Vous êtes sur la page 1sur 611

Patrologiae cursus completus.... Tomus CXXXVII, Saeculum X. 1853.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la
BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :
*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source.
*La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits
élaborés ou de fourniture de service.

Cliquer ici pour accéder aux tarifs et à la licence

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans
l'autorisation préalable du titulaire des droits.
*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque
municipale de ... (ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur
de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non
respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.


P ATROLOGLE

CURSUS COMPLETUS
SIVE
BIBLIOTHECAUNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA,

OMNIUM SS. PATRUM, DOCTOBUM SCRIPTORUMQUE ECCLESIASTICORUM


QOI
AB MVO APOSTOLICO AD INNOCETNTII III TEMPORA
FLORUERUNT;
RECUSIO CHRONOLOGICA
OMNIUMQUiE EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICJETRADITIOiNlSPER DUOOECIMPRIORA
ECCLESIJE SJECULA,
JCXTAEDITIONES ACCIRATISSIMAS,INTERSE COMQUE NONNUI.LIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS.
PERQUAM DILIGENTER CASTIGATA ;
DISSERTVTIONIRUS, COMMENTARIIS LECTIONIBUSQVE VARUNTIBUS CONTiNENTERvlLI.CSTRATA
' ;
ONNIBUS OPERIUUS POSTAHPLISSIMAS EDITIONES QO.ETBIBUS NOVISSIMIS S/fECULlS DEBENTUR, ABSOLUTAS
PETECTIS, AUCTA; ,;
INMCIBOS PARTICULARIBOS ANALVTICIS, SINGULOS SIVETOMOS, SIVEAUCTORES ALICUJUS MOMENT!
'
. SUliSEQUENTlBUS, DONATA;
CAPITULIS
1NTRA IPSUM T EXTUH R ITGDISPOSITIS, NECNON ET TITULIS SINGULARUM PAGINARUM HARGINEM SCPF.RIOREM
. DISTINGUENTICUS SUEJECTAMQCE MATERIAM SIGMFICANTIBUS, ADORNATA;
,01'ERIBUS CUMDUBIIS TCMAPOCRVPIHS, ALIQUA VERO AUCTORITATE 1NORDINE ADTRADITIONEM
ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA;
1)11011
U8INDICIBUS GENERAIJBUS LOCUPLETATA : ALTERO S CILICET RERUM, QUOCONSUI.TO, QCIBQUI»
ONOSQUISQUE PATRUM IN QUODLIBET TIIEMA SCRIPSERIT UNOINTUITU CONSPICUTUR ; ALTEIIO
SCRIPTURjE SACUiE, EX QUOLECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRES
ET 1NQUIBUS 0PERUM SUOKUM LOCIS SINGULOS SINGUI.ORUM L1BR0RUM
SCRIPTURiE TEXTUS COMMENTATI SINT.
EIMTIO
ACCURATISSIMA, C.F.TERISQUEOMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, SI FERPENDANTOR : CnARACTERl^lWWDITAS,
CIIART/EQl'ALITAS, INTEGRITAS TEXTUS,PEUFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUM/\ARj/^^N.
TUMNUMERUS, FORHA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE 1NTOTO OPERIS DECURSU CON ANT^^*£\
SIMILIS,PRETIIEXIGOITAS,PR/ESERTIMQUE ISTACOLLECTIO, UNA, METIIODICA ETCIIRONOLO HJ»,^> N^jV
SEXCENTOROM . FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQOG IIACTENUS niC ILLIC SPARSORO» , l' "^5 -\v>* .
PRIHUM AOTEM 1N NOSTRA JIIIILIOTHECA, EX OPERIBOS ADOMNES jETATES , \ \f \<^
LOCOS,I.INGUAS FORMASQUE PERTINENTIBUS , COADUNATCRUM. tT\ C> X^*
SERIES SECUNDA, V\ *&%
1N t»UArRODlJCNTPATRES, DOCTOHKS SCRIPTORESOUE FXCLESIiE LATINJE -A\ <£> \*
A GREGORIO MAGNOAD INNOCENTIUM I II. C> \
\rf\
ACCCRANTE J.-P. MIGNE,
BIBLXOTHEC.S CLERI UNIVER8.S,
siv»
CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOSSCIENTI/E ECCLKSMSTICJS IUMOS EDITORB.
PATROLOGIA BINA EDITIONETVPIS MANDATA EST, ALIA NEMPELATINA,ALIA GR^CO-LATINA.—
VENEUNTMILLEFRANCISDUC.ENTA VOLUMINA ET
EDITIONISLATINJ3; OCTINGENTIS
MIO.E TRECENTA — MEREI.ATINAUNIVERSOS
GRJ2C0-LATIN/E. AUCTORES TUM
TUMQCCIDENTALES,
ORIENTALES EQUIDEMAMPLECTITUR ; III AUTEM,IN EA, SOI.AVERSIONELATINADONANTUR

PATROLOGIiil TOMUS CXXXVII.


