso-
quam lotum corpustuum mittatur in gehennam. Quia lymam , et per caput :tuum. Et hoc quasi parvulis
supra de concnpiscentia mulieris dixerat, recte uunc fuerat lege concessum;, ut quomodo viciimas iinino-
cogiiationem et sensum in diversa volilantem, ocu- labanjt Deo, ne eas idplis immolarent : sic el jurare
lum nuncupavit. Per dexlram autem el caeteras cor- permilterentur in Deuni : non quod recte lioc face-
poris paries, voluntalis* et affectus inilia deinon- renl, sed quod nielius; esset Deo id exhibere, qnain
Stranlur : ut quod menleconcipimus, opere com- dsemoiiibus. Evangelica autem veritas non recipit ju-
pleanius. Cavendum esfigitur, ne quod in nobis B ] raineiitum, cum omnis sermo fidelis pro jurejurai:do
• optimum est, citp labaiur in viiium. Si enim dexler sit.
pculus et dextera manus scandalizant, quanto magis (Yers. 38.) Audisiis quia dictum ett: Oculum pro
ea quse in nobis sinistra sunt! Si enim anima labi- oculo | dentem pro dedle. Ego aulem dico vobit, non
lnr,quantopIus corpus quod ad peccata proclivius resislere malo. Qui dicit eculuin prooculo, non alie-
est! Aliter. In dextero oculo, et in dextera manu, rum vult auferre, sed ulrumque servare. Dominus
fratrum, uxorum , el liberorum, alque affinium et noster vicissiludinem joilens, truncal inilia pecca-
.propihquorum monstratur affectus, quos si ad con- tornni. Et in Lege retfibulio est: in Evangelio gra-
templandam veram lucem nobis impedimento esse tia. Ibi culpa ernendalur, hic peccatorum auferuntur
cernimus, debemus truncare istiusmodi portiones, exordia.
jie dum voiumus lucri cseleros facere , ipsi in ajier- (Vers. 39.) 31 Sedsiquis te percusteritin dexleram
num pereamus. Undedicitur et de sacerdote niagno, maxillam luam , prmbe illi et alleram. Et ei qui vult
pojus anima Dei cultui dedicata est : Super palre et iecum injudicio contendere, etlunicam luam tollere ,
malreet filiisnon polluetur (Lev. xxi, 11), id est, nul- dimille ei et pallium. Et quicumque te angariaverit
lum affectum sciet, nisi ejus, cujus cultui dedicalus mille passus, vadecum illo et alia duo. Ecelesiasiicus
est. ( vir describitur, imitator ejus qui dicil : Disciie a
G
(Vers. 51 seqq.) Dictum esl aulem : Quicumquedi- me, quia milis sum, et humilis corde (Infra n, 29).
miscrit uxorem suam, del ei libellum repudii. Ego Et pollicitationem suam, perctissus alapa, compru-
autem dico vobis : qiiia omnis qui dimiserit uxorem bat: Si male tqculus sum , argue de malo : sin auicm
suam, excepia fprnicalionis causa, facil eani mmchari: bene, quid ihe cmdis (Jpan. xvui, 25)? Tale quid et
et qui dimissam 30 ^uxerit, adullerat. Iterum audi- David loquebalur in Psalmo :Si reddidirelribiienlibus
stis, quia diclum etl antiquis : Non pcrjurabis, reddes mihi mala (Pt. vu, 5). Et Jeremias in Lamenlatio-
aulem Domino juramenta tua. In posieriori parle lo- nibus : Bonum est homini cum partaverit [Al. sedcrii
cum istum plenius Salvator exponit, quod Moses ab, etc.] jugum ab adolescentia sua. Dabil percutiaili
libellum repudii dari jusserit propler duriliam cordis se maxillam : saturabitur opprobrih (Thren. ni,
marilorum , non dissidium concedens, sed auferens 27, 50). Hoc adversurii eos qui putant alieruin
homicidium (Deut. xxiv), Multoeuimmeliusest, licet d Deuih Legis, alterum Evangelii; quod el ibi, et hic
lugubrem evenire discordiam, quam per odium sau- mansueludo docealur. Secundum myslicosintelicc-
guinem fundi. lus : percussa dextera nostra non jubemursinihiiain
. (Vers. 34 seqq.) Ego aulem dico vobis, nonjurare prsebere, sed alleram , hocest, alleram dextr.uu.
omnino : neque per cmlum, quia thronus Dei esl:I D Justus enim sinislram hon habet. Si nos haereticus
neque per terram, quia scabellum est pedum ejus : iu disputatione percusseril, et dextrum dogma vo-
neque per Jerosolymam, quia civilas est magni regis. lueril vhlnerare , opporiatur ei aliud de Scripluris
Nleque per caput luum juraveris : quia non poles unum leslimoiiium, et lamdiu verberanti succedentes sibi
capillum album facere, autnigrum. Sil autemsermo dexteras praebeaiiius, dbnec inimici ira lassescat.
vester, eti est,non non : quod autem his abundamius (Vers. 42, 45.) Qui pelil a te, da ei, el volenli mu-
esl, a malo est. Hanc per elementa jurandi pessimam luari ate, ne avertaris. Audislisquia diclumeit: Di~
consuetudinem semper habuere Judsei noscuntur, liges proximum tuum, el odio habebh inimicwn luum.
« Palatiniinss. pari consensu liabent ad affectmm c Rabbanus , honorp et obsequio Dei contempto.
initia , pro et affectut, etc. Denique, elc.
k Accedat iidejussor S. Hilarius in liuiiclocum : d Unus Palatinus veiustior , alterum sensum pro-
His enim, inquiens, elemenlorumnominibusJudceis pheiicum , alierum Evahgelii. Ad niaiginem lecen-
erat religio jurare, el cmli et lerrm, el Jerusalem, scd tior manus iinpressam iectionem restittiit. In liue
el capitis sui, quibus in conlumeliamDei sacramento sectionis viliose, ut infra iterum , Martian. tacessat
veneralionem deferebant. legerallpro lassescat.
£4 COMMENTARIORUM IN EVANGELIUMMATTHJEI LIB. I. CAP. VI. 42
Si de eleemosyna tantum dictum intelligimus , in A sed s causa virtntis apud Deum mercedem habet. Etsi
plerisque pauperibus hoc stare non potesl. Sed et ai recta via paululum declinaveris, non intcrcsl
divites si semper dederint, semper dare non pote- ulrum 1 ad dexteram vadas, an ad sinislram, cum
runt. Postbonum ergo eleemosynseapostolis, id cst, verurn iler amiseris.
doctoribus praicepta liibuuntur , ut qui gratis acce- (Yers. 5, 4.) Te aulem facienle eleemosynam, ne-
peruiit, gratis tribuant (Matlh. x). Islius modi pe- scial i 33 sinhtra lua quid faciat dexlera lua, ut sil elee-
cunia numquam deficit; sed qtianto plus data fuerit, imosyna tua in abscondilo: el pater luus qui videt in
lanlo amplius duplicatur. Et cum subjecta sibi arva abscondito < , reddet tibi. Et cum oralis , non eritis sicul
riget, numquam fonlis unda siccatur. hypocritm, qui amant in synagogis, el in angulh
(Vers. 44.) Ego autem dico vobis, diligile inimicos platearum stantes orare, ut videantur ab hominibus.
vestros, benefacitehis qui oderunl vos, el orale pro Non solum eleemosynam , sed quodcumque fecerilis
persequenlibuset calumniantibus vos. Multi praecepta boni operis, debet sinislra nescire; si enim illa scio-
Dei imbecillitale32 sua>non sanclorum viribus ses- rit, statim dexterae opera commacnlaniur.
limanles, putant esse impossibilia quse prseceplai Amendico vobis,receperunt mercedemsuam.NonDei
suiit, et dicunt sufficere virtutibus, non odisse ini- mercedem, sed suam. Laudati sunt enim ab homini-
micos: cseterum diligere plus proecipi,quam humanaLB bus, quorum causa exercuere virlutes.
nalura patiatur. Seicndum est ergo Christum noni (Vers. 6.) Tu autem cum oraverh, inlra in cubicu-
impossibilia pr.ccipere, sed perfecta : quse fecit Da- lum luum : et clauso ostio, ora Patrem luum in abs-
vid in Sau! et in Absalon (I Reg. xxiv et xxvi, et Ul condito, et Pater luus qui videt in abscondilo, reddet
Reg. xvni). Slephanus quoque martyr pro inimiciss tibi. Hoc simpliciterd intellectum, erudit auditorem,
lapidantibus deprecatus est (Act. vn). Et Paulus3 ut vanam orandi gloriam fugiat. Sed mihi videtur
anathema cupit esse pro persecutoribus suis (Rom. hoc magis esse prseceptum, ul inclusa pectoris cogi-
ix). Haecautem Jesus et docuit et fecil, dicens:: tatione, Iabiisque compressis oremus Dominum,
Paler, ignosce illis : quod enim faciunl, nesciunll quod et Annam in Regum volumine fecisse legi-
(Luc XXIII, 54). mus : Labia, inquit, ejus lantum movebantur e (I Reg.
(Vers. 4-5.) Vt sitis filii Palris vestri qui in cmlisesl;; i, 13).
qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit;( (Vers. 7.) Oranles aulem nolite multum loqui, sicut
super justos et injustos. Si enim diligilis eos qui vos s elhnici faciunl. Putanl enim quod in multiloquio suo
diligunt, quammercedemhabebids? Nonne et publicani ii* exaudiantur. Nolite ergo assimilari eh. Si ethnicus
hoc faciunl? Et si salutaverith fratres veslros tanium,, in oratione mnltum Ioquitur, ergo qui Christianus est,
quidumpliusfacitis? Nonne el ethnici hoc faciunl? Es-- C ^ debet parum Ioqui. Deus enim non verborum, sed
toie ergo vos perfecli, siculel Pater veslercwlesth perfe- :- cordis auditor est (Sap. i, 6).
ctus est. Si Dei prseceptacustodiens, filius quis effieitur ir (Vers. 8.) Scit enim Pater vester quid opus sit vo-
Dei : ergo non est natura filius, sed arbiirio suo.). bis, anlequam petatis eum. Sic ergo vos orabilh. Con-
(Cap. VI. — Vers. 1.) Allendite nejustitiam ves- i- surgit in hoc loco qusedam hseresis, philosophorum
tram faciatis coram hominibus , ut videamini ab eis : f quoque perversum dogma, dicentium : Si novit
alioquin mercedemnon habebilis apud Patrem veslrum ire Deus quid oremus, etantequam petamus, scit qui-
qui in cmlis est. a Qui luba canit, eleemosynam fa- \- bus indigeamus, fruslra scienti loquimur. Quibus
ciens , hypocrita est. Qui jejunans demolitur faciem m breviter respondendum est, nosnon narratoresesse,
suam , ut ventris inanitatem monslret in vuliu , et Bt sed rogalores. Aliud est enim narrare ignoranli,
hic hypocrita est. Qui in synagogis et in angulis pla- i- aliud scientem petere. In illo indicium est, hic ob-
teartim orat, ut videatur ab hominibus, hypocrita ta sequium. Ibi fideliter indicamus, hic miserabiliter
est. Ex quibus omnibus colligilur hypocritas esse,:, obsecramus.
qui quodlibet faciunt, ut ab hominibus glorificentur ir (Yers. 9.) Pater noster, qui es in cmlis.Patrem di-
[Al. honorificentur]. Mihividelur et ille qui dicit fratri ri cendo, se filiosconfiteiilur.
suo : Dtmitte ultollam festucam de oado luo (Matth. h. ®
* Sanclificelur nomen luum. Non in te, 34 sed in
vn , 4), b propter gloriam hoc facere, ut ipse justus is nobis. Si enim propler peccatores nomen Dei bla-
esse videatur. Unde dicitur ei a Domino : Hypocrita, a, sphemaiur in gentibus (Rom. viu), econlrario propter
ejice primum trabem de oculo iuo. cNon itaque virlus, s, justos sanctificatur.
a Alterum versiculum : Cum ergo facis [i. c Duo nostri lotidemque apud Marlianseum mss.
eleemosy-
nam , noli tuba canere ante le sicui liypocrilmfaciunt nt hanc iiiterseruut hic loci sententiam : Tum demum
in stjnagogh el in vicis, ul honorenlur ab hominibus, s virtus observationisDeo accepta esl, si causa Dei fiat.
subjungunt pari consensu Palatini codd. qui aiioquin in d In Palal. duobus mss., El simpliciter intentum
inrecitandis Scripturseverbis parciores reliquis sunt. it. erudit auditorem. Pro simpliciter Rabbanus similiter
Re autem ipsa hunc versiculum tota expositio sub- b- legit.
nexa respieit. e Addunt iidem Palatini mss. ei vox illius non au-
b Antea legebatur nam propler
gloriam hoc facere re diebatur.
videtur, sensu eqnidem non satis expedito et per- sr- £ Epicureorum hsec fuit argulatio, aul potius ve-
spicuo. Nos codicum Palatinorum auctoritate, nam iHt sania, de qua Maximus Tyrius dissertationem sane
adverbium, et verbuiii videtur, induximus, sen- n- luculentam instituit.
sifmque ad mss. fidem nitori pristino reslituimus.
PATROL,XXVI. 2
4S .:) ) S. EUSEBH HIERONYMI 44
(Yefs. 1$ lAdveniatregnum luum. Yel generaliter A reanl.hominibus jejuiumtes. Amen dico vobh, quia re-
pro iotius, (mdi petit regno, ut diabolus in inundo ceperunt mercedemsilam. Yerbiim exterminant, quod
regnare dJ iat, vel ut in unoquoque regnei Deus, iu Eeclesiasticis Scripiuris vitio inlerprettim tritum
et non rej," ,'peccatum in morlali hominum corpore est, aliud mullo significat, quam vulgo intelligitur.
(Rom. vi);JSimulque et hoe attendendum, quod Exterminantur quippfc exsules, qui mitluntur extra
grandis audaciso sit, et puraa conscieiiliae, regnum lerminos. Pro hoc ergp sermone, demoliuntur semper
Dei postulare et judicium non timerfe. accipere debemus : quod Graece dicitur Kfavi&vai.
Fiatvoluntds tua, sicut in cmto el in terra. Ut quo- Demolitur autem hypocrita faciem suam ut tristi-
modo Angeli tibi inculpate serviunt in coelis, ila in liam simulet; et anihio forte Isetante , luctum ge-
terra servianthemiiies. Erubescanl ex hac sentenlia, stet in vultu. \
qui quetidie in ccelo rttinas fieri mentiuntur. Nam (Yers. 17 seq.) Tu aulem cum jejunas, unge capul
quid nobis pi'odest cceleruui similitudp, si et in coelo tuum, et faciem iuam lava, ne videarh hominibusjeju-
peccatum est? • nans,\ sed Pairi luo tjui est in abscondilo: et Paler
(Yers. 11-13.) Panem nostrum supersubstantialem tuus qui videt in abscondilo, reddet tibi. Nolite thesau-
da nobis hodie. Ei dimitle nobh debila nostra, sicut el rizvre vobisthesauros in ierra, tibi erugo et tinea de-
nos dimittimus debitoribus noslris. Et ne nos inducas B motitur, el ubi fures effpdiunt, et furanlur. Juxta ri-
in lentationem. Sed libera nos a malo. Quod nos su- tum provincise Palaestinse loquitur, ubi diebus festis
persubstanlialein expressimus, in Grseeo habelur solent ungere capita. Prsecepit igitur, ut quando je-
imovaiov : quod verbum Septuaginta interpreles jre- junamus, laetos et festivos nos esse monstremus.
piovaiov frequenlissime transferunt. Consideravimus Multi legenles illud Psalmistoe : Oleum peccatoris non
crgo in Hebrseo, elubicumqueilliTre/Hovo-iovexpres- impinguet caput meum'( Ps. CXL,5), econtrario esse
serunt, nos invenimus * SGOLLA. (ffVttD), quod Sym- volunt bonuni oleuni, de quo alibi dicilur : Vnxil te
machus s%u.iperov,id esl, prmcipuuni, vel egregium, Deus Deus iuus oleo a Imtitim prm participibus luh
transtulit, licel in quodam loco peculiare interpre- (Ps. XLIV,8). Et id pj-jBcipi, ul exercenles virtules,
tatus sit. Quando ergo petimus ul peculiarem vel spirituali oleo principale (nyip.ovir.bv) cordis nostri
prsecipuum nobisDeus tribuat panem, illum petimus ungere debeamus.
qui dicit: Ego sum panis vivus qui de cmlo descendi (Vers.2I.) 11bi enim est thesaurus tuus,M est et
(Joan.st, 51). Ih Evangelio quod appellalur secuu- cor tuum. Hoc non sblum de pecunia, sed et de
dum Heliroeos, pro supersubstanliali pane, reperib cunctis passionibus [Al. possessionibus] senliendum
WAHAK (TiD), quod dicitur crastinum; iit sit sensus : est. Gulosideus venter est: ibi ergo habet eor, ubi
Panem noslrum craslinum, id esl, futurum da nobh G et ihesaurum [Al. est thesaurus]. 36 Luxuriosi the-
Itodie. Possumus supersubstantialem panem et aliter saurus, epulse sunt. Lascivi, ludicra : amatoris , li-
inielligere, qui super omnes substanlias sit, et uni- bido : Huicservit unusquisque a quo vincitur (II Petr.
versas superet crealuras. Alii simpliciler putant, se- n, 19).
cundum Apostoli sermonem dicentis (1 Tim. vi, 8) : (Yfers. 22, 25.) Si bculus luus fuerit simplex, to-
Ilabentes viclum et vestituni, 35 hiscontenli sumus,de, tum Corpus luuni lucidum erit. Si aulem oculus luus
prsesenti tanlum cibo sanctos curam agere. Unde et fueril nequam, lotum corpus luum ienebrbsum erit. Si
in posterioribus sit prseceptum : Nolile cogilare de ergo lumen quod in ie est, tenebrm sinl, ipsm tenebrm
crasiino. quanim erunt! Lippientes [Al. addilur oculij solent
Amen. Signaculum oratiohis Dominicse est: quod lucerrias videre numerosas: simplex oculus et ptirus
Aquila interpretatuf, fideliler : nos, vere, possumus simplicia inluetur et phra. Hoc totum transferet ad
dicere. sensum. Quomodo enim corpus, si oculusnonfuerit
(Vers. 14.) Si enim dimherith homimbus peccala simplex, lotum in tenebris est : iiaanima, si princi-
eorum, dimiltel et vobis Paler vester cmlestisdelicta palem fulgorem suum ;perdiderit, universus sensus
veslra. c Hoc quod scriplum est : E<jodixi, dii eslis, in caligine commorabilur. Si ergo lumen quod iu
et filii excelsi omiws: vos vero nt honiines moriemini, D te est, tenebrse sint, ipsse lenebrse quantse erunt!
et tamquam unus de principibus cadetis ( Ps. LXXXI, Si sensus qui lumen esj, animae vitio caligalur, ipsa,
6, 7), ad eos dicitur qui propter peccata homines ex pulas, caligo quibus tenebris obvolvetur!
diis esse meruerunt. Recte ergo et hi quibus pecca- (Vers. 24.) Non poiesth Deo servire et mammonm.
ta dimiitunliir, homines appellati sunt. Mammona sermone Syriaco divitise nuncupantur.
(Yers. l6.)Exlerminant eniin facies suas, ut appa- Non potesth Dco servire et mammonm. Audiat hoc
°'.ln mss. Sogolla, quod etin.commenta.riis in Ma- lus ~ non Hebrseis, sed Chaldseis Syrisque vernacu-
lacliiam, cap. jii, in fine monuiiiius. Recoie eum Jo- lus : jex quo rursuin cblligas, quamquam Hierony-
ciim, si lubet. mus Absolule dicat Hebraice scriptum Evangelium
h Dup niss., Moar, alii Maar. Repererit vero Hie- illud, non Hebraico serinone, sed Chaldaico, Syrove,
ronymus in eo Evangelio ifiaT Damhar, aul Dama- aut Clialdseo Jerosolyhiilano, Hebraicisque tantum
har, siqiiidem id quod crastinum interpretatur, in- iitteris conscfipium.
venil: econtrario enirii Maliar Hebrai.ce niip» cras c Unus Palalinus, Si hoc quod scriptum est.
tantum sonal, cum arliculp aulem crastinum, Krh dTres Palalini codices, oleo exsultationis.
inoi panem noslrum «4asrMUjm.Est. verp ille articu-
As fWMMFNTARinRTlMIN EVANGELHIMMATTH/ftl UR. I. GAP. VIT. 4fi
avarus, audiat qui censelur vocabulo Chrisliano non A quoniam nec Salonlon in omni gloria sua cooperlus est,
posse se simul divitiis Christoque servire. Et lamen, sicut unum ex hlis. Si enim fenum dgri quod hodie
non dixil, qui habet divilias, sed qui servit divitiis. esi, el cras in clibanum mitiiiur, Deus sic vestil:
Qui enim diviliarum servusest, diviiias cuslodit, ul quanto magis vos modicmfidei! Et fevera quod seri-
servus; qui aulem servitulis excussit jugum, distri- cum , quse regum purpura, quse pictura texlricuni
buit eas, ul dominus. polest fioribus comparari? Quid ila fubet ut rosa ?
(Vers. 25.) Ideo dico vobh ; Ne solliciti silh ani- Quid ita candet ut lilium ? Yiolse vero purpurain,
mm vestrm,quid manducelh, neque corpori vesiro quid nullo superari murice, oculorum magis quam scr-
induamini. In nonnullis codicibus additum esl: ne- monis judicium est.
que quid bibatis. Ei'go quod natura omnibus liibtiil, (Yers. 31 seqq.) Nolite solliciti esse, a dicentes:
et jumenlis ac besiiis hominibusque commune esl, Quid manducabimus, aui quid bibentus, aut quo ope-
hujus cura a penilus liberamur. Sed prsecipitur no- riemur ? Hmc enim oninia gentesinquhunt. Scit enim
bis ne solliciti simus quid comedatnus : quia in su- Pater vester, quia hh omnibus indigelis. Qumriie er-
dore vultus prseparamus nobis panem. Labor exer- go primum regnum Dei el jiistitittin ejus, elhmc om-
cendus est, sollicitudo tollenda. Hoc quod dicitur : nia adjicientur vobis. Nolite ergo iolliciti esseiri cra-
Ne solliciti silis animmvestrm quid comedatis, neque B slinunt. Craslinus enim diCssollhitus eril sibi ipsi. De
corpori veslro quid induamini (Genes. m), de carnali prsesentibus ergo cohcessit debefe csse sollicitos
cibo et veslimento accipiamus. Cscterum de spi- qui futura prohibel cogilare. Unde fet Aposiolus :
ritualibus cibis et vestimentis semper debemus fcsse Nocle et die, inquit, manibus nostris Operantes: ne
sollicili. quemveslrum gravaremus (l Tliess. n, 9).38Cras in
(Vers. 26.) Nonne aitima plus esl quam esca, el Scripturis fulurum tempus inteliigitur, dicerile Ja-
corpus plus cst quam veslimentum? Quod dicil, islius cob , Et exaudiet me cras justitiamea(Gen. xxx, 53)>
modi est: Qui majoia prsesliiit, utique el minora Et in ISamuelis pliantasmate, pylhonissa loquitur
prasiabit. ad Sauleni : cras eris mecum (I Reg. xXvm, 19).
Respicite volalilia cmli, quoniam non serunt, nequei (Yers. 34.) Sufficit diei ntaliiia sud. Ilic malitiam,
metunt, neque congreganl37 "l horrea : et Paler ve- non coiilrariam virtuli posuit, scd laboretn et affli-
sler cmleslis pascit illa. Nonne vos magis plnris estist ctionem,et angustias sseculi: quomodo el Sara afflixit
itlis? Apostolus prsecipit (Rom. xi), ne plus sapia- Agar ancillam suam (Gen. xvi)', quod siguifiCaiiter
inus quam oporlei sapere. Islud lestiinonium et ini Graece dicitur iy.axaasv avriv. Sufficit ergo nobis
prsesenti capitulo conservandum est. Sunt enim qui- prsesentis temporis cogitatio : futuroruin curam,
dam, qui dum volunt terminos pairum excedere, ett C quae incena est, relinquamus.
ad alta volilare, in ima merguntur : volalilia dicen- (Cap. VII. — Yers. 1, 2.) Nolite judicare, ut non
tes cceli Angelos esse, cselerasque in Dei minislerio3 judicemini. ln quo enim judicio judicaverith, judica-
fortitudines, quse absque cura sui Dei alaniur pro- bimini: et in qua mensura mensi fueritis, remetielur
videntia, Si hocila est, ul inielligi v.olunt, quomodo3 vobis. Si judicare prohibel, qua consequeniia Pau-
scquitur diclum ad homines : Nonne vos^ magis plu- ltisinCorinthojudical fornicanlem (ICor. v), et Pe-
ris estis illis ? Simpliciter ergo accipiendum : quodl trus Ananiam et Sapphiram mendacii coarguit
si volatilia absque cura et serumnis, Dei alunturr (Acl. v) ? Sed ex consequenlibus quid prohibueiii,
providenlia, quae hodie sunt, et cras non erunt : ostendit, dicens : quomodo euiin judicavcfitis, sic
c quanlo magis homines quibus seternitas
promiltilur,, judicabitur de vobis. e Itaque nou prphibuit judi-
Dei regunlur arbitrio ! care, sed decuit.
(Vers. 27.) Quis autem veslrum pogilans potest ad-!- (Vers. 5-5.) Quid autem vides festucam in oculo
jicere ad slaturam suam cubitum unum ? Et de vesli- l- fratrh tui, et trabem in oculo tuo non vides ? Aut
menlh quid solliciti eslis ? Sicut animam plus essee quomododicis fratri tuo : Frater, sirie ejiciam feslu
quam cibum comparalione avium denionslravil, sicc cam de oculo tiio, el eccetrabs est in oculo luo ? Hy-
corpus plus esse quam vestem, ex consequeniibuss D I pocrila, ejice primum irabem de ocuto tuo , et tunc
rebus ostendil, dicens: videbh ejicere festucam de oculo fratris tui. De his
(Vers. 28-30.) Considerate lilia agri quomodo cre- !- lequitur, qui curri ipsi mortalt cflmine leneanlur
scunl: non laborant neque nent. Dico autem vobh is obnoxii, minora peccata fratribus non concedunt :
a Amovimus liinc negandi parliculam,
quam ha-
i- conlexlui Hierortymiano, qui sine bac sententia pef-
ctcnus editi interserebant, repugnanlibus cunciis, 3, fectus est. Codicem itaq.ue manuscripli noslri mo-
quibus nos utimur, mss. libris, aliisque duobus, quosis naslerii de S. Petro super divam secuti snmus.
MartianseusJaudat. r—Edili libri addunt particulam m MART.— Glossema, quod el Vulgati anle Marlia-
neganlem, hujus cura non penitus liberamur. Mss. s. nseum libri pracferebanl, ejusmodi, qnorum aiiima
autem codices duo idem retinent absque negalione. e. mortalis est, ei cum essc cessaverint, semper non
Ulraque lfectionon repugnat si curam sumamus pro ?o erunt, duo e nostris, Cisterciensis et Palat. mss.,
SPllicitudine. MART. pluresque Martianoeoinspecli, bic relinent.
b Vocem magh tres mss. Palatini ignorant. d In Palatiiiis
c Hic quoque addunt edili libri et mss. mss., solticili esse de crastino, reli-
u- quo Scripturaa textu pra?termisso.
quam-
plures, quorum anima mortalh esl, el cum esse ces- s- e Pfo llaqtte adverbio, quod mss. nostri subsii-
saverinl, semper non crunl. Quod additum videlur jr luunt, anlea legebalur Hic,
11 S. EUSEBII MERONYMI - 48
ciilicein liquantes, et camelum glutientes (Matth. A ingrediatur, hortatur (I Tim. v). Simulque consi-
xxm). Recte ergo et isti simulatione justiiine, ut su- dera quam signantei^ de litraque via locutus sit.
pra diximus, appellantur bypocrilae, qui per tra- 40 Per latam niulti ambulant, anguslam pauci in-
bem oculi sui, feslucam in oculo?frairis sui aspi- veniunt. Latam non quserimus, nec inventione opus
ciunt. est : sponte se offei't, et erranlium via est. Angu-
(Vers. 6.) Nolile sanctum dare canibus. Sanctum, stam vero, nec omnes inveniunt, nee qui invene-
panis est filiorum. Non debemus ergo lollere panem rint, stalim ingrediuiiiur per eam. Siquidem multi,
ftliorum et dare eum canibus. inventa verilatis via , capti «soculi voluplatibus, de
Neque miltalh margaritas vestras anle porcos, ne medio ilinere revertuhlur.
forle conculcenleas pedibus suis, el conversi disrum- (Vers. 15 seq.) Atlendite a falsis prophelh, qui
pant vos. Porcus non recipit ornalum , qui versalur veniunl ad vos in vestinienth ovium: intrinsecus au—
in volulabris lnti. Et juxta Proverbia Salomonis : Si tem sunt lupi rapaces. A fructibus eorum cognoscelh
liabuerit circulum aureum , fmdiorinverdlur (Prov.xi, eos. Numquid colligunt dc spinh uvas, aut de tribulis
22). Quidamcaneseos 39 inlelligivolunt, qui post fi- ficus ? sic omnis arbor hona fructus bonos facit: mala
demChrislireveriuniur ad vomituni peccatorum suo- autem arbor malos ftuctus facil. Et de omnibus
rum : porcos aulem eos qui necdum Evaugelio cre-1B a quidem intelligi polest, qui aliud habilu ac ser-
diderunt, et in lulo incredulitatis vitiisque versan- nione promiltunt, aliud opere demonstrant. Sed
lur. Non convenit igitur islius modi hominibus cito specialiter de hseretidis intelligendum est, qui vi-
Evangelicum credere margarittun, ne conculcent dentur conlinentia, castilale, jejunio, quasi qua-
illud, et conversi nos ineipianl dissipare. dam pietatis se veste circumdare, inlrinsecus vero
(Vers. 7 seq.) Petite, et dabitur vobis : qumrile, habentes aninium venenalum, simpliciorum fratrum
el invenielis: pulsate, et aperietur vobis. Onmis enim corda decipiunt. Ex fructibus ergo animse, quibus
qui pelil, accipit; el qui qumril, invenit; el pulsanli innocentiam ad ruinam trahunt, lupis rapacibus
aperietur. Aul quh est ex vobh homo, quem si petierit comparantur.
filius suus panem, numquid lapidem porriget ei ? Aul (Vers. 18 seq. ) Non polest arbor bona fruclus
si pisccm pelierit, numquid serpentem porrigel ei ? malos facere : neque arbor mala fruclus bonos faccre.
Qui carnalia supra vetuerat postulari, quid quae- Omnh arbor qumnon facit fructum bonum, excidelur,
rere debeamus ostfendit. Si pelenli datur, et quse- ei in ignem milletur. Igilur ex fruclibus eorum cogno-
rens invenit, et pulsanti aperilur : ergo cui non da- scelis eos. Quseramus ab rhsereticis, qui duas inter
lur, et qui non invenit, et cui non aperitur, appa- se contrarias dicunt esse naturas, si juxla intelli-
rct quod non bene pelierit, quscsierit et pulsaverit. ^1 gcnliam corum, arbor bona malos frnctus facere
Pulsemus itaque januam Christi, de qua dictum numquam potest, quomodo Moyses arbor bona
est : Ilmc porta Domini, jusd intrabunl per eam peccaveril ad aquam coniradictionis (Deut. xxxn) :
(Ps. cxvii, 20); ut cum intraverimus, aperiantur et David, Uria interfecto, cum Bethsabee concu-
nobis thesauri absconditi et tenebrosi in Chrisio Je- buerit (II Reg. xi) : Pelrus quoque in Passione
su, inquo estomnis scientia (Coloss. n). b Domini negarit, dicens : Nescio hominem (Matt.
(Vers. 11,12.) Si ergo vos cum silh mali, noslis xxvi, 72) : aiit qua consequentia Jelhro socer Moy-
bona dare filiis vestris, quanlo magh Pater vcsler qui si aiijor mala, qui utique in Deum Israel non cre-
incmlh esl, dabit bona pelenlibus se! Omnia ergo debat, dederii consilium Moysi bonum (Ea;od. xvm);
quwcumque vullis ul faciant vobis homines, et vos et Achior ad Holophernem aliquid ulile sit loculus
facile illis. Hmcest enim Lexet Prophetm. Nolandum (Judilh. v) : et Comicus dixerit ( quod bene diclum
quod aposlolos malos dixerit, nisi forte sub Apo- Apostolus comprobavit) : Corrumpunl mores bonos
fctolorumpersona emne liominum damneiur genus, confabulationes pessinm (l Cor. v). Et cum non in-
cnjus ad comparationem divinse clemenlise ab in- venermt quid respondeant; nos inferemus, etju-
fanlia cor ad malum positum est. Lege 'Genesimi ' dam (Joan. xiu), ai-borfemquondam bonam, fecisse
(Genes. vm). Nec rniriim si homines hujus saeculii fruclus malos postquahi prodidit [Al. tradiderit]
dicit malos, cum et Paulus apostolus memoret : Salvatorem : el Sauluni (Philipp. m) arborem ma-
Redimentes tempus , quoniam dies mali sunl (Ephes. lam eo lempore quo persequebatur 41 Ecclesiam
v, 16). Cliristi, fecisse poslea fructus bonos, quando in vas
(Yers. 13, 14.) Inlrale per anguslam porlam, quiai electionis de perseculore .translaius est (Acl. ix).
lata porla el spatiosa via cst qum ducil ad perditio-- Tamdiu ergo bona arbor fructus non facit malos ,
nem, el multi sunl qui inlrant per eam. Quam angustai quamdiu in bonitatis studio perseverat: et mala
porta, el arcla via esl qum ducil ad vitam ! et paucii arbor lamdiu manet in fruetibus peecalorum,
sunt qui inveniunt eam. Lata via est sscculi volu- quamdiu ad poeniientiam non convertitur. Nemo
pias, quam appetunt homines. Angusia, quse perr enim permanens in eo quod fuit, incipit id esse quod
labores et jejunia pandiiur, quam et Apostolus iu- necdum coeperit.
gressus est(Il Cor. vi,xi) : et ul Timotheus per eami (Vers. 21.) Non omnis qui dicit mihi, Domine,
" Voculam quidem mss. nostri supplent. 'Leviorai h Rhabban., Dominum.
alia infra castigant.
49 COMMENTARIORUMIN EVANGELIUMMATTHiEI LIB. I. CAP. VIII. ' SO
Domine, intrabit in regnum cmlorum; sed qui facit vo- A (Vers. 26.) Fundala enhn erat supra petram. Et
luntalem Pairis mei, qui in ccelh est, ipse inlrabit in omnis qui audil verba mea limc, el non facil ea, similis
regnum cmlorum. Sicut supra dixerat, eos qui habe- eril viro stullo. Super hanc petram Dominus fuitdavit
rent vestem vitse bonse, non recipiendos propter Ecclesiam (Matth. xv): ab hae petra apostolus Pe-
dogmatum nequitiani: ila nunc econtrario asserit, trus sorlitus est nomen. Super hujuscemodi petram
ne bis quidem accommodandam fidem, qui cum pol- non inveniuntur serpentis vestigia (Prov. xxx). De
leant inlegritate fidei, turpiter vivunl, et doctrinae hac et propheta loquitur confidenter : Statuit super
integriiatem malis operibus destruunt. Ulrumque pelram pedes meos (Ps. xxxix, 5). Et in alio loco :
enim Dei servis necessarium est, ut el opus sermone, Pelra refugium leporibus, sive herinaciis (Ps. cm, 8).
' cl sermo
operibus comprobetur. Huic senlenlise po- Timidum enim animai in pelrae cavernas se recipit:
test illud videri contrarium: Nemo polesl dicere, ei cutis aspera, et tota armata jaculis, tali se prote-
Dominus Jesus, nisi in Spiritu sanclo (I Cor. xn, 5). ctione tulatur. Unde et Moysi dicilur eo lempore quo
Sed moris est Scripturarum dicta pro factis acct- de jEgypto fugerat, et lepusculus Domini eral: Sla
pere, ut statim in consequentibus approbatur, refu- in foramine petrm, et posteriora mea videbis (Exocl.
lari eos qui jactant sine operibus habere scientiam XXXIII,21).
Domini, et audiunt a Salvatore : Disceditea me, ope- B I (Vers. 27, 28.) Qui mdificavil domum suam super
i-flrii iniquilatis, nescio vos (Luc. xm). Et Apestolus arenam : et descendil pluvia, et venerunt flumina , et
in hunc sensum loquitur: Confitentur se nosseDeum: flaverunl venli, et irruerunt in domum illam, et cecidil:
facth aulem negani (Tit. i, 16). el fuit ruina ejus magna. Et factum esl cum consum-
( Vers. 22.) Multi dicent mihi in illa die: Domine, tnassel Jesus verba hmc, admirabantur turbw super do-
Domine, nonne in nomine tuo prophetavimus, et in ctrina ejus. Fundamentum quod Apostolus architeclus
nomine luo dmmonia ejecimus, et in nomine luo viriu- posuit (I Cor. m), unus [Al. unum] est Dominus no-
ies multas fecimus? Prophetare , et virlutes facere, sler Jesus Christus. Super hoc fundamentum stabile
et dsemonia ejicere, inlerdum non ejus ineriti est et firmum, et per se robusta mole fundatum, sedifi-
qui operalur, sed vel invocalio [ Al. invocalione ] catur Chrisli Ecclesia. Super arenam 43 ver0 <ln3i
nonjinis Christi hoc agit, vel ob condemnationem fluida est, et coagmentari non potest, nec in unam
eorum qui invocant, et utilitatem eorum qui vident copulam redigi, omnis haereticorum sermo ad hoc
et audiunt, conceditur: ut licet homines despiciantt aedificatur, ut corruat.
signa facientes, tamen Deum honorenl, ad cujus> (Yers. 29.) Eral enim docens eos sicut potestaiem
jiivocalionem fiuiit tanla miracula. Nam et SaulI habens , et non sicul Scribm et Pharhmi. llli enim ca
' docebant populos, quse sciipta sunt in Moyse et
(1 Reg. x), et Balaam (Num. xxiu), et Caiphas (Joan.. C
xi) proplietaverunt, nescientes quid dicerent: ett Prophetis. Jesus vero, quasi Deus et Dominus ipsius
Pliarao (Genes. XLI) et Nabuchodonpspr (Dan. n) ) Moysi, pro libertate voluntatis suse, vel ea quae mi-
somniis futuia cognoscunt. Et in Aclibus Aposlolo- nus videbanlur, addebat in lege; vel commulans
rum filii Scevsevidebanlur ejicere dsemonia (Act. xix). prsedicabat in populos, ut supra quoque legimus:
Sed et Judas apostolus cum animo proditoris multak Diclum est anliquis : Ego aulem dico vobh.
signa inter cseteros Apostolos fecisse narralur. (Cap. VIII.—Vers. 1.) Cum aulem descendhsel Jesus
42 (Vers. 25.) El tunc confitebor illis, quia num- de monle, secutmsunt eum turbm mullm, etecce leprosus
quam novi vos. Signanler dixit confilebor, quia multo> veniensadorabat eum, dicens. De monte Domino de-
ante lempore dieere dissimulaveral: non novi vos.. scendente , oeeurrunl turboe, quia ad altiora ascen-
Non novit Dominus eos qui pereunt. Observa autemI dere non valuerunt. Et primus ei occurrit leprosus.
quare addiderit, numquam novi vos, si juxta quosdaml Necdum enim poterai cum lepra tam multiplicem in
onines bomines inter rationabiles semper versati suntt monte Salvatoris audire sermonem. Et iiplandum
creaturas. quod hic primus specialiter curatus sit: secundo,
( Vers. 24.) Dhcedite a me qui operamini iniquita- . puer Centurionis : tertio, socrus Petri, febriens [Al.
tem. Omnis ergo qni audit verba mea hmc, el facit ea,, febricitans] in Capharnaum: quarto loco, qui oblati
assimilabiturviro sapienti, qui mdificavit domum suam<i sunt ei a daemonio vexati, quoj-um spiritus verbo
supra pelram. Non dixit, qui operati esth iniquitaiem,, ejiciebat, quando omnes male habentes curavit. Et
ne videretur lollere poeniteiitiam, sed qui operamini, l, ecce leprosus veniensadorabat eum, dicens. Recte post
hoc est, qui usque in. prsesenlem horam, cum judieii1 prsedicationem atque doctrinam signi offerlur occa-
tempus advenerit, licet non habeatis facultatem pec- sio: ut per virlutem miracula [Al, virtutem miraculij,
candi,'tamen adhuc habetis affectum. prseteritus apud audientes sermo firmetur.
( Yers. 25.) Et descendit pluvia, et venerunl flumina,', (Vers. 2.) Domine, si vis, potes me mundare. Qui
el flaverunt venti: et irruerunt in domum illam, et non n voluntatem rogat, de virtute non dubitat.
cecidit. Pluvia istt quse domum subvertere nititur,*, (Yers. 3.) El extendens Jesus manum, letigit eum,
diabolus est. Flumina, a omnes Aniichrisli, qtii con-i dicens: Volo, mundare. Et confestim mundala est lepra
tra Christum sapiunt. Venti spiritalia [Al. spiritua-L- ejus. Extendente manum Domino, slalim lepra fugit.
les] nequitiae in coelestibus (Ephes. vi). Simulque considera quam humilis et sine jactantia
a Vulgati antea libri, flumina, Antickrhli absquee omnes, quam vocem mss. inlerserunt.
Sl S." EUSEBII HIERONYMI ! - 52
responsio. llle dixerat, si vis: Dominus respondit, A el Isaac, eiJacob, in rcgno cmlorum. Quia Deus Abra-
vdloi Ille pracmiserat, poles me mundare: Dominus ham pceli cpridilpr, Pater ' Christi est, idcircp in re-
I
jungit, et dicit, rimndare: Non ergo nt plerique Lati- gno ccelorum est et Abraham, cum quo aceubituraj
nofum pulani, jungendum est,et Jegendum volomun- sunt haliories , qttse crediderint in Christum Filium
dare: sed separatim, ut primum, dicat, volo : deinde Creatcris. Et ille pariier sensus implelur, de quo
imperans dical, mundare [Al. imperet mundare]. supra diximus, in centririenis fide genlium fieri prse-
(Yers. 4.) Et ait illi Jesus: Vide nemini dixeris. rogalivam : dum ad illius credulitatem de Orienie
El re vera quid erat necesse ul sermone jactaret, et Ocbidenle credituripopuli comniemorantur.
quod corpore praeferebal ? ( Vers. 12.) Filii autem regni ejicientur in lene-
44 S<?dvacle, ostende te sa^erdoiibiis: et offcr mti- bras exteriores. Filios regni Judaeos significat, in quos
nus quod prmcepit Moyses in lestimonium iltis. Varias ante regnavil Deus. Ejicieniur in tenebras exleriores.
ob causas milliteum ad sacerdotes. Primum, propter Tenebrse semper inlbriores sunt, non exteriores.
humilitatem, utsacerdolibus deferre » Iionorem videa- Sed quoniam qui a Domino foras expellitur, lumen
lur. Erat enimlege pra>ceplum,ut qui mundati fucrant relinquil ; idcirco exteriores tenebrse nominatse
a lepra, offerrent munera sacerdotibus. Deinde, ul sunt. '
mundatum videntes leprosum, aut credcrentSalvatori, " Ibi eril fletus el siridor dentium. Si fletus ocu-
aul non crederent. Si crederent, salvarentur: si nori lorum est, et stridofj dentium ossa demonstrat:
crederent, inexcusabiles forent.Etsimulnequodineo vera est ergo corporum et eorunidem membiorum
ssepissiniecriminabanlur, legem viderelur infringere. quoe ceciderant, resurfcclio.
(Vers. 5 seq.) Accessit ad eum centurio, rogana ( Yers. 14.) El cumwenhset Jesus in domum Pelri,
eum, et dicens: Doinirie, puer meusjacet in domo pa- vidil socrum ejus jacenlem el. febriciianlem (Al. fe-
raltjlicus, el male torquelur. Ei aililli Jesus : Ego brientem] : et tetigil manum ejus , el dimisit eam fe-
veniam, elb curabo eum. Et respondens centurio, ail : brh. Tangitur manus mulieris, ct sanalis operibus
Domine, non sum dignus ut inlres sub leclum meum ; ejus, peccatorum infirmitas fugit. Natura liominum
sed tantum dic verbo, et sanabitur puer meus. Non isliusinodiest.ut post febrem magis(' lassescant cor-
debemus jactanlise «rguere Dominum, quia siatim se pora : et incipiente sahitate, segrolationis mala sen-
ilurum el sanaturum esse promitlit, videns centu- tiant. Verum sauitas quse confertur a Doinino, f to-
rionis fidem, humililaiem , et prudentiam. Fidem, tum simul rcddil, nec sufflcit esse sanatam ; sed ut
in eo quod credidit ex gentibus paralyticum a Salva- iiziraai; fortitudinis indicetur, additum esl :
tore posse sanari. Humilitatem, quod se judicavit ( Vers. 15.) Et surrexit, et ministrabat eis. Illa ma-
indignum, cujus tectum Dominus intrarct. Pruden- ^ nus n)inistrabat, quse et lacta fuerat, etsanata.
tiam, quod inlra corporis tegmen, divinilatem lafen- (Vers. 16-18. ) Vespere autem facto, obiuleruni e%
tem videret, Sciens non id sibi proftiturum, quod multos dmmonia habehtes : et ejiciebat spirilus verbo,
etiam ab incredulis videbatur; scd id quod latebat et omnes male habentes curavit [Al. curabat], nl ad-
intrinsecus. De qua prudentia hoc eliani, ait: implerelur quod diclumesl per Isaiam prophetami,
(Vers. 9.) c Nametego homo sum sub polestale dicentem: Ipse infivmilqtesnostras accepil, et mgrola-
[Al. adAhutconslitutus], habenssub me miliies: etdico lionesnostras portavit, Videns autem Jesus lurbas mut-
huic, vade, el vadit: el alii, veni, el venil: et servo tas circum se, jussil dhcipulos ire Irans fretum, Om-
riteo, fac hoc, et facit. Volens oslendere Dominum nes, non mane, non irieridie, sed ad vesperam cu-
quoque non per adventum tantum corporis, sed per ranlur, quando sol ocCubiturus esl : quando gra-
angelortim ministeria posse implere quod vellet. ntim trilici 46 mterfa morilur, ut mullos fructtis
(Vers. 10.) Audiens aulem Jesus, miralut esl, et afferat (Joan. xn).
sequentibus se dixit. d Miralus est quod vidit cenlu- ( Yfers. 19, 20.) Et dccedensunus Scriba, ait illi :
rionem suam intelligere majestatem. Pellendse enim Magisler, sequar te quocumque ierh. Et dicil ei Je-
erant veJ inlirniitates corporum, vel loriiludiiies con-. sns : Vulpes foveas habent, et volucres cmli nidos :
' Filius autem
irarise, quibus homo ad debilitatem ssepe coriceditur, hominis non habel ubi caput suum recli-
et VCrboDomini, et ministeriis angeloriim. net. Scriba isle legis, qjii tantnm Iitteram noverat
Ameii dico vobis, non inveni tantam fidem in Israel. occidentem, si dixisset!: Domine, sequar te quocum-
De pfaesentibus loquitur, non de omnibus retro pa- que iefis, non fuisset fepulsus a Domino ; sed quia
triarchis 45*et pfophetis : nisi forte in centurione magistruin unum de pluribus aeslimabat, et liltera-
fides gentium prseponilurlsraeli. tor erat, quod significantius Grsece dicilur, •vpa.u.p.a-
(Vers. 11.) Dico duiem vobh, quod multi ab Orien- TEUS-, elnon spirilualis iauditor : idep non babel lo-
ie et Occidente veniint, et recumbent cum Abraham, cum iri quo possit Jfesus reclinare caput sutui).
i
n Mss. Palalini, deferre videalur, absque honorem. " Corrupte legebaluri lacessant, pro lassescant,
^ Iidem mss., et sanabo eitm. et paulo superiiis errorem penes Martian.
o Rursum iidem mss., Ecce ego cumsim liomo, dico quem emendavimus.
htdc, etc. { Dup mss., toia simu! reddil, necsufficit esse tfa».->
d Verba, miratus esl, quse in antea vulgalis dee- lum saiiatam.
rant, imperfecto sehsii, mss. nostri suffliciuni.
'
55 COMMENTARIORUMIN EVANGELIUMMATTHM LIB. I. CAP. IX. S4
Oslenditur aulem nobis, et ob hocSciibam repudia- A rabanlur. Sin aulem quis contentiose voluerit eos,
tutn, quodsignorumvidens magnitudinem, sequivo- qui mirabantur, ftiisse discipulos, respondebimus,
luerit Salvatorem , ut lucra ex operum miraculis recte homines appellatos, qui necdum noverant po-
quaereret, hoc idem desiderans, quod et Simon Ma- lenliam Salvatoris.
gus a Petro emere voluerat (Act, vm). Talis ergo (i- (Vers. 30, 31.) Quid nobis et libi, Jesu Fili Dei?
des jusle sentenlia [Al. juxla sententiain] Domini Venhti huc ante lempus torquere nos. Erat autem non
condemnatur, etdicilur ei : Quid me propter divi- longe ab illis grex porcorum multorum pascens. Dm-
tias et sseculilucra cupis sequi, cum tantse sim pau- mones uulent rogabant eum, dicentes. Non voluntatis
periaiis , ut ne hospitiolum quidem habeam, et non isia confessio est, quam prsemium sequitur confl-
meo utar lecte ? tentis, sed necessilalis extorsio, quse cogit invitos,
(Vers. 21.) Alius aulemde dhcipulh ejusaitiili: velut si servi fugitivi, post multum lemporis dotni-
Domine, permitle me primum ire, et sepelire palrem num suum videant : nihil aliud nisi de verberibus
meum. Quid sirnile est inler Scribam et discipulum ? deprecanlur. Sic et dsemones cernentes Dpminum in
llle magislrum vocat, hic Dominum confitetur. Ille terris repente versari, ad judicandos se venisse cre-
prnpterpietatisoccasionem, ad sepeliendum pati'em debanl. Praeseniia Salvaloris, tormentasunl dsemo-
ire desiderat : isle sccuturum se quolibet esse pro- B 1 num. Ridiculeque pulant qnidain, dsemones' scire
mitlil, non magistrnm quserens, sed ex magislro lu- Filium Dei, el diabolum ignorare ; eo quod minoris
crum. malitise sint isti quam ille cujus satellites sunt.
(Vers. 22.) Jesus aulem ait illi: sequere me, el di- Cum omnis scientia discipulorum ad magistrum re-
mille mortuossepelire mortuos SHOS.Mortuus est, qui- ferenda sit, et tam dsemones, quam diabolus suspi-
cumque non credit. Si autem mortuum sepelit mor- cari magis Filium Dei, 48 fluam nosse inlelligendi
luus, non debemus curam habere mortuorum, sed sunt[/U. sint]. Nemoenim Palreinnovil, nhi Fitius,
viventium : ne dum sollieiti sumus de mortuis, nos * el cui voluerit Filius revelare(Malth. xi, 27).
quoque mortui appellemur. (Yers. 32, 55.) Si ejicis nos, mille nos in gregem
( Yers. 23.) Et ascendeute eo in naviculam, seculi porcorum. Et aitillh : Ite. Atilli exeunles, abierunt
sunt eum dhcipuli ejus : et ecce motus macjnusfactus in poxcos. Et ecce magno impelu abiit totus grex per
est in mari, ita ut navicula operireiur fluclibus. Quin- prmceps in mare, et mortui sunl in aquh. Paslores au-
lum signum fecit, quando ascendens navem de Ca- tem fugerunt; et venienlesin civitatem, nuntiaverunt
pharnaum, ventis imperavit et mari. Sextum, qtian- hmc omnia, et de hh qui dwmonia habuerant. Non
do in regione Gerasenorum dedit polestaiem dse- quod concesserit Salvalor dsemonibus quod pete-
monibus in porcos. Septimum , quando 47 iogre- C bant, dixit, ite: scdulper interfectionemporcorum,
diens civitatem suam, paralyticum secundum cura- hominibus salulis occasio praeberetur. Pastoresenim
vit in lectulo. Pritnus enim paralyticus est puer cen- isla cernenles, statim nuntiant civilati. Erubescat
turionis. Manichaeus,si de eadem subslanlia, et ex eodem au-
( Vers. 24, 25.) Ipse vero dormiebat. Et accesse- ctore liominum bestiarumquesunt animae, quomodo
runl ad eum, el suscilaverunl eum, dicentes: Domine, obunius liominis salutem, duo millia porcorum sut-
salva nos, perimus. Et dicit eis Jesus: Quid timidi focantur ?
eslh, modicmfidei? Hujus signi typum in Jona legi- (Vers. 34. •)Et eccelota civitas exiil obviamJesu ,
mus (Jon. i), quando, cseteris periclitantibus, ipse el vho eo, rogabant eum, ut transiret a (inibus eorum.
securus est, et dormil, et susciiatur ; et imperio ac Quod i'Ogant ut transeat a finibus eorum, non de su-
sacramento passionis suse liberat suscitanles. perbia hoc faciunt, ut nonnulli arbilrantur, sed de
(Vers. 26.) Tunc surgens, imperavit venlis et mari: humilitaie qua se praesentia Domini indignosjudica-
ei factaest tranquillilas magna. El ex hoclocointelligi- bant, sicut el Pelrus in caplura piscium cadens ad
mus quod omnes creaturae sentianl Creatorem. Qui- genua Salvatoris, ait: Exi a me, Domine, quia vh
bus enim increpalur [Al. quas increpavit], el quibus peccator sum ( Lnc. v, 8).
"*
imperatur [Al. imperavit], senliunt imperantem : ( Cap. IX.—Vers. 1, 2.) El ascendens Jesus m na-
non errore hserelicorum, qui omnia putant anirnan- 'viculam transfretavil, et venit in civilalem suam. Et
tia; a sed majesiale condiloris, quse apud nos insen- ecceofferebantei paralyticum jacenlem in lecto. Videns
sibilia, illi sensibilia sunt. auiem Jesus fidem illorum, dixil parakjlico : Confide,
(Vers. 27-29.) Porro homines mirali sunt, dicen- fili, remittuntur tibi peccata tna. Civiiatem ejus non
tes : Qualh est hic, quia venti et mare obediunt ei ? Et aliam intelligimus quam Nazarelh, unde el Nazarseus
cumvenissetJesus trans fretum in regionem Geraseno- appellatus est. Obtulerunt autem ei, ui supra dixi-
rum, occurrerunt ei duo habentes dcemonia, de monu- mtis, secundum paralylieum jacenlem in lectulo,
mentis exeunles, smvi nimis, ita ul nemo possel trans- quia ipse ingredi non valebat. Videns aulem Jesus
ire per viam illam. Et ecce clamaverunl dicenles, Noni non ejus fidem qui offerebatur, sed eorum qui offe-
discipuli, sed nautse, et caeteri qui iu navi erani, nii- rebani, dixit paralytico : Confide, fiii, remiltuntur

a Addunl quidam mss. sensibilia esse : alii econ- b lnterserunt duo Palat. mss. sacri texlus verba,
trarip insensibiliaesse. neque Filiumquh novit nisi Pater.
55 S. EUSEBII HIERONYMI 56
tibi peccata lua. 0 mira humililas,~despectum etde- A loeo : Dic tu peccata lua, ul juslificerh (Isai. XLIII,
bilem, totisque niembroruin compagibus dissolulum, 26). Maithafiumse et publicanum uoniinat, ut osten-
filium \ocal, quem sacerdoles non dignabantur at- dal legentibus, nullum debere salutem desperare, si
tingere. Aut certe ideo filium, quia dimiltuntur ei ad meliora conversus sit; cum ipse de publicano in
peccata sua. Juxia tropologiam inierdum anima ja- ' aposlbluin sil repente mtilalus. Atguit in lmc Ioco
cens in corpore suo, totis menibrorum virtulibus Porpbyrius et Julianus Augustus, vel imperiliam
dissolutis, a perfecto doelore offertur curanda Do- hislorici mentieniis, vel stultitiam eorum qui stalim
mino, 49 qu3e si misericordia ejus sanala fuerit, secuti sint SalvaloremJ quasi irrationabiliterquemlj-
tanium roboris accipil, ut porlet slatim lectulum bet vocantem hominem sint seeuti, cum lantse virtu-
suum. les, lantaque sigriaprsecesserinl, quse Apostolos an-
(Vers. 5, 4.) El eccequidam de Scribh dixerunt in- tequam erederent, vidisse non dubium est. Certe
tra se : Iiic blasphemal. El cum vidhsel Jesus cogita- fulgor ipse, et majestas divinilatis occultae, qnoe
tiones eorum, dtxil : Vl quid cogilatismala in cordi- etiam in a humana facie l-elucebat, ex primo.ad se
bus vestris ? Legimus in Propheta, dicentem Deum : videnles trabere polerat aspectu. Si enim in magnete
Ego sum qui deleo iniquitates titas (Isai. XLJIJ,25). lapide et sticcinis haecesse vis dicilur, ut annulos ,
Consequenter ergo Scribse, quia hominem putabant, B el slipulam, et festucassibi copulent, quanto niagis
et verba Dei non intelligebant, arguunt eum blas- Dominus omnium creoturarum ad se trahere pole-
phemise. Sed Dominus videns cogitationes eorum , rat, quos volebat?
ostendil se Deum, qui possit cordis occulta cogno- (Vers. 10 seq.) Et fdctum est, discumbenteeo in
scere, et quodammodo lacens loquitur : Eadem ma- domo, eccemultipublicanietpeccaloresvenientes, dis-
jestate et potentia qua cogitationes veslras intueor, cumbebant CumJesu et dhcipulis ejus. El videnles
possum et hominibus peccala dimittere. Ex vobis Pharismi, dicebant discipuiis ejus : Quare cum pu-
inlelligite quid paralyticus consequalur. blicanh ct peccaloribus manducal magisler vesler ? Al
(Vers. 5, 6.) Quid est facilius dicere : dimittuntur Jesus dudiens, ait: Nori estopus medico valeniibus ,
libi peccala lua; an dicere : surge et ambula? Vt au- sed ntale habentibus. Euntes aulcm discite quid est.
iem scialis, quia Filius hominis habet polestaiem in Videbaut ptiblicanum a peccatis ad meliora conver-
terra dimiltendi peccata, tunc ail paralylico. Inter di- sum, locum invenisse poenitentise; et ob id eiiam
cere, et facere, niulta disiantia est. Utrum sint pa- ipsi non desperant salutem, neque vero iu pristi-
ralytieo peccata dimissa, solus noverat, qui dimit- nis vitiis perinanenies, veniuntad Jesum, ul Plia-
Jebat. Surge aulem et ambula, tam ille qui consur- risoeiet Scribse niurnmrant; sed pojiiitenttam agen-
gebal, qu.im lii qui consurgentem videbant, appro- C tes,ut sequens Domini sermo significat, dicens :
bare polerant. Fit igittir carnale signum, utprobe- (Vers. 13.) Mhericordiam volo, el non sacrificium.
tur spirifuiile, quamquam ejusdem "viriutis sit, et Non enim venivocare jiistos, sed peccatores. Ibat au-
eorporis et animse vitia dimiilere. Et dalur nobis tem Dominus ad convivia peccatorum, ut occasio-
intelligentia, pi-opter peeeata plerasque [Al. pleris- nem haberet docendi, et spiriiuales invitatoribus
que] evenire corporum debilitates. Et idcirco for- suis prseberet cibos. Denique cum frequenter per-
san dimitiuntiir prius peccata lua [Ai. tacet lua], geread convivia describalur, nihil refertur aliud,
ul causis debilitatis ablatis, sanitas restituatur. nisi quid ibi fecerit, quid docuerit, ut et humililas
(Yers. 7, 8.) Surge, lolle lectum luum, ei vade in Domini eundo ad peccptores, et potentia doclrinse
domum luam. Et surrexit, el abiit in domumsuam, ejus in conversione poenilentium demonstrarclnr.
Videntes autem turbm, timucrunl el glorificaverunt Quod aulem sequilur : Misericordiam volo, et non
Deum, qid dedit potestatem lalem hominibus. Et ani- sacriftcium (Osee vi, 6)LEt : Non veni vocare gj
ma paralytica si surrexerit, si prislinum robur re- justos, sed peccalores, de propheia proferens testi-
cuperaverii, porlal lectum suumin quojacebatantea monium, sugillal Scribas et Pharisaeos, qui justos
dissoluta, etporlat illum in domum virtutum sua- se aestimanies, peccalorum et publicanorum consnr-
rum. D ija declinabant.
(Vers. 9.) Et cum transiret inde Jesus, vidit homi- (Vers. 14.) Tunc accesseruntad eum discipuliJoan-
nem sedenlemin telonio,Matthmumnomine. El ail illi: nh, dicentes : Quare nos el Pharismi jejunamus fre-
Sequere me. Et surgens seculus esl eum. Caeteri quenter, discipuli autem tui non jejunanl ? Superba
evaiigelistae propler verecundiam et honorem Mat- interrogatio, et plena supcrcilio Pharisseorum. Cer-
thsei, noluerunt euni nomine appellare vulgalo, sed te, ut ajiud non dicamus:, reprehendenda jejuniija-
dixerunt, Levi : duplici quippe vocabulo fuit. Ipse ctantia. Nec polerant discipuIiJoannis non esse sub
autem Malthaeus, seeunduni illud quod 50 a Salo- vilio, qui calumniabantur eum, qtiem sciebant ma-
mone praeeipitur [Al. dicilur] : Justus accusator est gisiri vocibus prsedicalum, et jungebanlur Phari-
sui in principio sermonh (Prov. xvm, 17). El in alio saeis, quos a Joanne noverant condemnatos, b cum
a His gemina sunt, quse habet infra in cap. xxi: lempiis induisse, cum in sui rapere admiiationem
ex quibus tamen colligas, non existimasse Hierony- iiomines, eosque sibi vel inviios voluit adjungere.
mum, proprium Chrisii corporis istud exUitisse, ac Yid. epist. 65, ad Principiam, rimn. 8 not.
nativum decus, sed majestaiis fulgorem ad aliquod i>Vocttlas, ciim ait, Martianaeusreposuit.
57 COMMENTARIORUMIN EVANGFXIUMMATTH^I LIB. I. CAP. IX. 58
ait (Supra. m, 7) : Generatio viperamm, qtds osten- A aliae * sordes ejus quae multorum libidini subja-
dit vobh fugere ab ira venlura ? cuerit.
(Vers. 15.) Et ait illis Jesus : Numquid possunt (Vers. 18, 19.) Ecce princeps unus accessit s , et
filii sponsi lugere quamdiu cum illis esl sponsus ? Ve- adorabat eum, dicens : Filia mea modo defuncla esl:
nient autem dies cum auferelur ab eis sponsus, et tunc sed veni, impone manum tuam [Al. tacet luam] super
jejunabunl. SponsusChrislus : spousa Ecclesia est. eam, etvivet. Et surgens Jesus, sequebatur eum, et
De hoc sancto spiritualique connubio, Aposloli sunt discipuli ejus. Octavtim signum est, in quo princeps
procreati, qui Iugere a uon possunt quamdiu spon- susciiari postulal liliam suam, nolens de myslerio
sam in tlialamo vident, elsciunt sponsuin esse cuin verse circumcisionis excludi; sed subintral mulier
sponsa. Quando vero transierint nuptiae, et passionis sanguine flueiis, etoctavo sanatur loco, ut principis
ac resurreclionis lempus advenerit, tunc sponsi filii filia de hoc exclusa numero veniat ad nonum, jnxla
jejunabunt.Nonnulli putant idcirco postdies qtiadra- illud quod in psalmis dicilur : JEthiopia [Al. de
ginta Passionis, jejuniadeberecomniitli: licet statim JEtltiopia] prmveniet manus ejus Deo [Ps. LXVII,32).
dies Pentecostes et Spiritus sanclus adveniens, b in- El : Cum intravcril plenitudo gentium, tunc omnis
dicantnobis festiviiatem. Etex hujus occasione testi- Israel sahus fiel (Rom. xi, 25, 26).
nionii, Montanus, Prisca, et Maximilla eliam posl B (Vei'S. 20.) Et eccemulier qum sanguinh fluxum
Peniecostenfaciunt quadragesimam : quod ablato patiebatur duodecim annh, accessit relro, et leiigit
sponso, filii sponsi debeant jejunare. Ecclesise autem fimbriam veslimentiejus. In 53 Evangelio secundum
consuetudo ad passionem Domini el restirrectionem Lucam scribitnr, quod principis filia duodecim an-
per humililatem carnis venil, ut spiriluali sagina: jeju- nos haberet setatis (Luc. vm). Nola ergo quod eo
nio corporis prasparemur. Juxla ° Iropologiarn aulem tempore hsec mulier, id est, gentium populus cce-
feiendum, quod quanidiu sponsus nobiscum est, el in perii segrotare, quo gens [Al. genus] Judseorum
Isetitiasumus, necjejunarepossUtnus, neclugere. Cum crediderat. Nisi enim ex comparatione virtutnm vi-
auiem illepropter peccalaa nobisreccsseritd, tuuc in- tiurn non oslenditur. Ibrc aulem mulier sanguine
dicendum jejunium esse, tunc luctus recipiendtis. fluens, non in domo, non in urbe accedit ad Domi-
(Vers. 16, 17.) Nemo aulem immiltil commissu- num, quia juxla Legem ui-bimis excludebatur (Levil.
ram pcmni rudh in vestimentum velus [Al. vestimen- xv, Num. v); sed in itinere, ambulante Domino, ut
to veteri]. Tollit enim pleidtudinem ejus a veslimenlo, dum pergit ad aliam, alia curaretur. Unde dicunt
el 52 pejor schsura fit. Neque millunt vinum novum et apostoli : Vobh quidem oportebal prmdicari verbum
in ulres veteres : alioquin rumpunlur utres, el vinum Dei; sed quoniam vosjudicasth indignos salule, trcms-
effundilur, et ulres pereunt. Sed vinum novumin utres C gredimur ad genles (Act. xm, 46).
novos miitunt, et ambo conservanlur. Hmc itlo io- (Vers. 21.) Dicebat enim intra se : Si tetigero tan-
quente ad eos. Quod dicit, hoc est ; Donec renalus tum veslimenlum ejus, salva ero. At Jesus conversus,
quis fuerit, et veteri homine deposito, per passio- et videns eam, dixit. Juxta Legem qui mulierciu
nem meam, novuni hoininem induerit, non potest menstruatam aut fluentem sanguine leiigeril, im-
severiora jejunii et contineniiau sustinere praecepla, mundus est (Levil. xxv). Ista ideo tangit Dominuni,
ne per austeritatem niiniam, etiain e credulitatem ut sanguinis vilio etiam ipsa cuiaretui'.
quam nuuc habere videlur, amittat. Duo aulem (Vers. 22.) Confide, filia, fides lua salvam te fecit:
exernpla postiit, et iurium veterum et novorum, et el salva facta est mulier ex illa hora. Ideo filia , quia
vestimenti. Veteres ulres debemus inlelligere Scri- fides lua te salvam fecit. Nec dixit, lides lua te sal-
bas et Pharisseo.-. Plagula vesiitnenli novi, et vinuni vam lactura esl, sed salvam te fecit. In eo enini
novum, praecepla Evangelica sentienda, quse non quod credidisti, jam salva facla cs.
possunl sustinere Judsei, ue rnajor scissura iiat. Tale (Vers. 25.) Et cumvenhsel Jesus in domum princi-
quid et Galatae facere cupiebant, ut cum Evangelio ph : el vidhset libicines, el turbam tumulluankm,
Legis prsecepta miscerent, et in utribus veteribus dicebal. Usque hodie puella jacei in donio principis
mitterent vinum novum ; sed Aposlolus ad eos lo-. 0 mortua, et qui videntur magistri tibicines sunt, car-
quilur : 0 insensali [Al. insipimles] Galalm ! quis vos men lugubre canenles. Turba quoque Judaeoruiii,
fascinavit verilati non obedire (Galat. iu, 1) VSermo nonest lurba credentium , sed tnrba tumultuan-
igilur Evangelicus aposlolis potius, quam Scribis et lium.
Pharisseis est infundendus, qui majorum traditioni- (Vers. 24.) Recedite, non est enim morlua puella,
bus depravati,sincerilatem praeceptorumChristi non sed dormit. Et deridebant eum. Quia Deo vivunt
puteranl custodire. Alia est euim puritas virginalis emnia.
"arimue, et nulla prioris vitii contagione pollutse, et (Vers. 25.) El cum ejecta csset lurba, intravit. Non
a Addil Rabb. atque jejunare. 0 Yiliose legit Martianseus, crudelitatem.
b Haud bene antea legebaiur, indicent. Recole f Placuit hanc mss. omnium lam eorum, nuibus
Epist. in nostra recensione 41, ad Marcellam, n. 5, nos, quain quibus Marliaiianus ustis est. lectionem
et quaj ibi observamus. huic alteri, qtias itt vulgalis ohtineb.it, et
c Duo mss., Juxta legis autem tropologiam : rec- praeferi'e
alia ejus, qum multarum sordium libidini subjacuerit.
lius alii, Juxta leges autem tropotoyim sciendum, etc. B Addtint nostri mss. ad Jesum : eslque revera in
d Addunt tres Palatini niss. et avolaverit.
aliquot Grseeis exemplaribus, ^poasiSa-j TW'JWOV.
59 S. EUSEBH HIERONYMI 60
enim eranl digni, ut viderent mysterium rcsurgen-1 A ejecto<dmmonio,lcculih est mulus. Undecimus mulus
tis, qtti resuscilantem indignis conlumeliis deride- linguam recipi! ad loqhendum. Quod aulem Grscce
bant. dicitur r.aybv, magis tritum est seimone communi,
(Vers. 26.) El lenuil manum ejus. Et surrexit puel- ut surdus magis quam mutus inlelligatnr. Sed moris
lq:Ei cxiit fama hmc in universam lerram illam. Nisi est Scripturarum y.uyb-iindifferentcr, vel muriMM vel
prius inundatoe fuerint manus Judseorum , quse san- surduhi dicere. Spiriiualiterautem sicut csBcilunien
guine plenae sunt, synagoga eorum moriua non re- recipiunl: sic el muli ad Joquendum lingua laxatur,
surget, ut confitealur eum, qiifim antea denegabat.
(Vers, 27.) El transeunle iude Jesu, secuii sunl (Vers. 53,54.) El miratm sunt lurbm, dicentes:
eum duo cmci, clamantes , et dicentes a. Transeunle Numquam apparuit sic in Israel. Pharhmi autem di-
per domum principis Doniino 54 JCSUJet pcrgenle • cebani : In principe dmmoniorum ejicil dmmoncs.
ad doinuin suain, sicut supra legimus : Ascendens Turba Dei opera confiletur, el dicit: Numquam sic
nqviculam, transfrelavil et venif in civitqtem suam, apparuit in Israel. In furba confessio nationum est.
clamabant duo cseci, dicentes : Miserere nostri, fili Pharissei aulem quia virtutem Dei negare non poie-
David : et tanien non curantur iii ilinere,non trans- rant, opera calumniantur et dicuut: In principe dm-
ilorie, ut pntabant; sed postquam venit in domum B ] moniorum ejicit dmmones : per siiam calumniam
suam, accedunl adeum , et inlroeunl ; et primum usque hodie Judaaorum infidclilalem demonstrantes.
eorum discutitur fides, tit sic veroefidei lumen ac- (Vers. 55.) El circuibatJesus omnes civilates elca-
cipiant. Priori sigrio quod exposuimus de principis stella docens in synctgogh eorum, el prmclicansEvan-
filia, et de hscmoriiiousa [Al, morbosa] muliere, gelium regni, el curans omnem languorem el omnem
consequenter hoc jungitur : ut quod ibi mors et de- infirmilalem. Cernis qriod sequaliter et villis , et ur-
bilitas, hic cseeitas deinonstrarel. Ulerque enim po- bibus, et castellis, id esi, et magnis et parvis Evan-
pulus caecus erat, Domino per hoc sreculum trans- gelium prsedicaveril, ut non consideiwet nobilium
eunte, el cupiente reverli ad domum suam. Qui potentiam, sed salutem credentinm. Circuibat ci-
nisi conlessi fuerint, et dixerint: Mherere nostri, vitaies, hoc habens oporis quod mandavcrat Pater:
ftli David; et inleiTogaiile Jesu, Creditisquia possum el luhc esuriem, uldocliina sua salvos facerel infi-
Iwc facere? responderint ei : Vtique , Domine, lu- deles. Docebat autern in synagogis el villis Evange-
men prislinum non recipient. In alio Evangelista , lium regni: et post prsedicationem atque doctrinam
unus csecus scribilur, scissis vestibus, et in Jericho curabat omneniTanguoreni, et omnem infirmitatem;
sedehs, qui ab apostolis probibeiur clamare; sed ut quibns sermo non suaserat, opera persuaderent.
per impudentiam recipit sanitatem (Marc. x). Qui C I De Dohiino proprie dicjlur : Curans omnem languo-
locus proprie ad genlium populum pertinel, el in rem et oninem infirmiiatem , nihil quippeei impos-
suo exponcndus est volumine. sibile est.
(Vers. 28, 29.) Mherere noslri, fili David, b Cum (Vcrs. 56.) Vidensaulem lurbas, miserttts est eh,
autem venisselin domum, accesserunlad eum cmci, et quia eranl vexali, et jacentes sicut oves non liabenles
dixil eis Jesus : Credilh, qtda Itoc possum facere vo- pastorcm. Tunc dicit discipulis suis. Yexatio gregis
bis? Dicunl ei : Dlique, Domine. Tunc leligit oculos et oviumatque turbarum, pastorum culpa, et vitium
eoruin, dicem ; Secundum fidem veslram fiat vobis. magistrorum esl. Unde seqnilur.
Et aperii sunl oculi eorum. Audianl Marcion et Ma- (Veis. 57, 38.) Jlfessisquidem multa, operarii au-
nichams, ct cseleri hacretici, qui vetus laniani In- tem pauci. Rogale ergo Dominum tnessh , ul mittat
slrumenlum : et discantSalvatorem appellari filium operarios inmessem suam, Messis multa populorum
David ; si enim non esl natus in carne , quomodo significat multitudinem : 56 operarii pauci, penu-
vocaiur filius David ? riam magisirorum. Et imperat ut rogenl Domimim
(Vers. 30, 31.) Et comminalus est illhJesus, di- rnessis, ute mitlai operarios in messem suam. Isli
cens : Videte ne quh scial. Illi autem exeunles, diffa- sunl operarii, dequibus IoquilurPsalmisla,diccns :
maverunt eumin toia lerra illa. El Dominiis propter D Qui seminanl in lacrymh, in gaudio melenl. Eunles,
humiliiatem fugiensjaciantise gloriam, hoc prsccepe- ibant, et flebant, porlantes semhta sua. Venientesau-
rat : et illi propter niemoriam gratise non possunt tem venient cum exsultalione, porlantes ntanipulos
tacere beneficium. Nola ergo aliquid inter se c jus- suos (Psal. cxxv, 7, 8). El ul apertius loquar, mes-
sum esse conlrarium. Cseci isti in decimo curanlur sis miilla, omnis turba credenlium est. Operarii au-
loco. tem pauci, et apostoli; ei imitatores eorum qui
(Vers. 32.) Egressis aulem illis, ecce obtulerunl ei miituntur ad messem.
hominem mtilum d, dmmonhun habentcm : el 55 (Cap. X.—Yers. 1.) Et convocatisduodecim dhci-
a Supplent pari conseusu mss. nostri reliquum Rhalibanus.
versiculum, mherere nostri, fili David. Cum autem d Yatustissimus Veronensis Bibliothecae liber
venissel domum, acccsserunt ad eumcmci. Evangelioriim addit, ei surdum : ulramque scilicet
b Hic vero totam, qu;c hinc subsequilur, Cum vocis vMfovinterpretationem.
aulemvenhset, elc, Scriplurocpericopem iidem mss. e Duo mss.,ejiciut, pfo miliat; sicque pattlo post,
lacent. in exsnllaliotte metent, pro gaudio. Et mox, mittentes
? Pro'jutsiim, tres mss. justum legunt, sicquo semina, pro porlanles.
61 COMMENTARIORUMIN EVANGELIUMMATTHJII LIB. I. CAP. X. 62
pulis suh, dedit illis poleslalem spiriluum immundp- A ges], ex firmitale el magnitudine fidei npminali
rum, ul ejicerent eos, el curarent omnem languorem sunt.
el omnem infirmitatem. Benignus et clemens DomU Et Judas lschariotes °, qui el tradidit eum, Vel a
nus ac magister, non invidet servis atque discipulis vico aul urbe in quo orlus est, vel ex tribri Isaehar
virtutes suas. Et sicut ipse curaverat oinnem Jan- vocabulum sumpsit : ut quodnm vaticinio in con-r
guorem et omneni infirmiiatem , aposlolis quoquc demnationen sui natus sit; lsachar enim interpre-f
suis liibuit poteslalem, ut curarent omiiem languo- tatur merces, ut significeiur pretium prodiloris.
rem , et omnem infirmitatem in plebe. Sed multa (Vers. 5, 6.) In viam genlium ne abierilh : et in
distantia esl inler habere el tribuere, donare el ac- civitatesSamaritanorum ne inlraverids: sed potius ite
cipere. Isle quodcumque agit, potestate Dojnini ad oves qum perierunt domus Israel. Non est conlra-
agit; illi,siquidfaciuni, imbecillitatem suam etvirr rius loeus iste ei praecepto quod ppstea dicitur:
lutem Domini confitentur, dicenles : In nomine Jesn Eunles docete omnes genles, bapli&anleseos in nomine
surge, et ambula (Acl, III, 6). Notanduin atilem quod Palrh, et Filii, et Spirilus sancti (Mal. xxvni, 19).
in dubdecimo Joco, poleslas signorum apostolis con- Qnia hoc anle resurrectionem, illud post resurre"
cedalur. clioneni d pi-seceptumesl. Eioportebat primum ad-
(Vers. 2.) Duodecim quiem aposlolorum nomina B ventuni Christi nunliare Judaeis, ne juslam haberent
sitnl hmc. Calalogus apostolorum ponittir, ui exlrn excusationem, dicentes ideo se Dominum rejecisse;
hos qui pseudoaposloli fuluri sunt, excludanlur. quia ad gentes et ad Samaritanos aposlolos miserit,
(Vers. 5.) Primus Simon, qui dicilur Petrus , e\ Juxla tropologiam vero praeoipilur nobis qui Chrisli
Andreas frater ejus :- Jqcobus Zebedmi, el Joannei censemur nomine, ne in vja genlium el hasrelicorum
frater ejus : Pldlippus et Rartholommus, Tlwmas et ambulemus errore, nt qnorum religio separata est,
Matthmuspublicanus, el Jacobus Alphmi,et Thaddmus. separetur et vila.
Ordinem apostolorum et mcritum uniuscujusque, il- (Yers. 7, 8.) Euntes autem prmdicale, dicenles:
lius fuit distribuere, qui cordis arcana rimatur. Pri. quia appropinquavit regnum cmlorum, infirmos 58
mus scribitur Simon , eognomento Pelrus; ad di- curate, morluos suscitate, leprosos mundate, dmmones
stinctionem alterius Simonis, qui appellatur Chana- ejicite.Ne hominibus rusticanis et absqtie eloquii
naeus, de vico Chana Galilseae, ubi aquain Doniinus vcnustate indoctis et illilleratis nemo crederet, pol-
vertit iii vinum (Joan. n). Jacobum quoqtie apneb licenlibus regna coelorum, dat potesiatem infirmos
Jat Zebedsei, quia el alius sequitur Jacobus Alphsei. cuiare, leprosos mundare, dsemones ejicere, ut ma-
Ei apostolornm paria juga a consociat. Jungit Pe- gniludinem promissortim probet magniiudo signo'
trum et Andream fratres, non lam carne quam C rum. Et quia semper dona spiritualia (si merces
57 spirilu. Jacobum et Joannem, qui panem cor- media sit) viliora fiunt, adjungilur avarilioe condem-
poris relinquentes, verum Patrem secuii sunt, nalio.
Philippum et BarthoJomseum , Thortiani quoque el Gratis accepistis, gratis date. Ego magister et Do-
Matlhseum publicanum. Cseteri evangeiistae in cpn- minus absque prelio hoc vobis tiibui, et vos sine
junelionenoniinum, primum ponunl Matilisenm; et pretio date, ne Evangelii graiia cornimpalur.
postea Thomam, nec publieani nomen ascribunl (Vers. 9, 10.) Nolite possidere aurum, neque ar-
[AI, ascribitur], ne antiquae conversalionis recor- gentum, nequepecuniamin zonis veslris. Non peram in
danles sugillare Evangelistam viderentur.Isle vero via, neque duas lunicas, neque calciamenta, neque vir-
(ut supra diximus) et post Tliomam se ponit, et pu- gam e. Dignus est enim operarius cibo suo. Conse-
blicanum appellat, ut ubiabundavil iniquilqs, super- quenter hsec dut praecepta evangelizatoribus verita-.
abundetft gratia (Rom. v, 20). tis, quibus ante dixerat : Gralis accephiis, gratis
(Vers, 4.) Sinton chananaus. Ipse est qui inalio date. Si eniui sie prsedicant, ut pretium non acci-
Evangelista [Al, Evangelio]scribitur Zelotes (Luc.yi). pianl, superflua esl auri argentique et nummorum
C/ifliiaquippe,zelus interpretatur. Thaddaeum aposto- possessio. Nam si habuissent aurum et argentum,
lum, Ecclesiastica tradit historia missum Edessan b ad D videbanlur non causa salulis hnminum, sed causa
Abgarum regem Osroenae, qui ab evangelista Luoa lucri prsedicare. Neque ms in saccuih. Qui divitias
Judas Jacobi dicilur : et alibi appellalur Lebmus detruncarat [Al. detruncat], propemcdum et neces-
(Act. i),' quod interpreiatur corculum, Credendum- saria vitae amputat, ut aposloli doctores verae reli-
que est eum fuisse trinomium : Sicut Simon, Petrns gionis, qui instituebant [Al. inslruebani] omnia pro-
(Marc. m); et Filii Zebedaei, Boanerges [Al. Baner- videnlia Dei gubernari, seipsos oslenderenl nihil
a Antea erat, jugaque : in uno alterove mss. ju- sopolamiae confinio : in qua Edessa el Nicephorium
gabqnmque. Rhabb., pana utroque consociat. urbes, juxta Euphraiem flumen. Unde populi Osrmni
In Erasmiana editione depravate legimus, Ad apud Siephanum. MART.— Olim, Abagarum regem
AbagarumregemChosdroenm; in Marianseasimiliter, Chosidene. Vid. Euseb. 1. J, c. 15.
Ad Abagarum regem Chosidenm. Neutrum verum esi« c Concinuius nostri mss., Juda autent Schariotes,
necscio quodnam fuerit regnum Chosdroenum, vel vel a vico, in quo orlus esl, vei ex tribu, etc.
clwsidenum.Vera itaque leclio hsec est quam omnes d Victorius omitlit vocein, prmceptum.
mss. codices retinent : Ad Abgarum regem Osroenm. e Addunt quidam mss. in manu. Tum mercenariust
Erat porro Osroene vel Osdroene, regio Syrise jn Me- pro operarius, legunl.
63 S. EUSEBII HIERQNYMI 64
cogitare de crastino. Non peram in via. Ex hoc prse- JA mansurus est, sed accipiens, hoe enim dicitur, quis
cepto arguit philosophos , qiii vulgo appellantur in ea dignus est [Al. fit],ul magis se noverit accipere
0 Bactroperitae, quod contemplores sseculi et omnia gratiaiu, quam dare. I
pro nihilo ducentes, cellarium secum vehcbant. Ne- (Vers. 12, 15.) Intrantes atilem domum, salutale
que duat tunicas. In dtiabus lunicis videtur mihi du- eam. Et siquidem fuerit doinus illa digna, veniel pax
plex estendere vestimentum. Non quo in locis Scy- nostrd super eam : sin dutem non QQ fueril digna,
thiae et glaciali nive rigentibus una qriis lunica de- pax vestra ad vos reverletur. Occulte salutationem
beat csse conienlus : sed quo in lunica vestimenlum Hebnci ac Syri sermpnis expressil. Quod enim
intelligamus : ne alio vestiti,alind nobis futurorum Grseee dieiiur, yjdpt, ct Laline, ave, hoc Hebraico
limore servemus. Ncque cakiamenta. El Plato prac- Syroque scrmone appellalur SALOM LACH(^iDlSa;)
cepit duas corporis sumniitates non esse velandas, sive c SALOM EMMACH (~QD whl}), id est, pax tecum.
nec assuefieri debere mollitiei capitis et pedum. Cum Quod auiem praecipit, tale est: Introeunles domum,
hseCenim habuerinl firmitatem, csetera robustiora pacem imprecamini hqspiti, el quantum in vobis
sunl. Nequevirgam :Qui Domini habemus auxilium, esl, discordise bella sedale. Sin aulem orla fuerit
baculi prsesiditim cur quaerauius? 59 Et quia quo- conlradictio,vos mercedem habebitis de oblala pace:
dammodo nudos et expeditos ad praedicandum apo- B : illi bellum, qui [Al. quOd] habere voluerint, possi-
stulos miserat, et dura videbatur esse conditio ma- debuni. i
gis.trorunJ, severitatem prsecepli sequenii sententia (Vers. 14.) Et quicumque non receperil vos, neque
temperavil, dicens : Dignus cst operarius cibo suo. audieril sermones veslros, exeuntes foras de domo, vel
Taiitum, inquit, accipiie, quanium in victuet vestiiu civitale, exculile pulverein de pedibus vcstris. Pulvis
vobis necessarium est. Unde et Aposlolus replicat: excutitur de pedibus, in testimonium laboris sui,
Habeniesviclum etveslitum, liis conlenti simus (I Tim. qund ingressi sint civilateni, et prsedicatio aposto-
VI, 8). Et in alio loco : Communicet aulem is qui lica ad illos usque pervfeneril. Sive exculitur pulvis,
catechizalur^ verboeiqui se cqtechizatin omni bono ut nihil ab eis reeipiant,- ne ad victum quidem ne-
(Galat. yi, 6): ut quorum discipuli melunt spiritoa- cessarium, qui Evangelium spreverint.
lia, couSQrles eos facianl carnalium suorum : non in (Vers. 15.) Amen dico vobis , lolerabilius eril
avariiia, sed in necessitale. Haechisiorice diximus. terrm Sodomorum et Gomorrhmorumin die judicii,
Cseterum secundum anagogen, non licel magistris quamillicivitali. Si lolerabilius erit terrse Sodomo-
aurum et argentum, et pecuniam quae in zonis est, rum et Goiiiorrliaeorum [Al. Gomorrheis] quam illi
possidere. Aurum saopelegimus, pro sensu; argen- civilati; quse non receperit Evangelium, et idcirco
tum, pro sermone; ses, pro voce; ha:c nobis nnn 'G tolerabilius, quia Sodohiis et Gomorrhis non fuit
licel ub aliis accipere, sed data a Doniino possidere. prsedicatum, liuic autem proedicatum sil, et lamen
Neque hsereticorum et philosophoriim perversaeque nonreceperii Evangelium : ergo interpeceatores di-
doctrinse suscipere disciplinas, non sseculi pondere versa supplicia sunt.
premi, neque duplici esse animo, neque pedes no- (Vers. 16.) Ecce ego milto vos sicut oves in mcdio
stros morliferis vinculisalligari, sed sanctam terram luporum. Lupos, Scribas et Pharisxos vocat, qui
iiigredientes, esse nudos; neque habere yirgam quac sunt clerici Judseorum.
veriaiur in colubrum, neque in aliquo prsesidio car- (Vers. 17, 18.). Estote ergo prudentes sicul ser-
nis inniti (Exod. iv, 7; IV Reg. xvm), quia islius pentes, et simplices sicuf columbm. Cavete autem ab
modi virga el baculus arnndineus est (Isai.xxxvi), liomhdbus : tradent enim,vos in conciliis, et in syna-
quem si paululum presseris, frangitur, et manuin gogh suh flagellabunl vos, et ad prmsides et reges
transforat incumbentis. ducemini proplcr me, in ieslimonium illh et geitlibus.
(Yers. 11.) In quamcumque enim civitatem aul Ut perprudeniiam devitent insidias, per simplicita-
castellum inlraveritis, inlerrogate quis in ea dignus tem nori laciant d nialum. Serpentis astutia poniiur
sil, et ibi maneie, donec exedlis. Super ordinalione in exemplum : quia lolo c corpore occultat caput,
episcopi et diaconi Paulus loquitur , Oporlet autem D et illud in quo vita est, protegil. Ita et nos loio pe-
eos et testimoniumhaberebonumab hh qui foris sunt, rienlo corpmis capttt noslrtim, qui Chrislus esl,
(ITim. JII, 7). Apostoli novam introeunies urbem, custotliamus. Simplicilas columbarum ex Spiriitis
scire non poterant quis qualis esset. Ergo hospcs sancli specie demonslratur. Unde dicit et Aposlo-
fama eligendus est populi, el judicio vieinorum, ne lus : Malitia parvuli estote (I Cor. xiv, 20).
praedicationis dignitas suscipientis infamia deturpe- (Vers. 19, 20.) Cum dulem tradenl vos, nolite co-
tur. Cum universis debeant prsedicare, hospes untis gitare Q\ quomodo aul quid loquamini. Dabilur enim
eligitur, non tribuens beneficium ei qui aptid se vobh in illa hora quid loquamini. Non enim estis vos
" Viliose penes Viciorium, Baclroperatm. Noinen e NoU itiiprobarim, qiiod nosiri pr.Tferunt mss.
a bacnlo el pera sortili snnt. Paschasius Ratbertus Salamalach, quemadnioduin et in uno Regio 240.
huncfere locum ex Hieronymo exscribens, Gulani, Laiinis itidem scriptum litieris Coielerins iuvonii.
inquit, cohibet, ei arguit philosophos, qtd dicuniur dRectius tacet Rhabb. malum, refertque ad in-
Bachnionitm(Al, cod. Baclroperitm) qui omnia mundii sidias. * Interseruntduomss. Palatini periclitanle.
prO nihilo ducentes cellaria secum ferebant.
b Marlian. vocem verbo prsetermiserai.
65 COMMENTARIOItUMIN EYANGELIUMMATTHM LIB. I. CAP. X. 66
ijui loquimini, sed Spirilus Palris vestri qui loquilur in Ii quia veniet dies judicii; in quo cl veslra virlus, et
vobh, Supra dixerat; Tradent enimvos in concilih, eorum nequilia demonslrabitur.
et in synagogh suis flagellabunt vos, et ad prmsideset (Vers. 27.) Quod dico vobis in tenebris, clicitein lu-
reges ducemini propler me. Cum ergo propler Chri- mine; et quod in aure auditis, prmdicate snper tecta.
slum dueamur ad judices, voliuilateni tantum no- Quod audistis in myslerio, apertius praidicaie: quod
stram pro Chrislo debemus offerre. Cauerum ipse didicistis abscondite [Al. absconse], publice loqui-
Chrislus qui in nobis habilat, loquelur pro se, et Spi- mini : quod vos erudivi in parvulo Judscae loco, in
ritus sancli gralia in respondendo ministrabilur. universis urbibus, etin loto mundo audacter edicite
(Vers. 21.) Tradet autem frater fralremin mortem, [Al. dicite].
el pater filium, el insurgml filii in parentes, et morle (Vers. 28.) Et nolile limereeos qui occidunt corpus,
eos afficienl. Et eritis odio omnibus propter nomen animam autem non possunt occidere. Si qui corpus
meum. Hoc in persecutionibus lieri crebro videmiis: occidunt, animam non possunt occidere : ergo anima
nec ullus-est inter eos fidus affeclus,quoruin diversa invisibilis et incorporalis est, secundum crassiorem
fides est. dico nostri corporis substantiam. Vel eo certe lem-
(Vers. 22.) Qui autem perseveraveriiusque in finem, pbre punieiur, et supplicia sentiet, quando pristi-
jtic salvus eril. Non enim coepisse, sed perfecisse vir- iB num corpus receperii, ut cum quo peccavit, cum
tutis esl. ipso et puniatur.
(Vers. 25, 24.) Cum atilem perseqnentur vos in ci- Sed podus timete eum qui poteslet animam, ei cor-
vilale isla, fugite inaliam. Amen dico vobh, non con- pus perdere in gehennam. Nomen gehennm, in veleri-
suiiunabiliscivitates Israel, donec veniat filius homi- bus libris non invenitur, scd primum a Salvatore
nh. Non est dhcipulus supra magisirum, nec servus ponitur. Qua;ramus ergo qnse sit sermonis hujus oc-
super dominum suum. Sufficit dhcipulo ul sit sicul casio. Idoluni Baal fuissejuxta Jerusalem ad radices
magister ejus ; el servo, sicul dominus ejus. Hoc ad montis Moria, in quibus Siloe fluit, non semellegi-
illud lempus referendum est, cum ad praedicatie- mus (III Jleg.xi).Hoecvallisbetparvi campi planilies,
nem aposloli mitlebantur, quibus et proprie dici- irrigua erat et nemorosa, plenaque deliciis, et lu-
lur : Inviam genlium ne abierilis, et in civitates Sa- cus in ea idolo consecratus. In tantam aulem de-
maritanorum ne intraverith (Supra, eod.) , quod mentiam populus Israel venerat, ut deserla lempli
persecutionem liniere non debeant [AL et debeant], vicinia ibi hostias immolaret, et rigorem religionis
sed declinare. Quod quidem videmus [Al. vidimus] delicisevincercnt, liliosque suos dsemoniis incende-
- in principio fecisse credentes : quando o.rta Jeroso- rent vel initiarent. El appellabatur locus iUegehen-
lymis persecuiione, dispersi sunl in universam Ju- C nom, id est, vallis filiorum [Al. filii] Hennom. Hoc
dseam, ut tribulationis occasio fieret Evangelii semi- Regum volumen (IV Reg. xxm), el Paraliponienon
nariu:». Spiritualiter autem possumus dicere : Cum (II Par. xxvin), et Jeremias (Jer. vn, xix et xxxii)
perseculi nos fuerintin una civitate, boc est, in imo scribunl plenissime. Et comminatur Deus se locum
Scripturarum libro vel testimonio, nos fugiamus ad ipsum itnpleturum cadaveribus 63 njcrtuorum, ut
alias civitates,id est, ad alia volumina.Quamviscon- nequaquam vocetur Tophel el Baal ; sed vocetur
tentiosus iueril persecutor, anle prsesidium Salva- Polyandrium , id est, tumulus mortuorum. Futura
toris adveniet, quam adversariisvictoriaconcedalur. ergo suppliciaelpcenae perpeluae, quibus peccaleres
(Vers. 25.) Si palremfamilias Beelzebubvocaverunt, cruciandi sunt, hujus loci vocabulo denotanlur. Du-
quardo magis domesticos ejus ! Ne ergo timueritis eos. plicem auiem esse gehennam, nimii ignis et frigo-
Beelzebub, idolum est Acaron, quod vocaturinRe- ris, in Job plenissime legimus (Job. xxiv).
gum volumine idolum muscm (IV Reg. i). Beel, ipse (Vers. 29 seqq. Nonne duo passeres asse veneunt,
est Bd, sive Raal : Zebub autem musca dicilui'.£2 el unus ex illh non cadel super lerram sine Palre ve-
Principem ergo dsemoniorum ex spurcissimi idoli stro ? Veslri autem et capilli capitis omnes numerali
appellabanlvocabulo,quimusca dicitur, propterim- sunt, Nolile ergo timere, mullh passeribus meliores
munditiam,quse exterminal suavitaiem olei(Ecc/. x). D estis vos. Omnis eryoqui confilebilurme coram homini-
(Vers. 26.) Nildl enim operlum est quodnonreve- bus, confiicboretego eum coram Palrc meo qui in cmlis
labitur, et occultum quod non scietur. Et quomodo in est. Qui aulem negaverit me coram hominibus,
praesenli saeculo mullorum vilia iiesciunlur?Sed de negabo el ego eum coram Palre meo qui in ccelis
fuluro a tempere [Al. saeculo] scribitur, quando ju- est. Hoeret sibi sermo Dominicus, el sequentia pen-
dicabit Deus occulta [Al. abscondila] hominum, ct dcnt ex superioribus. Prudens lecloi', cave semper
illuminabil latebras (enebrarum, et manifesta faciet superslitiosamiutelligentiam ; ut non tuo sensui at-
consilia cordium. Et est sensus : Nolite limere per- lemperes Scripturas, sed Scripluris jungas sensum
secutorum saeviiiam, et blasphemantium rabiem, tuum, el inlelligas quid sequatur. Supra dixerat:
a Ita legunt codices mss. quamplures, id est, Bec- et manifeslabit pro manifesla faciet. MART.
censis monasterii unus, alier Sylvse-Majoris, unus b Nostri mss. etquidam penes Marlianseum, olim-
nionasterii Beatse Mariae super Divam, et quartus que edili libri, et parva campi planities : tum nume-
EcciesiaeNarbonensis. Editilegunl, de fuluro smculo, rosa pro nemorosa penes Victorium.
el postea relineut abscondila pro occulta hominum,
67 S. EUSEBII IIIEItONYMi 68
Nolile limere eos qui occidunt corpus, animam autem A pairem suum, el filiam adversusmalrcm suam,ei nu-
non possunt occidere : nunc loqiiitur consequenter, rum adversussocrum stiam; el inimici hominh, dome-
Noniie duo passeres asse veneunt, et untis ex Ulis non stici ejus. Hic locus pi*0pe eisdem verbis in Miehsca
cadet super ierrnm sine Patreveslro ? Et esl sensus : propheia scribiiur (Micli. VII). El notandum ubi-
Si parva animalia et vilia absque Deo auctore non cuinque de veleri Teslamento lestinienium po-
decidunt, et in omnibus est providcntia, et quse in nitur, utrum sensus lantum, an el h sermo consen-
his perilura sunt, sine Dei volunlate non pereunt : liat.
vos qui aelerni eslis, nondebetis limere quod absque (Vers. 57.) Qtd amaipatrem aut mairem plus quam
Dei vivatis providenlia. Iste sensus el supra dicms me, non esl me dignus^ Et qui amat filium aul filiam
est: Respicite volaiilia cmli, qupniam non serunl, ne- super me, non est me dignus. Qui c ante proemiserat:
que melunt, neque congreganl inhorrea; elPatervesler Non veni pacem mittere, sed gladium ; et dividere
cceleslh pascit illa. Nonne vos a pluris eslis illh ? Ac homines advershm palrem et malrem, et socrum,
deinceps : Considerate lilia agri quomodocresaint, ct ne quis pietatem rcligioni anteferret, subjeciidicens,
reliqua. Si autem fenum ayri quod hodieest, el cras Qui amal 65 polrem aul matrem plus quam me. El
in clibanum miltilur, Deus sic veslil, quanto magh vos, iu Canlico legimus Caiuioorum : Ordinate in me
modicmfidei! Quidam coacle duos passeres,animam B charilatem (Canl. u, 4). Hic ordo in omni affectu ne-
et corpus interpretanlur. Quinque quoque passeres, cessarius est. Ama posl Deum patrem, ama malrem,
secunduni Lucam (Luc. xu), qui duobus assibus ve- ama filios. Si aulcin necessitas veneril, ul amor pa-
netint, ad sensus referunt. Sed quomodo illa inlel- rentum ac filiornm Dfeiamori comparelur, et non
ligentia loto Evangeiicisermoniscorpori coaptelur, possit utrumque servari, odium in suos, pietas in
iion parvae difficultaiis est. Veslri aulemet capillica- Deum sil[A/. est].Nonergo prohibuilaniare palrem
pitis omncsnumerali sunt, Nolite ergo\iimere; inullis aut matrem, sed signanter addidit: Qui amat patrem
passeribus melioresestisvos.Manifeslius superior no- aut tnalreni plus qnam me.
slrse expositionis sensusexpressus esl: quod limere (Vers. 58, 59.) Et qui non accipil crucem suam et
non 64 debeant eos qui possunl occidere corpus, seqtdtur me, non esl me dignus. Qui inveneril [Al. in-
el animam non possunt, quoniam sisine Dei scientia venii] animam suam, perdet iltam ; el qui perdiderit
parva quoque animalia non decidunt, quanto magis animum suam propter me, invenieleam. In alio Evan-
liomo, qui apostolica fuJius sit dignilate ! Quod au- gelio scribilur : Qui non accipil crucem suam quoti-
tem ait : vcslriauiem et capttli capilh omnesnumerati die. Ne semel putemus ardorem fidei posse suffieere,
sunt, immensain Dei erga homines ostendil provi- scmper crux porlanda esi, ut semper nosChristum
dentiam, el ineffabilem signal affectum, quodhihil C amare doceamus.
nostruni laleat Deum, et eiiam parva et otiose di- (Yers. 40.) Quirecipilvos, me recipit; et qui me
cla ejus scienliam non fugiant. Deiideul inlelligen- recipii, recipit eum qui me mhit, Ordo pulcherri-
liam ecclesiasticam in hoc loco, qui carnis resur- mus. Ad proeilicaiionein miliit, docet pericula non
reclieiiem negant, quasi nos et capillos qui nume- limenda, affectum subjicit religioni. Aurum supra
rati sunt, et a lonsore decisi, omnes dicamus ttilerat, ses de zona excusseral. Dura Evangelista-
rcsurgere, cum Salvalor non dixerit : Veslri aulem runi conditio. Unde ergo sumptus, tinde victus ne-
ct capilli capitis omnes salvandi sunl, sed numerali cessaiia? Austerilalem mandatorum spe temperat
sunt. Ubi numerus est, scienlia numeri demonstra- promissoriim. Qtdrecipit, inquiens, vos, merecipil;
tur, non ejusdem numeri cotiservalio. et qtd me recipit, recipil eum qui me misil, ul in sus-
(Vers. 34.) Noliie arbilrari,quia venipacem millere cipiendis apostolis, uimsquisque credentium Cbrt-
in lerram: Non venipacem millere, sed gladium. Su- sium se suscepisse arbitrelur.
pra dixerat: Quoddicovobis in ienebris, dicite in ./«- (Veis. 41.) Qui recipit prophelam in nomine pro-
«liiie ; el quod in aure audith, prwdictne super tecta. phelm, mercedemprophktmaccipiel. Et qui recipit ju-
Nunc infert quid post proedicationem sequalur. Ad' sium in nomine jusli, inercedem justi accipiel, Qui
fidem Christi, totus orbis contra se divisus est: una-- * prophetani recipit ut prophelam, et inlelligit eum
quseque domus et infideles habuit el credenles, elt de futiuis loquenlem, hic mercedem prophetse acci-
propterea bellum missum est bonum, ut ruinpere- piet. Igitur Judsei carnaliter prophetas intelligenles,
tur pax mala. Tale quid et in Gcnesi adversus re- mercedem prophetafum non accipient. Aliter: In
belles homines, qui moli fueranl de Oriente, el tur- omui professione zizanium mixtum est tritico. Prse-
rem exslruere fesliiiabani(GeHes. xi), per quam coelii niiserat: Qui recipil vos, me recipit : et qui me reci-
alta penetrarent, fecisse scribitur Deus, ut divide- pit, recipil eum qui me misit. Ad susceplionem ma-
rel linguas eorum. Unde et in psalmo David preca- gislrorum diseipulos provocaverat. Poteral 66 oc"
tur : Dhsipa , Dondne , genles qttcis bella voluntt ctilta fesse credentiumiresponsio; ergo et pseudo-
(Ps. LXVII,52). proplietas et Judam proditorem debemus recipere,
(Vers. 35.) Veni enim separare hominemadversiis s et illis alimoniam mihislrare. Hoe Dominus ante