RROTSUITHA
VIRG.ETMON.GANDERSHEIMENSIS
; BENEDICTCS
VII, JOAN.NESXIV.JOANNESXV,GREGORIUS
V, SUMM.
PONT.; S. DUNSTANCS ADALBEUO
CANTCARIENSIS, PRAGENSIS
REMENSIS, ARCHIEP.;ETHELWOLDCS
WINTONIENSIS,
THEODORICUS ERKEMBALDUS
METEN-ilS, GUIDO
ARGENTINENSIS, S. ADALBERTUS
II PODIENSIS, , EPISC.; JOAN-
NESABBAS S. ANULPHI FOLCUINUS
METENSIS, ABBASLAUBIENSIS, BERNERUSABBAS ADSO
HUMOLARIENSIS, ABBAS
DERVENSIS,GEZOABBASDERTONEN.SIS,
AVMARDUS, ABBATES
MAIOLUS, MON.COR-
WISDUKINDUS
CLUNIACENSES;
LETALDUS
BEIENSIS, MON.MICIACENSIS,
ODODIAC.AUSCIENSIS, VflGODECANUS PHVCIITWANGENSIS..
TOMUSUNICUS.

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM,


IN VIADICTAPAMBOISE, PROPE PORTAMLUTETLEPARISIORUMYULGODENFERNOMINATAM,..
SEU PETIT-MONTROUGE.
1853
lippriineric MIGNE,au Petit-Monlrou&c»
SJICUXUM X,

HROTSUITHiE

VIRGINIS ET MONIALIS GANDERSHEIMENSIS IN GERMANIA, ORDINIS S. BENEDICTI,

OPERA OMTVIA,

JUXTA EDITIONES MELIO-RIS NO-TJ3 AD PRELUM REVOCATA.

ACCEDUNT

BffiMCTI II, JMMIS XIV, JOAMISIV, CMGQRIIV,


-'
SUMMORUM
PONTIFICUM;

EPISTOLJE ET CONSTITUTIONES.
'
INTERMISCENTUR

TSANCTTDUNSTANI CANTUARIENSIS, ADALBERONIS REMENSIS, ARCHIEPISCOPO-


RUM; KTHELWOLDl WINTONIENSIS, THEODORICI METENSIS, ERKEMBALDI AR-
GENTINENSIS, GUIDONIS II PODIENSIS, SANCTI ADALBERTI PRAGENSIS, EPISCO-
PORUM; JOANNIS ABBATIS SANCTJ ARNULPHI METENSIS, FOLCUINI ABBATIS
LAUBIENSIS, BERNERI ABBATIS HUMOLARIENSIS, ADSONIS ABBATIS DERVENSIS*
GEZONIS ABBATJS DERTON ENSIS, AYMARDI, MAIOLI , ABBATUM CLUNIACEN-
SIUM; WIDUKINDI MONACHI CORBEIENSIS , LETALDI MONACHI MICIACENSIS.
ODONIS DIACONI AUSCIENSIS, WIGONIS DECANI PHYUHTWANGENSIS ;
SCRIPTA VEL SCRIPTORUM FRAGMENTA QU^ EXSTANT

ACCURAftTE J.-P. MIGNE, IM P


BIBLIOTHECJE
CLERI CNIVEHS*, \ftfe
SIVE ^iS»
COMPLETORUM
C,UB9LUM 1N SINGULOS
SC1ENTI.EECCLESUStflCjERAM09EDITOnK.

TOMUS UNICUS.

YENIT7 FRANCISGALLICIS.

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD. J.-P. MIGNE EDITOREM


lN¥IADlGTAJ?'AilfB0/5£,PR0PE PORTAMLUTETI^EPARISIORUMVULGOVENFER NOMINATAM*'
SEU PETIT-MONTROCGE.
' . 1853
ELENGHUS
AUCTORUM ET OPERUM QUI IN HOD TOMO CXXXVII CONTINENTUR.

WIGO DECANUSPHYUIITWANGENSIS.
Epistoloe,col. 9. - Liber de compuio, 17.
BERNERUS ABBAS HUMOLARIENSIS.
De Vita sanctse Hunegundis, 49. — De iranslalione corporis sanctse Hunegundisr 59.
ETHELWOLDUSWINTONIENSISEPISCOPUS.
Vita S. Eihelwoldi, 77.
WIDUKINDUS MONACIIUSCORBEIENSIS.
Res geslaeSaxonicae, 115.
JOANNES ABBAS S. ARNULFI METENSIS.
Vita sancls Glodesindis, 211 — Translalio ejusdem, 217. — De Vila Joannis abbatis Gorzien-
sis, 239.
ODO DIACONUSAUSCIENSIS.
Epislola ad Garciara archiepiscopum Ausciensem 511.
BENEDICTUS PAPA VII.
Epislola' el privileeia, 315.
JOANNES PAPA XIV.
Epistola ad Alonein Benevenlanum, 357.,
THEODERICUS METENSIS EPISCOPUS.
Epilapliium Evrardi comitis, 565. — Invenlio sanclonim, ibid.
GEZO ABBAS DERTONENSIS.
Liber de corpore el sanguine Domini, 571.
SANCTUS DUNSTANUSARCHIEPISCOPUSCANTUARIENSIS.
Epistola ad Wulfsinum Schireburnensem episcopum, 475. — Regula monaeliorum et sanctimoni&-?«
liuiii, 475.
ADALBEROREMENSIS ARCHIEPISCOPUS.
Epislolae, 505.
FOLCUINUSABBASLAUBIENSIS.
Vila S. Folcuini Tarvennensis episcopi, 529. — Gesla abbalum Laubiensium, 546.
ERKEMBALDUSARGENTINENSISEPISCOPUS.
Suspirium, 585. — Leges, ibid.
ADSO DERVENSISABBAS.
De Anlichrislo, 597. — Vita S. Frodoberli, 599. — Vita S. Mansueli, 61.9. — Vita S. Basoli, 645
Miracula S. Basoli, 659. — Vila S. Bercbarii, 667. — Miracula sancli Waldeberli, 687.
S. AYMARDUSCLUNIACENSISABBAS.
Charlularium. 705. — De electione S. Maioli, 709.
S. MAIOLUSCLUNIACENSISABBAS.
Vila S. Maioli, 745. — De electione S. Odilonis, 777. — Chartularium, 779.
LETALDUS MICIACENSISMONACHUS.
Vila S. Juliani, 781. — De miraculis S. Maximini, 795. — Delalio corporis S. Juniani. 825.
JOANNESPAPA XV.
Epislolae et privilegia, 827.
GUIDOII PODIENSIS EPISCOPUS.
Charlse tres, 855.
'
S. ADALBERTUSPRAGENSIS EPISCOPUS ET MARTYR.
Homiliade S. Alexio, 895. — Formula professionis regulae S. Benedicli, 899.
GREGORIUSPAPA V.
Epislolaaet privilegia. 899.
HROTSUITIIASANCTIMONTALIS GANDERSHEIMENSIS.
Opera. 971. (floruni enumerationemvide in Ordine rerum ad calcem voluminis.)

Ex lypis MIGNE,au ^'etitMontrouge»


ANNOPOMINIDCCCCLXXX.
»

WIGO

DECANUS PHYUHtWANGERSIS MONASTERII

WIGONIS EPISTOL__.

(Pez, cod. diplom.p. 110.)