aDuo Palalini, vos magis pluris eslis; el pauloo h Palat. codd., an et verba consentiant.
inferius, minimmfidei, pro modicm, etc. «Iidem, Quia anle.
69 COMMENTARIORUM 1N EVANGELfUMUATTH£l LIB. II. CAP. XI. 70
procurans dicii, non personas suscipiendas esse, A net, ut hospiialis esse nou possim. El hanc excusa-
sed nomina.: et mercedeni non perdere suscipien- tionem levissimo prsecepio diluii, ut caliccm aquae
tes, licet indignus fuerit qui susceplus sil. frigidaa toto animo porrigamus. Frigidse, inquit,
a et
(Vers. 42.) Et quicumque potum dcdcrit uni ex aquse, non calidae, ne et in calida, paupertalis
minimhhih, calicemaqumfrigidm tanlum, in nomine ponurke lignorum occasio qusereretur. Tale quid et
discipuli,. amen dico vobh, non perdel mercedem Aposlolus (ut anle jam diximus) ad Galatas proece-
suam. Legimus in propheta David : Ad excusandas pit : Communicetaulem is qui calecliizalur verbo ci
excusationes in peccath (Ps CXL, 4) : quod inulti qui se catechlzal in omnibus bonis (Galat. VI, 6), et
peccatorum suorum quasi justas praeteiidant occa- discipulos ad magislrorum relrigeria coliorlaiur.
siones, ut quod volunlate deliuquunl, videantur ne- Quia poterat qtiilibei oblendcre paupcrtalem, et
cessitate peccare : Dominus scrutalor cordis el re- pracceplum eludere, priusquam ille proponal, im-
num, futuras cogitationes in singulis contuetur. minenlem solvit quseslionem, dicens : Noliteerrare,
Dixerat: Qui recipit vos, me recipit, Sed boc prse- Deus non irridetitr. Qum enim seminaverit homo, Itmc
ceptum multi pseudoprophetse et falsi proedicatores etmetet, Et csl sensus : lrustra causaris inopiam ;
poterant impedire; mcdkalus e>t buic quoquescan- cum aliud habeat conscieniia b lua : c me potes fal-
dalo , dicens : Qui recipit jusluni in nomine jusli, B lere coliorianiem ; scd sciio quod qiiaiiluincumquc
mercedemjusti aceipiet. Rursus poleral alius causari seminaveris, lanlum et messurus sis.
et dicere : Paupertate probibeor, lemiitas me reti-
-a Victorius, ex penuria lignorum, etc. fallere coltoriantem, Hoc modo mulia reslituo absque
>' VnculauittuaignorantCisterciensiset Palat. mss. notis, quia loiigttin essel singulas contextus restilu-
c Editi aliuui sensum rciineut, scilicet, ne putes liones rccensere. MART.

LIBER SECirjYDUS.

67 (Cap. XI. — Vers. 1, 2.) *Et faclumest cum venturus es. Et esl sensus : Manda mihi, quia ad
consuniniasselJesus, prmcipiens duodechn dhcipulis, inferna
i descensurus sum, ulrum te et infciis dc-
transiil inde ul docerel el prmdicarel in civitalibus 1beam nuntiare, qui nunliavi superis? An non con-
eorum, Non quasi ignorans interrogat; ipse enim veniat Filio Dei, ut guslet mortcm, et alium ad hocc
cacteris ignorantibus demonslraverat, dicens : Ecce p isacramenta missurus es?
Aaiiiis Dei, ecce quitollil peccala mundi (Joan, 1,29): (Vers. 4, 5.) El respondens Jesus, ail illis : Eun-
et Patris vocem audierat, inlonanlis : Hic esl Fi- tes 68 renunliale Joanni qum audhlh el vidislh.
lius meus dilecltis, in quo mild complacui (Mallh. Cmci videnl, claudi ambulant, leprosi mundantur,
lti, 17) : sed quomodo Salvaior interrogat, ubi sit surdi attdiunl, mortui resurgunt. Joannos interrogavc-
positus Lazanis, ut qtii locum sepulcri indicabant, rat per diseipulos: Tu es qui venturus es , an alium
saltem sic pararentur ad fidem, el vidorent mor- exspeclumus? Christus signa denionslrat, non ad ea
luum resurgentem : sic et Joaniiesinlerficiendus ab respondens quae interrogalus fuerat, sed ad scanda-
Herode, discipulos suos millit ad Clirisium, ul per lum nuntiorum : lle, inquil, et dicite Joanni signa
hanc occasionem videnles signa atque virtutes, cre- qum cernitis : csecos videntes, ei claudos ambulan-
derentin eum, et magistio interrogante, sibi disce- les, et reliqua. Et quod his non minus esld,
rent. Quod autem superbirent discipuli Joannis ad- Pauperes evangelizantur. Vel pauperes spiritu,
versus Dominum, et haberent aliquid mordacitatis vel certe opibus [Al. operibus] pauperes, ut nulla
ex livore et iuvidia, superior quoque b interrogatioi inter nobiles et ignobiles, inter divites et egenos,
demonstravit, Evangelista referente : TWHC accesse- in prxdicalione distanlia sit. Hsec magistri rigorem,
runt ad eum discipuli Joannis, dicenles : Quare noss j) ry hsec prseceptoris comprobant verilatem, quando
et Pharhmi jejunamus frequenler : dhcipuli autein luii omnis apud eum qui salvari potest, aqualis esl.
nonjejunani (Ibid., ix, 14)? El alibi : Magister, ctdi Quod aulem ail:
lu perhibuhli [Al. prmbuisd] lesdmonium ad Jorda- (Vers. 6.) El beatus qtd non fuerit scandalizatus
nem, ecce dhcipuli ejus baplizant, ei c omnes veniunll in me. Iiiiernunlios percuiit, sicut in consequenli-
ad eum(Joan. m, 26), quasi dixcrint : Nos deseri- bus demonslrabiiur.
mur, hic raritasest, ad illum turba concurrit. (Vers. 7.) lllis aulem abeuntibus, cmpit Jesus di-
(Vers. 3.) Tu es qtd vcnturus es , an ctliumexspe- cere ad lurbas de Joanne : Quid existis in deserlum
clamus? Non ait: lu es qui vonisli : sed, tu es qnii videre? arundinem vento agitalam ? Sed quid existis

a Pro impressa Scripturse pericope hanc prsefe- b Rhabb., interpretatio.


runt mss. nostri, Joannes auiem cum audisset opcra a c Pro omnes, quod et in Grsrco resonal UKVTEI; ,
Christi, mittens duos de dhcipulh suh, ail illi: Tu ess in Piilatinis mss. ul elVictorii oditione est, plures.
qui venlttrus es, an alium exspeclamus? Quidarn etit d Mss. Palalini conlinenti serie, ei quod hh non
post verbum, audhsct, addunl, in viiiculis. minusest, pauperesevangelizatos. Vel pauptres, etc.
71 '. S. EUSEBII HIERONYMI 72
videre? hominem mollibus vestilum? Ecce qui molli- A qui jam cum Deo est, major sit illo qui adhuc con-
bus vesliuntur, in domibus reguni sunt, Si superior sistit in prselio. Aliud est enim coronam viclorias
sentenlia contra Joanncm prolata fuerat, ut pleri- possidere, 70 aliudadhucin acie dimicare. Quidam
que arbitrantur, in eo quod ail: Rcalus est qui non novissimuiii angelum jn coelisDomino minislrantem
fueril scandalizalus in me, quomodo nunc Jbannes meliorem volunt accipere quolibet primo homine,
tantis laudibus praedicalur? Sed quia turba circum- qni versetur in lerris.
stansinlerrogaiionis mysleriuiii nesciebat, et pula- (Vers. 12.) A diebiis autem Joannis Bapdslm usque
bat Joannem dubitare de Christo, quem ipse mon- nunc ' regnutn cmlorumvim palilur, ei violenli rapiunt
straverat digito, ut intelligerenl Joannem non sibi illud. Si primus Joannes, ut supra diximus, pceni-
interrogasse, sed discipulis suis : Quid, inquii, exi- tentiam poptilis nunliavit,dicens : Pmnitenliam agile;
stis in desertum ? Numquid ob lioc, ut hominem apprppinquabit enim regnum cmlorum: consequenier
videretis calamo 69 Similem, qui omni vento cir- a diebus illius regnuih ccelorum vim palitur, et vio-
cumfertur, el levilale mentis deeoambigeret quem lenli diripiunl illud. Grandis enim est violenlia, in
antea praedicaral? An forsitan stimulis contra me lerra nos esse generatos et ccelorum sedem quse-
jnvidia: cogitur, et praedicalio ejus vanam seclalur rere,j possidere per yinutem , quod non fenuimus
gloriam, ut ex ea quoerat lucra ? Cur divitias cupiat, B
'. per naturam.
ul affluat dapibus ? Locustis vescitur, et melle sil- (Vers. 13.) Omnes eriim prophelm et Lex usque ad
vestri. An ul mollibus vestiatur? Pili camelorum Joannem prophetaverunl. Non quod post Joannem
tegmen ejus sunl. Istius modi cibus et vestis carce- cxcludat Propheias. Legimus enim in Actibus apo-
ris hospitio recipiuntur, et prsedicalio veritatis tale stolorum (Act. XJ, 21), et Agabum prophetasse, et
habet habilaculum. Qui aulem adulalores sunt, et quatuor virgines filias Pliilippi; sed quod Lex el pro-
seclantur lucra, et qu<erunt diviiias, et deliciis af- phetse quos scriptos legimus, quidquid prophetave-
fliiuni, elmollibus vestiuntur, isli in domibus re- runt, de Domino vaiicinati sunt. Quando ergo di-
gum sunt. Ex quo osiendiuir rigidam vitam et au- cilur : Omnes Propheim et Lex usque ad Joannem
steram prsedicationem, vitare debere aulas regum, proplietaverunt, Chrisli tempus ostenditur, ut quem
cl mollium Iiominum palatia declinare. 111i dixerunt esse venttifum, Joannes venisse osten-
(Vers. 8.) Sedquid exislisvidere,propltetam? Etiam deret. i
dico vobis, el plusquam prophetam. In eo Joannes (Y7ers.14, 15.) Et si vidtis recipere , ipse esl Elias
prophelis cseleris major est, qued quem illi prsedi- qui venlurus est. Qui Jiabet aures audiendi, audiat.
caverant esse venlurum, hic venisse digito demon- ilnc qpod dictum es.t: sivultis recipere, ipse est Elias,
slravit, dicens: Ecce Agnus Dei, ecce qui lollit pec- 'C mysticum esse etegere intelligentia, sequens sermo
cata mundi. El a quia ad privilegium prophelale Domini demonstrai, dicens: Qui habet auresaudiendi,
eliam Baptistaeaccessitproemium, utDominum smim audiat. Si enim planus esset sensus , et manifesta
baplizaret, inde [Al. unde] inferl meritorum b av%n- senlentia, quid necesse fuit nos ad illius inielligen-
aiv, faciens de Malachia leslimonium, in quo etiam tiam prseparari? Elias ergo Joannesdicilur, non se-
angelus pracdicatur (Malaclt. n). Angelum autem cundum stullos pliilosophos et quosdam boereticos,
hic dici Joannem non pulemus naluroe societale, sed quip.£T6fi^u^w<7tv inlroducunt: sed quod juxla aliud
officii dignilate, id est, nuntium , quod venturum lesiimonium Evangelii venerit in spirilu et virlute
- Dominum nuntiarit. Elise , eamdem sancti Spirilus vel gratiam liabuerit,
(Vers. 11.) Auien dicovobh, non surrexil interna- vel mensuram. Sed ;et vitse ausleritas rigorque
tos mulierum major Joanne Raplista. Inter natos, in- mentis Elise et Joanuisipares sunt. Ille enim in ere-
quil, mulierum. flis ergo prsefertur hominibus, qui mo, iste in eremo : ille zona pellicea cingebatur, et
de mulieribus nati sunt, etde concubilu viri, et non iste simile habuit cingulum. Ille quoniam regem
ei qui est natus ex Virgine, et Spiritu sancto: qnam- Acliab et Jezabel impifelatisarguit, fugere coinpiil-
quam in eo quod dixit: iYonsurrexil major inter na- sus esl (iil Reg. xix); jsle quia Herodis et Herodia-
ios mulierum Joanne Bapthta, non cseteris prophe- " dis illiciias arguit huptias, capite truncatur. Sunt
tis et pairiarchis, cunciisque bominibus Joannem qui propterea Joannem, Eliam vocariputant, quod
prselulit, c sed Joanni ceeteros exaequavit. Non eiiim quomodo in secundo Salvatoris adventu juxta Ma-
statim sequitur, ut si alii majores eo non sunt, ille lachiani praecessurus est Elias, 71 et venturumju-
major alioruni sit: verum ut aequalitalem cum coe- dicem nuniiaturus: sifc Joannes in primo advenlu
teris sanctis habeat. fecerit; et uterque sil njinlius vel priroi adventus Do^
Qui autem minor est in regno cmlorum,major est mini, vel secundi.
illo. Multi de Salvatore hoc inielligi volunl quod (Vers. 16seq.)CMiaw^m similem mslimabogenera-
qui minorest lempore, major sit digniiale. Nosau- lionem htam? Similisesi puerhsedentibus in foro, qui
tem simpliciler intelligamus: quod omnis sanctus, clamantes comqualibussuh dicunt: Cecinimusvobis,
a Rhabb., et cui ad nem faciens. MART. I
fastigium prophelale etiamBa-
ptisim accepil privilegium, ut suum, eic. c Hoc modo legunt Iomnes mss. in antea edilis,
b In codd. inss., meritorum avfyiaiv, id est, auctio- sed Joannem cmleris exmquavit. MART.
1a COMMENTARIOUUMIN EYANGELIUMMATTILEI LIB. II. CAP. XI. 74
et non saltaslis: lamentavimus a vobis, el non plan-- A quibus sunl faclmplurimm virtutes ejus, quia non egh-
xislis. Venil emm Joannes, neque manducans , neque e sent pmnilenliam. Exprobralio civitatum Chorozain,
bibens, et dicunt: Dmmoniumhabel. Venil Filius ho- et Bethsaidse et Capharnaum , capiluli hujus titulo
minh,~ manducahs et bibens, el dicunt: Ecce homo 0 panditur. Quod ideo exprobraverit eis, quia post
vorax, et polator vini, publicanorum et peccatorum u faclas viriutes et sigua quamplurima, nonegerint
amicus. El jusiificala est sapientia a filiis suis. Pue- poenilentiam.
ris in foro sedenlibus et clamantibus atque dicenti- (Vers. 21, 22.) Vmtibi, Chorozain; vcedbi, Bethsai-
bus ad coacquales suos : Cecinhnus vobis, et non sal- da: quia si in Tyro et Sidone factm essenl virtutes
tasih: lamenlati sumus, et non planxistis, compara- qum faclm sunt in vobis, olim in cilicio ei cinere pm-
lur generatio Judaeorum , Scriptura dicenle : Cuii nileniiam egissent. Verumtamen dico vobis: Tyro el
similem wslimabogeneralionem islqm ? Similis eslpue- Sidoni rendssius eril in die judicii, quam vobis, Clio-
ris sedentibus in foro, et reliqua. Non ergo nobis iri- rozain et Belhsaida , urbes Galilseae, a Salvatore
buiiur Iibera intelligentia, et allegorise interpretatio) planguntur, quod post lanta signa alque virtules non
b passiva : sed quidquid dicturi sumus de pueris, adi
egerinl pcenitenliam , et praoferunlur eis Tyrus et
similitudinem generationis est referendum. Puerii Sidon, urbes idololalrise et vitiis dedilae. Prailerun-
isii qui sedent in foro, hi sunlde quibus lsaias lo-- B lur auiem ideo, quod Tyrus et Sidon naluralem tan-
quilur: Ecce ego et pueri rnei, quos dedit mihi.Deuss tum legem ealcaverint, istse vero post transgressio-
(Isai. vin, 18). Et in decimo octavo psalmo (Vers. nem naturalis Legis et scriptoe, eliam signa quse
8): TeslimoniumDomini fidele, sapieniiam prmstanss apud eas facla sunt, parvi duxerinl. Quaerimus ubi
parvulis. Et alibi: Ex ore infanlium et lactentiumt scriptum sil, qupd in Chorozain el Belbsaida Domi-
perfechti laudem (Ps. vm, 5). Isli ergo pueri sede- nus signa feceril. Supra legimus : El circuibat civi-
runt in foro, sive lv wyopa, quod significaiilius5 tates pmnes et vicos , curans omnem infirinitalem, et
Graxe dicitur, ubi mulla venalia sunt. Elquia po- reliqua (Supra iv, 25). Inier coeieras ergo civitales
pulus Judaeorum audire nolebat, non ei tantum lo- el viculos, ocslimanduni est in Chorozain quoque et
cuti sunt, sed plenis faucibus inclamaverunt: Ccci- - Bethsaida Dominum signa fecisse.
nimus vobh , et non sallasiis; provocavimus ut ad1 (Vers. 23.) Ettu, Capharnaum, numquid usquein
nostrum canlicum bona opera faceretis, etsaltare- ccelum exallaberh, ° usquein infernum 73 descen-
tis ad ncstram libiam, sicut saltavit ct David antes dens? In altero exemplari reperimus : Et lu, 'Ca-
arcam Domini (11Reg. vi), et noluislis. Lamentalii pharnaum, qum ttsque in cmlumexallala es, usque ad
sumus, et vos ad poenitentiam prcvpcavimus, et nei irifema descendes. El esl duplex iutelligentia. Vel
lioc quidem facere voluistis, spernentes utramquei C ideo*ad inferna descendes , quia contra praedicatio-
prsedicaiionem, lam exhorlationis ad virtules, quami nem meam superbissime restitisti. Vel ideo, quia
poeiiitentise post peccata, Nec mirum si duplicemi exaltata usque ad coelum meoj.hospitio, et meis si-
viain contempserilis salutis, cum et Dei [Al. tacett guis atque virtutibus, tantum liabens privilegium,
Dei] jejunium, et saluritalem pariter spreveritis. majoribus plecleris suppliciis, quod his quoque cre-
72 S' jejunium vobis placet, cur Joannes displi- dere noluisti.
cuit? Si saturitas, cur Filius hominis displicuit? > (Vers. 25, 24.) Quia si in Sodomis [Al. Sydonis]
Qiiorum allerum, dsemonium habeiitem , alierum , factm fuissent virlutes, qum faclm suniLin le , d forte
voratorem et ebrium nuncupaiis f Al. nuncupa- maiisissenl usquc in hune diem. Verumtamen dico vo-
stis]. Ergo qtiia vos noluislis utramque reciperei bis : quia terrm Sodomorum remhsius erit in diejndi-
disciplinam , juslificata est sapienlia a filiis suis: idI cii quam tibi. Quoeralprudcns lector et dicat : si Ty-
est, Dei dispensalio atque doctrina. El ego qui sttnii rus et Sidon el Sodoma potuerunt agerc poeniten-
Dei virtus et Dei sapientia (I Cor. i), juste fecisses tiam ad prscdicationem Salvaioris, signorumque mi-
ab apostolis meis filiis comprobalus sum, quibusi racula, non sunt in culpa quod non crediderunt :
revelavil Paler, quae a sapientibus absconderat, et; sed vitium silentii in eo esi, qui acturis pceniten-
prudeniibus apud semelipsos (Joann. xvn). In qui- D tiam noluit proedicare. Ad quod facilis et iiperla
busdam Evangeliis legitur : Justificata est sapientia: responsioesl : ignorare nosjudicia Dei, ei sihgula-
ab operibus suis (Luc. VII,35). Sapienlia quippe non rum dispensationum ejus sacramenta nescire. Pro-
quserit vocis leslimoniura, sed operum. positum fuerat Domiuo Judoesefines non excedere,
(Vers. 20.) TJOICcmpil exprobrare civitatibus in! ne justam Pharisaeis et sacerdotibus occasioneni
a Plerique codd. lacent vobh: alii lamenlali su-
quod in alios quoquepermittiiur, scilicel promiscuum,
mus, pro lamenluvimus, legunt. conunune. Denique et lib. de Monogamia, passivum
b In mss. codd., allegorica inlerprelatione positiva. sensum, quod
expouit Rhenanus iiifiniium, vagum,
MART.—Duo Palat. codd., interpretatione. Quidam liberum et licentem, sive licentiosum. Infra ite-
et allegorica pro allegoria proeferunt. Quaapatet in[ rum lioc ulitur vocabulo Hieronymus in cap.
12, ut
utratnque partem , aliegoiiam , sive allegoria; inier- contextus loci non passivus et vagus in diversum
preisiiioi.eni, passivam Hieronyinus vocat. Sic Ter- ctuel. flu-
tull. lib. i ad uxorem, Passivam licenliam, dixit, quse: c Nolanda est Veronensis codicis
ab omnibus usurparelur. El lib. adversus Valenli- ctio, usque ad cmlum exallaberh , autaniiquissimile- in infer-
5 : Passivos id usque
nianos, cap. dhcipulos, est, dissolu- num, etc.
tos. Ei contra Marcionem lib. i, cap. 7 : Passivupt,, d Adverbium, forle, duo Palatini mss.
ignorant,
PATROL. XXVI. 3
75 S. EUSEBH IIIERONYMI 76
perseculionis daret. Unde et aposlolis ante passio-- A . (Vers. 30.) Jugam\enim meuni suavi est, etonus
nem praecepit: Inviam gentium ne ubierith, etin ci- i- meum teve est. Quomodo levius Lege Evangelium,
vitates Samaritanorum ne intraverilis (Supra x, 5). ). cum in Lege homicidium, in Evangelio ira damne-
Chorozain igitur et Betlisaida damnantur , quodd tur ? Qua raiione Evangelii gralia faciiior, cum in
proesenli Domino eredere noluerunt. Tyrus et Sidon n Lege adulterium, iiiiEvangcIio concupiscenlia pu-
justificantur, quod aposiolis illius crediderunt. Non n niaiur? In Lege mulita proecepta suiit, quse Apostp-
quseras tempora, cunieredeutium intuearis salutem.i. ius non posse compleii plenissime docet (Acl. xv).
In Capharnaum auiem, quse inlerpretatur villa pul-'.- In Lege opera requifuntur, quse qui fecerit, vivet
cherrhna, condemnalur incredula Jerusalem, eui di-- 75 in els- In Evangelio voluntas quseritur : quo3
citur per Ezechielem : Juslificata ost Sodoma ex te le eliamsi effectum nPn uabuerit, tamen prsemium non
(Ezech. xvi, 52). amittit. Evangelium ea pr?ecipilquse possunms : ne
(Yers. 25.) In itio tempore, respondeiisJesus, dixit:; scilicelconcupiscamus : hoc in arbilrio noslro est.
Confitebor, tibi, Pater, Domine cmli et ierrm. Gon- i- Lex feum voluntatem uon puniat, punit effectum,
fessio, non semper poenitenliam, Sed elgratiarum n rie adulterium facias. Finge in persecutione aliquam
actioriem significat; ut in psalniis saepissime legi- virginem prostitutam. Hoefeapud Evangelium, quia
inUs. Audianl qui Salvalorem non natum, sed crea-- B 1 volunlate non peccal, virgo suscipitur : in Lege qua-
tum calumniantur, quOd Patrem suum vocet coeli ett si corrupia ropudiatur.
terrse Domiiium. Si enim et ipsfe ci'eaiura esl, eil (Cap. XII,—Vers. 1.) In illo tempore dbiil Je-
creatura conditorem suuin patrem appellare potesl,, sus sqbbato per sala : discipuli autem ejus esurienles
slullum fuil non efsui et coeli ac terrse Dominum,, cmperuni evellere spicas, et riidnducdto. In alio quo-
vel Palrem similiter appellare. que evangelista legimus, quod propter nimiam im-
74 Qu*aabscondhii hmca sapieniibuset prudenlibus,, portunitatcm, nec vestfendi quidem habebant lo-
et revelasti ea parvuth. Gratias agit et exsullat ini cum, el ideo quasi hbmines esuriebant (Marc. u,
Patre, quod apostolis sui adventus aperuerit sacra- el Luc. Vi). Quod aulfem spicas segetum manibus
menta, quseignoraverint Scribae et Pharissei, qui si- ccnfricant, et iiiediami censolantur, vitee austerioris
bi sapientesvidentur, eliu eonspectu suo prudenles. indicium esl; non prseparalas epUlas, sed cibos sim-
juslificaia est sapientia a fiJiis suis. plices quoerenliiini.
(Vers. 26.) Iia, Pater, quoniam sic placitum fuit! (Vers. 2.) PhdrismVautem videnles, dixerunt ei :
dnie te. Blandientis affeclu lequitur ad Patrem, Ecce dhciputi tui faciunt, quod non licet eh fdcere
ul ccepluminapostolisbeneficium compleatur. sdbbath. Noia quod pfimi aposloli Salvatoris litle-
(Yers. 27.) Omnia mild iradita snnt a Palre meo. C ram sabbati deslfuurit, advefsus EbiOnitas, qui cuni
El tradenlem Patrem, et accipienlein Filium, mys- cseteros reeipianl aposlblos, Paulum quasi transgres-
tice inlellige. Alioquin sijuxta fragilitatem nostram sorem legis repudiaril.
sehtire volumus, cum cceperit habere qui acci- (Vers. 3, 4.) At illetiixit eis : Non leghtis quid fe-
pit, incipifel non habere qui dederit. Tradita ceril David, qudndo esuriit, et qui cum eo erant: quo-
autem sibi dmnia, non ccelum et terra, et ele modo intravii in domtiritDei, el panes propositionh
menla inteUigenda sunt, et cseiera quae ipse eontedil, quos non licebat ci comedere , neque his qtd
fecit fet condidii : sed hi qui per Filium accessum cum eo eranl, tiisi solis sacerdotibus ? Ad confulan-
habent ad Palrem, el ante rebelles, Dfeuni postca dairi calumniam Pharisseorum, veteris recordatur
sentire cceperunt. historiae, quando David fugiens Saulem, venit in
El hemo novit Filium nisi Pater : neque Palrem Nobe, et ab Achimelech sacerdole susceptus, postu-
quis nOvitriisi Filius,el cui voluerit Filius revelare. lavit cibos, qui curii pahes laicos non Iiaberet, dedit
Erubescat Eunornius lanlam sibi notitiam Patiis et ei consecratos, quibusnon licebat vesci nisi solis
Filii, quanlam alteruiruni inter se babeanl, a vendi- sacerdotibus et levitisi Ethoctanium interrogavit
cans. Quodsiinde contendit, et suam insaniam con- si essent mundi pueri a mulieribus : et illo respon-
solatur, quia seqnitur ; Ei cui votueril Filius revela- -DDdenie:, ab heri et riudiustferlius, non dubilavit
re, Aliud est naturae oequalitale nbsse quod noveris, panes 1 dare, infelius arbitratus , propheta dicen-
aliud revelanlis dignaiione. te : Misericordiam volo, et non sacrificium (OseC,
(Vers. 28, 29.) Venile ad me, omnes qui laborath vi, 6), de famis periculo homines liberare, quam
cl onerati esth: et ego reficiam vos. Toltite jugum Deo offerre sacrilicium^ Hostia eiiim placabilis Deo,
meum super vos : et discite a me quia milis sum ethu- honiinum salus est. Opponit ergo Dominus, etdicit:
milis corde : et invenietis reqniem animabus veslris. Si et David 76 sanctus est, el Achimelech pcnti-
Gravia onera esse peceali, et Zacharias propheta fex a vobis non reprehenditur, sed Legis ulerque
tesi.ilur, dicens, iniquilatem sedere super lalentum mandatum probabili excusatione transgressi suiit, et
plumbi (Zacch, v). Et Psalmisla complorat: lniqui- fames in causa est, cuf eamdcm famem non proba-
lates mem aggravatm sunt super me (Psal. xxxvn, 6). tis- in apostolis, quam probatis in coeteris? Quam-
Vel cerle eos qui gravissimo Legis jugo premeban- quam et in hoc magna distantia sit. Isti spicas irt
tur, adEvangelii invital gratiam. sabbatp manu conlf icant, illi panes comederuut
a Pen«s Victorium, jactilans.
77 COMMENTARIORUM 1N EVANGELIUMMATTH^EI LIB. II. CAP. XII. 7S
Levilicos, et ad sabbali solemnitatem accedebaiit A ex tst robh liomo qui habeul ovem unam, et si ceciderit
Neomeniarum dies, quibus in convivio requisilus hmc hi sabbath in foveam, nonne tenebit el levabit [Ai.
fugit ex aula regia. Observa quod panes proposilio- al allevabii] eam? Quanto magis meiior esl homo ove !
nis nec David, nec pueri ejus acceperint, aniequam /i Ilaque licet sabbalh benefacere. Sic solvit propositam
•se a mulieribus mundos esse responderent. qi
quoeslionem, ut inlerrogantes avaritiae condemnaret.
(Vers. 5.) Aul non leghlis in Lege, quia sabbaih; Si S vos, inquit, in sabbato ovem et aliud quodlibet
sacerdotesin templosabbalum ~t)iolant,el sine crimine; animal ai in foveam decidens, eripere festinatis, non
mni ? Calumniamini, inqnii, discipulos meos, cur ai
animali, sed vestrse avarilioe consulenies, quanlo
per segetes transeuntes, spicas triverint, et hoc fe- nmagis ego hominem,qui multomelioresl ove, de-
cerint famis necessitate cogente, cum et ipsi sabba- beo b liberare I
tum violelis in Templo, immolantes viclimas, cse- (Vers. 15.) Tunc ail homini: Exlende manum tuam.
dentfes lauros, liolocausta super lignorum struem in- Et JE exlendit, el resliiula esl sanitali sicut allera. In
cendio concremantes : et juxia aileritis Evangelii fi- F Evangelio, quo utunlur Nazarsenib et Ebionitse (quod
dem (Joan. vi), circumeidenles parvulos in sabbalo,, nntiper inGrsecum de Hebraeosermone Iranstulimus,
utdum aliam Legem servare cupitis, sabbatum de-- R el e quod vocalur a plerisque Mallhsei aiiilienticum),
struaiii. Jxrimquamaulem Leges Dfei sibi contrarioee liomo Ji iste,qui aridam habetmanum, caementarius
sunl. Et prudenter ubi transgressionis discipuli suii scribilur s : istius modi vocilnis aiixilium precans :
argui poterant, David et Achimelech dicit exemplaa Caemenlarius ( eram, manibus victum qusciilans :
sectatos : veram auiem et absque necessitalis oblen- precor j te, Jesu, ut mihi restituas sanilalem, netur-
tu, sabbali prsevaricationem in ipsos refert, quica- j
piler mendicem cibos. Usque ad advenluin Salvato-
lumniam fecerant. -i arida manus in synagoga fuit Judoeorum, el Dei
-ris
(Vers. 6.) Dico autem vobis, cftdalemplo major est s( t> opera non fiebanl in ea : poslquam ille venil in ler-
hic. aHic, non pronomen, sed adverbium loci est;"; ]ras, reddita est in apostolis credeniibus dextera, el
quod major templo sit locus, qui Dominum tenipli Ji -< -operi pristino restituta.
teneat. (Yers.14.) Exeunles qutemPhurhmi, consilium fa*
m ciebanl
(Vers. 7.) Si autemsciretis qitid esl : Misericordiam t adversus eum, quomodoperderenl eunt. Quod
wlo, el non sacriftcium (Osee vi, 6): numquam con- i- Domino} moliuntur insidias, livor In causa est. Quid
demnasselisinnocentes. Quid sil, volo misericodiam, i, enim < fecerat, ut Pharisocos ad inlerfeciionem 78
-ctnon sacTificium, stipra diximus. Quod aulem se- 3- c sui provocaret? nempe quod homo cxlenderat ma-
quitur : A7Mnia«om condemnasseth innocentes, de a- i-*-*- .;num. Quis enim Piiarisseorum In die sabbati non
postolis intelligendum est. Et est seusus -.Si mise- -<
e- -extendit manum , porlans cibos, calicemque porri-
ricordiam comprobastis Achimelech, eo quod fame te gens, et coetera quse viclui necessaria sunt? Si ergo
periclitantem Tefocillaverit David et pueros ejus-:-: manum extendere et alimenta sublevare vel potum
tpiare discipulos meos condemnatis, qui niliil tale le in sabbato, non est ciiminis : curhoc in alio arguunt
fecerunt? quod ipsi facere coarguuntur, prsesertim crim iste
(Vers. '8.) Et eum inde transisset, venit in synago-o- caetneniarius niliil lale poriaverit, sed ad prseceptum
gam forum, El eccehoniomanum Itabensaridam. Ter- r- Domini solam extenderil manum ?
tiusdecimus iste 77 esl> <lui curatur in synagoga. a. (Vers. 15 seqq.) Jesus antem sciens, recessit inde,
El notandum, quod non in itinere H foiis, sed id el secuti sunt eum mulii, et curavit eos omnes. El
in conciiiabulo Judoeorum maiius arida fuerit sa- a- prmcepilCis,ne manifestum eum fucerent, ut adimple-
uata. retur quod diclum esl per Isaiam propheiam, dicentem.
:et Sciens insidias eorum, quod vellenl perdere Salva-
^Vers. 9.) Et inlerrogabaritettm, dicentes : Si licct
sabbath cnrare : ul accusarenl eum. Quia destriictio- o- torem suum , i'ecessit inde, ut Phaiisoeis cenira se
nem sabbati, quam [Al. qua <?rdiscipulos]Pharissei sei D occasicnem impietatis auferret.
in discipulis arguebam, probabili exemplo excusa- a- (Vers. 18.) Ecce puer meus, quem elegi : dilectus
verat, ipsum caJumniari volunt : et inlerrogant int nieus, in quo bene complacuit aniirlmmem.Ponam spi-
ntrum liceatcurare in sabbatis; ut sirion curaver.it, it, »'i(M»imeum super eum, eljudicium geiittbusnuntiabit.
'crudelitatis aul imbeciJlitatis; si curaverit, trans- is- Non conlendet,neque clamabit. PerTsaiam prophetam
gressionis accusarent [Al. accusenl]. '
ex persona Patris hoc dicitur: Ponam spirilum nteum
(Vers. 10 seqq.) lpse diitein dixit illh : Quis erit
'.rit super eum (Isai. XLII, l).Spiritus ponitur nonsuper

11Nostri omnes , et quidam penes Marlianaeum iim recilat S. Paicr ad cap. xi Isaiae, aliler eaque bre-
um
Uiss., Hic non pronomen, sed adverbiumioci legendum vius expoiiitur ab Epiphanio Hseres. 30, § 13. At
est. nihil inde aliud evincas, quam locaquocdanifuisse a
b Hoc de Evangelio actum est a nobis, cumalibi,
bi, Nazaroeis interpolaia, itemque -.alia ab Ebionitis;
tum prsecipue ad Catalogi cap. 2. Quod vero hic non ila tamen ut diversa eoruin Evangeljasdici pos-
addit Hieronymus, Ebionitas quoque illo usos esse,
se, sent, quaemaximam parleni convenirent. Jtecte adeo
recentiorescritici pernegant, quod WHIuno alteruve
ive Hieronymus pro uno accepit.
cap. Nazaraenorum atque Ebionitarum inter se c Yoculam, sui, resiiliiunt nostri mss. aliaque id
)li-
Evangclia dissentirent. Hisloria cuniprimis bapli- .genus leviorapassim tacili casliganms.
smi Salvatoris, quam ex Nazaramorum codice ipse pse
99 S, EUSEBII HIERONYMI 80
Dei verbum, et super unigenitum, qui de sinu pro^ A neratos; Si exorcistas , qui ad invocalionem Dei
cessit Patris, sed super eum, de quo dictum est: ejicietant doemones, coarctat inlerrogatione prn-
Eccepuer meus (Ibidem). denti, ut confiteantur Spiritus sancii esse opus. 80
(Vers. 19.) Neque audiet aliquis in plaleh vocem Quod si expulsio dsemonum, inquit, in filiis vestris,
ejus. Lata enim est et spatiosa via,quse ducil ad per- Deo, non doemonibus deputatur : quare in me idem
ditionem, et mulli ingrediunlur per eam (Supra vu). opus non eamdem habfeatel causam ? Ergo ipsi judi-
Qui multi yocem non audiunt Salvatoris, quia non ces vejstri erunt, non pptestate, sed comparalione :
sunt in arcia via, sed in spatiosa. dum illi expulsionem doemonum Deo assignant; vos
(Vers. 20, 21.) Arundinem quassalam non con- Beelzebub principi daenioniorum. Sin autem deapo-
fringet, et linum fumigans non exslinguel, donec ejiciat: stolis dictumesl, quod et magis intelligere debemus,
ad vicloriam judicium : et in nomine ejus gentesspe- ipsi erunt judices eorum : quia sedebunt in duo-
rabunl. Qui peccatori non porrigit manum, nec por- decim soliis, judicantes duodecim tribus Israel
tat onus fralris sui, isle calamum quassalum con- (Mattli, xix, el Luc. xxii).
fringit. Et qui modicam scinlillam fidei contemnit ; (Vers. 28.) Si auteni ego in spiritu Dei ejicio dm-
in parvulis, hic linum exstinguit fumigans. Quo-. j> g monesi In Luca islurn locum ita scriptum Icgimus :
rum ueulrum Christus fecit; ad hoc enim venerat, Si autem ego in digilo Dei ejicio dmmones(Luc. xi, 20).
ut salvum faceret quod perierat. Isle est digitus quem cpnfitentur el Magi, qui conlra
(Vers. 22.) Tunc oblatus est ei dmmonium habens, Moysen et Aaron signafaciebanl, dicentes : Digitus
79 cmcus,el mutus, Ctcuravil eum, ita ul loqueretur et: Dei eslhte (Exod, IV,29): quo labuloe lapidese scri-
viderel. Et stupebant pmnes turbm, et dicebant: Num- ptse sunt in monle Sina (Deut. ix). Si igilur manus
tjuid hic est filius David? Pharismi autem audientes, el brachium Dei, Filius est; et digilus ejus Spiritus
dixerunt: Hic non ejicit dmmones, nisi in Reelzebub sanclus, Palris, et Filii, et Spiritus sancti una sub-
principe dmmoniorum. Tria signa simul in uno ho- stanlia est: non le scandalizet membrorum insequa-
mine perpetrata sunl : Csecusvidet, mutus loquitur, litas, cum oedificetunilas corporis.
possfessus a dsemone liberatur. Quod et tunc quidem Igitur pervenit in vos<regnum Dei. Vel seipsum si-
carnaliter factum est, sed et quotidie complelur in gnificat, de quo in alio loco scriptum est: Regnum
conversione credentium, ut expulso daemone, pri- Dei intra vos est (Lup. xvn, 21). Et: Medius slat
mum fidei lumcn aspiciant, deinde in laudes Dei ta- inlcr vos, quem nescitis (Joan. xxvi) : vel certe illud
centia prius ora laxentur. regnum quod et Joannes et ipse Domiuus prasdica-
(Yers, 25.) Jesus aulem sciens cogitationes eorum, veranl j: Pmnitentiam agite, appropinquabil enim re-
dixit eis: Omne regnum in se divisum a desolabilur, grium cmlorum (Suprq lii, 2). Est et tertium regnum
et omnis civitas vel domus divha contra se, non slabit. Scripluroe sanctoe, quod auferlur a Judseis, et tra-
Turbae slupebant et confitebantur eum, qui tanta detur genti facienti fructus ejus (Infra xxi).
signa faciebat, esse filium David : Pharisaei vero (Yeris. 29.) Aul quombdopolest quhquam inlrare in
opera Dei principi daemoniorum deputabant. Quibus domuni fortis, et vasa ejus diripere, nisi prius alligave-
Dominus non ad dicta, sed ad cogitata respondit : ril fortem, el tunc dpmum illius diripiet? Non debe-
ut vel sic compellerentur credere potentise ejus, qui mus esse securi : Adversarius noster fortis, victoris
cordis videbat.occulta. quoque vocibus comprobatur. Domus illius mundus,
(Vers. 26.) Et si Salanas Satanam ejicit, adversus qui in maligno posilus est (I Joan. v), non creatoris
se divisus esl; quomodo ergo slabit regnum ej«s?Non dignitale, sed magniludine delinquentis. Vasa ejus
potest regnum et civitas conlra se divisa perstare; nos qupndam fuimus. Alligalus est forlis, el religatus
sed quomodo concbrdia parvse res crescunt, ita dis- in lartarum, et Domini| cnntritus pede : et direptis
cordia maximse dilabuntur. Si ergo Satanas pugnat sedibus lyranni, capliva ducta est caplivitas.
eontra se, el daemon inimicus est doemonis, deberet-^ ," (Vers. 50,31.) Qui non esl mecum, conlra me est:
jani mundi venisse constimmatio; ut non haberent ini etqui non congregal mecum, spargii. ldeo dico vobis :
eo locum adverfariae polestates, quarum inter se omne peccalum et blaspliemia remiltetur hominibus :
bellum, pax hominum esl. Si aulem putatis, o Scri- spiritus autem blqsphemimnon remilletur. Non putet
bse etPharissei, quod recessio daemonum obedienliai hoc qujsqnam de bserelicis diclum et schismaticis 81
sil in principem suum, ut homines ignoranles frau- (quamquam et ita ex superfluo possit intelligi), sed
dulenla simulatione deludant, quid potestis dicere des ex consequentibus texluque sermonis ad diabolum
corporum sanilatibus, quas Dominus perpetravit? ? referlur: eo quod non possinl opera Salvatoris Beel-
Aliud est si membrorum quoque debilitates et spiri- zebub operibus comparari. Ille cupit animas homi-
lualium virtulum insignia dseinonibus assignatis. niim lenere captivas ; iDominus liberare. Ille proe-
(Vers. 27.) Elsi ego in Beelzebub ejicio dmmones, dical idola ; hic unius) Dei notiiiam. Hle irahit ad
(Uii vestriin quo ejiciunt? Ideo ipsijudices vestri erunt. vitia : ihic ad virtutes rjevocat. Quomodo ergo pos-
Filios Judoeorum, vel exorcistas gentis illius, ex sunt inter se habere concordiam, quorum opera di-
more significat, vel aposlolos, ex eorum stirpe ge- visa [-4/. diversa] sunt ?

a Duomss., divhum conlra se desolabitur; &\n, desolatw. i


81 COMMENTARIORUMIN EVANGELIUMMATTHM LIB. II. CAP. XII. 82
(Vers. 52.) Et quicumquedixeril verbumconlra Fi- A i juslificaberis, et ex verbh tuis condemnaberis. Hoc
lium hominh, remitlelur ei: qui aulemdixerilconlra Spi- quoque haeret cum superioribus. Et esl sensus : Si
ritumsanclum,nonremiltelurei,nequeinhocsmculo,ne- oliosum verbum, quod nequaquam oedificat audien-
guejn fufuro.Etquomodoquidamnostroruinepiscopos 5 tes, non est absque periculo ejus qui loquilur, el in
atque presbyteros post blasphemiam Spiritus sancti,, die judicii redditurus est unusquisque ralionem ser-
in suum recipiunt gradum, cum Salvaior dicat, omnej monum suorum : quanto magis vos, qui opera Spi-
peccalum et blasphemiam dimilli hominibus : quii rilus sancti calumniamini, et dicitis me in Beelzebub
autem in Spiritum sanctum blasphemaverit, non di- principe dsempniorum ejicere doemonia, reddituri
mitti ei neque in proesenti tempore, neque in futuro?? estis rationem calumniae veslrae ! Otiosum verbum
Nisi forte illud de Marco evangelista sumamus exem- est, quod sine ulililale loquentis dicilur et audientis:
plum, qui causas lantae irse nianifestius expressit, di- si omissis seriis, de rebus frivolis loquamnr, et
cens : Quia dicebant, spiritum immundum habet. fabulas narremus antiquas. Caeterum qui scurrilia
Ergo quicumque opera Salvaloris Beelzebub principii replicat, et cachinnis ora dissolvit et aliquid profert
daemoniorum deputaril; ei dixerit Filium Dei ha- lurpitudinis, hic non otiosi verbi, sed criminosi le-
bere spiritum immundum, huic nullo tempore blas- nebilur reus.
phemia remittetur (Marc. m, 22). Vel ita loeus istei B J (Vers. 58.) Tunc responderunt ei quidam de Scri-
intelligendus est: Qui verbum dixerit conlra Filiumi bh et Pharhmh , dicentes : Maghler , volumus a te
hominis, scandalizatus carne mea, et me hominemi signum videre. Sic signum postulant, quasiquse vl-
tantum arbilrans, quod filius sim fabri, et fratres ha- derant, signa non fueiint. Sed in alio Evangelista
beam, Jacobum, et Joseph , et Judam; et homo vo- quid petant plenius explicatur : Volumus 83 a ,e
rator, et vini potator sim, talis opinio a atque blas- signum videre de cmlo (Marc. vin, 11). Vel in morem
phemia, quamquam culpa non careat erroris, tameni Elise ignem de sublimi venire cupiebant, vel in si-
habeat veniam propter corporis vililatem (Marc. vi,, mililudinem Samuelis, tempore aeslivo b contra na-
Luc. ni, Matlh. xi). Qui autem manifeste inlelligensi turam loci mugire toniirua, coruscare fulgura, im-
opera Dei, cum de virtute negare non possit, eademi bres ruere, quasi non possintet illa calumniari, et
stimulalus invidia, calumniatur; et Chrislum Dei- dicere ex occultis et variis aeris passionibus acci-
que Verbum, et opera Spiritus sancti dicit esse Beel- disse. Nam qui calumniaris ea quae oculis vides,
zebub: isti non dimiltetur neque in prsesenli soeculo,, manu lenes, utilitate sentis : quid facturus es de his
neque in futuro. quse de ccelo venerint ? Utique respondebis, et»
(Vers. 55.) Aut facite arborem bonam , et fructumi G < magos in ./Egyplo multa signa fecisse de coelo
ejus bonum: aul facite arborem malam , et fruclumi (Exod. vn).
ejus malum, Siquidem ex fruclu arbor agnoscilur. (Vers. 39.) Qui respondens , ait illh: Generalio
Consiringit eos syllogismo, quem Groeci vocani ayv- mala el adullera. Egregie dixit adultera : quia di-
/.rov, 82 nos inevilabilem poosumus appellare: quii miserat virum, et juxta Ezechielem, multis se ama--
interrogatos hinc inde concludit, et utroque cornui teribus copulaverat (Ezech. xvi).
premit. Si, inquit, diabolus malus est, bona operai (Vers. 40.) Signum qumrit, el signum non dabitur
facere non polesi. Si autem bona sunl quse factai ei, nhi signum Jonm prophetm (Joan. n). Sicul enhn
cernitis , sequitur ut non sit diabolus qtii ea facit. fuil Jonas in ventre ceti tribus diebus et tribus nocti-
Nequc enim fieri potest, utex nialo bonum, aut ex: bus : sic erit Filius hominis in corde lerrm tribus die-
bono oriatur malum. Quod aulem sequitur: bus et Iribus noctibus. De hoc loco plenius in Com-
(Yers. 54.) Progenies viperarum, quomodo poleslhs mentariis Jonae prophetoe dispulavimus: ad illum
bona loqui cum sith mali ? Ex abundantia enim cor- ergo locmn iecloris diligeniiam remittimus. Hoc
dis os loquitur. Ostendit illos arborem malam , ett breviter nunc dixisse conienti, quod synecdochice
tales afferre fructus blasphemise redundantes [Al.. JJ ] totum intelligalur ex parte : non quod omnes tres
reduiulanlis] , qualia habeanl semina diaboli. dies el tres noctes in inlerno Dominus stelerit; sed
(Vers. 55.) Bonus homo de bono thesauro profertt quod in parle Parasceves, etDominicse , et lota die
bona, Et malus homo de malo tltesauro proferl mala. sabbaii, tres dies et totidem noctes intelligantur.
Vel ipsos Judaeos Dominum blasphemantes ostenditt (Vers. 41 .)Viri Ninivitmsurgent injudicio cum gene-
de quali thesauro blasphemias preferant, vel cum\ ralione hta, et condemnabunteam: quia pmnitentiam
superiori quaestione hoeret senteniia, quod quomodo) egerunt in prwdicatione Jonm. Non senlenlise pote-
no.n''pos.siihonus homo proferre mala, nec malus-, state, sed comparationis exemplo.
bona : sic non possit Christus mala, et diabolus bonai Et ecce plus quam Jonas hic. Hic, adverbium loci,
opera facere. non pronomen intelligas. Jonas, secundum Septua-
(Vers. 56, 37.) Dico autem vobis, quoniam omnee ginta Inierpretes, triduo praedicavit: ego tanto tem-
verbum oliosum, quod locuti fuerinl homines, reddenl< pore. Ille Assyriis genti increduloe : ego Judaeis
raiionem de eo in die judicii. Ex verbis enhn luiss populo Dei. Ille" peregrinis : ego civibus. Illevoce
'
Legebatur antea : opinio absque blasphemia: quaee que.
falsa leclio visa esi, maxime noslris contradicen- b Verba contra naturam loci Rhabb. ignoras.
tibus mss. quorum ope restituimus, atque pro abs-
85 S. EUSEBH HIERONYMI 84
locutus est simplici, R nihil signorum faciens: ego:A A bal enim lemplum Juda?orum, ctChrisluiii hospiiem
tanta faciens signa, Beelzebub calumniam sustineo. non habfebat, dieenleni: Surgite , el abeamus hinc
Plusergo est Jona bic, id est, in praseritiarum in- (Joah. xiv, 31). Et-in alio loco: Dimitletur vobisdo-
ter vos. mus veslra deserla(Luc.,\m, 55). Quia igitur et Dei
(Vers. 42.) Regina Auslri surget in judicio cum et angeloruni praesidia non habebanl, et ornati erant
ghieratione ista, et condemnabiteam quia venit a fini- superfluis oJjservalionibus Legis , et traditionibus
bus terrm audirc sapieriliamSalomonis. El ecce plus Pharisoeorum , reverlitur diabolus ad sedem suam
quam Salomon hic, 84 Eodem modo condeuinabit prislinam : el seplenarib sibi numero daemoriumad-
regiria Austri popttlum Judseorom , quo condemna- ditO, habitat pristinam domum, et fiunt illius populi'
bunl viri Ninivitse Israelem incredulum. Ista auterii novissiraa pejora prioribus. Multo enim nunc majori
est rcginaSaba, de qua in Regum volumine et in daembnum numero possideniur, blasphemantes in
Paralipomenon legimus (III Reg. x, II Par. ix): quae synagogis suis Clirislum Jesum , quam in jEgyplo
per lanias difficultates , gente sua et imperio derc- possessi fuerant ante Legis notitiam : quia aliud esl
liclis , venit in Judoeamaudire sapienliam Salomo- venturum non credere, aliud eum non suscepisse qui
nis, et ei multa munera dclulit. In Ninive autem et venerit. Septenaiium hutem numerum adjunelum
in regina Saba, occulte [Al. occulla] fides iialionum B diabolp, vel prepter sabbalum iiilellige, vel propter
proeleftur Israel. nrimerum Spiritus sancti: ut quomodo in lsaia su-
(Vers. 43.) Cum aulem iminundns spiritus exierit; per virgam deradiee Jesse, el florem qui de radice
ab homine, ambulat per toctt arida , qumrensrequiems cbnscendit, septen; spiriius virlulum descendisse
et nan invenit. Tunc dicit, Quidam islum locum de• narrantur (Isa. xi); ila pcontrario viliorum numerus
hoereticis dictum putant, quod immundris spiritus,( ih diabolOcOnsecratus sil.
qui iii eis anlea habilaverat quando genliles erant, ( (Vers. 46 seqq.) Adhhc eo loqtientead lurbas, ecce
ad confessionem veroe fidei ejiciatnr: postea vero» mater ejus el frdlres slabant foris qumrentesloqui ei.
cum se ad bseresimtranstulcrint et simulatis virtuti- Dixil dutcm ei quidam : \Ecce maler tua, et fratrcs tui
bus ornaverint domum suam , tunc aliis seplem ne- foris siqnt qumrenleste. At ipse respondensdicenti sibi,
quam spiritibus adjunctis, rfevertalur ad eos diabolusi att : Quce esl mdter med, el qui suitl fralres mei? Et
et habileiin illis: fiantque novissima eorum pejorai exlendens manum ht dhcipulos suos, dixit. Occupalus
prioiibus. Multo quippe pejori conditione sunt hse- erat Dominus in opere sermonis , in doctriiia popu-
retici quam gertliles: quia in illis spes fidei est, ett lorum,: in officio proodicandi, mater et fraires ve-
in istis pugna discordioe. Cum baecinlelligeniia pJau- niunt, et foris stant, el ei desidcrant loqui. Tunc
sum quemdam et colorem doctrinoe procferai, nescio> C quidam nUntiat Salvatori, quod maier sua et fratres
an haljeal veritatem. Ex ep eniin quod finita vel pa- steht loris, qiiaarenles jeum. Yidelur mihi isie qui
rabola, vel exemplo, Sequitur : Sic erit el generalionii ntinliat^ non foiiuito cl simpliciter nuntiare: scd in-
liuic pessimm: compelliniur hon ad lnei'eticos ett sidias tendere Salvatori, utrum 86 ^pirituali operi
quoslibct homines : sed ad JudoeOrunipopnltim re- carnem el sanguinem prseferat. Unde ctDominus, non
fcrre parabolam , ut cbiitexlus loci noii b passivuss quod negaretinatremeiIfatres,exirecontempsit;sed
et vagus iu diversum fliicluet, atque insipientiumi quod responderet ihsidianti, extendeiis maiium iu di-
more lurbelur; sed hacrens sibi, yel ad priora, vel1 scipuloSj ait :
ad posteriora respondfeai. Immundus spiritus exivitt (Yers. 49, 50.) Ecce niater mea,"el fralres mei. Qui-
a Judoeis, quando accepertinl Legem , el ambulavitt cumquc enim feceril voluhtatem Patris mei, qui in cm-
per loca arida, quoerfenssibi requiem. Expulsus vi- lis esl, \ipse tiieus fraier; et soror, el maler esl, Isii
delicet a Jtidoeis, ambulavil per genlitirti sOliludines:: sunt mater mea, qui mequotidiein credenlium ani-
quae cum postea Domino credidissent, ille, rioiiin- mis generant. Isti sunl fratres mei, qui laciunt opera
vento loco in nationibus, dixit: Palris mei.Non ergo juxta Marcionem el Manichoeum
fYers. 44i) Revertdr in domum meam c, uhde exi- matrem negavil, Ut natus de phantasinate pularelnr;
vi. Hoc est, abibo ad Judaeos, quos ante dimiseram.. D 1 gfedapostolos cognalioni prselulit, ul et nos in coni-
(Vers. 45.) Et veniens, invenii vacanlem, scophs pafatiorie dilectionis carni spiritum prseferamus.
mundatam, et ornalam. Tunc vadit el assumil sepletn n Ecce mater tua, et fralres lui foris stanl, qumrcntesle.
alios spiritus secum nequioresse, el inlrahtes, liabi- Quiclam fralres Domini |de alia uxore Jbseph filios
tant i.bi: el fiuni 85 hovissima horidhisillius pejord d suspicahlur, sequehtes deliramenta apocryphorum,
prioribus. Sic erit et'gencraitoni huic pessimm. Vaca- et quamdam d Melcham vel Escham mulierculam

. ° Rliabb,, mhilque signum faciens acceptusest, egoo MART.— Victor-, passim. Recole quae de vocabulo
tanta,(slc. paulo superius in cap. xiiobservamus.
b Editi legunt, ui contextusloci hon passim et va- c Addunt Palalini niss.^ prisfHiam.
d Hanc e pluribus mss.; codicibus lectionem resii-
gus iri dinersum fluctuei: qiiia editores anliqui he-
scieriinl Hicronymum appellare conlextum passivum,, tuo. Marianus legebat in! aliquot exemplaribiis Mm-
eum qui paiitur liberas , violentas et coactas inter- cham, et non Melcham., Alteri ergo Joseph uxpri
pretationes; quas eliam supra appellat passivam in~ coniiciae riomen filiaruhi Aran iribuebant libri apo-
terpreiationein, dicehs : Non ergo nobistribuitur li- cryphi; nam prioris filioeLtran, quae nupsil Nachor,
bera intelligenlia , et ailegoriminterprelalio passiva. nomen fuil Melcha; cuih aliera, uxor Abraliam} dicia
85 COMMENTARIORUM1N EVANGELIUM MATTHM LIB. II. CAP. XIII. 86
confingentes. Nos autem sicut in libro, quem conlra ,A intelligunt, provocenlur ad eorum notiiiam quse uon
Helvidium scripsimus, continctur, Ifatres Domini, • inlelligunt.
non filios Joseph, sed consobrinos Salvaloris, a Ma- (Vers. 4.) Ecce exiit qui seminat, seminare. Et dum
riae liberos imelligimus malerlerae Domini quoe esse seminat. Intus eral, domi versabalur, loquebalur di-
dicilur mater Jacobi Minoris et Joseph et Judse, quos scipulis sacramenla. Exivil ergo deiiomp sua qui se-
in alio Evangelii loco fratres Domini legimus appel- minat verbum Dei, ut seminaret in turbis. Significa-
latos. Fratrcs autem consobrinos dici, omnis Scri- tur autem sator iste qui seminat, esse Filius Dei, et
piura demonstral. Dicamus et aliter : Salvator lo- Palris in populis seminare sermonem. Et simul ob-
quitur ad lurbas, iutrinsecus erudit naliones. Mater serva hanc esse primam parabolam, quse cum inter-
ejus et fratres, hoc esl, synagoga et populus Judaeo- prelatione sua posita sil. Et cavendum est ubicum-
rum foris stant, et inlrare desiderant, et sermone que Dominus exponit sermones suos, et rogatus a
ejus iiidigiii fiunt. Cuinque rogaverint, el quaesierini, discipulis iulrinsecus disserit, ne vel aliud, c nec
et nuntium miserint. responsum accipient [Al. acci- plus quid vel minus velimus intelligere, quam ab
piunt], liberi eos esse arbilrii, et inlrare posse, si eo expositum est.
velint et ipsi credere : qui tamen inlrare non pole- (Vers. 5 seqq.) Qumdam ceciderunt secus viam : el
runt [Al. potueruni], uisi alios rogaverint. D venerunl volucres cmli, et comederunt ea : Alia autem
87 (Cap. XIII. — Vers. 1.) In illo die exiens Je- ceciderunt in peirosa [Al. petrosh], ubi non habebanl
sus de domo, sedebal secus mare. El congregatm sunt terram midiam : et continno exorta 88 sunt, quia non
ad eum lurbm mullm : ita ut in naviculam ascendens habebant altiludinem terrm. Sole auletn orto, msluave-
sederet, el omnis lurba slabal in titlore. Populus do- runt : et quia non habebant radicem, aruerunl. Alia
mtim Jesu non poterat intrare, nec esse ibiubiapo- autem cecideruntin spinas : el creverunl spinm, el suf-
stoli audiebant mysleria : idcirco miserator el mise- focaverunt ea. Alia autem ceciderunt in terram bondm,
ricors Dominus egreditur de domo sua, et sedet [Al. et dabanl fruclum : dliud centesimum, aliud sexagesi-
sedit] juxia hujus saeculi inare, ut turbae b njulta? con- mum, aliud iricesimiim, Hanc parabolam ad compro-
gregentur ad eum, et audiant in littore quae intus non bandam hoeresim suam Valentinus assumit, trcs in-
merebantur audire, ila ut in naviculam ascendens se- troducens naluras : spiritualem, d naluralem vel
deret, el omnis lurba staret in littore. Jesus in me- animalem, alque lerrenam ; cum hic quatuor sint :
diis fluctibus est, hinc inde mari tunditur, elin sua una, juxla viam : alia petrosa, lertia plena spinis :
majeslate securus, appropinquare facit terrse navi- quarta terrae bonee. Differimus parumper interpre-
culam suam. Atpopulus nequaquam periculum sus- talionem ejus cum discipulis, volentes secrete audire
p
IJnens, nectentationibuscircumdatus, quasferre non quod dicitur.
poterat, stat in littore fixo gradu, ut audiat quse di- (Vers. 9.) Qui habet aures audiendi audiat. Provo-
cuntur. camur ad dicloruui intelligenliam, quoties his ser-
(Yers. 3.) Et loculus est eis multa in parabolh, di-
monibus commonemur [A/. commovemur].
cens. Turba non unius sententise est, sed diversarum
inmultiS (Vers. 10, 11.) Et accedenlesdhcipuli, dixerunl ei:
insingulisvoluiitalum.Uiideloquituradeam
ttt varias diversas Quare in parabolh loquerh eh ? Qui respondens, ait
parabolis, juxta voluntaies, recipe-
rent disciplinas. Et notandum quod non ornnia locu- iilh : Quia vobis dalum esl nosse mysteria regni cmlo-
lus sit eis in parabolis; sed mulia. Si enim dixisset rum : illis dulem non est dalum. Quaerendum est quo-
omnia in parabolis, absque emolumenio populi re- modo accedant ad euni discipuli, cum Jesus in navi
cessissent. Perspicua miscet obscuris, ut per ea quse sedeal; nisi forte intelligi datur, quod dudum cum
sit Jescha et Sarai. MART..—Quidem niss., Mecham; orti sint. Piget vcro apocrypliorum deliramenlahoec
duo Palalini, Escham lantuin memorant, quemadmo- persequi. Rhabb., lantum Escham legit.
dum et vulgati anle Marlianaeiim; Victorius in aliis a In Palat. ms., consobrinos Salvalorh, sororis Ma-
reperit, Mmcham. Filiarum Aran, Melchoescilicel, rim liberos, etc. Victorius ait, lolerabiliores hi sunt
el Jeschoe,quarum altera Nachor, altera Abrahamo ,'r> quam Helvidius, qui ex ipsa Maria Virgine et Jo-
nupsit, nomina haec sunt. Al vero sunt Prolo-Evan- seph post Christum eos natos blasphemabal; quippe
gelii Jacobi cap. xvn et seq. et Evangelii infantim cum ex alia uxore Joseph fralres Doniini dielos,
Domini ridenda apocryphorum librorumsomnia.Nec aliqui etiam e noslraiibus natos asseverent : licet
tamen inficior veterem esse, lametsi incerlam, tra- . verior sit Hieronymi sententia, ex sorore MariseVir-
ditionem, Josephum viduum, at<iue ex priore uxore ginis, quae Christi matertera 1'uil, illos progenilos.
sex liberorum patrem exstitisse, cum Maria sibi de- Videndiis S. Thonias tum alibi, cum prsecipue in ni
sponsaretur. Eam seculus iernie est Epipbanius Summae, qtisest. 58, art. 3, et in hoc Evangelii ca-
Hecres. 51. § 10. Hippolylus Thebanus, nec non alii pite. Vide quee infra ad cap. 1 Commentarii ad Ga-
ex veteribus quatuor Josephi lilios, duasque filias lat. pag. 596 fusius dispulamus.
fuisse tradunt : Jacobum, Simonem, Judam, Jose- b Vocem, multm, duo e nostris mss. interserunt.
ten : has vero Estherein et Thamar nominant, quam c lidem mss., vel aliud, vel plus quid, vel minus
soepius alii Marthani, transpositis litteris, vocant. prmsumas inleiligere, quatn, etc. ln Victorii cdit. vel
Alque ipsi quidem uxorem ejus Eschatn vel Salo- minus desiderauir, errore, ut videtur, ex vel minus
men, filiani Anchaei fratris Zacharise faciunt, qui et velimtissiniililudine vocum nalo.
Joannis Baptislae pater fuit. Sophronius in Frag- d Palat. mss. edilique oliin libri, spiritualem, ani-
menlo, quod Lambecius vulgavit, tertiam addidit malem atque lerrenam, expuncta scilicet voce naiura-
cognoininem malri filiam Salomen, Zebedaci postca lem, quoe el contextui superabundare videatur. Qui-
uxorem , cx qua Jacobus et Evangelista Joanncs buscum et Ithabt, consonat.
87 S. EUSEBII IIIERONYMI | 88
ipso navem coiiseenderint, et ibi stantes super in- tA;illud esse contrarium quod alibi dicihir : Abraham
lerpretatione parabolae sciscitali sint. cupivit dieni meum videre, et vidit, et Imtalus est
(Vers. 12.) Qui enim habet, dabitur ei, et abunda- (Joan. vm, 56). Non auiiem dixil, omnes prophetse et
bit : qui autem non habel, el quod habet, auferetur ub justi cupierunt videre quoe videlis, sed nmlli. lnler
eo. Non in a eequalitale judicii habentibus additur, multos potest fieri, ul ;alii viderint, alii non vide-
et non habeniibus id quod habere videntur, aufer- rint : licel et in Iloc peliculosa sil iutorpretatio, ut
lur : sedquod apostolis in Christo habentibiis fidem, inter sanciorum meriia, discretionem quamlibet
etiamsi quid minus virtulum habeanl, concedilur : facere videamur. Ergo Abraham vidit in aenigiiiate,
Judseis auiem, qui non crediderunt in Filium Deij b non vidit in specie : vos auiem in prsesentia eum
etiamsi tjuid per naturae bonum possident, tolliiur. tenetis, et habetis Dominum vestrum, 90 el ad
Neque eiiim possunl aliquid sapienler inielligere, qui voluntalem inlerrogalisj et convescimini ei,
capnt nqn habent sapientiee. (Vers. 19.) Ontnis qui audit verbum regni, et non
(Vers. 13, 14.) Ideo in parabolis loquor eh : quia {ntelligit. Hoc prsemittfens hortalur nos, ut quee
videntes, non videnl: et audienles, non audiunl, neque dicunuir, diligenlius andiamus.
inlelligunt : ut adimpleatur in eh prophelia Isaim di- j> (VerjS. 20, 21.) Venit malus el rapil qtwd semina-
cenlis_.:Atidiiu audiclh, el non inlelligeih; el mdenles tum esi in cPrde ejus : hic est qui secus viam semi-
videbith, el non videbilis, Hoec de his loquitur qui nalns est. Qui aulem super pelrosa seminalus est, Idc
stant in liltore, et dividuniur ab Jesu, et sonitu flu- esl quv verbum audil, el continuo cum gauilio accipil
cluum perstrepente, non audiunt ad liquidum quoe illud, non habet autem in se radicem, sed est lempora-
89.dicunlUr : implelurque in eis prophetia Isaiae : lis. Malus bpnum semen rapit. Et simul intejlige
Audilu audietis, et nohinlelligetis : et videntesvidebi- qupd in cprde fueritj seminatum, et diversilas
tis, 'et non videbith (Isai. vi, 9). Haec de turbis pro- terrae animse sintcredentium.
phetala sunt, quae slant in littore, et Dei non nie- Facla autem tribulatione et persecutione, propler
rentur audire scrmonem. Accedamns ergo el nos verbum continuo scandadzalur. Allende qnod dictum
cum discipulis ad Jesum, et rogemus eum disserlio- sit, continuo scandalizatnr. Est ergo aliqua dislaniia
nem paraboloe, ne cum turbis fruslra aures et ocu- inler enm qili multis trlbulationibus poenisque com-
los habere videamur. pellilur Cluistum negare, et eum qui ad primam
(' (Vers. 15.) Incrassatum est enim cor populi hu- persecuiionem slatim scandalizatur, et corruit.
jus, et auribus graviler audierunt. Reddil causas (Vers. 22.) Qui auiem seminatus esl in spinis, liic
quare VidenteS non videant, et audientes non au- C est quiverbum audit, et soUicitudosmculiistius et fal-
diant : quia incrassatum est, inquit, cor populi laciq divitiarum suffocat verbum, el sine fruclu effici-
hujus, et auribus suis graviter audierunt : Ac ne iur. Mihi videluret illud quodjuxta litteram ad Adam
forle arbitremur crassitudinem cbrdis et gravita- dicitur : Inter spinas el\ tribulos panem tuum man-
lem auriurti naluroe esse, non volunlatis, subjungit ducabis (Gen. ui, 18), lioc significare mystice, quod
culpam arbitrii, et dicit: quicunjque dederit se sse.culivoluptatibus curisque
Et oculos suos clauserunt: nequando videanl oculh, istius niuiidi , paneni ccelestem et cibum verum
et' auribus audiant, et corde inlelligant, et convertan- inter spinascomedat. Et eleganter adjunxil: fallacia
tur, etsanem eos. In parabolis ergo audiunt et in dividarum suffocat verbum. Blandae enini sunt divi-
aenigmate, qui, clausis oculis, nolunt cernere veri- tiae, ei aliud agentes, et aliud pollicentes. Lubiica
tatem. est earuni possessio, dum hue illucque circumfe-
(Vers. 16). Veslri autem beali oculi, quia videnl : runtur, et instabili gradu vel habentes deserunt, vel
et aures vestrm, quia audiuht. Nisi supra legissemus non habentes c referciniit. Unde et Dominus diviies
auditores ad intelligeiiiiam provocatos, Salvatore di- asserit dilficuller intrafe in regnum ccelorum, suf-
cente : Qui habel aures audiendi, audial, putaremus g focantibus divitiis verbum Dei, et ligorem virtiiium
nunc oculos et aures quse beatitudinetn accipiunt, emollientibus.
carnis [Al. corporales] intelligi. Sed mihi videntur (Vers. 23.) <Quiverd. in lerram bonam seminalus
illi beati oculi, qui possunt Christi cognoscere sacra- est, hic est qui auditverbum, et intelligil, et fruclitm
menla, et quos levari Jesus in sublime prsecepit, ul facil: ei atiud quidem cehtesimum, aliud sexagesimum,
candentes segetes aspiciant (Joan. iv, 9); et illoe aliud vero tricesiriium.Sicul in terra mala tres fuere
aures beatoe, de quibus Isaias loquilur : Dominus diversitates : secus viam, el petrosa, et spinosa
apposuil mihi auriculam (Isai. L, 5). loca : sic in terra bona trina diversiias esl : cente-
(Vers. 17, 18.) Amenquippe dico vobis, quia mulli simi, sexagesimi et tricesimi fructus. Et in illa
prophetm et justi cupierunt videre qum videtis, et non autein el in ista non mhtatur 91 d substantia, sed
viderunt: et audire qumaudith, et non audierunl. Vos voluntas : et lam incredulorum, quam credemium
ergo audite parabolam seminantis. Yidelur- huic loco corda sunt quOe semfen recipiunt. Venit, inquit,
" Duo e nostris, unusque c In aliquol mss., feficiunt; elim erat, resarciunt,
penes Martianaeum mss.
mquitdle prseferunt, pro mqualitale.
b Rectius Optima
d impressa est jeciio.
absque negandi particula in pridem vul- Pro substaniia, dud e Palatinis mss. ad libri
gatis libris, vidit in specie. oram legendum monent, sententia.
89 COMMENTARIORUMIN EVANGELIUMMATTILEI LIB. II. CAP. XIII. 90
malus, et rapit quod seminatum est in corde ejus; el A.ut volucres cmli veniant et Itabitent in ramis ejus.
secundo ac teriio, hic est, ait, qui verbum audit. Non sit molestum lectori, si toias parabolas pro-
In expositione quoque lcrrae bonoe, iste est, qui ponimus. Queeeuim obscura snnt, plenius disserenda
audit ve.rbum. Primum ergo debemus audire, sunl, ne brevilaie nimia involvantur magis sensus,
dcinde intelligere, et pnst intelligeuiiam fructus quam exponantur. Regnum ccelorum, prsedicatio
reddere doclrinarum , el facere vel centesiuium Evangelii est, el nolitia Scripturarum qnce ducit ad
frucium, vel sexagesimum, vel tricesimum, de qui- vilam; et de qua dieitur ad Judoeos : Auferetur a
bus plenius in libro contra Joviuianuni diximus, et vobis regnum Dei, et dabitur genli facienli jructus
nunc breviter perstringimus : Centesimum frucium ejtis (Infra xxi, 45). Simile est ergo hujuscemodi
virginibus, sexagesimum viduis et couiinentibus, regnum grano sinapis, quod accipiens homo semi-
tricesimuin a casto matrimonio depulanlcs. Hono- navit in agro suo. Homo qui seminat in agro suo, a
rabilesenim nuplim, el cubile immaculalum (Heb. xxxi, plerisque Salvator intelligilur, quod in animis cre-
5, 4). Quidam nostroriim centesimuin fructum ad denlium seminet. Ab aliis, ipse homo seminans in
mariyres referunt : uuod si ila est, sancta consor- agro suo, hoc est, in semetipso et in corde suo.
lia nuptiarumexcludiintur a fructu bono. Q Quis est isle qui seminat, nisi sensus noster et ani-
(Vers. 24 seqq.) Aliam parabolam proposuit illis, mus, qui suscipiens granum proedicationis, et fovens
dicens : Simile esl regnum calorum homini qui semi- sementem humore fidei, facit in agro sui pectoris
navit bonumsemeu in agro suo. Cum autem dormirenl pullulare? Praedicatio Evangelii mininia est omni-
homines,venit inimicus ejus, el superseminavil zizania bus disciplinis. Ad primam quippe doclrinam fidem
in medio iritici, et abiil. Cum autem crevisset herba, non habet verilatis, hominem Deum, Deum mor-
et [ruclum fechsel, tunc apparuerunt et zizania. luum, et scandalum crucis praedicans. Confer hu-
Accedentes autem servi patrisfamilias, dixerunl ei : juscemodi doctrinam dogmatibus philosophorum, et
Domine, nonne bonum semen seminasd in agro tuo ? libris eorum, splendori eloqucntiae, et compositinni
Vnde ergo habel zizania ? Et ait illh : Inimicus Itomo serinonum, et videbis quanto minor tit cseteris seiui-
Itoc fecit. Serviautem dixerunt ei : Vis, imus, et col- nibus semeiitis Evangelii. Sed illa cum creverit,
ligimus ea ? Et ait: Non, ne forte colligentes zizania, nihil mordax,nihil vividum, nihil vitale demonstrat,
eradicelh simul cum eis el triticum. Sinite ulraque sedtotumilaccidum marcidumque etbmolliiumebul-
crescere usque ad messem, et in tempore messis dicam lit in olera, et in herbas, quae cito arescunt ct
messoribus : Colligite primum zizania, ei alligale ea Q corruunt. Hsec autem praedicatio , quae parva 93
in fasciculos ad comburendum; triticum autem con- videbatur in principio, cum vel in anima cre-
gregate in horreum meum- Ilaic secunda parabola dentis, vel in loto mundo sala fuerit, non exsurgit
est cum interpreialione sua non statim posita, sed in olera, sed.crescit in arboreni : ila ut volucres
jnierjectis aliis parabolis edisserla. Hic enim propo- coeli (quas vel animas credeniium, vel forlitudines
nitur, et postea dimissis lurbis venitur domum et Dei serviiio mancipalas, senlire debemus) veniant
accedunt ad eum discipuli ejus roganles : Dhsere et habitent in ramis ejus. Ramos pulo Evangelicae
nobis parabolam zizaniorum agri, et reliqua. Non arboris, quse de grano sinapis crcverit, dogmaiuin
ergo debemus prsepropero inlelligendi desiderio esse diversitates, in quibus supradiclarum volucrtim
anle ejus notiliam quserere, quam a Domino disse- unaquseque requiescit. Assumamus et nos pennas
ratur. columbse (Ps. LIV), ul volilantes ad altiora, possi-
(Vers. 51.) Aliam parabolam proposuit eis, dicens : mus habitare in ramis hujus arboris, et nidulrs
Sedebat Domiuus in navi, et turba 92 slabat in lil- nobis facere doctrinaruni, terrenaque fugientes, ad
tore : illi procul, discipuli vicinius audiebant : pro- coriestia feslinare. Mulli legculcs granum sinapis
ponit eis et aliam parabolam, quasi dives palerfami- r> mininium omnibus seminibus, el illud quod in
lias invitatos diversis reficiens cibis, ut unusquisque Evangelio a discipulis dicitur : Domine, adauge nobis
secundum naturam stomachi stii varia alimenla fidem(Luc. xvn, 6); et respondetur cis a Salvalore :
susciperet. Unde et in priori parabola non dixit Amen dico vobh, si habuerith fidem quasi granum
alteram, sed aliam. Si enim praemisisset alteram, sinapis, " et dixeritis monti huic, migra de loco isto,
exspectare lertiam non poteramus, proemisii aliam, migrabit, putanl apostolos vel parvam fidem petere,
ut piures sequantur. vel Dominum de parva fide dubitare; cum aposio-
(Vers. 52.) Simile est regnum cmlorum grano sina- lus Paulus fidem grano sinapis comparalam maxi-
ph, qttod accipiens homo seminavit in agro stio, quod mam judicet. Quid enim dicit ? Si habuero ? tolam
minimum quidem est omnibus seminibus. Cum autem fidem, ita ut monles transferam ; cltaritalem autem
creverit, majus est omnibus oleribus. el fit arbor : ita non habeam, nihil mihi prodesl (I Cor. xni, 2). Ergo
a lidem Palatini mss. sanclo, pro casto legunt, d Pro tolam, duo Palatini hic ut ct infra habent
Confer priorem adversus Jovinianum librum. tantam. In Graeco lamen est Uaaav in quem seu-
b Yoculae et moltiium in noslris mss. deside- stim et Yulgaia Editio omnem Iegit: et Hioronymiis,
raniur. quod et Victorio noiatum est, subdit : Ergo quod
cTres Palat. codd., si haberelh fidem quasi gra- Dominus dixil fide fieri, qum grano sinaph compa-
num sinapis, dicereth monti huic, migra de loco islo, ratur, hoc Apostolus docet tola fide fieri posse.
et migraret.
91 S. EUSEBII HIERONYMI ! 92
quod Dominus dixit fide fieri, quac grano sinapis-tA ad unius divinitatis pefducit notitiam. Farinse quo-
compareiur, hoc Aposlolus docet lota fide posse que [At. quippe] sataiiria, dum non est in singulis
iieri. diversa natura, et ad unitatem trahunt subslantise.
(Yfers. 55.) Aiiqm parabolam lociilusJesi eis. Si- Pius quidem sensus, j sed numquam parabolse et
niile esi regnurii ecetoruni fermerito, qubd accepturii dubia oenigmalum iiitelligenlia, potest ad auctori-
mulier abscondit iti farind! satis tribus, donec fermen- tatem dugmalum proficei'e. Salum autem genus est
lalum-est loturii. Divefsus est homimim slomachus : mensuroe, juxla morem provinciae Palaeslinoe, unum
alii allfaris, alii dijlcibus, alii [Al. hi...il]i] auslerio- et diniidlum modium capifens. Dicuntur et alia de
ribus, aiii lenibus delectaniur cibiS; Proponit itaque hac paraboJa, sfed nOri est prsesentis materioe totum
Dominus, ut jam SUpradiximus, diversas parabolas, de omnibus dicei'e.
ut juxta vUlnerum varieiates et medicina diversa sit. (Vers. 54.) Hmc orrinia locutus est Jesus in para-
Mtilifer ista, quoe fermentiini aceepit, et abscondit bolis dd lurbas, et sine marabolis non tbquebalur eis.
illud ih farinae salis Iribus, donec ferffieniarelur Non discipulis, sed liirbisper paraboias loquitur;
totuhi ,'-vel praedicatio mihi videlur apostolica vel et usque hodie turboein parabolis audiunt: disci-
Ecclesia, quae de diversis gentibus cOngregata esl. B ] pulic domi iniefroganti Salvalorem.
Haec toIJit fefmfehtum, iiqiitiam scilicet et intelli-' (Vers. 55.) Vt impleretur quod dictum est per pro-
gehtiarii Scripttirarunj, ct abscondif illud iri farinae phetatii dicentem : Aperiam in parabolis os meum,
satis tribus, ut spirilus, aniina, et corpus in unum eructabo abscondita a consliiutione mundi. Hoc lesti-
redacia, non discrepent inter se; sed cum duobus monium de septuagesimo septimo psalmo (Vers. 2)
et iribus convenerint, 94 inipelrenl a Paire qiiod- sumptum fest. Legi iii horinullis codicibus, et stu-
cumque posluIaVerint (Matth. xviii). Disseritur lo- diosus lector forte repieriet idipsuni, iil eo loco 95
cus isle, et aliter. Legimus in PlatOne, et philosO- ubi nos posuimus, et Vulgala habet edilio : Vt im-
phoruhi dogma [Al,; dOgmate] Vulgatum est, tres pteretur qiiod diclttm est per prophetam dicentem, ibi
esse in huniaiia aiiima passiones, « fo loyixovquod scriptum , d' per Isaiqrri prophetam dicenlem. Quod
nos possumiis interpretari raiionabile : rb Qvy.cmv quia minime invfehiebalur in Isaia, arbiiror postea
quod dicamus, plerium irm, vel irascibile :rb imQvp.n- a prudentibus viris esse sublaium. Sed mihi vide-
rtkbv quod appellamus, concupiscibile: et putat ille lur in principio ila editum : Quod scrtplum est per
philbsophus rationabile nOslrum in cerebro, iram. Asaph propheiam, dicentem. Septiiagesimus enim
in felle^ desiderium in jecore eommorari.;i Et nos . seplinius psalmus, dfejquo lioc sumptnm est lesti-
p
si b fermenlum san-
ergo acceperimus Evangelicum moniuni, Asaph prophetoe titulo inscribiiur. El pri-
ciarum Scriplurarum, de quo supra dictum est, mum scriptOrem noh inlellexisse Asapli, et putasse
tfes iiuniahse animae passiones in Unum redigenlur, scriploris viiium, atque emendasse nomen Isaioe,
ut 'in1 fatione possideamus prudentianv ; in ira, • cujus Ivocabulum manifesiius erat. Sciendum est
odium contra vitia : in desiderio, eupiditateni vir- itaque; quod in psalmis et hyrnnis et canticis Dei,
lutuiii; et boc totiira fiet per docirinaiii Evangeli- non solum David, sed et cseleri, quorum prsescripta
cairi, quam nobis mater Ecclesia proesfuit. Dicam snnt nOmina, propbetoe sint appellandi: Asaph vi-
et terliafn quorunldahi intfelligenliam, ut cliriosus delicet fei Iditbum, et Eman Ezraites, et iEihan, et
leclOr fepluribus qudd placuerit, eiigat : Mulierem filii Cliore, et reliqui quos Scriptura commeniorat.
istamet ipsi Ecelesiam interprelahtur, quae fidem Quodque ex persona Domini dicitur : Aperiam in
hominis farina; satis tribus commiscuerit credulitati pardbolh Os nieum : eructabo abscondila a conslitu-
Patris,<fet Filil, et Spiritus sancti. Crimque in unhm lione munrfi,icoiisidfefaridum attentius et invenien-
fuerit ffermentata, non nos ad triplicem Deum, sed dum descripi egressuiri Israelis ex ^Egypto, et
a In plerisque mss, TO
loyiazr/.bvquod, elc. Rhabb. ' gelista vester Matllimns \lom imperitus fuit, ul dicerel
ratioridbile, rb bpynanxbv, quod dicimus plenum irm '." quod scriplum esl per Isdiam prophclam. Qnibus adde
veiirdscibiie; rb eriinbQir.bv,quod appellatnus, elc. Anonymum relatrim inj Exposiiione Graecorum Pa-
b Rhabb., fermenlum Evangelii ctim sanclarum trum iii psalmos, psal. bxxvii. Hoecaniniadvertisset
Scriplurarum notitia.. qui Vulgaiain atque eam quidem Italam
c Marliari; legerat Domini: at Jesum domi solltos Sabalerius,
seciioiiem ex Cojbertinq nescio quo ms. nobis ob-
disCipulos sciscitari, ex ipso Evangelio Hieron. in- trudit,|deqiie hoc Hieroriymi loco cum in prsefaiione,
ferius tradit. tttm in noiis otiose dispntai. Annolare preesiabat,
didipsiim alibi notatum est nobis, utque hic Ve- quod S. Palcr Vulgaiahi Edilionem nominal, quac,
lerum alia congeramus lestimonia, auctor Homil. ut ex vocabulo notat, prae cneteris aliis obtinebat.
xvni sub nomine Clementis papse Iegit, pei Isaiani. Nam ciim h.os Commeiiiarios scriberet, jamdudum
Auctor Breviarii in Psalteritim sub nomine S. Hiero- anie aunos circ. quindecim jiissu Damasi, Evangelia
nyini p, 516 : Dicilur ergo in Mqithmo: Hmc, inquit, adGr:hcos codices recpgnoverat, nec certe aliam
factd sunt, ut implerelur quod scriplum est in Asaplt quam y.ulgatam' edition^in sibi suinpserat recogno-
propheta. Sic inienitur in omnibus veleribus codici- scendain. Sedulo itaqufe notanda sunt, quse de ista
bus, sedhomines ignorauies tulerunlillud, id est, abs- Vuigala significat: scilicet omnium fuisse iuterpre-
tulerum Asapli. Detiiqiientulta Evangelia usque hodie taliOimm aistiquissimam, in qua priniuni scriplum
ilahabenl:ut impteretur quod scriplumestper Isaiam fuisset perAsaph, tum repositum per Isaiam, denique
prophetam; Aperiam in Parabolis, eic. Boc Iscdas POSTEA a prudenlibus viris lioc quoque nomen su-
non loquiiur^ sed Asapli. Denique et ititpiiisPorpliy- blatuiR
rius proponit adversum noi Itoc ipsuin, et dicil: Evan-
95 COMMENTARIORUM1N EVANGELIUM MATTH.1EILIB. II. CAP. XIII. 94
omnia signa narrari, quoe in Exodi cpntineniur A dam cum his qui fratres 97 nominentur, et sunt
historia. Ex quo intelligimus universa illa quoe adulteri el fornicatores. Si enim proliibetur eradi-
scripta sunl, parabolice sentienda: nec manileslam calio, et usque ad messem lenenda est patienlia,
tantum sonare litteram, sed" et abscondila sacra- quomodo ejiciendi sunt quidairi de medio nostrum?
menta; hoc enim se Salvator edicturum esse pro- Inler triticum et zizania, quod nos appellamus /o-
miltit, aperiens os suum in parabolis, et eructans lium, qiiamdiu herba est, et nondum Culmus venit
abscondita a constilutione mundi. ad spicam, grandis similitudo est, et in discernendo
(Vers. 56.) Tunc dimhsis lurbis venit in domum, aut nulla, aut perdifficilis disiantia [Al. subslanlia].
el accesserunl ad cum discipuli cjus, dicenles: Edh- Proemonet ergo Dominus, ne ubi quid ambiguum
sere nobis parabolam zizaniorum agri. Dimittit turbas est, cito sententiam proferamus; sed Deo judicii
Jesus, et domum revertitur, ut accedant ad eum lerminum reservemus : ul cum dieS judicii venerit,
discipuli, et secreto interrogent quse populus nec ille non suspieionem crimiriis, sed manilestum rea-
merebatur audire, nec poterat. Edissere nobis para- lum de sanctorum coetu ejiciat. Quod autem dixit,
bolam zizaniorum agri. zizaniorum fasciculos ignibus tradi, et triiicum con-
(Vers. 57 seqq.) Qui respondens, ait : Qui seminal JJ gregari in horrea, manifestum est hsereiicos quos-
bonum semen, est Fitius hominis. Ager atttem 96 esi qtie et hypocrilas fidei gehennae ignibus concre-
ntundus. Bonum vero semen, hi sunt filii regni : ziza- mandos; sanctos vero qui appellantur trilicum,
nia aulem filii sunt nequam. Inimicus autem qtd horreis, id est, mansionibus coelestibuS suscipi.
seminavit ea, est diabolus. Messis vero, consummalio (Vers. 43.) Tunc justi fulgebunt sicul sol in regno
swculi est, Messoresautem Anyeli sunt. Sicutergo col- Palris eoruin [Al. sui]. Qui Itabel aures audiendi, au-
ligunlur zizania, el igni comburunlur: sic erit in con- diat. In prscsenti sseculo fulget lux sanctorum co-
summatione smculi. Mittet ergo Filius hominis angelos ram hominibus; post coiisummationem aulem mundi
suos, et colligent de regno ejus omnia scandala, et eos ipsi justi fulgebunt sicut sol in regno Palris sui.
qui faciunt iniquitatem, et mittenl eos in caminum (Yers. 44.) Simile est regnum cmlorum thesauro
ignis, ibi erit fielus el stridor dentium. Perspictie abscondito in agro, quem qui invenil Itomo abscondit:
exposuil quod ager mundus sit: sator, Filius homi- el prm gaudio illius vadit, et veridit universa qumha-
nis; bonum semen, filii regni; zizania, filii pes- bel, et emil agrum illum. Crebris parabolarum obseu-
sitni; zizaniorum sator, diabolus; messis, coiisum- ritatibus retardati, commalicam interpretalionem
malio mundi; messores, angeli. Omnia scandala excedimus, ut prope de alio interprelalionis genere
referuntur ad zizania; jusli repuiantur in filios re- ad aliud transisse videamur. Thesaurus iste in quo
gni. Ergo, ut supi-a dixi, quse exposita sunt a Do- sunt omnes thesauri sapientiee et scienliee abscon-
mino, his debemus accommodare fidem. Quooaulem diii, aut Deus Verbumest, qui in carne Cluisti vide-
lacita, et noslrse inlelligenlise derelicta, perslrin- lur absconditus (Coloss. n), aut sancloe Scripturoe,
genda sunt breviler. Homines qui dorinitint, magi- in quibus reposita est notitiaSalvatoris: quem cum
stros Ecclesiarum intellige. Servos patiisfamilias, quis in eis invenerit, debet omnia istius mundi emo-
ne alios accipias quam angelos, qui quotidie vident lumenta coniemnere, ut illum possit habere quem
faciem Patris (Malth. xvm). Diabolusautempropter- reperit. Quod autem sequitur : Quem cum inveneril
ea inimicus homo appellatur; quia Deus esse desi- homo 98 abscondil : idcirco dicitur, non quod hoc
vit. Et in nono psalmo scriptum esl de eo: Exsurge, de invidia faciat, sed quod atimore servantis, et no-
Domine, non confortetur homo (Psal. ix, 20). Quam- lenlis perdere, abscondat in corde suo, quem pristi»
obrem non dormiat, qui Ecclesiae praepositus est, nis preelulit facultatibus.
ne per illius negligenliam iniuiicus liomo superse- (Vers. 45, 46.) Iterum simile est regnum cmlorum
minet zizania, hoc est, haereticorom dogmata. Quod homini negodatori, qumrenti bonas margarilas. In-
aulem dicitur: Ne forte colligentes zizania, eradicelis venta autem una preliosa [Al. prelioshsima] marga-
simul et frumentum, datnr locus poenilenlise, et rila, abiil el vendidit omrim qum habuit, et emit eam.
monemur ne cilo amputemus fratrem : quia fieri Aliis verbis idipsum.quod supra dicitur. Bonaemar-
polest, ulille qui hodie noxio depravalus est do- garitae, quas quseril institor, Lex et prophetse sunt.
gmaie, cras resipiscat et defendere incipiat verita- Audi, Marcion; audi, Manichsee : bonse margaritae
tem. Illud quoque quod sequitur: Sinite utraque cre- sunt Lex et prophelae, et notitia veteris Instrumeriti.
scere usque ad messem ( Deut. xm, 5), videlur illi Unum aulem est b preliosissimum margarilum ,
proecepto esse contrarium : Auferte malum de medio scienlia Salvatoris, et sacramentum passionis illius,
vestrum (Isai. i); et nequaquam societatem haben- et resurrectionis arcanuni. Quod cum invenerit
a Duo e nostris mss., sed quod more servantis. Cse- cuis verbis abstrusi sensus sapientice delilescenlis in
terum proxima superior tota expositio ex Origenis mysterio et Christo.
Commentario in hunc locum desumpta est: Videtur b Hsec quoque ex Origene Hiei'onymus ferme de-
mihi secundum hmc ager ille Scriptura esse, consila seripsit, qu« Latine salis sil reeilasse : lila esl pre-
iis qum perspicua sunt in hhiorim verbis et Legh et tiosa margarila Christus, Dei Verbum,superans pre-
prophelarum, et reliquh sententih. Copiosa quippe el tiosas Scripluras et sensus Legis ac prophetarum, quo
taria ratio esl lotius Scriplurm verborum. Thesaurus reperto, reliqua omnia facile caphmtw, el Cicter.i}
anlem in agro ubscondilus occulti sunt, et sub perspi- quse tute ipse consulueris.
95 S. EUSEBII HIERONYMI ,!'.'.. 96
homo iiegoiialor, similis Pauli aposloli, omnia legis.A triam |A1. lerram] suam, docebat eos in synqgoga
prophetarumqiie mysteria, et observationes pristi- eorum, ita ul mirarerityr et dicerent. Post parabolas,
nas, in quibus inculpaie vixerat, quasi purgamenia quas locuuis estad pbpulum, et quas soli apostoli
contemnit et quisquilias, ut Christum lucrifaciat iulelligunt, transit in palriam suam, ut ibi apertius
(Philipp. iri). Non quo invenlio novae margaritee doceat.
condemnalio sil velerum margaritarum : sed quo Vhde Imic sapientid hmc, el virtules ? Mira stultitia
comparatione ejus omnis alia gemma vilior sit. Nazaramorum : miranlur unde habeat sapientiam
(Vers. 47 seqq.) Iterum simile est regnum cmlorum sapientia,el virlutes virtus; sed error in promptu est,
sqgenm missm in mare,et ex omni genere piscium con- quod fabri filium suspicanlur.
greganti, Quam cum impleta esset, educenles, el secus (Vers. 55, 56.) Ndfine hic esl fabri filius ? nonne
littussedentes, elegerunt bonosin vasa*: malos autem mater ejus dicitur Mtiria,] et fralres ejus Jacobus et
forcis mherunt : Sie erit in consummatione smculi, Joseph et Simon et Judas ? et sorores ejus nonne omnes
exibunt angeli, et separabunt malos de medio justo- apud nps sunl? Vndeergo huic ontnia isla? Et scan-
rurn, et mittenl eos in caminum ignh, ibi erit flelus et dalizabantur
i in eo. Error
i Judoeorum salus nostra
sfridor dentium. Impjeto Jeremisevaticinio, dicenlis: ig est, fetheereticorum cohdeninatio.Inlanlum enim cer-
Ecce ego mittam advos phcalores multos (Jertm xvi, nebant hominem JesUm Christum, tit fabri pularent
16) : poslquani audierunl Pelrus et Andreas, Jacp- 100 fllium : Nonne hie esl fabri filius ? Miraris si
bus et Joannes, fijii Zebedaei : Sequimini me, et fa- errent in jfalribus, cum errenl in patre? Locus iste
ciam vps phcaioreshominum (Mall. iv, 19),conlexue- plenius in supradicloj conlra Helvedium libello ex-
runt sibi ex veteri et novo lestamento sagenam positus est.
bEvai)gelicorumdogmatum; et miserunteaminmare (Vers. 57.) Jesus uutent dixit eis : Non esl Pro-
hujus saeculi : quoe usquehodie in mediis fluctibus phela sine honore, nhi in patriq sua et in domo sua,
lendilur, capiens de salsis et amaris gurgiiibus Propjempdum naiurale est cives semper civibus in-
qtiidquid inciderit, id est, et bpnos bpmines et ma- videre. Non enim considerant proesentia viii opera,
los, et 99 optimos pisces et pessimos. Cum autem sed fragiHsrecordaniuf infanlioe, quasi non et ipsi per
venerit cpnsummaiio et finis mundi, ut ipse infra eosdem oetatum gradusad niaturamselalemveneiint.
inanifestiiis disserii, tu.nc sagena extraheiur ad lit- (Vers. 58.) Et non fecit ibi virtules multas propter
tus : lunc verum secernendorum piscium ijudicium incre\tuliiatem eorum. Non quod etiam illisincredulis
[.4/. signum] demonstrabitur, et quasi in quodam ,_ facerie non poiuerit: virtutes mullas; sed quod
quieliSsimOportu, boni mitleniur in vasa ccelestinm ne multas faciens viflutes, cives incredulos con-
mansionum : malos autem lorrendos et exsiccan- demnaret. Potest autem etaliter intelligi, qtiod Je-
dos gehennae flamma suscipiet, sus despiciatur in domo et in patria sua, hoc est, in
. (Vers. 51.) Intellexhtis hmc omnia? Dicunl ei : populo Judaeofum. Ef ideo ibi pauca signa fecerit;
Etiam. Ait illis. Ad apustolos proprie sermo est; et ne penilus inexcusabiies fierent. Majora aulem signa
illis dicitur : Intellexisth hmc omnia; Quos non vult quotidie in genlibus per apostolosfacit, uon lam in
aiidire tantum ut populum , sed intelligere ul ma- sanatione corporum, qiiam in animarum salule.
gistros fuluros. (Cap. XIY.—Yers. 1, 2.) In illo tempore audivit
(Vers, 52.) Idco omnis Scriba dpclus in regno cm- Herodes Tetrarcha fahiam Jesu, el ait pueris suis :
iorum simitis est homini palrifamilias, qui profert de Hic est Jodnnes Rapthia, ipse surrexit a morluis : et
thesatiro suo nova el vetera. Instructi.eranl apostoli, ideovirtutes operaniur lin co. QuidanJ FiCclesiastico-
Scribrc et nolarii Salvatoris, qui verba illius el rnm interpretum cauias queeril, quare Herodes ista
proecepta sighabanl in tabulis cordis earnalibus, re- sit suspicatus, ut piitet a mortuis Joannem resur-
gnorum cceleslium sacrameniis,elcpoJIebant opibus . rexisse, et ideo virtutes operari in eo, quasi erroiis
•^ alieni nobis reddenda: sit ratio, aut
patrisfamilia!, ejicientes de ihesauro docirinanim pin.p-^vyjaazun;
suarum nova et vetera : ut quidquid in Evangelio facta ex his' vefbis haheat occasionera, cum utiqtie
priedicabani, legis et pi'Oplielarum vocibus compi'0- eo tebpore quo Joahnes decollatus est, Dominus
bareht. Uude et sponsa dicil in Canlico canlico- irigirita esset annoruin : p.tnp.-^vx^aig auiem post
rum :_Novd et d velera, fralruelis meus, servavi tibi multos annorum circrilos, in diversa cerppra dicat
(Cant.yn, 15). animas insinuari.
(Yers. 53, 54.) Et factum esl cum consummasset (Vers. 5, 4.) Herodes enim tenuit Joannem, el alli-
Jesus pctrdbolasislas, iransiil iude. Et veniensin pa- gavit eurn, et posuit in carcerem propter Herodiadem,