'
I. A cum recusanli, penes abbatem nostrum qiicrimoniBin
' ADADELUAIDEM IMPEBATRICEM. fcceramus omnium illarum rerum, quas experici:-
Se suumque gregemobnixiuscommenaai. tiam laborum vestrorum optime nosse non igno-
rnmus.
Dominsepraecelsseregum regnorumque altrici no- Multimodarinngravitudinem, jngiter onerosc in-
A.
bilissimse, Augustse,semper inviciissimae, fralres
noviter cumbentium, nullius fratris solatio habemus.elova-
Pltyiihlwangensis Ecclesiae seryilio congre- mentuiw, cum alius
invaleludine, alius diverso
gati, lilulum sumnue salulalionis in Chrislo Sal-
prseoccupatus ministerio, ut vel ad spatium paivi
vatore. tcmporis solo laboranti concedatur rcspiraiidiiin.
Cumomnesfidelramcongregaliones veslrse pielatis Omnes claves monasterii tinnienli cingulo undiqiic
memOriaenon ignoramus jugiter esse prassentes, appensis ipse porto. sollicitudini regularis
Ecclesiae Dei Salvatoi.is vos Insuper
humile nomen magni ordinis cauiissime debeo providere, nunc curani
ctiam nosse cupientes , nostrumque monachile pro-
penoris gerere, nunc cocis prjeesse, inlerdum refe-
posituin in eodem loco nuperrime degere incipien- ctorius [f. refectoriuni], scmper.oinnibiis domeslicis
lium, vobis aeqiiumduximusintimandum, ul umbra Hilerins commoranlibus, et exlerius liospilibus su-
dominationis vestrse deinpeps protecti, luniullus _
pervenientibus cunclis serviturus.
sxcularium impulsionum sufferre valeamus securi. Fratrem Adalgozumnnperrime monaslerio, p:vti(>
Ecclesiam igitur credimns nimium fore beatam , resttlutum petimus vestra licentia noliis
si ejus malrem noslro lempore liabere mcremur vidualo, concedi adjutorio. El quia in omnibus devoti parui-
tam benignam, felices esse arbilranles monacborum
sub lali defensatrice. monomachiae studio nins, quibus de illo vesiraprseceptasuscepimus, nec
plelies
solum larila est aliquid invitum facere coegimus, communis petiiio
deservientes,cnjus ingenium sapien- fratTumnostrorum precalur, ut praceplo vobis de-
lia aiiclum, ut sibi tolum subjugaret imperium. liitse
diutnrni- obedienlisesibi concedatur, ordinandus in ofli.
Iliijus magnaespei securitale animati pro cium monasleriale, non quasi eliminalus custodia
lale seu. slabilimine vestri regni diu nocluque 11O11 cum nullus noslrum se subtraliat ju.-,s:i
cessamus Deo supplicare. Beatis iusuper spiritibus veslra,
coeleslisElisii veslro : sed quia oporlet, si aiidemus dicere, ut
Imperatorum nostrorum amcenilatem .
Val. bonum rependalis charilativscvicissitiidinis.Fralrcm
jugi precaminea Christo deposcimus concedi.
Engibpertumpetimus ut scripiis vestris sa^piusconi-
• . II. monefaciatis de bonis ad meliora. Valete.
ABTHEODORICUM EREMITAM INSVLVA OR.4 III.
P
Scribit quanlis negotiis et curis obrutus sit in pro - * ADDIETHICUM.
visionemonaslerii sui, ac fralrem Adulgozumsibi Vt ad se libnim canonummiltat, usui sibi fulurum
in adjutorem deposcit. in cdusa cujusdamclerici, a laicis pessimeItobiti.
T. Eremiticseconversationiscullori sludiosissimo, DomnoDIETBICO WIGOconfraler in Deo summo
W, monasterii Domini Salvatoris provisor indignus, snlutem. . •''. ,
cobre deterso simulationis, devolae subjeclioncm Sicut per pastoris neglectum saepe veniunt deiri-
Dbcdilionis. mcnlaovinm : ita de hebeludinenoslra improvincite
Habitudinescunclorum negotiorum nobis undique (Ua cod.) nostrorum vicinorum servuli congregati
laboriose adlabentium , vestroePaternitatis commi- quemdam clcricum nostram membratim detrlv,-
seralioncm celare ncquimus, quia solamen consueloe runt. Et ecce subscquunlur variae conflictationcs
compalientiaepetentibus, iil speramus, nuHo:modo multorum. Has ad nullandas, ct canonica.ralior.e
siiblrahelis. Fraties monaslerii nostri nuperriine dcstriichdas, si nllusliber.penes vos factoruinJiabP-.
visitavimus,- fralrem Helpericum adjiilorem inde tur, nobis rogamus pncstari, ct per pKcscntem inni-