a Addunt tresPalat. codd. sua, quod nec in Gioeco Nova cum veteribus, fralrtielis meus, etc. MAJAT. T-
resonat. Nesiii pmnes, et qubs Martianoeusconsuluit, mss.
b Conferenda Origenis inierpretatio liujus loci, libri,\Novacum veleribus, fratruelis meus, eic. Porro
cui est Hjeronymiana isthaec perquam siniillima. llierbnyihus ex Adamaiuio hujus loci iiiterpretaiio-
Tlieophilaclus qubqufehiinc locum ex Origene arri- nem de more exprfessit. Conlerendus autein et
puil. Chrysostomus Homil 47 in Mattlueuni, Augiistintis
c Rhabb., et puUulabant et pollebant. Quaest. in ipsum Evangelistam, el Cyrillus de Ado-
f.lifhi.ss, Exemplaribus Monasterii nostri S. An- rationein spiritu et vefitale.
drese secus Avenionem elin uno S. Remigi legimus: i
97 COMMENTARIORUMW EVANGELIUM MATTHJEI LIB. II. CAP. XIV. 98
tixorem a Philippi fratrh sui. Dicebat enim illi Juan- A (Vers. 8.) Da mihi, inquit, hic in dhco capul Joan-
nes : Non liceltibi habere eam. Velus narrat hisloria, i Baplhtm. Ilerodias limens ne Herodes aliquando
nis
Philippum Herodis majoris filium (sub quo Domi- ')resipisceret, vel Philippo 102 liatriamicus fieret,
nus fugit in JSgyptum), fralrem hujus tlerodis, sub ialque illicitse nuplioe repudio solverentur, monet
quo passus esl Christus, duxisse uxorem Herodia- filiam, ut in ipso sialim convivio, caput Joannis pos-
dem filiamAretaeregis b ; postea vero 101c socerum tulet: diguo operi saltalionis, dignum sanguinis
ejus.exortisquibusdamcontragenerumsimullatibus, prsemium.
tulissefiliamsuam, etin dolorem prioris marili, He- Et conlrhlatus estrea;. Consuetudinis Scripturarum
rodis inimici ejus nupliis copulasse. Quis sit autem < est, ut opinionem mullorum sic narrel historicus,
hic Philippus, evangclisla Lucas plenius docet : > quomodo eo lemporeab omnibus credebatur. Sicut
Anno quintodecimo imperii Tiberii Cmsarh, procu- Joseph ab ipsa quoque Maria appellabatur pater
rante Pontio Pilato Judmam; letrarcha aulem Galilmm Jesu, ila et nunc Herodes dicitur contristalus, quia
Herode; Philippo vero fratre ejus tetrarcha Iturmm linc i discumbentes putabant (Luc.U).f Dissimulator
el Tracoriilidh regionis (Luc. m, 1). Ergo Joannes ienim meniis suse et artifex s homicidii, trisliiiam
Baptista qui venerat in spirilu et virtute Elise, ea- praeferebat
] in facie, cum leetiliam haberel in menle.
dem auctoritate qua ille Achab corripuerat, et Jeza- ~ 1, (Vers. 9, 10.) Propter jusjurandum aulem et
bel (III Reg. xxi), arguit Herodem et Herodiadem, propter eos qui pariter dhcumbebant, jussil dari. Mi-
quod illicitas nuplias fecerint, el non liceat, fratre sitque, cl decollavit Joannem in carcere. Scelus excit-
vivenle germano, uxorem illius ducere : malens pe- sat juramento , ut sub occasione pielalis impius
riclitari apud regem, quam propter adulalionem fierel. Qnod aulcm subjecit: Etpropter eos qui pari-
esse iuimemor prseceptorum Dei. ter dhcumbebani, vult omnes sceleris sui esse con-
(Vers. 5.) Et volens illum occidere, limtdl popu- sortes, ut in luxurioso impuroque convivio cruenlsc
lum: quia sicul prophetam eum habebanl: Seditionem epuloe deferrentur.
quidem [Al. quippe] populi verebalur propter Joan- (Vers. 11.) El allalum esl capul ejus in disco, et
nem, a quo sciebal lurbas in Jordane plurimas bap- datum est puellm, et atlulit matri sum. Legimus in
lizatas; sed amore vincebalur uxoris, ob cujus ar- Romana historia, Flaminium ducein Romanum,
dorem etiam Dei preecepta neglexerat (Genes. XL). quod baccumbenti [Al. accubanli] juxla merelriculae
(Vers. 6.) Die auleni natalis Herodis saltavil filia latus quae numquam se vidisse diceret hominem de-
Herodiadh in medio : et placuil Ilcrodi. Nullum collatum , assensus sit ul reus quidam capitalis cri-
•Jaliuin invenimus observasse diem natalis sui, nisi minis in convivio truncarelur, a censoribus pulsum
Herodem, et Pharaonem, ut quorum erat par im- curia, quod epulas sanguini miscuerit, et morlem,
'
pielas, esset et una solemnitas. quamvis noxii hominis, in alterius delicias praesti-
(Vers. 7.) Vnde cum juramenlo pollicitus est ei terit, ut libido et homicidium pariter miscerentur.
dare quodcumqueposlulassel ab eo. Al illa prmmonila Quanto sceleralior Herodes et Herodias ac puella,
a matre sua. Ego non excuso Herodem, quod invilus quae sallavil, in pretium sanguinis capul poslulat
et nolens propler juramenlum e homicidium fecerit, prophetae, ut habeat in polestate lingnam , quse illi-
quiad hoc forte juravit, ut fuiura? occisioni machi- citas nuptias arguebat. Hoc juxta litteram factum sit;
nas pncpararet. Alioquin si ob jusjurandum fecisse nos autem usque hodie cernimus in capite Joannis
se dicit, si patris, si matris posiulasset interitum, prophetoe, Judaeos Christum, qui caput 103 esl
faciurus fueral, an non? Quod in se ergo repudia- prophetarum, perdidisse.
turus [Al. repudiatus] fuit, contemnere debuit et El accedentes dhcipuli ejus, lulerunl corpus ejm,
in propheta. et sepelierunl illud. Referl Josephus in quodam
a Nomen Philippi nostri ignnrant mss. Iwc Pharaone (Gen. XL, 20) fuit Herodes. Et
quippe
b Addunlduo Palal. mss., Arafcum;alii, \>roArelm, hom. 8 in Leviiic.: Nemo ex omnibus Sanctis inve-
legunt Pheihrai, quam leciionem el Martianoens no- nitur diem festum vel conviviummagnum egissc in die
lat ex uno S. Remigii codice, additque Phetros no- D natalh sui. Verum et Agrippam regem, et Antio-
men regionis esse, quoeArabia Petrsea dicitur. Inle- chum, aliosque mullos bonse frugis viros natalem
rim ei Origenes tradit contra nonnullos, qui post- suum celebrasse, iradunt Historiae. Vide peculiarem
quam obiisset Philippus, flliamque reliquisset, hoc de argumenlo canonici Frontouis dissertatio-
Herodiadem fratris nxorem duxisse Herodem vole- nem.
bant, majus fuisse flagitium Herodis, qui nempe a e Eodem sensu Origenes , «5XXov
iniopy.stvn evop-
fratre eliainnum vivente conjugem abduxissel. Con- y.elvtSef ov ravrbv yap «v iyr.).vp.anpomreiag
cinunl vero S. Hieronymo alii. Basilius Seleucien- v.ai rns avaipiaetii; Ttpofmcxns: Pejerandum opy.ov, pdtius
sis orat. 18 Herodis cuin Herodiade nuplias poiyjiav erat, quam juramento slandum. Temere quippe jurasse
appellal,eumque,ail, usumregnolibidimsadminislro. non adeo culpandum erat, quam propter juramenti le-
Conferendi insuper Josephus lib. xvm, cap. 5, re- meritatem prophelam lelho dedhse.
eentioresque passim inlerpretes. f Penes Viclor., Dhsimulat enim menlis sum mali-
c Rhabb., socrum. tiam homicida, cum trisliliam in facie, et Imli-
d Tolidem bona fiile verbis hsec Hieronymus ex tiam artifex haberel in menle.
Origene descripsit: k£ ovSe[/.ia;ypafrts tvpop.iv vrcb
> s Mss. plerique omnes, homicida. Sic Rhabbanus.
SIXKIOUyivsSXtov ct.fay.ivov,aStxo? yap fiaXXovexsivou
i b Rhabb., quod accubanli juxta se
merelricula,
TOViapaa b 'HpuSiji;: Nullibi scriptum reperimus ai qum, elc.
justo quopiam fuisse celebrata nalalitia: iniquior
%9 S. EUSEBil BlERONYMi ! 100
*Afabi« bppido Joariherii capiie liiincatum. Erquod A verijifendinofi habueijint: ideo SalvatOr egredilur de
sequitur : Accedehlesdiscipuli cjus, tuierunt coYpus, ioco siib, fetpfergit pbviam : sicut et in alia parabola
et ipsius Jbarinis, et Balvatoris discipulos pbssutfiris Dlio poriiileiili occurrerat (Luc. xv). Visaque lurba,
faieHSgere. riiisfeffetiiffet cural langiiores eoruhi, ulfidesplena
(Vfefs. 13.) Ei venreriies riuMliaverUhlJcsu. Quocl siatim profeihiuiricorisequatiir.
*«ro dlMUset Jetus, secessil inde iti havicutam in lo- (Vers. 15.) Vespere aritem facto, accesseruni ad
cum desertum seorsum. Necem Baptislse riuuliant euihdhcipuli ejus, iHcehies: Deserttis esl locus, et
Salvatbfi, qiia audifa, sfecessh inlecum desertum b. liorq jdm prmiemt: diinitie iitrbas, ut euntes in cas-
Nbri -, rit quidarti afbitfariihr, trmcre moriis, sed ieliti, emtiritsibitsccts. Omuia plena mysteriis sunt.
pafceriS ihlmicis shis, ne lioniicidio liomicidium Recedit dfeJudsea , Veriit in fesferirini locufti: se-
pngereiit. Vel in dierii Pasehse suum ihlerilum dif- quriWturerim furbiie \ relictis feivilatibus sriis ; egre-
ffeffens; iii qrio pfbpief sacfaiheriturii iirimolahdus diiuf ad ebs Jfesus, miseretur tufbis, curat languidos
%stagnus, et postes cffedeniium sarigtiiriefesper- eoruiri : et iioc facilinbri marie, non ferfescfenlfe dife,
gfendii(Ea;ot/. xii)i Sive ideo recessit, rit ribbls pfse- ribri meridie, sed vespere, quando sol jusiitiae oc-
befet exemhlum c vilaiidse uliro tradeniium se te- gcubuit. ;'
Snefitalis :q0iai iioiiririines eadfemCohslaiiiia pfefse- 16.) :Xesus
(Vers.
i. . atilem
j
dixit eis : Non haberitne-
Vefahi in fbririeriiis, qoa sfe torqufehdbs otferunt. Ob cessetre. Non habent neeesse diversos cibos quoerere,
liaiJc causam fet Ih alio iOco pfSCipli: Gtim vos per- et emere sibi ignolbs panes, cum secum habeant
seeuii fiierint in istd cimlaie, fugile iti atiam (Mal. eceleslem.paneni.
x1,23). Elegahief qrioque fevarigeiislaribri aii, Tugit Daie iilis vos mariducare. ProvOcat apostolos ad
in loeriih deserium, sed secessit, ut pfefsecutores fractionem panis, utillis se non habere leslantibus,
Waverit iriagis quarri timuerit. Alitef': Pbsiquahi a magniludo signi notior iiat.
Judaeis et rege Judaeorum prophetee tfuncatum est (Vers. 17.) Responderunl ei: Nori habemus Idcnisi
%apiitVieilihguahVae vbceih apud feos pefQiait pro- quinque panes et ctnPs phces.ih alio evangelista le-
phetia, Jesus tfansit ih desefttim Ecclesise lociini, ginius : Esi hic quidam puer, qui habet quinquepanes
quoe vifiiiri ahlferion habuefat. (Jotin. vi, 9); qui niihi videiur signiflcare Mosen:
Eiourii iitidiisehl turbm, secutm surit eum pedes- Duos aulempisces, Vel utriimque inlelliglmus Tes-
Wesde viviititiVris.Pritesi et aliairi ob causahi, auditb iariifeiituni,veiquia par numerus referlur ad Legem".
Joanriis SntferiiU,sfecfesSissein deseflUm Ioerim, ut /-/igilur aposloli ante passionem Salvaloris et corus-
'•fcfeAfehiiuniprbbafei fidem. Deniqrie turbae secutoe caiibnem Evangelii ftilguraulis, non liabebant nisi
Suht eum pedeslfes, noh ifi juiriferiiis,rion In divfefsis quirique panes et dups piscjculos, qui in salsis
Veliiculis, "sed pfopfib laborfe pedum, ut afdofem aquis et i'n maris fluciibus versalianiur.
iheritis ristendeferit. Si vblumus singulorum Verbo- (Vers. 18.) Qtd qit eis: Afferte mihi illos huc.
riliri aperife raUohes, propbsili operis breviiatein 105 Aodi, Marcion,iaudi, Maniclioee,quinque pones
excedimus|A/. fexcederims1].Attanieri yicehdum est et duos pisciculps ad:se afferri jubet Jesus, ut eos
tfarisitorie, qribd postquam Dpminus verierit in sanCliiicel atque multiplicct.
"deseftum, seculoe Surit eurii turbae plurinise. Nani (Vers. 19.) Et curn jusshset lurbam discumbere
iaritfeqhain venirfet in sbliludiries geritiuiii, ab unb super feuum. Juxlai lilteram manifestus est sen-
taiilurii popblb colehatur. sus ; spiriiuaiis intefprelationis sacramenla pan-
(Vers. 14.) 104® ^iehs vidit lurbqm niultam, damus. Discumberejubeniur supra fenum, et se-
el inisertus esi ejiis, et cuidhil'languidoiieorum. In cundum alium Evangelistam (Luc. ix), supraterram,
'evbhgelicis sefmbhibus seiriper liiieroe juhctus esi per quinquagenos aut eentenos, ut postquam cal-
spiritus, et quidquid primo frjgere videlur aspeclu, T«caverint carriem :suam, et omnes fl0l'es illius, et
siietigeris, caleii. In loco deserto erat .Dominus; soeculi vbluptaies qhasi arehs fenum sibisribje-
secutse sunt «um turbse, rfelihqiieritestivitates suas, Cetiht, tunc per f qhinquageiiarii numeri poerilten-
lipfetest, pristiiias febrivefsationes fetvarietafes dog- tiam a'd perfeclum centesiini numeri cnlmen as-
hjaiurn. Egressus autem Jesus, significat quod turbae -cendaht.
habueririt quidem euhdi voluhiatem, Sed vires per- Acceptis quihque pdnibus 'el diidbuspiscibits, aspi-
a Scilicfetiij feastellp MaehcferUritfe:Anilquift. lib. . * NPh dispiicet qiipd liic urius Palatlnus ms.
*riii, «api % Jbsepnris iraait. atldit ei propfteitis-:quia id etiam videtur Hierony-
b Vicfbf. %MAseorsum. miahus cphtexius pbstulafe. Paulo quoqrie post
c llife iqiiOqueeaderii perie surit .^damaiitii verba, Idem ms., junctis aliis Palatinis, amarh hahet pro
'cferte^eMeih afguhleritanUi fatio. Nobis pfopositiim hi iiiaris. <.
est insigniora tanlriiri ipba compafatibttis gratia dfe- { Praestabil contuliksesaltem in LaiSnpOrigenem:
'
^cfibefe; , . •, Oportebat eos qui in aiimenth Jesu acquieiuri erant,
'^ fjibmftlbde tfSs PalaMi mss. !adduhtin Seiisu. vel h}ordine centenorhm esse, gui numerm sacer est,
Sic vero pridem fuerat Origferies iiiterpretatJiS, et Deo 'pr-o.pternriitalem consecratus; vel in ordine
'Siti^.o^Siitfav 'axifa «fro TWViSioo-i» WoXicov, r£>szaarov 'qriirigmgeriuriotkht, dui nutnirus remmionein-conti-
'KS&aM&ffflvKtrk Kafpia "rH; MaiSaipAvias E'6D: liel,juxtaviysieriuni Jubilcei;,qui ftt i» •ai.iidsquhtgua-
Xtirfca a proprih urbibus secuta est, quod iihuscfids- giriiti, ete.» querii '"' etj satis efuflite Huetius lccum
tjue reliqtiittet patriat reiigionis contuetadincs, etc. edis^serit.
101 COMMENTARIORUMIN EVANGELIUM MOTELEl LIB. II. CAP. XIV. *02
ciens i» cmlum, benedixit et frccjil, ei dedit dhcipuih A solus orare. Vcspere auiem faclo soltiserat ibi. Si
panes. Aspicitin ccelum, ut illic oculos dirigeridos fuissent cum eo diseipuli Petrus, et Jacobus, fet
doceat. Quinque panes et duos pisciculos sumpsit Joannes, qui videfant gloriam traHsformari, forsi-
in manus, el fregit eos, tradiditquediscipulis. Fran- tan ascendissenl inmonlemcum eo;sedlurba ad su-
gente Domino, seminaiiuiii iit ciborurii. Si enim blimia sequi non potest, nisi docuerit eam juxta
fuissent integri, etnon in frusta discerpti, hfecdivisi mare iii litlorfe, el aluerit in desferto. Quod auieni
in multiplicem segetem, turbas, et pueros, ei femi- ascendit solus orare, non ad eum referas qui do
nas, tantam hiuliiludinem alere non polerant. Fran- quinque panibus quinque riiillia saluravil hominum,
gitur ergo lex cum propbeiis, et in frusta discerpi- exceplis parvulis et millieribuS; sed ad eum qni,
lur, et ejus in mediuni mys>leriaproferuntur, ttt quod audiia inorte JoanniS, secessit in sPlitudinem, non
integrum et permanens in Statu prislino noh ale- quod pfersOnamDouiini separemus, sed quod opera
bat , divisum in partes alat getitium multitudi- ejus inter Deum et homineiVidivisa sint.
nem. 107 (Vfers. 24.) Nabicula autem in medio mari
(Vers. 20.) a Discipuli autem dedeiutil turbis. Et jactubaiur fluctibus: eratenim contrariusventus. Recte
manducaverunl omnes, et saitiraiisutii: TUiboea Do- quasi hiviii, et relraclantes apostoli a Domino re-
mino per aposlolos alimeiita suseipiunt. B cesseranl, iie illo absenle, naufragia sustinerent.
El lulerunt reliquias duodecimcophinosfragtrieiitorum Denique Dpmiht)in nioiitis cacumine commoraiile,
plenos. Unusquisqueapostolorum de ieliquiis Salva- siatim venlus conirarius oriiur, et turbat mare, el
loris implet cophinUm suum, ut Vei habeat iinde periclitantur apestoli, et tanidiu inimiiiens haufra-
postea genlibus cibum preebfeat, vel ex reliquiis do- gium perseverat, qtiahidiu Jesus veniat.
ceat veros fuisse panes,qui ppslea multiplicati sunt. (Yers. 25.) Quarla autem vigilia noctis venil ad
Et simul quoere, quomodo in eremo et iu tam vasia edsdriibulatnsuprdiridre-. Stationeset vigilioe milita-
solitudinc panes non ihveniantur, nisi quinque l&n- rfes in terna bOrarum spaiia dividuntur. Quando cr-
tum, el duo pisciculi, 106 et lam facile duodccim go dicit, quarla vigilia noctis venisse ad eos Domi-
cophini b reperianlur. liulh, ostciidil lota nocte peiiclitaios, et e extrema
(Vers. 21.) Manducaritiutri aulem fuit nutiieriis parlfe noctis, aiqueiri cohsuinniaiiohe mundieis au-
qninque millia virortttii, excepih thulieribus et parvti'- "xiliumprsebituruin.
lis. Juxta numerum quinquepanum, et comedeniium (Vers. 26.) Et videntes eiuu supra mare anibulan-
virorum quinque millium multiiudo est. Necdum terri, lurbali sunt, dicenies : quia phanlasmaesl, Si
enim secundum alterius loci narralionfem ad Sepie- juxia Marcionem et MaJiicboeum, Dominus noster
narium numerum venerat, quem qui comedunt, G nori est nalus ex Virgine, sed visus in phanlasmale:
quatuor millia surit, vicina Evangeliorum numero. quomodo nutic apostoli timent nfe phahtasma vi-
Comedunt aulem quinque millia virorum qui in per- deanl?
fectum virum creverant, et sequebantur eum, de Et prmtimore clamaverunt. Confususciariior et in-
quo dicit Zacharias : Eccc vir, Orieris noirien ejus. cerla vox, Magni limoris indicium est.
(Zacli.xi, 12.) Mulieres aulem, c et parvuli, sexus (Vers. 27.) Stalimqite Jesus loculus esl eis, dicens:
fragilis et aelas minor, numero indigui sunl. Unde et- Habele fiduciam, ego sum, nolite timere. Quod pri-
in Numerorum libro quoiics saccrdotes atque Levi- mtim versabaiur in eausa, hoc curat, et limentibus^
lae, et exerciitts veltUrbeopiignanliumdescribuiilur, praecipit, diceiis: Habete fiduciarii; nolite iimere. Et
servi et mulieres, et parvuli, et vulgus ignobile abs- quod sequitur, Ego siini, nfec shlijhhgil quis Sil, Vel
que numero praetermittilur. ex voce sibi nota poterant eum inlelligere, qui per
(Yers. 22.) Ei d slalim coinpulit Jestis dhcipulos bbscuroe noctis teijebl'as loquebaiur, velf ipsum esse
siios ascendere in naviculam, et pmcedere eum trans repetebani, quem loculuiri ad Moyseii noverant:
frelum, donec dimiiieret turbas. Discipulis proccepit Hmc dices filiis Israel : qui esl, misil me ad vos
transfrelare, et compulit ut ascendereul naviculam : (Exod. m, 14).
quo sermone ostenditur invitos eos a Domlrio re- '.D (Yers. 28, 29.) Hespondeits auteih Pelrus, dixit:
cessisse : dum amore praeceploris ne puuclum qui- Domine, si lu es, jube me venire ad le supet aqilds.
dem teniporis ab eo volunt separari. At ipse ait -: Veni. In omnibus locis ardenlissimse fi-
(Vefs. 25.) Et dimissa lurba, asceudit iti monlem dei invenitur Petrus. Intferregaiis discipulis, quem
a Huic Scripturse versiculo substiluunl ires hiss. dum iiqui viginii annos nati in iibro Nv.hurdiuril re-
Et dedil dhciptdis panes : dhcipnli aulem lurbis. censi sunl, Israelitas viros fuisse : cjutverd digrii tioh
b Pro reperiaitlur, quoe una vera lectio est; ut ex erant, quorum tanta ralio et numerus htibereiur, ptie-
ipso statim contextu apparebit, viliose lectttm ha- ros fuisse et feminas.
ctenus reyleantnr. Mirum hoc ail essc ilieronymus, d Vocula statim in nostris mss.desiderfliuf. Porrb
quod panes non invenianlur nisi quinqtic, etc, lani sacri textus inierpretationem hic qiiOque S. Doctor
facile autemduodecim cophini. ex Adamantio delibavit.
c Id ipsum transiulil ex Adamantio, cujus senlen- 0 Victor., et exlremo noctis.
tiamquod p.inlo prolixior sil, Latine tantum lauda- f Unus Palatin., vel ipsiim scire polerahi, qiteiri lo-
bimus : Dicat atitem aliquis, cum mulii pro merito et cutum, elc. Rursum pro repelebdnt, oliiri Vulgalt, re-
viribus comederint, el participes facti fuerinl paiium puiabant, Rhabb. quOque, vel ipsurii cssescirepoie-
benedictionis,eos qtd numero digni eranl, quemadmo- rant.
105 S. EUSEBII HIERONYMl 104
liomines diccrent Jesum DeiFilium confilelur. Vo- ro- A nuni, appreliendil eum, et ait illi: Modicmfidei, quare
-lenleni ad passionem pergere, prohibet : et lieet :et dubilasti? El cum ascendhset in naviculam, cessavil
erret in sensu, tamen non errat in affectu : nolens ;ns ventus. Si .ipostolo Pelro, de cujus flde el ardore
eum mori, quem Fiiium Dei fuerat paulo anle c-.-n- n- nientis supra diximus, qui conGdenter rogaverat
fessus. In montem cum Salvatore inter primos pri- ri- Salvatorem, dicens : Domine, si tti es, jube me ve-
mus ascendit, et in passione solus sequitur, 108)8 nire ad le super aquas, quia paululum timuit, dici-
peccalum negationis quod ex repeniiiio limore de- e- tur : Modicmfidei, quare dubitasti? quid nobis dicen-
scenderal, amaris statim abluit lacrymis.a Posl pas- is- dum esl, qui hujus modic;e fidei, nec minimam qui-
sionem cuui essent in lacu Genesareth, et pisca- :a- dem habemus portiunculam?
reniur, et Dominus staret in littore, aliis paulatim im (Vers. 35.) Quiaulem in navicula erant, vcnerunl
navigantibus, ille non patitur moras, sed accinctus us el adoraverunl eum, dicentes : Vere Filius Dei es. Ad
ependyiesuo, statim praecipilatur in fluctus. Eodetn im unum signum tranquillilate maris reddita, quoepost
igitur fidei ardore quosemper, nuncquoque, coeleris ris nimias prpcellas interdum et casu fleri solet, nautae
tacentibus, credit se posse facere per voluntaiem im atque vectores vere Filium Deiconfitenlur, et Arius
magistri, quod ille poterat per naluram. Jube me ne in Ecclesia prscdicat creaturam.
venire ad tesuper aquas. Tu praecipe, et illico soli- li- B
] (Vers. 34.) Et ctini transfretassei, venerunt in
dabuntur undae : et leve flel corpus quod per se 109 terrqm Genesarelh. Si^sciremus qnid in noslra
grave est. lingua resonarelb GCnesaretb, intelligeremus quo-
Et descendens Petrus de navicula, ambulabctlsuper ier modb Jesus periypuni aposlolorum el navis, Eccle-
aquam, ut veniret ad Jesum. Qui pniant Domini cor- >r- siam de persecutionis naufragio liberatam transdu-
pus ideo non esse verum, quia super molles aquas, is, cat adlillus, el in tranquillissimo porlu faciat re-
molle et aereum incesserit, respondeant quomodo do quiescere.
ambulaverit Petrus.quem utique verum hominemnon m (Vers. 35.) Etcum cognovissenteum viri loci il-
negabunt. lius,\mherunt in universam regionemillam. Cognove-
(Vers. 30.) Viclensvero ventum validum, timuit. it. riinf eum rumore, non facie, vel cerle pro signorum
Etcum cmphsel mergi, clamavil, dicens : Domine, e, magniiudine, quse patrabat in populis, eliam vultii.
salvum me fac. Ardebat animi fides, sed humana la plurimis notus erat. Et vide quanla sit fldes homi-
fragilitas in profuudum trahebat : paululum ergo ;o num terrse Genesarelh, ut non praesentium lantum
relinquithr tenlalioni, ul augeatur fldes, et intelli- i- saliiteconlenli sinl, sed mittanl ad alias per circui-
gat se non facililate postulalionis, sed polentia Do- 3- tum civitales, quo omnes currant ad medicuin.
'C
inini conservatum. (Vers. 36.) El obtulerunl ei omnesmale habenles,
(Vers. 31, 32.) Et continuo Jesus extendens ma- 1- et rogabanl eum, ul vel fimbriamvestimenliejus tange-
a Prseponit idem ms., Deinde. quippe surculum significal: feracem enim esse re-
b Frustra, quarri nesciret ipse, inlerprelaiioriemm gionem hanc ad prouigium usque testificatur Jose-
llieionymo suggerunt ejus editores, Victorius et et phus 1.in de Bell. Judaic. cap. 18 , et Josephi per-
Martianaeus; neque enim S. Pater suam proprie igno- j- petuus imitator Hegesippus 1. in Excid. Jeros. eap.
rantiam proliteiur, sed quam in hunc locum Ori- i- 26. A wrii^ faclum conjectant quidam Titi,, mu-
genes sentenliam contulerat. Latine ad verbum re- ;- tato a Chaldaeis capli in giniel et inserto samech,
, fudit. ln Graeco erat : 'rHX0ov k quod verum est. Ilaqiie passim in veleri Tesiamento
ri; yijv Vtvzaapir , %_;
avrri; i>vap.iQaa.vrin rcgibnein Cinnereih a1ChaldaeisParaphrastis Geune-
T«vipp.r>viiavst syvapev, v.ai1x77''
irpbg TBVTWVKpov.up.ivMV Smyriaiv.Vencrunl in ler- sar, et Gennesareihappellalum nanciscaris. In ea au-
ram Genesarelh, cujns interpretadonem si sciremus, s, lem appellatione placuerunt sibi, qnod sua dialcclo
ab illa juvaremur aliquatenus ad eorum de quibus ts signiflcaret orius principum; et ex tribu Isepluali
ugimus, exposhionem: Scripserat vero ipse Hier. inn quoe ibi sila est, mille principes profecti Davidem
INomiiiumlibro, quem in bonam partem ab Origene e convenissenl, I Par. xii, 54. Longe vero ineptissima
adornaium fuisse, manifcslum est, Gennesar hortus is e>t, sive etymologia, isiveallusio, qnam ioco laudaio
principum; sic enim pro orlus malim , ut iu Notis is aifert Hegesippus: Genesar, inquit, dicitur Grmcovo-
ad hunc locum observatum est nobis. Verum pro0 cabulo, quasi generans sibi auram aqua dulcis, el ad
suo quisque ingenio aliam atque aliam interpretaiio-1- potandum habilis. Exqnibus lam obscuris vocis liu-
nem excudere contenderunl ex hoc vocabulo edito-1-j,TVjus indiciis, mi.nime riiirum concludil esse, si insci -
res. Victorius Genesareih ab Hebr. nwtM iuter- tiam suam hic apefteiOrigenes, ex eeque Hieron.
pretatur, vallem fioridam, hancque expositionem ait,, profiteantur.
sensuillieronymi optime coaptari, dum de litioreet t Ne lectorem diulius teneam, dicoego, commode
iranquillissimo portu, quo Ecclesise navemChrisluss deduci posse hanc vocem a n~D~'W pro iiilt-gro
iransduxit, menlionem facit.Et Martianoeus ipse lamii mti/JT^M, Quod sonoit Itorlos decem, ipsos scilicet
stricle Victorioadhseret, ut ne verbo quidem ablu- Decapoleos hortos, sfeuproprie decem urbium hor-
dat. Ecoiitrario viSum cl. Huelio est hujtisce dictio- tos. Et lerra quidem iGenesarelh ab hortorum fre-
nis originem referre spissum Degotium, cum nullai querilia , sic appcllata est, quoeregio est ad Lacum
veteris Tesianienti He- Galilseoe.Miram hujus regionis ubertatem modo lau-
plane exsiei ejus meuiio inaulem
hraico conlexiu; in Novi Syriaca editionee daius ab Huetio Hegesippus praedical, ulsacros in-
scribatur-D*ja. Placelvero integram doctissimi hu- terim auclores taceam, Maubaeum, Lucam et Mar-
jusce Origeniani interpretis annoiaiionein recitaread1, cinn. Lacum autem Genesareth hortis Decapoleos
cui et nostram statim subjiciemus, quac propior vicinum; Josephus quoquetraditde Bello eap. 55,
fidem
" videtur. Ait ille : et ad Gennesar usque lacum ejusdem nominis ler-
Derivant hoc nomen alii a mWTi^S, quod inter- ram prsetendi, quaeelnatura et uberlate plantarum
pretantur, i>a//isflorida : mallem i>a//isconsila , 1S33 omniuni arbustorumque cseteris proestarei.
ifiK COMMENTARIORUM1N EVANGELIUMMATTHJII LIB. II. CAP. XV. 106
rent, Et quicumque teligerunt, salvi facli sunl, Qui ^j lutationibus et officiis defei'endis, quantum 1H in
male se liabent, non tangant corpus Jesu, neque lo- eleemosynis ac munerum b oblatione senlitur (Exod.
tmn veslimentiim ejus, sed exlreinam fimbriam , et xx et xxi, ei Lev. xx). Honora, inquil Apostolus, vi-
quicuniqiie leiigerint, sanabuntur. Fimbriam vesti- duas, qum vere vidumsunl (1 Tim. v, 3); hic honor
menli ejus, vel miuimum inlellige mandaium : quod donum intelligitur. Et in alio loco : Presbyleri du-
qui transgressus fuerit, minimus vocabitur in regno plici honore honorandi, maxime qui laborant in verbo
coelorum(Supra, m). Yelassumptionem corporis.per et dectrina Dei (Ibid., 17). Et per hoc mandalum
quam venimus ad Verbum Dei, et illius postea frui- jubemur , ut bovi triiuranti os non claudamus
mur majestate. (Deut. xxv). Et diguus sit operarius mercede sua
(Cap.XV..—Yers. 1.) Tunc accesseruntad ettm ab (Luc. x). Preeceperal Dominus , vel imhecillitales,
JerosoUjmis Scribm cl Pharismi , dicenles : 110 vcl aelates, vel penurias parentum consideians, ul
Quare dhcipuli tui iransgrediunlur iradiiiones senio- filii Iionoi'areni, etiam in vitoenecessariis ministran-
rum? Mira Phariseeortim Scribarumque slultilia, Dei dis, parentes suos. Hanc providentissimam Dei le-
Filium arguuut, quare honiinum tradiliones et pree- gem c volentes Scriboe et Pharissei subvertere , ul
cepla non servet ? impietalem sub nomine pieiaiis inducerent, docue-
(Vers. 1, 2.) Non enim lavanl manus suas, cum ni runt pessimos filios , ut si quis ea quse parentibus
panem manducant. Manus, id est, opera, non corpo- offerenda sunt, Deo vovere voluerit (qui verus est
ris ulique, a sed animeelavandee sunt, ut flat in illis Pater), oblatio Domini praeponatur parenium mune-
verbum Dei. ribus : vel certe ipsi parentes, quoe Deo consecrala
(Yers. 5.) Ipse autem respondens, ait illis : Quare cernebant, ne sacrilegii crimen inctirrercnt, decli-
et vos transgredimini mandatum Dei, propter traditio- nantes, egeslate conficiebanlur. Atque ila fiebat ut
nem vestram? Falsam calumniam vera responsione oblatio liberorutn, sub occasione templi Dei, in sa-
confutat. Cum, inquil, vos propter traditionem ho- cerdotum lucra cederet. Haecpessima Pbarisreorum
minum prsecepla Domini negligatis, quare discipulos liaditio, de d alia veniebat occasione. Mulli haben-
meos arguendos putatis, quod seniorum jussa par- les obligatos aere alieno, et nolenles sibi credituin
vipendant, utDei scita custodianl? reddere, delegabant sacerdotibus, ut exaclapecunia
(Vers. 4 seqq.) Nam Deus dixit: Honora patrem et minisieriis templi et eornm usibus descrviret. Po-
malrem , el qui maledixeril patri vel ntalri, morle mo- test aulem et buiic breviter babere sensum. Manus
rialur. Vos aulem dicitis : Quicumque dixerit palri quod ex me est, tibi proderil: Compellitis, inquii, (i-
velmatri: munus quodcumque esl exme , tibi prode- lios, ui dicanl parenlibus suis : quodcumque donum
rit, el non honorificabit patrem suum , aul malrem Q ( oblaiurus eram Deo, iu luos consumo cibos, libique
suam, et irrilum fechtis mandatum Dei propter tradi- prodesl, o paier, et mater, ut illi timentes acciperc
tionem veslram. Hypocritm, bene prophelavit de vobh quod Deo 112 mancipalum videant, inopein magis
Iswas, dicens : Populus Idc labih me honorat ; cor velint vitam ducere, quam comedere de conse-
autem eoruni longe esl a me (Exod. %\,Levil. xx). Sine cralis.
causa autein colunt me, docentes doctrinas el mandata (Vers. 11.) Non quod intrat in os communicat ho-
hominum. El convocatisad se lurbis, dixil eis: Audile minem : sed quod procedit ex ore, hoc communicat
el inlelligite. Honor in Scripluris non tanlum in sa- hominem. Yerbum communical, proprie Scriptura-
* Repelunt nomen manus hic tres e nostris mss. amplius feneralori, sed jam Deo in radonem
paupe-
Senlenlia autem haec ipsa est Origenis y.ara.rb euXo- rum, nomine fenerutorh. Quod igitur feneraior fucie-
yovv.aBaipetv izeipiipi-Oaiavrav TK?npaXfiig,v.aiovra; bal credilori, illud idem nonnulli qitandoqucfilii facie-
ra? ra>v•tyvyjhvvmreaBai yj.lpa.q, etc. Juxta reclam bant parentibus, dicebantque illis : Illttd quod a me
rationem noslras acliones purgare conemur; el sic ani- adjutus fuisses, paler vel maler, scito te accepturum e
moruin manus lavare, etc. Corban, de ratione pauperum Deo consecraiorum.
b Rhabb. coUatione. Deinde audienles parenies Corban csse Deo consecra-
c Stricte Hieronymus adhsoret Adamantio,
quein lum, id quod sibi dandum eral, non umplius a filiis ac-
in eruditissinia loci perquam obscuri, varieque ab tipere volebant , edumsi rebus necessariis magnopere
interpretibus accepti exposiiione opera: pretium sit indigerent. Tatem ercjotraditionem seniores apud ple-
Laline saliem conlulisse. Pharhmi, inquil, et Scri- D beios proferebanl; quicumque dixerit patri vel matri,
bm lalem Legi contrariam tradilionem prodiderunl, id quod alicui eorum dandum eral, Corban esse, el
obscuriusin Evangelio cxpressam , quam ne nos qui- donum, eum non amplius debiloremesse palri vel ma-
dem fuhsemus asseculi, nhi aliquis ex Hebrmis tradi- tri ad suppeditanda illi vitm necestaria. Hanc igitur
disset nobisea qum ad hunc locuin periinenl, sic sc tradiiionemSenalor reprelumdit, non velul sanam, sed
habentia. Conlingit nonnumquam, inquil, ul fenera- Dei mandalo adversantem. Nam si Deus dicit : llouo-
lores cumin difficiles debilores incidunl, qui possunl ra palrem, el matrein, dicebat aulem traditio : Non
quidem, sed nolunt debitum reddere , debitum in debel honorare patrem ct mutrem lavgiiione, qui %d
pauperum radonem consecrent, quibus in gazophyla- quod dalurus erat parenlibus, Deo, ul Cotban consecra-
ciitm pecunia millebalur pro viribus , ab unoquoque vil: manifesiuniest fuisse reschsum prmceptumDei de
corum qui lolebanl cum itlis bona communicare. Di- honoreparentunt, Pharhmorumel Scribarum traditione,
cebanl autetn nonnumquam debiloribus sua lingua, dicente non amptius eum debere pdtretn honorare el
Corban etlicl qttod mihi debes, hoc esl, donum; dedi- matrem, qui Deo sentel consecraverilid quod accepis-
cavi enim illucl pauperibus in ralionem pielatis erga senl parentes. El Pharhmi, utpote avari, ea docebant,
Deum Deindedebilor lamquamnon hominibusamplius, ul sub pauperum specieea eliam acciperent,qum paren-
sed Deo debens, sumque erga iltum pietad, veluti illuc: libus alicujus danda erant.
concludebalur, ut etiam noteits debilum referret, non d Rhabb., lali,
PATROL. XXA^l. 4
W S. EUSEBH HIERONYMI i08
rum-est, et publico sermone non a teriiur. Popu- A luras introducunt, dicentes : Si plantatio quam n<>n
lus Judseorum partem Dei esse se jactitans cojnmu- plan(,avit Pater, eradicabitur ; ergo qnam plantavit
nes cibos vocat, quibus omnes utunlur homines. ille,non potest eradicari. Sed audiant illud Jere-
Yerbi gratia, suillam carnem, b oslreas, lepores, el mise ; Ego vos piqnlavi vineain veram, quomodo versi
istiusmodi animantia quseungulam nonfindunt; nec estis in amariludinem vitis alienm (Jerem. n, 21) ?
runijnant, nec squampsa in piscibus sunt. Unde et Plantavit quidem Dehs, et nemo polest eradicare
. in Aclibus Appstplorum scripiiim est; Quod Deus plantalionem ejus, Sed quoniam isia plantalio in
sanctificavit, tu ne communediserh (Aci. x , 15). voluntate proprii arbiitrii est, nullus alitis eam era-
CoiiJinune ergo, quod cseteris hominibus patet, et dicare poterit, nisi ipsa prsebuerit assensum.
quasi non esl de parte Dei, pro immundo appella- (Vers. 14.) Siniteillos, cmci sunl, duces cmcorum.
lur. Non quod inlral irios communicaihominem : sed Cmcusautem si cmcoducalum prmstet, amboin foveam
quod procedil ex ore Iwc coinquinat hominem. Oppo- cadunl. Hoc fest quod;Apostolus proeceperat: Hmre-
nat prudens Jeclor, et dicat: Si quod intrat in os licuih homhiem postuham el alleram correplionemdc-
non coinquinat hominem, quare idololhytis non vita, sciens quod perversus sil hujuscemodi, el a se-
vescimur? Et Aposlolus scribit : Non polestis cali- metipso damnatus (fit. m, 10 ). In hunc sensum et
cem Domitd bibere, ei calicem dmmoniorum (ICor. B Salvator proecepit doclores pessimos dimitlendos ar-
x, 20). Sciendum igitur quod ipsi quidem cibi, et bilrio suo, sciens eos difficulter ad veriiatem possc
Dei creatura per se oninis munda sil: sed idolorum trabi, et csecos esse,jet coecumpopulum ineirorem
ac dsenionum invocalio ea faciat immunda. trahere.
(Vers. 12.) Tunc accedenles dhciputi ejus, dixe- (Vers. 15, 16.) H4 Respondcns autem Pelrus,
runt ei: Scis quia Pharhmi, audito verbo hoc, scanda- dixit ei : Edhsere nobh parabolam hlcmi, At ille
lizati sunt? Ex uno sermone omnisstiperstitio obserr dixil : Adhuc et vo.ssine intellectu eslis? Quod aperle
vationum Judaicaruni fueral elisa; qui in cibis su- dieipm fuerat, el patebat audilui, aposlolus Petrus
mendis abominaiidisque, i'eligionem suam sitam ar- per paraboJam dictuih putat, el in re nianifesta my-
bilrabanlur[A/. arbilranluj'].'Et quiacrebroleriturin sticam quserit iiilelligentiam. Corripiturque a Do-
Ecclesiaslicis Scripturis, scandalum, breviler dica- minO, quare parabolice diclum pulet, quod perspicue
mus quid H3 significet. c SxSXovet scandalum, nos Jocijtus est. Ex quo; animadvertimus vitiosum esse
offendiculum, vel ruinam.et impaclionem pedis pos- auditorem, qui aul obscura manifeste, aut manifesle
sumus dicei-fe.Quando ergo legimus: Quicumque de dicta pbscure velit intelligere.
miiiimis istis scandalixaverit quempiam, hoc inlellir (Vers. 17, lS.)Ndnintelli_gi(is., quia onmequod in
gimus, qui djcto factove oecasipnem ruinse cuiquam 0 os intral, in venlrcm {vadit, et in secessumemiliitur ?
dederit. Qum autem procedtmt de ore, de corde exeunt, et ea
(Vers. 13.) At ille respondens, ail : Omnis plan- coinquinaitthomhiem.Omnia Evangeliorum loca apud
talio quam non planlavit Paler meus cmleslh, eradi- hocreticos et -pervers.os plejia sunt scandalis. Et ex
cdbitur. Eliam quse plana videntur in Scripturis, hac senleniiola quidam calumuianlur, quod Dominus
plena sunt qusestionibus. Omnis, inquit, plantaiio phybicaedisputatioiiisi.gnarus, putet oinnes cibos in
quam non planlavit Paler meuscmlestis, eradicabiiur, venlreni ire, et in secessum digeri [A/. dirigi]: cum
Ergo eradicabilur el illa plantaiio, dc qua Apostolus slatim infusse escse per arlus et venas ae medullas,
ait: Ego planlavi, Apollo rigavil (I Cor. m, 6). Sed nervosque fundantur, Unde et multos, qui vitio slo-
soJvilur quaeslio ex eo quod d sequitur : Detts autem machi perpetem sustinent vomitum , post coenas et
incremcnlum dedil (Ibid., 9). Dicit et ipse.: Deiagri- prahdia, slalini evoiriere quod ingesserint, et lainen
cultura, Dei mdificalio estis (III Joan. vln). El in corpulentos esse : quia ad priiiium laclum liquidior
alio locb ; Codperaiores Dei sumus. Si autem coope- cibus et potus per niembra ftindantiir. Sed istius-
ralores : igilur planianle Paulo, et riganle Apollo, modi homines dum volunl alterius imperitiam re-
Deus cum cooperatoribus [Al. operateribus ] suis prehendere, ostendunt suam. Quamvis enim tenuis
plantat et rigat. AJjuluntur hoc loco qui diversas na- D Iiumor et liqu.ens esca e, cum in venis et artubus
a Alibi tenetur. Porro in veteri Evangelior. Yero- mutat editione sua contextum Vulgatum Hieronynii
nensi ms. pro couununicat altero tantum loco est, dicfentis: Quamvh eiiiin tenuis humor el liquens esca;
inquinat : vice versa inferius, ubi lextus iste recur- cum irivenis , etc. Quid sit aulem scolou, quod Iegi-
rit, coinquinal primo loco esl in uno Palatiijo, in al- tur ininss. Codicibus, sivfe av.oliovcum accenlu in
lero communicat. penullinia, scire possumus ex veiiio av.ohba, quod
b Tacet Victor. oslreas. significalhitorqueo, iprluosum.ei pravum reddo. Quoc
cNostri ompes mss. Scolon praeferunl Laiinis lit- feiiim sUnl prava et tortuosa, olTendiculumprsebent
teris, ad quorum fidem el copulaijj..proest verbo stibr alque.ruinarij, sive pedis inipactionem, secundum
siituimus, ipso fidejussore S- Patre lib. n Diaiog. Hieronymi aiiiiQlaiiohein. Apud Isaiam, erunl prava
ConlraPelagianosn.lS. Ivis!, inquit, faltor, av.wlovel in directa, etc. MAIIT.
apud Grmcosex offensione et ruina nomen
ay.a.vSc/lov d Anlea eralea; eo quod scribilitr, et paulo post
accepil. Martiaiiams av.olbv,aul trxoXtovcum accentu rigante Apolline, proi Apolio, quod nonien esl inde-
in •penultima viiiose proelerealegii.— Ausus eslMa- clinabile in noSlris rtiss. Viclorius pi'aelerea mox et
rianus Victorius hunc Jocum niutare absque suffra- in eodem loco legit |iro alio, quod hsec mutuo inler
gi<.icodicum manuscriptorum, el pro av.olbvvel av.o- se junclaputaril les|imonia ICor. in.
e Supplel Victorius, in corpus fundalur tamen, sine
Xtovsubstituere npbav.ap.p.aet avAv^a\ov.Infra^uoque
109 COMMENTARIORUMIN EVANGELIUMMATTUJEI LIB. II. CAP. XV. 110
ccncocta fuerit et digesta, per occullos mealus cor- A Nolebat
I enim occasionem caltimniatoribus dare per-
poris, quos Groeciiropov;vocanl, ad inferiora dila- fectamque salutem genlium, passionis et resurreclio-
bilur, et in secessum vadil. nis tempori reservabat.
(Vers. 19, 20.) De corde enim exeunl cocjitationes Et accedentes discipuli ejus rogabanl eum, dicen-
mulm,homicidia, adulleria, fornicationes, furta, falsa les : Dimitle eam, quia clamal post nos. Discipuli illo
leslimonia, blasphemim: hmc sunt qum coinqutnant adhuc tempore mysteria Domini nescientes, vel mi-
hominem. Non loiis autem manibus manducare , non sericordia commoti, rogabant pro H<fi Chananaea
coinquinal hominem. De corde, inquit, exeunl cogi- muliere, quam alter Evangelisia Syropbcenissam ap-
taliones inalaj. Ergo animoea principale non secun- pellat (Marc. vn), vel importunitate ejus carere cu-
dum Plalonem in cerebrn, scd juxta Cbrisiuin in pienles; quia non ut ciementem, sed utdurtim mc-
corde est: el arguendi ex hac sententia sunl, qui dicum crebrius inclamarel.
H5 cogilationes adiabolo immilti putant, et non ( Vers. 24.) Ipse autem respondens ait : Noii
ex propria nasci volunlate. Diabolus adjutor et sum misstis nisi ad oves, qum perierunt [ AI. perdilas ]
b incenlor malarum cogitaiionum potest esse, au- domus Israel. Non quo et ad genles non niissus sit;
clor esse non polest. Sin autem scmper in insidiis sed quo piimum missus sit ad Isracl, ut illis non
positus, levem cogilationum nostrarum sciiniliam B recipientibUs Evangelium, jusia fierct ad genies
suis fomilibus inflamiiiarit, non debemus opinari transmigratio. Et significauter dixit, ad oves perditas
eum cordis quoque occulta rimari, sed ex corporis domus Israel; ut ex hoc loco eliam unam erroneani
habitu, et geslibus ocstimare quid versemus inlrin- ovem de alia parabola intelligamus.
secus. Verbi gratia : Si pulchram niuliercni nos (Yers. 25, 26.) At illa venil et adoravil cum, di-
crebro viderit inspicere, intelligitc cor amoris jaculo cens : Doinine, adjuva me. Qui respondens ail : Non
vulneratum. esl bonutn sumere panem filiorum, el mittere canibus.
(Vers. 21, 22.) El egressus inde Jesus, secessilin Mira sub persona mulieris Chananitidis Ecclesiae fi-
parles Tyri et Sidonis. Et ecce mutier Cltananmaa fi- des , palientia et humilitas proedicalur. Fides , qua
nibus illis egressa clamavit, dicens ei. Scribis et Pba- crediditsanari posse filiam suarn. Patientia, qua io-
risaeis caliimnialoribus" dcreliclis, transgredilur ini ties contenipia, in precibus perseverat. Humilitas,
partes Tyri el Sidonis, ul Tyrios, Sidoniosque cura- qua se non canibus, sed catulis comparat. Canes au-
ret. Mulier aulem Chanansea egreditur de finibus pri- tem elhnici propter idololatriam dicunlur, qui esui
slinis, ut clamans filise impetret sanitatem. Observai sanguiiiisdediti, etcadaveribus moituorum,feruntur
quod iii quinto decimo loco filia Chananoeajsanelur. in rabiem. Noia quod isla Chananitis perseveranter
Mhereremci, Domine, fili David. Inde novit voearei C primum filium David, deinde Dominum vocel, et ad
filium David, quiaegressa jam fuerat de finibus suis,, exlremum adoret ut Deum.
et errorem Tyriorum ac Sidoniorum loci ac fidei1 (Vers. 27, 28.) At illa dixil : Eliam, Domine. Nam
conimutalione dimiserat. el calelli edunl de mich qum cadunt de mensa domi-
Filia mea maie a dmmoniovexalur. Ego filiam Cha- norum suorum. Tunc respondens Jesus, ait illi :
ljanaese, d puto animas esse credentium, quse male aEt 0 mulier , magna esl fides tua : fiat libi sicul vis. Et
daemonio vexabanlur, ignorantes Creatorem, et ado-• sanata esl filia ejus ex illa hora. Scio me, inquil, filio-
rantes lapidem. rum panem non mereri, nec integros posse caperc
(Yers. 25.) Qui non respondil ei verbum. Non dee cibos ; nec sedere ad mensam cum pati'e; sed con-
superbia Pharisaica, nec de Scribarum supercilio;; lenta sum reliquiis catuloruni; ut per humiliiaieni
sed ne ipse sententioe suaevidereiur esse conirarius,, micarum, ad -panis inlegri veniam magniiudinem.
per quam jusserat : ln viam gentium ne abierith , et't 0 mira rerrim conversio! Israel quondam fllius, nos
incivilatesSamaritanorumneinlraverith (Supra, x,5). canes. Pro diversitate fidei, ordo nominuin commu-

quibus sibi visus est sensus laborare. At neque mss.. D I tiori insiiielur.; Nissenum, Orat. 1 de Resurrecl.
suffragantur, neque revera sensus dispendium est. Chrisii; Theodoriium, serm.3 de Provideulia, alios-
a Diximus liac de re ad epist. 64 ad Fabiolami que. ConlraLactantius, lib. i de Opific. Dei cap. 16
inilio : quibus paria habet Ilieronymus lib. I conlraa in ancipiii reliquit, ulrtim in corde, an in cerebro
Joviiiianum ad Cantici versic. Fratruelh nteus ndhi,, stet. Plalo aulem, quem Hieronymus refuiat, pro-
et ego illi, in tnedio uberum nieorum commorabilur : prie conslituebat in capiie. sive in sunimo corporis
in principali, inquil, cordis, ubi senno Dei habet ho- nosiri : unde animani vocabat iyxitpalov.
b Rlinus bene antea, incensor,
spidum. Concinunlporro ex Ecclesiasticis aucioribnss quod emendant
plerique. Oiigeries Homil.9 in Exodum : Potesl iniraa mss. Paulo quoque posl alii habent, cor ab oculis
se agere ponitficatum pars illa, qum in eo esl pretio- vulneratum, pro amorh jaculo.
shsima onnmuu, quod quidam Principale cordis ap- c In duobus codicibus mss., corab oculhvitlnera-
pellant, alii ralionalem sensum, aut intellectualem n tum. MART.
d Tres Palalini codd. Ecclesim,
subslanliam, vel qtwcumquemodo appellari potest inII pro Chananaa.
:-
nobis porlio nosiri illa, per quam capaces esse possu- Ctctertim boecquoque ex Origene translata sentenlia
mus Dei. Teriullianus passim, ct libro de Resurre-:- est : Exhtimo aulem, cum proportione ad illam, qua:
ctioue carnis cap. 15, Hegemonicon (Sic Groecc o sursum cst Jerusalem, Hheram Pauli malretn, ejus-
rmp.oviy.bv '.-
dicitur Principale ) anhnm in corde conse- que similium, inlelligendam esse Chananmain mairem
cratum esse, multis Scripturac testimoniis probat.l. puellma dmmoniovexaim,qum malris ejttsmodi ariunts
His adde Philonem in Opusc. de eo quod deterius po- i- symbolum esl.
- S. EUSEBII HIERONYMI 112
jH |
latur. De .illis. poslea dicitur : Circumdederunl me A Non|vult eos Jesus dimiltere jejunos, ne deficiaiit
canes mulli (Ps. xxi, 17). Et : Videle canes, videle in via. PericlitaiUr ergo, qui sine ccelesti pane ad
117 malos operarios, videle concisionem(Pldlipp. oplalam mansionem Ipervenire festinai. Unde et
lii), Nos audivimus cum Syropbcenissa, et muliere angelus loquiiur ad Eliam : Surge, et manduca, quia
quse sariguine fiuxerat: Magna est fides tua, fiat libi graridemviamambulaiurus es (III Reg. xix, 7).
sicut vh. El: Fitia, fides lua le salvam fecit. (Vers. 53seqq.) Et dicunl ei dhcipuli: Vnde ergo.
(Vers. 29, 50.) Et cum transhset inde Jestis, venit nobis in deserto panes lantos, ul saluremus turbam tan-
secusmare Galilmm_:et ascendens in montem, sedebat lam? Et aii illis Jesus : Quot habetis panes? Atilli
ibi. El accesserunl aci eum l.urbm mullm, habentes se- dixerunt : Seplent, el paucos pisciculos, el prmcepit
cum mtiios, cmcos,claudos, debiles, et alios muttos. Et lurbce ut dhcumberent super lerram. El accipiens sep-
projecerunt eos adpedes ejus. In eo loco ubi Latinus tem panes et pisces, et gralias agens fregit, et dedit
interprcs transtulit, debiles, in Graeco scriptum est, dhcipulis suh : et dhcipuli dederunt populo. El come-
xuXXoui;,quod non generale debilitaiis, sed unius derunt omnes, et saturad sunt. El quod superfuil de
infirniitaiis est nomen : ut quomodo claudus dici- fragmentis, tuleruntseplem sportas plenas. Eranl auteni
tur, qui uno claudicat pede : sic WJXXO? appelletur qui manducaverunt quatuor miltia liominum, exlra
qui uiiain manum debilem habet. Nos proprieiatem B parvulos et muiieresi Et dimhsa turba, ascendit in
linjus verbi non habemus. Unde et in consequen- naviculam, el venit in jfinesMagedan [UaySala]. De hoc
tibus evangelista cseleroruin debijium exposuit sani- signo jain supra dixihius, et eadem repelere otiosi
tates, horum tacuit. Quid enim sequitur. esl:tanlum in his quae discrepant, immoremur. Su-
(Yers. 31.) El curavil eos : ita ut lurbce mirarentur, pra >flegimus : Vesp'ereaulem faclo , accesserunt ad
videnies mulos loquentes, claudos ambulantes, cmcos eunidhcipuli, dicenles : Desertus esi locus (Supra,
videntes : el magnificabanl Deum Israel. De y.uXXot? xiv, 15), et reliqua.i Hic discipulis convocalis, ipsc
tacuit, quia quid econtrario dieeret, non habebat. Dominus loquilur : Misereor turbm, quia triduo jam
Hoc de uno verbo. lntneamur autem quod sanata perseverant mecum. IJ)i quinque panes erantetduo
Chanaiieeoefilia revertatur ad Judoeam, et ad mare piscfes : hic sepiem p'anes el pauci piseiculi. Ibi su-
Galiloeae, el ascendat in nionlem : et quasi avis te- per fenum discumbum : hic super terram. Ibi qui
neros felus provocet ad volandum; ibique sedeat, comedunl quinque millia sunt, juxla panum nume-
el lurboe concurranl ad eum, deducenles sive por- rum quos comedunt:;hic quatuor millia. lbi duode-
tantes secum variis oppressosinfirmilatibus : quos cim cophini replenlur de reliquiis fragmentorum :
postquam curavit, dedit eis cibos; et hoc opere liic septerii sportse. In superiori ergo signo, quia
corapleto, ascendit in naviculam, el venit in fines G propinqui crant et yicini quinque sensuum, non
Magedan. El ascenderis in montem, sedebat ibi: ipse Dominus eorum recordatur, sed discipuli : et
cl accesserunt ad eum lurbse. Observa quod muti, recordantur vesperevicina nocle, et inclinante 119
claudi, et coeci ducunturad montem, utibi curentur jamlsole. Hic auterii ipse Dominus recordatur, et
a Doinino. miseferi se dicil, et causam miseralionis. exponit :
(Vers. 32.) Jesus autem convocath discipulis suh, quia triduo jam perseveranl mecum [Al. cum eo, et
dixit : Mhereor turbm, quia triduo jam perseveranl secum], et dimittere ;eos jejunos non vult, ne de-
nieCum, et non habenl quod manducenl. Et dimiilere ficiant in via. Isli qui de septem panibus, hoc est,
eos jejunos nolo, ne deficiant in via. Vult pascere quos in sacrato aliinlur numero alque perfecto, non sunl
ciii-avit, prius. aufert debilitates, ut postea sanis quinque millia, sedquatuor millia : qui numerus
offerat cibos. Convocat quoque discipulos suos, et sempcr in laude ponitur, et quadrangulus lapis non
quod faclurus est, loquilur, ut vel magistris exein- ffucluat, et non est iinstabilis; et ob hanc causam
plum tribuat, cum minoribus alque discipulis com- eliam Evangelia iii.eo: numero consecrata sunt.
TJiunicanda esse cohsilia; vel ex conrabulatione in- (Cap. XVI. — Veis. 1 seqq.) Et accesserunt ad
telligant signi llgmagniludinem, respondenles se euni Pharismi et Sadducmi lentantes, et rogaverunl
D
panesin eremo non habere. Misereor, inquit, lurbm, eum, ut signum de cmlo ostenderel eis. At ille re-
:
qrita triduo jam perseveranl mecum.Miserelur turbae, spondens, aii illis Faclo vespere, dicitis, serenum
quiain tfium dierum nurnero, Patri, Filio, Spiritui- eril; rubicundum est\ enim cmlum: eimanc, hodie
rutilal enim triste cmlum. Faciem ergo
que sancto credebant. El non habenl quod mandu- tempeslas:
ceni, Turba semper esurit, et cibis indiget, nisi cmti dijudicare noslis, signa qulem temporum non po-
saturelur a Domino. El dimitlere eos jejunos riolo, teslis scire. Generatio mala et adultera signum qumrit,
ne defwianl in via. Esuriebant posl magnas debilita- et signum non dabitur ei, nisi signum Jonm prophetm.
futuros exspectabant cibos. b Hoc in plerisque cpdicibus non habelur : sensus-
tes, et per palientiam
a Hanc ipse per partes comparalionem Adaman- iem temporum non pptestis scire: Verius adeo tres
tins instiluit, ex quo bonam parlem huc Hierony- Palatini mss. hic reiicenl primum versiculum, Et
nms in sua transtulit. accesseruut ad eum.elp., el quarium, Generatio mala
bNon lola haec est qu:e proponilur, quam docet et adultera, eic, quos neutiqnam Hieronymns com-
Hierpnymus in plerisquelertiuscodicibus peiicopfen non prehendit, quique omriino proecidendi ab hac serie
liaberi, sed secundus ac dumtaxat vfersiculus suntj ne falsusipsfe videatur. Caeterum velustior ex
a verbis, Facto vespere, dicilis, usque ad, signa au- iisdem Palaiinis codei non absolute, atque indefi-
113 COMMENTARIORUMIN EVANGFXIUMMATTH^EI LIB. III. CAP. XVI. 1H
que manifeslns esl, quod ex elementorum ordine. \ vele a fermenlo Pharhmorum el Sadducmorum, docet
atque a constantia, possint et sereni, et pluviae dies eos quid significentquinque panes, etseplem : quin-
prsenosci. Scribae autem el Pharisaei, qui videbanlur que millia hominum, el quatuor millia, quae pasta
Jegis esse dociores, ex proplietarum valicinio non sunt in eremo; quod licet signorum magnitudo
potueruni intelligere Salvatoris adventum. perspicua sit, tamen et aliud in spirituali intelli-
(Vers. 5.) El relicds, illis, abiit, et cum venissenl geniia demonstrelur. Si enim fermentum Phariseeo-
discipuli ejus trans frelum, obliti sunt panes accipere. rum et Sadducaeorum non corporalem panem, sed
Qtd dixit ilih. Reliclis Seribis el Pharisaeis, quibus tradiliones perversas,et heereiicasignificatdogmaia:
dixerat: Generatio mala el adultera signvm qumril, et quare et cibi, quibus nulrilus est populus Dei, non
signum non dabilur ei, nisi signum Jonm prophetm, veram doclrinam integramque significent? Quaerat
reeleabiit trans fretum, et gentium secutus est po- aliquis et dicat: Quomodo panes non habebant, qui
pulos. Quid autem sibi velit signum Jonae, jam supra statim impletis septem sporlis, ascenderunt in na-
dictum est. viculam, et venerunt in fines Magedan : ibique au-
(Vers. 6, 7.) Intuemini, et cavete a fermenlo Pha- diunt navigantes, quod cavere debeant a fermento
rismorum et Sadducmorum. Al illi cogilabant inter se, Pharisaeorum et Sadducaeorum? Sed Scriplura le-
dicentes : Quia panes non accepimus. Qui cavet a B statur quod obliti sint eos secum tollere. Hoc est
fermenio Pharisaeorum et Sadducasoruni, Legis ac fermenium, de quo el Aposlolus loquilur : Modicum
lilterse praecepta non servat, traditiones 120 ''0- (ermenlum toiam massam corrumpil (I Cor. v, 6).
minum negligit, ut faciat mandaium Dei. Istiusmodi fermenlum, qtiod omni ratioue vilandum
(YTers.8 seqq.) Sciens autem Jesus, dixil eis: Quid est, habuit Marcion, et Valentinus, et omnes hsere-
cogitatis inler vos, modicmfidei, quia panes non ha- lici. Fermentum hanc vim habet, ul si farinoe mix=
belis? Nonduin intellicjilh, neque recordamini quinque lum 1'uerit, quod parvum videbatur, crescat in
panum, etqtdnque millium hominum, el quot cophinos majus, et ad saporem suum universam cou-
sumpsistis? Neque septem panum, qualuor millium spersionem [Al. conversionemj trahat: ita etdoctri-
hominum, el quot sportas sumpshlh ? Quare non intel- na haerelica, si vel modicam scintillam in luum pe-
ligilis, quia non de pane dixi vobh : Cavelea fermento ctus jecerit, in brevi ingens flamma succrescil, et
Pharhmorum, et Sadducmorum. Tunc intellexerunt, lotam hominis possessionem ad se trahit. Deniqtie
quia non dixerii, cavendum a fermento panum, sed a sequitur : Tunc inlellexerunt, quia non dixisset caven-
doclrina Pharhmorum el Sadducmorum. Per occasio- dum a fermenlo panum, sed a doclrina Pharismorum
nem prsecepli, quod Salvator jusserat, dicens : Ca- el Sadducmorum.

nite, sed, apud Grmcos, addit hoc in plerisque co- C passim laudamus, eos habet, quamquam verbis ali-
dicibns desiderari. Eslque fortasse facilius Greecos a abludat.
ejusmodi codices, aut qui saltem magnam eorum a In uno Vulgata
quantisper
alterove rns. consonanlia : moxque ele-
versuum partem preelermiilanl, invenire, quam La- gantius, pluvii dies, pro pluvim. Sic apud Rhab-
linos. Certeantiquissimus nosler Veronensis, quem banum.

LIBER TERTIVS.

(Vers. 13.) 121 Venit autemJesus in parles Cm- eam Caesaream Philippi, et est in provincia Phce-
sarem Philippi. Philippus iste est Irater Herodis, de nicis : imiiatus Herodem patrem, qui in honorem
quo supra diximus, teirarelialuireeeeet Trachonitidis Augusti Caesaris appellavit Coesaream, quae prius
a regionis, qui in honorem Tiberii Coesaris Caesa- turris Stratonis vocabalur : el ex nomine filiae ejus
ream. quoe nunc Paneas dicitur, construxit, ct in b Juliadem trans Jordanem exstruxit. Iste [A/. ille]
honorem Caesaris, pariterque sui nominis appellavit locus est CoesareoePhilippi, ubi Jordanis 122 or*~
a Vitiose in editis libris legitur in plurali, Itttrmm D Rhabbanus quoque proetermittit. Mox Libiadem, pro
et Traclwnitidis regionum, cum onines mss. codices Juliadem legit.
nosiri retineant singularem numerum, et Trachoni- b Pro Juliade, exemplaria qusedam manuscripta
tidh regionh. Deinde iidem edili et nonnulli manu- retinent Libiadem. Filia vero Augusii Coesaris nnn
scripli cotlices consequenter adjungunt; quiin hono- voeabalur Livia sive Libia, sed Julia. Unde coujieio
rem Tiberii Cmsaris, Cmsaream Pldlippi, qum nunc errore exscriptorum positum fuisse nomen Libiadh:
Paneas dicilur appellavit; et esl, etc. Leclio Codicum nisi forte error sit in voce filim,pro qua nomen u.ro-
mss. nionasierii S. Andreoe secus Aveiiionem magis ris Litiia; ponendum esset : nam uxor Aiignsti, ma-
placuit, quia manifeslior nobis visa est. MART.— ler Tiberii Caesaris, dicebatur Livia seu Libia. MART.
Contra quam in suis niss. Martiansciis reperit, no- — Credere malim ab antiquis amaiiuensibus subsii-
stri omnes habent cum pridem vulgatis plurium lutum hic filim, pro uxoris, quod eam civitatem non
numero, regionunt: moxque tres Palaiini cum Ci- aliunde appellari potuisse Juliadcm, quam a Julia
slerciensi, CmsareamPldlippi, qum nunc Paneus di- Angusli filia fuerint arhitrati. Neqtie enim potuit
citur, appellavit, et est in provincia Phmnich, etc. Ac ignorare Bieronymus, nomini uxoris, non filioeAu-
nescio"angermana magis hsec leclio sil, qnee el bre- gusti dedicatam urbem, cum et Josephus de Bello
vior. Cnm Palatinis el Cislerciensi mss. verba illa libi !! caps 13: auctor sit, ;edificali(msnb Tiberii
115 S. EUSEBIl HIER0NYMI . . ; 116
tnr.ad radices Ljbani, et hahet duos fonles, unum A ex t propheth. picil illis Jesus. Miror quosdam inler-
« iiomine Jpr, e.talteriim Dan, qui simul mixii, Jor- i
pretes causas erroruip inquirere singnlornm, et dis-
danis riomen efficiunl. I
putaiionem longissimam texere, quare Dominum
Ei hiterrogabat dhcipulos suos, dicens: Quem b di- nosirum
i Jesuni Christuin alii Joannem putaverint,
cunl hpmines esse Filium hominis? Non dixH, quem alii s Iiliam, alHJeremiam, aut unum ex prophetis :
me diciint esse homiiies, seri Filium hominh ; ne cuni: < sjc potuerint errare in Elia et Jeremia, quo-
jacianl<^r de se qijoerere yideretur. Et nota, quod niodo ! Herodes erravil in Joanne, dicens : Quem ego
'
ubicunique scriptuni esi jn veleri Testanieiito, ftlius decollavi Joannem, ipse surrexit a mortuis, el virtutes
Iiominfs, in Jlebrseo posiluni sit, fiiius Adam, Ut o.st < operantur in eo (Marc. vi, 16).
jllud [Al. illud quoque], qnod iu psalmo. leginjus : (Vers. 15, 113.) Vps auiem qttem me esse dicitis?
Filii liominum usquequo cjravi cprdc(Psql, jv, 5), Respondens Simon Petrus, dixit: Tu es Christus Fi-
quod jn Hebraeo dicitur,c filii Aclam. Pulclire aulem lius i Dei vivi. Prudens leclor, atlende, quod ex con-
jlilerrpgal : Quem dicunl 123 homin.esesse Filium isequentibus textuque sermonis, apostoli nequaquam
hoininis? quia qui de Eilio hominis loquunlur, ho- homines, sed dii appellantur. Cum enim dixisset :
ininas.su.iit,: qijj vero diviiiilaiem ejus intelligunt, Quem dicunt homincs esse Filium hominis, subjeeit'
iion hnniiries, sed dii appeliantur. B Vos autem quem we esse diciih? Illis quia bomines
,.. (V.ers. M,) Ai Hli dixerunt; Alii Joanne.m Bapli- sunt, humana opihantibus; vos qui eslis dii,
Stam, aliiautern Eljapi, alii vero Jeremiaw, cttttunu.mi queni ine esse exisiimatis? Petrus ex persona ora-

impeiio,-loiigo post relegatam Juliam Augtisti fi- riiwijhabuisse ob oCulos,cum Itmc Mattltmi verba suis
liain iiitervalln, Quod autem promisciie Libias dico Commcntarih illvstraret, quippe qni scripserit posi-
relur et Julias, et"Jqsephus 'lovktcaiqcqniinup appcl- lum,,in Hebraeo filii Adam, pro jilii Isclt. Victorius
let, qifi et Liviarribiheri in Juliam liiutal : faclum ex: ecpijtrario contendi4 Adam ftiisse olim in Hebraico
eo putant, quodLivia in Julianam familiam adoplala,, codice, idque non solum ex hoc llieronymi lestimo-
Jnlia pariter •appellaveijir. Noslri tanieu mss. aliiqnei nio, sed clare etiam ex ipsis constare Septuaginta,
penes Mariianamm, Libiadem l)ic leguni, queniad- qui transiulerunl vlah avtipimav. Quippe cum vocem
jiiodum el Ettsebius, qui Betharam posiea Liviadai Hebraicani DTX, avQpvntov .semper interpreteutiir :
tradit ab llerode riuncup.uam. Videndtis Pbilo Trept [ 'ii»Xaulem, av-hpredoant. Psalmo piimo, U?^-^n^,
jtpzaSdas p»g. 729. Vetus Inscriptip, in.signisque! pav.apiosavnpi P.^alni,.5, tirtX~'-)l£?N, p.av.apwsavhp ',
numinus /Uigusti, qnqs PaJimjs exhibet ,id Suetoniii I Beg. xxvi, nriN ©»KN*S~.ovv.,avvpaov; ei ita alibi
in Augusto cap. 65. ln Cliroiiicu ad aiinum Clirislii semper. Sicul enim B'n, Graec» a-fipar.ov,et Latine
27 : Philippus letrarclta Paneadem, in qua plurimas> hominem: ita ti!'N Groeceavopa, ct Laline virum vo-
mdes consiruxeral, Cmsaream Pldlippi vocavii, el Ju- - o.ari. Ego neque cum Benedietino editore, falli le-
liademaliam civilatem. El paulo pnsl ann. 29 : He-- mere memoriae contisum Hieronymum, neque cum
rodes Tiberiqdeni cpndidii el Libiadem. Yjde Ponlanii Reatino fepiscopo,mulalum ab anliqua leclione malo
notas p. 548. /i
p
u Judseorum dolo Hebraicum exemplsr opinor : sic-
a Yide nos ad
epist, 78, ad Fabiol,, Maijsion. M,, que aiilumo lectum ]iromiscue olim DW et xtPXadam
pag. 491, pot, a. eiisch: ul oequebenequaedam exemplaria il»N~'3".,
i> Vefonensis Evangelior. codex interseril, tne,, benehch, alia D"S~'J~;, beneadam, praeferrent. Cnm
sic, Quem dicunt me hominesesse, eic.,quamex parte3 adeo S. Pater hic scripsit Adam in Hebraeo posilum,
leclionem videlur Hieron. repudiare. usus est libro, et fortasse alio (tanietsi
c Insignis locus ad probandim fontis lleliroeide- lmjiismodi id arbitrari minime nfecessesit) cinn Psalferium in-
pravaiionem, si crederemus MaiiajiP^quj piitavil ex( terprelails, verlil filii viri, non hondnis. Id cuni pri-
hoc Hieronynii loco posse comprbhati, olim in He- mis'persuadet M.issbreihica nota, sive circellum,
ljrseo lectionem hancexsiitisse, DTK121 bene Adttm; ; quod hodiernae lectioiii '<£"&in accuratis edilionihus
et non U>'X'j2benehch. Illiim enim, inquil, quartii supra pingitur, signiricalque fuisse jam ttim ratio-
psalmi lpcum Judaeos corrupifse, apparpi eiiam ex( nem scriptionis variam. Comprobant vcro et veie-
eo, quod pro graves, iecefinl gloria mea, elc. Sed1 rum interpretum, Syminaclii et Theodotionis ver-
lianc opinaiionern penitus abjecisset editor Iliero- siones, uto/ avBpb;.Chin cnim {ut Victorius eolligil,
ijyqii, si ejusdferiisancti Docioris Psalleriuriillebr.iu sicque re ipsa passim apud onines babel) quod He-
cum cotiiulisset cuni bocce Coninientariprum locos: braice est DTX, Greece avBpairo;dicalnr, et vicissim
iiam ex Hebraeo-ita vertit Hieroiiynms : Filii virit avhp, quod est in Hebreeo <i'^X,laudaii inierpretes,
wquecfuo inchjti mei, ignominiose diligith vanitatem,, qui hoc altero usi vocabulo suni, se indieant in eo,
etg. Qu<)dhis verbis nuinquam venisset, nisi ipsfe B quod proe manibus liabebanl, exemplari invenlsse
iegisset in Ilebraeo WH ^2, benc isch, et '"12D, lce- tii'X~'jn; f.iira econlrario Sepiuaginla D~K~'3_,quod
t>pd?',.siyechebqdai niore sqo, id cst, inclyti niai. Fa-- D P utot «uSpuTriMv interpfelenlur. Alteram, quam hoe
ieor igilur hic inemoria lapstim S. l-Iierpnymuin, ue- jpso ex versiculo movel Viclorius difflcullaiem, pau-
qiie Hebraicuiji Psalterium habuisse oh oculos, cuml cioribus aitingam, qtiod proprie ad liieronymum
Jiaec Maiiliaji yefba suis. Comnieiiiariis illustraret, non speciet. Ait ille,ex eo eliam corrnptum appa-
Iieinde Sclioliastes Groecm dpcet nos, ornnes jnier- rere a Judaeis liunclocuni, quod pro nDS-^bjSubsli-
prej.es qdidissb lv<5o»ot p.o.v,id esl, ittclyii mei, sccun-, tuerint
diirn llierqiiyni.i YersiQiiein ex Ilebroeo. Ilaque in," nabsS, et pro^lto!, graves, fecerint H"»,
fpnie Hel)r;Bbs.crjnitii.ij.s£mpeTi\i\\''fo. kevpdi,sive, gloria mea.etVultque hanc unani vcram esseleclio-
chebridai, ui anliqjiiores Jpgerunt; ijqn ^fi^pD/ce/iorc \ nem, quoe veiustissima est, Filii hominum mqtte-
cijfrt Ttesch in fjtife,ut |Ia_vianus putayii, quia istam[ quo gravi corde : iion, Filii vtri usquequo gloria mea.
"difficujtaieininii.iiine.vbliiit expendere. MAHT.-^-QU;B , Vertnn nulli non liquet, hanc omnium fuisse veternm
autein superarit Hfeiiriica exeniplaria leguiit, filii; interpreium versioneiii qui adeo legerinHTCD, che-
, vodi, gloria mea; non: i~r"lD, cltevorc, graves, exce-
Iscli, sive iy»^~'3"S,bene iscli; nqn filii Adam, -»;•-,
£}~$,_fc<?neqrfam,Ul yei'q de bac prinium diificullaie; piis quos tanlum laiidat Victorius, Sepluaginta,
ptiigis joqyaniui,', Martianseus profitetur, Idc memo-\ Vulgaioque interpretej, quiex iisdem -mra:^o_laver-
iiq ttipsim S. flie.rori.ymum., neque Hebraicuni Psalte- sipiiem suam derivaviit.
117 COMMENTARIORUMIN EVANGELIUM MATTH^EI LIB. III. CAP. XVI. 118
nium apostolprum profitelur : Tu es Chrhtus Filius A Et porlm inferi non prmvalebunt adversus eam. Ego
Deivivi. Detim vivum appellat, ad distinclionem eo- a portas inferi reor vitia atqtie peccata : vel certe
rum deorum, qui putantur dii, sed mortui sunt: haereticorum doctrinas, per quas illeeli homines du-
Ealurnum, Jovem, Yenerem, Minervam [A/. Cefe- cuntiir ad lartarum. Nemo itaque pulet de morte
rem], Liberum, Herculem, etcsetera idolprum ppr- dici, quod aposloli conditioni morlis subjecli non
tenta significans. fuerint, quorum martyria videal coruscare.
(Vers. 17.) Respondens aulem Jesus, dixil ei: Bea- (Vers. 19.) Et dabo tibi claves regni cmlorum. Ei
tus es, Simon Barjona, quia caro et sanguh non reve- qnodcumque ligaverh super lerram, erit tigatum in
lavit libi, sed Pater meus, qui incmlh est. Tesiimenio cmlis : et quodcumqttesolveris super terram, eril solu-
de se Apostoli reddit vicem. Petrus dixeral: Tu es tnm in cmlh. Istum locum episcopi et presbyteri non
Chrislm Filius Dei vivi; mercedem recepit vera intelligentes, aliquid sibi de Pharisseorum assu-
confessio : Beatus es, Simon Barjona. Quare? quia munt supercilio, ut vel damnent innocentes, vel
non revelavit libi caro et sanguis, sed revelavit Pa- solvere se noxios arbilrentur; cum apud Deum 125
ler. Quod caro et sanguis revelare non potuit, Spi- non b sentenlia sacerdotum, sed reorum vila qtise-
rilus sancti gratia reveiaium est. Ergo ex confes- ralur. Legimus in Levitico (Cap. xiv) deleprosis,
sione sortitur vocabulum,' quod revelationem ex B ubi jubenlur, ut ostendant se sacerdolibus, et si
Spirilu sancto babeai, cujus et filius appellandus lepram habuerint, tunc a sacerdote immundi fiani;
sit. Siquidem Barjona in nostra lingua sonat, 124 non qtio sacerdotes leprosos faciant et immundos;
filius columbm. Alii simpliciler accipiunt, quod Si- sed quo habeant notitiam leprosi, et non leprosi,
mon, id est, Petrus, sit filius Joannis, juxla alteriusi et possint discernere qui mundus, quiveimmundus
loci interrogalionem : Simon Joannis, diligis mei sit. Quomodo ergo ibi leprosum sacerdos mundum
(Joan. xxi, 15)? Qui respondit: Domine, tu sch. Et; vel immundum facit : sic et hic alligat, vel solvit
volunl Scriplorum viiio depravatum, ut pro Bar episcopus et presbyter, non eos qui insontes sunt,
Joanna, hoc est, filiusJoannis, Barjona scriplum sit, vel noxii; sed pro officio suo, cum peceatorum au-
una detracta syilaba. Joanna autem interprelatur, dierit varietates, scit qui ligandus sit, quive sol-
Domini gralia. Utrumque aulem nomen mystice in- vendus.
telligi potest, quod etcolumba, Spiritum sanctum; (Vers. 20.) Tunc prmcepit dhcipulh suis ut nemhd
etgratiaDei, donum significet spiriluale. Illud qup- dicerent, quia ipse essetJesus Cltrhlus. Supra miltens
que quod ait: Quia caro el sanguis non revelavil tibi, discipulos ad praedicandum , jusserat eis ul annun-
Apostolicse narrationi comparalur, in qua aii: Con- tiarent adventum suum : hic proecepit, ne se dicant
linuo non acqttievi carni el sanguini (Galat.i, 16), , C esse Jesum Christum. Mihi videtur aliud esse Chri-
cafnem ibi et sanguinem, Judoeos signifieans, ut hic: stum praedicare, aliud Jesum Christum. Christus
quoque sub alio sensu demonslretur, quod ei noni communedignitalis est nomen : Jesns proprium voca-
per doctrinam Pharisseorum, sed per Dei graliami bulum Salvatoris. Potest autem fieri, ut idcirco anle
Cbristus Dei Filius revelalus sit. passionem et resurrectionem se noluerit prsedicari;
(Yers. 18.) El ego dico tibi. Quid esl quod ait: : ul completo poslea sanguinis sacramento, opportu-
Et ego dico tibi? Quia lu mibi dixisti : Tu es Chrhtuss nius apostolis diceret : Euntes. docete omnes genles
Filius Dei vivi: et ego dico libi, non sermone casso,, (Matth. ull. 19), etc. Quod ne quis putet noslrse
et nullum habenle opus, sed dico libi: quia meumi tantum esse intelligentise, et non sensus Evange-
dixisse, fecisse est. lici, quse sequunlur, causas probibitse lunc proedica-
Quia lu es Petrus, el super hanc petram mdificabo > lionis expoount.
Ecclesiammeam. Sicut ipse lumen aposlolis donavil,, (Vers. 21.) Exinde cmpit Jesus ostendere dhcipulis
ut lumen mundi appellarenlur, caetei'aque ex Do- suis, quia oporteret eum ire Jerosolymam, et multa
mino sorlili sunt vocabula : ita et Sinioni, qui cre- pali a senioribus el scribis,et principibus sacerdotum,
debat in pelram Christum, Pelri largitus est nomen. eloccidi, et tertiadie resurgere. EVest sensus : TunC
At secundum metaphoram petrse, recte dicitur ei: : D me praedicate, cum ista passus fuero, quia non pro-
jEdificabo Ecclesiam meam stiper te, dest Christum publice praedicarfe, fet ejus vulgare in

a Hanc ex Origene allegoriam mutuatus est, clesia a Cltrhlo, et ad illos jure id refern possit. Porim
quam et in Isaiae Commentariis lib. YIII repetii S. aulein inferi prmvalere non debent adversus eum qui
Paler : El quomodo porlas morlis reor esse peccala, de! ligare vull et solvere. Quod si funibus peceatorum
quibus ad Pelrum dicitur : Porlm inferi non prmvale- suorum constringitur, frustra el ligal el solvil. Quam
bunl adversumte : sic porlas justitim omnia opera vir- sane periculosam falsamque sentenliam Hieronymus
tutum, elc. in coinmodum sensum traxit, muiavilque erudilis-
bOrigenes, ex Latina Huetii interprelalione, , sime in veram. Ille minisirorum Ecclesioe potesta-
Qttoniam autem, qui ephcopalus locum vindicant, di- tem cx eorum penderevolebat integritate : qua de
ctum hoc usurpanl, sicut Petrus, et acceptis a Serva- re merito a doctis viris reprebenditur : liic , ne sa-
tore clavibus regni cmtorum, docenl ea , qum a se li- cerdotes sibi nimiurn de aucloritate oblandiantur,
gaia sunt, hoc est, condemnala, ligata esseelin cmlis: eaque abuianlur lemere, magis ait, apud Deuni
promtntiandum est, recte illos dicere, si faclum eliami quseri reorum vitam , quam sacerdotum senten-
habuerint, propier quod Pelro huic diclum esl : Tu es5 tiain.
Petrus; ac si lales suul, ut super illos mdificelurEc-
119 S. EUSEBH HIERONYMl 120
populis majeslatem, quem post panlulum flagella- A ^uia non sapis ea qum Dei sunt, sed qttm hbminum.
tuin visuri sint et crucifixum, 126 et multa pali a Meoevoluntatis est, ef Patris (cujus veni facere vo-
senioribus, et scrlbis, el principibus sacerdotum. luntatem (Joan. vi) ut prohominum salute moriar,
Et nunc Jesus multa palitur ab his, qui rursiini sibi lu luam tantum considerans voluntateni, non vis
crucifigunt Filium Dei (Hcbr. vi) : ei cum seniores granum trilici in terram cadere, ut multos fruclus
putenitir in Ecclesia, et principessacerdotum, sim- afferat (Joan. xn). Prndens leclor inquirat quoinodo
plicem sequenles litteram, ocCidunl FiUum Dei, qui post taniam bealiiiulineiii : Bealus es, Simon Bar-
lotus sentitur in spiritu. jona; et : Tu es Petrus; et super hanc peirant mdifi-
(Vers, 22, 25.) Et assumens eum Pelrus, cmpit ht- cabo Ecclesiam meam; el portm inferi non prmvale-
crepqre illum, dicens: Absil a te, Domine, non erit tibi bunt adversus eam; ef: Tibi dabo claves regni cmlo-
hoc. Qui conversus dixil Pelro : Vade posl me , Sa- rum; et : Quod ligaieris vel solverissuper lerram, erit
tana, sccindalum es mihi : quia non saph ea qum Dei ligalum vel solutum in ccelo; nune audiat : Vade retro
sunl, sed ea qum hominum. Saepe diximus nimii ar- me, Satana, scandalumlmild es? Aul quee sil lam re-
doris amprisque quam maximi fuisse Peirum in Do- penlina conversio, ut post lania praemia , Satanas
minum Salvatorem. Quia ergo pest confessionem appelletur? Sed d si consideret qui hoc qiioeril,
suam , qua dixeral : Tu es Chrhlus Filius Dei vivi; BPetroillam benedictioriem et beatiiudiiiein, ac po-
et praemium Salvatoris, quod audierat : Bealus es, testatem, et sedificationem super cum Ecclesiae, in
Simon Barjpna, quia caro et sanguh non revelavil libi; futuro proinissam, nonin prsesenti dalnm inlelliget.
sed Pater meus qui in cmtis est, repente audit a Do- jEdifibabo, inqult, super le Ecclesiammeam et portm
mino, oportere se ire Jerosolymam, ibique mulia inferi non prmvalebunt adversus eam. Et : Dabo tibi
pati a senioribus et scribis, et principibus sacerdo- clavesregnicmlorum. Omnia de fuluro, quoesi slalim
lum, et occidi, el teriia die resurgere, non [Vict. dedisset ei, numquam in eo pravoe e opinionis error
tacet non] vult desirui confessionem suam; nec invenisset locum.
putat fieri posse ut Filius Dei occidatur : assumit- (Vers. 24 seqq.) Tutic Jesus dixil discipidh suh :
que eum in affeclum suum, vel separatim ducit, ne Si quis vull posl me vehire , abneget semetipsum; et
praesentibus cseteris condiscipulis magistrum videa- tollal crucem suam, et sequalur me. Qui eritm volue-
tur arguere, et ccepit increparc illiun amaritis af- ril animam suam salvam facere, perdel eam. Qni
fectu, et optautis dicere : Absit a ie, Domine : vel autem perdideril animam suam propler me, inve-
ut rnelius habetur in Grseco, tXew?aoi. KU/JIS,OVp.r> niet eant, Qidd enim proclesl homini si universuni
tarai aoirovro, hoe est, a propitins sis iibi, Dotnine, mundum lucrelur, aniritmvero sum delrimentum pa-
non erit tibi hoc : non pbtest fieri, nec recipiunt G liatur? ( Qui deponit veterem bominem cum ope-
aures meae, ut Dei Filius occidendus sit. Ad quem ribus suis (Coloss, m), idenegat semetipsum dicens :
Dominus conversus, ait: Vade retro [Yict. addit me], Vivo aulem jam non ego, vivit vero in me Chrislus
Satana, scandaium mihi es. Salanas inlerprelalur, (Galat. n, 20) : 128^ 'ollilque crucem suam, el
arfticrsanMs, sive contrarius. Quia conlraria, inquit, mundo crucifigatur. Cui auiem mundus crucilixus
loqUcris voluntati meoe,debes adversarius appellari. est, sequitur Dominum crucifixum.
b Multi putant quod non Petrus correptus sit, 127 Aut quam dabil homo commulationem pro anima
sed adversarius spiritus, qui hoec dicere Aposiolo sua? Pro Israel datur commutatio ^Egyptus et
[Al. Apostolum] suggerebat. Sed mihl hic error JEthiopia, et s Syene (Isai. XLIII,5, 4) : pro anima
Apostoiicus, et. de pietatis affeclu veniens, num- humana illa sola est retributio, quam Psalmisia
quam incenlivum diaboli videbitnr : Vade retro me, canil :| Qtdd relribuam pomino pro omnibus qum re-
Satana. Diabolo dicitur : Vade relro. Petrus audit: tribuii mild? Calicem salutaris accipiam, el nomcn
Vade retro me, hoc est,c sequere sentenliam meam : Dominiinvocabo (Ps. cxy, 5).
a Ileriim placet, ut Veronensis Evangfeliorum co- D feres quod Pelro dixit : Vade post me , Satana ; ei
dicis Jectionem hic expendas; Absil a te, propitius diabolo ei dicenti : Haefeomnia libi dabo, si cadens
eslo,Domine;non eril islud. adoraveris me : Vade, iSatana, absque addiiamenio,
b Unus pro cunctis S. Hilarius in hunc locum : post me. Post Jesum quippe esse, bonum esl, etc.
Jn eum vero (diabolum) per quem opinio hmc sugge- Conseriliunt porro et moilo laudatus Eusebius con-
rebaiur, conversus adjecil, Sat.ina, seandalum mihi tra Marcellum, et Ambrosius, lib. l de Abraliam
es. Non enim convenit exhtimare, Pelro Salanm no- num. 55.
men el offensionemscandali deputari post illa indulim d Fortasse reciius npstri niss. hic, si, voculam,
el beatiludinh el potestaiistantaprmconia. Sed quiain- et in fine periodi verbuih, hiielliget, nesciunt.
fidelitas omnis diaboli opus est, Petri responsione Do- e Tres Palatini codd.iconfetsionis, pro opinionh.
minus offensuscum opprobrio nominis infidelitath h- f Qiioehinc subsequiliur, pericopen recitat ipse,
lius esl detestalus auctorem. Caeterum hac ipsa de edisserit<|ue Hieronymusl epist. 121 ad Algasiam
causa Marcellum reprehendit Eusebius Jib. i contra qusest. 3 iniiio. Ipsam vero cum hujus, tum subse-
eumdem cap. 2 quod minime intelligens quomodohmc queniis versiculi expositiouem ex Adamantio lere
(Salana scandalum mibi es) dicunlur ad aposlolum, descripsit.
et quorsum, affirmat ad diabolum esse dicla. e Mss. plerique omnfes, Soene, aul Soeone. He-
c Mavult noster in Origenis senlentlam conce- braice est, Chus et Suba. Hieronymns in enm I»ai:e
dere, sic enim ipse interpreiatur, ul Peiro dixerit loctim, Pro Svhvri, inquit, reliqui inlerpretes posue-
Jesus : Vade post me, quasi qui ire post illum, eum- runt SABA,unde fuil Regiria Austri, qum venit sapien-
que seqtd cessasset. Et paulo post: Simul autem con- tiam audire Sqtomonis.
121 COMMENTARIORUMIN EVANGELIUM MATTHJEI LIB. III. CAP. XVII. 122
(Vers. 27.) Filitts enim hominis venturus est in glo- A putet pristinam eum formam et faciem perdidisse ,
ria Pairh sui cum angelis suis : el lunc reddet unicui- vel amisisse corporis veritalem, etassumpsissecor-
que secundum opus ejus. Pelrus ad praedicalionem pus vel spirituale, vel aereum; sed quomodo trans-
Dominicse mortis scandalizatus, senlenlia Domini formatus sit, evangelista demonstrat, dicens.
fuerat increpatns : provocati discipuli, ut abnega- El resplenduit facies ejus sicut sol, vestimenla au-
rent se, et tollerent crucem suam, et morientium tem ejus facla sunt alba sicut nix, Ubi splendor faciei
animo sequerentur magistrum. Grandis lerror au- ostenditur, et candor describitur vestium, non sub-
dienlium, et qui possil, principe aposlolorum per- stantia tollitur, sed gloria commutatur. Resplenduit
lerrito, eliam aliis melum injicere : idcirco iristibus facies ejus sicut sol. Cerle transformatus est Domi-
laeta succedunt, et dicit : Filius hominis venlurus esl nus in eam gloriam, qua venturus est poslea in regno
in gloriu Patrh sui cum angelis suh. Times moriem, suo. Transformalio splendorem addidit, faciem non
audi gloriam triumplianiis. Vereris crucem, ausculta sublraxit. Esto corpus spirituale fuerit, num et vesii-
angelorum ministeria. Et lunc, inquit, reddet uni- menta mutata sunt, quae intantum fuere candida ,
cuique secundum opera ejus (Rom. x, 12). Non est ut alius evangelista dixerit : Qualia fullo super ler-
distinctio Judaei et etbnici, viri et mulieris, patipe- ram non potest facere (Marc. IX,2). Quod autein fullo
rum el divitum, ubi non personse, sed opera consi» B superterram potest facere, corporale est, 130 et
derantur. tactui subjaeet, el non spirituale et aereum , quod
(Yers. 28.) Amen dico vobis, sunt quidam de Idc illtidai ocuiis , et tantum in phantasmate conspi-
slantibus , qui non guslabunl mortem, donec videanl ciatur.
Filium hominis venientem in regno suo. Terrorem (Vers. 5. ) Et ecce b apparuerunt illh Moyses et
apostolorum spe medicari voluerat prornissorum, Elias, cum eo toquentes. Scribis et Pharisoeis lentan-
dicens : Filius hominis venturus est in cjloria Palrh libus se, etde ccelo signa poscentibus, dare noluit,
sui cum angelis suh. Insuper auctoritate judicis ad- sed pravam postulationem confutavit responsione
dila : et reddel unicuique secundum opera siia. Poterat prudenti. Hic vero, ut aposlolorum augeat fidem, dat
apostolorum tacila cogilatio, istiusmodi scandalum signum deccelo, Elia indedescendenle quo conscen-
sustinere ; occisionem el mortem nunc dicis esse derat; et Moyse ab inferis resurgeule: quod elAchaz
venturam : quod autem promitlis le affuiurum in per Isaiain prancipitur, ul petat sibi signum de excel-
gloria Palris cum angelorum ministeriis, et judicis so, aut de inferno (hai. vn, et IV Reg. n). Nam quod
potestale, hoc in dies erit, et in tempora longa dicium est : Apparuerunt illis Moyses et Elias, cum
129 differeiur [Al. differtur]. Prsevidens ergo oc- eo loquenies; el in alio referlur Evangelio, nunliasse
cultorum cognitor quid possent olijicere, praesen- 'C ei quae Jerosolymis passurus esset [Luc. ix) : Lex
tem timorem proesenti compensat praemio. Quid ostenditur et prophetoe, qui et passionem Doinini ,
enim dicit: Sunl quidam de hic slantibus, qui non gus- et resurrectionem crebris vocibus nuuliarunt.
labunl mortem, donecvideanl Filiumhominisvenientem (Vers. i.) Respondens autem Petrus, dixil ad Je-
in regno suo; ut qualis est postea venturus, ob incre- sum : Domine , bonum est nos Idc esse. Qui ad mon-
dulitatem vestram proesenti tempore demonstrelur. lana conscenderat, non vult ad lerrena descendere ;
(Cap. XVII.—Vers. 1.) Et a post dies sex , assu- sed semper in sublirnibus perseverai'e.
mensJesus Petrum, et Jacobum, etJoannem fralrem Si vh, faciamus hic tria tabernacula : Tibi unum ,
ejus. Quare Petrus , et Jacobus, et Joannes in qui- Moysi tinum, et Elim unum. Erras , Petre , sicut et
busdam Evangeliorum locis separenlur a caeleris : alius evangelista testalur. Nescis quid dicas (Luc.
aut quid privilegii habeant exira alios apostolos , tx). Noli tria labernacula quocrere, cum umim fit
crebro diximus. Nunc quaeritur quoniodo post dies labernaculum Evangelii, in quoLexei Prophetae re-
sex assumpserit eos, et duxerit in montein excelsum capitulanda sunt. Siauiem quoeris tria tabernacula,
seorsum : cnm Lucasevangelista octonarium nume- nequaquam servos cum Domino conferas, sed fac
rum ponat (Luc. ix). Sed facilis i'esponsio est, quia tria tabernacula : immo nnurn Patri , et Filio , ct
hic medii ponuntur dies , ibi primus additur et ex- •D Spiritui sancio; ut quorum est una divinitas, unum
tremus. Non enim dicilur : Posl dies octo assumpsit sit et in pectore tuo labernaculum.
Jesus Pelrum, et Jacobum, et Joannem; scd die oc- ( Vers. 5. ) Adhuc eo loquente , ecce nubes lucida
tavo. obumbiavil eos. El ecce vox de nube, dicens : Hic esl
Ducit illos in montem exceisum seorsum. Ducere Filius meus dileclus , in quo mild bene complacui:
ad monlana discipulos , pars regni est. Ducuntttr ipsum audite. Quia imprudenter interrogaverat, pro-
seorsum, quia multi vocati, pauci vero elecii (Matih. pterea responsionem Domini non meretur, sed Paler
xv, 16, et xxii, 14). respondet pro Filio, ut verbum Domini complerelur:
(Yers. 2.) Et transfiguralus est ante eos. Qualis fu- Ego testhnonium non dico pro me , sed Pater qui me
turus est lempore judicandi, talis apparuit aposlolis. misit, ipsepro me dicil testimonium (Joan. v, 57, el
Quod auiem dicit: Transfiguralus est aute eos, nerno vm, 18). Nubes autem videtur lucida , et obumbrat
* Codices
PalalinijEj factum esl posl sex dies, elc. el Prophetas per Moysein et Eliam significari, qiue
b Hic atque iufra, ubi locus iste recurrit, mss. obvia interpretalio est, S. Pater ex Origene accepil.
nostriprueferunt minori numero , appandt. Legem.
125 S. EUSEBH HIER0NYMI 124
i,
eos : iit qui carriale e frondibus, an.t tentoriis quae- A et post lantam gloriam apitd rudes animos sequens
rebant labernaculum, nubis lueidse operirenliir um- c crux scandalum faceret.
bracnlo. 131 VPx quoque de cceloPairis loquenlis (Vers. 10.) Et inlerrogaverunl eum discipuli, di-
auditur, quaefet.lesiinionium perhibeal Filio; et Pe- eeiites .*Quid ergd Scribm dicunt, quod Eliam oporteat
truni [Al.Petri],errore sublato , doceat vcrilatem : primtim venirei' Nisi cbusas noverimus, quare inter»
ihimo per Petrurii cseteros apcsiplos. Hic esi, ait, Fi- rogaverint discipuli super Eliae nomirie, stulta vide-
lius mCusdiiectus: huicfigendum est tabernaculum, tur, fet extraordiiiaria eorum interrogatio. Quid enim
liuic oijtemperandum.iHic est frlius, illi servi sunt:
pfertijiietad ea, quoe sjuprad scripta sunt, de Elise ad-
Moyses etEIias debeni, et ipsi vobiscum inpenetra- ventu qiioerere? Traditio Pharisaeorum est, juxta
libus cordis sui Domiiiotabernaculum proeparare. Malacliiatn prophelam (qui est novissimus in duo-
• (Vers. 6.) Et audienies discipuli, eeciderunt infa-
deciih) quod Elias veriiat anteadvenium Salvatoris,
ciem sudm, et limuerunt vdide. Triplicem Pb causam et rediical cor patriini ad filios , et filiorum ad pa-
pavbre lerrentur , vel qtlia se errasse coghoverant ^ tres,ifet restituat omnia in anliquum stalum (Malacli.
vel quia nubes lucida operuerat eOs , aut quia Dei iv). jEstimant fergo discipuli transformaiionem glo-
Palrisvoeem loquentis audierant : fl qtiiahumana rise hanc essfe, quam; in monte videant, et dicunt:
fragilitas conspfecturiimajoris glorioeTerrferion susli- BSiiam venisii in gloria , quomodo prsecursor tuus
net; ,ac lotO ariirtib etcbrporeeoritremiscehs, ad tef- non apparei,maximequiaEliam viderant recessisse.
ram cadit. Qiianlo quis ampliOra quaesierit, tauto Qnando aulem adjiciunt; Scribm dicunl quod Eliam
magis ad inferiora collabitur , si ignoraverit inen- oporteat prhntmiveidre : Prinium dicendo, ostendunt
suram suam: quodpnisi Elias venerij, non sit secundum Scripluras
(VerSi 7;) Ei accessit Jesus, et ietigii eos. Quia illi Sajvatoris adyenlus. j
jacebant; et surgere non poteratit, ipse Clementer (Vers.-11, 12.) At ilie respondens, ait illis : Elias
••iccedit, et langit eos, ul tactu timorem fuget, et de- quidem veniurus esl, el resiiluet omnia. Dico autem
bilitatamembra solidcntur. vobisl; quia Etiasjmn <fienil.Ipse qui Venlurns est in
Dixitque eis : Surgite, el nolite limere. QuOs nianu secundn Salvaloris adiventu , juxta corporis fidem ,
sanaverat/ sanatihiperio. Notite limere: Primuin ti- nunc per Joannem veiiit in virtute et spirilu e.
mor expellitur, ut postea doctrina iribuatur. Etnon cognoverunleum; sed fecerunt in co qtimcum-
(Yers. 8.) Levahtes autem ocidos suos, neridnem qite vpluerunt :H.oc est, spreverunt, et decollaverunt
viderunl, nisi solum Jesum. Rationabililer postquam enm. 1 !
surrexerunt, non Viderunt nisi solum Jesnm : ne si (Vers. 15.) Sic et Filius hominis passurus esl ab ch.
Moysesiet Elias perseverassent cum Domino, Palris G Tuhc iiilellexerunt dhcipuli, quia de Joanne Baplhta
voxvidefetnr incerta, cui polissimum daret lestimo- dixisset eis: Quseriluf autem cumllerodes ctHerodias
nium. Vident ergo Jesum sianteni, ablala nnbe, et JOannem
133 ihterfiJcerint, quomodo ipsi Jesum
Moysen et Eliam; evanuisse :. quia poslquam Legis quoqtie crucilixisse dicantur : cum legamus eum a
el Propbetarum umbfa discesserit, quoe velamenlo
Scribis et Pharisoeis iriierfectum? Elbreviter respon^
suo apostolos texerat, b uirumque lumenin Evan-
dendum,quodet in Joannisnece f Pharisreorum fa-
gelio reperilur.
Ei descendentibusillh de montc ctip consenserjt, et in pccisione Domini Herpdes
(Vers. 9.) prmce-
: illusum aique de-
fti 132 Jesus, dicens: Nemini dixeritis vhionein , junxerit voluntatem sriam qui
donee flilius hontinh a mortuh resurgal. Fuluri re- specliim remiseril ad Pilalum , ut crucifigerent
gnipraemeditatio, etgloria triumphantisdemonstrata eum. i
fuerat iri monte. Non ergo vull hoc in populos proe- (Vers. M, 15.) Domine, mherere filio meo, quia
dicari, iie et incredibile esset pro rei magftitudine, lunaticus est, et male patitur : nam smpe cadil in

* Nostri mss. taceut causalem, tjuia, D Elia trqdiintur a Scribh , ante Chrhti videlicet adven-
b Nuilo sensu legebaiur antea, vtru,in lunten, Re- lum, Eliam venienletii prmparaturum httic illorum ani-
ctius in aliquoi mss, legitur, verum : in plerisque mas,qui eum suscepturi,sunt. At vhvs ille, qui in monie
aiitem uirumqtie : quae et nobis reposita lectlo esl; canticjit, quo apparuit Elias , miriimehis consentire
quaijjqiiaiii malim, unum restitui absque additamenr videbtitur, qum dicta shnt : quandoqtddem non anle,
to , lunten , quam vpcem et pleriqne mss. ignorant. sed posl Jesumhh Elias advenhse vhus est, Idcirco
Esset vero tuni Hieronymi sensui conformior Iectio, mentiios Scribas exhtikantes , hmc aitint, ctc. Cou-
cuiri Origeniariae iiilenifetationi, qua; habfet: Moses, fer et iri laudalum Malachiaelocum Hieronymi Com-
quiLiex est, ei Elias, hoc est, Propltetm, vwwetidem mentarios.i
e AdduntPalalirii niss., Elim: sicque textumcon-
facd sun.t ac Jesus , id esi_, Evangelium; twc m prius
tres erqnt, ilq permanseruni; sed tres UNUM facti.sunt.. tinuaht, sed non cognoverunt, etc.
c Ratib hoec pridfemOrigenis fuit: Nam, inquif, f lloc "ijisuiiipropositse quaestioni respondet Ori-
qui audivhseiil, qc prmsertim turbm, tum maxime jftds- genes. Qttod causam el\ipsi (Scribae el Pharisoci) prm-
sent offensm, cumeum crnciqffixum vidhsent, quem buertint his, qum adverl.suspmn (Joannem) perpefrare
taliaffeciumglorim accepissent. Al persequi annotaiido ausus esl Herodes. Et stalim : Quod autem sequilur
studiose sitigula ,. quoe abjllo scriptore nosler ex- his expressum vgrbis., Sic et Filius hoiiiinis passurus
pressit, -:nimislongumesl. esl ab eis, ad Scribas referri polest, si qd Scribas
d Origenes, Discipuli recordali sunl eorum, qum de qnoque referlur id qupd prmcedit, fetc.
125 COMMENTARIORUMIN EVANGELIUM MATTHJEI LIB. III. CAP. XVII. 126
sina-
ignem, el crebro in aquam. Et obtuli eum dhcipulh A (Vers. 19.) Sihabuerids fidem sicut granum
:
tuis, et non potuerunl curare eum. Quam ob causam pis, dicelis monli huic: Transi Idnc, et transibit et
dsemon observans lunse cursum, corripiat homines, niliil impossibile erit vobis. Putanl aliqui fidem grano
et per creatnras infamare studeat Creatofem, supra sinapis comparatam, parvam dici, quod regntim coe-
diximus. Mihi autem a videtur juxia tropologiam lu- lorum grano sinapis conferatur; cum apostolus di-
naticus esse, qui per horarum momenta mutatur ad cat: El si& lotam fidemhabuero, ita ul montes trans-
vitia, nec persistit in ccepto , sed crescil atque de- feram (I Cor. xv, 2). Ergo magna est fides, quse
crescil: el nunc iu ignem Tertur, quo adulteran- grano sinapis cosequalur. Montis translalio non ejus
iium corda sueeensa sunl (Osee vti): nunc in aquas, significatur, quem oculis carnis aspicimus, sed illius
quoe non valent exstinguere charitalem. Quod au- qui a Domino translatus fuerat ex lunatico. Quod
tem dicit : Obtnli eum dhcipulis tuh, et non potue- enim ait : Dicetis monli huic, transi Idnc, el trans-
runt curare eum, latenler accusat apostolos, cum im- ibit, de edoemone inlelligitur. Ex quo slullitise coar-
possibililas curandi, interdnm non ad imbecilliiatem guendi sttnt, qui conlendunt, aposlolos, omnesque
ciirantium, sed ad eorum qui curandi sunt, fidem re- credentes, ne parvam quidem habuisse fidem : quia
feratur, dicente Domino. Fiat tibi secundum fidem -nullus eorum montes translulerit. Neque enim tan-
luatn(Marc. v, 34, et x, 52). B luni prodest montis de alio in alium locum transla-
(Vers. 16.) Respondens autem Jesus, ait: 0 gene- tio : et vana signorum quaerenda ostenlatio; qtian-
ratio incredula et perversa, quousque ero vobhcum? lum in utiliialem omnium isle mons 135 transfe-
Vsquequo patiar vos ? afferle huc iilum ad me. Non rendus est, qui per prophetam dicilur corrumpere
quod tsedio superatus sii, et maiisuetus ac mitis, qui omnem lerram (Zach. iv).
non aperuit sicut agnus coram loudente os suum (Vers. 20.) Hoc autem genus non ejicitur,. nisi per
(Isai. LIII), b nec in verba furoris eruperit; sed quod oralionem et jejunium. Dum docet quomodo nequis-
in similitudinem medici, si aegrotum videat conlra sinius dsemon possil expelli,onmes insliluil ad vitam.
sua proecepta se gerere, dicat: Usquequo accedam (Vers. 21 seqq.) Conversaniibus autem eis in Ga-
ad domum tuam, quousque artis 134 perdam in- lilma, dixit illh Jesus : Fitius hominis tradendus esl
dustriam, me aliud jubenie, et te aliud perpctrante ? in manus hominum, et occident eum; et tertia die re-
Intantum autem non estiratus honiini, sed vitio; et surget, Et conlrhtati sunt vehementer. Semper pro-
per uiium bominem Judoeos argtiit infidelitatis, til speris miscet tristia, ut cum repenle venerinl, non
siatim intulerit: Afferle eum huc ad me. terreant apostolos; sed a prsemeditalis feranlur ani-
(Vers. 17.) Et increpavit illutn Jesus, el exiit ab eo mis : Si enim conlrislat eos quod occidendus est,
dmmonium, el curalus esl puer ex illa hora. Non ille G debet lsetificare quod die lertio dicitur resurrecturus.
qui patiebaiur, sed doemon debuerai increpari. Sive Porro quod conlristantur, et contrislanlur vehemen-
increpavit puerum, et exivit ab eo doemon : c quia ter, non de infidelitate venit (alioquin scierani [Al,
propter peccata sua a daemone fuerat oppressus. scirent] et Peirum esse correptum, quare non sape-
(Vers. 18.) Et dixerunt : quare nos non poluimus ret ea quse Dei sunt, sed quae honiinum) verum quia
ejiccre ilium ? Dicit illis Jesus : Propter incredulila- pro dileciione magistri nihil de eo sinistruui, et hu-
tem vestram. Antenquippe dico vobis. Hoc est quod in mile patiuntur andire.
alio loco dicit: Qumcumquein nomine meo pelierith, (Vers. 24.) El cum venhsenl Capharnaum, accesse-
credenles accipietis (Joan. xv, 2). Ergo quolies non runt qtd didrachma accipiebant, ad Petrttm, et dixe-
aecipimus, non praestantis est impossibilitas, sed runt : Macjhter vester non solvit didracltma? Ail:
culpa deprecantium. Etiam. f Post Augustum Caesarem Judaea facta est

a Ex Origene iisdem pene verbis : Forsitan ergo sus respuit, et Rhabbanus ignorat.
minhne aberraveris, si homines ejusmodi, qui a spiri- c Scripserat Adamantius.Iunaticum Dsemonivexan-
lualibus nequilim in cmleslibusdejiciuntur, spiritu, ul dum ceriis de causis traditum, quod nec dignum se
ila dicam, lunaticos esse dicas, et persmpe male se ha- prsesliterit, qui angeli custodiae committeretur.
bere, quo scilicet lempore animos illorum perturbatio- d In uno alterove rtis. si lantam : in Grseco autem,
nes, et affeclus invadunt, cadenles nonnutnquam in quod et supra notatum, est xuaav.
ignem inflammationum, quando fiunt (juxta ea qum in D e Hsec verba, de dmmoneintelligitur, tres ralalini
Osee habenlur). Adulterantes quasi clibanus succen- mss. non habenl. Est vero hoec oninium receplis-
sus a flamma ad coctionem ambusli; aliquando in sima sentenlia, daemonem debere intelligi, quam ex
aquam, quando rex omnium qtd in aquis sunt draco- Origene S. Pater delibavit. Moutes, ail, hic appellari
num, a respirationis tibertate, qua frui vidcbantur, eos exhthno conlrarias et oppositas Polestates, lale dijfusa
in proftindumfluctuum maris liumanmvilmdejicit. Sed et ingenti nequitia prmditas, qum quidem in nonnullis
et illud noster ex eodem Adamanlio surnpsit rum liominum animh, quasi fundalm, el constiitilmsunt, Et
hic, cuni supra in Mattb. iv, 24, quod Spiritns im- paulo post : Qui talis erit, dicel monii huic (spirilum
purus Lunse cursum, sive certas Lunaa figuras obser- muttim el surdum in eo qui lunalicus esse dicititr, in-
vet, atque ita operetur, ut cum obseivatum fuerit, tellectum volo). Transi itlinc, elc.
sub tali Ltiiiaefigura affici homines, non ipse doemon f Jure ait Scaliger in Animadversionibus in Chro-
lanii mali causam habere videatur, sed Luna, quee nicon, si demum posl Augustiim Caesarem Judaia
nocti proeest, neque ullum in honiines habet hujusce facta est tribularia, cur addit Hieronyinus professos
mali imperium : sicque per crealuras nitatur Crea- esse Joseph et Mariam utique sub Augusto. Omnino
torem infamare, autem tribularia facla est mullo aute, et jam iode a
b Delenda videlur negaitdi particula, quam et sen- Pompeio. Vide Chronicon,,
127 S. EUSEBII HIERONYMI j: 128
tributaria, et omnes censi capite ferebantur. Uride jA a Doriiinus fuerit paup.erlatis, ut unde tribula pro se
el Joseph cum Maria cognata sua professus [A/. pro- et appstolo redderei, rion habueril. Quod si quis ob-
fectus] est in Betiileem.Rursum quoniam nutrilus jicere voluerit: et quohmdo Judas in loculis portabat
erat in Nazareth (quod est oppidum GalilseseCaphar- pecuijiam? Respondebjmus, rem pauperum in usus
nauni urbi subjacens) ex more poscunt tributa : et suos convertere nefas putavit, nobisque idem tribuit
pro sigiiorum magnitudine hi qui exigebant, non exemplum.
audent ipsum repetere, sed discipulum conveiiiuni, (Cap. XVIII.—Versl 1.) In illa hora accesserunt
sive m.alitiqse interrogant: ulrum rcddat tribula, an discipud ad Jesum, dicentes : Quis putas major esl in
contradicai Caesaris voluntati; juxta quod in alio 137 1'egnocmlorum? Quod saepe monui, eliam nunc
loco legimus; Licet Cmsaris tributa solvere, an non observandum est. Gausoequoerendoesunt. singulorum
(Marc. xn, 14)? Domini dictorum alque faclorum. Post invenium
Et cum intrassel in domum, prmvenit eum Jesus, staterbm, post tribiitaj reddita, quid sibi vult apo-
dicens. Qui didrachnia exigebant, seorsum convene- slolofum i'epenlinainterrogatio? In illa hora acces-
rant Peirum. Cumque intrasset domum, antequam serunl dhcipuli ad Jesum dicenles, Quis putas major
Petrus suggereret, interrpgat Dominus, ne-seanda- est in regno cmlorum? Quia viderant pro Petro et Do-
lizentur discipuli ad postulationem tributi; cum vi- B 3 mino jidem Iribuluin reddilum, ex aequalitale pretii,
deant eum nosse qtiae absenle se gesta sunt, arbitrkli suht Petrum pmnibus aposlolis esse praela-
(Vers. 23.) Quid tibi videtur, Shnon? Reges lerrm tum, qui in redditione tributi Domino fuerat compa-
a quibus accipiunt tribuium vel ceusum, a filiis suh, ratus, ideo interrogant, quis major sit in regnocoe-
an ab alienh? Et ille dixit: Ab alienh. Dixit illi Je- lorum? Vidensque Jesus cogitationes eorum , et
sus : Ergo liberi sunt filii. Dpminus 136 npster, et causas erroris inlelligens, vult desiderium glorioe,
secnndum icamem, et secundum spirkum filius re- humilitatis conleniioiie; sanare.
gis erai, vel ex David siirpe generalus, vel omni- (Vers. 2,) Et advocansJesus panulum, statuileuni
polentis Verbum Palris. Ergo tributa quasi regum in medio eorum, et dixit. Vel simpliciter quenilibet
filius non debebat, sed qui humiliiaiem carnis parvulum, ut oetatem quocreret, el similitudinem in-
assumpseral, deliuit adimplere omnem justitiam. nocenliae demonstraret. Vel certe parvulum statuit
Nosque infelices qui Chrisii censemur nomine, et in metlio eorum seipsum, qui non ministrari, sed
nihil dignum tanta facimus majestaie : ille pro nobis minisfrarevenerat, ut eis humiiitaiis tribueretexem-
el cruceni susiinuit,.et tributa reddidit, nos pro il- plum. Alii parvulum piiterpretantur Spiritum san-
lius honore tributa non reddimus, et quasi fi.Iiiregis ctum, quem posuerit in cordibus discipuloium, b-ut
a vestlgalibiis immunes sumus. ( superbiam in humilitatem mularet.
C
(Vers. 26.) Ut autem non scandalizemus eos : vade (Vers. 3.) Amen dico vobh, nhi conversi fueriiis
ad mare, et milte hamum, el eum phcem qui prhnus el efficiaminisicut parvuii, non intrabitis inregnnmcm-
ascenderit, tolle. ~Et aperio ore ejus, invenies slale- lorutn, Non praacipilur apostolis, ut aetatem babeant
rem : illumsumens, da eis pro me et te. Quid priinum parvulorum, sed ut iiinocentiam, et quod illi per
mirer in hoeloco, nescio, ulrum prscseieniiam, an aniios possident, bi possideant per industriam : ut
magnitudinem Salvaloris. Prsescienliam quod nove- malilia, non sapientia parvuli sint.
rat piscem liabcre in ore staterem, et quod primus (Vefs. 4.) Quicumqueergo humiliaverit sesicutpar-
ipse capiendus esset. Magniludinem alque virtutem, vulus isle, Idc est major, in regno cmlorum, Sicul isle
si ad verbum ejus statim siater in ore piscis creaius parvulus, cujiis vobis exemplum tribuo, non perse-
est, et quod futurum eral, ipse loquendo fecerit. verat in iraeundia, notj loesus meminit, non videns
Videtur autem mibi secundum mysticos intelleclus, pulcbram mulierem delectatur, non aliud cngiiat,
iste fessfepiscis qui primus caplus est, qui in pro- et aliud ioquitur ; sic et vos nisi lalem habueritis
fundo niaris erat, et in salsis amarisque gurgitibus iiinoceliiiam, et animi puritatem, non polerilis regna
morabatur, ut per secundum Adam liberaretur pri- cmlorum iuirare. Sive aliter : Quicumque humiliave-
mus Adam : et id qnoil in ore ejus, hoc est in.con- D ' rii se sicui parmttus isle^ hic est major in regno cmlo-
fessione fuerat inveiiium, pro Petro et Domino red- rum. Qui imitatus fuerit me, et se in exemplum mei
dereiur. Et pulchre idipsum quidem datur pretium, bumiliiiverit, ut tanUimlse dejiciat, quanlum ego tle-
setl divisum est, quia pro Petro quasi pro peccatore jeci [Supp, me], 138'f°rmam servi accipiens, hic
preiium reddebatur : Domiuus autem nosier pecca- inlrabit in regnum coelorum (Pldlipp. n ).
lum iion fecerai, nec dolus inveotus esi in ore ejus (Vers. 5.) Ei qui susceperil unum parvutitm laletn
(Isai: Liii). Staler dicilur, qui duo habel ilidrach- in nomine nteo, me suscipit, Qui talis ftterit, utChristi
mata, ut oslenderelur similitudo carnis, dum eodem iniilelur huinilitatem el innocentiam, in eo Cbrisius
et servus et Dominus pretio liberaniur. Sed et sim- suscipilur. Ei prudentef, ne euin delalum fuerilapo-
pliciter intellectum sedificat auditorem : dnm tanioe: stolis, se putent lionoratos, adjecil, nou illos sni
a Tres mss. Palatmi, Unlm Dominum audil fuisse ex Origene interpretaiip derivalur : Vide num
ptte-
pqupertaliS: rttm a Jesu accersitum, sanclum esse Spiritum dicere
b Gisterc. mss. atiique penes Mariianaeum, ut su- possis,\qui seipsum abjecit, a Servalore auctus esl,
perbiam humilitale mutarent. Coelerum et baec ipsa et in media discipidorwn Jesu menle constitiitus. etc.
""""
129 IiN
COMMIiNTARIORUM EVANGELlUiJ MATTIUEl LIB. III. CAP. XVIII. 150
[Al, suo] meiito, sed magistri honore suscipiendos. A , inquo sollicilelur animus, acsoepe b lentetur. Melius
(Vers. 6.) Qui autem scandalizaverit unum de pu- est vitam soliiariamducere, quam ob vilse praeseiilis
sillis hlis qui ht me credunt. Nota quod qui scandali- necessaria, oetcrnam vitam perdere.
zatur, parvulus est: majores enim scandala non re- (Vers. 10,11.) Videtene conlemnalis unum ex his
cipiunl. pusillh. Dico enim vobh : quia angeli eorum in cmlis
Expedit ei ut suspendalur niola asinaria in collo c semper videnl faciem Patris mei qui in cmlisest. Ve-
ejus, el demergatur in profundum maris. Quamquam nit enim Filius hominis salvare quod perierat. Supra
hoec geueralis possit esse sententia adversus oinnes dixerat per mannm, et pedem, et oculum, omnes
qui aliquem scandalizant, tanien juxia consequenliam propinquitateset necessitudines, quae scandalum fa-
sernionis etiam contra aposiolos dictum intelligi po- cere poierant, ampuiandas : austeritatem itaque sen-
test, qui interrogando, quis major esset in regno lenlise, subjecto prsecepio lemperat, dicens : Videte
co3loruin,videbaniurinterse dedignitaiecontendere, ne contemnatis unum ex pusitlis istis. Sic, iuquit, prx-
et si in hoc viiio permansissent, poterant eos quos cipio severitatem, ut, d commisceri clemeiuiam do-
ad tidem vocabant, per suuin scandalum perdere, ceam. Quanlum in vobis est, nolite conteinnere, sed
dum apostolos viderent inter se de bonore piignare. per vestram salulem eliairi illorum quarile sanila-
Quod autem dixit : Expedit ei ut suspendatur mola B tem. Sin autem perseverautes in peccatis videritis,
asinaria in collo ejus, secundum riium provinciae lo- et vitiis servientes, meliusest vos solossalvos fieii,
quitur, quo majorum criminum ista apud veteres Ju- quain perire cum pluribus. Quiaangeli eorutn in cm-
doeos poena fuerit, ut in profundum ligato saxo de- lis vident semper faciem Palris. Magna dignilas ani-
mergerentur. Expedit auleai ei, quia multo melius marum, ut unaquaeqiie habeat ab orlu nativitatis in
est pro culpa brevem recipere pcenam, quam Geler- custodiam sui angelum delegatuni. Unde legimus in
nis servari cruciatibus. Non enim vindicabil [Al. ju- Apocalypsi Joannis : Angelo 140 Epliesi, Thyati-
dicabit] Dominus bis in idipsum (Naum. i). roe, et angelo Philadelphise, et angelisquatuor reli-
(Yers. 7.) Vm mundo a scandalh. Necesse esl enim quarum Ecclesiarum scribe haec (Apoc. i, 2, 5). Apo-
nl veniant scandala. Verumlamenvm hontini per quem stolus quoque prsecipit velari capita in ecclesiis fe-
scandalum venit, minarum, propter augelos (I Cor. xi).
Non quod necesse sit venire scaudala, alioquin (Vers. 12, 15.) Quid vobis videtur? Si fuerint ali-
sine culpa essent, qui scandalum faciunt, sed cum cui cenlum oves, el erraveril una exeh : nonne relin-
necesse sit iu isio mundo fieri scaudala, a unusquis- quit nonuqinta noveiiiin nwndbus, et vadit qumtere eant
quesun viiioscandalispatel. Simulque pergeneialeni qum erravit? El si conligerit ul invenial eam : amen
seutentiam percutilur Judas, qui proditioni anitnum C ' dico vobis, quia gaudebil super ea magh quam super
prseparaverat. nonaginta novem, qum non erraverunt. Consequenler
(Vers. 8, 9.) Si aulem manus tua, vel pes luus scan- ad cleinentiam provocat, qui praemiserai, dicens :
dalizat le, abscindeeum etprojice abs le. Bonum esl tibi Videte ne contemnaiis unum ex pusillh islh, et sub-
ad vitam ingredi debilemvel claudum, quam duas ma- jungiiparabolam nonaginia novem ovium in monti-
nus, 139 vei duos pedes liabentem milii in ignem m- bus relictaruni, et unius errantis, quam pastor bo-
ternum. Et si oculus tuus scandalizat te, erue eum, et nus, quia propter nimiam infirmilatem ambulare non
projice abs le. Bonum est libi cum uno ocuto in vitam polerat, humeris suis ad reliquum gregem reporta-
intrare, quam duos oculoshabentem milii in gehcnnam vit. Qutdam putant istum esse pastorem, quicum in
ignis. Necesse est quidem venire scandala : Vaela- forma Deiessei, noii rapinain arbilralus est se esse
nien ei est hoinini, qiti quod necesse esl ut fiat in oequalem Deo; sed exinanivit se, formam servi acci-
mundo, vilio suo facit, ut per se fial. Igitur omnis piens, faclus obediens Patri usquead moriem, mortem
truncatur affeclus, et universa propinquitas ampula- aulem crucis (Philipp. u, Gel seqq.) : el ob id ad ler-
tur, ne per occasionem pietatis unusquisque creden- rena descenderit, ut salvam facerel unam oviculam
tium scandalispateat. Si, inquit, ila est quis tibi con- quse perierat, hoc est, humanum genus. Alii vero
junctus, ul manus, pes, oculus, et est utilis atque D ' in nonaginta novern ovibus, juslorum pittanl nume-
sollicitus, et aculus ad perspiciendum : scandaluin rum inlelligi; etinuna ovicula, peccatorem, secun-
aulem libi facit, et propter dissonantiam morum le dum quod in alio loco dixeral : ZYonveni juslos vo-
pertrahit in gehennam : melius est, ul et propinqui- care, sed peccatores : non enim opus habent sani me-
tale ejus, et eraolumentis carnalibus careas, ne dum dico, sed hi qui se male habent (Luc. v, 52). Ista pa-
vis lucrifacere cognatos et necessarios, causain ha- rabola in Evangelio secundum Lucam cum aliis
beas ruinarum. Itaque non frater, uon uxor, non (i- duabus parabolis decem drachmarum et duorum fi-
lii, nonamici, non omnis affeciusqui nos excludere liorum scripta est (Luc. xv).
potest a regno ccelorum, amori Domini proeponatur. (Vers. 14.) Sic non esl volunlasante Palrem vestrum
Novitunusquisquecredentium, quitl sibi noceal, vel qui in cmlis esl, ut pereat unus de pusillis islis. Referl
a Origenes zai avayv.niariravra i),6uv, ovv.ava.yv.n c In tribus Palatinis mss. verba in cmlisnon ha-
oi ouzTOOSE nvbs : scandtda oboriri necesseest, tionau- benlur.
lem per illum quempiam, elc., quse longius edisserit. d Alii mss., ul commixtimpro commhceri.
b Penes Victor., scepc lenetur.
{«! S. EUSEBII HtERONYMI m
iid superius proposilum, de qiio dixerat: Videie ne.A ad cpncordianj provocarat. Igitur et procmium pol-
contemnqtis unum ex pusillh isth; et docet idcirco Iicelur , utsollicitius feslinemus ad pacem , cum se
parabolam posilam.ul pusilli non conlemnanlur. In dicat inler duos et tfes medium fore. Juxla illud
eo autem quod dicit : Non est voluntas ante Pa- exemplum lyranni, qui duos amicos caplos (cum
irem vestrum, ut pereat unus de pusillh isth : quoties unus ad visendam malrem revertisset, el amicum
aliquis perieril de pusillis istis, ostendilur quod non pro se vadem dedissef) sic probare voluit, ul uno
voluntate Patris perieril. lento, allerum dimitterel. Cumque revertisset ad
(Vers. 15 seqq.) Si autem peccavcrit iri-te frater condictam diem, admirans amborum fidem, rogavit
luus, vade, et corripe eum inler te et ipsum solum. Si ut se haberent tenium. Possunius et hoc spiritua-
te audieril, lucraius erh fralrem tuum. Si autem te non liter intelligere , quod ubi sjhYilus et anima corpus-
audierit, 141 adldbe tecum adhuc unum vei duos, ut que consenserint, et non inter se bellum diversarum
in ore duorumvel tritim testitim stetomne verbum. Quod habueiint voluntatum [Al. voluplalum] ; carne con-
si non audieril eos, dic Ecclesim. Si autem Ecclesiam cupiscente adversus spiritum, el spiritu adversus
non audierit, sii iibi sicul elhnicus el publicanus. Si carnem, de omni re ;quam petierint, impclrent a
peccaverit in nos frater noster, et in qualibel causa . Palre. Nullique dubium quin bonarum rerum
nos loeserit; dimittendi babemus poicstaiem, immo B poslulatio sit ,s ubi corpus ca vult habere quoe
necessilatem, qua [A/. quia] praacipilur, ul debitori- spiritus.
biis noslris debita dimittamus. Si autem in Deum (Vers: 21, 22.) Tuhc accedens Pelrus ad eum, di-
xit: Dontine , quoties peccabit in me frater meus, et
quis peccaverit, non esl noslri arbitrii. Dicit enim
dimittam ei ? nsqtte septies ? Dicit illi Jesus : Non dico
Scriptura divina : Si peccaveril homo in homihem, ro-
libi usque seplies ? sed /asqueseplttayiesscplies. Hoeret
gtibii pro eo sacerdos. Si autem in Deum peccaverit,
sibi sermo Dominicus; et in modum funiculi liipli-
quisrogabit pro eo ? Nos ecoiitrario in Dei injuria be- cis
rumpi non potest. Supra dixerat : Videlene con-
nigni sumus, in nostris contumeliis exercertius odia. temnath
fest si semel unum ex pusillh hih; etadjecerat: Si peccaverit
Corripiendus autehi frater seorsum, ne
itae fruter tuus, vade, et corripe eum inler le et ipsum
pudorem, ac verecundiani amiseril, remaneat in
solutri; et praemium repromiserat, dicens ; Siduoex
peccato. Et siquidem audierii, lucrifacimus aniniam vobh consenserint
ejus, el per alferius salutem, nobis quoque acquiii- super terram , de omni re impelra-
bunt qucnn petierint ; ct ege ero in medio eorum.
tur salus. Sin aritem audire noluerit, adhibealur
frater. Quod si nec illum audierit, adhib.ea.lufet ter- Provocalus apostoius Petrus interrogal,quolies fratri
iii se peccanti dimitlere debeat, et cum inlerroga-
lius, vel cbrrigendi studio, yel conveniehdi sub tes- C
tibhS. Porro si necillos audire voluerit, lunc mullis tione profert seiiieiiiiahi, usque seplies? Cui respon-
dit Jesus : JYonusqtte septies , sed usque sepluagies
dicendum est, ut detestationi eum halieant, et qui
id est, quadringeiiiis nonaginta vicibus, ut
hon poluit pudoresalvari, salvelur opprobriis. Quan- septies,
loties peccanti fralri dimilteret in die, quolies ille
do autem dicilur : Sit tibi sicul eihritcusel publicunus,
peccafe non possit.
ostenditur majoris esse deteslationis, qtti sub iiomi-
ne fidelis agit opera iniidelium, quam bi qui aperte ( Yers. 25.) lcleo asshniialum est regnum cmlorum
homini rctji, qui voluit rqtionem ponerecum servh suis.
Genliles sunl. Publieani enim vocantur secundum Familiare est Syris et maxime Palsesiinis ad omnem
Iropplogiain, qui sseculi sectantur lucra, el exigunt sermonem stium parabolas jungere : ut quod per
vectigalia per negoliationes et fraudes, ac furta, simplex proeceplum tenferiab audiloribusnon polest,
scelerataque perjuria. per siniilitudinem exempJaque teneatur. Proecepit
(Vers. 18.) Amen dico vobh : qumcumque alliga- itaque Pelro sub comparatione regis et domini, et
veritis super lerram , erunl ligatct et iit cmlo: el qum-
servi, qui debilor decem millium 143 lalenlorum,
cumque solveritis super ierrqm, ertinl solula et in cmlo. a domino rogans, veniain impetraverat; ul ipse quo-
Quia dixeral : Si aulem Ecclesiam non audieril, sit que dimittat conservislsuis minora
' peccantibus. Si
tibi sicul-ethnicus et publicanus, e.t polerat coiitemp- D enim ille rex el dorniuus servo debilori decem mil-
toi'isfrairisliaccoccuJlaesseresponsio,veItacitacegi- lia lalentorum tam facile dimisit, quanto magis servi
tatio,si me despicis, et ego te despicio, si lu me con- conservis suis debenl iminora dimiltere ? Quod ut
demnas, et mea senlentia condemnaberis: potestatem manifeslius fiat, dieamus sub exemplo : Si quis nos"
li'ibuilaposlolis,utsciantquialalibusccndeninaiitur, trura commiserit adulterium , homicidium , saerile-
liiimauam seiitentiam divina sentenlia reborari,et
gium, majora crimina idecem millium ialenlorum,
quodcumque ligatumfueril interra, Iigaii pariteretin rogantibus dimiltuntur, si et ipsi dimillant minora
coelo. peccantibus. Sin auteirt ob faclam contumeliam a si-
i (Vers. 19, 20.) Jtei-u.ntdico vobis: quia si duo ex muliniplacabiles, et pfopter amarom verbuin per-
vobiSiCOiisenserintsup.er terram, deomrii re 142 <7«flnl- petes'babeamus diScoj'dias : nonne nobis videmur
cumque pelierint, fiel illis a Patre meo qui in cmlis recle redigendi in carcerem : et sub exemplo operis
est, Vbi enim sunl duo vel ires congregati in nomine npstri hpc agere, ut majprum npbis deliclcrum ve^
meo, ibimm in medio eorum. Omriis supra sermo nos nia non relaxetur?
a Vitiose eral simul, pro simus.
135 COMMENTARtORijMIN EVANGELIUM MATTHM LIB. III. CAP. XIX. IU
et ducen-
(Yers. 24 seqq.) Et cum cmphset rationem ponere, A mittendas esse uxores qualibet ex eausa,
oblatus est ei unus qui debebat decem millia lalenla. das alias, pudititiae procdicalor sibi videbiiur docere
Cum aulem non haberet unde redderet, jussit eum do- contraria. Si autem responderit, non omnem-ob
minus venundari, el uxorem ejus , et filios, el omnia causam debere dimiui, quasi sacrilegii reus tene-
qum habebat, et redcti. Procidens aulem servus Ule, ro- bitur ; et adversus doctrinam Moysi ac per Moysen
gabal eum, dicens : Patientiam habe in me, el omnia Dei, facere judicabjlur. Igitur Dominus sic respon-
reddam iibi. Mherlus aulem dominus servi illiu-s, di- sionem lemperat, ut decipulam eorum transeai,
mhit eum: el debilum dimhit ei. Egressus autem ser- Snripiuram sanclain adducens in teslimoniuni, el
vus ille, invenit umim de conservh suis, qui debebat ei naturalem legem, primamque Dei senleniiam secun-
centum denarios : et lenens suffocabat eum, dicens : dse opponens; quae non voluntate Dei, sed peccan-
Redde quod debes. Et procidens conservus ejus roga- tium necessilate concessa est.
bal eum, dicens: Palienliam habe in me, et omnia red- (Vers. 4.) Qui respondens ait eis : Non legisds,
dam tibi. Ille autem noluit: sed abiit, et misil eum in quia qui fecil ab inido, mascttlum et feminam fecil
carcerem, donec redderel debitum. Videnlesautem con- eos?Hocin exordio Geneseos scriptuin est. Dicendo
servi ejus qucefiebanl, contrislali sunt valde : et vene- autem, masculum 145 ettfeminam, ostendit secun-
runl, et narraverunt domhto suo omnia qum facla fue- B da vitanda conjugia. Non cnim ail, masculum et fe
rant, Tunc vocavit illum dominus suus , et ait illi: minas, quod ex priorum repudio quoerebalur : sed
Serve nequam, omne debitum dimhi libi, qnoniam ro- masculum et feminam, ut b uniiis coujugis consortia
gasii me. Nonne ergo oportuil et le mhereri conservi necterentur.
lui, sicut et ego lui mhertus sum ? Et iratns dominus (Vers. 5, 6.) Et dixit : propter hoc dimitlei homo
ejus, tradidil eum torloribus quoadusque redderel uni- palrem el matrem, et adhmrebit uxori sum: et erunt
versum debiium. Scio a quosdam islum qui debebat duo in carne una. Itaque jam non sunl duo, sed una
decem millia talenta, diabolum interpretari, cujus caro. Simililer ait, adhaerebit uxori suse, non uxori-
uxorem et filios venundandos perseverante illo in bus. Eterunl duo in came una.Pr&mium nuptiiiruni,
malitia, insipieniiam et malas cogitationes inlelligi eduabusunamcarnem fieri. Castilas juncta spiritui,
volunt. Sicut enim justi uxor, dicitur sapienlia : sie uuus efficitur spiritus.
uxorem 144 injusti et peccaloris, appellari stulti- Quod ergo Deus conjunxil, homonon separel. Deus
tiam. Sed quomodo ei dimittat dominus deeem mil- conjunxit, unam faciendo carnem viri et femina: :
liatalenta ; et ille nobis conservis suis centum de- hanc homo non potest separare, nisi forsitan solus
narios non dimiserit, nec Ecclesiasticae interpreta- Deus. Homo separat, quando propler desiderium se-
tionis est, nec a prudentibus viris recipiendae. G cundae uxoris, primam dimittil. Deus separat, qui et
(Vers. 55.) Sic et Paler meus cmlesth faciet vobis, conjunxerat, quando ex consensu proptcr servilu-
S!aon remherit unusquisque fratri suo de cordibus ves- tem Dei (eo quod lempus in arcto sil) sic habemus
tris. Formidolosa sententia, si juxta noslram men- uxores, quasi non habenles (I Cor. vn).
tem sentenlia Dei flectitur atque mulalur. Si parva (Vers. 7.) Dicuntilli : Quid ergo Mmjses mandavit
fratribus non dimittimus, magna nobis a Deo non dari libellum repudii, el dimittere? Aperiunt calum-
diraittentur. Et quia polesl unusquisque dicere : ni- niarn quam paraverant. El certe Dominus non pro-
hil habeo contra eum , ipse novit : habet Deuin ju- priam senientiam protulerat, sed veteris historise et
dicem , non mihi curse esl, quid velit agere , ego mandalorum Dei fuerat recordalus.
ignovi ei ; confirmal senlentiam suam , et omnem (Vers. 8.) Aitillh : quoniam Moyses ad duriliam
simulaltonem fictce pacis evertit, dicens : Si non re- cordh vestri permhit vobh dimittere uxores veslras :
mheritis mmsquisquefratri suo de cordibus veslris. ab initio aulem non fuit sic. Quod dicil istiusmodi est:
(Cap. XIX. — Vers. 1 seqq.) El faciutn esl cum Numquid polest Deus sibi esse conlrarius, ut aliud
consummassetJesus sermonesislos, migravita Galilma; ante jusserit, et senlentiam suam novo frangat im-
el verittin fines Judmm trans Jordanem : etseculmsunt perio? Non ita sentiendum est: sed Moyses cum vi-
eum lurbm multm el curavil eosibi. Et accesserunl ad deret, propter desiderium secundarum conjugum,
eum Pharismi ientantes eum, et dicentes : Si licel ho- quse vel diiiores, vel jtiniores, vel pulchriores essent,
mini dimillere uxorem suam quacumqne ex causa ? primas uxores interlici, aut malam viiam ducere,
De Galilaeaveueral ad Judaeam : idcirco Pharisaeo- maluil indulgere discordiam, quam odia et homicidia
rum Scribarumque factio inteiTogat eum : utrum li- perseverare (Deut, xxiv). Siniulque considera,
quod
ceal liomini dimittere uxorem suam qualibet causa, noii dixit : Propier duritiam cordis vestri permisit
ul quasi cornulo leneanl eum syllogismo : et quod- vobh\Deus,sed Moyses: utjuxta Aposloltim
(I Cor.
cumque responderit, captioni pateat. Si dixcrit, di- vii) consilium sithominis, non imperium Dei.
a Haud certe Jongius ablusit Origenes, qui debilo- cati auctor
susceptus esl? Non sic aulem
rem decem millinm talentorum, si, inquit, inter ho- geni adhaeret Hieronymus, ut et deviumslricte Ori-
ab Eccle->
mines qumsiverh, eum esse forsilan reperies, Homi- siasiica inierprelatione sequatur,
nein peccali, filium perdiiionis, qui adversatur et confuiet. quin immo non
exlollitur supia onine quod dicilur Deus, aut quod b Ms. cod. S. Remigii, ul unius
colilur, si extra hominum genus , quh ille est, nisi neclerenlur. MART. conjugii consorlio
diabolus, qui lot homines perdidit, a quibus ipse pec-
135 S. EUSEBILHIERONYMI j 156
(Vers. 9.) Dico aulem vobis, quid quicunique dimi- i_ A
^ propter regnum ccelprum; et qui cum possint essc
serit uxorem suani, nisi ob fornicaiwnem, elaliam du- ,,_ viri, propter Christhm eunuchi fiunt. Isiis promit-
xerit, mmchainr. Et qui dhnissam duxerit, mmchatur. r- tilur prsemium: supefioribus autem quibus caslimo-
Sola fornicaiio est quse uxoris vincat affectum :. nioe necessilas, non voluntas est, nihil omnino de-
immo cum illa unam carnem in aliam diviserit, et 3l betur. Possumus et aliter dicere. Eunuchi sunt ex
Se fornicaiipne separaverit 146 ariiarito, non debet 3l matris utero, b qui frigidioris naiuree sunt, neclibi-
teneri : ne virum quoque sub maledicto faciat, di- \. dinem appelentes. Et alii, qui ab liominibus fiunt :
cente Scriptura : Qui adulleram lenet, stultus el im- ,. quos aut philosophi faciuni, aut propier idolorum
pius est. Ubicumqueest igilur fornicatio, et fornica- j. cultum emolliuntur ihfeminas: vel persuasione hos-
tionis suspicio, libere uxor dimiltiiur. El quia po-,. retica simulant castiiatem, ul meniianiur religionis
lerat accidere, ut aliquis calumniam faceret inno-,_ veriialem. Sed nnllus eorum consequiiur regna coe-
centi, et ob secundam copulam; nuptiarum, veteri•l lofum, nisi qui se castraverit propter Christum.
crinien impingeret, sic priorem dimitlere jubeturr Unde et infert: Qui poiest capere capiat; ut unus-
uxorein, ut secundani, prima vivenle, non babeat.;_ quisque consideret vires suas, utruui possit virgi-
Quod enim dioit, tale est: Si non propler libidinem, nalia ct pudicitise iniplere praecepta. Per se enim
sed propler injuriam dimiltis uxorem : quare ex-. B caslitas blanda est, etquemlibet ad se alliciens. Sed
perius infelices priores nupiias, novarum te im- considerandse sunt vires, ut qui potesl capere, ca-
iniilis periculo? Necnon quia poterat evenire, utt piat. iQuasi hortaiitis VOxDomini esl, et miliies suos
juxta eamdem legem uxor quoque marito darel re- ad pudicilise prsemium concitanlis. Qui polesl capere,
pudium, eadem caulela praecipitur, ne secundumi, capiai; qui potest pugnare, pugnet, superet ac
accipiat virura. Et quia meretrix, et quse semel1 triumphet.
fueral adultera, opprobriuhi non limebal, secundo0 (Vers. 15, U.) Turic oblali sunt ei parvtdi, ut ma-
n prsecipitur viro, quod si lalem duxerit, sub adul- nus eis imponerel et praret. Discipuli aulem increpa-
lerii sit crimine. battt eos. Jesus vero ait eis. Non quo nollent eis Sal-
(Vers. 10.) Dicunl ei discipuli ejus: Si ila est causa, vatoris et manu et voce benedici; sed quo necdum
homini cum uxore, non expedit nubere. Grave pouduss habentes plenissimam fidem, putarent eum in simi-
uxorum est, si excepla catisa fornicationis, eas di- litudiiiem hominum bfferentium iiuporlunitaie las-
miltfere non licet. Quid eiiim si temulenta fueril, sii sari.
iracimda, si malis moribus, si luxuriosa, si gulosa, (Vers. 15.) Sinite pqrvulos, et nolite prohibere eos
si vaga, si jurgatrix, si maledica, tenenda erit is- ad nte venire: talium est enim regnum cmlorum.El cum
ijiismodi? Yolumus nolumus [Al. nolimus velimus], C G imposuhset eis manus, abiitinde. Significanter dixil,
sustinenda est. Cum enim esseinus liberi, voluntarie; tqlium, non hiorum : ut ostendei'ct nou aelatem
nos subjecimus servituti. Yidentes ergo aposiolii rcgnare sed mores; et his qui similem liaberent in-
grave uxorum jiigum, proferunt motum animi sui, noceritiam et simplicilaiem, proemium repromitti.
el dicunt: si ita est causa homini cum uxore non ex- Aposlolo quoque in feaindeiiisentenliam congruente:
pedit nubere. Fratres nolile pueri effici sensibus, sed malitia par-
(Vers. 11.) Qui dixit illis : Non omnes capiunt1 .vuli eslole : sensu aulem ut perfecti sitis (I Cor.
verbumistud, sed quibus datum est. Nemo pulel sub, xiv, 20). |
hoc verbo, vel fatum, vel forlunani introduci: quodj (Vers. 16.) Et ecce unus accedens aililli: Maghter
hi sunt virgines, quibus a Deo dalum sit, aul quos5 bone, quid boni faciam, ut habeam vilam mternam?
quidam ad hoc casus adduxerit, sed his datum estI Qui dicil ei. Iste qui 148 inierrogat quomodo vitam
qui petierunt, qui voluerunt, qui ut acciperent, la- consequatur seternam; el adolcscens, et dives est
boraverunt. Omni enim pelenti dabilur, et quaerens [A/. erat], et superbris; et juxia alium evangelis-
inveniet, et pulsanli aperielur (Maltb. vn, 8, etj lam, non voto discenlis, sed tentantis inlerrogat
Luc. xi, 10). (Marc. x). .
(Vers. 12.) Sunt enim eunuchi, qtd de malris ulero, D (Vers. 17.) Quid me, inierrogas de bono. Vnus esi
sic nali sunt: et sunt eunuchi, qui facti sunt ab homi- bonus Deus. Quia [Al. Qui] magistrum vocaverat bo-
nibus: et sunl eunucld, quiseipsos caslraverunt propler num, et non Deum, vel Dei Filium confessus eral,
regnum cmlorum. Qui potest capere, capiat. Triplex discit quamvis sanctum hominem comparalione Dei
genus est eunuchorum : duorum carnalium, et terliii non esse bonum, dequo dicitur: ConfiteminiDomino,
spirilualis. Aliisuntqui de maliis uiero sic naseiiii- quoniam bonus (Ps. cxyn, 1). Ne quis auiem pulel iji
tur. 147-Aliiquos vel captivitas facit, vel deliciae: eo quod bonus Deus dicilur, excludi a bonitate Fi-
matronales. Terlii sunt qui seipsos caslraverunt t lium Dei, legimus in alio loco : Pastor bonus ponit
.« In uno Palalino, secundo non nubere prmcipilur omni circa muliebria loca lascivia exercenl: non tamen
viro, corruple. ejusmodi pr.oposiiiel sludii, el laude digni, ul ila di-
b Origenis hsec est expositio : Eunuchi iropice iii cam. affectus suscipiendi auctor iis fuit Dci vcrbum,
dici queunt, qui frigidi sunt in venerem el segnes, el quii sed hominum, sive qui dpud genliles pldlosophimincu-
se in venereas libidines et obsceniiates, ihqiie simiiiat buerunt, sive prohibentium nubere,abstinere a cibis,
non effundunt. Et mox : Quidam vero adhorlatiombus! hmrelicorum sermones.
ad id, monilhque adducli, absiinentiam a venereis, elI ! _:.^.'.'_
137 COMMENTARIORUMIN EYANGELIUM MAfTHJEl LIB. III. CAP. XIX. 158
animam suam pro ovibus suh (Joan. x). Et in Pro-AA iiitr.irinil
i in regnum ccelorum (Genes. xm elxxxvi),
pheta, Spiritum bonum terramque bonun. Igitur et ( in Evangelio Matthaeus el Zaehaeus, divitiis dcte-
el Salvator nou bonitatis testimonium renuit. Sed 1lictis, Domini lestiinonio pra'dicantur? Sed ccnsi-
magistri absque Deo exclusil errorem. (derandiini, quod eo tempore quo inlraveruni, divi-
(Vers. 18, 19.) Siautem vis ad vitam ingredi, serva tes 1 esse desierunl. Tamdiu ergo non iutrabiint,
mandaia. Dicil illi: Qum ? Jesus autem dixit : Non: < quamdiu divites fuerinl. Et lanien quiadifficuller
homicidium facies. Non adullerabis. Non facies fur- divitioe( contemnuntur, non dixit : lmpossibile esl
tum. Non falsum teslimonium dices. Honora palrem: divites i inlrare in regnuiii ccelorum, sed difficile.
tuum et malrem : el diliges proximunt luum sicut te- Ubi I difficile ponitur, non impossibililas proeiendi-
ipsum. Adolescentem isium tentaioremesse, el ex eoi itur; sed ratitas demonstralur.
probare possumus, quod dicente sibi Domino, Si visi (Vers. 24 seqq.) Et iterum dico vobis: Facilius
ad vilam ingredi, servamandala, rursum fraudulenter cst camelum per foramen acus transire, quam divitem
interrngat quse sint illa mandata: quasi aut non ipse; iintrare in regnnm cmlorum, Audids autem his, disci-
legerit, aut Dominus possit Deo jubere coutraria. puli mirabanlur valde, dicentes : Quh ergo polerit
(Vers. 20,) Dicit illi adolescens: Omnia hmccusto- salvus esse? Aspiciens autem Jesus, dixil ilth: Apud
divi a ajuventute mea, quid adliuc mihi deest? AiliUii \$B homines hoc impossibile esl, apud Deum autem 150
Jesus. Menlitur adolescens. Si enim hoc quod posi- omnia possibilia sunl. Hoc diclo ostenditur non
tum est in maudatis : Diliges proximum luum sicutE cdifficileesse, sedimpossibile. Sieniin quornodo ca-
teipstim, opere coinplesset, quoinodoposteaaudiens: : melus non potest iniraro per foramen acus, sic di-
Vade, et vende qum Itabes, el da pauperibus, trisiis3 ves inlrare non polest in regna ccelorum, nullus di-
recessit, quia habebat possessiones multas? vitum salvus erit. Sed si legainus lsaiam, quomodo
(Vers. 21.) Si vis perfeclus esse, vade, vende qum: cameli Madian et Epha veniant Jerusalein cum do-
habes, el da pauperibus, el Itabebh thesaurum in cmlo,( nis atque mui>eribus (Isa. LX) : et qui prius curvi
etveni, sequereme. In potestate nostraest, utrum ve- erant, et vitiorum pravitate distorti, ingiediantur
limus esse perfecti. Tamen quicumque perfeclus esse» portas Jerusalem, videbimus quomodo et isti caineli,
voluerii, debet vendere quse habet : et non ex parte> quibus divites comparanlur, cuiii deposuerint gra-
vendere, sicut Ananias. fecit et Sapphyra (Act. v);; vem sarcinam peccatorum, et totius corporis pravi-
sed totum vendere : et cum vendiderit, omne daree latem, intrare possintper angustam portarn, et ar-
pauperibus, et sic sibi praeparare thesaurum in regnoj clam viam, quoeducil ad vitam (Supra vni. ° lnler-
coelorum. 149 b Et hoc ad perfectionem non suffi- roganiibus autem discipulis, et admirantibus auste-
cit, nisi post contemplas divitias Salvatorem se-- C rilalem dicti, Quis ergo salvus fiel? clemeniia sua se-
quatur, id est, relictis malis, faciat boua. Faciliusi veriiaiem sententire temperavit, dioens : Qum apud
enim sacculus contemnilur, quam voluptas. Multii homines impossibilia, apud Deum possibilia sunt.
diviiias relinquenies, Dominum non seqiiuntur. Se- (Vers. 27.) Tunc respondens Pelrtis, dixit ei: Ecce
quiiur autem Dorninum, qui imitator ejus esl, ett nos reliquimus omnia, et secuti sumus le : Quid ergo
per vestigia illius graditur. Qui enim dicit se ini eril nobis? Grandis fiducia : Petrus piscalor erat,
Chrislo credere, debet quomodoille ambulamt, el ipsee dives non fuerat, cibos manu et arte quserebat : et
ambtdare (Uoan, n, 6). tamen loquitur confidenter, Reliquimus omnia. Et
(Vers. 22.) Abiit trhtis, erat enim habens multass quia non sulficit lanlurn relinquere, iungit quod
possessiones.Hsec est tristitia quse ducit ad morlem. perfectum esl: el secuti sumus le. Fecimus quod jus-
Causaque tristiiioe redditur, quod habuerit mulias5 sisti, quid igiltir nobis dabis pi'a?mii?
possessiones, id est, spinas ei tribulos, quse semen- (Vers. 28.) Jesus autem dixit illis : Amen dico vo-
tem Domiiricam suffocaverint. bh, quod vosqui secuti estis me in regeneralione, cum
(Yers.25.) Jesusaulem dixit discipulh suh : Amen t sederit Filius hominh in sede majeslalh sum, sedebitis
dico vobis, quia dives difficile intrabil in regno cmlo- et vos super sedes duodecim, judieanles duodccim iri-
rum. Et quomodo Abrabam, Isaac, et Jacob divites3 D bus Israel. Non dixil: qui reliquislis omnia, hoc
a Verba a juvenluie mea, in Palalin. codd. desi- melum, et grande gibberum animal, et crassiorem
deranttir. funem : docelque Aristopbanis scholiasies, Grsece
b Duo Palalini mss., Nec hoc ad perfeclionem suf-- TOr:ayv a%oiviov; deniqu.e ex ea-
appellari v.<kp.i).ov
ficii; moxque omnes, volunias, pro voluptas.
<•Parum deni, ut videtur, Syri-<ca or<gine, et llalice dici-
nbfuit, quiti codicum nostrorum lectio- tur Gomena. Accedit, qund ipsa videatur cmnpara-
nem, quam et inferior conlexttis asserere vistis ut- lio inslitula ctim iis, qttoe acu iiisuiinuir, pm;i lu-
curnque est, proeferremus, ostenditur non impossibile 3 niculis tenuioribus et filis, non cum abtiiiriui be-
esse, sed difficile. Notum vero illudcRt, camelum ,, stia, quai nulliim ferme ad acum respeciuiii habet.
quem hic Hieronymus, vetustiores se Patres secu- d Veiuslior Palalinus ms., Audilis auiem liis, di-
tus,pecudem intelligit, plerosque, maximerecen- scipuli mirabantur valde, dicenles : Quis ergo poterit
tiores, funem nauticum grossiorem interprelari. satvus esse ? Clementia severitaiem smlenlim tempera-
Observatum id Theophylacto in hunc Matthoeilo- til, etc. Duo alii post verba, salvus fiel? iia conii-
cum : Quidam camelum non animai dicunl, sed cras- nuant : Aspicietis autem Jesus cogitadones eorum
sum funem, quo utuntur nautm ad projiciendas an- dixil: Apud homines hoc impdssibite; apud Deum du-
choras. Alque ipsum quidem Syriacum nomen SD3! tem omnia possibilia sunl. Clemenlia sua sevritaiem,
quo facile usns esl Christus, ulrumque siguificat ca- etc. Utrunique, ut videtur, ex glossatoris ingeuio,
PATHOL. XXVI. 5
159 S. JEUSEBli HIERCWSYMI | 140
enim et a Crates fecit philosophus, et multi alii di- A dimiseral: Quasi nihil habenies, et omnia possiden-
vitias coritempseruut; sed qui secuti estis me: 151 tes (llCor. vi, 10). i
quod proprie aposlolorum est atquc credentium. In (Cap. XX. — Vers.i 1 seqq.) Simile est regnum
regeueratione, cum sederil Filius hominis in sede cmlorum homitii patrifamilias, qui exiit primo mane
majestatis suae, quando b ex mortuis de corruptione conducere operarios in vineam suairi. Conventioneau-
resufgeht iiicorrupli, sedebitis el vos ih soliis judi- tem fdcta cum operdriis ex denario diurno, misit eos
cantium, condemnaiites duodecim tribus Israel : iit vineam suam. El egresstts circa horam tertiam, vi-
quia vqbis crederitibus, illi credere noluerunt. dit atios stantes in foro otiosos, el dixit illis : Ile et
(Vers. 29, 30.)• El omnis qui retiquerit dotnum, vel vos in vineam metirn, et qnod justum ftierit dabo vo-
fratres, aut sorores, attt palrem, aul malrem, aul uxo- bis. Illi aulem abierunt. 152 Ilerum autem exiit circa
rem, aul filios, aut agros propter nomenmeum, cen^ sextam el nonam horam, et fecit similiter. Circa un-
tuplum accipiet, et vilam mterham possidebit. Multi decimqmvero exiit,et ikvenit alios slantes, el dicil ii-
autem erunt primi novhsimi, el novhsimiprimi. Locus tis: Quid kic slalis tota die otiosi ? Dicunt ei: Quia
isle cum illa sententia congruit, in qua Salvator lo- nemo nos conduxit, Dicil illis : lle el vos in vineatn
quilur '•;Noiivehi pacem mittere, sed gladinm. Veni iriedml Ctini sero quterit facturn essel, dicitdominus
enhn separare honiinem a patresuo, etmatrem a fitia, j{ vinem proeuralori suo : Voca operarios, et redde illis
et nuriim a socru : el inimici hominis dontesiici ejus mercedem; incipiens anovhsimis usque ad primos.
(Suprti x, 54). Qui ergo prOplef fidem Chfistl, el Cuin v"etdssentergo qui\circa undecimam horamvene-
proedicationem Evangelii, Omnes affectus contfem- rani, qcceperuni singulos denarios. Venientes aulem
pserint, atque diviiias etsoeculi voluptates: isti cen- etprimi, arbitrati sunl qtiod plus esienl aCcepluri: ac-
tuplum recipient, el vitara seternam possidebunt. ceperhnl autem et ipsi singulos denarios. Et accipien-
Ex occasione hujus sententioe, quidam intioducunt tes, murmurabanl adversus patremfamilias, dicentes :
mille aiinos post resurrectionem, dicentes tunc no- Hi novissithi nria hora i fecerunt, el pares illos nobis
bis cerituplum omiiium rerum quas dimisimus, et fecistijtqui porlavimus pondus diei et mslus? At ille re-
vilani aeternaih esse feddendam : nori inlelligcntes spondens uni eornm, dixii. Parabola ista, vel simili-
quod si iii cseleris digna sit repromissio , ili uxori- tudo regni coelorum, ex his quse prsemissa sunt, in-
bus appareat lurpitudo; ut qui unam proDomino di- lelligitur. Scriptum estjferiimante eam : Mullieruni
miserit, et centum. recipiat infuturo. Sensus ergo primi ndvhsimi, et novhsiriti primi. Non d tempori
Isle est: Qui carnalia pro Salvatore dimiserit, spi- deferente Domino, sedi Adei. Dicitque patremfami-
riiualia recipiel: qUse cbmparaliohe et merito sui lias pfimo niane exissei, ut conduceret operarios in
ita erunt, quasic si parvo nuineio cenlenarius nu-i C vineani suam, et pretium operis coristiluisse dena-
merus comparetur. Unde dicil elApostoIus, qui|unani. rium. Deinde egressum feircahoram lertiam, Vidisse
tanlum domum, et unius proviucise. parvos agros aiios slantes iri plalea ^tiosos : et illis nequaquam