loiiccssum reiluximiis, cui rei conccssionem nobis- lium traiismilti. Bene valealis.
PATBOL.CXXXVU. 1
Ijr . VYIGOMSDECANIPHYUHTWANC. , ;;, fi
IV. A tantum arrident cos , vo.entes eo se qnolldie aptid
ADLIUTOLDUM EPISCOPUMACGCSTANUM;r superos deflcare [ita cod. f. deificare]. Quocirca
liagat iit rebus in suo monaslerio ajfliclissimisopem. petimus de vestra: paternitalis clemeniianos adjuvari
feral. Solalio fratris noslri Wekheri, ut radix alicnjus Loni
'L.-Pallio summi sacerdotii ccelilus indusiato, W. fructiis profliixione majoris irrigaiionis possit augeri
congrcgandi gregaminis inermis opilio, gaudium in loco npbis commisso, quatenus cuniulus supernaj
superna: felicilalis in Chrislo. mercedis a DOmino Salvatore renietiatur volls.
Cursum cffectuosa!lcgationis ad monasierium no- Sigihardum fratrem iioslrum, quem tempore viri-
sirum forc prosperatum, summo Deo primum bym- descenlis anni dirigere decrevistis causa diseendi, si
nizamus , qni direclaneo gressu, vialiquediictaniine vult, et Si dignamiiii.iranc etiam mitti precamur.
semper dirigil seciun cordis conamirie versanles. Valele,
.Fralcr-nae aiilem deductionis augmenlum merilo VI.
veslra; pietatis ascrihimus, quia pelliferum noslra ADLIUTOLDUM EPISCOFUM ALGCSTANCM.
inscicnlia minime cdoctum, et lepenlia schedulae .Vl eos jratres , qnos monaslem sui commodoa Goz-
^verba, vivida aucta faceciiate viai diiexistis. Illam perto abbate fegerns. impclravii, benigne accipiat,
incommoditatem imporlune susijiieinus, cuni Dei B et ad se rebus necessariis provisosmiltat.
tniiiisierio Ecclesi* congregamur, quod conglobata- PraesuliL. cura paslorali cuslodeke ovium Christi
iiiin avium garritus canlando superare neqtiimus, piovida cautela invigilanti, W. cmn adelfo Dei Sal-
quod undique pennigero volatu invebuniur palulis vatoris indigno'liruiiculo, snpernfe salvationis juge
feneslris, el quando nivoso proslerninmr pavimenlo precamen iu Chrislo.
ex onini pane nive afflali, ccenosi volulamur. Sed Auclorilale sanclilalis vestra;', sumirte pastor,
tamen cominuniter degentes bxc opporlune tolera- lepide persuasi, 'solidarixque conversaiionis noslice
remus, si Dominicumaltare a ninguirie defcndere singularilate compulsi solidissimumlilltis s-lagnina-
posscmus. Aecensse.candelie flamine ventorum tur- riim impulsionum, anchoramque verissima".spci per
bala:, multum lacrymanles exslinguuiitur. Ad clau- niinliiim adnavimus , lutissimos videlicel sinus ab-
suram fenesirarum, sialiquos lineos iribuilis pan- balis noslri, qno fltictualiones fraterna rarilate no-
IIOS, poleslis faciie istam querimoniam sarcire. bis illisas, aliqno consolatorio slabilimine sedare
Qiianliimlibet cbalybis ferramenla sarcienda , quse pia angmenlalionc frairum digneiiir. Quos si prae-
mobis sunt necessaria , flexo pelimus collo.noslro deslinationis Dei via direxerit ad Amjuslam civita-
sjiibeatis transmitii Vulcano. tcm, adjunclione sociorum itineris, fulcimine equo-
' V. C rum,
equortimque aiirigis sublevalos precaimir
AD^GOZPERTUM ABBATEM TEGEKI^SEENSEM., bumane suscipi jubeatis, susceplos nobis mittere
Exponil ei difficnllttlcm,voviMonasterii sni conslru- dignaniini.
ciione causattim, rogatgue nt Weiclierum solutiij Ytiillihardus clericns a vobis regressus venit ad
Sigihardum sfndiorum gralia ad se millat. uos quinia feria ante Tlieoplianiani, qui inliinavit,
Abbati G. monaslica firmitudine priscorum vice quod admiratnini, quod neque per iiunlium, aut
/Sanctorum patrissanti, WIGOcum fralercnlo, secum per epislolain innnluimiis, quid faceremus, quali-
.iti ministeriuni de.putato, quidquid tenelli maturo terve possemtis. Valetudo sanctitalis veslra^laiitum
;parenti. queat in Doniino! circa nos ob gratiam vesiri omnia
Nova; plantalionis germina brumali tempore vos benc aguntur. Ul de omni inceriitudiiie conveisa-
vellc.propngare, mirandum nova conseripiioiic,'cunS iionis nostise cerliHcemus, omnia oniini.lim iiinota-
nivosa hyems non viiidescere in; fruges, sed magis miis script.i. Sexla feria., quai proxima dies crat
soleal inlapides rigescere albicantes. Tamen ornatui posl nataie infanlium, direxinius cpistiJam per nim-
Salomoniaca; domus nimium habiles si volumus ja- litim, ut oculis veslris perspecta, si esselis in Au-
-cere similis slrucliiras.profuinJiiates, gloriosum Sa- _ gusia, impressionc si^iili vcslri bullaielur. Hoc au-
lomonem omnis copia Davidicaepixparalionis non lom exemplar epislohe.
lantum sublevabat, quantum noslii Gprdis domici- VII.
liuin laalificat decora aediucalio, qua; non lapidosa EPlSTOLiE PR.«DiCT;EEXESPLUM.
matciia, el quandoque'.casura, verum ctillu.mansitri CommendalWigo duos juvenes monaclwsF. scliola-
fundammis veslTaiicelsitudinisjuvaniiiie nostro Pon- slko.Aiigustuno, sibique Prisciani.Majorh copiam
lifici est slabilienda. Gaudeamusjios directos norma fieri rogat.
Dominicavordinationis, qua duodcnos: discipulos Aposlolicis agminibiis ordine hn>FedilarioT.celico
inisit ad praidicandospopulos; et illorum ministerii -niiluconnumcrato E. supernaj sponsioiiisperdignos
-optisnon jiosseiniitari.dolemus.; cum illi tricies et jiidicantium gradus. . .
scxies in binariinn divisi, si non sanctitate, vel ut Institiitione vitseBenedictinwnutriii, m momadiise
ita poetizemus, effectum sibi injonclaeprajceptionis cogimur obedilioni mente subesse, pivccepla majo-
ntimerositate supplere poluissenl. Nullos arijntores rum celeri pedum suspensione perfccli in oiiini
jiobiscum babemus prsclcr duos grandacvos silicer- prxcipimur essc. G. (Gozpertus ab. Tegerns. )
_.os, quos onuiimodis njhil alludit operis. Ccclicolse sumnioe.perfectioqis 'amaior, Monachoruinfn!eliuui
' 11
45 . EI-TSTOL_E.
nostrai hiirni!lim;e
pussimus paslor, quemdam fralrem vivida jiiveiitiiie A reVidse'diflerre velitis ob causam
floioilem conimisit mihi ad" docendum, alicujus peiilionis, lisiiiie dum rios facieteniis coiloqiienles
livuli guiuilamme sperans sapida niciiie degusUisse. videamus. Noii ideo lioc auieni depOscimus;ut eiim
Oniniiini nainqne doclorum faina setcsiauir coirt- vestrO serviiio exctisemiis, dtiiii nos cuni oniiiibus
nitilla
peiissc, ina-xime abunriare civitaleiiV vesinii sedis iiostris devoia seivilia iniperidamns : sed
Ciinctaruml.iberaljuiuariiunt docibililate. Cujus spei ctiam aiia peiies vos; si digiiamini, habemus tra-
seciiritale rbboralus, veslraqiic fulitis suasibili peti-f clanda. Valete. • -• ""
X.
lioiie eliiim alium sua sponie arimiseral ffatrein. lri
quibiis siisenequaquani possunms "implere'voluiiialis ADE. COMITEM.
jiissionein, nisi vesirasiiabeaihiis corisolatioriis ful- Hitnc sqlitia; cujusdam niiper sibi donalae, totiusgu»
cimen. Maj.orenilihitim Prisciani peliuitis riobis, ut mbnusferii S. Sulvatoris Pliyuhiwangensis defen-
sorem esse cupil. ,
jnbeatis aliqtiaiituluiii lemporis priostari, qiio vel
duos libcilos legeiirios,sicut jiissi sumtis,' facultaiem E. Fiuictidiie comitali famosoque viiiulum ciillu
habeanitis,ne inohedieiuideciilpam incidainus, si in- alieiiitrius genefosiiaiis gloriosum stemnia nobili-
. juncla quasi despicienlesohiitlamus; aiil ne inexhau- lanti W. cuslos coiisiitu:us in loco, Pliiublwanc
slse abiindantia.'bibliolhecse Ecclesiaevestrai ciilpam B noiiiinalo, cuin agniine fi'alern& devotum salulameh
inopia;piassumptuose videamnr irrogare,: si ciiipiam in Clirislo.
exieriiorum prii lali neeessilale"iiiepie/gciiu flectere Frucuiosis disperisationibus miiltoruni fideliiim
'
'
compellinnir. Yalete. / "_- - "possessiohes ad saricta loca iraditas, oiniiium bono-
' " '' -' ' -•"••
YM. rum gaudet coiiscieiiiia , qui lisereditale terrena
COMMCNI SUORUM NOMiNE ADHEIKRICUM BOlATtl.EDUCEM. c»mparari posse noridubilant siiperna. Aniore btijtis