11Erasmus legi t Spct;ates; pro. Crqtes..Eumdem er- epist. o3, ad Paulinum : Crates ilte Thebanus, homo
rorem reperi in oinnibus riiss. Codicibus quos legi, quonddm dilissimus, ptihi ad phiiosopliandum Athenas
Bumerb qualuordecim. De;quo antiquoruni exscfi- pergeret, magnum auri pondiis abjecit, Quae repetit
ptorum ejTpre. hae;c habemjus.obse/vata a: Mafiajjf), epist. 66, ad Pammachium, et Tl, ad Lucinium. De-
VictpriO...: Emejidavinius Crates prp. gqcrai.es,. Bri- nique et.lib.. contra Jovinian, n. Crates UleTliebanus,
xianorum codicuin nionitu. A Crale fenininon a So- prdjecto in mare hon pqrvo aurt pondere: Abite, in-
crate, qui nec dives fuisse legilur, id factum pro- auit, pessuni malm cupiditates; egovos mergum, ne
dilur. ErroriiatUSi qupd nplipr ae celebripr esset ipse niergnr a vobis. Veriim huic stabiiiendse. lectioni
Spcratesiquam. Crates,, et nomen sit fere idem. llie- conir.a mss. fidem' nihil potins sit.hisiprica, veritate,
ronymiis de Crate multis in locis hoc asserit. Ad et Origenis, ex quP totaiji iiilerpreiatienem Hierony-
Pauliiium de ihstitutioiie monaclif: CraiesitteTlie- mus dbscripsit, seritentiam, Etvero dfeCratete, non
banus, homo quondani dithsimus, cum ad' philoso-- Sociiate, hoc traduni Philostratas lite. i, cap. 10, de
phandum Athenas p$r,ger£t,.piagiuwi quripondus. ab- Vii.,, ApAll., Diogenes Laert. liri. vl,. Plvtiarchm.mpl
jecit; nec putavit se simul posse et virlules etdivilias roy, p.rifimut,iaQ,ai,.etdemum. Suidas, qui aliam con-
possiderc. Item ad' Paminachium de Omtu Paulinse temriendarum oprim rationein tenuisse Craietem
uxoris : Et tamen non satis perfeclo et consummaloJD tradi.l : Cnin enim ipse\ agros incullos deseruhset,
viro, opesconiemnere, pgctiniamdissipare, el projicere; edito loco conscenso, dixit: Cratetem Thebanum Cra-
quodihmomentq et perdieiinveniri pof.esf. Fecithoc tes tibeijlate dpnat. Origehis vero, cui, ut diximii.s,
Crafes Titebaiius, feCiVAnihiheries;,ftcerunt plitrimii,. Ilieronymus stricle adliaeret, ejusmodi ih liunc l'o-
qttos vitiPsissimos legimns. lfeiii adLucihum : Aurmri cum ex Huelii ihterpretitione sententia est : Cra-
deponere insipientium est, non perfectorum. Fecil hoc leteni THebanum feruntjcum iiberlatis conseguendm
Crates Thebanus, fecit AnthOienes.Item libro secundo causa parce et frugaliier vivendi ralionem ihiisset,

contra Jbvihianhiii EVCrates illeTHebanvsprojeclo sesequefbeatum'Grmcis(hiqtddem ahimo fihgebnt) ef
in mare;noriparvo.auri pondere :>A\bite,.inquii,pesstim nultius indigentem rei prmftare vellet, dhtractas orii-
matmcupidiiates.Ego vos niergt*n, neips.e mergar a1 nes, ac divendilas facidiakes, Thebarioriimpopulo ero-
vobh\ MAiiT:— Mirum lioeplane- est;, ih hosiris gasse, cumsimul ip prmdWassel;.Cratelerii hodie Cra-
oinnibus riiss. aijisque qualiiordfecim penes; Martfe"- les libeiivate'dbnai., \
naeurtY,pari dfepravatiiinis-Conserisuy Spcrates hic b Victorius, quandoet' morlui de corrup.tione, etc.
legi, pro Crales. Ev Viciorius quidfem ita se ait; °- Ih driobus Palatih:. quasi paruQ, exguncta si vo-
eiriehdiisse Brixianorum eodicum m.onitu, cuiasse- culav ,i' j
rendae-verissiriiifi Ifectieni'mulih Hieronymi dfe'Cfa'- & Victorius,, N'on lemppre differenle Qoniino, sed
tete testimonia huc congerif. Ejusmodii est illud; fide-, efci •.-• i
iit ' COMMENTARIORUMIN EVANGELlUM MATTH&I LIB: III. CAP. XX. *&
denarium, sed quod justum est fuisse pollicilum.. A Nonne ex dcnario convenhli mecum? Denarius figu-
Sexta quoque libra et nona fecisse similiter. Undfe- . ram regis habet. Recepisti ergo mercedem quam
cima autem invenisse alios stantes, qui tota die tibi promiseram, hoc est, imaginem et similitudinem
dtiosi fuerant, el misisse eos in vineam. Culii au- 154 meam : quid quoeris amplitis; et non lam ipse
tem sero factum esset, proecepisse procuralori suo, plus accipere, qttam alium nihil accipere desideras,
ut a liovissiniis inciperet reddere, hoe est, ab Ope- quasi alterius consortio minuatur proemii meritum? '
rariis horae undecimse usque ad operarios horoe (Vers. 14, 15.) Tolle quodtuum est, el vade. Voto
primoe ; Omnesque pariter contra novissimos invi- autem el huic novissimodare sicui et libi: Aui non li-
dia cdncilatos, iniquitatem arguisse palrisfamilias. cet mihi quod volo, facere ? Judaeus in Lege non gra-
Nonquod minusacceperiiitquamfueratconstilutiini, tia, sed opere salvatur. Qui enim ffecerit eam, vivet
sedquod plus accipere voluerint his, in-quos secle- in ca. Unde dicilur ad feum:
mentia conducloris effuderat. Mihi videntur primooi (Vers. 16.) An oculits tuus neqnamesi, quiaego
horae esse operarii Samuel, et Jeremias,et Baplista bonus sum? Sicerunt nPvissimiprimi, el primi novis-
Joannes, qui pnssunl cum Psalmista dicere : Ex simi. Mulli enim sunt vocati, pauci vero electi. Idipsunr
ulero matris mem Detts meus es tu (Ps. xxi, H). sOuat et illa Lucae parabola, tibi majorfilius minori
Terlioe vero lioroe operarii sunt, qui a pubertate B Invidet, et non vult eum rfecipi pcBniteulem, et pa-
servire Deo coeperunl. 153 Sfexlaehoroe, qui nla- irem accusat injustitiae. Ef ut sciamus Imnc esse
lura aetate susceperunt jugum Chrisli. Nonoe, qni sensuni quem diximus, titulus paraboia?,bujus finis-
jam declinanie [Al, declinant] ad senium. Porro que consentiunt. Sic erunl, inquif, novissimi primi,
undecimae, qui ultima seneclule : et lomen omnes et primi novissirid. Mulli enim suiit vocali, pauci vero
pariler accipiunt prsemium, licet diversus Iabor sit. electi.
Sunt qui hanc parabolam aliter edisserant. Prinia (Vcrs. 17 seqq.) El ascendens Jestis Jerosolymam,
bora a volunl missum esse in vineam Adam ef reli- assumpsil duodecim dhcipulos suos secreto, el ait il-
quospatriarcbasusque ad Noe; terlia, ipsumNoeus- lis : Ecce ascendimus Jerosolymam, el Filius hominis
queadAbraham et circumcisioneni ci datam; sexla tradelur principibus sacerdotitm et Scribis : et con-
ab Abraham usque ad Moysen, quando Lex dala demnabunt eittii titorte, el tradenl eum gentibus ad il-
csl; nona, ipsum Moysen et prophetas ; undecima, ludendum, el flagellandum, et crucifigenduni, et tertia
apostolos et genlium populum, quibus omnes invi- die resurget. Crebro lioc ipsum discipnlis dixerat :
dent. Unde hoc ipsum intelligens post horam jam Sed quia niullis in medio dispuiaiis, poterat labi dfe
undecimam, cum esset prope solis occasum et ad memoria quod audierant, itorus Jcrosolymam, el se-
Vesperam, Joamies Evangelistaloquilur: Filioli mei, G cum ducturus apostolos, ad teriiationem eos parat:
novhsima horaesl ( Uoan. a, 15). Et simul consi- ne cum venerit persec.Ulioetcrucis ignominia, scan-
dera, quod injuslitiam palrisfamilias, quam in un- dalizenlur.
decimoehorae operariis omnes pariter accusant, in (Vers. 20, 21.) Tuitc ucCessiiad Curhmater filioruni
seipsis liou intelligunt. Si enim iniquus est paterfa- Zebedwi cum filiis suh, adoraiis et pefens atiquid ab
milias, non in uno iniquus est, sed in omnibus: quia eo. Qui dixit ei : Quid vis ? Ail ilii : Dic ut sedeant
non sic laboravit tertioe borse operarius, quomodo hi duo filii mei, unus ad dexteraril luam, el tinus ad
ille qui a prima hora est missus in vineam. Simili- sinislram in regno tuo. Unde opinioiiefri regni liabet
ler et sextae boroe operarius minus laboravit tertiae maler filiorum Zebfedoei,ut Cum Dominus dixeril :
borse operario; et nonse, sextoe horoe operario. Filius hominh tradetur prinCipibussacerdPtttmet Scri-
Omnis iiaque retro vocatio genlibus invidet, et in bis, et condemnabuiiteuirimorie, et iradenl gendbus
Evangelii torquelur gratia. Unde et Salvator con- ad Uludetiduiti, ei flagciitindum, et crucifigendum; et
cludens parabolam : Eruni, inquil primi novhshtd, ignominiam 155 P&ssionis tinientibus discipulis
et novhshni printi. Quod b Judaei de capile vertan- annuntiaret, illa pOsluiet gloriain lriumphantis?hac,
lur in caudam : et nos de cauda mutemur in capul. ulrecr, ex causa, quia post omiiia dixerat Dominus:
(Vers. 15.) Amice, non facio libi injuriam. Legi in D el lerlia die rcsurget, putavit eum mulier post resur-
c cujusdam libro, amicum istutti qui increpatur a pa- rectionem illico regnalumm; et lioc quod in secundo
trefairiilias, primoe horoe operaiium, prOtopIastum advenlu promiltitur, in primo esse complendum, ei
inlelligi, feleos qui illo tempore credideruut. avidilate leminea prajsenlia feupit, immemor futuro^-
a Imprimis autem Origenes, ex quo et Hilaiius de- ciler horm ordinem Clirhli Jesu adventum significarc.
sumpsil. Vide, inquit ille, an primum esse ordinem Quamquam nec superiurein, qiiam Hieronymus pro-
dicere queas, qui ab Adanto simui cum mundi fabrica- bat, de lota hondnum vila in parabola per diem ex~
tione iuitium habuil. Exiil enim prirno mane paterfa- pressa, seiiientiain Adamantius lacel: quam et ple-
milias, el, ut ita dicam, Adamumet Evam conduxit, ut rique recentiores amplexati sunt.
pietalis vineam excolcrent. Secundum aulem ordinem, b lisdem pene vsrbis Urigenes : Gentilcs, iuquii,
qui aNoe, el pacto cum eo fmderecenselur. Terlium, propler fidem caput efficiunlur; at incredulus lsrael
ijui ad Abramum periinel, cunt qno comprehensaquo- propler increduliiaiem cauda.
que esse, qum aclPalres ad Mosem usque speclant. in- c Facile Origenis lacito noniine libruin notal, si-
leiligendum cst, Quartum item ad Mosem, etqumcum- quidem itn ille interpretatur : At palerfatidtias uni
que in JSgypto peracia sunt, et Leges in deserlo con- illorum, ipsi fortasse Adamo dixil : Amice, npn facio
dilas esse referendum. Postremum vero undecimmcir- tibi injuriam, etc.
Uo- ,S, EUSERII HIERONTMI; i 144
rura. Quod aulem interrogat Dommus, et, illa pe-. A intelligendum esl: Regnum coelorum non est dantis,
tente, rfesppndit: Qtdd vis? npn venit deignerantia : seil accipientis. Non est enim acceptio personarum
sed ex ejus persena dicitur, qui flagellandus et cru- apud Deum (Act. x,, 34) : sed quicumque talem se
cifigendus erat : quomodo et in Hemorrliousa : Quis proebuerit ut regno coelqrum dignus fiat, hic accipiet,
me leiigit (Luc. vm, 15) ? Et de Lazaro : Vbi posui- quod non personae, sed vitse paratum est. Si itaque
stis eum (Joan. xi, 54)? In veteri quoque Tesiamenlo: tales eslis qui consequamini 'regnuin coelorum, quod
Adam, ubi es (Gen. m, 9)? El : Descendens videbo si Pater meus triuiriphahlibus et victoribus praepara-
juxla clamorem, a qui venil adme, perficiant : sin au- vit, vos quoque accipielis illud. Alii de Moyse et
lem non est, ut sciam (Gen. xvm, 21). Poslulat autem Elia dictum volunt: quos paulo ante in morite cum
mater filiorum Zebedsei errore muliebri et pietatis eo viderantloquenles: sed mihi nequaquam videtur.
affeclu, nesciens quid petefet. Nec mirum si isla ar- Ideo bnim sedentium in regno ccelorum vocabula
guatur imperitiae; cum de Petro dicatur, quando non dicuntur; ne paucis nominalis, ceeteri putarenlur
tria yult facere tabernacula, nesciens quid diceret exclusi. .
(Marc. ix). (Vers. 24.') Et audientes decem, indignati sunl de
(Vers. 22.) Respondens aulem Jesus, dixit: Nesci- " duobus fratribus. Decem apostoli non indignantur
tis quid pelatis. Mater postulat, et Dominus discipu- B matrifiliorum Zeberiaei, nec ad c mulieris audaciam
lis loquilur, intelligens preces ejus ex fijioruin des- referunt posiulantis; sed ad fllios, quod ignoranles
cendere voluntate. mensuram suam, immqdica cupiditate exarserenl,
Poleslis biberecalicem, quem ego bibiturus sum?Di- quibus ef Dominus dixerat : Nescilh quid petatis.
cunt ei: Possumus. Calicem in Sciipturis divinis Subintelligitur autem vel ex responsione Domini,
'
passionem intelligimus, b juxta illud : Pater, si pos- vel ex iridignaiione apostolorum, quod filii matrem
sibile est, transeal a me calixiste (Malt. xxvi, 59). El immiserint ad grandia postulanda.
in psalmo : Quid relribuam Domirio pro omnibus qum (Vers. 25 seqq.) Jesus autem vocavit eos ad se, et
reiribuit tnihi? Calicem saluiaris accipiqm, el nomen ait: Scifis quia principes igentium dominantur eorum;
Domini invocabo (Ps. cxv, 5 et seqq.); statimque in- et qui majores sunt, potestatem exercent in eos. Non
fert quis iste sit calix : Pretiosa in conspeclu DOmini ita erit inter vos : sed quicumqtte voluerit inter vos ma-
mors Sanclorumejus, jor fieri, sit vesler minhier. Et qui voluerit inier vos
(Vers. 23.) Ait illis: Calicem quidem meum bibelh : pritnus esse, erit vester servus. Humilis magister et
sedere aulem qd dexteram meam el sinislram, non est mitis, nec cupiditatis immodicae duos [Al. suos] ar-
vieum dare vobis, sed quibus paratumesl a Palre meo. guit postulantes; nec decem reliquos indignationis
Quoeriiur quomodo calicem marlyrii filii Zebedsei, C i increpat ei livoris, sed tale ponit
157 exemplum,
Jacobus videlicet et Joannes biberint, cum Scriplura quo doceat eum majoreih esse, qui niinor fuerit, et
narrel Jacobum tantum Apostolum ab Herodecapite illumdominumfieri, quiiomnium servus sit. Frustra
truncalum (Act. xn) : Joannes aulem propria morte igilurarit illi imnioderata quaesierinl: aut isti dolent
vitam finierit. Sed si legamus ecclesiasticas histo- super roajorum desiderip : cum ad summitaiem vir-
rias, in quibus 156 ferlur, quod et ipse propter lulum non potentia, sed humilitale veniaiur. Deiii-
niariyriiim sit missus in ferventis olei dojium, et que sui propOnit exempllum, ut si dicla parvipende-
inde ad suscipiendam coronam Chrisii alhlela pro- rent, erubescerent ad opera, et dicit:
cesserit, slaiimque relegatus in Paihmos insulam (Vers. 28.) Sicut Filius hominh non vetdt mini-
sit, videbimus marlyrio aninium npn defuisse, etl)i- strari, sedminhlrare, Nota, quod crebro diximns, eum
bisse Joaiineni caJicem colifessionis : queni et tres qui ministrat, appeliarl Filium hominis.
pueri jn camino ignis biberunt (Dan. m), licet per- Et dare animam suam redemptionem pro mullis.
seculor nori fuderit sanguinem. Quod auiem dicit: Quando formam servi afecepit, ut pro mundo san-
sedere ad, dextram meam ct sinistram, non est meum guinem funderet (PhUijtp. 11). Non dixit animam
dare vobh, sed quibus paralum est a Palre meo, sic suam redemptionem dare pro d omnibus, sed pro
a lnterserunt nostri mss. suvm , et in Groeco qui- D posse fexisiimiesPfsedestinantium
hseresi, qui Chri-
deiii ipso lextii addiiuf avr&v. stum pro aliquibus dumtaxat hominibus, non pro
b Tblidem et Scripiuroe loca in hanc sententiam omnibus singnlisque inoriem obiisse pronuntiant.
laudat Origenes, et ih-idem fere loquitur verbis : Vt, Sic ailtem jntelligilo Catholicam ab eo teneri sen-
inquii, marlyrium bis significari probelur, non eo so- teniiam , ut Chiislum dicat pro oinnibus qiiidem
lum loco uietur aliquis, Pater, si possibile est, trans- plane hOmiuibus animarh suam redemptiouem de-
fer a me calicem btinc... Verum et illo qui iri psalmo disse ; sed bo benelicio specialim credenies demereri
ccntesimti decimo quinio exstat. Quid relribuam Do- voluisse, eamque salulbm, quam reliqnis quibus-
mino pro Omnibus, quoe retribuit mihi? Calicem sa- ctimque morte sua peperit, prsecipuo quodam modo
luiaiis accipiam, et nomen Domini invocnbo. Sta- fidelibus1optare, dequeiea illis eonferenda sollici-
timijue : Pretiosa iri Conspectu Domirii, etc. Hanc lum fesse. Et ne puiesj benigna interpretatioiie S.
jpsam inferpfetaiionem arripuere S. Hilarius, et ab Patris hifevefba ih lapsiiiniprona excipi , scias de
co plefique. eum consuetudine lotpii, qnae eodem ex-
c Tres Palaiini mss., nec ad mulierem audaciam Scripiurae
plicandse suiit modo, ut esl illud Joan. 111,16 : Sic
referiinlppstulad; sed, elci, forlasse reclius. Unoverbo Deus dilexit munduth, tit Filiiim suum unigenilum
postuldiionh, Rhabb. abludit. daret : itl omnh qui ciredil in eum, non pereal, sed
d Cave ex hoc Hieronymi loco subsidium arcessi habeat vitam mternam. Etl hsec Pauli 1, Tim. iv, 10 :
115 COMMENTARIORUM1N EVANGELIUMMATTH.lil LIB. III. CAP. XXI. 146
multis, id est, pro his qui credere voluerint. A Quid vultis ut faciam vobis? Dicunt illi: Domine, ul
(Vers. 19 seqq.) Et egredientibus illis ab Jericho, aperianlur oculi nostri. Coeci erant, quo pergerent
secutu est eum lurba mulla. Et ecce duo cmci sedentes ignorabant, et sequi non poterant Salvalorem. Mul-
secus viam, audierunt quia Jei.us transirel; el clamave- loe foveae in Jericho, multse rupes et proerupta in
runt, dicentes: Dotnine, mherere nostri, fili David. profundum vergentia : idcirco Dcminus stat, ul ve-
Turba autem increpabal eos ul tacerent. Al illi magis nire pessint et vocari jubet, ne lurbae probibeant:
clamabant, dicentes : Domine, miserere nostri, fili Da- et inlerrogat quasi ignoi'ans quid velint, ut ex re-
vid. Multi latrones erant in Jericho, qui egredientes sponsione caecorum manifesla 159 debilitas pateat,
et descendenies de Jerusalem , a interficere et vul- el virtus ex remedio cognoscalur.
nerare consueverant: idcirco Dominus venit Jericho (Vers. 34.) Mhertus autem eorum Jesus, teligit ocu-
cum discipulis suis, ut liberet vulneratos, et mullam los eorum : cl confestim viderunl, et seculi sunt eum.
ttirbam secum trahat. Denique posiquam egredi vo- Tangit oculos, et praestat artifex quod naiura non
lunt ab Jericho, secuta est eum turba multa. Si dederat. Aut certe quod debilitas tulerat, donat mi-
mansissel Jerosolymis, et numquam ad humilia de- sericordia. Statimque viderunl, et sectiti sunt eum.
scendisset, turba usque hodie sederet in tenebris, Qui ante in Jericho contracti sedebant, el clamare
et in umbra mortis. 158 Sed et duo cseei erant B tantum noverant, poslea sequuntur Jesum, non tam
juxla viam. Caecosappellat qui necdum dicere ppte- pedibns quam virtutibus.
rant: Inlumine tuo videbimuslumen (Ps. xxxv, 10). (Cap. XXI. — Vers. 1 seqq.) El cum appropin-
Secus viam, quia videbanlur quidem Legis habere quasset Jerosolymh, et venhset Bethphage ad monlem
notitiam : sed viam, quse Chrislus esl, ignorabant : Oliveli, tunc Jesus mhit duos dhcipulos, dicens eis :
qups plerique Pharisaeos inlelligunt et Sadducaeos, Ile in castellum quod contra vos est : et slatim inve-
alii vero utrumque populum, et veleris Teslamenli nicth asinam alligalam, et pullum cum ea : solvite et
et novi : quod alter scriptam Legem , alter natura- adducite mihi. Et si quis vobh aliquid dixerit, dicite :
lem sequens, sine Christo caecuseral. Hi quia per se Quia Dominus Ithopus habet: et confeslimdimittel cos.
videre nou polerant, audierunt prsecouia Salvatoris, Egreditur de Jericho, lurbis eductis inde quampluri-
et confessi sunt filium David. Sin auteni uterquecoe- mis, et coecis reddila sanilate, appropinquat Jeroso-
cus refertur ad populum Judaeorum, boc quod b se- lymis, magnis ditatus mercibus : salute credentium
quilur, Increpabateos lurba, super etbnicisintelligen- reddita, ingredi cupit urhem pacis, et locum visio-
dum est : quos Aposlolus monet ne glorienlur, et nis Dei, et arcem c speculalorii. Cumque appropin-
superbiant contra radicem suam (Rom. xi); sed cum " quaret Jerosolymis, et venisset Bethphage ad domum
ipsi errore priorum inserti fuerint ex oleastro in maxillarum (qui sacerdolum viculus erat, et confes-
bonam olivam, nequaquam debeant invidere prio- sionis porlabat typum ; et erat situs in monte Olive-
rum saltiti. Mherere nostri, fili David. Increpantur li, ubi lumen scientiae, ubi laborum et dolorum re-
d
a turbis, et nihilominus non tacent: sed crebiius quies), misit duos discipulos suos , Qeupnrixbvmd.
idipsum ingeminant, ut desiderium plenum verae lu- ipyaanv.bv, id est, scientiam et operam, ut ingrede-
cis oslendant. rentur caslellum. Dixilque eis: lte incastellum quod
(Vers. 32, 35.) Etsletit Jestts, et vocavit eos, el ait: conlra vos est. Contra apostolos enim erat, nec ju-

Speravimusin Deum vivum, qui est Salvalor omnium, -toXt.oi.Omnes enim, multisuni. Et Eulhymius: Mul-
maxime fidelium : quae sapientissime juxta Caiho- tis aulem dicil nunc pro omnibus. Frequenter enim
licam fidem Auctor libri de Vocai. Geni., cap. 31, Scriptura dicit mtdlos pro omnibus. llaque pro ontni-
aliique passim exponuni. Alioquin videas huiic Hie- bus tradit animam suam, omnesque redemit : quam-
ronynii locum ab aliis ceriatim laudari Ecclesiasli- ' qttam mulli sua sponte in servitute remanserint.
cae tidei seriptoribus, eutnque hserelicis, quasi pro- a Tres Palat. mss., descendentes de Jerosolymh in
ptigtiaculnm objici. Servatus Lupus in Collecianeode Jericho inlerficere, elc.
b Ita Origenes pridem : Duos, inquit, cmcos dice-
tribus Qumslionibus, cum ejus haec verba reciiassei,
subinfert : Cauthsime Doctor celeberrimus vidit, de mus Israelem el Judmos anle Christi adventum ....
quaiibnscumqueftdelibus intelligendum propler illucl: sedentes secus viam, quod in Lege acChristi
prophelis commo-
Peribit in iua scieniia frater, propler quem Chrislus D rarerilur ; cmcos quidem quod anle in ipsorum
moriuus est. Observatque Bedam iisdem hisce Hie- animas adventum veros et legilimos in Lege ac prophe-
ronymi verbis usum in Explanatione Marci iib. lv, tis comprehensossensus minime inluerentur.
cap. 10. Exaggerat vero in episi. ad Carolum Cal- c Plures mss., arcem speculalorh. Porro Belhpha-
vuin regem, ubi doceri vult abs Hieronymo , ea ex- ge, domum maxillarum, ex Origene S. Paler inter-
Nom. Hebr.
positionejnxta fidemcatholicam solos fideles esse inlel- pretatur : ipse enim sito sensu lib.veldedomus
ligendos, sive in gralia permansnros, sive ab ea suo vi- Bethphage, ait, domus orh vallium, buccm.
lio recessuros. Minime vero ita Hieronymus senlit : Syrum est, non Hebmum. Quidam putant domum
qui conceptis verbis profiieiur, formam scrvi Chri- maxillarum vocari. Vide quoe in eo libroinadnostra hanc vo-
slum accepisse, ul pro mundo (abi-olule) sanguinem cem observamus : Episjolam quoque re-
funderei; el quod ail Evangelista, dare animam suam censhme 108, ubi Bethphage, villam sacerdotalium
redemptionem pro multis, ad specialem iranslert in maxillarum vocat. Rhabb. speculatoris.
d Quas ab Erasmo et Yictorio confictas dLcit
fideles bonitatem, qua, ul Prosperait, ostendii esse
partem generis humani, qum merito fidei divinilus in- Martianaius Graecas voces, Qiwpwxhvv.uijrpaxrtxa», wd ep-
spiratm ad summam atque miernam salulem specialibus noslri qttoque preeferunt mss. prohis estapvjwy.ov
beneficih provehatur. lngeniose Theophilaclus illud yaariv.bv, quas non improbo. Ex unus Palatinu*
mullis, pro omnibusexplicat. Ot yap, inquil, ncaxi;, Laiinis litteris, Theoreticen et Praciicen.
ui $,. msEBnmmwwm i «s
gum.do.etrinarum voJeJjaj accjpere. Ef isiathJhaotprit, J<\.quibu$ nisi aoimsi ijistrucla fuerit et ornata, sesso-
itwfifaeli.sasina.msdiigalam, ei pttllum .cum e.a > •s.ol- rem Jjabere Dxmijnuminon mereiur.
-yile el .addueHemil», AHigata <eraljasina «jwl.ijs vjn- (Vers. 8.) Pturima iauleni turba slraverunl vesii-
culis pe.ccaioriini, P.ujlus quoque Jasciivus",et freiip- menta sua inxia. Videte differentiam uniuscujusque
rum iuipatiens 160 'WJri matre, sec.mid.um E-y.a.n- personoe; Apostoli veslimenla sua super asiuum po-
gelium Ljieae (C.dp-.six), a .m.u.ltosliajj.ebatdpniinos, Jiiuit, turba qnaj viJior jesi, subslernit pedibus asini;
upnjmi.err.erj eldogm.atj subditus : et laineii .mujli necubi pifeiidat in lapidem , ue calcet spinam , ne
domiiii qui >sibi ipolesiaien) iJIi,cjia,ii,i"ii.idjcabajnt., labatur in foveam. i
videnies verum Do.miniiji), et seryps ejus.vejiisse, Alii auterii cmdebant' ramos de wboribus, et ster-
qui ad-spIvend:Um.m.issifuerja;i.il, iii.oiiaudejii r.esisierc. neb.anlin ma. De arboribus frugiferis, quibus mons
Quse sit.au.tem asina, el p.uljus asui.oe, diceinus in OJiViejjconsilus esl, coedebantramos, sternebanlque
subditjs, in via.: ut prava reclaifacerent, ei aequarent inse-
.{VeiiS,,4, <§,)Hoc mt.em.factumeft, ula^impierel[ur iqualja : quo rectius atque securius in corde creden-
qupd dictum es.tper propltelffm,dicenlem; Dicile filim tiijin, iCJiristus, doenioriumaique viliorum victor in-
Sion, Ecce r.extwsvenit ti.bfanansuelm, vedens super cederel. I
.ashiqm.etrptillum filiunf subjugafh. .Iloc in prpphela ;P (Vers. 9.) Turbm.auiemqum prmcedebatti, et qum
Zacharia scripium est : de.quo pieiijus, s.i vjioe spa- sequebqntur, elamabanl) dicenies: Osanna filio David ;
iiu.m fuerit, jn siip dicelur loco, Nune slringendum benedicius qui venil iii nomine Domini; osanna in
breiviler, fljjod sse.cu.nd.umJitierai.tjJHparyo jtineris excelsis. Quia manifesta est liistoria, spiriiualem se-
-spatip siiper uiruni.que .anima.lsedgre ;npn quiyerit. quamUr ordinem disser.endi, Turboe quae egressoe
Aut e.tijmseait.asinae, ej pujlus a.bsque sessore fu.il: fuerant de Jericho, etisecutoe suut Salyatorem ac
nu.t si p.ullq, qup4 jnagjs coropfeiij, jjs.us e.s.lad se- idiiscipulosejus, postqujiin pullum asinae soJutum vi-
dendum, asiii.aducta e.st lib&ra.. Ergo feu.mhi.&iorja deruni (qui ajite ligatus fuerat) et apostolorum ve-
vel ijjjpossibil.itaie.ij)-habeat, y,el iu.rpitudj.nema ad stibusexorrialum, et sedeiitenisupercum Dpminum
altipra iransmiitim.ur : utasina b;i.sJaqtjges.u.bjngal.i.s Jesum, supposuerunt vfestijiienla sua , et straverunt
fuit, et jedpmita, et jugum legis t.raxeral, Synagoga viam riamis arborum. Cumque opere cuncla fecis-
intelligalur; putljus asijiae, lasciyus e.t liber, Geji- sent, vocis qtioque Iribhunt tcstjmonium : ei praa-
titim populus, qnjb.us s.ed.erjiJesus, et i.nissisad e.os cedentes c atque sequerilfis non brevi atque silenli
P duob.us dis.cip.ulissuis, uno iti £ir,c,un.icisionem,et coiiressione , sed clamore plenjssimo resonant :
alter.o i.n Geutes, Qsattna f filio David, benediclus qui venit in nomine
(Vers, 6, 7.) Euniss autmi dmipidi, fecemnt sieul ^ Domhd, Quod autem dicit: Turbm gum prmcedebant
pr.mcepiiHih Jes»_s,EiidddmxpmUftsiriariiet putium; ei qtim'sequebanlnr, .ulrumque ostendit poptilum , et
et imposuerunt super eqs veslhnmiasuQ, el eum desur- qui anie Evangeliuni, et qui post Evangelium Do-
<p.ersedsffi^cceiinU,P.ulljis|is;tfe^t ashia, QuJJiiisjjpo- mino crediderunt, coiisona Jesum eonfessioiiis voce
sioji stenmijl "esjimenta sua, ut Jesus mo.liiius*.fe- laudare : et secutidum superioris parabolse exem-
jieat, aB,tea.dye.irioiflSajyatpris nudi eraiii, njuliisque plum diversarum bcrafum operarios, unum fidei
sibiiu eos 4om.inaluij) vjndicantjbus, absque pp.erj- accipere praemium. Poirro qund sequilur : Osanna
mento frigebant. Posiquam vero suscepere aposto- filio David, quid significet, 162 et a,lle annbs plu-
Jicas. vesiiesi puJchriores effecti, Domjijjim babfifere rimos in brevi epistola s ad Damasum , iunc Ro-
sessorem. d Veslis autem aposiolica , 161 vcl dp- manoe urbis fepiscopum', dixisse metnini; el nunc
clripa vif{.i.iljmi,yej .cdissferljpScripliirarum .injelligi persiriijgam breviter. In cenlesimo decimo septimo
potest, sjve lceJesiastigQrum doghiatuni Mrietaies; psaJ.mo,qui manifeste ile advenlu Salvaloris scri-

« Unus Palatin, verba, qui sibi poteslatem illicilam £ Hoc quoque ipsum hausit ex Origene, qui
ofjros,
vindicabant, Ime. Jransferi, qu.aeteriio abhinciversu ail, si
dhcipulos interpreleris aitagogiee, rficcs unum
habes. Mox pr# mb.di.i_us,Jfigchalur olim subdiios. quidemesse ordinem eoritm, quiminhtranl circumc}-
Verum ait, Victor., pullus asiijte, quo geniiuijr popu- sh : alierum puiem, qui>gentibus.
lus significatur, pr.optfereamultos habuisse domihos TJ d Conferendus hie rrirsum Origenes, in eumque
dicilur, qiiod ip&e jion.uno l.anlum errore, unoqUe Huetii annotatio.
doginaie lenerfetur ;obiioxiiis; sed muljis erroribus, i« Origines pridem, Non aiia, inquil, prmcedentes,
dogmatibusque subditus essel; muJjps dominos niul- alia vero subsequentesdicebant; uno enim ore haud
tos vocans errores* secusac concors el consouuschorus clamabanl omnes,
. h Erudite lisec Jransfulit ex Adamanlio, cujushsec et ServtitOrh humunitalem Ids verbis celebrabant :
verha smliyidemiriiannpnlimc.Servaiprissymbpla Osanna filio David, etc.
sinl per discipulos jumcnta stia, viticulh exsolventis, f Prqmiscue in mss. Osianna leg-itur, el Osanna :
eos videlicel, qui lunc deppp.ulo hpc, quoque a genti- tres auiem Palatini, proj qui venil, hic aique infra,
busfidem professi sunl.i peccatis enim aslricta eiat,et <7uiventurus est, proeferuiit.
aUigata anliqua synagogq : alligatus quoque emluna s Epistola in nostra Irecensione 20 sub iniiium
euih ea puilm, popnluiiiimirum c yenlibus.nofissime anni 385data, quam hlc recolere opene pretiuhi sit.
CQnfialus,et ulrumque ifua ad superbam Jeresolymain ^onfer quoque Origeneni, ex quo bonam subnexse
mcehsus patet eum accederet Sospilator # dhcipulis disserlalionis de Osannti partem S. Doclor ex-
prmcepta tradentibussolvi jussit, dato ih per hmcmrba pressit,:
Spirilu tanclo: AccipiteSpiritiimidn.ctuin^elc.
119 COMMENTARIORUMIN EVANGELIUM MATTH^I LIB. III. CAP. XXI. 450
e
ptus est, inler coatera ltoc quoque legimus: Lapidem A educatus fuerat : ul flos campi nulriretur in flore
quem reprobaverunl mdificantes, hic factus esl in ca- virttttum.
pul anguli. A Dpmino factum est istud [Al, ei\ hoc (Vers. 12, 15.) El intravit Jesus in lemplurn Dei,:
est mirabile in ocuiis nostris. Hmc est dies quam fecit et ejiciebat omnes vendentes et emenles in lemplo, el
Dominus , exsultemus , et tmtemur in ea. Slalimque mensas nummulariorum, el cathedras vendentium co-
jungitur : 0 Domine, salvum me fac : 0 domine, lumbas evertil. Et dixit eh : Scriplum est : Domus
a beneprosperare. Benediclus qui venit in nomineDo- mea, domus oralionis vocabilur : ros aulem feeisth
mini: benediximusvobis de domo Domini, et caetera illam speluncamlalronum. Comilatus Jesus turba cre-
(Psal. cxvii, 22 seqq.). Pro eo quod habetur in Se- dentium (quee vestimenta sua ul illseso pede pullus
ptuaginta inlerprelibus; 5 Kvfus, cS>aov§n, id est, incederet, straverat), iogreditur templum, et ejicit
o Domine, salvum fac ; in Hebrseo legimus : ANNA omnes qui vendebant et emebant in templo : men-
ADONM OSIANNA {KDrWOTlnW MN), quod manife- sasque nummulariprum subvertit, et cathedras ven-
stius interpielalus est Symmachus dicens : Obsecro, dentium columbas dissipavit, dixilque eis, de Scri-
Dotnine, salvum, b fac, obsecro. Nemo ergo putet ex pturis sanctistestimonium proferens(Isai. tvi):quod
duobus verbis, Greecovidelicet, et Hebrteo, sermo- domus Patris ejus, orationis domus esse deberel,
nem esse compositum , scd totum Hebraicum : et g non spelunca latronum , vel domus negoliationis
significare quod advenius Chrisli salus mundi sit. (Jerem. vu) : sicut in alio Evangelista scriptum est
Unde el sequilur : Benedictus qui venit in nomine (Joan. n). Ex boc primum sciendum , quod juxia
Domini. Salvatorc quoque id ipsum in Evangelio mandata Legis augustissimo in loto ofbe lemplo
comprobante : Ego veni in nomine Patris mei, et non Domini, et de cunctis pene regionibus Judaeorum
me recephlis. Alius veniet in nomine suo, el recipietis illuc populo confJuente, inntimerabiles immolaban-
eum (Joan.v, 4). Necnon quod jungitur, Osanna, lurhostioe, maxime festis diebus, laurorum, arie-
id est, salus in excelsis, perspicue ostenditur, quod lum , hircorum : pauperibus ne absque sacrificio
advenlus Christi non (antum hominum salus, sed essent, pullos columbarum, et lurtures offerenlibus :
tolius mundi sit: terrena jungejis coelestibus: Ut accidebat plerumque, ut qui de longe veneranl, uon
omnegenu ei fieclatur [AI. fleclat], cmlestium, lerre- haberent victimas. Excogilaverunt igifur sacerdo-
strium, el infernorum (Philipp. n, 10). tes, quomodo prsedam de populo facerenl, el omnia
(Vers. 10.) Et cum intrassel Jerosolymam, com- animalia quibtts opus erat ad;sacrilicia, vendebant,
mola est universa civitas, dicens : Quis est hic ? Populi ut et venderent non habenlibus, et ipsi rursum em-
[Al. Multi] aulem dicebant, Introeunle Jesu cum pta susciperent. Hanc stropham eorum crebra ve-
turba tota, Jerosolymorum civitas commovetur * £i nientium inopia dissipabat, qui indigebant sumpli-
mirans frequenliam, neseiens verilatem , etdicens: JJUS,et non solum 164 bostias non habebanl, sed
Quis est Idc ? Quod quidem in alio loco dicentes an- ne unde emerent quidcm aves et vilia munuscula.
gelos legimus: Quh esl isle rex glorim (Ps. xxni, 8) ? Posuermit iiaque et nunimularios qui mutuain sub
Aliis autem vel ambigentibus, vel inlerroganiibus, cautione darent pecuniam. Sed quia erat Lege prae-
vilis plebecula conliiclur: a minoribus incipiens, ceplum (Levii. xxv, et Deut. xxm), ut nemo usuras
ut ad majora perveniat, ct dicit: acciperet, ei prodesse non poterat pecunia fenerata,
163 R*c est Jesus prophela a Nazarelh Galiimce. qusecommodi nihil haberet, et interdum sorlem
Propheta, quem et Moyses similem sui dixeral esse perderef, excogitaverunt el aljam technam , ut pro
venturum, et qui proprie apud Grsecoscum * arihro nummulariis, * Collybistas facerent, cnjus verbi
scribitur- d A Nazarelh aulem Gaiiloeoe,quia ibi proprietatem Laiitia lingua non exprimit. Collybft

11Vocem bene, quidam mss. jgnorant. nummulario datur pro commuianda pecunia, Vide
b Aliquot mss. interserunt me, Paulo posl pro lexica Grseca. MABT, — Aliam a vulgo recepia apud
sermonem, legebalur sermone. Levia id genus sub- veteres Scriptores senlcntiam hic propugnat Hie-
inde taciti castigamus. ronymus, dum Collybistas eos fuisse tradit, qui
c Id est, cuiJiarliculo. Alii codices, cumasterisco : pecuniam fenori dantes pro usura, quae lege pro-s
alii, cum martyrio , quam fere secuti sitnt leclionem ' hibebatur, vilia munuscula exigerent. Quain je unus
Ei'asraus, et Victorius legentes cum rov aprpov p.ap- D qupd sciam ei favet Hesychius ab llnetio laudalus,
id cum arlicnli leslimonio. ubi v.blXvGa., rptyalia: collyba, bellaria, frixum cicer.
d Pluraest,
rvpia.,
non retinent mss. codices; editi ante nos Nam proprie idem ipse Hesychius, -/.oW.uSo? inter-
libri sic legunt, et qui proprie apud Grmcosscribitur pretatur, sISo; vop.iap.arot;,v.ai o ev r£> yjd.v.wv.iya^
cuni rov v.pQpovpapTVpia, id esl, cutn articuli lesti- payp.ivo;pouj : species numhmalh, incujus mre imacjo
monio, etc, quse inihi videnlur Erasmianse compo- boviserat impressa, cui et Poilfix et Suida, vetustio-
sitionis, et non Hieronymiani contextus. MART. rumque Scripiorum Glossatoresin hoc maxime con-
eHuncomiltit Victorius versum, ut fios campi, etc. seniinnt, ut collybum pro vilis nummuli genere ac-
c De Collybistis diximus ad lexicon Origenian. in mXkv&ov,ne coltybo qui-
cipiant. Aristophanes, OOSE
nofis: neque his contrarius esl Hieronymus, quia ipse dem, emendam lalcem dixit; et Callimachus, ut
nnn ioquitur do Collybo,qui eratspecies numismatis, suminamannonaeapud inferos vilitalemexaggeraret,
unde et Collybistmdicti sunt; sed de inunusculis quoe fiovv, ait, -/.oXW6w mirpricv.ovai,bovemcolhjbp diven-
Collybistoeaccipiebanl pro usuris, qtiando pecuniam, dunt. Exinde Cpliybistae, nummularii, qui pretinsa
id esi, Collybos,fenerati erani. Nutnmi itaque fe- numismaia vilioribus permutarenl,quani artem ipse
nerati dicebantur Collybi , et munera daia pro Poilux aXXayiiv,nos eedem sensu Cambiumdicimus.
illis appellabantur Collyba. Ccrie Collibus est quod Et verp ipso Origenes, a qup muitam exppsilionia
'
'151 S. EUSEBJI IHERONYMI i 152
diciiiitur apud eos, qure nos appellamus tragemala,. A cia , non donorum cupidilas , rie ingrediaiur Jesus
vel vilia munuscula. Verbi gratia, frixi [A/. fricli] iratus et rigidus , etinon aliter muudei lemplum
ciceris, uvarumque passarum , el poma diversi ge- suum , nisi flagello adhibiio , ul de spelunca latro-
neris. Igitiir quia usuras accipere non poterant Col- num , et dfedomo iiegotiaiionis , domura facial ora-
lybistae, qui pecuniam fenerati eranl, pro usuris tionis. i
accipiebant varias species, ut quod in iiummo non (Vfers. 14.) Et accesserunt adeum cmci et claudi
licebat, in his rebiis exigerenl quoe riummis coe- in lemplo, et sanavit eos. Nisi mensas nummulario-
'muntiir, quasi non hoc ipsum Ezecliiel a proedica- rum feverlisset, cathedrasque columbas vendentitim,
veril, dicens : Usuram el superabundantiam non ac- coeciet claudi lucem pristinam, el concitum gradum
cipieih (Ezech. xsn , 12). Istiusmodi Dominus ccr- non rtieruissent reCipere.
nens in donio Patris negotiatioiieni seu latrocinium, (Vers. 13.) Videnlesautem principes sacerdotum et
ardore spirilus concitaius (juxla qnod scriptum est Scribm mirabilia qitmfecit, et pueros clamantcs in
in sexagesitno octavo psalmo (Vers. 10) : Zelus do- templp, et dicentes": Osanna filio David, indignati
mus tttmComeditme),fecit sibi flagellum de funiculis, sunt, et dixerunt ei: Audis quid isli dicunt ? Plerique
et lanlam honiinum mullitudinem ejecit de templo, arbitrantur maxiinuni:essesignorum, quod Lazarus
dicens : Scriplnm est : Domus mea, domus oralionh 18suscitalus est (JOanJxi), quod caecus ex utero
vocabilur : vos aulem fechlis cam speluncam latronum. luirien acceperit (Joah. ix), quod ad Jordanem vox
Lalro enim est, et templum Dei in latronurn con- audila sit Patris (Joan. ni), quod transfiguratusin
vertit specum, qui lucra de religione sectatur, cnl- monle gloriam ostendefit triumplianlis (Malth. xvn).
tusque ejus non tam cultus Dei quam negotiationis Mihi inter omnia sigua quae fecit hoc videlur c mi-
occasio est. Hoc juxta historiam : cseterum secun- rabilius esse, quod rinus homo, et illo lempore
dum mysticos intellectus , quolidie Jesus ingreditur contemplibilis, et inlanlum vilis 166 ul postea
templum Patiis, et ejicit omnes b tam episcopos et cmcifigeretur, Scribis fetPharisaeiscontra se saevien-
presbyteros ct diaconos, quam laicos, et universam tibus, et videntibus Iucra d sua destrui, pofueritad
turbairt de Ecclesia sua , ei unius crimiuis habel unius flagelli verbera lantam ejicere lnullitudinem,
vendentes pariter et ementes. Scripium cstenim ; mensasque subvertere, etcathedras coniringere, ct
Gratis accepisth , grath date. 165 Mensas quoque alia facere, quse infihitus non fecisset exercitus.
nummulariorum subverlit. Observa, propter avari- Igneum enim quiddam e,atque sidereum radiabat ex
tiam sacerdotum, altaria Dei nummulariorum men- oculis ejus, et divinitatis majesias lucebat in facie.
sas appellari. Cathedrasque vendeniium columbas Cumqiie manum non audeant injicere sacerdoles,
evertit, qui vendunt gratiam Spiritus sancti, et om- 'C tamen opera calumniaiitur, et testiraonium populi
nia faciuni, ut subjeclos populos devorent, de qui- alque puerorum qui clamabant, Osanna filio David,
buS dicit [Al. diciiur] : Qui devoranl popultitn meum vertunt in calumniam : Iquodvidelicet hoc non dica-
sicutescam panis (Ps. xm, 4). Juxta simplieem in- tur nisi soli Filio Dei. Videant ergo episcopi, et
telligeniiam , coiumbae non erant in cathedris , sed quantumlibel sancii homines, cum quanto periculo
in caveis, nisi forle columbarum inslitores sede- f dici Isla sibi pujiantuf [A/. patiuntur], si Domino
bant in caihedris. Quod penitus absurdum est, quia cui vere hoc dicebatur, qnia necdum erat solida
jn calhedris, magistrorum magis dignitas indicalur, crcdentium fides, pro crimineinipingilur.
quae ad nihiliim redigitur, cum mixla fueril lucris. ( Vers. 16. ) Jesus auiem dicit eis : Utique. Niim-
Quod de Ecclesiis diximus, unusquisque de se in- quam leghtis, quiaex ore infantium et lactentium per-
telligat, Dicit enim Apostolus : Vos esih templum fecisti laudem? Qiiam niOderatessententiam tenipe-
Dei, el Spiritus sanctus habitat in vobis(I Cor. vi, 15, rat, el responsio ulrimque vergens, et caliimniie
ei'U Cor. in, 16). Non sit in domo pectoris noslri non patens? Nondixil quod Scribaeaudii'e cupiebani,
negotiatio, non ementium vendentiumque commer- bene faciuni pueri, ut mihi lestimouium perhibeant,

suse parlem mutuatus est S. Pater, eos appellat Col- ]D d Voculam sua mss. npstri siiffieiunt.
0 Dixjuras hac de re, icum alibi, tum paulp supe-
lybisiax,qui nrobnm pecuniamvilibus, acnullius prelii
nummulis commuiant, ut eos, quorum nummos per- rius in cap. ix, vers. 9.
mutant, afficianl damno. Credo equidem, non tmtiim f Huric acclamandi Osanna episeopis sanctisque
ex vilioris aTis permutaiione, quam quod certam viris morem alibi Martianoeus in Comment. ad lib.
priflerea iherceilein in suum emolunienlum decapiie Norii. Hebr. notal ex Ititier.irio Jerosolymitano An-
deducerent, qiiod Hieron. noiai. tonini monachi. pag. 30: lbi, inquii, venerunt mu-
a Lege, cnm Rhabbano, prmcaverit. lieres inoccursum cum irifantibus, palmas in manibus
b Pleriiinque suhnexae inlernrelationis partem ex tenenles, el ampullas cum rosaceooleo : et prostratm
Origene de more Hieronymus delibavit. pedibns nostris planlas nostras ungebanl, canlabanlque
c Itlem et Origeni visum esi, qui Itanc non mini- lingua•JEgypdaca, psallentes antiphonam : Benedicti
mam inler porlentosas Jesu virtutes fuisse, argumenlh vosaDomiiio^beiiediciusqiieadveriiusvesler.Osanna
probassese, testatur alibi in Coniineniai'. in Joan- in excelsis. Caeterum et! Origenes frequens in eo
nem : Quia cum pro fabri filio haberetur, ea tamen est in hac exposilione, ut a templi sacerdotibus ad
ustts esl confidentiael auctorilate, in publico caslu e Ecclesiae episeopos ac ministros, vitia comparans,
templo eos detjcrbans, de quibus scriptum est. Qua po- et ad vivuni resecans, traiiseat. .
testate utens, ipsenationh princeps, id non facile per- s Palat. mss., senienlia temperata.
fecissel, quod a Jesu actum est.
1S5 COMMENTARIORUMIN EVANRELIUM MATTHM LIB. III. CAP. XXI. iU
nec rursum, errant : pueri suni, debelis retati A eadem virtute etiam inimicos siccare suos, nisi eo-
ignoscere; sed profert exemplum de octavo psalmo, rum per poenitentiam exspectasset salutem.
ut, tacente Doraino, Scriplurarum testimonium pue- ( Vers. 21, 22. ) Respondens aulem Jesus, ait eh :
rorum diclafirmaret. Amen dico vobis, si habuerids fidem, et non hmsi-
(Vers. 1".) Et relictis illis, abiil foras exira civila- taverilis, non solum de ficulnea facietis; seci et si
lem in Bethaniam, ibiquemansit. Reliqitit incredulos, monti huic dixeriits: Tolle c et jacta te in niare, fiet.
el urbem egressus conlradicenlium, ivit Bethaniam, Et omnia qumcumque petierilh in oratione credenles,
quod inlerprelatur domus obedienlim,jam lunc voca- uccipietis. Lalranl contra nos Genlilium canes in suis
tionem gentium proefigurans, ibique mansit, quia in voluminibus, quae in impietatis propriae memoriam
Israel permanere non poluit. Hoc quoque intelligen- reliquerunt, asserenies apostolos nou liabuisse fi-
dum esl, quod tantae fuerit panpertatis, et ita nulli dem, quia monles transferre non potuerinl. Quibus
adulatus sit, ut in urbe maxima nulluui liospilem, nos respondebimus, multa facla esse signa a Domi-
nullam invenerit mansionem, sed in agro 167 Par" no, juxta Joannis Evangelislae lestimonium, quae
vulo apud Lazarum sororesque ejus habilarel : scripta essent, mundus capere non possel ( Joan.
eorum quippe vicus Bethania est. xxi, 25). Non quo mundus volumina.capere non
i (Yers. 18, seqq.) Mane aulem reverlens in civitatem, B potuerit, quoepotest, quamvis multiplicia sint, unum
esuriit. El videns ficiarborem unamsecusviam,veidtad armariolum, vel unum capere scrinium : sed quod
eam, et nihil invenitin ea, nisi folia tantum. El ait illi: maguiludinem signorum prae miraculis et incre-
Numquam ex te fruclus nascatur in sempiiernum, et diilitate ferre non possit. Igitur et haec credimns
arefacta est conlinuo ficulnea, Et videntes discipuli fecisse aposlolos, sed ideo seripla non esse, ne in-
mirad sunt, dicenles : Quomodo continuo aruil? Dis- fidelibus contradicendi major daretur occasio. Alio-
cussis noctis tenebris, matutina luce radiante, ct quin inlerrogemus eos, utruin credant his signis,
vicinameridie, in qua Dominus passione sua illu- quoescripta narranlur, an non. Et cum incredulos
straturus erat orbeni, cum incivitatemreverteretur, videiimus, consequenter probabimtis, nec majoribus
esnriit, vel verilatem humanae carnis osiendens, vel eos credituros liiisse, qui minoribus non crediderint.
esuriens salulem credentium, et oestuans ad incre- Hoc adversum illos. Cselerum nos, ut antejam dixi-
dulitaiera Israelis. Cumque vidissel arborem unam mus, niontem diabolum intelligamus superbientem,
(quam intelligimus a Synagogam, et conciliabulum et jactantem se contra Creaiorem sntim, d qui a
Judseorum) juxia viam : habebat enim Legem, et propheta mons corruptus appellatur.Elcum animam
ideo juxta viam erat, quia non credebat in viam, hominis possederit, ct in ea fuerit radicatus, ab
venit ad eam, staiitem scilicet et immobilem, et non *- apostolis, et his qui similes apostolorum snnt, trans-
habentem Evangelii pedes : nihilque invenit in ea, ferri potest in mare, hoc est, in loca salsa, et Ilu-
nisi folia lantum, promissionum strepitum, tradi- ctuanlia, et amara, quoe nullam babent dulcedinem
fiones Pharisaicas, et jaclationem Legis, et orna- Dei. e Idipsum et in Psalmis legitnr : Non dmebimus
menia verborum absque ullis fructibus veritatis. dum tttrbabilur terra, el transferentur monles in cor
Unde et alius evangelista dicit: Nondum enhn erat maris (Ps. XLV,2).
tempus ( Marc x. 15); sive quod lemptts nondum (Vers. 23.) Et cum venisset iniemplum, accesserunl
veneral salvationis Israel, eo quod nondum Gentilium ad eum docentem principes sacerdolum el seniores
populus subinlrasset, sive quod prselerisset tempus populi, dicenles : In qua potestule hmc fach? Et quis
fidei, quia ad illum prinium veniens, et spretus, libi dedil hanc poleslatem? Diversis verbis earndem
transissel ad naliones. El ail illi : Numquam ex te quam supra calumniani siruuul, quando 169 dixc-
fructus nascalur, vel in setnpiternum, vel in smculum; runl: In Beelzebub principe dmmoniorum ejicit hic
utrumque enim «ii>v[A/. aiava] Graecussermo signi- dmntonia. Quando enitn dicunt : In qua potestate hac
ficat. Et arefacia esl iiculnea, b quoe esurienle l)o- fach ? de Dei dubitant potestate , el subintelligi vo-
mino, cibos quos ille cupierat, non habebat. Sic lunt diaboli esse quod faciat. Addeules quoque :
antem aruerunt folia, ut iruncus ipse remaneret, et • Quis dbi dedit hanc potestatem ? inanifeslissime Dei
fraciis ramis, virerel [A/. viverei] radix, quae in no- Filium neganl, quem putant non suis viribus, sed
vissimo tempore si credere volueril, virgulia fidei alienis signa facere.
pulltilet, impIeaturqueScriptura, dicens : Est arbori (Vers. 2-i seqq.) Respondens autem Jesus, dixit eis:
spes [ Job xiv, 7]. Juxta litteram autem Dominus Jnterrogabo vos et ego unum sermonem, quemsi dixe-
passurus in pnpuiis, etbajulalurusscandalum crucis, riiis mihi, el ego vobis dicatn in qua potestale Itmcfa-
dcbitil discipulorum animos signi anticipalioiie lir- cio. Bapthmus Joannis unde erat, e cmlo an ex honit-
mare. Unde et discipuli mirantnr, dicentes : Quo- nibus ? At illi cogitabanl inler se, dicentes : Si dixeri-
modo conlinuo aruit? 168 Poluit ergo Salvator mus, E cmlo, dicet nobis : Quare ergo non credidhtis
a Confer Adamanlium, hanc de sterili Jumdorum scribitur : ubi nos habenms, pestifer.
Synagoga figmam pluribus edisserentem. e Vulgali olim libri addebant, et apud incredulo-
b Tre^ Pilatini inss. quia pro qum. ritm menlem, ut porcorutn duo miliia suffocari, qine
c Iii aliquot mss., Tolle te, etc. mss. codicum moniiu anienos Martianoeus expunxit.
d Victorius ait, Jeremice XLI, opi? ^'."pBappivov
153 S. EUSEBIIJIIEROJSYMI ! 1S6
illi?_lSi aulein dixerimus,Ex Iwminibus, limemustw- Jidixerit
A Dominus faciemus (Exod, xxiv), el non ivit
bam. Omnesenim habebanlJpannem sicutprophetam, in viiieani, quia, inlerfeclo patrisfamilias iilio, se pu-
Et. respondentes Jesu:, dixerunt ; Nescimus, lloc est tavit Ji;«re<;leiii,Alii veio non putant Geniilium et
qupd vulgo dicitur : Malp arboris nodo, malus cla- Judeeorum esse parbbolam, sed simpliciter peccato-
vus aut cuneus jnfigendus est. a, Poferat Dominus rum el justornm : ipso quoque Domino propositio-
aperta responsioiip lentatorum caluroniam confuta- neni suain postea disserente.
re, sed prudenterinterrogat,utsuo jpsi, vel silentio, Amen dippvpbh, qma publicani et meretrices prm-
vel sentenlia condemiientur. Si enim respondissent eedent vos in regno DeL Eo quod illi
quifper mala
baplisma Joannis csse de ctelo (ut ipsi sapienies in opera Deo se servjrfe negaverant, postea pceniientise
malitia pertraciarunt), consequens erat responsio t baptismum accepeript a Joanne. Pharisaei autem, qui
Quare ergp non esiis bapiizaii a Jounjie? Si dicere jiistitiain proeferebaht, et legem se Dei facere jacla-
voluissent, humana deceptione esse eompositum, et banl, Joanuis contejnpto baptismate, Dei praecepta
niliiflialjnisse.djviiiu.nl, seditionem populi formida" fecbrunt. Unde dicit :
bant. Omnes enim gregatim uiultitudines Joannis re- (Vers. 52.) Venifenimad vos Joannes in viajusti-
ceperant baptisma , et sic eum habebaht ul prophe- tim, el non credidhlis ei : pubiicani autemel meretri-
fam. Respondit itaque- impiissima factip, et humili- B J ceslcrediderunt ei >;tiot tiuiem videntes, nec pmniten-
taiis verbo, quo nescire sc dicefei, usa est ad insi- tiain habuhth posleam credereth ei. Porro quod dici-
ilias coaptandas. furi: Quh ex duobuk fecit volunlatem patris ? Et illi
(Vers. 27.) Ailillh et ipse : Nec ego dico vobis in dichnt: Novhsimus! Sciendum est in c veris exem-
qua poiestatehmcfacio. lliiin eo qtiod neseire se plaribus non Iisiberill71 novissimum,d sed primum,
responderant, menliti sunt; consequens ergo erat ut prqprio judicio cpndemnentur. Si autem novissi-
juxta responsionem eorum Dominum quoque dicere, mum voluerimus legere, manifesla est inferpretalio:
Nec ego scio; sed mentiri Veritas non pntest, etnit: ut iJicamus inteljigere quidem veritalem Judseos;
Nec ego dico vobis. Ex quo oslendii et illos scire, sed tergiversari, el inolie dicere quod sentiunt :sic-
sed respondere nolle, et se nosse, et ideo non dice- ut e.t baptismum Joannis scienles esse de coelo , di-
re, quia illi quod sciimt taceant, etstatim infert pa* cere noluerunf. I
rabolam; quoe et illos impielalis arguat, etad genT (Vers. 33.) Aliani parabolam atidite : Homo erat
tes regnum Dei doceat transferendum. palerfamilias, qui planlavilvhieam, el sepem circumde-
(Vers. 28 sfeqq.) 170 Qm<1 aulem vobis videlnr? dil e't, et ifodii in ea^torcular, el mdificavitturrim, et
Homo quidam habebat duos filios; et accedens ad pri- locqvit eam agrieolis, \et peregre profectus esl. Hoc est,
mum, dixit : Fili, vade Itodic operare in viiiea mea. £* quod Domintts sumptum de proverbio signilicavit:
Ille autem respohdens, ait: Nolo. Poslea auleni poe- Durum est adversus slimuium calcitrare (Act. ix, 5).
niteriiia motusi abiit. Accedens autem ad aiterum, Priricipes sacerdolum, et seniores popnli, qui inter-
dixil similiier. Atillerespondens, cdt : Eo, domine, et liigaverant Doriiinuni, In qua poteslate hmcfacis : et
non ivit, Quhex duobus fecit voluniatem pairis?Et quis tibi dedithanc pdtestatem? ei voluerani in verbo
dicunt ei: Primus. Dicii illh Jesus (Luc, xv).fli sunt caperfesapientiiim, sua arie superantur; el audiuiit
duo filii, qui et in Lueae parabola describuntur, frugi in parabolis, quod aperta facie non merebamur au-
et luxuriosus, et de quibiis Zacharias proplieta Jo- dire. Homo isie paterfamilias, ipse est qrii liabebat
quilur : Assumpsi mild drias virgas : unam vocavide- duos filios; et qui. in alia parabola conduxit opera-
corem, et alteram vocavi funiculum, et pavi gregem rios in vineam suami; qtti piantavit vineam, de qua
(Zach.xi, 7). Piimo dicitur b Genlilium populo per et Isaias plenissime iper Canlicum loquitur, ad ex-
naluralis legis notitiam : Vade, et operare in vineai treinum inferens: Vinea Domini sabaoth, domus Is-
mea: hoe est, quod tibi non vis fieri, alteri ee fece- raeliest (Isai. v, 7). Et in PsaJmo : Vineamde JEgy-
ris (Teb. iv). Qui supferbe respondit: Noto. Postea pto, iuquit, translutisti ; ejechti genies, el plantasli
vero in adveniu Salvatoris, acta poenilehtia, opera- eam(Ps. LXXIX,9). Et sepem circumdedil ei, ve) nni-
tris estin vinea Dei, et sermonis cOiiinmaciam labn-'. -* rum urbis, vel angelprum auxilia : el fodit in ea tor-
re ccrrexit. Secundus autem filius, populus Judaep- cular, ant altare, autiilla teretilaria, quorurn el tres
rum est, qui respundit Moysi : Oimda qumcumque Psalmi littilp proenolaniur: oclavus et oclogesimus,
' S. Paler illi explicaiidiTefusiua diffinideret non opor-
Rhabb., sed propterea interrogat,iecdus.
b Ha?citem e\ Adamantio repete, quem hic de- tebat. Vide SabaterJ — Nuuc legiiuiis, Piiarisseos
scribere non vacat. de seniore, sive primh responsuni dedisse. Snntau-
c Ilhabb., inveieribus. El veleribiisqiiidein prone- teiniex Aiiliquis qni de juniOre legerint dicium.
ris posituin abs Hieronymo persuasum est etiam, S. Hilarius in hunc lpcum :Dicunl voluntali junio-
mihi, ut quid enini, si verq tum demum illa erant rem obedhse. Nenjpej vulgata Icctio lum lemporis
exemplaria quoe primum proefcrebant, atque adeo erat novhsimus: qusej et in perveiusto, qtiem s-ulrin-
falsata illa erant quoe ferebant novhsimtts, ipse Hie- de laudamus, Veroneiisi Evangeliornin eodice durai.
ronymiis in profSbsiisipeficope habet noiiissimus? cur NestilOqois hJiic tamfen coijsonus locus laiiiquam ex
interpolaia exeniplaria proe!ert?et veris anteponil? Hieronymo relerlur iri <]atena Aurea qui fecit Eras-
Veteribus autfem si scripsit, ulcuraque se res benej mo denuo suspicionem, cum in his Commentariis
habet, et uiriique exponi lectio meretur, quarum al-• non inveniatur, quod luerint a fastidioso quopiam
tera si a corruptis codicibus exprimeretur, cur se: olimhdecartati. PraisjKust lidetri Catenie denegare.
157 "CQMMENTARIORUM ILNEYANGELIUMMATTHjErLIB. III. CAP. XXI. 158
et octogesimus leriius, Et mdificavil lurrim : liaud A del, el vineam suam locabit aliis agricoiis qui reddent
dubium quin templum, de quo diciturperMichoeam; ei fruclttm temporibus suis. Interrogal eos Dominus
Et lu, larrh nebulosa,filia Sion(Mich. iv, 8). Et lo- non quod ignoret quid rcsponsuri sint, sed ut pro-
cavit ecim agricolh, quos alibi vineoe operarios ap- pria rcsponsione damnenlur. Locata est aulem nobis
pellavil : qui conducti fueraiit hora prima, tertia, vinea, et locata ea conditione, ut reddamus Domino
sexta, nona et undeeima (Matlh. x). Et peregre pro- frucium temporibus suis, et sciamus unoquoque
fectus est: esi, non loci mutaiione; nam Deus unde tempore qnid oporteat «os vel loqui, vel facere.
abesse potesl, quo complenlur omnia? et qui dicit (Vers. 42.) Dicit iliis Jesus : Numquam legislh in
per Jeremiam : Eyo Deus appropinqmns et non de Scripturis : Lapidcm quem reprobaverunl mdificanles,
longinquo, dicil Dominus (Jerem. xxm, 23). Sed abi- hic faclus esl in capui anguit. 173 ^ Domino factum
re videtur a vinea ut vinitoribus liberum operandi est illud, et esl mirabile in oculis nostris (Ps. cxvil,
arbitrium derelinquat. 22, 25). Variis parabolis diversisque sermonibus
(Ver&.Ziseqq.)Cumautemtempus fructuumappro- res eaidem contexuntur. Quos enim supra operarios,
pinquasset.mhil servossuos ad agricolas,ut acciperenl et vinitores, etagricolasappellaral, nunc aedificato-
fruclus ejus. Et agricolmapprehensh servhejus, alium re«, id esl, coomentarios vocal. Unde dicit Aposlo-
ceciderunt, alium occiderunl, alhim vero lapidave- B lus: Dei agricullura, Dei mdificatio estis (I Cor. m, 9).
yunt. Ilerum misit alios servos plttres prioribus, 172 Hi ergo coementarii quomodo el vinitores accipiunt
et fecerunl illh simililer. Dederal eisLegem,aet in hac vineam, sic acceperunt lapidem, quem vel in fun-
eos vinea operari jusserat, ut fructum Legis in ope- damentis ponant, juxta archiiectum Vanlam (Ibid.);
ribus exhiberent. Poslea misitad eos servos, quos vcl in angulo, ut duos parietes, id esl, populum
illi apprehensos vel ceciderunt, ut Jeremiam; vei ulrumque consociet (Epltes. n), qui reprobalus ab
occiderunt, ut Isaiam; vel lapidaverunt, ut Nabolh eis, factus est iu caput anguli. Et hoc. a Domino
(III Reg. xxi), et Zachariam, quem interfecerunt facliira est, non humanis viribus, sed Dei potcnlia.
inter templura et altare (H Par. xxiv). Legamus De lioc lapide adjutorii Pctrus quoque loquilur con-
epistoJam Pauli ad Hoebreos (Hebr. xi); et ex ea fidenler : Iste lapis qui reprobatus est a vobis mdifi-
b plenissime discemus qui servorum Doniiiii quanta cantibus, hic faclus est in capul anguii (I Pelr. n, 7).
perpessi sint. Et Isaias : Ecce, ail, hnmiltam in fundamenta Sion
(Vers. 57, 38.) Novissimemlem mhil ad eos fi- iapidem eteclum, preliosum, angularem ! el qui credi-
lium suum, dicens: Verebuniur filium meum. Agri- dsrit in eum, non confundelttr(Isai. n, 16).
colmantem videnles filium, dixerunt intra se : hic est (Vers. 43.) Ideo dico vobis, quia avferetur a vobis
hmres; venile, occidamus eum, et habebhnus hmredita- C regnum Dei, ei dabitur genti facienli fructus ejus.
lem ejus. In eo quod supra legimus : lterttm misit Aliqtioties dixi, regnum Dei Scripluras sanctas inlel-
alios servos piures prioribus, et fecerunt illis sindliler, ligi, quas Domiuus abstulit a Judais, el nohis tradi-
paiieuliam ostendit patrisfamilias, quod frequentius dit, ut facianms fruclus earum. Ista est vinea quae
miserit, ut malos colonos ad poenilentiam provoca- tradiiur agricolis et vinitoribus, in qua qui operali
rel: illi autem thesaurizaverunl sibi iram in die irae non fuerint, nornen tantuiti habenies Scripturarum,
(Rom. n). Porro quod jungitur : Verebuniur c filium fruclus vineoe perdituri suni.
meum, non de iguorantia venit. Quid enim nesciat (Vers. 44.) El qui cecideril sttper lapidem istum,
paterfamilias, qui hoc loco Deus Pater intelligilur? confringelur: super quem vero ccciderii, conleret eum.
Sed semper ambigere dicilur Deus, ut libera volun- Alitid est offendere Christum per mala opera, aliud
las homini reservetur. Interrogemus Arium el Eu- negare. Qui peccator esl, et lamen in illum credit,
nomium. Eceepater diciiur ignorare, et sententiam cadit quidem super lapidem, et confringitur, sed non
temperat, et quantum in vobis est, probalur esse omninoconferitur: reservatur enim per pcenitentiam
menlitus. Quidquid pro Patre responderinl, hoc in- ad salulem.Supcr quem vero ille ceciderit, hoc est,
telliganl pro Filio, qui se dicil ignorare consumma- n cui lapis ipse irruerit, et qui Chrislum penilus ne-
iionis diem. gaverit, sin conteret eum, ut nec lesta quidem re-
(Vers. 39.) Et apprehensum eum, ejecerunt exlra maneat, in qua haurialur aquoe pusillum.
vineam, et occiderunt. Et Apostolus loquitur, quod (Vers. 45, 46.) El cum audhsenl principes sacer-
extra porlam Jesus crucilixus sitfffeb. xm). Possu- dotum et Pharhmi parabolas ejus, cognoverunl 174
mus et aliter intelligere; quod ejectus sit extra vi- quod de ipsh diceret. Et qumrenles eum tenere, timue-
neam, et ibi occisus : ut suscipientibus se genlibus, runl turbas : quoniam sicut prophelam eutn habebani,
aliis vinea locarelur. Quamvis duro corde essent, et propter incredulita-
(Vers. 40, 41.) Cum ergo venerit Deminus vinem, tem, el impielatem in Filium Dei d hcbeles, lamen
quid faciel agricolh illis? Aiunlilli: Malos maleper- aperias propositiones, negare non polerant: et in-
a Auctor hujus
expositionis Adamantius, cujus vocem inuiili scnsu ad aperlas proposiliones refere-
prolixiori contexlui parcit nolarum brevilas. bal. Nos codicum Palal. ope reslitnimus hebetes:
b Addil unus Pal., qtth servorum Domini exilus Judoeiscilicet propler incredulitatem alque impiela-
fuerit. tem ebtusi e.lveeerdes.In uno eliam ms. responsiones.
c Interserit Victor. hic forte. inveiiimus.
d Gorrupte lectum est Marliaiioco, habentes, quam pro proposidones
1S9 S. EUSEBII HIERONYMI 160
telligebanl conlra se omnes Domini sententias dirigi. jk. occisio: et per servortmi mortes, conteroplus osien-
TJnde volebant quidem eum inlerficere, sed limebant dilur liupliaruni. :
turbas: quia sicutprophclam eum habebant. Semper (Vers. 7.) Rex dutem cum audhset, iratus esl. De
turba mobilis esl, nec in proposita volnnlate persi- quo dictum supra fuerat: Simile faclum esl regnum
slens: aique in morem fluctuum, a diversorum ven- cotlorumhomini regi, qnando invilabat ad nuplias, et
torum impetu hucillucque irahiiur.Quem nunc quasi agebat opera clementia;, hominis nomen appnsitum
propheiam verierantur et colunt : postea contra est, nunc quando ad ullionem venit, bomo silelur, et
eum clamant : Crucifige, crucifige' talem (Joan. rex tantum dicitur.
xix, 6). El missis exercidbus suis, perdidit homicidas illos,
, (Cap.XXII.—Vers. 1, %.)Et respondensJesus dixit et civitatemillorum succendil. Exercilus, seu ullores
iteruni in pqrabolis eis, dicens: Simile factum est re- angelos, de quibus in Psalmis scribitur: Immhsioncs
gnum cmlorumhomini regi, qui fecit nttptias filio suo. per angelos pessimos [Al. malos] (Psal. LXXVII,49);
Pharisaei intelligentes de se dici parabolas, quoere- seu Romanos e iiilelligamus,sub duce Vespasiano et
iant eum lenere el Occidere. Hanc corum sciens Tilo, qui occisis Judaeoe populis, proevaricatricem
Dominus volunlatem , nihilominus increpat saevien- succenderint civitatem.
tes, nec timore superatur, quo minus arguat pecca- JB (Vers. 8 se.qq.) Tunc ait servis suh: Nupiim quidem
tores. b Rex iste qui fecit nupiias filio suo, Deus pnratm sunt; sed qui invilali eranl non fuerunl digni.
omnipolens est. Fadt autem nnptias Doiriinonoslro lle ergo ad exilus viarum, el quoscumqueinvenerids,
Jesu Cliristo et Ecclesiae, quae tam ex Judoeis, quam vocate ad nuplias. El egressi servi ejus in vias, con-
ex genlibus, congregata est. gregaverunl omnes quos invenerum, ntalos el bonos, et
(Vers. 3.) Ei mhit servum suum vocare hivitatos ad hnplelm sunt nuplim dhcumbenlium. Gentilinm popu-
nvptias, einolcbant venire. Haud dubium quin Moysen, lus non erat in viis, sed in exitibus viarum. Quseri-
per quem Legem invitatis dedit. Si anlem c servos lur autem qnomodo in his qui foris erant inter
legerimus, ut pleraque habent exemplaria, ad pro- malos, etboni aliquisintreperli? Hunc locuni f ple-
phetas referendum esi, quod invitati per eos venire nius traclal Apostolus ad Romanos [A/. additur di-
contempserini. censj (Roin. u, 14): qnod genies naturaliier lacienles
(Yers.4, S.) Ilerummhit alios servos, dicens: Dicite eaquae legis sunt,condemneiilJudoeos, qui scriptam
invitalis : EcCeprandium nteum pctravi: tauri mei, et legem non feeerint.; Inter ipsos quoque ethnicos est
altilia occisa sunt, et omnia parata: venitead nuptias. diversitas infinita ; cuni sciainusalios esse proclives
llli atttem neglexerunl, Servi qui secundo missi sunt, ad viiiaet 176 ruentes ad mala: alios ob honesla-
melius esl ut prophetaeintelliganiiir, quam apostoli: ^G tem morum vinutibus deditos.
iia lamen si supra, servus, seriptus fuerit. Sin autem (Vers. 11, 12.) Inlravil autemrex, ut videret dh-
servos, ibidem legas, hic secundi servi, d aposloli cumbenles: el vidit ibi Itominem non vestitum veste
intelligendi sunl. Prandium paraium , et tanri, et nupliali, el ait illi: Amice, quomodohuc intrasti non
altilia occisa, vel per metaphoram. 175 °Pes regisc habens vestem nuplidlem? Atille obmuluit, Hi qui in-
describuntur, ut ex carnalibus iuielligantur spiri- viiati fuerant ad nuptias, de sepibus et angulis, et
tualia ; vel certe dogmatum magnitudo, et doctrina plajeis, et diversis lpcis, ccenam regis impleverant.
Det lege plenissima sentiri polest. Sed postea cum venisset rex, ut viderel discumbcn-
(Vers. 6.) Etabierunt, aliusjn villatn suam, aiius tes in conviviosuo (hoc esl.in sna quasi fide requie-
vero ad negoliationem suam, Reliqui vero tenuerunt scentes; ut in die jmiicii visitare convivas, et discer-
servos ejus, el coniumelih affeclos, occiderunt, Inter neret merita singulOrum), invenit unum qui veste
eos, qui non rccipiunt Evangelii veritaiem , mulia indulus non erat nupiiali. Uii.us isle, s omnes qui
diversiias est. Minoris enim criminis sunt qni occu- sociati -sunt maliiia intelliguntur. Vestis aulem nu-
pati aliis rebns venire noliierunl,hisqui, conlempto ptialis, proeceptasunt Domini, et opera quaecomplen-
inyilantis affectu, verlerunt humaniiaiem in crude- lur ex lege et Evangelio, novique hominis efficinni
iitatem , el tentos servos regis, vel contumeliis affe- D vestimentum. Si quis igilur in lempore judicii inven-
cerunt, vel occideruni. In hac parabola sponsisiletur lus fuerit sub nomine Chrisiiano non habere vestem

a Vocem impetu mss. noslri sufficiunt. Antea le- * Ilerum ex Origirte : Ira regis ea inlelligitur, cu-
gelifitnr diversorumquevenlorum huc illuccjue. jus de Judmh loquens, Apqslolus menlionem facii.
b Origenes, Nimirum, inquil, homorex trojrice Pervenit auteui ira super illos usque in fineni. Ai
Deus el Chrisli Patcr esse dicitur, nuptim autem fild hmcbellum adversusJndmos movcndttm,et Jerosolymi-
regh, Eccltsia Christi sponsmsponsoipsius Ckrhto nu- re- lattuin excidium populiqttc post Chrisli adventum hh
sthuiio; servi vcro ad vocandos eos missi, qui ad verbis prmnuntiatur.
f IContiiienter Adanianiii vesligiis insistit, qui
pdas fuerant invilati, ti sttni propheim vaticinih suh
eos, qui e populo sunl ad Imliliam tempesliveconvcr- et boc ipsum allegal Pauii ad Romanos tesiimo-
tentes,etc. nium.
c Atque ita quidem plurium numero servosVero- s Origene';: Unum autemveste nttptiaii nottindutum
nensis Evangelior. codex antiquissimus pioefert. vitlii, sub unico genere, vel specie universo, comprelten-
d Secus Origenes sensit, Jlfisstservi alleri, alius esl dens, qui nequitiani sibi anie fidem adhmrescentemre-
prophmtarum cmlus. linuerunt, eamque mihimeexuerunt.
161 COMMENTARIORUM 1N EVANGELIUMMATTH-iEILIR. III. CAP. XXII. 162
c
nupiialem, hoc esl, veslem superccelestis [Al. ccele-A discipulos suos cum Herodianh, dicentes. Nuper sub
stis] honiinis; sed vestcm pollulam, id est, veleris Coesare Augusto Jtidoeasubjecta Romanis, quando in
honiinij exuvias, hic statim corripitur, et dicilur ei: tolo oi'be est celebrata descriptio, slipendiaria facta
Amice, quomodohuc inlrasli? Amicum vocai, quod fuerat, el erat in populo magna seditio, dicpntibus
invitatus ad nuptias est: arguil inipudenliae, quod aliis pro securitate el quieie, qua [Rhabb. quia] Ro-
veste sordida munditias polluerit nuptiales. At ille mani pro omnibus militarent, debere tributa per-
obmuiuit. In lempore enim illo non erit locus Hpce- solvi: Pbarisaeis vero , qui sibi applaudebanl de ju-
niteniiae, nec negandi facultas, cum omnes angeli et stitia, econtrario d dicentibus, non debere populum
mundus ipse lestis sit peccaiornm. Dei (qui decimas solveret, et primiliva daret, et coe-
(Vers. 13.) Tunc dixit rex minhtris: Ligalis pedibus tera quae in Lege scripta sunt, facerel) bumanis le-
et manibus ejus, mitiile eum in lenebras exteriores;' gibus subjacere. Coesar Augustus Herodem e filium
ibi erit flelus et slridor deniium. Manus ligatas el pe- Anlipatris alienigenam et proselytum, rcgem Judaeis
des, fletumque oculorum, el siridorem dentium, vel constiluerai, qui tributis praeesset, el Romano pa-
ad comprobandam resurreclionis intellige veritatem. reret imperio. Mitlunl igitur Pharisoeidiscipulos suos
Vel certe ideo ligantur manus el pedes, utb rnale ciiin Herodianis, id est, militibus Herodis, seu quos
operari^etcurreredesislaniad effundendum sangui- JJ illudenlcs Pharisai ( quia Romanis tributa solve-
nem. Iu flelu quoque oculorum, et stridore dentium, bant, Herodianos vocabant, et non divino cultni de-
per melaphnram raenibrorum corporalium, magni- ditos. Quidam Latinorum ridicule Herodianos 178
tudo ostenditur tormentorum. putant, qui Herodem Chrisium esse credebant,
(Vers. 14.) Multi aitletn sunt vocati , pauci vero equod nusquam omnino legimus.
electi. Oinnes parabolas brevi sententia 177 com- (Vers. 16.) Magister, scimus quiaverax es, el viam
prehendit: quod et in eperevineoe,et in sedificatione Dei in veritate doces : et non est tibi cura de aliquo.
domus, et in convivio nupliali, non initia, sed finis Non enini respicis personam homhtum : Dic ergo nobis
quoeratur. quid dbi videtur : Licel censumdari Cmsari, an non?
b
(Vcrs. 13.) Tunc abeuntes Pharhwi, consilium Rlanda el fraudulenla interrogatio, illuc provocat
inierunl, ut caperent eum in sermone. Et mittunt eii respondentem , ul magis Deum quam Coesarem li-
a Quinque mss. impudenlimhabent, pro pmnitentim. Huetio Herodis qtiidem Magni temporibus, qui pri-
Sic Riiabb. inus pendeiidis Caisari tributis operam contulit, mi-
b Nequeenim, ait Adamamius, utidecueral, ambu- lites, qui per vim illa exigerent, exstilisse, non item
lavil, neque ea qumdecuerat egii, Hic ires mss. currerei hisce Herodis Antip* , cujus potestali iieutitjiiam id
desinani.
• p
L pertnissum, sed ut precibus lanlum, auctoritale, et
c Toiidem fere verbis Origenes : Sospitaloris tem- consilio procuiarel.
poribus, cum tribulum Romanis pendete jussi sunlt e Hieroiiymiim suggillat hic Scaliger in Eusehia-
Judmi, de eo inler eos dhpulatum, deliberalumque ? nis animadversionibus. Quod, ut ait, non Laiiniid
esl ulrum consecratamDeo genlent,qumqtieipsius esseit prodiderunl , sed ex velertbtts Grmch Epiphanius,
portio, trtbulum principtbus solvere consentaneum sit,, Grmcus et ipse scriptor id relulit. Temere enimvero ;
an pro liberlaie cerlare , si vitam pro arbitrio duceree Laliiioruiii cnim niulto veinsiiorum Epiphanio, quod
non liceat, et tribulum minime pendere. Notum sci- rectissime mouet S. 1'ater, opinalin ha>c fuii. Lali-
licel, piist Arclielai unius ex letrarchis exsiliinn,, nus uiique scripior Tenulliauus, sive auctor alle-
rediieiani in proviuciae formam, Syriaeque ftiisse at- rius partis libri de Praescript. advers. Ha>retic, cap.
tribuiam Jtidaeam: aiqueeximie faciam celeherriinaml 45: Prmlermitlo, inquit, Pharhmos... cum hh eliam
descriplionem Qiiirini praesidis Syriae qui Judiroruml Herodianos , qui Chrhlum Herodem esse dixerunl.
faculiaies censuit. Tunc aliquos rebellasse, praeci- Itemque Lalinus Philasler Briviensis , qui alitjuot
pueqnu Jndam qiierudam Gaulaniien (Origenes Ga- Hieronymttm annos proecessii, Haires. 28, de Hero-
lilmumdicit, cttjus in apostolorumActismentionemfaciti dianis, Qui, ait, Herodemregem Judworum percussum
Lucas) plurimosque ad defectionem a Romanis im- ab angelo, ipsum ut Chrhlum sperunles exspeclant. Ex
pulisse, auctor est Josephus lib. Anliquiit. xvni,, quibus(ut id quoque obiterderidicula opinioue addam)
cap. i. videas auctores qui de illa scripserunt, alios atque
dTres Palatini mss.econirartonilcndbus non debere,, alios Herodessibi persuasisse ab llerodianis pro Mes-
etc, qui et paulo post verbum, faceret, praeierniit- sia habitos. Nam quod Hieronymus de Herode Antipa
tunt. Sic Rhabb. ] noial, Philaster de Agrippa Aristobuli filip sentit,
D
• Eodem prosequitur alque Origenes gradu : Qui i» ciijus mentio est Actor. xu, 22. Epiphanius autem
lunc prmerat tetrarcha (Herodes Aniipis, quem dee a Scaligero laudatus, et Niceta lib. l Thesauri, cap.
nomine vocal llieronymus , filium Anlipatrh; inn 34, de llerode Magno, quem sui pro Christo habe-
aliis Iibris Andpatri) populo persuadere cottabatur, ', reni, verius interpretant.ur. lnterim alio nomine in-
prmseitli rerum statui sese ut accommodaret, nec vo- i- simulari posse Hieronymnm lluelius retur, quod cum
luntarium contra polendores bellum susciperet, et ve- '.- hicdicat, ridicule exisiimari a quibusdam Laiino-
ctigalia solveret. rum, Herodianos esse, qui Herodem Chrisinm esse
f lia et Origenes colligebat: Viri quippe simile 'e censebaiit, ipse lamen in Dialogo coiitra Luciferia-
esl, qui tributum Cmsari in populo pendt vellent, He- nos scribat, Herodiani Herodem regem susceperepro
roditntos ab eis fuisse appellalos, qtd id nequaquam n Chrislo. Verum non sic ille quemadinodum Abric.
faciendum esse statuc-bant.Qui auiem libertath specie e episc. referl, sub asserenlis persona scripsil; sed
ducli, quo minus vecligalCmsari pensitarelur, ii fuhsee quasi male compactamfabulam rhetorica liguraproe-
vi entur Pharhmi, etc. Sed nec prior Hieronymi a leriens, Tacco, inquit, quod Herodiani Herodem regem
vero abludit sententia , He.rodinnos fuisse appella-- suscepere pro Cliristo. Uenique addo in noslris mss.
tos Herodis miliifes,sive domesticos ejus tributorumn crederent, legi pro credebant.
coactores, hoinines vectigali per vim exigendo o b Rursum Origenes : Ejusmodi laude
dehorlanttir,
promptos atque expediios : quamquam noiattmi
n ne Herodianoruni personam respicial, aut Cmsariano^
M S. EUSEBil HIEfeONYMl " I' 164
nieat, fetdical noii debef e tfibuta selvi, iit slatim iitt-. A tuffl : sequehles (juixta Acla aposlolorum) omnia de-
dierites Ilerediahi, seditieiiis
'
contra Romarios priii- riegajjaiu, (Act. iv).|Isiae sunt duae fl doriius, de qui-
cipfem a tferieahf. -' bus Isaias niariifestius docet, quod offensurae sint in
(Vfefs.18.) Cognitd aiitehi Jestis rieqtiiliaeorum,ail: lapidem scandali (Isai. vin).
Qtiid rhetentaiis, hypocriim? Plitrta vlftus est ffespOti- i(Vei'.s. 24 seqq.)i Et inlerrogavertinteum, dicenles:
deiltis, iniferfrigahtium frieniferiiCogtiosccfe, ct liofi Mfigister, Moyses dixil: Si quis mortuus fuerit 180
discipulos , sed ieritaiOres vocarfe. Hypofefila fefgO non habens filium, ut ducat frater ejtts uxorem illius,
appfellaluf , qrii aliUd est, fet aliud Sirtitilai, id fest, eisusciiet semen frqlri suo. Eranl aulem apttd nos se-
aliifd Opefe aglt, et aiiud vofefepfaelfeticiii. piem fratres:- etpripius, uxoreducta, defunctus est, et
(Vfefi. 19.) OsUiidiie riiild iluriihriiticerisus. At iUi non lidbens semen,\ reliqtdt uxorem suam fralri suo.
obMeruni ei dehariuiri. Sapieritia seinper sapieiiifeF SiniUiler seciindtis ellertius usquead seplimum. Novis-
agit, utsiiis potissiriiuirt tfenfatores sefmoifibiis con- siqie autem omniumet mulier defuncta est. Qui resur-
futentuf. Ostendite, inirj'tfi'1,inihi deriarium, liOc est, rectionem corporuju non credebant, et animam pu-
geriris ritimmi, quod pfo dfeceift riurhmis imputaba- iabant inierire cunj corporibus, recte istiusmodi fin»
tttf, ethabebal iniagiheni Coesaris. gunt fabulani, quse deliramenti arguat eos, qui
(VerS. 20.) 179^ °*1'J''!S Jesus: Cujus esiimago B resurreClionem asserant moituoi'um. Potest autem
hcec, et superscriplio? Qui putant iriterrogaiiOnfeni fieri, ut vere in genle eorum aliquando hoc acci-
Saivaiofis ignofaniiarii esse, etnoh dispensationem, derit. i
discaht cjf proesenti IocO, quod iitiqiie poluerit scire |(Vers. 28.) -Iri re'$urreclioneergo cujus erit de se-
Jesus cujus imago essel ili litiihffiO; sed interfogat, ptein uxor ? Omnes enint habuerunl eam. Turpiludi-
ut ad sermoiiem eofurri conipeteiitef respohdeat. nem fabnieS opponijnl, ut resiirreclionis denegent
(Vefs. 21.) Dicurit ei : Cmsdris. Titnc ait illh : veritatem. i
jReddiie ergo qum suttt Cmsdris Cwsari; el qum sunl i(Vers. 29.) Iiesppndens autem Jestts, ait illh : Er-
Det Deo. Coesafehi rioii pulemtts Augustum, sedTi- ratis, nescientes Scripturas, neque virtulem Dei. Pro-
befittm significafi privignum ejus , qui in locuiri ptferea erra.nl, qulia Sciipturas nesciunt : et quia
siiccessit b ipsius, sub quo passus festDominus. Oiri- Scfipluras ignofautj, eonsequenternesciunlvirtuteni
nes auiem reges ROmani a primo Caio Cocsare , qui Dei, lioc est, Cliristum, qui est Dei virtus, et Dei
imperium arripuerat, Ceesares appellali 811111 [A/, sapientia (I Cor. 1).
appfellaniur]. PpfrP qubd ait i Reddite qumsurit Cm- J(Vers. 50.) Iii 1Bsurreciione etdm neque nubent^
saris Cmsaii, id est, niimmuii) tribulum, et pecu- e neque nuberitur; sed sunl sicul angeli Dei in cwlot
niarii : et qum sunt Dei Deo, decimas primiiias, et C Latina consuetudo Groeco idiomati non respondet.
oblationes, ac viclimas sefitiamus : tjunmodO et ipse Nubere enimproprie dicunlur muliefes, et viri uxo*
reddidit tfibttta pio se et Petro (Mdtili, xvn); et res ducere; sed nos simpliciter dictum intelligamus,
Deo reddidit quae Dei sunt,Palris faciens voluntateffi quod nubere de viijis, et nubi de uxoribus scriptum
(JWI.VJ); . siti. SI iri resurfeclibiie iiOn nubeht, rieque nubentuf
(Vfers. 22.) Et aitdientes, ihirati suhi, Qui credere rfesiirgfentergo corpora, r quoe possunl nubere et
debuefaiilad tantam sapientiam, mirati sunt c quod nubi. Nemo quippe | dicil de lapide et arbore, et bis
calliditas eorum iiisidiandi non inveilissfel Iociim. rebus, qttoehon bslieiilmeffibrageniialia, quod noii
Eireiicloeo, itbierutil. InfideJitatem ciirn mifacuio nubaiJt, rifequfenuhantur; scd de Jiis quae cum pos-
pafitef j'eporlantes. sunt nubere, '.lairienjalia ralione non inibiiiit. Quod
(Vers. 23.) In illo die accessertintadetiin Saddiicmi, aulfeni ihffeftur : Sed surii sicui anqeli Dei in coiio.
[' '-. I
ijiti dicuhthpriesseresiirreciiotieiii. Dttoslitereses efaht SpifituaJis feproriiiuiiur conversatio.
jfi JudOeis: uria Phaiisaeorum, altera Sadducaeorum. (Vers. 31 seqq.)! De resurreclione aulem mortuo*
JPliarissei traditionum ei obscrvatiohuinj quas illi v• rittii horiieghih quod dicitini esld Deo, dicente vobis ;
divrspmastt;:vofeant, justitiam pfoefefebani; iinde fet Egp suni Dius Abiflham, et Deus Isaac,et DeusJa-
divhi VocabaritUfa |)Opulo. Sadducaeiaulem, qui in- cob : Non est Deus ihoriuorum, sed viventium. Ei au-
lerprelantur justi, et ipsi vindicabantsibi quod nori diehles itirbm ihirabifnlur de doelrina ejus. Ad com-
efartt: pfioribus felhofporis fetaiiimrhresUi'1'feClioiiehi prdbahdarii fesurfefeiionis veritatem, s mulfo aliis
cfedeiiiibus, conflifentibusque, et aiigelos, et spiri- manifeslioribus 181 exemplis uli potuit, e quibus
. ...
rilrii: iit ftixid Pliarismorum.senleniiam tribulum Cm- occqsionetn demirati;
itiri hPh esse soliiehdum.dffpvmtins,jl_etodianisab ipsis d| ConferS. Doctpreni in. Commentariis in hunc
irtidefeiiir.Ei paiilo siipeiiiis: Ita mpidieriie eo, quo Isaioelocrim, el in Epist. ad Titum. Epistolam quo-
mirius cetiius Ccpsqri darehir-, eutii quasi defectionh que ad Algasiam Queesw10, et Oialogiim advfers.
aiictPreiti atque .hhpuliorcm Romanh iradituri fuis- Luciierianos, num. 8.
senl llefodiarii. _ e| Prp neque nubentur, inVeronensi Evangeliorum
» DiiO Palaiiiii Wss. , ,'.., pi-iricipem.eitni icnetint.; vetuslissimo exempjari, niagis ad Laiini sermonis
alii fflirius beue, conlrd Rohiahtim principem ie- prppiietatem esf, neque uxores ducent.
nearii, fefc. ...... . f; Tres Pajatini mss<v corpora quictim possinl m-
b Reclius duo e npstris mss. habenty ln locum vi- bere,e1x..;
tridiubijuri, fetfe. slEadem Origenis inedum responsio, sed fere sunt
c OfigissiiieS ail; Nuilam sibi prmbitam iili insidiandi verba : Ad id aulem kicemus, cum depromptis e Pro-
«65 COMMENTARIORUMIN EVANGELItJM MATTHJII LIR. IV. CAP. XXtl. iC6
csl illud : Suscitabunlur mortui, et resurgent qui in se-. A. (Vers. 5i seqq.) 182 Pharismiib autemaudientes
pulcris sunt (Isai. xxvi, 19). Et in alio IPCP: Multi quod silentium imposuhset Sadducmh, convenentni ht
dormientium de terrm pulvere consurgenl: alii in vi- unum: et inierrogavit eum unus ex eis legis doclor,
tam, et alii in opprobrium el confustonem mternam tentans eum.' Maghler, quod est mandalum macjnum
(Dan. xn, 2). Quocriturilaque, quid sibi voluerit Do* in lege ? Ait illi Jesus: Diliges Dominum Deum luum
minus hpc pfeeferre testimenium, quod videtur am- exiolo corde tuo, el inlotaanima iua, el in tola menle
biguum, vel non salis adresurreciionis pertinens ve- iua : lioc est maximum etprimuminandatum. Secun-
ritatem : Ego sum Deus Abraham, el Deus Isaac, et dum autem simite est huic : Diltges proximum tuum
Deus Jacob; elquasi, IiOc prolato, probaveril quod sicul ieipsum. In his duobus mandath universa lex
volebat, statim inluierit: Non esl Deus morluorum, pendeiet propltelm. Quod de Herode et Ponlio Pilalo
sedvivenlium. Cujusrei lurboe quoque circumstantes, legimus, in Domini nece eos fecisse concordiam, hoc
mysferium cognoscenles, admiratse sunt de doctrina etiam nnnc de Pliafiseeis ceriiiffius et Sadducaeis, qui
6 etresponsis illius. Supra diximus Sadducaeos, nec interse contfarii sunl, sed ad leiiianduni Jesum pari
angelum, uec spirilum, nec resurreclionem corpo- menie consentiunl. Qtiiergojam supra in ostensione
rum confitentes, animarum quoque inleritum preedi- denariifuerant conrutati, et adverssepartis faciionein
casse. Hi quinque tantum libros Moysis reeipiebanl, B viderant subrulam, debuerantc exemplo moneri, ne
prophelai'um vaticirria respuenfes. Slultum ergo erat ullra molirentur insidias : sed nialevolenlia et livor
inde proferre lestimonia, cujus aucloritatem nori se- nulrit impudentiam. Inlerrogat unus ex legis docto-
quebanlur. Porro ad aeternitatem animarum proban- ribus , non scirc desiderans, sed teriians, an inter-
dam de Moyse ponil exemplum : Ego stim Deus rogalus nosset quod inlerrogabalur , quod sit majus
Abraham, el Deus Isaac, et Deus Jacob (Exocl.m, 6). mandalum : non de ffiaridaiis interrogaus, sed qttod
slatimque infert: Non est morluorum Deus, sed vt- sit prinium magnumque maiidafum ; ut cuin omnia
ventium; ul cum probaveril animas permanere post quoe Detts mandaverit magna sinl: quidquid ille
morlem ( neque enim poterat fieri, ul eorum esset responderif, occasionein habeat calumiiiandi, aliud
Deus, qui nequaquam subsisiereni), consequenter asserens magnum csse de pluribus. Quicumque igi-
inlroduceretur et corporum fesurreclio, quae cum tur novit et interrogat non voto discendi, sed studio
animabus bona malave gcsserunt. Hunc locum ple- Cognoscendi, an noveril ille qui responsurus csl,
nius in extrema parte primee Epistolae ad Corinthios in similitudinem Pliariseeorum non quasi discipulus,
Paulus apostolus exsequilur (I Cor. xv). sed quasi tentalor accedit.

phetis sexcendsleslimoniis probare possit Senalor, fu- C qui sum, id thihi nomert est, itorum esse Deum pro-
turam vilam hominh manere, id mimme fecisse : quod nuntiare, qui neutiquam surit: quod si illnd absurduin
scilicet unam Moysis Scripturam admilterent Saddu- est, eorum profeclo Deus est, qui sunt, el qui vivunt,
cmt,a qua deducla ratiocinalione, convincere ipsosvo- el qui exislunt, quique beneficium a. Deo in se colia-
luil:sicautem illase habere videtur: Deus dixif Moysi, tumagnoscunt.... Vivuntergo, Deum, ipsiuscfitebene-
Ego sum Deus Abraliam, et Deus Isaac, et Deus Ja^ ficium agnoscentes Abrdhatii, et Isaac, el Jacob,- fetc.
a Palatin.
cob, cum oraculum ipsi in rubo reddidit: aut igitur ross., de doctrina responsionis illius.
b lidem mss.,
Deus, eorum Deus est, qui sutil, atit eorum qui noii Pharhmi audito silendum, elc.
sunt, absurdum cst autem, Deuni, qtii dixil: Ego surn, c In uno CisterCiensi, exemploquod
mOvefi,iie, fetc.