Pisces sibi pro celebrando fesiivius Paschate tnitli beala) spei,'ul audiviinus a'liarraritibns, ducii paren-
~
rogai. - tcs vestri parlem fontis , 'vivida"scalurigiue salem
H. Christianx gcniis ductori pracellenlissiino, seaturiehtir, iradiderunt riiohasicrio Salvatoris nu-
fratrcs Phyiihtwangensicongregali moiiaslerio, devo- slri, quod oplime vos nosse iioviihiis, quid"daiurii
lissiina niunia prectnh in Chfislo;'' ''" -> . ' sit, et qua lege serviendum sil ad hoc concessis
Monachisolius noininis arijectione,vocitati, servi mancipiis. Quare raiuih fore consiliati sumus con-
cgregii poienlaliis vcslri, etfnilerculi monastejii cordi conccssionendstii advocati lalia commemiare
sancti Quirini praeeeplo patris nostri Gozpeili, coe- veslrai defcnsioni,"qualia sunl aiiribula monaslerio
teris coinniaiieniibus coninioranmr in cicnobio 'antecessoruiri vestroruiri beneficioi Alieni. riantque
Pliyiibiwaiigensi,consueludiiii moiiachjcacconstiiu- C1siiperdueii stia lucra, non jiistam amiulaiioneni
lionis, prout possumus, deservienles. Felix Ecele^ia, sectari feferiuinir.' QViiain onihibiis negotiis, ad nos
quavperdigne gramlatur lali principe.ftilta ! Celcbre periinentibus , veslrum stiffragiiim, si dignamini,
nomen vestrum, quod jugiter aniorifero. corde binc babere dbsiileramus.iiunc friitrem liiiltimiis pietati
inde serinocinaniJovolilans, nbique summo ruiiiore ,vcstrae, qucm easdem res.feceramiis procurare, ut
diffundiiur, viliiaii nostrae deiiuiitiavii prasenliam .scmperrcclamationem. per eum habeamiis, secun-
• v«siri fore in vieiniiate nobis-adinoduiuopportu.ia. durn qnod ^scitis •ejiisdem fainiliSi
legem slatiilain,
Idciico qnasi de asperitaie eremjtaij, ubi lellus n.e- ,ne eos aliquis injusto preaiat 'servitio, velab eis
scit stagiiorum gignere sinus; elui jfcadxaiur, qujtl ' negligalur colligi et reddi censiis; domtii Dei inqtii-
. sit piscis, penilus igiiorelur,. niiiliiiius ad nobiJeiii t rendiis e.t reddcndus. QnnTvquaih
eiiimqiiidahiqiii-
celsiliidinein ves.train,si. de.biiacopia vivaria Jata, et bits hiinianai caducteque res iiiiriium ndhaiieiit, Im-
saspius merito a Deo dilatanda scaturianl abuiidanti jiismodi daia piitr.iiiioriia,'sibi'peiiitiissS!ibiatapoeiii
. el.consueludinari.a pisciiini.fetura vnosU'iim Paseha leani, lamen nonerJt exstiiicta piis posteris clara el
piscigena largiiione jubealis jucundari, soliiaiu iin- iiisignis reinuneralio ejusdem hserediialis, si eos
pertiendo misericordiam, qnain vobis fecistis apud cadem piinruin comilaliir devotio in excolendo Dei-
Deum piam paironam, seinper cominiserans indi- f uue servitio devoie mancipando, ut hoc, quod na-
genlibus. Yalete. lura debuit homo, aiiiina possideat in fuluro praj-
-" IX; '• mio haerediiario. Valete.
ADG. ABCH1PRESBV.TERUM. - .-::. .--. ^-^. xr
Vt infligcndam Ortuiino presbylero poentm lanthper ADtUITOLDUa EPISCOPUM AUGUSTANCSI.
di/jerat. De injurih sibi a Rihhardi filio irrogalis.
G. Vcnerandq archipresl.yteroW. Phyuliiwar.gcn- L. ProBsulalusofficioeoelicaprajsulante gratia in-
sis Ecclesia? provisor indiguus salutei» iu Cbrisio. signito , frater Wi prseordinaliis-Phyulilwangensi
Ortwinum presbyterum vestro.discipiilalui suhjer moniislerJo, .qiiidquid seivus devotissimi oraniiiiis
, cliiiii audivimus in vos esse culpabilem. Et noii mo- vel faimilaminis Doniind perpetualiter haererii-
dicuui doluimus, tjiiia videlicet nec nos babei" plii- iario.
cattim,:si vos habet oJTeiisuih.Sed; qiiia synodali' Deiersa totius iniirhiurationis occasione cordc-
ceiisuracoriviciusestr,eusexstitisse,peliiiiiispietatem - leiiiis frcqiie.nler.revolViiniisflebiliaiaiiienia,qililius
-vcsiram, ut moduiri pcenitenii*, sibi nicrito irige- HebrcKecatei vai iiimiuai doluere, Voysen el Aaron
13 HELPERICI MONACIHS. GALLl «
sc fetere fccisse corara Pharaone el jEgypliis, dum A inopia frum«nti «uper vobis incassum demanda-