LIBER QUARTUS.

(Vers. 41 seqq.) 183 Congregalh aulem Pharhmh, J) Inferrogemus ergo eos docti a Domiiio : si simplex
inlerrogavil eos Jesus , dicens : Quid vobis videtur de homo est, et filius lantum David : qoomodo David
Chrislo, cujus filius est? Dicunt ei; David. Ail ilih : vocet eUni DomiiniriJ suuni : noii errPris iricerlo,
Quomodo ergo David in Spirilu vocal eum Dominum, nec propria volunlate : sed in [A/. iacet in] Spiritu
dicens: Dixit Domhtus Domino meo , Sede a dextris sando. Testimonitfm autem quod posuit ,, de cen-
meis, donec p&itdm inimicos tuos seabellum pedum tesimo nonp Psalmp smapfiim esi.- Doinnius igitur
tuorum? Si ergti David vocat eum Dominutii, quomodct David vpcatur, non sccundum id «|iiod de eo liatifs;
filius ejus esl? Qtii ad lcntandum Jesum fuerant coii- est, sed juxta id quod nalus ex Patre semper fuit,
gregati, et verifatem' fraudulenta raterrogaiione praeven-iensipsuni carnis suae Patrem. Judoei ad de-
a capere nifebanlur , Occasionem proebueruni confu- ludendam interrogatrouis Vferitaiem Mvofa mriltff
lationis suae. Inlerroganturque [Al- Interrogatur] de conlingunt, vernaculum Abralue asserentes, cii|us
Christo cnjiis: filius sit. Interrogaii© Jesu nobis pro- fuerit filiiis Damascus Eliezer: et ex ipsius persona1
ficil usmie hodiecPntra Judoeos. Ef hienimqui con- scriptum psalnrum , quod: post coedem quinque fe-
fitenlur Chrisiuin esse veiJlurum,honn"nem simpli- gum, Dominus Deus Domiiio suo dixerit Abrahoe :
cem et sanctum vimm asserunl de geneitfe Daviji. Sede ad dexleram meam, donec ponam inimicos tuos

a Penes Vicloriuiu,
carpere nitebantur, etc.
I6T ^ Sv EUSERJJ M&RONYMI '"; 168
scabellum pediim tuorum (Genes. xiv), Quos interroge- j^ ab hominibus. Quicumque igilur ita facit quodlibet,
irius; Qiiomodo DeusdixeritAbrahae eaqiioe sequun- utj videatur. ab hominibus, Scriha et Phaiisams
tur vTecum principium in die virtulh tum in splendo- est. -
i
ribus sanctorum, ex uteroanle Luciferum genui te ; et: ( Vers. C.) DHatdnt erivntphylacleria sua, et nia-
Jurtivit' Dominus, et non pmnilebil eum; tu es sacerdos gnificant fimbrias. Amant autem primos recubilus in
in ceternum , 184 secundum ordiitem Melchisedec? ccenit, et primas cathedras in synagogh, el salulalio-
Et respondere cogamus, quomodo Abraham ante nesin foro, ei vppari ab hominibus Rabbi. Vaenobis
Lucileruin genitus sit; et sacerdos fuerit secundum miseris, ad quos Pharisoeorum vitia transieruni.
ordinem Melchisedec: pro quo Melcliisedec obtule- Dominus cum dedisset mandaia Legis per Moysen ,
rit panem el viuum , et a quo decimas preedoeac- ad extremum intulit: Ligabh eainmanu lua, et
ceperit. erunld immola anle oculos tnos (Deul. vi, 8). Et est
(Vers. 46.) Einemo poteralei respondereverbum:ne- sensus : Praecepla rnea sint in manu tua , ut opere
queausus [uiiquisqiiam exilla die eum amplius inlerro- corjipleantur : sint ahte oculos tuos,ut die ac nocte
gare. Pharisoei el Sadducoei quoerenles occasionem mediteris in eis. Hoc Pbarisoei male interpretanles ,
e
calumnioe, et verbum ajiquod inveiiire, quod pateret scrjibebant in meffibranulis Decalogum Moysi, id
insidiis, quia in sermonibuscoufutaii sunt, ujiranon B est decem verba Legis, complicanies ea, et ligantes
inlerrogant, sed apertissiine comprehensum , Ro- in fronle, el quasi coronam capilis facientes, ut
manoe tradunl poteslati. Ex quo inteljigimus venena semper ante oculos moverenltir: quod usque hodie
invidiae posse quidein superari, sed difficile cen- Indi, f Persoe, et Rabylonij faciunt : et qui boc ha-
quiescere. bucrit, quasi religiojsus in populis judicaiur. Jusse-
(Cap.XXlII. — Vers.l seqq.)TuncJesus locutusest ral quoque aliud Moyses (Num. xv) ut in quaiuor
ad lurbas et addiscipulos snos, dicens : Super calhe- angulis palliorum liyacinihinas fimbrias facerent, ad
dram Moysi sederunt Scribm et Pharismi: omnia ergo Israelis populum digjioscendum, ut quomodp in cpr-
qumcumquedixerinl vobis, servaie eifacite : secundum poribus circumcisio; signum Judaicoe gentis daret,
opera vero eorum nolile facere. Dicunl enim , et non ila et veslis haberet ialiquam differentiam. Supersli-
faciunt. Quid mansuetius, quid benignius b Domino? tiosi magist.ri.captanles auram popularem, atque ex
Tentatur a Pharisoeis, coijfriijguniur insidiae eorum, mulierculis sectaWs lucra, faciebant grandes fim-
et seciiiidum Psalmistam : Sagillm parvulorum factm briiis, et aculissimas in eis spinas ligabam, ul vide-
sunl plagm eorum ( Psal. LXHI, 8), el nihilominus licet ambulantes et sedentes interdum pungerenlur,
propter sacerdotii et nOmiuis digniiatem , hortatur et quasi hac admoriitione retrahereniur ad offiiia
populos utsubjiciantureis, non opera, seddoctrinam G Doniini,et rainisteiia| servitulis ejus.Quia ergo dixe-
cmisiderantes. Quod autem ait : Super calhedram ral Doniiuus : Omnia opera sua faciunt, ut videanlur
Moysi sederunl Scribm et Pharismi : pef cathedram 186au hominibus ; quod generaliter accusarat,
doclrinam Legis oslendit. Ergo et illud quod dicilur nunc per partes dividit. 6 Pictafiola illa Decalogi,
in Psaimo : In calhedra pestilentiai non sedil (Psai. phylacfeiia vocabanf : quod quicumque habuisset
l, 1), Et: Cathedras vendenlium columbas everlil (Su- ea, huasi Ob custodiaffi et monimeritum sui haberet:
pra xxi; Mar. xi) docJrinam debemus accipere. non inlelligentibus Pharisaeis quod haec in corde
(Vers. &.) Alligant autem onera gravia et imporla- portanda sint, non in corpore : alioquin et armaria,
bilia, et imponunt in humeros hondnum; digilo autem et arcajliabenllibros, et noiitiam Dei non liabenl.
suo nolunt eamovere. Hoc generaliter adversus omnes
ef minora nonfaciurit. Hoc apud nos superstitiosee mulierculae, in b parvu-
magistros, quic gravia jubent,
Notartdum autein 185 1md et humeri, et digitus, lis Evangeliis, et in crucis ligno, et istiusmodi re-
et onfera, et.vincula, quibus alligantur onera, spiri- bus ( quae habent quidem zelum Dei, sed non juxta
luajiter inteiligendijr.sunt. scientiam) (Rom. x)iusque hodie factitant, culiceui
(Yfers.S.) Omnia opera sua faciunt, utvideantur liquantes, et camelum glulientes(Infra, eodem).
a Rliabb., qui Melchhedec. J) servqntes. Decalogttni scriptum in membranulh, cir-
b Vafiani secum irivicem ncslri mss. lnaliis, quid cmhdare capili suo, et hwc esse, qum jnbentur anle
benignius ? Domino tentato a Pliariswis_, etc, in aliis oculps, et in fronte pendere, ut semper videant qttm
Dominus, lenlalur, ete. prmcepta sunl. Veruu , uiad euin locum observamus,
c Ftiriasse veriiis nostri inss., qui grandia jubenl. hiciqnoque fatendum est, siqua Rabbinis res suas
a Uebioeus habfet nSiaia', fronlalia , Scpiuaginta. narfanlibus fidfesest,et siquid hodierna quoque apud
vfero, ad qutirum hic se S. Paier raiionem efformat, eos consuetudo probat, non Decalngum Moysi,
it.aiAte.vra.,quod esl, immofa : contra Latina inter- qiiod llieronymus lfadit, sed quosd:<m dumtaxat
pretalio , el movebaniur c\\wAipsemet Hieron. ver- Scriptura' textus, dups nempe Exodi, duosque Deu-
teritex Hebiaici verbi *isia proprletiile , qua signi- lerotipmii describcrejsolitos in meiiibranulis, quas
ficatin incedendo corpus, aul aliqnid aliud agitare, fronti, vittis iitriifiqiie dillluentibus, alligareut.
et niovere : quo sensu in subnexa exposiiione Pha- s |Nomen Persm ni^sjri mss. ignorant. Sic Rhabb.
risieorum fronialia describit. Confer adeo. subse- s I'd esl, parvas schedulas, quod el Viclorio nota-
querileiri aiinotalionem. turn , a Groeco ITUXTKTIOV, rjuod est libcllus , parva
<=Anlea erat, membranh. His porro geinina sunt, tabella, hjsquesimilia. Paulopost pro voce monimen-
qiioeiiiihct S. Pater ad Ezechielis cap. xxiv : Aiunt. tumi rcctius forlassei legeris , munimentum.
h Rabb., in parabolh Evangelii,
Hebrmi hucusque Babyloniosmagistros Legh prmcepta
169 COMMENTARIORUM1N EVANGELIUM MATTH^EI LIR. IV. CAP. XXIH. 170
Istiusmodi erat fimbria parva et brevis ex a Lege A emnis c magister qui scandalizat malis operibus disci-
preecepla; quaro et mulierilla qtiae sanguine fluebat, pulos ] suos , claudit ante eos regnum coelorum.
tetigit in pailioDomini (Supra ix, Luc. vni) : sed ( Vers. 15.) Vw vobis, Scribm et Pharhmi hypo-
non esl compuncta superslitiosis b senlibus Phari- i
critm, quia circuilh mare el aridam , ut facialis unum
saeorum; magisque sanata ad lactum ejus. Cumque proselylum j :_ct cum fuerit faclus , facilh eum filittm
superfluedilatentphylacteria, et magnas laciam lim- tgehennm dttplo quam vos. Noii eo studio servamus
brias, gloriam captantes ab hominibus, arguuntur (quacsiia , quo queerimus. Scriboeet Pharisaei totum
in reliquis, cur quoerant primos accubiltis in ccenis, lustranles
I orbem , propler negotiationes, vel diver-
et priinas caihedras in synagogis; et in publico gu- s lucra d tam a discipulis captanda, quam per

lam seclentur et gloriam: ei vocenlur ab hominibus iimagiiicm sanctitatis , studium [Al. sludii ] habe-
Rabbi, quod Latino sermone magister dicitur. Deni- Ibant de geniibns facere proselytum , id est, adve-
que sequitnr : i
nam , et incircumcisum miscere populo Dei. Sed
(Vers. 8 seq.) Vosautem nolite vocari Rabbi: Unus < qui ante , dum esset ethniciis , simpliciter errabal,
est enim magister vesler : c omnes autem vos fralres 'ci erat semel filius gehennoc , videns 186 magi-
estis. Et patrem nolite vocare vobis super terrani : 'strorum vitia , ef intelligens deslruere eos opere ,
Unus est enim Pater vester , qui in cmlh est. Nec vo- B quod verbis docebant, revertitur ad vomilum suum:
cemini maghlri : quia magisler vesler unus esl, Chri- ct gentilis factus, quasi proevaricator, poena majori
stus. Qtd major esl veslrum , erit minister vester. Qui dignus erit. Filius autem vocatur gebennoe, quomo-
autem se exaltaveril, liumiliabitur , et qui se humilia- do filius" perditionis, et filius hujus saeculi. Unus-
verit, exultabiiur. Nec magister, necpalervocandus i qnisque enim cujus opera agit, ejus filius appel-
est alius , nisi Deus Pater et Dominus noster Jesusi latur.
Christus. Pater, qnia ex ipso sunl omnia. Magisler, ( Yers. 16 seq.) Vm vobis , duces cmci, quia dici-
quia per ipsum nmnia: vel quoniam per dispensa- th : quicumquejuraveril per iemplum , mldl est: qui
lioneni carnis cjtis , 185 omnes reconciliaii sumus; autcm juraveril in auro tetnpli, debitor est. Stulli et
Deo. Quoerilur quare adversum hce proeceptum , cmci, quid enim majus esl, aurum, an lemplmn quod
doctorein gentium Apostolus se esse dixeril (HCor. sanriificat aurum ? Et quicumquejuraverit tn allari,
v; Coloss. i); aut quomodo vulgalo sermone, , niliil esl : quicumque aulem juraverit in dono , quod
maxime in Palaestina et ^lgypti monasteriis se in- esl super illud , debet. Cmci, qidd Pnim ntajiis est,
vicem Palres vocent? Quod sic solvitur: Aliud essei ilonum , an allare quod sanclificat donum? Qui ergo
nalura palrem vel magistrum , aliud indulgentia. jural in allari, jttrat in eo , et in omnibus qum super
Nos si hominem patrem vocamus, honorem aetatii C Hlud sunl, Et quicumque jnraveril in templo, jurat
deferimus, non auctorem nostree oslendimus vitae. ht illo, el in eo qui habitat in ipso. Et qui jurat in
Magister quoque dicitur ex consortio veri magistri. cmlo, jurat in throno Dei, et in eo qui sedel super
Et ne infinita replicem , quomodo unus per naturami eum. Supra, ut nobis visum est, cxposuimus quid
Deus et unus Filius , non praejudicai coeterisne perr signiiiearel tradiiio Pharisoeorum , dicenliuni : Do-
adoptionem dii [A/. dei] vocentur, et filii : ita etl num quodcumque est ex me, tibi proderil: nuuc du-
unus el pater et magister, non procjudicat aliis, utt plex , et ad unam avariliee occasionem trahen9 ,
abusiveappellenlur palres el magistri. Pharisoeorttm traditio condemnatur, ut arguantur
( Vers. 13, 14.) Vmautem vobis , Scribm et Pha- ciiiicla pro lucro facere,- et non pro limore i)ei.
rismi hypocritm, quia claudilh regnum cmlorum antee Sicut enim in phylacteriis et fimbriis dilataiis opinio
homines. Vos [ Al. tpsi] enim non intralis, nec inlro- sanctitalis captabat gloriam, et per occasionem
euntes sinitis iutrare. Vm vobis , Scribm et Pharhmi!t gloriae quoerebat lucra : sic alia tradilionis inventa
hypocriim, quia comediiis domus viduarum , oralio- i- stropha, impictatis arguil proecepleres. Si quis in
nes longas oranlcs, propter hoc amplius accipielis is conientioiie, seu in aliquo ju^io, vel in causoeam-
judicittm. Habentes Scribae et Pharisoei Legis Pro-i- biguo, jurasset in templo, el postea convictus essel
phelaruiiique uolitiam , sciunt Chrisium esse Filiumn D ^ meud.cii, non tenebalur criminis reus*[A/. ejus],
Dei: non ignorant natum esse de Virgine; sed dumn Sin auiem jurasset in auro el pecunia, quoe in tem-
praedam de subjecta sibi plebe appelunt, nec ipsi si plo sacerdotibus offerebalur , statim id in quo jura-
introeunt regna coelorum, nec eos qui poterant,:, veral, cogebatur exsolvere. Rursum : Si quis juras-
inlrarc permittuni. Hoc est quod in Osee propheta(a set in aliari, perjurii reum nemo fenebat [.4/. reti-
arguit: Absconderunt Sacerdotes viam , inlerfecerunl il nebat] : sin autem perjurasselin dono, vel in obla-
Sicimam ( Osee vi, 9). El rursum : Sacerdotes non m tionibus, hoc est, in hosiiis , in victimis, et in si-
dixerunt, ubt\ esl Dominus ( Osee iv) ? Vel certe te miia et coeleris , qu;e offeruntur Deo super allare,
a Duo e nostris mss., ex ic ignorant. In Graeco quoqUe ipso desunt, in cujus
Legis prmcepto. Sic
Rliabh. uno alterove aniiquo exemplari ad liuem sequenlis
b Vitiose legerat Marlianoeus, sensibns. el versui post verba, in cmlh eu, atljiciuritur.
Liquet
vero, sentibus rpponendum ex mss. et conicxtii , ubi bi d Viciorius ait : Tres Florentini codd. ita legnnt,
aciUissimas spinas fimbrih Pliarjsaeoruin alligatas as vel diversa lucra a dhcipulh caplanda quasi per ima-
luisse tratlii S. Paier. giiietn sanciilntis. Nos «ihil muiavimus : utraque
* Npstri inss. verb.i, omnesauletn vcs cniiTilectjo bona.
fralres esth,
h,
PATRQJ;,. XXVI. Ij
174 S. EUSERIl HIERONYMI i 171
haec studiosissime repetebantur [A/. repelebant].<}•A j hypocrhi et iniquitalei. Quod in calice et paropside
Arguit ergo eos Dominus , et stultitioe et irauduleri- n- dempnstrarat, eo quOd foris loii essent, et iutrinse-
liae , qUOdffittlto majus sit templum quairi aurumi, , cus sofdidi, bpc nunc per exemplum sepulferprum
quod sanfelificatur a templo, et aliare qiiam hostioe, B, rcplicat: quod quoniodb sepulcra forinsecus lita
qiioe 187 sanciificantur ab altari. Totum autern :in sunt calce, et brnata marmoribus et auro coloribus-
faciebant, non ob Dei timorein , sed ob diviiiarum m que distincta, intus siutem plena sunt ossibusmor-
ciipiiditatfem. tuorum : sic et pervefsi magislri, qui alia docenf,
(Vers. 23.) Vmvobis, Scribm et Pharismi hypocri- '%-. etalia faciunt, munditiani habitu ve-lis, etverbo-
tw, qnia decimalh rnehtham el aneilium et cyminum, », ruui huiiiilitaiedemonfetraiit: iri.tus auiem pleni sunt
ct reliquisih qumgraviora sunt Legis, judieium, et mi- :t-. omni spurcilia, et libijdine. Denique manifestius lioc
sericordiam, et fidem. Hmc oportult facere, etilta non m ipsurii exprimit, inferens : Sic etvos a foris quidem
omittere. Multa in Lege praecepta suiit, qiiae typos os parelis hondnibus juslil: intus autem pleni estis hypo-
pfeeferttht fttturorum. Alia vero aperta sunta juxta ta crisi et imquitale.
Psalmistam, dicentem : Maiidatum Dqmini luciduni, n, (Vers. 29 seqq.) V\m vobis, Scribw el Phariswi
illumihans oculos (Psal. xvuj, 9), quoe siatim opera ra liypocrilm, quia mdificalh sepulcra proplietarum, et
desiderarit. Yerbi gfalia; Non adulterabis : non mU ~i ornatismonumenta jnstorum, et diciih : Si fuhsemus
fuf ium facies : noh lestinionium falsum dices, etc. e. indiebus palrum noslrorum, non ftdssemussocii eorum
Pliarisaei autera, qnia praeceperat Doinihus (ut inte-3- in sanguine prophetaruin. Itaque testimonio estis vo-
ririi inlellectus mysticos dimittamus) propter alimo- j- bhthelipsis: quia fiiii estis eorum qui prophelas occi-
niairi safeefdotum et Levitarnm, quorum pars eratat deruni. PrUdentissimo syljogisiuo coarguit eos filios
Domirius, omnium rferum offerri in templo decimas ; csse liomicidarum, diim ipsi opinione bonitalis et
hoc unum habebanl siudii, ut quoe jussa fuerani,i, gloiiafeiil pppulps, sepulcra oedificant propheiarum,
compbriarentur : caeiera qUoe erant majora, utrumu quos majores cortlin i interfecerunt, et dieiuit:SI
quis faceret, an hon, parviperidebant. Et ex lioc ifa-i- fuissemus lempore illo; non fecissemus ea quae fe-
qttecapituJO arguit eos avaritioe, quod slttdiose etiamn cerunt patres noslri. ifloc antem etiamsi sermone
vilium olerttm decimas exigant, et judicium in dis-i- non dicant, opefe loquuntur, ex eo quod ambitiose
ceptaiione iiegptiprum, misericordiamquein paupe-:- et rtiagriifice ecdificeni imemorias occisorum, quos a
res.pupjllos et viduas, et fidem in Deum, quoe ma- patribus suis esse jugulatos non negant..
gna suiit, pfaeterhiittarit. Ei vos implele mehsuram patrum veslrorum. Pro-
(Vers. 24.) Duces cmci, excolahtes culicem, came- bato SUperipriJjusdiclis, quod filii esseut honiicida-
lumtiutern glulientes. Camelum puto esse, secundumn G rum, et eorum qui prophetas occidissent, nunccon-
sensuiri pf aesentis loci, et magnitudinem praecepto- i- cludit iquod voluerat, et quasi extremam syllogismi
ruffi, judicium, fet misericordiam, etfidem. CuliCem n parteffi ponit. Et vos implete mensuram patrum ve-
aiitem decimas riientliae, anethi, cymini, et reliquo-'- sfroruffi. 189 Quod illis defuil, vos adimplele,
riuri viliiini olfeftim. Hsec contra proecepturtiDfei,quae
e Illi inlerfecerunt servos : vos Dominum crucifigite.
magna surit, devoramiis atque iiegligimus, et opi-i- Iili proplielas: '
vos eum qui a prophetis preedicalus
nioriem f eligioiiis in parvis, quee lucrum liabeiit, di-i- est. ,' '•
ligenliam demonstrainus. (Vers. 53.) Serpenies) [Al. addilur el\ genimina vi-
(Vfers."25",'26.) Vm vobis, Scribm el Pharismi htj- I- perarum, quomodo fugielh a judicio gehennm? Hoc
pocrilm, quia mundads quod deforis esl calicis el par--' ipsum et Joannes Raptista dixerat (Luc. m). Sicut
opstdis, intus autem pleni esth rapina el immunditia.:. fergd de viperis nascunt|ur vipei'oe: sic de homicidis
Pfiarhme cmce, munda prius quod intus est calicis et•t palribus, vos, inquil, nati estis homieidoe.
paropsidh, ut fiat et id quod deforis est mundum. Di- (Vers." 54.) ldeo ecceego mitto ad vos prophelas,
vfersis verbis, eodem sensu, quo supra, arguitit el sqpierites, ,el scribas, fit ex illis occidelis el crucifi-
Fliarisaeos simulationis atque mendacii, quod aliudd geth, et ex. eis fiagellabifts in synagogis vestris, el per-
b ostenfent hominibus foris, aliud domi agant. Non11) I) sequemini de civhate in civitalem. Iloc quod antea
quodiri calice et paropside eorum superstitio niora- dixeramus, implete mensuram palrum vesirorum, ad
relur ; sed 188 iu0& foris hominibus ostenderentt personam Doihiiii pertinere, eo quod occidendus
sanciitatem, iri habittt, in sernione, in phylactefiis,, fesset alj eis, potest et ad discipulos ejus referri, rie
ih fimbriis, in oralionum longitudirie, ct caeteris hu- quibusjnunc dicit : Ecceego millo ad vos prophetas,
jusmOdi, iatrinsecus auteni essent vitiOrum sordibuss et sapienles, el scribas, et ex iliis occidetis, et crucifi-
pieni.
" gelh, el flayellabilh in synagogis veslris, el perseqtte-
(Vefs. 27, 28.) Vmvobh, Scribceel Pharismihypo- mini decivilqteincipitaiem, ut impleajis mensuram
criim, quia similetieslh septilcrh dealbath, qum d foriss patrtini:vestfoi'um. Siiiiulque observa jtixta Aposto-
parenl homiritbus speciosa, intus vero: piena sunt ossi- lum scribentem ad Corinthios (I Cor. vn ), varia
bus riiortitorum, et orimi spurcida. Sic et vos a foriss esse dona discipulornrn Ghrisii; alios prophelas, qui
quidetn parelh hominibusjusti; inlus autem pfeni e&tis s ventura c praedicant;, alips sapienles, qui novcrint
• * Intersefit c Hicquoque erat ffiirius recte antea,
Rliabb., et Uluminqnt ooulos. prmdicent,
"'"•*: Xritea efat, aliud ostendant. pro prmdicani, qupcl mss. substituunt: ut et nove*
175 COMMENTARIORUM1N EYANGELIUl MATTHiEI LIB. IV. CAP. XXIII. 17*.
quando debeant proferre sermonem; alios scribas A xxiv, : 22). Cum ergo etZacIiariam teneamus, et oc-
in Lege doctissimos, ex quibus lapidalus est Stepba- «eisionis consentiat locus,quoei'inius quare Buraciiiee
nus, Paulus occisus, crucifixus Petrus, flageilati in dicalur
i filius, et non Joiadae ? Barachia iingua nostra
Aclibus apostolorum discipuli : et persecuti eossunt i
benediclus Domini dicitur : el sacerdotis Joiadoeju-
decivitate in civitalem ; expeilenles de Judeea, ut slitia, * Hebroeo sermone demonstralur. Iu Evange-
nd geniiitm populiimlransniigrarent. ] quo utiinlur Nazaroeni, prp filio Barachim, filium
lio
(Vcrs. 55, 56.) Ut veuial super vos omnis sanguis Joiadm reperimus 191 scriptum. Simpliciores fra-
juslus, qui effusus esl_super terram, a sanguine Abel itres infer ruinas tetupli et allarisy sive in portarum
jusli usque ad sanguinem Zuckarim filii Barachim, < exilibus, quae Siloam ducunt, rubra saxa monstran-
quem occidhlis inter templum el allare. Amen dico :tes, Zacharioe sanguine putant esse poliula. Non
vobis, venient limc omnia super generalionem isiam. condemnamus
, errorem, qui de odio JudaeQfum, et
190 Do Abel nulla est ambigijiias, a quin is sit fidei pielate descendit. Dieamus breviler quare san-
quem Cain frater ejus occiderit. Justus autero npn guis Abel justi,usquead Zacbariam filium Barachiae
solum ex Doniini.nunc senieniia, sed ex Genesis ab illa generationerequlratur, cum neutrum eorum
lestimonio comprobatur (Genes. iv ), ubi accepla occiderit. e Regula Scripturarum est, duas genera-
ejus a Deo narranlur munera. Quoerimus qui§ iste B liones ponere, bonorum vel malorum, hoc est, sin-
sit Zacbarias filius Baracliiee, quia mullos legiraiis gulorum singulas. De bonis sumamus exempla :
Zncharias. Et ne libera nebis tribueretur erreris fa- Quh ascendet in monlem Domini? aut qids requiescet
cultas, additum esl : quem occidistis inter templuin in monle sancto ejus (Ps. xxm, 3)? Cumque plui-es qui
et altare. In diversis diversa legi, et debeo singulo- ascensuri sunt in montem Domini , descripsisset,
rum opiniones ponere. Alii Zachariam filium Rara- qui diversis fuere octatibus, poslea infert: Hmc est
chiee dicunt, qui in duodecim prophetis undecimus generalio qumrentium Dominum, qumrendum faciem
est, pairisque in eo nomenconsenliat [Al. consentit]; Dei Jacob. Et in alio loco de omnibus sanclis : Ge-
sed ubi occisus sit interlemplum el altare Scriptura neralio justoruni benedieetur (Ps. cxi, 2). De malis
noa loquitur: maxime cum temporibus ejus vix vero, ut in proesenti loco : Generalio viperarum. Et
ruinoe lempli luerint. AliiZacliariam patrem Joannis : Requirenlur omnia a generalime hta. Et in Ezechicl,
intelligi volunt, ex quibusdam apocryphorum som- cum peccata terrae descripsisset, sermo prophe-
niisapprobanles, quod propterea occisus sit, quia licus adjecit : Si Noe, et Job, et Daniel, ibi fuerhtt
Salvatoris praedicarit [A/. preedicarei] adventum. hwenli, non dimiltam peccdta terrm illi (Ezech. xiv,
Hoc quia de Scripturis non habet auctoritatem, ea- 14): Omnesjustos qui similes forent virtutibus e<>-
dem facilitate coiilemnilur, qua probatur. Alii istumi G rum, f per Noe et Job et Daniel volens intelligi.
volunt Zachariam, b qui occisus est a Joas rege Ju- Ergo et isli qui similia Cain et. Joas contra aposto-
doeinter templum et altare, sicut Regtim narrat t los gesserint, de una generalione esse rereruntur.
historia. Sed observandum, quod ille Zacharias noni (Yers. 37.) Jerusalem, Jerusalem, qum occidis pro~
sit filius Barachiae, sed filius Joiadae sacerdotis. Un- pltetas, et lapidas eos qui ad te missi sunt:quoties vo~
de et Scriplnra refert : Non fuit recordalus Joas pa- lui congregare filios tuos, quemadmodum gallina con-
trh ejusJoiadm, « quia sibi fecisset bona (II Paral. gregat pulios suossubalas, etnoluhli! Jerusalein,

runt, pro noverint, aliaque id genus leviora passim. Hebrmo nomhte demonstratur. Joiada itaque signifi-
a Rhabb., quin sil justtts, quent Caiu, etc. cat Domini cognilionem, non justitiatn; ut testis est
b Hee porro, qtiam et Ilieronymtis probat, pro- Hieronymus in libro Hebraicorum Nominum : setl
pior ad veriialeui videtur senientia, qnae ZachariaiiiI sacerdbtis Joiadae jusiitia Rebraeo sermone demon*
Barachiaa filium, deqno Matili. xxm, 55, eurodemI stratur, quiaapud HebroeosscientiaDomini accipiiur
facit esse c»m Zacharia Joiadae filio, ison levi suffra- pro justitia ac pietate. Isaia: xi : Non nocebunt, et
ganie Hebraiei Nazaroenorum codicis auctnriiatt', ini non occidenl in universo monie sancto meo; quia re-
qno pro Barachiae nomine, Joiadoe nomeii S. Paterr r. p plela esllerra scientia Domini, sicutaqum marh ope-
iiiveoit. Concessere auteni in hancipsam sentcniiami rientes. Hic et. alibi, scientia accipitur pro/us/itta,
jampiidem interpretes magni nominis, qnos singil- cultu Dei ac pictate. MAET.— In Cisterciensi ms.,
latim laiidare non vacat. Qtii vero aliam ab hac pro- Hebrworum nomine: olitrt vulgati, Hebrmo nomine.
pngnanl, practer veiuiuissiinoriim Patrum auctorita- Equidem scio, Joiadah sonare, Dominus novit. Unde
IRIII,qni Zncliariam Joannis Baptistae patrcm hic a et Hieronymus in Lib. Nnm. Domini cognilionem in-
Matihomisignificari vulgo ptitant, id quoqne oppo- lerpretatnr. Qui vero possil significare jusiitiam,
nunt, quodZacharias isie, de quo loqtiiiur Chrislus,;, anlc MarlianaeumVictorius utcumque ostendere co-
summuin ponlificaiuni gessisse non dicatur, quemn nalus cst ex eo, quod in Scripturis scientia Domini,
lenuii revera isle Joiadoe filius. A<1hoecille neci Ira-i- pro jnstitia ac verifate aceipiatur. Liite enim, inqnit,
ditus dicatur, inter templum et altare, quod est, inler:r justiiiae vox patet, unde Psalmus xvm : Juslitim Do-
vestibulum lempli, etaliare hdlocausiorum, sive add mini rectm, Imdficantescorda : Prmceptiim Domini In-
ejus allaris occidentem. Hic vero ex Joiada parenlee cidum, illuminans oculos, similem habel signilicatio-
natus, in atrio domus Domini, quod signilicare vide- ;- nem. Voxque Hebraica ibi IIPJIest iptsr, sed i~lp3.
tur, iu atrio populi, Paralipomenon libro teste, fue- 37 Sicut Psal. xvn, Et juslidas ejus non repulia me;
rit occisus. Nihilominus perplacet illa Hieronymi 1' pro justitia^ ejus, in Hebraeo.
sententia, in eaque sislo. VrflpFiiiegiiur
"Tres Palat. mss. : Regula Scriplurarum est,
o RecliusadGraecum lexlum nostri mss. qum sibi, <i, duas generaliones bonorum et matorutn nosse, Itoe
elc, pro quia. est, etc.
A Ita legit IDS.Codex Beccensis: alii cum editis, s, ' Voculam per, ignorant Palalini mss.
175 S. EUSEBII HIERONYMI j 176
non saxa et oedificiacivitatis, sed habitatores vocat, r\ lus tui, el consummationh smculi ? El respondensJe-
quam plangit patiis affeclu, sicut ct in alio loco le- sus, dixit eh : Videle ne quis vos seducal. Sedel in
gimus, quod videns eam lleverit (Luc. xix). In monte Oliveti, ubi vefum lumen scientiae nasceba-
eo autem quod dicit : Quoties volui congregare tur, et acceduni ad eum 193 disripuli secreio, qui
filios tuos, omnes retro prophetas a se missos esse mysteria et futuroruin revelationem nosse cupic-
tcstatur. Gallinee quoque similitudinem congregantis bant, et interrogant ifia : Quo lempore Jerusalem
sub alas pullos suos, in canlico Deuieronomii legi- desiruenda sit ; quo vcuttirus Cbiistiis; quo con-
iiius : Sicut aquila prolegitnidumsuum,el superpul- sumniaiio soeculifutufa sil.
los suos a desideravit, expandens alas suas suscepit et (Vers. S.) Mulli enhn venient in nontine meo, di-
tulil super pennas suas (Deul. xxxn, H). cenles : Ecjo sum Chrhtus, el multos seducenl. Quo-
192 (Vers. 58.) Ecce relinquctur vobh domus ve- riiin uniis est Simon Samarilanus, quem in Actibus
slra deserla. Hoc ipsum ex persona Jeremiae jam apostolofum legimus, i qui se inagnam dicebal esse
ante dixerat: Reliqui domummeam, dimisi hmredila- Dei virtutem (Act. vni), baec quoque inter [Al. et]
lem meqm: facla est milti liwreditas mea quasi spe- coetera irt suis e voluiiiinibus scripta dimillens : Ego
lunca hymnmb (Jer. xn, 7, 8). Deserlam Judaeorum sum sermo Dei, ego suin speciosus, ego paracletus,ego
domum, id est, lemplum illud, quod ° fulgebal au- B omnipotens, ego omnia Dei- Sed et Jnannes aposiolus
gustius, oculis comprobamus : quia habitatorem in epislola sua loquitur : Audislh qnia Anlichrislus
Chrisium perdidit, et hoeredilalem proeripere ge- venlurus est, nunc aulemAnticltrisli inulti sunl(\Joan.
sliens, occidit baeredem. II, 18). Ego reor omnes haeresiarchas, Anlichiistos
(Vers.59.) Dico enimvobh: nonme videbilh amodo, esse,et sub noiiiine Cliristi ea docere, quaecontraria
donec dicatis : Benedicttis qui Avenit in nomine Do- sunt Chrisio. Nec mirum si aliqnos ab his videamus
mini. Ad Jerusalem Joquitur, et ad populum Judaeo- seduci, cum Dominus dixeril: Ei multos seducent.
rum. Yersieulum autem isturo, quo et parvuli atque (Yers. 6.) Attdituri enim esis prmlia, et opiuiones
laclentes in ingressu Jerusalem Doroini Salvatoris prmliorum : videte ne iurbemini. Oporiet enim hmc
usi sunt, qtiando dixerunt : Benedictus qui venit in fieri; sed nondum estfihh. Cum hoecigilur fieri vide-
nomhte Domini, osdnnain excelsh, suinpsitde cente- rimus, non piilemus diem instare judicii, sed in
simo defeimo scplimo psalino, qui rnanifesie dc ad- tempus illud reservari, cujus sigiium perspicue in
venlu Domiiii scriptus est. Et quod dicit, hoc vult consequentibus poniluf.
inlelligi : Nisi poenitentiam cgeritis (Luc. xui), et (Vefs. 7,S.) Consurgpt enim gens conlra genlem, et
confessi fueritis ipsum nie esse, de quoProphetoe ce- regnum conira regnum, el erunt pesdlenlim el fames,
cinerunt, Filium oriinipotentis Patris, meam faciem C et terrmmotus per loca, \Hmc autem omtda inida sunt
non videbitis. Habeut Judsei datum sibi lempus poe- dolorum. Non ambigo et lisec quideni juxta litteram
niteniiae : confiteantur benedicium qui venit in no- fuiura ijuae scripia simt: sed mihi videiur reguum
miue Domini, etChristiofa conspicient. i conlia regnuin.et pestileniia eornm, quoruni sermo
(Cap. XXIV. —Vers. 1, 2.) Et egressus Jesus de serpit tit cancer (II Tiiu. n), et fames audiendi ver-
templo, ibat, Et accesserunl discipuliejus,ul ostende- bum Dei, et commolio universae terrae,ct a vera fide
renleimdificationes templi. Ipse aulem respondens, separatio, in hoerelicisjmagis intelligi, qui contra se
dixil illis : Videth hmcomnia? Amendico vcbis : non iuvicem diniicaiiieSjEcclesieevictoriam facimii.Quod
relinquetur hic laph super lapidem,quinondestrualur. aulem dixil: Hmc auterii omida hdtia sunt dolorttm,
JuxJa historiam maiiilesius esi sensus. Recedenie melius iransferlnr, parturilionum : ut quasi conce-
autem Domino de lemplo, .oninia legis cedilicia, el plus quidam advenlus Aiitichristi, non parlus inlel-
compositio niandatornm ila destrucla e'st,iut nihil a ligauif. i
Jutheis possil impleri; et capite sublato,; universa (Yers. 9.)Tunc tradenl vo>in tribulationem,et oc-
inter se meinbra compugneiil. cident vos ; et eritis odio omnibusgentibus 194 P''°"
(Vers. 5, &.) Sedente atdem eo super montemOli- pter nOftiennieum.Per apostolosoniniiini credeutium
ved, accesserunt ad eum discipuii secrelo, dicenics : 0 persona signatur, non quo eo temporc aposloli in
Dic nobh qvando hmc erunt, et quod signum adven- corpore repericndi sinl.

11Iidem mss., desideral; reetius vero a.d.Groeeum 4 Dtio mss., qui venturus esi.
texlum, cum olim vulgatis, verbo, suscepit, adduiii e Auctor' Constitiitioriiini Apostolic. : o"$ap:iv
yap
cos; Gnfice, iSz&roavrovg. Sri ci ircpi. SifjMvav.ai lO.ebStovliiSii avvrk\avrt{ BL-
b In veinstioiis Palat. codicis albo in calce paginae 81Laiiz,bvbp.ariXpiart>v,'v.airo>v paOyriZva-irov, 7rt-
huc revocaiida in texlum haecsubdtiniur glossaioris pwipovaiv ei; aizarriv, i-lfe.Scimtts enim, quod qui Si-
verba : Esl attimal, quod Grmcedicitur hymna,Latiue monem Cleobiumqnesectqnlur, venenaloscomponentes
betlua, de qua Lex dicil : Non. manducabisliijmnam, libros sub Christi el dhciptdorum ejus nomine circum-
neque quod simile est ilii, quoniam hnmundtiin animal [ernnt ad dccipiendosvos. Mcniorai qunquc Auctor
esl. Physiologus dicii de eo, quoniam duus naluras ha- de Divinis uoniiiiibus cap. 6 : sipMvo; avnpp-nnv.ov;
bet, aliquando quod mascttlus esl, aliquandq femina. 16yov;._ln Piafal. Arabiba ;<dConcilium Nicvnnm :
Cui similes mslimati sunt filii Israel, quouiani ab initio Sibi auiem perfitli isd Simonilm Evitngeliumeffinxe-
quidem sermerunt Deo vivo,posteavero deliciis et luxu- runl, qitod in qualtior ioritos secantes, librum qualtwr
rih dediti, idola coluerint. angulorum el cardinum niundi appeliarunl,
«Iii Palal..;.-iriss.,quoclante fulgcbal atigusium. • i
177 COMMENTAUIORUM1N EVANGELIUM MATTIIASI LIB. IV. C\P. XXIV. 17S
(Vers. 12, 15.) El quoniam abundabil htiqttilus, A retroisum suiit; scU inagis. sercre in agro spiriiua-
refrigescet charitas mttllorum. Qui autem perseverave- liuni Scripturarum, ut frucius capiamus ex eo. Nec
rit usqtte ad finem, hic salvus erit. Non omnium ne- tollerealteram tunicain, quamapostolibabere prohi-
gavil fideni, sed multorum. Mulii enim vocati, beutur. De hoc loeo, id est, de abominalione desola-
pauci vero elecii. Nam in apostolis et similibiiseo- tionis,quoe dicta est a Daniele propheta, slante in
rum permansura est charilas, de qua scriptum est: loco sauclo, niulla Porpbyrius terlio decimo operis
KAquwmullmnon polerunlexslinguere charilatem(Cant. sui voluiniiie contra nos blasphemavit, cui Euse-
vin, 7). Et ipsePaulus : Quisnos separabit a chari- bius Caesariensis episcopus tribus respoudit volu-
. late Chrisli ? tribulatio, an anguslia, an fames (Rom. minibus, decimo octavo, decimo nono, et vicesimo.
vni,35)? etreliqua. Apollinaris [Ai. Apoilinarius] quoque scripsit plenis-
(Vers. 14.) Et prmdicabitur hoc Evangelium regni sime : superflueque conatus est uno capitulo velle
in universo orbe, in teslimonium omnibus gentibus; et disserere, de quo lanlis versuum millibusdisputatiim
tnncveniet consummaiio. Signum Dominici adventus est.
est, Evangelium in toto orbe pradicari, ut nullus sit (Vcrs. 19.) Vm aulem prmgnantibus el nutrien-
excusabilis ; quod aut jam complelum, aut in brevi libus in illis diebus. Vae illis animabus, quoe non
ceruinius esse complendum. Non enim puto ali- B in perfeclum virum sua genimina perduxerunt,
quam remansisse gentem, quae Cliristi nomen igno- sed initia habent iidei, ut enulritione indigeant
ret. Et quainqiiam non habneril proedicatoren, ta- magistrorum. Hoc quoque dici potest, quod in
rnen ex vicinis nationibusopinionem fidei uon potest persecutione Antichristi, seu Romanae captivita-
ignorare. lis, praegnantes et nutrienies, uleri et filiorum
(Yers. 15.) Cum ergo viderilis abominadonem de- sarcina proegravati, expedilam fugam habere non
solalionis, qum dicta esl a Daniele prophela, stantem in quiverinl.
loco sancto,qui legit, inlelligat.Quandosd intelligen- (Vers. 20.) Orate qutem, ul non fial fuga veslra
liam provocamur, mysticum monstratur esse quod kieme, vel sabbato. Si de captivilnte Jerusalem vo-
dictum est. Legimus autem in Daniele hoc modo: El luerimus accipere, quando a Tito ct Vespasiauo ca-
in dimidio hebdomadis auferetur sacrificinm et liba- piaest, orare debent, ne fuga eoium hieme, vel
ndna, et in lemplo abominalio desolationum erit usque sabbato fiat; quia in altero duritia frigoris probibel
ad consummalionemlemporis, et consummatio dabi- ad solitudines pergere, 19S et in montibus deser-
tur super solitudinem. De boc el apostolus loquitur tisque latitare : in altero,aut transgressio Legisest,
(II Thess. n) :quod homo iniquilatis et adversarius si fugere volucrint, aut mors iiiiminens, si remanse-
elevandus sit conlra omne quod dicitur Deus, et C rint. Si auiem decansiimmatione mundi inlelligitur,
colitur; ila ut audeat stare in templo Dei, et osten- boc proecipit, ut uon refrigescat fides nosira el-in
dere b quod ipse sit Deus, cujus advenlus seciuidum Cbristum charitas, neque ut oliosi in opere Dei tor-
operaiioiicm Satanae destiuat eos, et ad Dei solitu- peamus virtutum sabbato.
dinem rcdigat, qui se suseeperint.Potestautein sim- (Vers. 22.)JB( nisi breviaii ftdssenl dies ilii, non fie-
plicilcr aut de Antichrislo accipi, aut de imagine ret salva omnis caro ; scd propler electos breviabun-
Coesaris, quam Pilatns posuit in templo ; aut de Ila- lur dies illi. Abbreviatos dies, iion secundum delira-
driuni equestri staiua, quee in 195 ips° sanclo mentaquorumdam (qui putant lemporum momenta
sanctorum loco usque in proeseiitem diem stetit. mutari ; nec recordantur illius scripti : Ordina-
Abominatio qunque, secundum veierem Scripturam, lione tua permanet dies [Ps. cxvm , 91], sed juxta
idolum nuncupatur; et idcirco addilur, desolationh; temporuni qualitatem sentire debemus, id est. ab-
quod iu desolato lemplo alque destructo idolum po- breviatosnon mensura, sed numero; ut quoniodo
siittin sit. in bcncdicti' im iKeifiir : Luagiuidinc tlt-.tum.cpkbo
(Yers 16 seq.)Tunc <7Mt in Judma sunt, fugiant ad eum (Ps. xc); sic et nunc abbreviati dies intelligan-
montes; et qui in lecto, non descendat tollerealiquid tur : ne temporum mora, fides conculiatur creden-
de domo sua ; el qui in agro, non revertatur iollere 0 tium.
lunicam suam. Abominatio desolalionis intelligi po- (Vers. 25.) Tunc si quis vobh dixerit : ecce Idc
tcsi, cl onine dogma perversum ; quod cum videri- Chrhtus, aut illic ; nolite credere. Multi capliviialis
mus stare iti locosancto, hoc est, in Ecclesia, et se Judaicaj tempore principes exsiitere, qui Christos
oslendere Deum, debemus fugei'e de Judoea ad mon- e.sse se dicerent : inionluni ui obsidentibus Ronia-
tes, hoc est, dimissa occidente littera el Judaica nis, Ires inlus fuerint facliones. Sed melius de con-
pravitate, appropinquare moniibus seternis, de qui- summatione muiidi inielligitur.
. bus illuminat inirabililer Dens (Ps. txxv); et esse (Vers. 21.) Surgent enimpsettdochristi, et psCudo-
in tecto etin don>atc,quo non possiut igniia diaboli prophelw, et dabunl signa magna et prodigia; ila utin
jacula pervenire : nec descendere el tollere aliquid errorem inducantur, si fieri polesl, eliam electi. Ecce
de donio conversalionis pristinae : nec queerere quoe prmdixi vobis. Tripliciter, ut ante jam dixi, locus
B Plerique mss., agua multa non poleril exstin- Et paulo post, adsoliludinem redigat, absque Dei in-
guere. terjecto vocabulo.
bUnusPalalin., quod ipse sil Christus, pro IJeus.
179 %. EUSEBH «lEROMMl j- 18(J
liic disserendusHest; autdetempore •obsidionis Ro- A dabuntlumensuum; etcaetera astra cadent decoelo,
jhaiieesarit de !corisum'mati'onemiindi; itft de hoe- viftutesque coeJorum feommovebuntur, ivon ditiiiiiu-
reiicorum coritra Ecclesiam piigiia; et j istiusmodi tiohe iumiriis (alibqhin iegimtis soiem sepluplurn
atiticiifistis^iquiSiib OpiniPrie iaisife seifeiMaecriiifra babituriin) lumiriis [Ibid. xxx]), sedquodad eoffipa-
darlsjum diriiicarit. ratioiiem vfersejucis ojnnia vteui tenebrosa siht, <Si
(Vfers.2S, 26.) Si ergP disceririivoVis,\eccein "de- itaque islfeBoI, qui hunc per totum orbem rufiJat, let
'SeWoesi,;holife «&»•«?;eccefh penelrdiibtis, nbliie Cre- luha quoeSecundum est iuminare, et stelioe quoead
dere: Si quis pfpihisefit VPbis qriPd irt ilesef fo gen- sblatiiim tttfaSs accfertsaj sunl, omnesque virtules
iiliiim et pnilosopliofum dogiiiateGhfistrib mhfeiuf; (quasahgelorum multjiJudiiies j§g intelJigimus) in
aut iri haefeticofum penetralibus, qhi Dei pollicen- adyeritu Chrisfi in tenfebras reputabuntur : decutia-
irir afearia, ftolite exire, nolite credere; sivfe(quia trir supefcilium eoruffi, qiii se sanctos arbitraules
f.efseCntiohis et arigustiafuffi tfempofesetaipef pseu- preeseiitiaimjudiclis npn formidant.
dapfophetae decipiendi iriveniunt locum ) si quis >(Vers.38.) Ei iiu:lc\ pirebitsigiiurii Filii horidnis
sub nomiite €Iifisti se jactare voluefit, non statim in edio. Signuin Jiic, 'aiut ciucis intelliganius, ul vi-
accomhiodeiis fideih. deant (juxta Zacliariain iZach. xn) fet Jbannem
'; (Vers. '27.) Sictii ehhn fulgur exli tib 'Oriehte, e't B [Joaii. xix]) Judseiqufem cohjpunXerunt; aut vexil-
paret usque iri&ecidenlem; ila erit et advehius Filii luiii vietoriee tiiumpliantis.
lioniiriis. Nolilfe exire, holitfe credfere; quod Filius Et iunc plangent otiines tribus term, et videbunt
liominis vel 197 *n dfeserto -gentium sit, vel in >pe- FiUum lioihiriis venienleiii in ntibibus cceU curii
Tietfaiibus !i;effeticorurii; sfed qubd ab ^Orieriteiisqhe virtute mulla el majestale. Plangent hi qui muni-
in Oceideniem, ;fides ejiis iri calliolicis Ecclesiis fril- cipatum lion liabuere iri c&lis; sfed scripti sunt in
'
geal. Hoc quoque dicendum, quod secundus Salva- teffa,
tdris advenlus nen in humitilate ut prius, sed in (Vef s. Zii) Eitiiitiei 'angelossuos cum luba' et voce
gloria deffionstrandus sit. Btulturii festilaque eum in mtigria; el cbngregtibuhl eleclos ejus a qualuor verilis,
parvo ioco vel abscondito qrioefere,qui iotiusriiundi a sunimis cmlorum risqne ad ierhihtos eorum. De hac
Jtimerisit. tuba fet Aposlolus loqultur (I Cdr. xv ; I Tltess. iv):
(Vers. 28.) Ubieurhque fueritcOipus, illuc cdrigre- et iri lapocaJypsi Joantiis legimus (Apoc. viii) : et in
gaburitur et aquilm.De exempToriaturaii quod qhoti- velfefiTestariienio (Nurti. x), tuboe dueiiles ex aurO,
die cerniirius, iGhfisiiInstruimur sacramento. Aquilaft et eereargentoqtte lieri pfoecipiuritur1;Ut sublimia do-
et vultuies fetiaffitraris maria dicttrituf sfeiilire4ada- ritfinaf ttriif fesorient'saicfafnehta.
vera, et ad escaffi hujuscemodi cohgffegafi. "Siefgo *2 '(Vers. S^, 53.) 'A6tirbore duiem fici tiiscile pardbo-
if ratioiiabiles voiueres riaitifali serisu taritis terf arum iaih: cum jdni rdiriits 'ejus ieher fueril, el folia riaia,
Spatiis, e't riiaris flucJibussepafatae, parvum cadaVef seiiis quitifrope esfmsttis. iia etvos cum viderith hmc
sentiunl ubi jaceat :quantohiagishos et oirihis ffiul- Vihtita,stdlpte qtiia prope est in 'januh. Sub exemplo
titttdo cfedehfiiihi debet festiriare ad'eum,cuju's'ful- arboris, doculthonsumimatioiiis advfeiiiUin.Quoinodo,
guf exit ab Ofifente, et pafet usque afl Occidenteih! friquit, quaridd leheiitiiefintihafbofe ficusb cauli-
iPossriiriusautem corpris, id fest, rirapk, qiioll sigiii- culi, et^emmh refuihpit iri floferii,cOfiexque foiia
ficaritius Laiine dicitur 'cddaver, ali eo qttod » per "parturit, irilfeiligiiis aeStafisadverituffi, et Favonii ac
moftfem cadat, prissionem Clifisti iiilfeiligere, ad V«fis wlfpiittffi : ita|cum liaec omiiia quoe scripia
qiiarii pfovocaiiiur; iit tibicuinqiie ih 'Scriptunsle- siiHt, jVidfefiiTS, riolite 'putafe Jam iidfessecOiisiiinmii.
*
gilur, cohgregeiriur, et pfer iliani veriirfe possimus ad tiorifeihTnrihdi, sefl ifiiasi pfooeMia et prsecufsores
Verbum Dei, ut est illud : Fodertint manus mcas et qridsdaffi veiiire;'ht ristfendarit qued prope silet in
pedes meos (Ps. xxi, 17). Et in Isaia : Sicut ovisad januis.
viciitridinductus (tsa, Liii, 7); et caatera riis similia. (Vfers. 51.) Anieh Ujco vobh, quia non prmleribil
Aquilae autem appellantur saricli, quibus inriovata generatio kiBC,donec omiiiaisla ^arii.Supra diximus
est juventus uf aquiiae ; et qui juxfai Isaiam pluroe- © gehefatioiieS honPVumj,fet ecoiitfafio malorum esse
scutft, et assriiijiint alas, ut ad Clirisli venihiit; pas- sihghlas.Tgituf ahr oihnegferius hoininum signifi-
sionem (Isai. XLVI). cat, aut speclaliter JUdeeOrrim.
(Vei's. 29.) Siatim auietri post 'tribulalioriern die- (Vers. 55.) Cmluhi ei ierrti Iranslbunt, verba aulein
rum illorum sol obscurabiiur, et lunti non dtibil lu- ihea hon prtpieribunt. Coeltiffiet terra tfansibunt im-
men suum, et siellm caclent de cmlo, el virtntes Cmlo- mutatione, ndh abolitiOhe sui^ ialioquin quoniodo
rMmcoin.motic6untMi'.Soletluiiaob5curabunlur,etiion sdl 1*99 oJbsfeuraMrif, et Juiia non dabit lumen
: - ':
a Saricttts quoque Hilarius in hunc locum : iSan- qui 'fet legiint, «t tgemmaeorum empit, ela. — Non
cfos iuquit, de volatu spirilalh corporis aquitas nun- recte legilErasmus, :quando leneres fuerinl in arbore
.'ivavit, quorum congregantibus angelis, convenlum ficus cauliculi, Mariamis reslituit verani lectionem,
idurum in loco passionis oslenciit, lllud vero TTTS^SCquaiu rfelirient maniiscripti nostri. MART.
c Urius Palatin., quasiprmvia,et prmcursores, elc.—
brigehem sapit. Vlde, elc.
» VitiosfeMartianoeus cdticnli legit; et Erasmura, Opfiiiihiii exemplar ffisl EcclesioeNarbonensis reti-
<"iiplacuit, teneres... claviculi, castigat. "Yeraffile- netliaiic ieciionem,</»asi prmvioset prmcirsores,etc.
*i,ynem, post Viciorium, mss. nostri substituunt, MiRT. I
181 COMMENTARIORUMIN EVANGELJUM MATTH^I LIB. IV. CAP. XXIV. 132
suum, et stellae cadent, si coelum in quoisla sunt, tA minh. Quoeritur quomodo supra scriplum sit: Sur-
terraque non fuerit ? . get enim gens contra gentem, et regnum contra regnum ;
a
(Vers. 56.) De die aulem illa et hora nemo scit, et erunl peslilentim, et fames, et terrmmotus ; et nunc
neque angeli cwlor.im, nisi solus Pater. Inquibusdam ea futura memorenlur quae pacis indicia suul. Sed
Lalinis codicibus additum est, b neque Fiiius: cum exislimandiim, juxia Apostolum, quod post pugnas,
in Graecis, et niaxime Adamanlii et Pierii exem- et dissensiones, et pestilenlias, et fames, et terree-
plaribus, hoc non habeatur ascriptum : sed quia in molus, et caetera quibus genus vastatur humanum,
nonnullis legilur , disserendum videlur. Gaudent brevi [A/. brevis] subsecutura sit pax , quae quiela
Arius et Eunomius, quasi ignoranlia magistri, glo- omnia repromittai, ut fides credentium comprobe-
lia diseipulorum sit, et dicunt : Non potest aequalis tur, utrum transactis malis, sperent judicemesse
csse qui novit, et qui ignorat. Conlra quos breviter veniiirum. Hoc est enim quod in Paulo legimus :
ista dicenda sunt: Cum omnia tempora fecerit Je- Quando dixerint, pax el securitas , tunc repenlinus
sus, Iioc est, Verbum Dei: Omnia enim per ipsum eis superveniel inleritus, sicul dolor parlurientis, et
facla sunt, et sine ipso factum esl nihil (Joan. 1,5), non cffugient (I Thess. v, 5).
in omnibus autem temporibus, etiam tlies judicii (Vers. 40, 41.) Tunc duo erunt in agro ; unus as-
sit: qua consequentia polest ejus ignorare partem, g sumelur, el unus relinquelur. Dum tnolenles in mola :
cujus totum noveril? Hoc quoque dicendum est: una assumelur, et una relinquelur. Tunc, inquit, duo
Quid estmaju?, iwtitia Paliis, an judicii? Simajus erunl in agro, quando, tempore videlicet consum-
novit, quomodo ignorat quod minus est ? Scriptum malionis atquejudicii,duo in agro pariicr invenien-
legimus. Omnia qv.m Palris sunt, mihi traditasunl lur eumdem habentes laborem, et quasi parem se-
(Luc. x, 22). Si omnia Patris Filii sunt, qua rafione mentem, sed frnctus Iaboris non oequerecipientes.
unius sibi diei notiiiam reservavit, et uoluit eain Duoequoque molentes siinul erunt: una assumetur,
communicare cum Filio? Sed et lioc inferendum : etuua reliiiquetur. In duobus qui in agro commo-
Si novissiinum diem temporumignorat, ignorat el rantiir, et in duabus quaepariter molunt, vel Syna-
pene ultimum, et reirorsum omnes. Non enim po- gogaro intellige, et [A/. vel] Ecclesiam , quod simul
test fieri, ut qui primum ignorat, sciat quid secun- molere videautur in Lege, et de eisdem Seiipluris
dum sil. Igilur quia probavimus non ignorare Fi- farinam lerere preeceptoruin Dei : vel eaeteras hee-
lium [A/. additur Dei] consumniationis diem:causa reses, quae de utroque Testamento, aut de aliero
reddenda est curignorare dicatur. Apostolus super videnlur molere l'arinamdoctrinarumsuarum:eicuin
Salvalore scribil: ln quo sunl ontnes thesauri sapien- unum nominis Clirisliani propositum 201 habeant,
itm el scienlim abscondid (Coloss, n, 3). Sunt ergo C non eamdem mercedem recipient t aiiis assumptis,
omnes thesauri in Chrislo sapientiee el scientiee, scd et aliis derelictis.
absconditi sunt. Quai-e abscondiii suut? Poslresur- (Vers. 42, 45.) Vigilate ergo, quia nescilis qua
rectionem inlerrogatus ab apostolis, de die mani- hora Dominus vesler ventnrus sit. Iliud autem scitote,
festius respondil: Non est vestrum scire lempora vel quoritam si sciret paterfamiiias qua Itora fur ventvrus
momenta, qttmPaierposuit in sua poleslale (Acl.i, 7). essel, vigilaret ulique, el non sineret perfodi domum
Quando dicit, non est vestrum scire , ostendit quod suam. Perspicue ostendit quare supra dixerit : De
ipse sciat, sed non expedial nosse apostolis, ut die auiem illa ° el hdra nemo scit, neque Filius liomi-
seroper ineerti deadvenlu judicis, sic quotidie vi- nh, neque angeli, nhi Paler solus : quod non expc-
vant, quasi die 2©© alia judicandi siut. Denique et diat scire apqstolis , ut pendulse exspectationis in-
consequens Evangelii sermo idipsum cogit intelligi, certo semper eum credant esse venturum , quem
dicens quoque Patrem solum nosse : in Palre com- ignorant quando venturus sit. Et non dixit, quia
preliendit et Filium. Oninis enim paler, filii no- nescimus qua hora venlurus sit Dominus; sed nesci-
men est. th. Praemissoque patrisfamilias exemplo, cur reli-
(Vers. 37 seq.) Sicul aulem in diebits Noe, ila erit ceat consummationis diem , manifestius <Jocet,
el advenlusFilii Iwminis. Sicut eiinn erant in diebus D dicens:
anle diltivium conudentesei bibenles, nubentes elnn- Ideo et vosestote parali: quia nescith qua hora Fi-
plui [Al. nuplum] tradentes , usque ad eum dietn, quo lius hominis venturus est. Quh, putas, est fidelis servus
intravit Noe in arcam, et non cognoverunt donec venit et prudens, quem consliluit Dominus ejus swperfand-
diluvium, el lulit omnes: ita erit et adventus Filii ho- liam suam, ut det illis cibum in lempore ? Bealus ille

*>Voces, el hora, qtiae ex in nortiiullis Graefeiscodd. et ipse Chrysostomus legit. Nihilosecius S. Ambro-
desiderantur, hic duo Palalini nesciunt. sius, de Fide, lib. v, cap. 16, Arianorum fraudibus
b Additum, neque Filius, legere cst hodienum in hociribuil. additamenlum : Veteres, inquit, non ha-
antiquissimo Veronensi Evangeliorum exemplari. In benl codices Grmci, quia nec Filius , sed non mirum4
eo quod Martianoctis ediilit, ltalicoe, ut vocal, ver- si el hoc falsarunl: qui Scripluras inlerpolavere divi-
sionis babetur, sed nec Filius. Ad huhc vero Com- nas. Qua ratione autein videalur adjeclum proditur,
mentarii Kieronymiani Iocum Becccnsis penes eum- dum ad interprelationem lanli sacrilegii derivalur.
dem Martianaeum codex , neque Filius Itominh. Si c Hic quoque voces, et hora, Palatini mss. re-
Greeea consulas exemplaria, est in uno Cantabri- spuunt. Vide superiorem annotationem.
gensi Groeco-Laiino ovfe 6 vib;, neque Filius: quod
183 S. EUSEBII HIERONYMI 184

tervus, quemcmn venerit Domiiiusejus, invcueril sic A custodiu reseivatoe, nihilominus mente nupserunt
facientem. Amen dico vobis , quoniam sttper omnia (I Cor. vii). Sed mihi videlur ex supcrioribus alitts
bona sua constiluet eum. Plenius incnlcai et repli- sensus esse qtii dicithr, et non ad virgiualia cor-
cat, quare de die consummaiionis el hora ncc ange- pora, sed ad oniiie bominuiii genus romparatio
los, " necse scire pracdixeril; sed solum Patrem, perlinere. Sicut enim duo in agro, et duae niolen-
quod iion expediat scire apostolis : et exemplum tes, duos significant populos, Clirisiianoruni. et Ju-
palrisfamilias, hoc est, sui cl fideliiim servorttni, id daeofum, sive sanclprum et peccatorum , qui in
est, apostolorum, ad cohortationem sollicitee mentis Ecclesia consiiluti, videniur quidem et ipsi arare
interserit, nt spe proemiorum minisfrent conscrvis etmolere; sed cuncla in hypocrisi faciont: sic et
in fempore suo cibaria doctrinariim. nunc dccem virgines omnes homines complecttni-
(Vers. 48, 49.) Si auiem dixeril malus sei-unsi//e lur, qui videutur Deo credere , et applaudunt sibi
i» corde suo, moram facil dominus meus venire, el cm- in Scripiuris sanclis, tam ecclesiasticos, quam Ju-
perilpercutere conservos suos, mandttcet aulem el bi- doeos, atqtie hcereticps. Qui idcirco omnes virgines
bal cum ebriis. Ex superioribus pendet, quod sicut appellantur, quia gloriaiifur in tiiiius Dci notitia,
sollicitus servtts el semper adventum domini prae- et mens eorum idololatrioe turba [A/. lurbine] nen
stolans, tradit conservis cibaria in tempore suo, ei B consiupratur. Oleum habent virgines, quocjuxla fi-
postca super offinia bnna pairisfamilias constiiui- dem et eperibus adofnantur. Nen babent oleum,
tur : ita econtrario, qui juxta Ezechielem dixit : In quoe videntur simili qiiidem fide Dpminum confi-
tempora tonga fiet hlud (Excch. xn, 22), et non pu- teri;: sed virlnium opera negligunl. Possumus
lal dominum cito esse veniurum; facius secnrior, quinque virgines, sapieniesct slullas, quinquc sen-
vacat epulis atque luxurioe : el non Jenem palrem- sus 203 interpreiari : quorura alii festinant ad coe-
familias, sed severissimum senliet judicem. leslia, et superna desiderant : alii terrenis foecibus
(Vers. 50, Sl.) Veniel dominus servi iltius, in die inhiantes, foroenta non habent veritatis, qnibus sua
qua non speral, ct hora qita ignorat: el diviclel eitm, corda illnmineiit. De visu, et auditu, el taclu spiri-
partemque ejus ponet cum ftypocritis : illip eril fletus lualiter dicium est : Quod vidimus, quod audivimus,
clslridor denlium. 202 Hoc !Psl,m docet, ut sciant quodbculis nostris perspeximus, et manus noslrm pal-
quando non pntalur doinintis, ttinc euni csse ven- pavere (I Joan. 1, 1). De gustu : Gustale , et videte
lurnm. el. vigilanlioe ac sollicitudinis dispensatores quoniqm suavh esl Dominus (Ps. xxxin. 9). De odo-
adinonet. Porro quod dicil, dividet euht, non quo ratu : In odorem ungudnlornm luorum currimus (Cant.
gladio eum dissecet; scd qno a sanctorum consor- i, 5). Et: Christi bonus odor sumus (II Cor. H, 15).
lio cum separet, e'l pariem ejus ponat cum liypo- C (Vers. 5.) Moram qulem facienle sponso, dormi-
crilis : cum his videlicei, qui erant in agro, et qui laverunt onmes etdormieruni. Non enim parum tem-
molebant, et nihilominus derelicti sunt. Soepe dixi- poris inter pfiorem et secuiidum advenium Doniini
mus hypocritam aliud esse, alitid ostendere : sicnt proetefgreditur. Omnes dormiiaverunt, id est, mor-
et in agro, et in mola idem videbatur facere, quod ttiae siint : quia saiiciorum mors somnus appellalur.
ecclefeiasticus vir, sed exitus diversoe voluntatis ap- Consequejiter autem dicitur, dormierunt :quia post-
paruit. ea susciiandoe sunt^.
(Cap^ XXV. — Vers. I seq.) Tunc simile crit re- (Vfers. 6.) Media aulem nocle clamor factus est,
gnum cmlorum decem virginibus, qum accipienteslam- ecce sponsus venit, exile obviam ei. Subito enim qtia-
pades suas, exierunl obviam sponso el sponsm. Quin- si intempesia nocte, fet securis omnibus, quando
que autem ex eis erant falum, el quinque prudentes. gravissimns sopor estj per angelorum claroorem,
Sed quinque falnmaccepth lampadibus , non sttmpse- el b inbns proecedeniium fortitudinum, Christi reso-
runt oleum secum. Prudentes vero acceperunl oleum nabit advenlns. Dicanius aliquid quod forsitan lec-
in vasis suis cum lampadibus. Hanc parabolam , id tori utile sit. Traditio Judaeorum est, Chrisium me-
est, similitudinem decem virginnin , fatuarum at- dia nocie venturnm in similitudinem ASgypiiitem-
que prudentium, qnidam simpliciler in virginibus D poris, quando Pascha celebratum est, et extermina-
inlerprelanlur: quarum alioe , jnxia Apostolum, et tor venit, et Dominus super tabernacula transiit, et
corpore etinenle sunt virgines : aliee virginitatem sanguine agni postes nostrarum frontium consecrati
tahtum corporum reservanles , vel caetera opera sunt (Exod. xn). Unde reor et traditionem apo-
non habent proposito suo similia , ve! parentnm stolicam c perniansissfe, ul in die vigiliarum Pa-
« Penes Victorium,ncc angelos cmlorumscire prw- vacate. Insigniora anlem sunt de pervigilio Paschae
dixerit. aliorum testimonia : pula Laclantii, lib. vu,c.ip. 19,
J>Corrupte penes Martianoeum, elturbas. qure ferme descripsit Isidorus, Originum lib. vi,
c Traditionem aposfoliciim vocat ciiam Epipba- cap. 17 : Hmc est nox quw nobh propter adventum
nius, haeres. 70. Et veroex ea constituiio illa apo- regh, ac Dei nostri pervigilio celebratur,lum cujus no-
stolica eflicta est in Clcmentinis, lib. v, cap. 19 : Sab- cth duptex ralio est, quod in ea el vitam recepil
bato (ante Paschalem Dominicam) usque acl gallici- cum passus est, et postcd orbis lerrm regnum receptu-
nium permanentes, illvcescente una sabbatorum, qttm rus est. Ilieronymo suppar Palladius iu vita Chry-
est dies Dominica, jejunium solviie, a vespera usque sostomi : Excubat populus in parlibus noslris ad pri-
ad galli eantum vigilantes, et in Ecclesia congregati mum usque gaili canlum, elc. Yulgo autem Palribus
in unum vigilih, orationibus, et ad Deum precibus vigiliarum nox audit.
185 COMMENTARIORUMIN EVANGELIUMMATTHASILIB. IV. CAP. XXV. 18#
scliee ante noctis dimidium populos dimittere non A que repetilum, indicium fidei est. Sed quid prod-
liceat, cxspeclanles adventum Christi. a Et post- est voce invocare, quem operibus neges ?
quam illud tempus transicrit, sccuiilate proesum- (Vers. 12.) Al ille respondens, ail: Amen dico vo-
pta, festum cuncti agunt diem. Unde el Psalmista bis, nesciovos. Novit Dominiis eos qui ejus sunt,
dicebat: Media nocte surgebam ad confilendum libi etqui ignoral, ignorabitur (IITim.n, 19). Nescit Do-
super jttdicia jusliftcalionh tum (Psal, cxviu, 62). minus operarios iuiquiialis : et licet virgines sint,
(Vers. 7.) Tunc surrexerunt omnes virgines illm, el secundum duplicem iriielligentiam de corporis
cl ornaverunl lampades suas. Omnes 204 virgines puriiate, et de coufessione verae gloriantur fidei
siirrexerunt, et ornaverunt unaqueeque lampades (l Cor. xiv, 58); tamen quia oleum non habent
suas, id cst, sensus, iu quibus oleum scientioe reci- scientiee, sufficit eis pro poena quod ignoranlura
piebanl, ut b haberenl opera vinuttini, quoeanle ve- sponso.
rum judicem relulgereni. (Vers. 15.) Vigilate ilaque, quia nescitis dicm ne-
(Vers. 8.) Faiuce autem sapientibus dixerunt: Da- que horam. Prudentem semper admoneo leclorem,
te nobh de oleo veslro, quia lampades noslrm exsdn- ul non superslitiosis acquiescat inierpreiationibus ,
guunlur. Qtioe lampades suas querunlur exstingui , et qnoe coiiimalice pro fingentiuin diciintur arbi-
oslendunt eas ex parte lucere : et lainen uon ha- B irin, scd consideret priora, media, el sequenlia, et
benl lumen iudeliciens, ncc opera pcrpelua. Si nectai sibi universa quae scripla snnl. Ex hoc ergo
quis igilur habei aiiiuiaro virginaleni, et ainalor esl quod infert : Vigilate, quia nescilis diem nequeho-
pudiciliee, non dehet mediocribus esse contentus, ram, intelliguiilur universa qnse dixil, id cst, de
qnoe cilo exolescunt, et exorlo caumate, areliunt ; duobus qui in agro sunt, ct de duabus molentibus,
sed perfeclas viilutes sequatur, ut lumen habeal el de patrefamilias, qui servo suo credit sub.-tan-
sempiiernuin. liam, et de decem virginibus, ideo parabolas esse
(Vers. 9.) Responderunt prudeihes, dicentes : Ne proeuiissas, tit quia ignoramus A omnes judicii
fo tenon sufficial nobhetvobis. Hoc non de avari- dii-iii, soliifite nobis liiinen bonorum operum proe-
lia, sed de timore respondenl. Unusquisque cnim parcmus, ne, duin ignorainus, judex veniat.
pro operibus suis meicedem recipiet, neqne pos- (Ver-. 14, 15.) Sicul enim liomo peregre proficis-
sunt iu die judicii alioruni virtulcs, aliorum vilia cens, vocavilservossuos, el tradidil tliis bona sua. Et
sublevare. El quoiiiodo leropore Babylonieecaplivi- uni dedit quinque talenta, alii auiem duo, alii vero
tatis, Jereinias piccatores juvare non potuil, el di- unum, unicuiijttesecundum propriam virlulem, et pro-
ciiur ad eum : Nc oraveris pro populo isto (Jerem.\n, feclus est statim. Hoiuo isle palei familias, haud du-
16) : sic formidolosa erit illa dies, cum unusquis- C bium quin Chrislus sit, qui ad Patrem post resur-
que pro semetipso sollicitus erii. reclionem victor ascendens , vocatis apostolis, do-
Ile polius ad vendentes, et emiie vobis. Venditur ctrinam evangelicam tradidit, non pro largifaie et
lioc oleum, et niulto emitur pretio, ac dilficili labo- parcitate alleri plus, et alicri minus tribnens, sed
ro. conquiriuir, quod in eleerooi-yiiis cunciisque pro accipieiilium viribus : quomodo et Apostolus
virtuiibus et consiliis intelligimus magisirorum. cos qui solidum cibum caperc non poterant, lacle
(Vcrs. 10.) Dum uutein irent emere, venit sponsus. potasse se dicit (1 Cor. iv). Deuique el illum qui
Danl quidem quasi prudentes consilium, quod non de quinque lalenlis, decem fecerat, el qui de duo-
debeanl sinc oleo lampadarum sponso occurrcre : b.us qnatuor, siniili recepit gaudio; non conside-
verum quia jam emendi tempus excesserat, et ad- rans Iucri magnitudinem, sed studii voluntafem.
venicnte judicii die, loctis non erat poenitentiee, 20S I" qninque, et dnobus, et uno talenlo, vel
Psalmista dicenle: In infemo aulem quis confitebitur diversas gratias intelliganius, quee iiniciiique tra-
tibi (Psa/. vi, 6)? -non nova opera c patiare, ditoe sunt. Vel in prirno, omnes sensus exnmina-
sed preeterilorum coguntur rationem exsolvere. tos : In sccuudo, iiitelligeniiam e'l opera : In
El qum paratm eranl. inlraverunl cum eo ad nuptias, lertio, raiionem, qna homines a bestiis separ?mnr.
et clausa esl janua. Post 205 judicii diem, bono- I) (Vers. 16.) Abiil autem qui quinque talenla acce-
rum operum, et justilioaoccasio non rclinquilur [A/. peral, ei operattis est in eis ; et lucralus est alia quin-
relinquetnr]. que. Acceptis terrenis sensibus ccelesiium sibi no-
(Vcrs. 11.) Novhsimeveroveniunt et reliquw vir- tiiiam dupHcavit : ex creaturis inielligens Creato-
gines, dicentes : Domine, dondne, aperi nobis. Egre- retn : ex corporalibus, incorporalia : ex visibilibus,
gia quidem in Domini appellatione confessio, idcm- iuvisibilia : ex brevibus, octerna.

a Aliquot mss., Ul postquam : moxquc adeo,


giscalluditur.
agant diem. Alii cum pridem viilg.itis, festum cun- Martianaeus legebat, nova opera parare, contra-
ctis agenlibus diem. Viclorio emendare placuil , dieenlibus snss. Victorius quoque ante nos , codd.
feslum cunctos agere diem. mss. suffragio, patrare rescripseral.
b Rescribil Victor. ex tribus Florenlinis codici- d Pro omnes qnidam mss. ut homines preeferimt;
bus, jiincli-' eliam Brixianis aliiprot, ut alerent; sic alii, hoirines, dmiitaHaj. Sic Illjtibb,
cnim, ait, ad naturam olci, quo lunicn aiilur, nia-
1*7 .-' & EUSEBH HIERONYMI «8
. .(Vens. 17«) Similiter tfui duo vcceyerat, lucratus A Ute itaque ab eoiaVentwn, el daieei qui Itabel deeem
esl alia duo. Et iste pro viribus quidquid in Lege talenia. <Juodpulaverat se pro excusalione dixisse,
didicerat, in Evangelio duplicavit: sive scientiam in pulpam propriam' vertitur. Servus autem malus
et opera preesenJis vitee, liilurae beaiitudiiiis typos appelialur: quia calumniam domino facit. Piger,
intellexili quia noluit talentttm dttpJicare, utin aJtero supferhiee,
,(Vers.18.) Quimitem unurn accepemt, abiens fo- in aitero negligenlioeicondemnetur. Si, inquit, durum
dit in terram, et ubscondil pecuniam domini sui. Ne- etxrudelem esse me noveras, el aliena sectari, ibi-
quam servus lerreuis loperibus et sa>culi voluptat-e, que metere iiM noh severim, quare non libi isiius-
Dei proecepta neglexil ej -polkiit.: quamquam inalio modi *ogitaiio iiucussit limorem, ut scires me mea
evangelista scriptum sit, quod JJI s«dario lig.werit diligenfiiis qoaesiturttin, el dares pecuniam riieam,
(Luc. xix), id est, doclriiiam palrisfaniilias mollitei' sive argenlum nummulariis? Utrumque cnim apyv-
fet delicate viveiidp-eiiervarit. piov, Graecussermo siguificai. Eloqttia, inquit, Do-
j(VerS.19, 20.) Post multuni vero temporh venit mihi eloqiiia casia, argenluin igrie examinuium,proba-
dominus servorum jllpmm,, el posuil ralionem eum tnm iterrce,purgatuiriseptuplunt(Ps. \i, 7). Pecuhia
eis. El accedens qui quinque talenta iucceperal,obtulit ergo et argenium, proedicalio Evangelii est, etsermb
qliaquinque ialenia, Aicens; Domine, quinquetalenta B £ divinus, qui dari debuil rtuiiimulariis et trapessitis,
tradidhli miiii, -ecce alia-quhtque mperlucrtilus sum. id esl, Velcoeterisdoetoribus { quod fecerunt et apo-
Grande ttenipus est ij.iter ascensionem. Salvatoris., stoli, per singulas prdvincias presbyteros, fet episco-
et secundum ejus<adventum. Si autem appstoli red- posordiHantes), vel ciinciis credeniibus, qui possunl
dilurisunt rationem, » «t sub metu judieis resur- pecuiiiaffiduplicare, 208 el cum usuris reddere, ut
Tecturi, quid nos «portfit facere.? quidquid sermone didicerant, -opere explerent. Tol-
.{Yers. 21-25.) Ait UUdommus ejjus : Euge, serve Iitur auteui lalentum, el datur ei qui decem talenta
i)oiie,et;fidelh, qtda tsuper patica. fuisli fidelis, super fecerat, ut intfeiligamtos, lieet in Ulriusque labore
multa ie consiiiuam : htlra in gaudium dondni lui. eequaie sit gaudium domini, Jioc est, et ejus qui
Accedeii,sm.iem<el4iui duo t<alentaacceperat, ail: Dp- quinque iii decem duplieaverat, et ejus qui duo in
ndne, duo ialenla imdidhti milti; ecce ulia.duo lu- quatuor : tamen iiiajusueberi proDmiumei, qiii plus
iraHismtm.AitiUidmnimisejus ; Euge, servebone et in domiiiipecunia laborarii. Uiide dicil et Apostolus:
fidelh,qma 4uper paucti ^fuhti frdelh, supermulta te Presbyteros lidriOra,qui vere presbyteri suni, maxime
€Onstituum:intra in yaudhtm domini tni. Utrique qui laborml inverbo Dei (I Ttin. v, 17). Ex 6e quod
servo, uf_ante jarii dixj, «1 qui de quinque taleniis, maliis sfervus ausus est dicfere : Meiis ribi non semi-
decem fecerat,.et qui <de duobus, qualuor, idem C nasli, et congrcgas ubi non sparshti, iiitelligimus,
patrisfamilias sermo bJanditur; Et noiandum quod1 etiam gentiliuni et plii(oso'phorumTjoriamvilam reci-
.oimiia quae m proeseini liabemus, 207 licei ma- pere Dohiinuin, el alilferhabere eOs qui juste, aliter
gna videantur et plurima : lainen coinparatione fir- qui injuste agant, ef ad coniparaiionem ejus qui na-
ttirorum,'. parva «1 pauca siiht. inlra, inqtiil, ini imali legi serviat, cbiidertinari eos qui scriptam
gaudium doiniiii lui, et «uscipe quae rtec oculus vi-- legeiii iicgiigant.
idit, necauris asidivit, riec in eor hominis ascende- { Vers. 29.) Omni ehimhabenii ddbitur, et abunda-
runt (1 Gor.n). Quidautem potest majus >dari fi- bit:eiauteinquinPnhqbei, ei quod videlur habere,
deiiiservOj; quajn «sse cum Domiiiio,el videre gau- aufereiur ab eo. Mulii cum sapieiites sint naluraljler,
diumiDomiiiisiiU' el habeant acumen ingfenii,si fuerint negligentes, et
: {Ver,s,-24,1o.) Accedens uuiem el qtd unum talen-- desidia bonum naluroe corruperint, ad comparatio-
lum acceperat, ail; Dominc, s.ciocjuia homodurus es; nem ejus qui .paululuni tardinr, laboie et iudustria
me'fisubi npn seminasti.,el congrcgas ubi non sparshli:.- compensavit quod minus habuit, perdunt bonum na-
ei limensqbii, el abscondilalettlutn tuum in terra. Et{ furoe, et praeniium quod eis fuerat repromissum,
ecceiiabes quod luutn cst. Vere quod scrijiium est:: vident Iransire ad alios. Potest el sic ititelligi: ei qui
Ad excusandas excusaiionesin peccads (Ps. CXL,4),, D I fidem habet, el bonani in Domino volutitaiem, etiam
etiam huic servo coniigii, ul ad jiigritiam el negli- si quid minus in opere ut homo habuerit, riabitur a
gentiam, superbioe quoque crimen accederet. Qui1 bono judice. Qui autem Ddem non habuerit, etiam
eriim sirilpJicitef debuit iiiertiam conflteri, et orareB caeteras virlutes quas videbalur naturaliter possidere,
palremfamilias, econtrario calumnialui', et dicit se perdet, Eteleganter elianj, quod videlitr, inquit, ha-
prudfehtifecisse cOnsiliO,ne duffi liicra pecunieequee- ab eo. Quidquid enim sine fide Christi
eiiam de sorte bereauferetur
reret, peficlitaretur.
aulem dominus est, ndn ei debet impuiaii qui male eo abusus est,
(Yers. 26-58.) Respoiidens ejus,'
dixit ei: Servemale et piger, sciebas quia metoubinon sed illi qui malo etiam servo naturae bonum tribuit.
semino, et congrego ubi nonsparsi : oporiuit ercjo tee ( Vers, 50.) Et inutilem servum ejicile in ieuebras
comriiiltere fecuniatri eam numiriularih, et veniens s exlerious: iltic erit fielus el siridor denlium, Dominus
ego, reeepissemudque quod meumest cumusura. Tol- lumen .est; qui ab eo foras mittitur, caret vero lu-
* Penes Victor. verba, etsub melu judicis resurrecluri, dcsidcranlur. •
189 COMMENTARIORUM1N EVANGELIUM MATTH/EI LIB. IV. CAP. XXVI. 190
mine. Quid sit auteni fletus et stridor dentium, su- .A210 Domine, quando te vidimus esurientem, aut st-
pra diximus. lientem, aul hospitem,' aut nudum, autinfirmum, ciut
(Y'ers. 51 seq.) Cum auletn venerit Filius hominis in carcere, el non ministravimustibi? Tunc respondebit
in majestate sua, el otnnesancjeli cum eo : lunc sedebit illis, dicens: Amen dico vobis, quamdiu non fecisth
super sedcmmajeslath sum, el conyregabunlurante eunt rini de minoribus Ids, ttec mihi fecisih. Libera nobis
omnesgentes; et separabil eos abinvicem, sicul pastor erat inlelligenlia, quod in omni paupere Chrislus esu-
segregat ovesab Itmdh. Et slaluel oves 209 qiddem a riens pasceretur, sitiens potaretur, hospes induce-
dex.ris stds, itmdosautem a sinislris. Tuttc dicet rex- retur iu lectuui, nudus vesiireiur, infirmus visiiare-
Itis qui u dexlrh ejus eruiit. Post biduum Pascha fac tur, clmsus carcere baberet solaiium colloquentis.
lurus, el tradendus cruci, et illudendus ab lioiniiii- Sed cx hoc quod sequilur : Quamdiu fechtis uni de
bus; et aceio ac felle pottndus, rccte preeniittit glo- Ids frairibus tneis mittimh, mihi fecislh, non mihi vi-
riam triumpliaulis, ut seeutuia scandala, pollicila- deiur dixisse generaliter de pauperibus, scd de liis
fionis praeroio couipensarel. Et liotandum quod qui qui pauperes spiritu sunt, ad quos lendens tnanuni,
in majestate cenieudiis est, Filius liouiinis sit. Quod- dixerat: Fratres mei et mater mea hi sunt, qui faciunt
quesequitur: Staluel ovesquidem adexirh suis, hw, voluniaiemPalris mei (Marc. m, 54,55; Luc. vm, 21)s
dos autem asinhtris, juxta iilud inlellige, quod alibi B (Vers. 46.) Et ibttnl Iti in stipplicium mternum,
legis: Cor sapientis in dexira ejus, et cor slidli in sini- jusii autemin vilttmmlcrnam. Prudens lector, atlende
stra illius (Eccl. x, 2). El supra in hoc eodein Evan- " quod et supplicia oeterua sint, el vila perpelua me-
gelio: Nescial sinhtra iua quid facial dexlera lua lum deinceps non babeat ruinarum.
(Supra vi, 5).Oves in parte justortim stare jubeu- (Cap. XXYI. — Yers. 1 seq.) El factumest, cutn
tur ad dexteram : haedi, hoc est, peccatore», ad sini- consummassetJestts sermoneshos omnes, dixil disci-
slram, qui semper pro peccato offeiuntur in Lege pulis suis: Scitis quiapost biduum pascha fiet: et Fi-
(Exod. xn). Nec dixil, capras, quac possunl habere lius homiith tradetur, ul crucifigatttr. Erubescanl qui
felus, et tonsaa egrediunlur de lavaero, omnes ge- putant Salvatorem liniuisse inortem, et passionis
mellis fetibus, et slerilis nulla inter e.is (Can. IV); pavore dixisse: Pater, si fieri potesl, transeal a me
sed hecdos, lascivum auimai et peiulcuin, et fervens calix hle (Luc. xxn, 42). Post biduum pascha factu-
semper ad coitum. rus, iradeiidum se ut crucifigatur novit, et lamen
(Vers. 54 seq.) Venite, benedicli Palris mei, pos- non decliuat insidias, noii territus fugit: jntanium
sidele paratum vobis regnum a constitulione mundi. ut etiam, coeteris ire nolenlibus, pergat inlrepidus ,
Esurivi enim, et dedislh mihi manducare. Sitivi, et cle- quaudo didt Tbomas: Eamus et nos, et moriamttr
disds mihi bibere. Hospes eram, et collegistis me. Nu- G cumeo (Joan.xt, 16). Et finein carnali festiviiafi
dus , el opertdstis me. Infirmus, el vhilasds me. ln volens iinponere, umbraque Iraiiseurite, paschoered-
carcere eram, et venhds ad me. Tunc respottdebimt ei dere veritatem, dixerit: Desidcrio desidcravi hoc
jttsti, dicentes: Dontine, qttando te vtdimus esurien- pasclta manducare vobhcutn, antequam paliar (Luc.
tem, et pavimus te: sitientem, el dedimus libi potum? XXII, 15). Eleniin pascha nostrum immolalus est
Quando aulcin le vidimus hospitem, el coilegimus ie; Christus, si (ameii comcdamus illud in azymis sin-
aut nudum, el cooperuimusle: aut quando levidhnus cerilalis et veritatis (I Cor. v, 7). Porro quod ail:
hifirmum, aul in carcere, et venimus ad te? Et respon- Post bidtium pascha fiet, simplici inlelligentia praeter-
dens rex, dicel illis. Hoc juxta proescientiam Dei acci- iiassa, id quod sacratum [Al. saerameinuuijesi, requi-
piendum, apud quero futura jatu lacta sunt. ramiis. Post dtios dies clarUsimi luminis, veteris ac
(Vers. 40, 41.) Aiuen dico vobh: quamdiu [Al. novi Testaiiicnti, veriun pro mundo pascha celebra-
quando] fecislisuni de his fralribtis tneis minimh, mild lur. Pascha, quodilebraice dicitur I>HA.SE (nD3),non a
fecislh. Tunc dtcet el his qui a sinislris erunl: Dhce- 211l)ass'0lieb ut pleriquearbilraulur, sedairansitu
dite a me, maledicli, in ignem mUrnum, qui paratus nomiualur : eo quod exterminalor videns sangui-
est diuboioel angetisejus. Esurivi ettitn, el non dedi- nein, iu foribus Israelitaruni pertransierit, nec per-
stis mild manducare. Silivi, el non dedislis mihi po- D cusserit eos. Vel ipse Daininus proebeiis auxilium
lum. Hospes eratn, el non collegislh me. Nudus, et populo suo desuper ambulaverit. Lege Exodi libruni
nonoperuhlh me. Infirmus et in carcere eram, el non (Cup. xi, xn), de quo plenius,c si vita comes fueril,
vhitasth me. Tunc respondebunl ei el ipsi, diceules: disputabimus. Transilus aiitem noslfer, idest, PHASE.,
a Qui Hieronymum cavillantur e postremo Com- X mulationem, hanc vocem ad linguam Grmcath ac-
nicntariorum iu Uaiam caplle, et Dialogo 1 conira commodaiites,liunc diem Pascha nondnaruni. Reciis-
Pelagianos, num.28, suppetias tnlisse vesanaeeorum simc iiuieiii ipse cum llieronymo seniiens, IIoc
opiualioni, qui termiuum habiuira malorum suppli- Pnscha, inquil, magnum et venerandum PltaAa ab
cia crederent, aguoscant saliem ex boc loco, qnem Hebrads juxla eorutti linguam nominalur, qum vox
ipse de indusiria lectori ingeril, sensisse perqtiam Iransilttni sonat, historica quidem ratione propler
catholice, quod et supplicia mierna sint el vita perpe- Isiaeliturum ex AZgyptoin Chananmam regionem fu-
tua. et migradonem, etc.
b Horum senientiam luculeniius exponii Nazian- cjam cInnuii, opinor, quaestionesllebraicas in univer-
zenus Orat. 2 in sancium Pascha ex liillii inlerpre- sam Scripturain, cujus Operis quainqiiani soloe in
taiione : Quidam, inquit, saluiifermpassionh tometi Genesim supereiit, licia lanieii et subieginina iu re-
hoc esse arbilrati, ac deinde, per lilterm 4 in u, el Ktn iiquos Sciipturtc libros paraverat, quaj aut mutalo
191 S. E1'SEBI1 lilEHONYMI i m
ita celebralur, si terrena ct iEgypium diniiitemes, A llciiuerit, ei fur ab iniiio fuerit, et Matihaeusscribat
ad ccelesliafestinemus. t
onvnes aposiolos indignatos, nescientes tropuni, qui
(Vers. 3seqq.) Tunc congregad sunl principes sa- vocaiur > b yel synecdoche : quo et pro uno
O-OM.YJIJ/I?,
cerdolum, el seniores popttti in alritim prindpis sacer- < oirines, et pro multis unus appellari soleai. Nam et
doitim, qui dicebctturCcdphas, et consilium fecerunt, Pauliis I in Epistola stia quas scribitur ad Hebraeos(licct
itt Jesum doio tenerent, cl occiderent,Dicebantauie.m: de c ea multi Lalinorhin duhiteui), cuni sanciorum
Nonin die festo,'ne forle tumultus fierel in populo.. passiones
] ei merita jdescripsisset, intnlit : Lapidali
Qui debuer.int Paschate vicino proeparare victimas, isurit, lenlali sunt, secli [Al. serrati \ sitnt, in occasione
b'vigare leinpli parieies, pavimenia verrere, vata < gladii morlui sunt (liebr. xi, 57), cum uniiin tauium-
muhdarc, et sccundum riium Legis purificari, ut e>u intido i Isaiam Prophetain secttim Judoei auluroent.
agui digni fiereni, congreganliir ineunies coiisilinm, Possuiniis
! et aliier diicere, quod apostoli vere, pro-
quoniodo occidant Dominum, non timenles seditio- . pter ; pauperes indigiiati 213 s'"l: Judas autcm pro-
nem, utsimplex sermo demonsirai; sed caventes ne pter lucra sua. Unde et mussiialio ejus cum cri-
auxilio populi dc suis manibus lollereiur. ffiine poniliir, qncd |non curam pauperum .habuerit,
(Ver.s. 6) Cumautem Jestts esset in Beihania, ini sed suo furto voliierii providere.
domo Simonis leprosi. Passiirus pro omni inuiido, el B (Vers. 10, 11.) Sciens uulem Jesus, ait iltis : Quid
univeisas nationcs suo sanguine redenipturus, mo- moleslieslis huic muljeri? Opus enim bonnm operata
ratur iu Uetliania, rfomo obedientim, qu;e quondam esl in me. Nani semper pauperes habebitis vobiscum,
fuit Simoiiis leprosi. Non quod leprosus et illo lern- me auiem nott semper hubebilis. Alia oboriltir quoes-
poreperm inerel, sedqui antealeprosus, poslea a Sal- lio, quare Doininus post resiirrcelioiiein dixerit ad
vatore mundatus est, noniiue prislino permaneiite, discipulos : Ecce egoivobhcumsumusque ad consum-
ut virius curaniis appareat. Naro in catalogn aposto- malionemmundi; el;iinnc loquatur, me autem non
loruni ciim prislino vitio et officio, Mattlwus publi- semper Itabebith. Sed niilii videiur in hoc loco de
canus appellatur, qui certe publicanus esse desieral. praeseniiadiccre corporali, quod nequaquam cum cii
Quidaih Sinioiiisleprosi domum, eam volunt inleiligi' iia fiiturus sit post resurreclionem, quomodo nunc
212 parlem populi, quoe crediderit Domino, elJ inomni convirlu et familiaritale. Cujus rei menior
ab eo ntirala sit. Siinoii quoqtie ipse obediens dicitur,, Apostolus ait : El si noveramus Jestim Clirislitmse-
qui juxia aliam inlelligenliam niundus interpretaii ' aiiidum carneni, sed nunc jam non novimus eitm
putesi, in cujus domo ctiraia est Ecclesia. (UCor. v, 16). j
(Veis. 7.) Accessilad eum mulierhabensalabaslruni1 (Vers. 12.) Miiletis enim limc unguenium Itocin
unguenli predosi, ei effudit sttpcr caput ipsius re C corpus meum, ad sepeliendum me fec.il.Quod vos pu-
cumbenih. Neino putet lamdem a esse qiue superca- tatis perditionem esse unguenti, officium sepulturae
pul ciludit ungucntum, et quae super pedes. lllaa est. Nec mirum si mihi bonum odorem fidei suoedc-
cnim et lacrymis laval, et crine tergil, et inanifestee deril, cum cgo prp ea fusurus sim sanguinem
mereirix appellalur. De liac aiiiem nihil lale scri- nieiim.
ptiiiii csl. Nec eiiim polerat slatim capite Domiiii i (Vers. 12-14.) Amen dico vobis, ubicumqueprmdi-
inerefri\ digna fieri. Alius evangelista pro alabastroo cattim fueril Itoc Evangeliutnin tolo mundo, dicetur el
iingueniipretiosi(quod geniis est inarmoris), nardumn qttocihmcfecit in menioriam ejus. Tunc abiil unus de
pisiicam postiil (Joan. xn), hoc est, verain et abs-'>- dttodecim,qui dicebalurJttdas Iscariolis, ad principes
que dolo, ul fidein Ecclesioe et geutiuin demon-:- siicerdotum. In toto piundo non tam mulier isla,
sitaret. qtiam Ecclcsia proedicatur, quod sepclierii Salvato-
(Vfers. 8, 9.) Videntes autem discipuli, indignali ti rein, quod unxerit captit ejus. Ei aitende notitiam
sitril, dicanlcs : Ut quid perdido lieec? Poluit enim n fiiturorum, quod passurus post uidutim et morilurus,
istud ventindtiti multo, el dari pauperibus. Scio qnos- ;- sciat Evangeliuni snum in toto oibe ciiebrandum.
dam hnnc luciini caluniniari, qnare alius evangelistaa (Vers. 15.) El ait illis : Qttid vullis mild dare, et
Judam soluiii dixeiil contristatum, eo quod loculos is D ego vobis eum tntdam? Infelix Jtida-, dainnum qtiod

consilin repudiavil posica, aut inira domeslicos pa-- . IIOJIdicitur peccalrix, sttper capnt rjv.s fudisse mon-
rietes perire pKrmisit. Nulia cerle in Exodi librumn slrattir. Et tloiniiia sfecttndasnb iniiiiiui, Loquitiir
iliferoiiyiiii elucubratio supercst, aut uniquam inno- i- Evangclium, quia veidl muiter habens alabaslrum
tuii. uncjiienli nurdi phlici predosi: non illa peccalrix,
a QiiamqiiamOrigenis in bunc lncuni Conimenta- sed sancta, de qua nnnc ntilti sernw est. Scio qtdppe
ria imrt superent, hauc de dti|dici feiniiia Chnslili Lucam de peccatrice, M.tuhantmvero etJoannem itou
unctrice senieniiam: Uierunymiim ex Origene deli- i- de peccatrice dixisse. Pltira de hac ejus senlcntia
basse, iiulliis duiiito. H<ecenimvero peculinris CJUJ ij ad haec ipsa loca congessimus. Et vero quamqu:im
opinio lViit, muliereni, qua; pedes laveiit Chrisli,i, qiticslionom singulaiibiis intereruditos Jibris agila-.
peccatricem, qiioevero caput u<iguent<> i- tam, nihil hic recoquere imersit, verisiiiiillima la-
linieril, san-
ctaniexst;tisse; aileoque alteram apud Sinioiiem Pha- J- nien haec ipsa, qiiani llieroiiymiis probai, videtuc
ris;eiim, alieniiii apud S niouein Lnprosum debere -e seiilentia; ut liiiet uniis idemque Simuii et Phari-
is saens ei Leprostis pti andi siui, non una laincn ea-
iiilelligi. Pt Homiliis in Cniiticuiii cauticoriiiii, quas
Laiine Hieroiiyinusexplicavit, Hom. 1, Observa, in- i- deni<iUeinuiier liierit, quoeCnrisii unxerit caput, et
quil, diligenter qum de duabus super capul fuderit •il quoelaverit pedes.
Satvatoris. Siquidempcccatrix super pedes , et ea qum ,m b Victor. verba vel stinecdochetacet,
193 COMMENTARIORUM IN EVANGGIJUM MATTII$I LIB. IV. CAP. XXVI.. 191
ex effusione ungucnli se fecisse credebat, vult ma- A (Vers. 20.) Vespereaulem facto, dhcumbebal cum
gistri prelio compensare. Nec certam tamen posln- <
duodecim dhcipulis suh. Omnia sic agii Judas, ut
Ial summain, a ut sallem lucrosa videretur piodi- Inllaiur I suspicio prodiloris.
tio, scd quasi viie iradens mancipiuni, in potestate (Vers. 21.) El edenlibus illis, dixil : Amen dico
emeniium posuit quanlum vellent dare. \
vobis .'215 °V'a unus vestrum me traditurus cst. Qui
214 (Vers. 16.) At illi conslituerunt ei triginta < de passione proedixerat, et de proditore ptaedicit,
b argenteos. Et exinde qumrebatopportunitalemut eum dans locnm poeiiiientiee, ut cum intellexissel sciri
traderel. c Joseph non, ut multi putanl, juxta Septua- < cogitationes suas el occulla consilia, pmniieret eum
giuta inlcrpreles, viginii aureis venditus est, sed facti sui, et lamen non designat specialiter, ne niani-
juxia Hebraicam Veriiatem , viginli argenleis; ne- feste coargutus, iinpudentior fierel. Mitlil ciimen
que eniin pretiosior poterat esse servus, quam Do- in numero, ut conscius agat pceniieniiam.
minus. (Vers. 22.) Et contrislali valde, cmperunt singuii
(Vers. 17.) Prima aulem die anjmorum, accessernnt dicere : Numquid ego sum, Domine? Kt certe novc-
dhcipuli ad Jesum, dicenles : Ubi vis paremus libi co- rant uiidecim aposloli, quod nihil tale contra Domi-
medere Pascha? Prima azymorum, quarta decima mim cngitarent :-sed plns credunt magistro, quam
dies mensis primi est, quando agnus immolatur, el U R sibi : periimescentes fragilitatem siiam, irisles in-
luna plenissima est, et fermentum abjicilur. lnter lerrogant de pcccato, cujus conscicniiam non habe-
eos autem discipulos qui accesserunt ad Jesum, in- bant.
terroganies : Ubi vis paremus tibi comedere Pasclta? (Vers. 25.) Al ipse respondens, ail: Qtd inlingit
et Judani oestimofuisse prodilorem. mecummanum in paropside, hic me tradet. 0 tnira Do-
(Vers. 18.) Af Jesusdixil : Ile in civilalemad quem- mini palientia! Priniiiin dixeral : unus vestrttm irie
dam, ct diciteei: Maghter dicit: Tempus meum prope: tradilttrus esl. Perseverat prodilor in malo, mani-
est: apud te [acioPascha ctim dhciputis meis. Moiem festius arguil, et lamrn nomenprnprie nondesigititt.
veteris Tesiamenti nova Scriplura conservat. Fre- Judas cecleris contri&tatis, et retralientibtis inanitm,
qiicnlcr legimus : Dixit ille illi, et in loco illo el! el inierdicenfibus cibos ori i-uo, lenicrilaie et im-
illo; quod Hebraice dicilur d PHELONI ELMOXI ( 3 SSl piideniia, <|iia prodilurus erai, eiiam mantim cum
'JYOVN),et lamen personarum locorumque non po- magistro miltil in paropsidein, ut audacia bonam
nitur nomen. El invenietis ibi quemdam, porlantemi cnn-cienliam ineiilireiur.
lagenam aqum. Quorum idcirco vocabula prneiermissa: (Vers. 24.) e Vw aittem Itominiilli, per quem Filius
sunt, ut omnibus qui Pascha facturi sunl, liberai hominh tradeiur. Nec primo, ncc secundo correptus
festivitatis occasio panderelur. G a proditione retrabit podem, sed patieniia Doniini
(Vers. 19.) Et fecerunt dhcipuli sicul constituiii niilrii impiidentiani. suam, el tliesaurizat sibi iram
illis Jesus, et paraverunt Pascha. In alio Evangelistai in die iri; {Bom. n). Poena praidicilur, ut queni pu-
scriplum est (Luc. xxn), quod invenerunt coenaculum I dor non vicerat, corriganl dcnuntiala supplicia.
magnuin, stratum atque nmndatum, et ibi parave- Quod auteni sequitur :
runt ei. Videtur autem mihi ccenaculum , lex spiri- Bonum eral ei, sinalus nonfiihsel homoille : Non
tualis imeliigi, quoede angnstiis liitereeegrediens ini ideo putandus est ante fuisse, quam nascerciur,
sublimi loco recipit Salvaiorem , Paulo idipsum lo- tjiiia niilli possil bene esse, nisi ei qui fuerit: sed
quente (Pldllpp. vui), quod ea qnoe anie pro lucroi) simpiiciter dictum est, multo melitis esse, non sub-
reputabat.qiiasi piirgamenta qiiisquiliasque contem- sistere, quam male subsistere.
pserit, ut digmim Dnmino h<ispitium prscpararet. (Vers. 25.) Respondens aulem Judas, qni tradidit
"-Rliabb. vel saUemIttcro suaderelur pvodilio. MONI, posuertini'.jYCrSNot^iSs, contra fidera niss.
b Notanda YeioneiiMs Evangeliorum codicis le- Codicimi istius Conumniaiii in Maitliamm, ubi po-
ctio, statercs pro argenteos. Nam est quidem num- situro esl -olum nonieii llebraicmn Elmoni, quod si-
mus argenieus siater, idem aique Ht-b>':eonuiisi- gnificat aliqucm e.l quemdam, cu us nomcn proprium
clus , quatuor valens Atticas drachnias ; veruin eii r. JJ non expriniiiur. MABT.— Illtid, de quo MartianaMis
hnc ip^a decausa veteris Iraiislalionis laudanda di- veteresKditoresEiasmiimet Vicioriiimaccusal, quod
ligenlii, cum praesertim abs<ilutc sit iu Gneco,, pro voce unici, Elinoni, duas posuerjnt, Pltelmoni el
upyvpta. Elmoni, coiitra mss. codicum fidem, nostri ad linuin
c Confer S. Ambrosiiim Lib. de Joseph. cap. 5,, onines defeiidunt ac probanl : repositaque est nobis
qui ci in aliis exemplaribus XXX aureis vel ar- adeo prior leoiio ad eorumauctorifateni, conciiinioie
genieis, in aliis XV vel XXV se invenisse aucinrr proelerea itl oxigcnte seiisu. Sa:pius reipsn j:;nciim
esi. S. quoque Cicsarium in Appendice Tomi V * solcnt
nsiirpaii hae voces in Scripturis ' IDSN';iu3 :
Augustini Operum, Sermoii. LXXXI, de Teinpoiv. Gracc uno spirilu tii.uviulpMvi, Sepluaginia Qetiavi
''DanieltsoclavoCapite occurritnonien'jnS9 Phel- I- p.aep.o>vi, Phcllani Maemoni. Qnid pturo significenl,
inoni, de quo Hieronymu- hoec habel : Pro alteroo ipse hic Hieriin. luculcnter docet. Hecole taroen ejus
' ncsci»
q«o quodSymmachusinlerpretatus est rivi izors. :. Coinincniarios in Daniclis c.ip. vnr, vers. 15.
e Nosiri mss. qui, ni. inilio lnoniiiiniis, in recilan-
qiteme: nos seaili sumus. Aqtdla el Theododo el LXX X
iiXpmvl ipsttm verbum Hebndcum posuerunl. Nomcn n dis sa<'ri lexuis vcrsiculis, o;rieris p.nciorcs omni-
crgo ctngelilacens, geueraliii1"nnuin quemlibelde angelis
i.i IIIHsiiui, hic uiiiiiii pirepoiiiint pari consensii, Fi-
indicavit. Vide moreni hv<'>-Seripturoe, Rinh, cap. i ; /,ns qiddem homiids vadit, sicut scripttim esi de illo.
I Regum21, et consule Ii Tomum Edilionis nosir»- ;< Vmautem, etc. ;
•<tol,242. Erasmus ct Marianus pro voce unica EL-
195 S. EUSERII HIERONYMI j m
eum, dixit. Quia coeteri tristes, et yalde tristes in- l\ gnum Patris (alfende quod dicat, Patris, npn Pei),
teVrogavorant : Nttinquiclcgo sum, Domine? Ne ta- oninis Paier nomen est Filii. Cum, inquani, crcdi-
cendo se prodcre viderelui',' et ijise simjliier inler- deriiil in Deum Patrem., et adduxcril eos Paler ad
rogat, 216 quem coiiscieiitia femordebat, a qui Filium, ttinc de vino eorum b.ibet Dominus, et in
manum audacter miserat in paropside. siinirnudinem Jqsepji regrians in ./EgypJo, inebria-
Numquidego sum, rabbi? Ait illl: Tu dixisli. "E{ blturcuni fratr"ibus suis (Genes. XLIII).
blandieiitis juiigit affeclum, sive inciedulitaiis si- (Vers. 50.) Et hymnodiclo, exieruniinmontem Oli-
gnum.Cafiteri enimqui non erarit prodituri, dicunt: veli. Hoc est quod in quodatii psalmo legimus : Man-
Niimquid ego sum, Dondne?Ute qui prodituftis erat, diicaveruniet.adorayerunt omnes pingues lerrm (Ps.
nori Dbmlnum, sed inagistrum vocat, quasi excusa- xxi, 50). Juxla hoc exernplnm, qui Salvatoris pane
fionem habeat, si Domino denegato, saltem . magis- sa^uratiis, et calice inebriatus fuerit, polest Jaudare
trum prodiderlt. Et ait illi: Tu dixisii. Eadem re- Doniinum et conscendere in iiiontem Oliveii, ubi la-
spprisione confutalus est proditor, qua Pila.io postea borum refectip, dpjprisque splalium, el veri lumi-
fesponsurus est. nis nojiiia cst,
(Vers. 26 seqq.) Cmnantibus autem eis, qccepii i(Vers. 31.) TunpdicitiUis Jesits : Omnesvosscan-
Jesus pqnem, et benedixii ac fregit, dedilque discipu- B ] daium palieinini In nte itt htanocle, Preedlcit quod
iis suh, et ail : Accipite el comedite, hoc est corpus passuii sunt, ut, cutn passi fuerint, non desperent
meuot, El accipiens calicem, gralias egit. et dedil illis, salulem, sed agentes pcenileniiani, liberentur. Et
diceiis : Bibite ex lioc omnes. Hic est etiim sanguis signanter addidi!, in islq npcle scandalum patiemhd;
ineiii novi Tesiamenti, qui pro multh effundetur in quia quomodo qui inebriantiir, nocte inebriantur :
remissionem peccatorum. Poslquam, 11lypicum Pas- sic et qpi scandalum paiiuntur , in nocteet in lene-
cba fuerat iiiiplelum, ct agni carnes Cum apostolis bris siisfiiieiit (1 Tliess, v). Nos vero dicamus : Nox
comederat, assumit panem, qui confortat eor hoini- prwteriil, rfjes autcin qppropinq;uavit(Rot)t. xin, 12).
riis, et ad verum Pascliae transgreditur sacramen- (Vers, 52.) Scriptnm esl 'enim ; Percuiiam pasto-
tuin, ut quomodo in preefiguraiione c ejiis Melchi- rem, el dispergeniur oves gregh. Postqti^m aulem re-
sedech, summi Dei sacerdos, panem et vinuiu offe- surrexero, prmcedatifvos in Galilwam, Hocajiisverbis
reiis fecerat (Genes. xiv), i|ise quoque d in veritate IniZacharia prqpbpta scriptum esl; et (i.iifallor) ex
sui corporisetsanguinisreproesentaret. InLuca legi- persqna propliejae ad Deum dicitur : Percute paslo-
mus duos calices quibus discipulis propinarit (Luc. rem, eldhpergentun oves gregh (Zach, xiu, 7). Sexa-
xxii). Unum primi niensis, et alterum secundi, ut gcsipio quoque et pclayo psalmo, qui lotus a Domi-
qUiinler sanctos primo mense agnum comederenon C I nocanitur, huiesensui congruentc : Quoniam quem
potuerit, secundo inter poenitentes hoedumeomedat. tu 'percusshti, ipsi perseculi sunl. 218 PercuJilur
(Vers. 29.) Dico aulem vobis, non bibqm amodp de aiilpm pastorljonus:, utponatanimara suam proovi-
hoc genimine vitis usque indiem iUum,ciimillud bibdm bus suis; et de miiltis gregjbus errorum fialiiiius
vobhcitm novum in regno Patris mei. Dtf carnalibus grex, etunus pasipr (Joqif. x),. De h.oc lesiimonio iii
transit ad spiritualia, quod yinea de ASgyptotrans- Jiliello, quem deOptiino e Genere inlerpretandi scri-
plantata sit popuius Israel, cui per Jereiiiiain Doini- psimus, plpnius dicium est.
hus loquilur: Ego te plantavi vineam veram, quomodo (Vers. 55.) Respbvdens qulem Petrus, aililli : Et
mttlata es iri amariludinem vids alienm [Al. aliena] si pmnes scqtidalizriiffuerinl in le, ego numquani scan-
(Jerem.u, 21)? Et Isaias propheia in canlico quod dqlizabpr. Npn esL;temeritas,, nec mcndacium ; sed
dilecio canit, et omnis sparsim Scriptura leslatur. fidps est aposjpli Petri, el ardens affectus erga Do-
Dicit iergp se Dominus de liac vinea nequaquani mirium Salvatorem. de quo supra dixiinus.
essebibiiiiruni, nisi in regno Patrissui. Rcg.num Pa- (Vers. 54.) Aii illi Jesus : Amen dico iibi, quia in
trjs, 217 fidem puto esse credentium, Apostolo Itac nocte antequatn galius cantel, ter me negabh. Et
quoque idipsuih confirmanle : Regnum Dei inlra vos Petrus dp ardpre fidei promittebai, et Salvator qua-
est (Ltip. xvu; 21). Ergq cum Judeci receperint re- D si Deus ftitura noverat. Et nota quod Pctrus in noc-
n Proeferunt mss. nosfri omnes, quia. taliem cdrporis et saiiguinis Christi, non sojam figu-
h Ex lioc loco argue irriperitiani scioli rujusdam, raiiiet nudam umbrain, nlimpudens dogmaNovaif;-
qui non vult Salvaiofeni ogni carnes cuii) apostolis rtim docet adversus .Ecclesiam. Nescio . an posict
cpmedisse, hec pasclia typicum cclebrajse. MABT.
c Tfes Palaiirti codd. expressiori sensu, ei. Unus alioflie (ides cdlhqlicja manifestius exponi quani bic
S. Hieronymo fuil exposita. Unde miniiii mihi non
lieeeensis peiiesMaTlian. sacramenti. est, si lanio supercilio i-Iiernnynium calumnientttr
iAnlea er;vt veiitatem : nobis liiss. omniiim fi- iieeretici, pr:fs<:riin^itnperiii cleiici. MAUT.
dero sequi placuit,, sensu eodem permanente, de f Epistola in. liqslra recensione 57. Libet vcro
yerilate (non. figtira, ut miseri heeretici recentiofes ips;a, qnibus festimdriium illud edissernit, verba t!e-
pfpjecta temeritafe calumniaiitur) corporis et san- scrib.ere : In Matihmo legimtts, Dominum prmdicen-
guinis stii, quam in pane ac vino ClirUtiis reproesen- tem Aposlolis fugamf et Itoc ipsum Zacharim lesiimo-
tavit. Placiiit etiam )wc lectio, quod siiperioribus nid confirmqnlcm : jScriptuni est, ait, Percutiam pa-
in prmfiguradone, ex adverso respondeai. — In duo- slorem, et dispergenturoves. Ai in Septuaginia, elin
biis codd. inss. nionasierii Reccensis et S. Peiri su- Hebrmo muliqatiier ; non enim ex persona bei diciiur,
per Divam iisec leguntiif : Ipse quoqtiein verilate sidi ulEvangeiisld vuit: sed exPrppltetm Dettm Patreni
cvworis et sanguinis repwsentqre, Habes itaque veri- rogqnthi': Percute pastorem, et dispei^igenturoyes,
197 COMMENTARIORUM.IN EVANGELIUMMATTIUEI LIB. IV. CAP. XXVI. 198
fe neget. et neget lerlio. PostqUam aulem gallus ee- A < disciimine; sed a somno infidelilaiis, et lorpore
cinit, et decrescentibus tenebris vieina lux nuniiata i
meniis. Dicant ergo qui irrationabilem Jesum sum-
est, conversus llevil amare, a negationis sordes poe- psisse
] animam suspicantur, quomodo conlristelur et
nitenlioe lacrymis lavans. i
noverit temptis tristiiiee. Quaniquam enim et brula
(Vers. 56.) Tunc venit Jesus cum iltit in villam, animalia
; moereanl, lamoii non nuveruut nec causas,
qum dicitur Gethsemani, el dixit dhcipulis suis : Se- nec i lerapus usque ad qtiod debeant contrislari.
dete Itic, donec vadamllluc et orem. Geilisemani in- (Vers. 59.) El progressus pusillum, prociditin fa-
terpretatur, b t>a///spinguissima, in qua jussit disci- ciem
< suant, orans el dicens: Paler mi, si possibileest,
pulos sedere paulisper el exspeciare redeunlein, i
transeal a me calix isle. Verumlamen non sicut ego
donec pro cunctis solus Dominus orarei. ivo'o, sed sicut lu. Datoaposlolis prsecepm, nt snsii-
(Vers. 57.) El assumpto Petro et duubus filih Zebe- nerent, vigilarenlque cum Domino, paululnm d pro-
dmi, cmpitconlrhlari et mmsttisme.lllud quod supra < cedens ruit in faciem suam, et huniilitatem mentis
diximus de passione et propassione, etiam in pree- habilu carnis osiendit, dicitque blandiens : Mi Pa-
senii capituio osienditur, quod Dominus, ut verila- ter, et postulat ul, si possibile est, transeat abeo
lem probaret assumpti honiinis, vere quideni con- passionis calix, dc quo supra diximus. Postulat au-
tristatus sit, sed ne passio in animo illius dominare- B lem non timore paliendi, sed misericordia prioris
tur, per propassionem coeperit contristari. Aliud est populi, ne ab illis bibat calicem propinalum. Unde
enimcontrisiari, et aliud incipere conJrisiari. Con- ,et signanter non dixit, iranseat a me calix, sed calix
trislabafur autem non timore patiendi, qui ad hoc .isle, hoc est, populi Judoeorum, qui excusaiionem
venerat ui pateretur, 219 et Pelrum c liiniditatis |ignorantia? babere non potest, si me occiderit, lia-
arguerat; sed propter iu!'elieissimum Judam, et bens Legem et prophetas, qui me qnotidie vatici-
scandalum oiiinium apostolorum, et rejectionem po- nantur. Atianien rcvertens in semetipsum, quod
puli Judeeorum, el eversioncm miseroc Jerusalem. 220 ex hominis persona trepidanter renuerat, ex
Unde et Jonas sttper aridilate cucurbiioe vel hederoe Dei Filiique confirmat. Verumiamen non sicut cgo
contristatus est (Jonm iv), nolens perire quondam volo, sed sicut lu. Nou, inquit, hoc fiat, quod hu-
tabernaculum suum. Si autem tristitiam animi, non mano affectu loquor; sed propter quod ad lerras tua
affecluro Salvatoris erga perituros, sed passionem voluntaiedescendi.
hscrelici iulerprelaiitur, respondeant, quomodo ex- (Vers. 40.) Et venil ad dhcipulos e suos, et invenil
ponunt illud quod ex persona Dei per Ezechielem eos dormienles, et dicit Petro : Sic non poluistis tina
dicilur : El in omnibus istis contrislabas me ( Ezech. hora vigilare tnecum? llle qui supra dixeral : Etiam
xvi, sec. LXX). C si omnes scandaiizali fuerint in te, cgo numquam
G
(Vers-58.) Tunc ail illis: Tr.islh est anima mea us- scandalizabor, nunc Irisiilise magniludine somniim
que ad mortem : Sustinete hic, et vigitale tuecum. vincere non polest.
Quoe contristalur, anima est, cl [Al. sed] non pro- (Vers. 41.) Vigilale et orate, utnonintreth in ten-
pter mortem, sed usque ad morlem contristatur, do- tationem. Impossibile est liumanam animam non tcn-
nec apqstoJos sua liberet passione. Quod autem tari. Unde et in Oratione Dominica dicimus : Ne nos
praecepit: Sustinete hic, et vigilate mecum, non a inducas in tentationem, f quam ferre non possumus
somnoprohibet, cujus tempusnon erat imminenle [Al. possimus] (Matt. vi, 15; Luc. xi, !). Non tenta-
a Penes Victorium, lernm negadotds sordes lacry- signnm statoe jam Neomcnioe: qui mos, sivc modns
mh lavans. in Roscli haschana cap. 2, hal.2, 5, diligenier tle-
6 In aliis libris e?l, plngtdum : in aliis, tit ei lib. scribiltti', iieritpie d<icetur fiainmarum elevatione.
Nom. Vallhpinguedinum. Vicioiius iu liunc locuin,, Sed et aliis de causis signi iioinenclaturani pottiit
Ut, inquit, vallem pinguium signilieet, legendum estt accepisse, vel qtiod ibidein e lapide, seu liguo fabii-
Gesseinani, quod est llebraice , I;DJ!J-K^. Ve- r» f) cafum signum Molpcbo Ammonitariim idolo posue-
rum qnia Gra:ce scripium in Mattheeo invenilur ril Salomon I Reg. xi, 7, vel quod isthic olim As^y-
Tt§azp.avd, aliqui Hebraice periti, Syriaca pntius; riorum copiae signa delixerint, Isai. xxxvi, 2, vcl
nominii esse ^"Qt2?Ti3,quam Hebraica pulant : si- denique quod Jerosolymitani e signis illius loci con-
gnitic.areque asserunt, Pecuaria buiyri : quippe ciuni jectiiram facerent.
apud Sytos (qiiorum lingua e Rabyloneavecta tunc: c Nosiri niss., Pelrttm teinerilalis arguerat.
uiebontur Juda;i)rw idem sit quod Hebraice ^JpQ, d Malini procidens,ipsamque adeo eiiiendari inier-
el 7Di", idem quod "NQn, id csl, butyrum, Velu- ptinctionern ad hunc niodnni, vigilarenlque cttm Do-
mino paululum , prociclensruit, elc.
li locns dicius sit a bulyro, quod ibi expriniebatur. e Prononien suos, qtmd Vulgatus Interpres
Hieroiiymus Hebraicam semper seijuens nouiencla- habet,
nosln hic mss. Groecusqiieipse texius ignorant.
Uiratn, etiaiti iu libro de Noniinibtis Ilebraicis, per- fClausulam, quani hic recilal, miniine novit
slans in senieniia, valleni pingiwdinum inlerpreta- S. Pater in hoc ipso in Miilihaurn Coinnientnrio,
tur, UDU/,pro H^CJl?voceui acdpiens. Nos, quanilo;* cap. vi, vers. 15, ubi Oralionein Domiiiitam dibgen-
•nihil ad eum Librum de hujiisceNominis etyinologiaI lissime : ex quo maiiifesio co'ligas, non in
dixiinus, quidpiaiu hic proferamus. Perplacet vero* M:iiiha'i,exposuit scd in Lucee tantuin Evangelio subjtin-
nuperi Hebraicomm Nuiiiinum eiynn logi opinio,' clam. Jam ad ip.siiisinelOralioiiis lexium pertiitttii.se,
Gelhsemane , GroeceTsBatp.avh, lorcular signorum II nou nI quid.im
inlerprelari, el i;a'D , simani, feininiiium esse, a? addiiain abs Hieronyino, ptttaul, explicationis gratia fuisse
ostendiiiius iu Notis ad
ID'D» siman, signo. Torcuhr aulein signorum dici Commentarios in Ezechieh cap. XLVHI,vers.
sive |6, ad-
eum locum, villam, quod ibi primum daretupv ductis aliorum Patrum lesiimoniis, maximeque Hi-»
199 S. I0JSER1I HlEROiXYMl I 200
tionem penitus rcfulanies, sed vires suslinendi in A fVersl 49.) Et cohfestim accedens ad Jesuiu, dixil:
tcrttaiimiibus deprecanles. Ergo et in pieesentiarum 1Ape, Rabbi. Et osculalus est eum. Impudeus quidem
non ail: Vigilate el orate, ne leniemini; t-ed, ue in- e scelerata confidenlia, magistrum vocare, et os-
el
tretis in lentadonem, hoc est, ne teniaiio yos superel t
ciiluiu ei ingerere', quem tradebat. Tamen adhuc
ci vincat, etvosinlra casses su»s leueaf. Verhigra- saliquid Jiabet de verecundia discipnli, cum non eum
fia : Martyr, qui pro confessione Domiiibsaiiguinem pajam \ tradi.t perseciitoribus, sed per signum osculi.
fundit, teufatus quidem est; sed leiitalionnm [Al. Hoc I est sigiium, qujjd posnit Deus in Cain, nequi-
tentalionis] retibus non ligatur. Qui autcm negai, in (cumqiie iiivenisset.iinlerlicereteiim (Genes. IV).
plagas tcniaiionis incnrrit. (Vers. 50.) Dixitque illi Jesus : Amice, ad quid
Spiritus quidem promptus esi, caro anlem inftrnta. veitisii
i ? Tunc accesierunt et manus injeccrunt in Je-
Uoc adversum lenierarips, qui quidquid crediderinl, *
sttm, el tenuerunl eum. Verhum, Amice, vel v.ara «v-
puianl se possecoi.seqni. itaque quaiitum de ardore s irifpaaiv intelligendiim, vel certe juxla illud quod su-
raeniis confidimus, tantum de eoiuis Iragiliiate li- ] Jegimus : Amice, quomodo httc intrasti, non ha-
pra
meamus. Sed tainen juxta Apostolum, in spirilui bensveslem I nupiialem (Matt. xxn, 12)?
carnis opern mortificaiilur (I Peir. in). (Vers. 51.) Et ecce unvs ex his, qui eranl cum Jesu,
"
(Vers. 42.) Iterum secundo abiit ei oravil, dicens: B 222 J exlendens maitum exemii gladhun suum, el per-
Pater mi, si non poiesl idc calix transhe nhi bibami cuHens . servum pririciph sacerdolum, ampulavil auri-
illum, fiat voluntas luct. Secundo orai, ut si Ninive5 ctilam ( ejus. In alio jevangelista [Al. Evangelio] scri-
aliter salvari non polesl, nisi aruerit cuctnbiia, fiatl ptpm ] est, quod Pelrus hoc fecerii, eodem inentis
volunias Piifiis , quoe non cst conlraria Filii volun- ardore quo caetera; Servus quoque piiiicipis sacer-
tati, dicenie ipso per propheiam : Ut facerem volun- dolum Malchus appellalur [Al. appellabatui]: auri-
taieni luani, Deusmvus, volui (Ps. xx\ix,9). ftila quoeampmatuf, dextera est. Transiturie dicen-
(Vers. 45, 44.) El vcnil itecum, et invenil eos dor- dtitiJ, quod MalChus, id esi, rex quondam populus
mieuies. Erqnl enim oculi eorum gravali. El rclicliss JuiiliBorum,servus factus silinipieiaiis et devoratio-
illh, iterum tibiit, el oravil terdo, eumde.msernioneniii nis sacerdotuin. Deixteramqueperdiderit auriculam,
dicens Sobis orat pro omnibus, .sicut ei solus pati- ul b totam liiterae yilitatem audiat in sinistra : sed
tnr 221 Pro univeisis. Languescebaiii amem ell Domiuus in his, qui ex Judoeis credere voluerunt,
opprimebattiur apostoloruin oculi negalione vicina. reddidit aurem dextram, et fecit servum genus re-
(Yers. 45.) TUHCvenit ad dhcipulos suos, ei dicit't gale ef sacerdotale.
illts : Dormite jam, et reqtdescile .:ecce appropinqua- i(Vers. 52.) Tuncait illi Jesus: Converte gladium
'- C tutim in locum sut.m. Omnes eritm qui acceperint gla-
vil Itora, el Filius hominis tradelur in manus peccalo-
runt (Matth. xvm et II Cor. xiu). Poslqtiatii leilioo dikm, gladio peribunl. Et si non frustra porlal gla-
oraverai, ut in ore duorum vel iiium lesiiuni staret:t dium, qui tillor Dpininicae irae posilus estin eum,
oinne verbum, et apostolorum liniorcm sequentiti qui malum operarhr : attamen quicumque gladium
poeniientia impetraverai corrigendum, securus dee stinipserit, gladio peribii. Quo gladio? illo nempe
passione sua pergit ad persecutores, et ultro se in- qui igneus vertiluf anle paradisum (Genes. m): et
terficiendum praebet, dicitquediscipulis suis : gladio spiritus, qui in Dei describitur armatura
(Vers.46, 47.) Surgite, eamus, ecce appropinqua-i- (Ephes. vt). i
vii qui me tradet. Adhuc eo loquente, ecceJudas unus ts (Vers, 55, 54.) An putas quia non possum rogare
de duodecim venil, et cum eo turba multa cutn gladiis is Palrem meum, et exhibebil ndld ntodo plus quam
el fustibits, mhsi a principibus sacerdotum, et seniori-
i- dupdecim legiones angelorum ? Quomodo ergo imple-
bttspopuli. Ne nos inveniant quasi timentes eta re-'.- buntur Scriplurm : quia sic oporlel fieri? Non indi-
trahcntes, ullro pergamus ad inot lein, ut conliden-i- ge<>duodecim apostolorum auxilio, etiamsi omnes
liain et gaudium passnri videant. inc delenderent, qui possum habere duodecim legio-
(Vers. 48.) yut autem iradidil eum, dedil ilthsig-1- nejs angelici exercitus. Una lcgio apud veleres sex
ntim, dicens : Quemcumque osculatus fuero, ipse est, i, "D millibus complebatur hominum. Pro breviiate tem-
icnele eum. Miser Judas, et tauien non miserabilis,3, poris c numerum non occurrimus explicare, typos
eadem infideliiate, qua magistrum et Doniinum ira-i- laiitum dixisse sufficiat: sepluagima duo millia an-
didit, putabat signa, quoe Salvaiorem viderat facien- l- gelorum, in qUOtgenles houiinum linguadivisa esl,
lem, non majesiate divina, sed magicis ariibus facla.a. duodecim legionibns fieri. Sequens sententia prom-
Et quia eumforte audiernl in monte transliguratum,I, ptrini ad patieiiduro: demonstrat animum, quod frus-
limebal ne simili transformaiione elaberelur e ma- i- tra prophelae cecinerinl, nisi Dominus eos vere
nibus ministrorum. Dat ergo signum, ut sciant ip- p- dixisse, passiorte sua asseruerit.
suin esse, quem osculo dempiisiraret. (Vers. 55.) In illa hora dixit Jesus turbh : Tam-
>> i
laiii iii psalm. cxviu, Ht. 1, el Ambrosii de Sacra-
i- Palatini mss., ui notam liitermviliiatein: ae cerle
mcntis lib. v. post-renmm hoc verbum repoiiendiim luit pro ulili-
."" Rescribit Yictor. ex tribus Florentiie cndicibns,5, lalem, quod M:iriiaii.ims legit.
relracidnies: inaluerim ego, reireciantes. Sic Rhab-i- c In uiio Palaiino!, numerorum non occurrimus ex^
j>amis, vlkare typos; tantitm, etc.
201 COMMENTARIORUMIN EVANGELHJMMATTILEI LIB. IV. CAP. XXVI. 202
qttam ad latronem existis cum gladiis et fustibus .A.solviie, non ego : quia illicilum est, ut ipsi nobis
comprehendere me : quolidie apud vos sedebam, do- inferamus manus. Deinde illi verlunt : et post tri-
cens in templo, et non me tenuhth. Sltilium est, in- duum remdificare illud; ut proprie de templo Ju-
quil, eumcum gladiiset fustibus qua?i'ere,qui ultro se daico dixisse videalur. Dominus autem, ut osten-
lradatveslrismauibus,el innocte223°,uas> laiitan- deret animale et spirans lemplum, dixerat: Et ego
tem, et a vestris oculis declinantem per proditorem in triduo suscitabo illud. Alind est aedilicare, aliud
investigare, qui quolidie in templo doceat. Sed ideo suscitare.
adversum me in tenebris eongregamiiii, quia po- (Vers. 62.) Et surgens princeps sacerdolum, ait
testas vestra in tenebris est. illi : Nildl respondes ad ea qum hli adversum le lesti-
(Vers. 56.) Hoc aulem totum factum est, ul adim- ficanlur? Jesus autem lacebat. Ira preeccps et b irn-
pleretilur Scriplurm prophetarum. Tunc dhcipuli om- patiens non inveniens calumnioe locum, excuiit de
nes, relicto eo, fugerunt. Qute sunt Scripiurae prophe- solio poniilicem, ut vesaniam mentis motu corporis
taruin? Foderunl manus meas, et pedes meos (Ps. demonstraret. Quanto Jestts tacebat ad indignos
xxi, 17); et alibi: Sicul ovis ad viclimam ducius est responsione sua, falsos lesles et sacerdotes impios,
(Isai. LIII, 7). Et in alie [A/. eodem] loco : Ab ini- tanto magis pontifex furore superatus, eum ad
quitatibus populi mei ductus est ad mortem (Ibid., B respondendum provocat: ut ex qualibot occasione
sec. LXX). sertnonis locum inveniat accusandi. Nihilominus
(Vers. 57.) At illi tenentes Jesum, duxerunt ad Jesus tacebat. Sciebat enim, quasi Deus, quidqitid
Caipltamprincipemsacerdoittm, ubi Scribm et seniores respondisset lorquendum ad calumniam.
convetterant,Moyses, Deo jubente, proeceperat, ut (Vers. 65.) Ei princeps sacerdotum ait illi : Ad-
poniifices palribus succederent, et generationis in juro te per Deum vivum, ut dicas nobis si lu cs Cltri-
sacerdotibus series texeretur (Exod. xxix). Refert slus Filius Dei? ,Quid adjuras, impiissime sacerdo-
Joseplius istum Caipham unius tantum anni a Pon- tum, ut accuses, an ut credas ? Si ui accuses, ar-
tificalum ab Herode pretio redemisse. Non ergo guunt alii : c condemnate lacenteni. Si ut credas,
roirum est, si nequam pontifex inique [A(. iniquus] quare confitenti credere noluisti?
judicet. (Vers. 64.) Dixit iili Jesus : Tu dixisli, Verumta-
(Vers. 58.) Pcfrus aulem sequebatur eum a tonge men dico vobis : amodo videbith Filium hominis se-
usque in atrium principh.sacerdotum. A longe seque- deniem a dexlris viriulh Dei, ei venienlemin nubibus
batur, qui Dominum erat negaturus. cceli? Et adversum Pilatum, et adversum Caipham
(Vcrs. 59, 60.) Et ingressus intro, sedebat cum similis responsiii,iilpropriasenleniiacoiideiniientiir.
minislris, ut videret finem. Principes aulem sacerdo- G (Vers. 65, 66.) Tunc princeps sacerdolum scidit
tum el omneconcilium qumrtbant falsum iestimonium vestimenta sua, dicens : Rlasphemavil. Quid adhuc
contra Jesttm, ut morti eum traderent, El non invene- egemus testibus? Ecce nunc audistis blaspltemiam.
runl, cummulti falsi tesles accessissent. Vel amore Quid vobis videlur? At illi respondentes, dixerunt :
discipuli, vel humana curiositaie scire cupiebat, Reus est tnorih. Quem de solio saeerdotali furor
quid judicaret de Domino pontifex: ntrum euin excusserat, eadeui rabies ad scindendas vestes pro-
neci addiceret, an flagellis ceesum dimitieret. Et vocai. Scidit autem vestimenta sua, ut ostendat Ju-
in hoc diversitas decem apostolorum et Petri. Illi deeossacerdotii gloriam perdidisse, et vacuam sedem
fugiunt, isle, quamquam procul, seqnitur tamen habere d pontifices. Sed et consuetudinis Judaicae
Salvatorem. est, cum aliquid blasphemioe et quasiconlra Deum
(Vers. 61.) Novissime autem venerunt duo falsi audierint, 225 seindere vestimenia sna. Quod Pau-
testes, el dixerunl: Hic dixil: Possum destruerc tem- lum quoque et Rarnabam, quaudo in Lycaonia deo
plum Dei, et posl triduum remdificareillud. Quomodo rum cultu honorabantur, fecisse legimus. Herodes
falsi testes suni, si ea dicunt, quoe Dominum supra autem, quia non dedit honorem Deo, sed acquievit
dixisse legimus? Sed fabus testis esi, qui non in immoderato favori populi, statim abangelo percus-
eodem sensu dicta intelligii quo dicuntur. Dominus D sus est.
enim dixerat de templo corporis sui. Sed et in ipsis (Vers. 67.) Tunc exspuertint in faciem ejus, el co-
verbis caluroniantur, et paucis additis vel rnutatis, lapltis eum cmciderunl. Utadimplerelur quod dictum
quasi jusiain calumniam laciunt. Salvator dixerat: est: Dedi ntaxillas meas [Al. maxillam meam\ alaph,
Solvite Templum 224 lloc' 'sti cominutsnt, et et faciem meam non averli a coiifusione spulorum
aiunl: Possum destruere lemplum Dei. Yos, inquit, (Threu. m, 50).
d De Caipha, sive Josepho, cui el Caiphoe nomen licere debet, superJlua plane videatur additio illa,
fuit, loquitur quidero Josephus libro Antiquiit. xvin contexium ment<'iiique S. Doctoris aiiendenti, qui
bis, cap. 5 et 4; at eum prelio ab Herode ponliDca- accusatoribus principem sacerdoiuin jungens, ui su-
tum redeinisse, tiadilum ab hisiorico non invenio. perfluam illam esse monstrei inlerrogationem accu-
•>Tres mss., et impalienda, pro tmpaftens. sandi fine, aliis palam arguentibus, simul infcrt,
c Victmius, cui muiilus antea hic locus, sensuque condemnate lacenlem.
carere visus esl, de suo hic iiuerseril, voluntque, le- d Unus ms., Poniificis, tum pari omnes consensu,
gens, voluntque condemnare tacentem. At praeter- atiquid blasphemum, aut quasi contra Deum, etc.
quaiu quod nilui supra codd. mss. auctoritatem
PATROL. XXVI. 7
SOS S. EUSEBll HIERONYMI 204
f (Vers. f>8.) Alii autem palmas in faciem ejus dede- ,A consilium inierunl oihnes principes sacerdoiumet se-
runt, dicentes : Prophetiza nobis, Ghriste, quis esl niores popuii adversus Jesum, ut eum morii traderent.
qui le percussii? Sfultum eraf verberarttibtis respon- Et vinclum adduxerifnt, et tradiderunt eum Pontio
dere, et prophetizare a csedentem, cum palam per- Piiato prmsidi. ?>iortsolum ad Pilatum, sed etiam ad
cutientis videretur insania. Sed sicut hoc vobis Herodem duclus t&i, ut uterque Domino iiluderel.
lion prpphetavit, sic illud manifestissime vaticinalus Et cerne solliciludinCm sacerdotum in malum. Tota
est, quod circumdarelur Jerusalem ab exercitu, et nocte vigilaverunt, ut homicidium facerent. El vin-
non relinqueretur lapis super lapideffl in templo. clum tradiderunt Piiato. Habebanl enim hunc mo-
(Vers. 69.) Petrusvere sedebat foris in alrio. Foris rem, ut quem adjudicassenl morti, ligatum judici
sedebat, ut videret exitum rei. Et nonappropin- iraderenl.
quabat Jesu, ne ministris aliqua suspicio nasceretqr. Tunp videns Judas; qui eum tradidit, quod damna-
(Yers. 72.) Et iterum negtivit cum juramento, quia lus esset, pmniientia duclus, retuiil triginla argenleos
non novi hominem. El post pusillum accesserunt qui principibus sacerdotum et senioribus, dicens : Pecca-
slabant, eldixerurii Petro. Seio* quOsdam pii affectus vi, tradens sanguinem juslum. Avarilioe roagnitudi-
[A/. pio affectu] erga Apestolum Petrum, locutn nem [A/. magnitudihe] impietatis pondus exclusit.
hunc ita interpretafos, ut dicerent Pelruni iton .B Videns Judas Doniinum adjudicatummorli, pretium
Deum negasse, sed hominerij, etessesensum : Ne- retulit sacerdotibus[ quasi in potestate sua esset
scio horaineni, quia scio Deum. Hoc quam ffivolum persecutorum mutare sententiain. Itaque licel mu-
sit, prudens lecter •intelligit; sic [AU si] defendunt taverit voluntatem suam, tamen voluntatis primse
Ap6siolhm,utDeurhmendacHreum<facianl.Bienimiste exitum noh mutavil. Si autem peccavit ille qui tra-
non iiegavit,"ergomentitus esiDominus, qui dixe- didit saiiguinem justum, quanlo magisJudoei pecca-
rat: Amen dico iibi,quiahac nocte, antequam galtus verunt, qui einerunt Isanguinemjustum,etofferendo
canlet, tcr me negabis. Cernequid dicat, me negabis, pret"ium, ad proditioheni discipulum provocarunt?
non liomiiiem. Qui diversas uaturas conantur introducere, ct di-
(Yers. 75.) Vere el tu ex illh es : nam ct loquela cunt Judam proditorem maloe fuisse naiuroe, nee
tua ie manifestum facit. Non quod allerios sermonis elecfione [A/.. electionem et servare] apostolalus
esset Pelrus, aut gentis exteroe. Omries quippe He- potuisse servari, respondeant qoomodo natura mala
braci erahl, et qui arguebarit, et qui arguebaiur [A/. egerit poehitentiam. i
arguebanlur];sedquod unaqnoequeprovincia et regio (Vers. 5.) At Ulidixerwit: 'Quid ad nos? Tu vide-
habeal proprietates suas, et [Al. ut] vernaculum ris. Ei projecds argentehhiiemplo, 227 recessil :
loquendi sonum vitare non possit. Unde etc Ephra- 'C el abiens, iaqueo se suspendit. iNiliil profuitd egisse
lltoeiin Jiidicum libro (cap. xn) non poSsunl avv<3vp.a poeniteiitiam, per quam scelus corrigere uon potuit.
dicere. Si quando sic frater peccat in fratrem, utemendare
. (Vers. 74, 75.) Tunc cmpitdetestari et jurare, quia valeal quod peccavit, potest ei dimilli. Sin aulem
non 2261i0l"sse' hominem. Et continuo gallus caritq- permanent opera, frustra voce assumilur poenilen-
vit. Et recordalus est Petrus verbi Jesu, quod dixertil: lia. IlOc est quod in psalmo de eodem infelicissimo
Priusquum gallus cantet, ter me negabh. In alio Juda dicilur: Et ortitio ejus fiat in peccalum (Ps.
Evangelio legimus : quia post negationem Petri, et cvm, 7); ut non solum emendare nequiveril prodi-
canlum galli, respexerit Salvator PetTum, et inluitu lionis iiefas, sed ad prius scelus etiam proprii ho-
sue eum ad aiharas lacrymas prevocarit. Nec fieri micidii crimen addiderit. Tale quid et Apostolus in
poteral, ut in negationis tenebris permanerct, quem secunda ad Corinthios Eplstola loquilur : Ne abun-
lux respexerat mundi. danliori iristilia absorbeatur frater e (II Cor. n, 7).
Et egressus foras, fievil amare. Iu alrio Caiphai (Yers. 6.) Prhtcipes autem sacerdotuni, accepds
sedeiis, iion poterat agere poenitentiam. Egredilur argenteh , dixerunt: Non licel eos mitlere in corbo-
foras de impiorum concilio, ul pavidoe negationis nam [Al. corbanam]', quia preliuni sanguhth est.
sordes amaris lletibus lavel. i D Yere culicem liquanies, et cameltim glulientes. Si
(Cap. XXVII.—Vers. 1 seqq.) Marie autem faclo, enim ideo nbn mitturil pecuniam in corbonam, hoc

a Antea legebaiur, cmdentibus.Verior quam re- vocem nbiiy, scldbboletli, quam Epbratbeei pronun-
posuimus adS. Patris mentem oniniiim niss. lectio tiabant nS~.D, sibbolelh. Vide Judicum lib. cap. xn
est. —
b Ex his unus vitlettir S. Ambrosius, cujus lioec versi 6. MAHT. Videri possil ipsnm Scliibboleth
sententia iib. x iu Lucam, n. 82 : Rene ncgavil ho- verbum, pro quo Sibboleih Epliralboei pronuniia-
El banl, proposiliim exemplo. Mss. (amen li^benf avv-
minem, quiasciebalDeum. pridem.foriasseS. ipse Qvp.a,aulLaline syntliema, quod bic propiie signum,
Hilarius, qui in hunc locum, El vcre prope, ait, jam nota, sive indicium est, quo ab Epbralbseis Galaa-
shte .piacnlo homhtem ncgabai, quam DeiFiiium pri- diloe iDiximusde hoc verbo alibi ad
mus agnoverat. P/ixeriiH excusandi affeclu, noii ut epist.idisiingiiebauiur.
118, ad Julianniu initio, ubi lamen diverso
culpam negarent. ab hoc significatu accipilur.
c Tessera militaris, vnlgo apud nos le motdu iguet, paulisper
• d Penes'Victorium; nildl profuit ei sera pmititen-
dicebatur avv$np.avel avp.@oloy, sigiiuroquod adpu-
dabatur viiandoeconlnsioiiis causa. lia,0 per quam, etc. \
gnam exeunlibus -Adduiitijonntrlli mss., qui ejusmodi est.
Gabaaditee ergo habebanl pro signo ac synlheuiate
305 COMMENTARIORUM IN EVANGELlUMMATTH^I LIR. IV. CAP. XXVII. m
esl, iii gazopliylacium et dona Dei, quia pretium A (Yers. 15 seqq.) Tunc dicil illi Pilalus: Non au-
sanguinis est, cur a ipse sanguis effundilur? «" quanla adversumte dicunl [Al. dicani] lestimonia?
dis
a El non respondit ei ad ullum verbum: ita ut mira-
(Vers. 7, 8.) Consilioautem inito, emerunlex illis
agrum figuli, in sepulluram peregrinorum, proptef retur r, prmsesvehementer. Per diem aulem solemnem
hoc vocatiis est ager ille Acheldemach, hoc esl ager consueveral
c prmses populo dimiltere uniim vinctum,
sanguiHh, vsque in hodiernuin diem. Illi quidem fe- quem q voluhsent. Ethnicus quidem est, qui cende-
eerunt alia volunlate, ut seternum impietalis suae mnat n Jesum : sed causam refert in populum Judeeo-
relinquerent e-x agri emptione monimentum. Coete- rum. r Non audh quanta adversum te dicunt testimo-
rum nos, qui peregrini eramus a Lege el prephetis, nia 11 ? Jesus aulem nihil respondere voiuit, ne cri-
prava eorum studia suscepimus in salulem : cl iu men i diluens a preeside dimitleretur, et crucis uti-
pretio sanguinis ejus requiescimus. Figuli autem iitas i differretur.
ager appellatur, quia figoitus noster est Chrislus. (Vers. \6 seqq.)- Babebat autetn tunc vincluminsi-
(Vers. 9, 10.) Tunc impleium esl quod dictum est gnem, c, qui dicebaiurBarrabbas. Congregathergo illh,
per Jeremiam prophetam , dicentem: Et acccperunt dixit t Ptlalus: Qttem vuilh dimillain vobh, Barrab-
triginta argenleos, prelium apprctiali, h quemappre- ibam, an Jesum, qui dicilur Christtis? Sciebat enim
liaveruni'a filih Israel, et dederunt eos in agrum fi- B < quod per invidiam tradidissenl eum. Isle in Evan-
guli, sicut conslitititmihi Dominus. Hoc teslimonium geiio, $ quod scribitur juxla Hebroeos, /t/ius maghlri
228 i" Jeremia non invenitur. In Zacharia vero, eorum < inlerprelalur, qui propter sedilionCm et ho-
c qui pene ujtimus est duodecim prophetarum, micidium i fuerat condemnatus. Offert aulem eis optio-
queedamsimilitudo ferlur (Zach. xi): et quamquam nem i Pilatus diraitteJJdiquem velint,lalroriem, an Je-
sensus non muitum diserepet, tamen et ordo et sum: <. non dubilans, Jesum potiuseligenduiii, sciens
verba divcrsa sunt. Legi nuperin quodam Hebraico eum < propter invidiam traditum. Igitur eausa crucis
volumine, quod Nazaroenoe«ectoemlhi ilebrocus oli- manifesle i invidia est.
iulit, Jeremieeapocryphurn, in quo hoecad verbum (Vers. 19 seqq.) Sedente aulem illp pro tribunali,
scripta reperi. Sed fanien mihi videtur magis de: mistt ad eum uxor ejus, dicens: Nihil libi e et juslo
Zacjiaria suinplum testimonium: Evangelistarumi J7/I; mutla enim passa sum hodie per visum propter
ct Apostolorum more vulgato, qui verborum ordines eum. Principes autem sacerdotumel seniorespersua-
prsetermisso , sensus fantiim de veteri Testamento) serunt populis ut peterent Barrabbam, Jesum vcro per-
proferunl in exempluin. derenl, Respondensautem pr.mses,aii illis: Quemvtd-
{Vers. 11.) Jesus autetn stelil ante prmsidem, ett tis vobh de duobusdimilti ? At iili dixeruni; Barrab-
inlemgavh eum prmses, dicens : Tu es rex Judceo- -^^ bam. Noia quod gentibus soepea Deosomnia reve-
mtm? Pilato tiihil aliud interrogante criminis, riisii lentur; et quod in Pilato et uxore ejus jusliim Do-
tilrum rex Judoeorum sit, arguuntur impielatis Ju- minum confitentibus Gentilis,- populi lestimoiiium
doei, quod ne falso quidem invenire potuerint quodI sil.
•objicereul Salvatori. (Vers. 22, 25.) Dicit illh PUatus: Quid igilur fa-
Dixil illi Jcsus: Tu dicis. Sic respondit ul et ve- ciam de Jesti, qtii dicilur Chrhlus? Dicunl omnes:
r.um diceret, et sermo ejus calumniee non pateret. Crucifigatur. Ait ilits prmses: Quid enim mali fecit ?
El attende quod Pilato, qui invitus promebat sen- Al illi magis clamabanl, dicentes: Crucifigalur. Mul-
tenliam, aliquaex parfe responderit; Sacerdotibuss las liberaudi Salvaloris Pilatus occasiones dedit.
autem et principibus respondere noluerit, indignoss Primum, latronera juslo conferens. Deinde inferens:
Stio sei'mone judipans. Quid igitur faciam de Jesu, qui dicilur Christus? hoc
a Iteruni penes Vjctprium , cur iptnint ii At nonneroo sludiosus de rjomine ipsum volens pro-
sanguinem
effunduni?
h Reppsuiraus quein, ad mss. omnium, quibuss pbelam laudare, scripserit ad codicis oram, Zacha-
rim , quod nomen priori, in propheth, lectione ex-
utimtir., fidem.,jpsopraelerea adnionente Groecotex-- puncta, alii in textum importarint. Certeomnium
tu, ovirtp-riaavrp.Anlea legehatur, guorf, Latinoe versionis Evangeliorum Ve-
e Atque ita qtiidem apud Jeremiara leclum olimii anti<|uissimum
ronense exemplar Jeremim iioinen non agnoscit,
liocce lestimonium opinatur Eusebiuslib. x Evan-- D legilque absolute , dictuni csl per Prophetam. Sed
gelicoej).en)onslratipnis;sed vel erasum inde posteaa et notatu digna Theopbylacti sententia est', qui le-
Judoeorum perfidia , vel hic substitutum Zacharim B gii, per Jeremiamei Propkeiam. 'iVKxoue,inquit, TO
nomen pro Jeremim librariorumoscitantia. Augusti- i- Eff.i, w.l uvayfawav.t,Sioi'Up.sp.ipv v.v.irov Upoipyrov
,
ousi. m,c. 7,de Consensu Evangelistarum id vide- yyovv tayapiov. Suwunt yup iart. rwv vit' apfoiv
tu.r referre :?jdmenioriaeJapsum in sacro scriptore,;, prfiivroiVTKtrepi Tij<;rip^grJ>Zayjy.pia;"kijsi,v.ef. t«*
quod eegrequidem concesserim. Receniiores, tur- TKTzepiTOO aypov o 'lepepiag v.n<p.it)'.Animadverteip-
batos Greecos prop.heiiariun Jeremioe codices ple- sam et copultim, ac lcge, per Jeremiam el Prophe-
rumque causantur. Alii "m a.utographo Mattbad d tam, scilicet, Zachariam.Jfhccntur eitimuna simul,
Grseco scriptum olim suspicaniur z.piov, pro quo ,o qum a duobus dictasunl. Qttmpretium spectant, Za-
Amonuenses .simUitudineiitterarum decepti posue- i- charias loquilur cap. xi. Qumrespiciunl emptionem
rint, 'ifiov : qyauiquam liujusmodi seriptioiiemcom-l- agri, Jeremias cap. xix.
pendia tam antiqui usus exstitisseijBHiime vi.dean- i- d Prosiibseqiieiiii sacri texiuspericope, bsecmo-
tur. Quamo.brerii ea propior ad fide.rnopinii) est,t, do subsiiluunt mss. nostii vetba : Jesus atilem niliil
scripfum ab Evangelista absidufe, iv TDI; vpofircai;,
i, respondere voluit, Eihnictts, etc.
n prophetis, quemadmodum lioiiiiulli e Gr.oecjspa- a- e Interserunlquidam mss. sit.
ribus, proecipueque S. Epiphanius videtur legisse. e.
207 S. EUSERH HIERONYMI ; 208
est, qui rex vester est. Cumque responderent, Cru-. Acens ego sum a sanguine justi hujus, etpostea fla-
cifigatur, non slalim acquievit; sed juxta suggestio- gellatum tradidisse Jesuni ut crucifigeretur? Sed
nem uxoris, qufe mandaverat: Nihil tibi ei justo scieiidum est Romanis eum legibus ministrasse,
illi, ipse quoque respondit: Quid enim mali fecit? quibus sancilum est; ul qui crucifigilur, priusfla-
Ilocdicendo, Pilatus absolvit Jesum. Al illi magis gellis verbereiur. Traditus est iiaque Jesus militi-
clamabant, dicentes-. Crucifigatur. Ut impleretur bus yerberandus, et illud sacratissimum corpus,
quo.d in vigesimo primo psalmo dixerat: Circum- peclusque Dei capax, flagella secuerunt. Hocautem
dcderunl me canes muld: et congregatio malignan- factum esl, ut quia scriptum erat: Mulla flagella
tium obsedit me (Psal. xxi, 12). El illud Jeremiee: peccalorum (Psal. xxxi, 10), illo flagellalo, nos a
Facta esl ndhi hmredilas mea sicui leo in silva: dede- verberibus liberaremur, 231 a dicente Scriptura
runt super me vocemsuam (Jerem. xii, 8). Isaia quo- ad virum justum : Fiagellum non appropinquabil td-
que in hac sententia congruente: Exspectaviut face- bernaculo tuo (Psal. xc, 10).
rcnt judicium, fecerunt autem iniquilatem, el non ju- (Vei'S. 27 seqq.) Tunc ndlites prmsidis suscipientes
sdliam, sed clamorem (Isai, v, 7). Jesum in h prwtorio, congregaveruntad eum univer-
(Vers. 24.) Vidensautem Pilalus quia nihil profi- sam cohortem, et exuehles eum, chlamydemcoccineam
cerel, sed magh tumuttus fieret, accepta 230 aaua, B circumdederunt ei. Et plectenles coronam de spinis,
lavit manus coram populo, dicens: Innocens ego sum posuerunt super capuii ejus, el arundinem in dextera
a sanguine hujus jusli: vosviderilh. Pilatus accepit ejus : el genu flexo ante eum, illudebant ei, dicentes:
aquam, juxta illud propheticum: Lavabo inler inno- Ave, rex Judmorum. Militesquidem, quia rex Judeeo-
centes manus meas (Ps. xxv, 6); ut'in lavacro ma- rum ftterat appellatus 1, cl.hoc ei Scriboe el sacerdo-
nuum ejus Geutilium opera purgarentur, et ab iin- tes crimen objecerant, quod sibi in populo Israel
pietale Judoeorum , qui clamaverunt, crucifigeeum, usurparet imperium, illudenfes hoc faciunl, ut nu~
nos alienos faceret, quodammodo hoc contestans, dalum prislinis vestibtis, induant chlamyden cocci-
et dicens: Ego quidem innocenlem volui liberare; neam pro crul'o limbo, quoreges veteresutebantur:
sed quoniam [Al, etiam] seditio oritur, el perduel- et pro diademale ponant ei coronam spineam : pro
lionis mihi conlra Coesaremcrimen impingilur: In- sceptro regalident calamum, et adorent quasi regem.
nocens ego sum a sanguinejusti hujus. Judex qui co- Nos auiem hoec omnia intelligamus myslice. Quo-
gitur conlra Christum sententiam ferre, non da- inodo enim Caiphas dixit .• Oporlet unum hominem
mnat oblatum ; sed ai'guit offerentes, justum esse mori pro omnibus(Joan. xi, 50), nesciens quid dice-
pronunlians qui crucifigendus est. Vos, inquit, vi- rel: sic et isti qurccumque fecerunt, licet alia mente
derith. Ego minister sum legum : vestra vox san- <G fecerint, tamen nobis, qui credimus, sacramenta
guinem fuudit. tribuerunt. In chlamyde coccinea, opera gentium
(Yers. 25.) El respondensuniversus populus,dixit: cruenta suslentat: iri corona spinea, maledictum
Sanguis ejus super nos el super filios nostros. Perse- solvit antiquum : in calamo, venenala occidil ani-
terat usque in preeseniem diem hsec imprecatio su- malia. Sive calamum lenebat in manu, ul sacrile-
per Judaeos, el sanguis Domini non auferiur ab eis. gium scriberel. Judoeorum.
Unde per lsaiam loquilur : Si levaveritisad me ma- (Yers. 50.) Et exspuentes in eum, acceperunt arun-
nus, non exaudiam vos. Manus enim veslrm plenmsunt dinerii, et percutiebant caput ejus. Eo tempore coin-
sanguine (Isai. i, 15). Optiiham hoerediiaiem Judaei plelum est; Non averd faciem meam a confusione
filiis reliuquunt [A/. reliquerunt], dicentes : Sanguis spulorum (Isai. L, 6), et tamen cum capul ejus per-
ejus supernos, el super filios noslros. cutiant arundine, sustinel cuncta patienter, ut 232
(Vers. 20.) Tunc dimisitillh Barrabbam, Jesum au- Isaioc verum ostendat vaticinium.dicentis: Arundi-
temfiagellatum iradidit eis ut crucifigerelur. Rarrabbas nem quassalam non confringet (Isai. XLII,5).
laifo,qui seditiones faciebat in turbis, quihomicidio- (Vers. 51.) Et postquamilluserunl ei, exuerunt eum
rum auctor erat, dimissus esl populo Judeeorum, id chlamyde, et induerunt eum vestimentis ejus, et duxe-
esl, diabolus, qui usque hodie regnat ineis, et idcirco D' runt eum, ut crucifigerent. Quando flagellatur Jesus,
pacp.mhabere non possunt. Jesus autem a Judoeisira- et conspuitur, et irridelur, non habet propria vesii-
dilus,absolviturabiixorePilali, etabipso preesideju- menta : sed ea quee propter nostra peccaia sump^e-
stus appellatur. Et centurio confitelur quod vere Dei rat. Cum aulem crticifigitur, et illusionis aique
Filius sit. Queerat eruditus leclor, quomodo sibi con- irrisionis pompa proeterierit, tunc prislinas vestes
. yenialPilalum lavisse uianus suas, et dixisse : Inno- recipit, et proprium assumit ornatum : statim-
» Pro hisce verbis, dicenle Scriptura ad virum natum , plurimi facit. Assentiantur
quoque huiclec-
justum, duo Palatin. mss.., secundum quod scriplum tipni antiquissimi Moijtis Cassini codices, Lougobar-
esi, lantum habent. dicis characteribus conscripti, numero decem ei
b Victorius tam iti textu, quam in Commentar. re- seplem , et Lovaniensiuro omnes.
Prmtorium: Theologorum
ponit, quod melior isihoec sit lectio, uti Graecus codex ejusdehi leclionis fons, ipse quoque
est iu vulgatis eroendatioribus codicibus impressis. legat, ££?TOiipuirSipiov.
Eam insuper retineant omnia ferme apud se mss. c Rectius fortasse Palat. mss. habent, russo. Tre-
Bibliorum exemplaria, hoc est numero quadraginta, bellius in Claudio, et Vopiscus in Aureliano hnjus-
jntcr quee librum Ccenobii S. Pauli, seepea se nomi- modi russas tunicas regum memoranl.
209 COMMENTARIORUMIN EVANGELIUMMATTHiEI LIB. IV. CAP. XXVII. 210
que elementa lurbaniur, et lestimonium Creatori dat A mixlum, el cum gustassel, noluil bibere.Deus loquitur
creatura. ad Jerusalem: Ego te plantavi vineam veram, quomo-
(Vers. 52.) Exeunles autem, invenerunl hominem do factaes in amaritudinem vitis alienm [AI. aliena]
Cyrmneum, ttomine Simonem: Itunc angariaverunt, (Jerem. n, 21)? Amara vitis amarum vinuiii facit,
ul lollerel crticem ejus. Ne quis putet huic loco Joan- quod propinat Domino Jesu , ut impleatur quod
nis Evangelistoe historiam esse contrariam. Ille enim scriptum esl: Dederunt in escam meam fet, el in siti
dixit, exeuntem Dominum de proetorio portasse mea potaverunt me acelo (Psal. LXVIII,22). Quod au-
crucem suam; Maltheeus autem refert quod invene- tem dicitur: El cum guslasset, noluit bibere, hoc
runt hominem Cyrenoeum, nomihe Simonem, quem indical, quod gustaverit quidem pro nobis mortis
angarianles imposuerunt ei crucem Jesu. Sed hoc amaritudinem, sed terlia die resurrexeril.
inielligendiini est quod egrediens de praetorio Jesus, (Vers. 55.) Postqttam aulem crucifixerunl eum, di-
ipse portaverit crucem suam: postea obvium habue- vherunt vestimenta ejus, sorlem mitlenies, ut implere-
. rint Simoncm, cui portandam crucem imposuerint. tur quod diclum est per prophelam, dicentem: Divise-
Juxta anagogen vero , crucem Jesu suscipiunt runl sibi vestimenla tnea , et super vestem meam
nationes, el peregrinus obediens portat ignnminiain mherunt sorlem. Et Iioc in eodem psalmo fuerat
Salvatoris. B propheiatum : Divherunt sibi veslimenta mea,
(Vers. 55.) El venerunl in locum qui dicitur Gol- et super vestem meam miserunt sortem (Psal. xxi,
ijotlta, quod est Calvarim locus. Audivi quemdam 19).
a exposuisse Calvariee locum, in quo sepultiis est (Vers. 56.) Et sedentes servabant eum. Diligentia
Adam , et ideo sic appellatum esse, quia ibi antiqui mililum et sacerdotum nobis proficit, ut major et
hominis sil conditum caput, et hoc esse quod Apo- apertior resurgentis virtus appareat.
stolus dicaf: Surge qui dormh, et exsurge a morluh, et (Vers. 57.) El imposuerunt super capul ejus causam
illuminabit te 233 Christus. Favorabilis interpre- ipsius scriplam, Hic esl Jesus, rex Judmorum. Non
latio et mulcens aurem populi, nec tamen vera. possum digne admirari pro 234 rei magnitudine,
Extra urbem enim elforas portam, loca sunl inquibus quod d redemplis pretio falsis leslibus, et ad seditio-
Iruncantur capita damnatorum, et Calvariee, id est, nem clamoremque infelici populo concilalo, niillam
decollatorum sumpsere iiomen. Propterea autem ibi aliam invenerint causam inierfectionis ejus, nisi
crucifixus est Dominus, ut ubi prius erat area dam- quod rex Judeeorum esset. Et illi for>itan illudenles
naiorura, ibi erigerentur vexilla martyrii. Et quomo- rideniesque boe fecerint. Caeierum Pilatus eiiam
do pro nohis maledictum crucis factus est, et flagel- nolenlibus respondit: Quod scripsi, scripsi. Velitis,
Jatus est, et crucilixus; sic pro oronium salute quasi' C nolilis, Judoei, omnis vobis genlium turba respondet:
noxius inter noxios crucifigeretur. Sin autem quis- Jesus rex Judaeorum est, hoc est, imperator creden-
piam contendere voluerit, ideo ihi Dominum cruci- tium et confitentium.
fixum, ut sanguis ipsius super Adoetumulum distilla- (Vers. 58.) Tunc crucifixi suiit cum eo duo latrones,
ret, interrogemus eum, quare et alii latrones in unus a dexirh, et unus a sinhtrh. Si Golgotha luniu-
eodem loco crucifixi sint? Ex quo apparet Calvariam lus est Adam , et non damnatorum locus, et ideo
non sepulcrum primi homiuis, sed locum significare Dominus ibi cruciligitur, ut suscitet Adam, duo la-
decollatorum, ut ubi abundavit peccatum , super- trones quare in loco isto eodem crucifigunlur?
abundaret graiia(Bom. v).Adam verosepultum juxta (Vers. 59seqq.) Prmtereuntes autemlblasphemabant
b Hebron et Arbee, in Jesu filii Nave volumine eum moventes
capita sua, el dicenles : Valt! qui de-
legimus (Jos. xiv). struis templum Dei, et in triduo illud remdificas, salva
(Yers. 54.) Et dederunt ei c acelum bibere cum felle temetipsttm; si Filius Dei es, descende de cruce. Si-

aAtque ita quidem senserunt Paula etEustochium XotcTou, idest, orietur libi Cbrisius, sed inc^avau,
Epist. inter Hieronymianas 46, ad Marcellam, cui id est , conlinget te Christus. Quia videlicel iaciu
conscribendoe sensus preestitisse Hieronymum, vul- sangtdnis ipsius, el corporh dependenth vivificelur,
garis opinio est. Locus, inquiunt, in quo crucifixus atque consurgal, et lunc lypum quoqne illum verilale
est Dondnus nosler Calvaria appellatur, scilicel, quod .n compleri, quando Elismus mortuus mortuum susci-
ibi sit antiqui hominisCalvaria condita, ut secundus ' tavil. Hmc ulrum vera sint, nec ne , lectoris arbitrio
Adam, id est, sanguh Chrisli de cruce slillans, primi derelinquo. Cerle lunc in populo dicla placuerunt, et
Adam eljacenlis protoplasti peccaia dilueret. Yerum qttodam plausn ac tripudio sunt excepla. Nos qnaedam
hanc veluti fabulam ipse alibi Hieronymus exsufflat. observabimus ad hujusmel Epistolae locum : asti-
Quem vero hic se dicit audivisse, in Commentariis pulatorem enim S. Ambrosium inter ceeteros
in Epist. nd Ephesios v,14, diligentius describit. Scio magni nominis viros hoec opinio habuit, Com-
me, inqtiit, audivisse quemdam de hocloco dhputan- mentar. in Lucam xxm, ubi et, quod difficile est
lem, qid in thealrale mirucuttim, numquam ante vham creditu , prognatam ab Hebreeis tradit fuisse sen-
popttloformamexhibuit, ul placeret: lesdmonmm hoc, lentiam.
inquiens, ad Adam dicilur in loco Catvaricesepullum, b Confer librum de Locis ad vocem Arboc.Yiden-
ubi crucifixus est Dominus, qui Calvarim idcirco dus quoque S. Epipbanius conira Taiianum.
appellalus esl, quod ibi andqui hominh essel conditum c Plerique omnes mss., vittutn pro acelo hic proe-
caput. Illo ergo iempore, qtto crucifixus Uominus, ferunt. Sed et Groeci archetypi varianl exemplaria:
super ejus pendebat seputcrum , hmc prophetia com- aliis olvov,aliis o?o<;praeferentibus.
plela est, dicens : Surge, Adam, qui dormis, et ex- d Unus Palalinus, quod credentesfalsis teslibus: alii
sorge a mortuis, et non ut legimus, inifavau aoi vocem prefio tantum proeiermiftunt.
211 S. IDSSRMTIIERONYMI j 212
ndtiter et:principes sacerdoliim,Mludenies cum scribh ;Jk soli oppositus , breviis et ferrugineas fecisse lene-
et senioribusfdicebnrit, Rlasphemabahl, quia prajler- bras, trium horarum sbatium ponitur, ut omnis cau-
grediebantur viam, et iii vefo ifinere Seriplurarum saiitium oocasio toUeretur. Et hoc factum reor, ut
anlbulare holebant.' MovObantcapiia isua, quia jam conipieretur [Ah compleaiur] prophetia, dicens;
antea movef ant pedes, *l hon stabant super pelram. Occiimbetspi meridie, \ztconlenebrabitur super terram
Idipsum autem insultans, dicit fatuiis populus, qttod indielux (Athos, vm, J9); et in alio loco : Occubuit
falsi lestes COhfinxerariti :. sol';cum adliucmedia esset dies (Jerem. xv, 9). Vide-
(Yeis.' 42.^ Aiios sakos fecit, seipsum non potesl turque mihi clarissimum luineft mundi, hoc est, lu-
sdlvum facere. Eliam riolentes, confiterilur Scribre et minafemajus reiraxisse radios suos, neaut penden-
Pharisoei, quod alios salvrisfeceril. Itaque vos vestra tem videret Dominum j, aut impii blasphemanles sua
condemnal sententia. Qui enim alios salvos fecit, Iuce fruerentur.
utique si velletj seipsum salvare poterai. (Vers. 46.) Et circa horam nonam, ckmdvit Jesus
(Vefs. 45.) Siresphraelest, descendm•»de cruce, voce ritagna;, dicens: Eiit Eli, c lammasabaclhanh.
et credimus ei. Cpnfidil in Deo ; iiberet eum nunc si HocestyDeusmeuSjpeitsmeus, idqidddereliquhiime?
vttlt.DixU enim, qtda Filius Dei sum. Fraodulenta Prihcipio 236 vicesirrii d primi psalmi abusus est,
promissio. Qiiid est plus de cruee adhuc descendere B illudque quod in medib versiculo legitur: Respice in
viveiitem, an de sepulcro inorluum resurgere? Re* me, superfluuin est. Legitur enim in Hebroeo : Deus
surrexit, et non credidistis. Ergo si etiam de crttCe meus,\Deus meus, quareme dereliquhti? Ergo e impii
deseeritlefet, similiter non crederetis. Sed mihi hoc sunt qui psalmUm isluin ex persona David, siveEs-
videnUir daemones immittere. Statim enim ul criiei- fber elMardochoei diclum puianl, cum eiiam evange-
fixus est Domiiius , senserurit virtulem crucis, et Ijsteetestimonia ex eo sumpta super Salvatere iiitel-
inieilexerunt fractas esse vires suas, e't JiPc agttnl, ligaiil1: ut est illud : Divheruni sibi vestimenta mea,
ut de, Lcrueedeseeiidat;, 235 *ed Dorainus seiens et super vestemmeam mheruni soriein, Et aliud: Fo-
adversariorum insidjas , permanet in patibulo , ut deruntmanus meas et pedes ineos, Ne mireris verbo-
diabolumdestruai. rnm liuniilitatem et qiierinionias derelicti, cum for-
(Vers. 44.) Idipsum auteiri etiatrones, qui' crucit mam seivi sciens, scaridalum crucis videas.
fixi erant cum eo, improperabant ti. flic per tfopurii; (Vers. 47,) Quidam dutemiiiic stantes el attdientes,
qui appellatur * avXhr<Pi<;, pro uno latrone uierque dicebdnt: Eliam vocdthte. Non omnes, sed qnidam
induoilur bliisphemasse. Lucas vero asserit, quod quosarbitfor milites fuisse Romanos, non intelligen-
altero blaspheniahte, altcr cpiifessus sit, etecentra- tes sefmonis Hebraici proprietalem, sed ex eo quod
rio increpaverit blaspheiiianiem (Luc. xxni). Non C dixit: Eii, Eli, putaiites Eliam ab eo invOcatum.
quqd discrepent EvaugeJia ; SGdquod prifnuni uter-* Siri autem Judoeos qui ihoc dixerint, intelligere vo-
que blasphemaverit, dehinc solefngieiife, terra luerimus , et hoc more: sibi solito faciunt, ut Domi-
comnjoia, saxisque disrjipiis, «l ingriienlibus tene- nuiri imbecilliiatisiflfameiit, qui Eliae auxilium de-
bris, untis Grediderit jn Jesum , et priorem iiegaiio- precefur. 1 v
nem sequenli confessione emendaverit, In duobus la- (Vers. 48.) Etconiiimo currens unvs cx eh, acce-
ironibus uterquepopulus, et Gentiliunj, et Judoeo- ptam spongiam implevil acclo: el impostdl arundini,
rum priniuni Jloniinuni blaspheinavit. Postea signo- et dabkl ei bibere. Et lioec facta sunl Ut compleretur
rum inagnitiidine alter exterritus egit pieiiiteiuiam, propbetia: in siti mect potqverunt me aceto (Ps.
et usque liodie Judasos increpal [AL- increpuerit] Lxvm, 22). Usque bodie Judoei et omijes increduli
lilasphemaiites. Domiriicoe i'esurrectioriis aceio et felle potaril Je-
(Vers. 45;) A s&ctaautem hpra, ienebrm fmtm snnt sum ; et dant ei vinujn myrrhaium ut eum conso-
super universam terram usque ad horam nonam. Qui piant, et mala eorum 11011 videat.
scripsefuiit cjjiitfa EvangeliS, suspieaiifuf delifjuiitih (Vefs. 50.) Jesus auUmilerum clamansvocemagna,
solis, qurid certis stalulisque teirinoribus accidere sO- eniisitppiritum. Diviiioe|poieslaiis indicium est emit-
let, discipulos Chrisii ob itnperitiam super resurre- 1) lere spiritum , ut ipse quoque dixeral: ATemopotest
cliuhe Doifiihi ihtOfpretaios : curn defectus' srilis iOllere\aniriiammeariianie; spd ego pono eam a me
nuiilquaiiihisi oftu iuiiotjfierisoleat. Nttjii aufein dti^ ipsP,el rursumqccipiqmeam (Joan. x, 18).
bium est pascbic tempore iunam fiiisseplehissimam. (Vers. 51.) Et ecce tvelum Templi scissum esl in
Et'iie forsltan videreiuf ttthbra terroe, yel orbis ltihae diids pttrtes q sunimo usque deorsnm. Velum templi.

? Iiitefsefunt quidam jnss» voculam^ nunc. sito decanlari. Quod autem habel in medio , Intende
b Yidenttir veteriijn Coddt exsGriptpres legi nia- mihi, iu Hebmh codicibhsnon habelur, et appositum
quodest,commi.ic(to; fereeniniomiies
luisse avp.p.t%_is, vox Dpmiiti deciarai, qum eliam illud in Evangeiio
" i
proefefUiit^quamquam:inehdosa •r^piB.trig, prmterinisiifeM.
atit avp-ioi^K: <<•'- :';'• ;_ -, ' Scriptutn,
'• c Idpm in ipsiusmet psalmi tilulum: Hanc inscri-
c TfeS niss. j Lemasabtictltmii: et mox, -quare de- piioriem Hcbrmi aliter habent: Pro cervo iriatuiino.
reliquhti,peit2. i Et hilerpretaiione pervcrsa putant de Esther tolum
d Pseudo-Hiei'on'. Bfeviafio iii^sdltiios: "Hocver- vigesinium primum psalmum esse compositum. Qtmd
sicnlo Dsminiisin. cmce pendens usus-est, exquo sani- videliccl'ipsius periculo et iniercessione apud regenisit
mudvertirnus totum ftfdlmum u Domino ihvrueepo- de periculo-israetitims popuius liberatus.
215 COMMENTARIORUMIN EVANGELIUMMATTILEl LIB. IV. CAP. XXVII. 214
scissum est, et omnia Legissacramenta quaeprius ;\. In alio Evangelio post lerroemotum manifestior causa
tegebantur , prodita sunt, atque ad Gentium popu- miraculi centurionis exponitur: quod eum vidisset
lum transierunt. In Evangelio, cujus saepe facimus eum spiritum dimisisse, dixeril: Vere Filius Dei erat
mentionem, superliminare lempli infinitee magnitu- tsle. Nullus enim habet poteslatem dimittendi spiri-
dinis fraclum 237 esse atque divisum legimus [A/. tum , nisi ilile qui animaruin conditor est. Spiritum
legi]. Josephus quoque refert virtutes Angelicas, autem in hoc loco pro anima inletiigamus, seu quod
* tunc
preesides quondam templi, pariler concla- spif iluale et vitale corpus faciat, seu quod animee
masse: Transeamus ex hh sedibus. ipsius subslantia spiritus sit, juxta illttd quod scri-
(Vers. 52.) Et lerramota est, etpetrm schsm sunt, plum est: Auferes spiritum eorum , el deficient (Ps.
et monumenta aperta sunt. Nulli dubium est, quin ciu, 29). Et hoc considerandum , quod cenlurio
[Al. quid] significet juxta lilteram magniludo signo- anle crucem in ipso scandalo passionis vere Dei Fi-
rum , ut crucifixum Dominum suum et ccelum et lium confiteatur: et Arius in Ecclesia proedicet
lerra et omnia demonstrarent. Scd mihi videlur ler- creaturam.
roemolus et reliqua typum ferre credentium, quod (Vers. 55, 56.) Erant aulem ibi mulieres mullm a
prislinis errorum vitiis derelictis, et cordis emollila tongequm secutm fuerant Jesurn a Galilma, minhlran-
duritia, qui prius siroiles erant lumulis mortuorum, B tes ei: inler quas erat Maria Magdalene, el Maria Ja-
postea agnoverint Creatorem. cobi, el Joseph mater, et mater filiorum Zebedmi.
(Vers. 55.) Et multa corpora sanclorum qui dor- Consuetudinis Judaicee fuit, nec ducebatur in cul-
mieranl, surrexerunl. El exeuntes de monumenth post pam more gentis antiquo, ut mulieres de substaniia
resurreclionem ejus , venerunl in sanctam civitatem, sua victum atque vestitum preeceptoribus ministra-
et apparuerunl multis. Quomodo Lazarus mortuus re- rent. Hoc quia seandalum facere poterat in nationi-
surrexit, sic et multa cerppra sanclorum resurrexe- bus, Paulus abjecissese memorat. Dicit enim ipse:
runt, ul Dominum ostenderent resurgentem (Joan. Numquid non habemus poleslatem sorores mulieres cir-
xi). Et lamen cum monumenla aperta sint, non an- cumducendi , sicul et cmteri Apostoli faciunl (I Cor.
tea resurrexertint, quam Dominus resurgerel, tit es- ix, 5) ? Ministrabant autem Domino de substanlia
set primogenitus resurrectionis ex mortuis. Sanclam sua , ut meteret earum carnalia, cujus illoe mete-
autem civitatem in qua visi sunt resurgentes, aut Je- bant spiritualia. Non quod indigeret cibis Dominus
rosolymam ccelestem intelligamus, aut banc terre- creaturarum, sed ut typum ostenderet magistrorum,
nam, queeante sancta fuerat. Sicut et Maltheeus ap- quod victu atque vestitu ex diseipulis deberent esse
pellatur publicanus , non quod et Apostolus adliuc contenti. Sed videamus quales comileshabuerit: Ma-
permaneat publicanus, sed quod prislinum vocabu- - riam Magdalenam , a qua 239 septem deemonia
lum leneat. Sancta appellabatur civitas Jerusalem ejecerat, et Mariam Jacobi, et Joseph malrem, ma-
propler lemplum et sancta sanctorum, et ob dislin- terleram suam, sororem Marioe, matris Domini, et
ctionem aliarura urbium, in quibus idola colebantur. malrem filiorum Zebedoei, quoe paulo ante regnum
Quando vero dicilur, apparuerunt mullis, ostendilur liberis postulavei'at, et alias quas in coeteris Evan-
non generalis fuisse rcsurrectio, quae omuibus ap- geliis legirous (Luc. vm).
pareret: sed specialis ad plurimos , ut hi 238 vi" (Vers. 57, 58.) Cumautem sero factum esset, venit
derent qui cernere merebanlur. quidam homo dives*abArimalhia, nomine Joseph, qui
(Vers. 54.) Centurio autem et qui cum eo erant, el ipse dhcipulus eral Jesu. Hic accessil ad Pilatum ,
ctistodientesJesum , viso terrmmolu et hh qum fiebant, et pedit corpusJesu. Tunc Pilalus jussit reddi corpus.
timuerunt valde, dicentes : Vere Filius Dei erat isle. Dives refertur non de jaclantia scriptoris, quo virum

a Imposuisse videlur Hieronymo Eusebius, qui Dominus relributionem inimicis suis, implens comnti-
hoc ex Josepho miraculum iu Chronico memoral nationem, qua dixerat: Relinqueiur vobis domus ve-
ad annum Christi 55 , ad quem ejus et mortem re- stra deserta, el iilam prophedam: Dereliqui dotrium
ferl. Josephus etiam , inquit, vernaculus Jttdmorum ineam: quandoprmsid.es templi consona angeli voce
scriptor circa hmc lempora die Peniecostes , sacerdo- dixerunt: Transeamus ex his sedibus, de quibus Jo-
tes primum commotioneslocorum et quosdam sonitus sephus Judaicm scriptor hhlorim, etc. Sic revera ha-
senshse testalur, Deinde ex adyto templi repenthtam D bet Josephi lestimoniuin lib. vi, cap, 5 , ubi signa,
subito eruphse voeemdicentium : Transmigremus ex quaj Jerosolymorura destructionem porteiidebant,
his sedibus. F.xinde nosler, qui properanti calamo proecesseruntque proxime, reeitat; K«Ta§<iTJJV iop-
bosce Commentarios lundebu , bona fide hausit; Tijv!) HevTvjKoo-Tn
v.a\eirai,vv-/.ro>poihpttg napziBbvrtg
nec Josephi textum videtur consuluisse: quemadmn- sig TOIvSovhpbv , uatzep a,vroi_;e'0og»v Ttpbsras let*
duin neque cttm epistolas 18, ad Damasum, el 120, rovpyias, izp&rovp.iv v.tviitaeag avrikaSiaBai etpaaavv.al
ad Edihiam daret quassi. 8 atque alibi. Sed cum in v.rvKOV,p.ira Bi ravra v.ai «jxwvrjj aOpba;, HlcraSaivoi-
Isfiiam Gomment. scriberet, meliori usus consilio ad p.tv ivrevBev. Festo aulem aie , qui Penlecoste appel-
ipsiusmet Josephi historicam lidem , non quo anno laiur, sacerdotes noctu templum ingressi ad obeunda
mortuus est Christus, sed post fere iriginla duos ab ex more minisleria , primum qttidem moium, ac stre-
ejus passione, hocmonstrum interea, quoeexcidium pitum se exaudhse dixerunt, tum deinde vocemqttasi
ternpli clademque urbis Jerosolymitanse aniecesse- confcrimmutlitudinh simul clamanth, Migremus hiiic.
runt, reeiissime censet. Eo, inquit, tempore (excidii Verosimile est adeo Eusebium in vitiatos ac male
Jerosolymilant) el in urbe el in templo, tam sacerdo- confusos Josephi codices incidisse: quod pridemdo-
iutn el Levitarum, quam vulgiignobilis, mulierumque, ctis viris notatum esl, ,
ac puerorum ulnlalus auditus est: quando reddidit
215 •-.S. EUSEBH HIERONYMI 216
1
nobilem atque ditissimum referat Jesus fuisse disci- .A diceretur. Quod autem in sepulcro ponendus esset,
pultim; sed tit ostendal causam quare a Pilaio cor- prophetoe testimoniuin esi, dicentis : Hic habitabil in
pus Jesu polueril impetrare. Pauperis enim et ignoli excha spelunca pelrm forlhsimm (isai. xxxni ,16).
non erat ad Pjlatuni praesidem Romanoe poiestatis Siatiraqne posl duosjversiculossequilur: J^e^emcuin
accedere, et crueifixi corpus impetrare. In alio Evan- gtqria videbilh (Ibid\, 17).
gelista (Luc. xxin) Joseph iste a. ^ovlnvrrtg appella- Cap. XXVIII. — Yjers. 1.) Vespere autem sabbaii
tus, id est, consiliarhts , et de ipso quidam putant qum lucescit in primd sabbati, venil Maria Magdalene
pritinim psalmum esse composilunj:• Beatus vir qui et altera Maria videre sepulcrum. Quod diversa tem-
non abiit in consilio impioriim, et reliqua. pora isiarum mulieitum in Evangeliis describunlur,
(Vers. 59.) Et accepto corpore^ Joseph involvitillud non mendacii signufn est, ut impii objiciunt, sed
in sindone munda. Ex siniplici sepultura Domini, sed|uloe visiiationis officium , dum crebro abeuni ac
anibitio divitum condemnalur, qni ne in tumulis qui- returrunt, et non patiunlura sepulcro Doinini diu
dem possunt carere divitiis. Possumus autem juxia abesse vel longius.
intelligentiamspiritualem et hoesentire.quod corpus (Yers. 2, T>.\Et ecceterrmmotus faclus est magnus.
Domini non auro, gemmis et serico, sed lenteainine Angelus enini Doniitd descendit de cmlo, ei accedens,
purp obvolvendum sit, qnamquam et hoc signilicet, 8 revolvitlapiderh-el sedebalsupereum. Eratautem aspe-
quod ille in sindone munda involvit Jesum, qui pura ctus ejus sicul fuigur [Al.fu/<jor], el vesihnentumejus
roente eum susceperit. sicutnix. Dominus noster unus atque idem Filius Dei
(Yers. 60.) El posuit illud in monumenlo suo novo, e( Filius hominis, jiixla ulramque naturam, divini-
quod exciderat in petra, et adtolvit saxummagnum ad latis et carnis, 241 n,inc magniludinis suoe, nunc
oslinm monumenti, et abiil. In novo ponitur monu- Iiumililatis signa dejnonstrai. Unde et in proesenti
mento, ne post resurreclionem , caeteris eorporibus loco, quamquani homo sil qui crucifixus est, qui se-
remanentibus, resurrexisse alius fingeretur. Potest pultus est, qni clansus tumulo, queni Iapis opposi-
aulemetnovum sepulcrum Marieevirginalem ulernm tus cohibet, lamen quee foris aguntur, osiendunt Fi-
demonslrare : saxumque oslio appositum, et saxum lium Dei, soJ fugiens, lenebroe ingruentes, lerra
magnurn ostendere absqueauxilio plurimoriim sepul- commola, velum scis^um, saxa dirupla, niorlui sus-
crum non poluisse reserari. citali, angelorumminisleria, quoeab inilio naiiviiatis
(Vers. 61 seqq.) Erat autem ibi Maria Magdalcne ejusDeum probabant; Ad Mariam Gabriel venit, cum
et aitera Maria , sedenies contra seputcriim. Altera Joseph angelus loquitur; idem pastoribus nuniiat,
autem die qum est post parasceven, convenerttnl prin- angeloruni postea auditur cliorus dicenliuui : Gloria
cipes.sacerdolum el Pharhmi 240 °d Pilatum, dicen- C in excelsh Deo, elin terrapax hominibusbonmvolun-
tes : Domine, recordad sumus, qttia seductor ilte dfxit taliS\(Luc..11).Tentatur in solitudine, et post vicloriani
adhncvivens : Posl tres diesresurgam. Caeteris relin- statim serviunt angeli. Nunc quoque Angelus venit
quentibus Dominum, inulieres in officio perseverant, custos sepulcri Doiriiniei, el in vestilu candido
exspectantes quod promiseral Jesus , et ideo merue- .signat gloriam Iriumpliantis. Necnon ascendente ad
runt primoe videre resurgentem, quia qui persevera- ccelos Domino, duo angeli in Oliveti monte cernun-
verit usque in finem, hic salvus eril (Matlh. x, 22; tur, pollicentes aposjolis secundum Salvatoris ad-
xxiv, 15). * venlum (Acl. i). :
(Vers. 64 seqq.)/ufre ergo custodiriseptilcrumusquc (Vers. k, 5.) Prm timore anlem ejus, extenili suut
in diein tertium, ne forle veniant dhciptili ejus, el fu- custodes, et facli sunl iielut morlui. Respondens aulem
rentur eum, el dicanl plebi, surrexit a mortuis, et erit angelus, dixitmulieribus: Nolite timere vos. Scio eitim
novissimus error pejor priore. Ailillh Pilatus: Habetis quodJesum, qtti crudfixus est, qttmrith: Nonesl Idc,
cusiodiam. Ite, cuslodiie sicul scith. Uliautem abenn- surrexil enim tlcul dixit. Custodes, timore perterriii,
les, munierunt sepulcrum, signantes lapidem cum cus- insiarmorluorumstupiefacii jacent,et lanien angelns
todibus. Non suffecerat priiicipibtis sacerdotuin , et non illosjsedmuliei&sjconsolalui'. Nolitelimere vos.
Scribis ac Phariseeis crucifixisse Dominum Salvato- D Illi.iriquit.timeaiii: in bis perseveret pavor, iu quibus
rem , nisi sepulcrum custodirent, cohortem accipe- permanet incredulitasi Cieterum vosquia Jesuniqua:-
renf, signarentlapidem, quantum in illisest, inanum rilis crucifixum , audiite quod resurrexerit el pro-
opponereni resurgenii, ut diligeiitia coruni noslrae missa perfeceril.
fidei proficeret : Qiianio enim ainplins reservatnr, (Vhrs. 6, 7.) Venite[ et videte c locum ubi positus
tanto magis resurrectionis virtus ostenditur. Unde el erat Duminus. Et cito euntes, dicile dhcipulh ejus. Ut
in monumentoiiovo, quod excisum fuerat in pelra, si meis verbis non credilis, vacuo credatis sepulcro,
eonditus est : ne si ex multis lapidibus eedilicatum et gradu concijo pergife ac nuniiate discipulis ejus.
esset, sufJbssis tumuli fundameiitis, ablalus furto Quia surrexit, elA ecce prmcedit vos in Galilmam :
a Mss.BOTAHc,pariconsensulegunt. Porronedutn multi puleni de Joseph diclum esseillo ab Arimatlda,
qiiibusdam , sed inuliis placuisse hanc de Josepho qui13non abierit in consilio Jndmorum.
senieniiam , teslatur Expositio psalmorum altera , Pro Joseph noroiiie, tres Palatini mss. Jesu lia-
qnaro ex p:irte Rreviario in psalmos Hieroitymo per- bent, id est corpore Jesu.
peram ascripto , falsoet ipsam iribiiliim suJjjungi- c Ybcem locum Palatini mss. Ignorant.
mus .' Gencraliter de quolibet justo viro dicitur, licet d Hic quoque verbuni ecce Palat, mss. oniitlunl.
217 COMMENTARIORUMIN EVANGF.LIUMMATTH^I LIB. IV. CAP. XXVIII. 218
ibi eumvidebilh : ecce prmdixi vobis. Hocesl in vo-- A j verlunt in redemptionem meudacii, sicut antea tri-
lutabrum gentium, ubi anle error erat et lubricum , ginta argenteos dederant Judoe proditori. Oinnes
ct firmo ac stabili pede vesligium non ptmebat. igiturqui stipetempli, et his quee cnnferunlur ad usus
(Vers. 8.) Et exierunt cilo de monumento cum li- Ecclesioe abulunlurin aliis rebus, 243 quibus suam
ihore el gaudio 'magno , currenles nuntiare discipuliss expleant voluntalem , similes sunt scribarum el sa-
ejus. Duplex mentesmulierumteiiebataffectus, timo- cerdotum , redimentium mendacium , et Salvatoris
ris et gaudii : aller de miraculi magnitudine , 242 J sanguinem.
aller ex desiderio resurgentis; et taraen uterque fe- (Vers. 16, 17.) Undecim autem discipuli abierunt
mineum concilabatgradum. Pergebantad aposlolos,, tn Galilmam, in monlem ubi consdtueral illis Jesus.
ut per illos fidei seminarium spargerelur. Et videntes eum, adoraverunt; quidam autem dubita-
(Vers. 9.) Et ecceJesus occurril illis, dicens : Avete. verunt. Post resurreclionem Jesus in monie Gali-
Quoe sic quoerebant, quoe ita currebant, mercbanturr loeeeconspicitur, ibique adoratur : Jicet quidam du-
obvium habere Dominum resurgentem , et primumI bitent, et dubitatio eorum nostram augeat fidem.
audire, Avele: ut maledictum Evte mulieris in mu-- Timc manifesiius ostendilur Thomre, et latus lancea
lieribus subverierelur. vitlneralum, et manus fixas demonstrat clavis.
lllm autem accesserunl, et tenuerunt pedes ejus , el! B (Vers. 18.) Et accedens Jesus locutus esl eis, di-
adoraverunt eum. Isioeaccedunl et tenenl pedes ejus,, cens : Data est mihi omnis potestas in cmlo el in lerra.
quia adoraverunt eum. Coeterum illa, quoe quoerebatt Illi poteslas data est, qui paulo ante crucifixus, qui
viventem cum mortuis , el nesciebat adhuc Filiuini sepultus in tnmulo, qui mortuus jacuerat, qui postea
Dei surrexisse, merito audit : /Ve langas me, non-- resurrexit. In coelo autem et in lerra polestas dala
duin enim ascendi ad Palrem meum (Joan. xx, 17). est, ut qui ante regnabat in ccelo, per fidem creden-
(Vers. 10.) Tunc ail illis Jesus:Nolite timere. Et ini lium regnet in lerris.
veteri et in novp Teslamento, hoc semper observan- (Vers. 19.) Euntes ergo, docele omnes gentes , bap-
dum est:quodquando augustior[A/. angtislior]aliquaI tizanles eos in nomine J>alrh, el Filii, el Spiritus
apparueiit visio, primum timor pellitur,ut, sicmenle ; sancti. Priiuum docent omnesgenles, deinde doctas
placata, possint quoe dicuntur [.4/. dicu.nl], audiri. iniingiint aqua, Non enim potest fieri ut corpus 244
Ile, nuntiate fralribus meis , ut eant in Galilmam ,, baptismi recipiat sacramentuin, nisi ante anima fidei.
ibi me videbunt, Qum cumabiissenl, ecce quidam dei suscepeiit veritatem. Riipiizanlur autem in nomine
custodibus venerunl in civitatem, et nuntiaverunt prin- Palris, et Filii, el Spiritus sancti, ut quorum una
cipibus sacerdotum omnia qum facla ftterant. His fra- est divinilas, una sil largitio: iiomenque Trinitatis,
tribtis de quibus in alio locodixit: Annuntiabo nomen C unus Deusest.
tuum fratribus meis (Psal. xxi, 25): qui Salvatorem (Vers. 20.) Docentes eos servare omnia qumcumque
nequaquam iu Judeea conspiciunt, sed in geniium mandavi vobh. Ordo proecipuus : Jussit apostolis ut
multitudine. primum docerenl universas gentes, deiude fidei in-
(Vers. 12seqq.) Et congregali cum senioribus, con- tingerent sacraniento, a et post fidem ac baplisma,
silio acceplo , pecuniam copiosam dederunt milidbus , quoe essent observanda praeciperent. Ac ne pulenius
dicenles : Dicite , quia dhcipuli ejus nocte venerunt, levia esse quoejussa sunt el pauca, addidit: Omnia
et furati sunt eum, nobis dormienlibus. Et si hoc audi- qumcumquemandavi vobis.Ul quicuiiique crediderint,
tum fuerit a prmside, nos suadcbimus ei, el securos vos qui iuTiinilate fuerinl baptizati, omnia lacianl quee
faciemus. At illi accepta pecunia, fecerunl sicut eranl preecepia sunt.
edocli. El divulgatum est verbum istud apud Judmos Et ecce ego vobiscum sum omnibus diebus, usque ad
usque in hodiernum diem. Custodes miraculum con- consummadonem smculi. Qui usque ad consummaiio-
Dlenlur : ad urbem conciti redeunt: niinliant prin- nemsoeculi ciitn discipulis se funiriiiii esse proniitlit,
cipibus sacefdotum qus viderint, quss facta con- et illos ostenditsemper esse victuros, el senumquain
spexerint. Illi qui debuerantconverti ad poenitentiam, a credenllbus recessurum. Qui autem usque ad con-
elJesum quaerere resurgeniem, perseveranl in ma- D summationem mundi sui procsenliam pollicetur, non
lilia , et pecuniam quoe ad usus lempli data fuerat, ignorateamdieminquasescilfuluruui cumaposlulis.
* Hunc
Hieronyuii locutn nonnulli cuin Garnerio tandus qui ab Augustino, quamquam nomine dissi-
ad Mar. Mercatorem, unum ex tribus illis esse pu- mtilato, reprehendilur. Neque enim id proprie
tant, quos S. Augusiinus libro de Fide et Operibus Hieron. sentit, quod Episcopus Hippouensis culpat:
notat.impugnatque, tacito lariien auctoris homine, ut ex superioribus atque iutegro coniexiu inaiiifes-
prm reverentia, ut ait, lanli viri, Hanc nempe ipsam, tuin est, ubi fidei docuinam coiitiuuo proeponijubel:
prmcedere debere baplhmi sacramentum, ut deinde se- Neque enim, inquii, potest fieri, ul corpus bapdsmi
quatur vilm morumque doctrina, sententiam S. Au- recipiat sacramentttm, ritsi ante anima fidei suscepeiit
guslinus perversam ac preeposleram esse contendil. veritaiem. De moruiu aulem doctrina parum sollici-
Sed quetnadniodum prior ex iis locus, qtii est de tus, si baptismo proemittalur, tanlutn cural ne om-
omnibus citra discrimen adiniltendis ad baplismuni nino proelermitlaiur; eaque cerie vel posi bapiis-
iia ut etiam gravissimorum criminum rei, iique per- mltiii tradenda esl. Accedil quod et lertitim locutu
linaces, qtii vitam emendare nolint, non repellanlur, i
falso notaiuin dici ab Augustino, osteiidiinus ad dia-
flieronymo affingi nullatenus potest, quem penes 1log. 1 contra Peiagianos, et ad Comnientar. in Isai,
nihil huic errori consentaneum est invenire : ita <
cap. ultimum.
neque in hoc culpandus est S. doctor, isque pu-
219 S. EUSERII HIERONYMI 220

-S. EUSEBII ""'... HIERONYMI


! i
STRIDONENSIS PRESBYTEBI

TRANSIiATIGi

HOMILIARUM XXXIX ORlGENIS

IN EVANGELIUM LUCJE,

AD PAULAM ET EUSTOCBIUM.

245 "246 Ante paucos dies quorumdarii in .A alierta diclarem : praesertim 247 248 cum a si-
Matihseum et in Lucanl CSmmentarios vos Iegisse liislrO dscinem e cprvum audiam crocitanlem, etmi-
dixistis, e quibus alter et sensibus liebes esset, et finji in modum de cunctarum avium ridei*e colori-
verbis: alter in yerbis Iuderet, in sententiis dofmi- bus, cum totus ipse tenebrosus sif. Fateor ilaque
taret. Quaniobrem petistis , ut contemptis isjiusmodi antequam ilte objiciat, iii bis Origenern tractatibus
nugis, sajtem i> triginta et novem Adamahlii noslfi quasi f piierum talis ludere : alia sunt virilia ejus,
in Lucam Ijomilias, sicut in Graeco liabehfur, iriter- et alia seneciutis seria. Quse si libuerit, si potuero,
preter: molestamrem et tormento simitem, alieno, si Domiiius;ut iii Latinum sermonem vertam, de<
utail Tullius, stomacho et non suo scribere : qtiam derit commeatum, et praetermissum opus prius
lamen idcirco nunc faciam, quia subiimiora non exiilevefo, turie videre poteritis, immo per vos Ro-
poscitis. Siquidem illud qiiod olim Roma» salicta riiana lingua cognoscet, quanlum boni et anle ne-
Rlaesilia flagitaveral, ut c viginti quinque toiriOsil- scierit, et scire ljunc coeperit. Prajlerea Commen-
lius in Matthoeum, et quinqiie alios in Lucafft, et tariiis \-iri «eiOquertlissiiiiiHilarii et beali marlyris
<*trigintaduos in Joannem, hostraj iinguse traderem, Victorifii, quOs iii Maithrjeum diverso sermone, sed
nec virium mearum, nec olii, nec labofis est. Per- uiia gratia spiritus edidertint, post paucns dies ad
spicltis enim,quantum apud meetouciOritas vesffa, B vps mittefe drsposui; (ie ignoretis quantum nostris
etvoiuntasvalet. PrajternJisi paululum Rebraicariiih qiioque homiriibus: sanclarum Scripturarum quon-
Qnsestionum lihros, ut adatbitrium vestrum Iuefa- dam stiidiuiii fuerit.
tivis Operis haec, qualiacumque sunt, non hiea, sed
« tiaric ipsam ex ihtegro prsefatiOriem postremat trigihtaiiovem, auttriginta quatuor, pro trigtntaduos,
dumtaxai periodo defruncata, reciiat ad invidiam qiiam leciionem e;x Rufini testimonio jeposuimus.
Origeniani nominis Hieronymo creandam Bufinus Eusebius modo laudato universa Hist. Eccl. libro duos lan-
Invectivaruin lib. ir, nufn. 21. luhi et'viginti'«x{hac Comiiieiiiariorum
fcSuffeciiiius ex Rufini leeiioiie niiirierum triijinta stfue tiovil : verijim fortasse et ibi, triginta duos,
el novein, qui in viilgatis antea liliris deerat, ut legendumest. Nunc vix supersunt uovciii.
homiliasin Lu- "e Caluiniii.itnrRufiniis, notari liic abs Ilierony-
omnes, atqueadeo nmlto liis plures mo sub corvi noiriirie S. Ambrosium : primuiii ex co,
carii ex Adamariiio Latirie reddidisse videretur.
Fam mtilto piures fuisse ab Ofigetie elucubraJas; qupdapttcl-LalhiOsiipsius tantum el notialterius in Lu-
cum iilibi, turti in pfajfixa liuic lomo prajlalione os- carn Coirimentariiisferrbntur : deinde, quod ipsiu-inet
teiidimus. hoc
Ilieronynii penes sb iiabefei, Ephlolaiii, in- quacon-
o Vilibse el falso hic legebatur anffea,trigihta sex^. ipsum de alih exctisaiis, in illum (Anibrosiam)
itemque penes Rjifinttm.wgintt sex. Nihil vero dur verteril shspicionemi Neiiio atitem vel juraio Rufino
bitaVimus festiJtiefe,vighniquirique,quod necplures crodat, id sentife de Ambrosio' poiiiisse S. Patrem,
hecpauciOres ipseniet HierOriyiriiisin sUperiori pr<>> qui eum plufimi cmilinuo fecit, ticc raro insuis li-
lOgo Goroinent. in Matthaeiiin nUlrtefet. Lecjhse, in» brispio re nala laiidavit.
f ReSlJiuimus, puerum, pro quo meridose lege-
"quit, i)ie fqleor qrite ann&sphtriirios iriMmthmum Ori- G
gehU ^uMtiQViiiQim voiuhdiici: iii qiieni niimefum bafur, iterum. Moxiquoquc.ludere, emendamus, pro
"et Eusebiiis coiiseniit lib. vi Eccles, IliBt,, ftap. 56, corruplo, iuderem .•:quas lectiones ex rei sensusque
Ha3c quoqtie vetus erat yerisslma leclio iii olim vul- - veritate, Rufini insjipef accedenle testiiuonio, com-
1
galis Inveclivarum Rufini codicibus. prbbamui. Pfo «rt/ii, in sliis librisest, tabulis.
d Hic quoque lalso edili libri omnes prseferebaut,
221 TRANSLATIO HOMILIARUMORIGENlS IN LUCAM. HOM. I. 222

INCIPIUNT XXXIX HOMILI^E IN LUCAM


DICTJEIN DIEBUSDOMIiNIClS.

HOMILIA I. A tione cognoverat, neque in aliquo fluctuabat, utrum


ita esset, an aliler. Hoc autem illis evenit, qui lide-
In prooemium Lucse usque ad eum locum ubi ait:
lissime crediderunl, el id quod prophela obsecral,
Scribere libi, opinne Theophile,
consecuti sunl, et dictint : Confirma me in sermoni-
Sicul olim in populo Judseorum multi prophetiam bus tuis (Psal. cxvm); unde et Aposlolus de his qui
pollicebantur, et quidam erant pseudoprophet», e erant firmi, atque robusti, ait : Ut silis radicati et
quibus unus fuit Ananias filins Agot: alii ^ero pro- fundati in fide (Ephes. in). Si quis enim radicalus iu
plieise; et erat gratia in populo discernendortim spi- fide est, atque fuiidalus, licel lempestasfuerit exoria,
riluum, perquemalii inler prophelas recipicbantur, licel venli flaverint, licet se iinber efftideril, non
nonnulli quasi ab exercilalissimis frapezitis repro- convelletur, nec corruet, qiiia supe.r pelram ajtllfi-
babantur : ita et nunc in novo Testanienlo multi cium solida mole fundalum esl (Malth. vn). Nec pu-
conati sunt scribere Evangelia; sed non omnes re- lemus oculis islis carnaiibus firmitatem fidei dari,
cepti. Et ul sciatis, non solum quatuor Evangelia, quam mens et ratio tribuit. lnfideles quique credant
sed plurima esse conscripta, e quibus hsec, quse ha- signis, atque porteniis, quae humaria acies contuelur.
bemus, electa sunt, et tradita Ecclesiis, ex ipso Fidelis vero magis prudens atque robuslus ratio-
procemio Lucse, quod ila contexilur, cognofcamus : B nem sequatur et verbum, et sic dijudicet quid verum,
Quoniam quidein mulli conati sunt ordinare narrado- quidve falsum sit. Sicut tradiderunl nobh, qui ab ini-
nem (Luc. i). Hoc quod ait : Conad sunl, latentem tio ipsivideruni, et minhlrifuerunl sermonh. In Exodo
liabet accusationem eorum, qui absque gralia Spiri- scriptum : Populus videbat vocem Dei (Exod. xix)4
tus sancti ad scribenda Evangelia prosilierunt. Mat- El certe vox audilur prius quam videtur ; sed pro-
tliasus quippe, et Marcus, et Joannes, et Lucas non pierea scripium est, ul ostenderetur nobis aliis ocu-
sunt conali scribere; sed Spiritu sancto pleni scri- lis videre vocem Oei, quibus illam aspiciunt qui me-
pserunt Evangelia. Mulli igiturconati snnt ordinare rentur. Porro in Evangelio non vox cernilur, scd
narrationem de his rebus, quae manifeslissime co- sernio, qui voce praestantior est. Unde nunc dicitur:
gnitse sunt in nobis. Ecclesia quatuor habet Evan- Sicul ab inilio tradiderunl nobis, qtti a principio ipsi
gelia, hsereses a plurima : e quibus quoddam scribi- viderunt, el minhlri ftterunl sermonh. Igilur Aposloli
tur secunduin ^Egyptios, aliud juxta dtiodecim Apo^ ipsi videruut sermoiiem: non quia aspexerant corpus
stolos. Ausus fuit cl Rasilides scribere Evaiigelium, Domini Salvatoris; sed quia verbiim viderunt Si
et suo illud noniine tilulare. Multi conali siini scri- enim juxia corpus vidissent Jesufn, hoc est, Dei vi-
bere : sed el multi conati sunt ordinare. Qualuor dissentsernioiiem, ergo et Piiatus qui condemnavit,
tantum Evangelia sunl probala, equibus sub pcrsona sermonem Dei vidit, et Judas proditor, el omnes qui
Dominiet Salvatoris nostri proferenda sunl dogmaia. clamaveruni: Crucifige, cniciftge eum (Matlh. xxvi),
Scio quoddam Evangelium, quod appellatur secun- tollede terra, lalemDei viderunt sermonem. Sed absit
dum Tliomam, et juxta Matihiam, el alia plura legi- ut quisquain incredulus sermonemDeividerit.Yidere
mus, ne quid ignorare videremur, propler eos qui sermoiiem Dei, tale esl quale Salvator ait : Qtd videl
se pulant aliquid scire, si ista cognoverint. Sed in his me, videt et Patrem qui misit »ie. Sicul tradiderunt
omnibus niliil aliud probamus, nisi quod Ecclesia, nobh qui a priricipio ipsi viderunl, et minhlri fuerunt
id est qualuor tanlum Evangelia recipienda. Haic id* sermonh (Joan. xiv). Clam Lucae sermonibus edoce-
circo, quia249'250 in principio lecium est: Mutli mur, quod cujusdam doctrinae finis sil ipsa doctrina,
conali sunt ordinarenarralionem de Itisrebus, qumcon- aiteriiis vero doCtfinoe finis in opere computetur.
firmatmsuni in nobis. Illi tenlaverunt atque conati Vcrbi gratia : Scientia geometrioe finem habet ipsam
sunt de his rebus scribere, quaj in nobis manifeslis- tanlum scientiam atque doctrinam. Alia vero scien-
sime suut comperlse. Effe.ctumsutim Lucas indicat lia est, ctijus finis opus exigit: velut in medicina
ex sermone, qtio ail: In nobh manifesthsime sunt oportel me rationeni etdogmala scire niedicinae, non
oslensm,id est, mir).ripofopyp.ivo>v b (quod uno verbo -. ut lanlummodo noverim quid debeam facere, sed ut
Latinus sermo non explicat). Ceria enim fide et ra- faciam, id est, ttt secem vulnera, victum moderalum,
a Yitiose praeferebant editi antea libri, feiius occurrtint, audaeioribus criticis Dallseo
plurimas,
id est, hsereses, cum de Pseudo-Evangeliis tolus hic de scriptis Ignaiiiqu;c p. 439 et seqq., et MatlhaeoLar-
seimo sit. Porro hsecpene ad verbum in sua translu- roquano in Animadversionibusad Pearsonianas Igna-
lit Hieronymus, quod supra notatum e<t, Pttefat. tii viiidicias pag. 94 cl seqq. fraudi fiiefunt, Ut hasce
Coraineniar. in Malthseum. Recole quae et nos ibi honiilias Adainantio perperam abjudicarent, Latini-
observamus. que esse Iiominis fetum cOliiendereiit. Nos suo
b Hieronymi hoc esse addilamentum, qnod
paren- quamque loco objectioneiB ci/nlra opefis germariiia*
thesi inclusimus, nemo non senlit. Id genus alia in- tem fefellcmus.
225 S. EUSERII HIERONYMI 2M
casiigatumquc disponam, nestus febrium in pulsum Aabsque A peccalo.iut negenl quempiam post vitia ita
venarum sentiam, nt curaiionibus cyclicis humorum se ad virtutes referre, ut numquam omnino peccet,
abundantiam siccem, temperem, atque restringam. falsa eorum sentenlia est. Potest enim fieri, ut qui
Qnae si quis tantum scierit, el non opere fuerit sub- ante peccaverit,: et peccare desiverit, sine peccato
seeulus, cassa eritejus scienlia. Simile quid scien- esse dicatur. Sic et Dominus noster Jesus Cbristus
lise medicinse et operi, etiam in notitia ministerioque exhibuit silii glbriosam Ecclesiam, non habentem
sermonis est: Stcuf tradiderunt nobh qui a principio maculam (Ephes. v) : non quia ecclesiasticus vir
ipsi viderunt, et minislri fueruul sermonh. Ul ex eo nnmquam habuerit maculam ; sed quia nequaquam
quod dixil: Ipsividerunt, doclrinam et scientiam si- ultra maculeturl: non habentem rugam, non quod
gnificari, et ex eo quod dixit: Ministri fuerunt ser- ruga veteris honfinis in eo aliquando non fuerit; sed
monis, demonsirari opera cognoscamus. Assecuto a quod eam habere desierii. In hunc roodum et illud
principio : Visum est et mihi assecuto ab inido : in- quod sequitur, est intelligendum, ut sitsancta elim-
culcat, ac replicat, quoniam ea quse scripturus est, maculata, non qjiod a principio immaculata fuerit:
non rumore cognoverit, sed ab initio ipse fuerit con- hoc enim suspicari quidem de homine non poiest,
secuius. Unde el ab Aposlolo meriio collaudaiur, quod anima ejusimaculosa non fuerit; sed quod re-
dicente :Cujus lausin Evangelio est peromnes Eccle- B putetur pura atque sincera, qua; maculari ullra de-
sias (II Cor. vm). Hoc enim de nullo alio dicitur, et sierit. Hoecidcirco diximus, utdoceremus posse ho-
niside Luca diclum traditur : Vhum est el mihi as- minem ob id quqd peccare desivit, vocari absque
secitlo a principio omnia diligenler ex ordine libi scri- peccato, et iniffluculatum. Unde et manifeslissime
bere, optime Theophile. Putat aliquis, quod ad Theo- de Zacharia et Elisabetli scriliitur : Erantjusd ambo
philum quempiain Evangeliiim scripserit: omnes qui in conspectu Dei umbulanles. In omnibus autem erant
nos auditis loquentes, si tales fueriiis ul diligamini justi ambo ante Domhtum, incedenies in mandatis et
a Deo, et vos Theophili estis, et ad vos Evangeliuni juslificationibus Domiiii sine querela. Diligenlius lau-
scribitur. Si quis Theophilus est, iste optimus et des Zacliarise el' Elizabelh, quas sanctus Lucas in
forlissimus est, hoc a quippe significantius Grnpco sua scribil bistoria, conlemplemur : non tantum ut
sermone dicitur v.pitxiarog.Nemo Tlieophilus inlir- sciamus illos fuisse laudabiles; sed ut sanclum ze-
mus esl. Et quomodo scriptum est 251~252 de ltim asstiiiientes, eliam ipsi laude digni efficiamur.
populoIsrael, quandoegrediebalur ex iEgypto (Exod, Potuer.it simpliciier scribere, erant justi ambo, am-
xiv),quodnon fueritin tribubus eoruminfirmus:sic, bulantes inomnibiis mandath; nunc autem necessario
ul audacter loquar, dicam quod oninis qui Theophilus additur, justi ambo in conspectu Dei. Potest quippe
"
est, sit robusttts, habens fortitudinem robuslam a fieri, ul sitaliquis juslus in conspectu liominum.sed
Deo, tamquam a sermone ejus, ut cognoscere possit inconspectu Dei hon. Verbi gralia, quando non ha-
eorum verborum, quibus conditus est, veritatem, bet homo quod dp me male loquatur, et in me uni-
inlelligens sermonem Evangelii in Christo, cui glo- versa considerans nihil cui detrahat, reperit, juslus
ria in ssecula soeculorum, Amen. sum in coiispectu bominuin. Finge omnes de me
HOMILIAII. a'qualem habere sententiam, et quserere quid detra-
De eo qnod scriptum esi : Erant autem jtisti amboin liant mihi, et larnen inVenire non posse, sed consono
conspectu Dei, ambulanles m omnibus mandqlis et me ore laudare : juslus sum in conspectu Iiominum
justificationibus Domini sine querela. Cap. I. plurimorum; verum hominum non est certum judi-
Qui volunl peccatis suis obtendere aliquam excn- cium.Nesciunt enim utrum in abscondito cordis mei
sationem, existimaiu niilluin esse absque peccnto, aliquando peccaverim, ulrum viderim mulierem ad
et utuntur testimonio quod in Job scriplum est: coucupiscendum eam (Matth. v), et adulierium mihi
Nemo mundus a sorde, ne si unins quidem diei fuerit in corde sit natum. Ignorant 253~254 hoinines
vita ejus super terram. Numerabiles autem menses ejus cum me viderinl secundum vires meas eleemosynam
(Job, xiv). Cnjus sonum tanlummodo proferunt, in- ^faeere, uirum prppter mandalum Dei fecerim, an
terprelsiiioncm penitus ignorantes. Adversus quos hoiiiinum laudero favoremque quaesierim. Difficilis
breviier respondebinius, quoniam absque peccato res est in conspectu Dei juslum esse, ut non ob
esse in Scripluris dupliciter intelligiltir : ul sit al- aiiam causam quid boni facias nisi propier ipsum
lerum, numquam oinnino peccasse : alterum, pec- Donuni, et Oeum tantum qua>.rasboui operis retribu-
care desisse. Si igitur aiunt eum absque peccatoi torem. Tale quid et Apostolus loquimr : Quorum
dici, qui numquam peccavcrit, et nos assenlimus, Iqus non ex homirijbus, sed ex Deo est (Rom. n). Bea-
nullnm esse absque peccaio, quia omnes b honiines> tjis qui in conspeclu Dei juslus esl, atque landajiilis.
. aliquando peccavimus, licet postea virluiem secutii Homines enim, qiiamvis certum judicium habere vi-
suintis. Si vero sic inteliiguiit bomiiiein non essej deantur, lamen nbn possunt ad liquidum pronuu-

" Iterum ex interpretis calamo, non auctoris, hocces Dei privilegio ab jhae exempiain censura : ideoqne
addilur comma : quod enini in Grseco iest, v.panaroi;,, liionendus, quia Origenes. ui inferius ad homil. H
ef proprie foritsstmutn sonat, Latime versionis codi- dicenduin est, ipsam quoque sub hac oinnium ho-
ces optimum interpretaniur. minum infirmitale impie annumerat.
J>Mouendus est lector Mariam Virginem speciali' I i
225 TRANSLATIO HOM.LIAUUMORIGENIS IN LUCAM. HOM.III. 226
tiare. Evenit quippe interduui; ul laudent eum qui A noluerinl, : videt, quando in ea coiilemplationem di-
non esl laudabilis, et ei detrahant qui minime de- rexerit. : Quid enim potest homo, aut alia res quae
i
iractione dignus est. Solus Reus et in laude et in vi- circumdatur corpore crasso, cum in praesenli ftierii,
tuperalione jtistus est judex. Unde digne et nunc facere I ne cematur? Econlrario ea quse sunl superna
additur in laude justorum : Erant jusli ambo in con- iet divina, ea cum in prsesenii fuerint, non videntur
speclu Dei. Tale quid et Salornon in Proverbiis co- nisi i ipsa voluerint: et in voluntaie eorum esi videri,
hortalur, dicens : Fili, provide bona in conspectuDei vel non videri. Graiia Dei fuit ut appareret Abra-
et hominum (Prov. m). Sequitur Zacharia; et Eliza- ham , vel cseteris prophetis : non quod oculus tan-
beth alia laudatip. Ambulantes in omnibus mandatis lum cordis Abraham in causa fuerit ut cerneret
et justificatioidbus Domini. Quando bene et recle de Deum; sed quod gralia Dei ultro se aspiciendam
aliquibus judicamus, in justificalionibus Doiiiinigra- prsebuerit viro justo. Hoc autem non solum " super
dimur. Quando lioc aut illud facimus, in mandatis Deo Palre inlelligas; sed eliam 255—256i super
illius amliulamns. Unde puto et sanctum Lucam, vo- Domiuo Salvatore, el super Spirilu sanclo, el ut ad
lenieni eos preedicare lande perfecta, dixisse : Erant minora pci'veniam, super Chcrubim et Seraphim.
jusli ambo, ambulanles in omnibtismandath el juslifi- Fieri enim potest, ut el nunc nobis loqneiuibus as-
cationibus Domini. Dicat mihi quispiam : Si laus isla B g sislal angelus, et lamen quia non meremur, eum vi-
perfecta est, quid sibi vult hoc quod dicilur, sine derenequeamus.Quamviseiiim oculus sive corporis,
querela? Sufficiebai enim dicere, ambulantes in om- sive aninifc nostrse ad contemplandum iniendat, nisi
nibus viis et justificationibus Domini : nisi posset sponte apparuerit angelus, et se [A/. si] videndum
fieri ut ambulet quis in omnibus mandatis Dei, et prsebuerit, el ille qui vere desiderat, non videbit.
tamen sine querela non ambulet. Etquomodo poiest Itaque ubicumque scriptum fuerit, apparuit Deus
evenire, ut in omnibus mandatis et justificatiouibus illi, vel illi, ut et nunc : Apparuit ei AngelusDomini,
Dei arobulaiis sub querela sit? Cui breviter dicam : stans a dextris allaris incensi, ita ul dixi, intellige.
Nisi hoc ita esset, numquam in alio loco nosceremus ; Sive Deus, sive angelus Abrahse vel Zacharise, cum
scriplum referri-: Juste id quod justum esl, sequere' voluerit vel noluerit, aut non videbilur, aut videbi-
(Deul. xvi). Nisi etiim esset justum aliquid, quod non' tur. Et hoc non lantum in praesenli saeculodicimus,
jusle scqueremur, nequaquam nobis praciperelur, sed eliam in fnturo, cum migraverimus e mundo,
uljusle id quod justum est, sequeremur. Quando1 quod non omnibus vel Deus, vel angeli appareanl,
enim facimus mandalum Dei, el in conscientia nos- quod scilicet et angelos, ei Spiritum sanctum, et
tra vanre glorise sordes respergimus, ut placearous• Dominura Salvalorem, el ipsum Deum Patrem, is
Iiominibus, aut alia qusecumque non placet Deo,• C (] qui de corpore exierit, statim mereatur videre : et
boni opcris causa prsecedit, quamvis faciamus prae- ille lanlura videbit, qui mundiim habucril cor
ceptum Dei, tamen illud absque querela non facimus,> (Matlli. v), et lalem se praebuerit, ul dignus Deisit
et injtiste id quod juslum est, sequirour. Difficile ' aspectu. Et quamvis in eodem loco sit, qui mundo
ergo est ambulare in omnibus mandatis et justifica- corde est, el is qui adhuc aliqua sorde respergilur,
tionibusDnminisine querela,secundum testimonium1 unus locus nec nocere quempiam polerit, nec ju-
et laudem Dei in Chrislo Jesu. Quse laus reddcnda\ vare : quia qui mundum cor habuerit, Deum videbit,
est in die judicii ab eo, cui omnes nos manifestari1 qui autem talis fuerit, id quod alii ccrnunt, non vi-
oporlct ante tribunal ejus, ut recipial unusquisqueJ debit. Tale quid mihi intelligendum et de Christo,
quaeper corpus gessit, sive bona, sive mala (II Cor. v). qui quondam in corpore videbaiur, quod non qui-
Omnes enim slabimus anle tribunal Dei, ul recipia- cumque eum videbant, poterant videre. Videbant
mus quod meremur in Christo Jesu. Cui est gloria1 quippe tantum corpus illius : secundum vero hoc
el imperium in saecula sceculorum, Amen. quod Christus erat, eura videre non poterant.
HOMILIAIII. Porro discipuli eum videbanl, ei niagniludinem di-
De eo quod scriplum est: Apparuit ei Angelus Do-. vinitalis illius contemplabantur. Propter quod puto
mini, slans a dexlris allaris incensi [Al. accenti\.• D et ad Pbilippum deprecanlem atque dicenlem :
Cap. I. Oslende nobis Patrem, et sufficil nobis, respondisse
Qusecorporalia sunt, et sensu carent, ut videan- Salvatorem : Tanto temporevobhcum sum, et non co-
turabalio, ipsa nibil efficiunt; sed tantummodoo gnovistis me ? Philippe, qui videl tne, videt el Palrem
oculus akerius intentus in ea, sive voluerint illa, sivee (Joann. xiv). Nequeenim Pilatus,qui videbat Jesum,

a»Mullis quidem anle ac post Origenem Ecclesia- criminandi occasionem arripimus. Sed cum hiceas-
siicis auctonbns persuasum fuit, quaudo in veteriss dem partes et Deo Patri, et Spiritui sancto Iribuat,
Testamenli bistoria Deus patriarchis aut prophetiss paradoxam, illique peculiarein docinnam absque
diciiur apparuisse, inque iis adfnisse Filium, deberee repreliensionis nota praelerire non liceat. Siquidem
intelligi, qui morem Patri gerens aspectabilem sesee illa ip^a Adamantiiim destilnit ratio, qua cseieri vi-
illis prsebuerit, Deique, angeli, aut l)omini,pro variaa dentur adducti : puta verbis illis Exodi xxxni: Deum
quaiti sustinuii persona nomina sorlitus sit, quin et;t Pairem nemo videbit untquam, etvivet : eteconlrario
juticius iis subsiantialiter fueril, quamqiiam nonn illis Christi Joan. vm : Abraham exsullavit ut videret
•j-wTa-ixij, sed axercxn conjunclione. Hanc meriloo diem meuin : vidit, el gavisus est, hisque similibus. ,
repreliendere alii seutentiam : nec tameu Origeneiuu
S. EtlSEBii HlERONYMl i 328
ggf
iijtuebatur Palrem, nec proditor Judas : quia nec j^scjas, quod jJMiiimus et par-vus non fortuitu dicar
lur ; sed cum pa rafion.e, quam posuimusj scriptum
jpse Pilalus, nec Judas ChrisJum secundum boc
unum de mitdnds
qnod erat Clirislus videbaiit;, nec miilliludo quae i«st : Quicunique scandalizaveril
coarctabat eum. Hli tanfum videbani Jesum, quos isth (Matth. xvjn). Minimus scandalizalur, grau-
de
aspectu suo dignos esse sciebat. Laboremus ergo et dis non potest |scandalum sustinere. Sequitur
nbs,: ut et improesentianum nobis Deus appareat. Joanne : Et Spirilu sanclo replebilur adhuc de ulerf)
Sahe&ts quippe .Scriplufarum sermo prohiisii, quod mairis sum. Etnativitas Joannis plena miraculo est.
invenietiiir abiijs qui nOn tehfant eum : apparet au- iQuomodo enirii Domini nostri ac Salvaloris adven-
lemMs.quJ npn sunt increduli in eum : etin fuluro (tum ar,changelus nuntiavit : fci et Joannis ortum
nonabscondaturanobis; sed videamus eum laciead archangelus nuntial: Spiritu sanclo replebiiur adhuc
faciem,- et habeamus fiduciam bonse vifse, fruamur- de uter-o.matris sum. Populus Judseorum facientem
que lConspectu ©jnnipolentis Dei iri €hristo' Jesu, «t Doniinum «oslruro signa atque portenta, et curan-
item jnfirmitaies ieorum, nequaquani videliat: Joan-
Spiritu saiicto, eui esl gloria et imperinm in ssecula
hes vero adhric ih ulero matris constilutus exsultal,
sseculorum, Amen.;
eteiiim -non potest, et ad adventum 'Mairis Jesu de
IV.
'..,;- HOMILIA
•; :'v , '•. jJJ ulero gestil erunjpere. Ecce cnim, ait Elizabetb, ut
De ep,quo,d scriptum est : Ne timeqs, Z.acharia, faela est saluiatio iua in aures meas, exsullavil in
usquead eumlocum ubi aitde Jqaiine • Prmcedet gaudio hifuns iri uiero meo. Adhuc in matris utero
Coramipso in spiriiu ei viriule Elice. Cap. I. erat Joannes, et Jam Spiritum sanctum acceperat.
Zach.arias^ cum ari.gelum vidjsset, expayit, N.pva Non enim iilud principium erat subslantiae ejus,
quip.pe facies liumanis obtulibus se praDbens turbat atque natiirbe, deiqua Scriptura loquitur, quod plu-
nieiitem, aniraumque coiJsternaf. Unde, apgelus, fimos filiOfum Israel converlei ad Dominum Deum
sci.en.shanc esse bumanam xaturam,, jirjjijjim perr ipsorum {Maith. iv). Joannes piurimos coirverlit, Do-
lurbationi medeiur dicens : N.oti t,imeref Zachariq i hjlnus autem rion plures, sed omues. Hoc opus illius,
et trepidantem refocillat, uovoqjie tetificatnuntio ut omrtes converJat ad Deum Patrem. El prmcedet
inferens: Exauditq est prqtip lua, fit lixor tua JE/iza- coram ipso in spirilu et virtule Elim. Nnn ait in
beih pariei filium, et vocabh mnien ejus j.qannem, atiimaElise, sed iin spiritu et virtute Elim. Fuit in
ei eritiibigaudium el.exs0a_iio, .Quandojuslus 257" Elia virlus, et spirilus sicut in omnibus prophetis,
258 flftis - orllur nmniio, el stadium buj.us vitsc et seciindum dispensatioriem corpofisinipso quoque
iiigreditiir, ministri .naliyitaiis ejus .Ise.taiilur, el se Domirio Salvatore: de quo posl paululum ad Mariain
efferunt in suMroe. Quantio xero iUe nascitu.r, qui.(Q dieitur : Spirtfus sanctus superveniet in te, el virlus
a
xnalai, yilse prseparatus .esl, ,et quasi ob poeiias in AUisshni obumbrdbil tibi. Spirilus ergo tjpi fuerat
ergastulum r.elegaius,.minisier.constef natur, e.i.-.c.o.n- in Joanne, et virlus quse in.illo er.at, in lioc quoque
cidit. yis exemplum accipere ;Sancfi viri, icujus om- apparuit. Ille trarislatus est : hic v.ero Prsccursor
ni.s, jfuctiis in laude sit? Vide Jacob duodecini Domini fuit, et mortuus est ante euiii, ut ad inferna
.geiiuisse mares, qui omnps pojpuliDei ei parjis illius descendens iilius jprsedicarel adventum. Ego pulo,
palriarcljse elprlnc^pes exstiter.uni: in liis.pumibjis quod sacramentuin Joannis usque hodie expleatur
Jacol) lselabaJtir "alejy sicut .el nunc de Jpanuis in mundo. fjuicumque credilurus est in Christum
nallyitale cunctis gaudiujn .nujjlia.tur,: et qu,i semol Jesum, p"fa'.curril pnte spiritus el virtus Joannis ad
ob utiiitatem aiio.ruin ,ad iiberprum qpera d.escende- ajiimam illius, et iprseparat Domino populum per-
rltj.et se yoluerit h.uic ministeriomaiicipare, ohse- Tectuin, et in Cofdis asperitatibus planas facit vias,
cretDeum,, ut talis ei Jili-us ingr.edialur sseculum, et difigit seniitas,| parare Domino plebem perfeclam
sijper eujus naiiyitajte lsetior sit, Scribjjur ergo ide (Matth. i). Non illo lantum tempore prseparatse sunt
.Joaiine :, Erit, mqgnus inconspeplu poiidfii^Luc, ,i);. viae, et direclse semiloe, sed usque hodie adventum
Magnitudineni aniniae Jpaunis .ostendJJ, quse oculis DpminJSalva.tojisisspifiius Joanhis virtusque prae-
Deipateat : el aliquid minus, qjj,od,proprieinanimaei © cedit. O magna mysteria Domini, et dispensalionis
viriute conspicitur. Egpita intelligoet illud, quod ejus. Angeli praecurrunt Jesum : angeli quolidie aul
In Evangelio dicitur,, .Nolife £0,n.tcmnere unum de ascendunt, aut descenduntsuper salutemJhominum,
minhnis isth,, .qui in Ecclesia. .smi, Minitnus ibi ad in Cliristo^esu (Joun. i), -cui est glorSa etlmperium
distiiiclionem jaiajpris intelligjtur. iNon milji pr«BCJr ih ssecula (sseculorum, Amen.
pitur, ut eum qui grandis est contemnam, quia non 259-1-260 HOMILIAV.
polest conlemni ille gui, grand.is est; spd .dieitur De e,o qupd Zacharias.obmutuil, >Cap.L
milii, ne, contemhas liiium .ex :mjpim.is, Ut autem Zacharias Sacerdos, cum in templo.qfferret incen<-
ia Non esl cuf jnuliis ijapcce Ofigenis jieprehen-
pemodum eliaracteristicon innumeri veteres, recen-
a.amus sertteiitiaiii, qiia abangelis sta.luit corpori- auclores impugnariinl : .diximus et nos
tipresque
bijs ijligafj animas,e ecelp.deprpmptas,; <easqueaut quaadam cum alibi, lum prsecipue ad synodicam
;pro pectjiiis sursuni ad.mis.sis in'Corsp,or|iqunsj.in epistolam inler IIiero.nymianas 92, quam publici
ergaslujum distriiftl, aijt projpler rpcie flpje vitam juris primum fecimus,,quaque 1 Ofigenianai hajreseos
gesja, variis ac vaiiis an.corporibus, decretis Dei placita fere singula eondemriamuf:
exsequendis navare bperam. Hocce Origeuismi pro- . , i
2-28 TRANSLATIO HOMILIARUMORIGENIS IN LUCAM. HOM. VI. »fl
sum, silenlio condemnalur, et relinetur, immo lan- A fecerimus, qua adoptavit nos, et in suos filios repu-
tum uutibus loquitur , et muius usque ad ortum tavit, in Christo Jesu {Rom. xi) : cui est gloiia et
Joaatiis filii perseverat. Quo bxctendit hisloria?Si- iinperitim in ssecula sseculoruni, Amen.
Ienlium Zachariaj siieniium prophetarum esl in po-
HOMILIAVI.
pulo Israel. Nequaquam loquitur eis Deus : et sermo
qui a principio erat apud Pafrem Deus, ad nos DeEUzabeth eo quod scriptuni est: Cwn aulem concephsel
, absconderat se : usque ad eum locuin
transiil, nobisque non tacet Christus : apud illos ubi ail : Hic erit magnus. Cap. I.
usque hodiesilet; quaraobicm et Zacharias propbe-
ta tacuit. Manifestissimeex. sermonibus ipsius com- Quando concepiiElizctbeih,abscondebaise tnensibus
probatur, quod el proplieta fuei it et sacerdos. Quid qidnque, dicens : Qida sic mild fecit Dominus ht die-
[A/. Qui] vult autem boc quod sequitur : Annuebat btts, quibus respexit auferre opprobrium meum in Ito-
eh , et damnum voch nulibus compensabal? Ego puto miritbus. Quscro quaro <ob•causam poslquam intelle-
talia esse opera absque sermone , qure ratione nibil xit se esse pra'gnaBfem 261—262> publicuni dc-
nulibus differunt. Ubi vero ratio et sermo prsecesse- clinaritT Ni lalior, liocest etiam quod bi qui nuptiis
rit, el ila opus fueril subsecutum , non debent exi- copulati sunt, non omne "Jeinpuscoitus liberum in-
stimari simplices uutus, qui ornanlur sermone, aut jn ter se habent; sed est tcmpusquando recedunl ab
ratione. Si igitur videris conversationem Judajorum operc iiuptianum. Si enim vir senex fuerii el
sine ralione atque sermone, ila ut non queant eo- mulier anns, pudoris est maximiservire eos libidini,
rum quse agunt, rationem reddere, inteilige quod servire conjugio, quse vel curse corporis <el se-
luncin Zacharia prsecessit, iu iiiiagine ipsius hueus- nectse «sse Dei videntur voluniate sublaia. Hsec
que coinpleri. Circumcisio eorum nutibus similis autero , quso ad sermoiiem angeli et idispensa-
est. Nisi enini circumcisionis ratio reddatur, nulus i lionem Dei rursum fuerait viro copulala, erubescal
est circumcisio et opus niiilum. Pascha et aliaeso- [F. erubesoebalj quod anus ef pene deerepita ad
lemnilates nutus magis sunl quam vei itas. Usque ho- opus jijTenuii! revenisset. Ciide ei abscoijdeba<tsc
die populus Israel surdus et mulusest: ueque po- mensibus quinque : non usque ad iioiiuni mensero,
terat fieri, ut non surdus esset el iiiulus, qui a sei donec parlus ingrueret; >sed usquequo conciperct
sermonem abjecerat. Et olim quidem Moysesloque- Maria. Quaudo enim illa coiicepit, el venii ad .eam,
balur : Ego attlem alogos sum t(Exod. v, 12) : quodl et facta est salutalio in aures ejus, exsultavil in gnu-
licet a Laiinus aliter expresserit, tamen propries diojnfans in utero Elizabelb, et prophetavit Spirilu
transferri potest, absque sermone , sive ratione; el'. sanclo plena, et locuta est quse evangelicus sermo
postquam hoc ait, accepit rafionem el sermonem, i r\ / describit : Et diffamala sunl sttper omnemmonlttnam
quem confessus fuerat se anlea non habere. Popu- verbahmc. Quaudo enini in populo rumor egressus
lus autem Israel, priusquam legem acciperet, abs- esl habere eam in utero prophetam, et aliquid majus
que ratione et sermone quodam modo mutus eral -.: esse •hominequi gestabalur a Virgine, tunc non ab-
deindeaccepilsermoiiem, cujus imagofuit Moyses. sconditur, sed tota liberlate se prodil, et exsultat
Iste igitur non confitetur modo, quod tunc corifessuss sehabere Prsecursorem in ulero Salvaioris. Deinde
est Moyses, eo quod sitmutus et aiogos; sed nntibus5 Sciiptura commemoral, quod inensesexlo iconcepius
et silentio indicat se non babere sennonern, et noni Elimbelh mhsus sit angelus Gabriel u Deo in civita-
habere ralionem. Nonne tibi videlur confessio esse5 iemGalilmm, cujusnomen Nazareth, ad Virginemde-
stulfitioe,quando nullus eorum potesl legalium praj- sponsalam viro, ctti nomen Joseph de domo David, et
ceptorum et prophelici vaticinii ratiouem reddere?? nomen Virginh, Maria, Rursum in mea mente vol-
Cessavit Chrislus esse in eis , reliquit eos sermo,, vens qusero, quare Deus, cum semel Salvaloirem Ju-
compleluin est iilud quod in Isaia scribilur : Relin- dicarel nasci ex virgine, non elegit pueHam absque
quetur filia Sion sicut taberiiaculumin vinea, el sicutt sponso, sed eam polissimum qnse jam luerat de-
cuslodia in cucumerario, ut civilas qum expugnalurr sponsata. Et nisi fallor, hsec causa esl. Debuitde ea
(Isai. i). Quibus reliclis, salus translata est ad na-" -|" virgine nasci, quse non solum sponsum haberet;
])
tiones, utiili conciienlur ad zeluni. Intuentes ergo> sed, ut :Mattliseusscribit, jam viro tradita fuerat, li-
dispensationem el arcanum Dei, qjjomodo Jsrael ab- cet eam vir necdum nosset ( Manh. i), ne tiirpi-
jectussit insalule nostra, caveredebemus, nefortee tudinem virginis habilus ipse monstraret, si virgo
el illi nostri causa ejecli sint, et nos majori suppli- videretur ulero tumenli. Unde eleganter in ctijus-
cio digni simus, propterquos et alii derelicli sunl,, dam martyris b epistola seriptum reperi, Ignatium
etnos nibil diguum adoptione Itei et ejus clementiaj dico episcoputn Antiochse post Petrtim secundum,
a Sancti lirccquoqueliiterjirctis verba siinl; ciiml dat ( qui quarlam addidil
causam, cur a desponsala
enim quod Gra:ce habetur, Exod. v : 'Ey« Se aloybsc Christiis conceptus sit : ut parltts mmyeejus celare-
eip.i: Ego autein sine verbo sum, Latini codices ad1 tur diabolo, dum eum putat non de virijine, sed de
verbum non resonenl, sed juxia sensura dtimiaxat : uxore gsneratum ) vidcri Hieronymum non ex jjjs.o
Cuin incircumcistsIttbih sitn, vel: Cnm lardi sennonhs Ignatio, sed ex hac Origeniana homilia loctiin rcci-
sim, Hieronyraus de hoc ijjso lectoreni a se duxiiii tare, nou enim hsec propri.e s,anctus Mariyf pfonun-
adraoneiiduiii. sed ex ejus Epistola ad Ephcsios sulj fincm
b Dixirouset ad ilieronynii Commentarios in M.il- liavit,utcuniquecolligere licet.
thseumca|j, II, ubiS. Pater martyrem Ignatiuin la» -
251 S. EUSEBH HIERONYMI 232
qui in persecutione Romse pugnavit ad bestias : A lidiana meditalione cognoverat, nuraquam qnasi
Piincipem saeculi hujus latuit virginilas Marise : peregrina eam salulaiio lerruisset. Propter qnod
laiuit propter Joseph : laluil propler nuptias: loquilur ei angelus : Ne timeas, Maria, invenhti
latuii quia virum liabere putabalur. Si enim non eitim gratiam corain Domino. Ecce concipiesin ulero,
liabuissei sponsum, et ut putabatur, virum, ne- et paries filium, et vocabis nomen ejus Jesum. Is erit
quaquam poluisset principi mundi hujus abscon- magnus, et Filius\ Althsimi vocabilur. Dicitur et de
di. Staiim enim cogilatio diaboli tacita subrepsis- Joaune, eril magrius : el hoc ipsum Gabriel angelus
set: quomodo ista, qurjenon concubuil cum viro, contestatur; sed Iquando venil Jesus vere magnus,
. prsegnans est? Debet iste conceplus esse divinus, vere sublimis, ille qui prius magnus fuerai, minor
debet aliquid humana natura esse sublimius. Econ- effectus est. Ille enim, inquit, fuit lucerna ardens
trario disposuerat Salvator, dispensationem suam et lucens, el vos| voluistis ad horam exsultare in
et assumptionem corporis ignorare diabolum : unde lumine ejus (Joah. v). Magnitudo Salvatoris nostri
et in generatione sua celavit eam; et discipulis po- non tunc apparuii quando nalus esl; sed nunc
stea prsecipiebat, ne manilestum eum facerent. Et poslquam oppressa ab adversariis videbatur, emi-
cum ab ipso diabolo lenlaretur, nusquam confessus cuit. Vide magnitudinem Domini: In omnem terram
est Dei se esse Filium, sed tantummodo responde- B exivit sonus doctfinse ejus, et in fines orbis terra-
bat : Non oporletul adorem te, nec ut lapides istos f um verba illius (Psal. xvm). Dominus nosler Jesus,
panes faciam, ut mede alto prsecipiiem (Matth. iv). b qui virlus est Dei (Rom. i, et lCor. i), in omnem
Etcumisla diceret, tacuitsempersee.-seFilium Dei. diffusus est orbem, et imprscsentiarum nobiscum
Qusere et in alia Scriptura, et reperies volunlatis esl, juxta illud quod in aposiolo legilur: Congrega-
C.hristi fuisse, ut adventum Filii Dei diabolus ignora- lis vobisel Spiritrimeo cum virlule Domininostri Jesu
ret. Aposlolus enim passionem ejus asserens nescisse Ghristi (I Cor, v).i Virlus Domini Salvaioris el cum
contrarias fortitudines, ail: Sapientiam loquimurin- his est, qui ab orbe nostro in Britannia dividuntur,
ter perfectos. Sapienliam autem non smculi hujus, ne- el cum his qui iu Maurilania, et cum universis qui
que principum smculi hujus quideslruuniur; sed loqui- sub sole in nomine ejus crediderunt. Vide ergo
thur Dei sapienliam in mysterio absconditam, quam niagnitudinem Salvatoris, quomodo in toto orbe
nullus principum hujus 'smculicognovit. Si enim co- diffusa sit, et cerle necdutn ejus veraro magnitudi-
gnovissenl, numquam Dominum glorim crucifixissent nem exposui. Ascende in ccelos, et vide eum, quo-
(ICor.H).Absconditum igitur fuitaprincipibus sseculi modo ccelestia repleverit. Apparuit siquidera ange-
mysterium Salvatoris. Quod aulem econtrario objici _, lis. Descende cogilatione in abyssos, et videbis eum
potest, solveudum inihi videtur antequam ab alio eliain illuc descendisse. Qui enim descendil, ipse est
praponatur, qua ralione quod principes hujus sse- etqui ascendil, utimpleret omnia, ut in nomineJesu
culi laluil, dsemonemnon lamii, eum praesertim qui omne genu fieclatnr, cmlesiium,terrestrium, el infer-
in Evangelio loquebatur : Venisli ante tempus lor- norum (Ephes. IV). Considera virlutem Doniini,quod
qttere hos, scimus te qui sis Filius Dei (Malth. IX). impleverit niunduin, id est, ccelestia, terrestria, et
Sed considera, quia minor in malitia noverit Salva- infernalia, quomodo el coelum ipsum penetravit, et
lorem : qui vero major esl in scelere, el versipellis, in superna ascenderit. Legimus enim, quod per-
elnequam, ex eo ipso, quod In malo major est,im- tfansieril coelos Filius Dei (Hebr. iv). Si bsecvide-
pediiurnosseFiliumDei.Nosquoqueipsi,siminusha- ris, pariter intuebferis non iransitorie dictum : Ma-
buerimus mali, facilius possumus ad virtutem procede- cjnus eril; sed verburo opere completum. Magnus
re. Si vero magis in nobis fueritmali, ingenti 263 est Dominus nosler Jesus, et praesens, et absens,
—264 labore sndandum est, ut majori malilia li- tribuitque consorlium fortiludinis suae huic ccetui
beremor. Hsec de eo quod sponsum habuerit Maria. nostroafqueconveiitui: quodutet singuli mereamur
Qnia vero angelus novo sermone Mariam saluta- accipere, deprecemur Dominum Deiim, cui estglo-
vit, quem in omni Scriptura invenire non polui, D ria et imperium in saeculasaeculorum, Amen.
et de hoc pauca dicenda sunt. Id enim quod ait:
a HOMILIAVII.
Ave, gralia plena, quod Graece dicitur, ^xapirta- De eo quod scriptum est : Exsurgens aulem Maria
jtfjv-, ubi in Scripluris alibi legerim non recordor; cum feslinatione venit in montana, usque ad eum
sed neque ad virum istiusmodi sermo esl, Saive, locum ubi ait; Erit consunimatioeorum qum dicta
gratiaplena. Soli Mariae hsec saluiatio servatur. Si sunt. Cap. I.
enim scisset Maria et ad alium quempiam similem Meliores ad deteriores veniunt, ut eis ex advenlu
facium esse sermonem, babebat quippe legis scien- suo aliquid tribuant emolumenti. Sic et Salvator
tiam, et erat sancta, et prophetarum valicinia quo- venit ad Joannem, ut sanciilicarel baptisma illius :
a Hieronymi, ut nemo non senlit, annot.ntio hsec criminaniur, quod nempe senseril Christum, qua
est, ut ipsnm salulationis Graecumverbum , v.exapi- Christus est, sive qua humanitalem corporeis usur-
-u(jt.ev>),quod planc inusitaium Origenes dixerat, pandam octilis prsefert, ubique existere. Hic enim-
Latine autem fere obvium est, lectori innolesceret. vefo Adamantius soli divinitaiis praesentiaehoc tri-
* Legere malim, qua virtus ett, ut ei manifeslius buil, ac verissime, Christum qua Dei virtus est, in
opinaiioni opponalur, cui Origenem adbsesisse Ge- omnem dilfusum esse orbem, omniaque pervadere
nebrardus aliique ex tractatu 54 in Mallhseum docel, coelestia, lefreslria, atque inferna.
§55 TRANSLATIO 1IOMILIARUMORIGENIS 1N LUCAM. liOM. VII. 234
et Maria staiim ut andivit angelum niintiantem, A 1lilii, qni Joseph dicebantur, non erant orii de Ma-
quod concepeiit Salvaiorem, et quod cognala illius lria, ue |t.ie est ulla Scriptura quae ista commcmorel.
Elizabeth haberet in ulero, consurgens cum fesli- Benedicta lu inter mulieres, et benedictusfruclus ven-
natione venit in montana, et ingressa est doinum trh I lui. El unde milti luoc, ul venial Mater Domirit
Elizabdh. 265'266 Jesus vero. °.,!i in ,lter 0 illius mei
' ad me? Qnod ait: Unde mihi Itoc, non ignorans
eral, feslinaliat adhuc in venlre matris Joannem dicit: t et rnaxime Spiritu sancto plena, quasi ncsciat
positum sanclificare. Denique antequatu veniret Ma- < quod juxia Dei voluntatem Mater Domini veneril ad
ria, et saiutaret Elizabeth, non exsultavit infuis in < eam; sed isto sensu loquitur: Quid boni fcci? quse
uicro: sed slaiim ut Mar<alocuta est verbum, quod < opeta mea tanla sunl, ut Maier Doniiui ad me ve-
F.lios l)i'i in venire malris suggesseral, exsultavit in- niat? pcr quatn justiliam, cx quilius bortis, do qua
faiis in gaudio, et tunc priroum pra^cursorem suum lidelilate meiilis lioc merui, ut Maler Domiiii mei
propbelain fecit Jesus. Opnriebat quoque Mariam veniat ;>dme? Ecce enim ul facia est sulutatio lua in
cum Dei prole dignissima, post alloquium D<i, ad aures meas, exsullavit in exstiUationeinfans in utero
montana conscendere, et in sublimitiribus commo- meo. Sancta eral anirna beali Joannis, et adlnic in
rari. Unde et scriptum est : Consurgens Maria in matris niero ciausa, venturaqtie in mundtim, quasi
diebus illh, venitin montana. Debueral elbmi, curn B per experieniiae sensum, sciebal quae Israel ignora-
essei sollicita, non pigra, properare sollicitudine, bai. Unde exsilivit: et. non simpliciicr ex^ilivit, sed
et Spiritu sanclo plena ad sublimiora perduci, et in gaudio. Senserat enim venisse Dominuni sniim,
vittule Dei prolegi, a qua fuerat oliumbrala. Venil ut sanctificaret serviim suum, aniequam de malris
ergo in civitalem Judm, ei in domum Zacltarim, el ulero procederet. Uiinam mihi eveniat, ui ab inli-
salutavit Elhabelh. Factum est cum audhsel salula- delibus stnlliis dicir, qui talibus credidi. Ipsuni
tionemMarim Elizabeih , exsultavit infaus in uiero opus ostendit et veriias, non ine stultiiioc, setl sa-
ejtts, et repleta esl Spiritu sanclo. Non est itaque pienliae credidisse; et quia hoc quod siiilium aptid
dubiuin quin quae tunc replela est Spirilu sancto, illos pulatur, milii salulis occasio sil. Nisi enim
propter filium sit repleta. Neque enim mater pri- fuisset coelesiis, et. beala nalivitas Snlvaimis, niii
niiiui Spiritum sanctum meruil , sed cum Joannes habuisset divini aliqnid, et btinianitatcin Iioiuinum
adliuc clausus in utero Spiriium sanclum rpcepisset, superegrediens, numqtiani loium orbeni illius tlo-
lunc cl illa po?t sanctilicationem filii repleia est cirina penetrassel. Si lanlummodo fnisset in Maria:
Spiritii sancto. Poteris hoc credere, si simile quid utero, et non 267268 Oe\ Filius, quonioilo po-
etiam de Salvatore coerooveris. Inveniiur beata terat fieri, ut et illo lempore et inuic. non tolum
Maria, sictttin aliquantis a exemplaribus reperimus, u corporum, sed eliam aiiimarum morbi multiplices
propheiare. N<>nenini ignoramtis, quod secnndiim curareiitur? Quis noslnim non insipiens fuii, qui
alios codices et baec verba Elizabeth vaiicinetur. ntinc propier misericordiam Dei liabcmus inielli-
Spiiitu itaque saneto lunc replota estMaria, quandoi geniiam, el siiimtis Deuin? Qnis nosirum non in-
coepil in utero habere Salvatorem. Sialim enim utt credttlus juslitia?, qui nunc propler Cliristum jtisti-
Spiritnm sanelum accepit, Dominici corporis con- tiam liabemus, sequimurquejusiitiaui?Quis nostrum
ditorcm, et Filius Dei esse ccepit in utero, etiami non errabundus et vagus , qui nunc propler adven-
ipsa cnropleta est Spirilu sancto. Exsultavil ergo» tum Salvatoris noii (luctiiainus, alque tuiiiamiir,
infans in utero Elizabelh, et replela esl Spiritu sancto,, sed siinius in via, in illo videlicel qui ait: Ego sutn
et clamuvitvoce magna et dixil: via (Joan. x)? Possumus et reliqua c<;iigreganies
Benedicta lu inler mulieres. Debenius in hoc loco,, videre, quoniaui omnia quse scripia suui de eo,
ne siraplices quique decipianltir, ea quae solent op- divina adroiratione digna referuntur: qnod et nati-
ponere hseretici, confulare. In taiiiain quippe nescioi vitas illins, et nulrimenta, et virius, et passio, el
qtiis prorupit insaniain, ut assererel negatam fnisse; resurreciio non solum illo lempore, s»d eiiam nitnc
Mariam a Salvalore, eo quod posl nativitatem illius5 rt operentur iri nobis. Quis vos, o catecliumeni, in Ec-
juncta fueril h Joseph : et locutus est, quae qualii ^ clesin congregavit? qui slimulus inipulit, ut, reliciis
menle dixcrit ipse noveiit qui locutus est : Sii domibus, in hunccceJnm coeatis? Neqne enim nos
quaudo igilur ha.'reliei vobis tale quid objecerint,, doirius vestras singillatini circuiviinus; sed oinni-
respondeJe eis, el dicile : Ccrte Spiritu sancio plenai polcns Paler virlute invisiltili subjicit cordibus ve-
Elizabeth ail : Benedicta ttt inter mulieres. Si sanctoa stris, quos scit esse dignos, hunc ardorem, ut qnasi
Spirilu benedicia caniiur Maria, quomodo eam Sal- I- inviti, et retrectantes veniatis ad fidem, inaximc
vator negavit? Porro quod asserunt eam nupsissee in exordio religionis, cum veluti Irepidi etpaventes
post partum, unde approbent non habent. Hi enimn salutis fidem cum limore suscipitis. Obsccro vos, o
a Itinuil, oninor, verba subsequentis versiculili b Ilanc postea baeresim Helvidius insiauravit,
45, v.ai pav.apia f, iriartvaaaa' o-t earai rii).uaai;,:, liancqne ipsain prre reliquis eain-am praetexiiil, qtiod
etc. Et beata qumcredidisti, quonium-perficietuur ea >.a (ratres Dotniniin Kvangelio nomineiitur. Oiieraepre-
qum dicla suril libi a Domino, in aliquamis sui aevi vi lium sit S. Hieronymi vere aureum libtdium contra
exeinplarilms ex MariaeYirginis persona, non Eli- i- bimc liacreiicmn recoliiissc. Mux pertuibaitiin cou-
zabetli dici. Nulla vero nuuc ejus lectionis vola aut ut texttim nos restiluimus, cutn anlea legeretur : quali
vesligium superest. menle dixerit, qui, ipse noverit, loctttus est.
PATROL. XXVI. 8
|S5 S. EUSEBII HIERONYMI ! 236
catechumeni, nolite retrectaro: nemo vestrum for- A ^ sic si peccatores ffierimus, minuilur atque decre-
midet et paveat, sed sequimini prseeuntem Jesum. scit. Sed iios pro iniagine Salvaloris alias nobis ima-
Ille vos trabit ad salutem, congregat iri Ecclesiam, gines induimUs : pfo imagine- Yerbi sapienliaj, jus-
nunc quidem stiper lerram: si aulem dignos iruclus tilice, cselerarumque virlutum, diaboli formam assu-
feceritis, iii Ecclesiam primitivorum qui scripti sunt mimus, ut diealuf de nobis : Serpentes, generalio
in ccelestibus. Beqta qum eredidit, qtdd eril perfectio viperarum (Malih. Sxin). El leonis personam indui-
his qum diclq sunt ei a Dontino. Super quibus et beata mus, et draconiSj ek vulpium, quando venenati, cru-
Maria magnificat Dominiim Jesiim. Magnilical autem deles, callidi sumus : necnon el birci,vel porci,
anima Dominum, spiritus Deum. Qusequam liabeahi quaiido ad libidinetn prompliores. Memini quondam
Interpretalionem, si concessefit Dominus, ul rursus Deuterononiium disserenlem in eo loco ubiscripium
ih Ecciesiam congregemur, ut feslivi venialis ad esti. : Ne facialh ' oninem similitudinein omnis animalh
|
doniiim Deij et divinse lectioni praebeaiis aures, (Deut, iv), dixisse me quoniam spiritalis est in altos
quseremus, ventilabiinus, dissereihus, in Christo facereiinagiiiem masculi, in alios feminae : illum si-
Jesu, cui esl gloria et imperium in saecula saeculo^ mililuditiem baberevolucrUm, illum replilium, aique
rum. Amen. sefpeiilium, el alium facere simililudineni Dei. Haec
B qupmodp intelliganiur sciet qui illa a legerit. Anima
HOMILIAVIH.
itaque Mariaepriinuin magnificat Dominum, et postea
De eo quod scriptum esl; Magnificql aritma mea Do- exsultat in Deo. Nisi enini aritea crederemus, exsul-
mirium, iisque ad illum locum ubi ail : Timentibus tare hon in humili-
virtutem. Cap. I. possemus. Quia respexil, inquit,
efficil
taiem aneilim sum. In quam humilitatem Mariae re-
Ante Joannem proplietalElizabeth, aule ortum spexit Domiiius ? Qiiid babebat MaterSalvaioris hu-
Domiiir Salvatoris prophelal Maria. Et quomodo mile atque dejeclulrri, quse Dei Filium gestabal in
peccalum coepit a muliere, et deinceps ad virum utefo? Quod ergo dicit: Respexit in Itumilitalem an-
usque pervenit: sic el principium saluljs a mulieri- cillm sum , lale est quasi dixeril: Respexit in justi-
bus habuit exordiuni, ut cseterae quoque mulieres, tiaiii ancillae suae, r^spexitin temperanliain, respexit
sexus fragilitate deposila, imitarentur vitaro, coh- in fortitudinem atque sapieiitiam. Digiium quippe
versationemque sanctarum earum, qusc vel maxime est, ut virtuies respicial. Respondeat aliquis, et di--
nune in Evangelio describuntur; Yideamus ergo va- cat : Intelligo quoniodo Deus justitiani ancillre suai,
ticinium virginale. Magnificdt, &\\, anima mcaDo- sapientiamque respiciat: quomodo atitein intendai
minimi, el exsultavit spiriins nieus in Deo saiulari humilitatem, hOii sailis liquet. Considerel qui quserit
meo. Duaeres , anima scilicel et spiritus, duplici G lalia, quoniam proprie in Scripturis una de virluti-
lau.de fuiigunluj'. Anima Dominum praedicat, spiri- bus Iiiimilitas praedicetur. Ait quippe Salvator : Di-
lus; Deum. Non quod alia laus Dominl, alia Dci sit; sclie a ine qttia marisuelus sum, ct humilis corde, et
sed quia qui Deus est, idem et Domihus est : et qui invenielis requiein aitimabus vestrh (Malth. xi). Quod
Domiiius est, idem et Deus sil. Quscritur quomodo si vis noiiien liujus iaudire virlutis, quomodo eiiam
niagnilicet Dominum. Si enim Dominus necaugmen- a pliilosopliis appellattir, ausculla eaindem esse liu-
ttim, nec decrementum.-,recipere potest, et quod est, miliiaiem quam respiciai Deus, quse ab illis arvaia,
est : qua ratione nunc Moria loquifur : Magnificai sivfe perptbrn<7,dicilur. Sed et nosquodam eara pos-
anitna mea Dominum? Si considefem Dominum Sal- sumus appellare-cirjjuifu, cum aliquis non est iufla-
valorem imaginem esse invisibilis Dei (Goloss.i), et lus, sed ipse se dejicit. Qni enim inOalur, cadit, se-
videam animam meairi factam ad imaginemcondito- cuhdtim Aposlolunf, in judicium diaboli : siquidem
ris, ut iroago essel iin.agiijis, neque enim anima meai el ille iib inflatione' coepit alque superbia. Ut non ,
specialiter iinago est Dei; sed ad similitudinera ima- iiiquil, htfiatits in jridicium incidai diaboli (ITiin,
ginis prioris effecla esl : tuncvidebo quoniam ini iiij. Respexit super humililalem ancillse suse. Hu-
exemplum eorum, qui solent imagines pingere, ett niilem me, iuquit, |et mansuetudiiiis seetantein de-
uno (verbi causa) vultu regis aceepto ad piincipalem i D I jeciionisque virtulem respexit Deus. Ecce enim
simililudinem exprimendam arlis indusli-iam com- ariipdo bealamme dicunl omnes generaliones. Si sim-
' mendare, unusquisqtie nostrum ad imaginem Cbristii pliciter iiilelligam (imnes generationes, super cre-
tprmans aniinam suam, aut majorem ei, autminorem i dentibus illud intefpreior. Si autem altius aliquid
ponit imaginem, vel obsolelam, vel sordidam , autt fuero scrutatus, "animadvertam quanti profecius sit
claram, alquc lucentem, et splendentem ad effigiemi diucre : OMJSfedt milti macjna qui esl poiens : quo-
iuiaginis prijicipalis, Quando igiliir gfandem feeero» niam omnis qui se liumiliat exaltabitur (Luc. xvm).
imaginem imaginis, id esl, miimani meam^ et ma- Respexil aiitem Deiis in uuiniiitateni beatse Klarise,
gnificavero eam opere, 269*270 cogilatione, ser- prppterea feci.t illi magna qui potens est, et sanctuni
ihohe, iunc imago Dei grandis efficiiur, et ipse Do- noinen ejus, Et mhericordia ejus in generationes cje-
minus, cujus iniago esl in nostra auiMa, magnifica- neraiionurii. Miseric|ordia Dei non in unam genera-
lur. El quomodo crescit Dominus ih nostra imagine,, tiohem, nec in duasj ueque in lies, sed nec in quin-
* Nulla nunc lucubraiionum Qiigenis in Deulero- siodorus cap. i Diviiiarum Institulionum.
nomium superest, Homiliqs octq unusinemOfatCas-
S57 TRANSLATIO HOMILIARUMORIGENIS IN LUCAM. HOM. IXETX. m
que, verum in sempiternum extendilur in genera-i- A niat: Complelumest tempus ut pareret, numquam
tioncs generationuni, limentibus polenliam ejus.s. omnino reperiet. Sed ubicumque jtislus nascitur,
Fecil virtulem in bracldo suo. Licet infirmus ad Do- t- ibi completur dies, illic in mundum completur ad-
minum acresseris, si timueris eum, audire poterisis venlus sui. Ortus jusli, pleniludinem habel: pecca-
repromissionem quam tibi ob limorem tuum Domi- i- loris nativiias, ut ita dicamus, vacuilatem atque
nus polliceiur. Quae est ista repromissio? Timenti-i- inanitatem. Haecde eo quod scriplum est: Comple-
bus, inquit, se fecit virtutem. Virtus, sive impe- .- lum est tempus ut pareret. Congriiltilabanlur malri
rium, potestas est regia. Eienim v.paro;, a quod nos is .• ejus viuini, et cognali, et volebanl in bonorem
imperium possumus appellare, ab eo dicilur quod d patris puero iiomen ponere, ut vocarelur Zacharias.
imperet, sive sub se universa coniineat. Si ergo ti-i- Porro Elizabelh, sanclo Spiritu suggerenle, aiebat:
mueris Dmminum, dallibi foriiiudiiiem, sive impe->. Joannes est nomen ejus. Deinde cum illi causas