qnotidie et ipsi durioribus diversarum sarcinarum veramus, quia prioii arino terrse inferlililas, aeris
premilur opprobriis. Cruentis vulneribus sauciali insequalitas, ut eliam homo videmus evenire, fruges
querimoniam feceramos dc mtiltiinodis injuriis a diliorum locorum , qu»3 in alimoniam babemus,
lilio Rihhardi nobis ssepe saiplus arroganter irroga- liiemis asperilas, pruinseque mordaxiilas utrinque
lis, nec ullam emendaiionem penitus semiebamus ; plus quam LXjugera decoxil. Quid illi familiote fa-
Bed propter hoc, quod vobis causali sumus, odibiles ciendum sit, nescimus , quse hinc inde vagulu per
sxislimus omnibus incolis illius regionis. Nullus varia dissipatur loca, non babens debiti victus suffi-
finim amat, nullus veneratur; quia nullus timel cientiam necessaria.
supratonsus , nec circumtonsus, nec Deum nec ho- Istis cseterisque praitermissis de domeslicis com-
minem. Cuncti nOs inimicabililer insequuntur, el patiendo tractamus, qui nos quolidie conciamanles
maxime ille prsedicliis, qui, poslqtiam a vobis do- perlurhant, victum vestilumque byperbolice expo-
mum reversi sumus , mnjore lemeritale inflalns, scenles, sartores videlicet Ecclesise casterorumque
quia civicum adjulorinm non invenerat, congrega- cediflciorum instauratores. Duo etiani coci, unus
verat Suevigenas, quos polerat, et prala nostra cum ligna, alter colligens olera; duo pislores, bubulcus
eorum equis ex maxinia parte depaslus est; illam R atque subulcus, caprarius, custos equorum, sulores,
aquam, prseler quam nullam habemus aliam, quain iautores, brazatores {braxatores], qui nunc quolidie
ci ssepe interdiximus, expiscari furtive el publice vacant. Nullum enim hospitem possumus suscipere
non ccssal. De his omnibus nulliim babemns defen- aut polu reficere : quia non dederunt nobis-brazam,
sorem! quia vobis variarum rerum negotia jngiler quibus jusseralis. Pauperibus namque vos in eleemo-
allabunlur, nosterque advocatus undique ab hoslium &ynamsuscepimus, el his, qui hine inde confluunt,
Insidiis detenlus dilaceratur; et ideo a neulro de- non audemus denegare solalia. Fratribus omni Sab-
fensi binc inde miserabililer a lali quassamur ho- bato pro cbaritate miscendum post Mandalum, aliis-
inullo (ita cod.) tamen a Capiie Regio defendi absque que summis festis ulendiim, non modicum vini
diibilalione speramus. Valele. empluri sumus cum illa pecunia quam utrique nostri
XII. dominorum largili sunl, Cailera plurimaque id genns,
ADEUMDEM. quae desunt, speramus emendari a patre monasterii,
Exlremam annonm penuriam ejus beneficenliasuble- quem vos esse profitemur. Valele.
vandam sperat. XIII.
Antislili L. [cod. J., sed, ut videtur, mendoseA IDEH, UTVIDETUR , ADG. ET E.
lutori Dei Ecclesiae catholico paslori, W. humilis C P-elit frequenlioreslilleras el sui amorem.
homullus, devota munia sedulortim precaminum in Dileclissimo patri G. dignseque matri E. senier
Christo- W. fralerque junior aivo, salutem in Domino.
Solila sedulitale loquacilalis ineptai nimigcinsisli- Quod longo tempore privali sumus vestro collo-
nius grandi petitioni, valdeque grandia pelimus, quio, saapiustristamur moerore non modico. Nimitun
quia vos grandia largiri usque modo senliebamus. tamen confisi vestrai pielali nihil alind petamus nisi
Sericis tunieis, quas usque nunc ob eleemosynam plenitudinem cbaritalis et compatientia?,quam sem-
vestri sufficienter habebamus, modo non habemus, per in vobis habebamus. Niliil aliud servitii habe-
nisi singuli fralres singulas, ipsasque vetustate pene mus prse manibus. Hoc scilote sine dubio, quod
consumptas. Nulla enim femina vestro jure nobis jugiier supplicamus coranv summo Deo pro veslra
concessa lanifieiuin operalur; quia utincote regio- beatitudine hic et in ccelo. Valete.
nis decertant, nullo modo lali lege infringuntur. De
— . —

ANNODOHINIDCCCCLXXX.

HELPERICUS
MONACHUS S. GALLI.

NOTITIA HISTORICA IN HELPERICUM»


(Apud. Fabric.Bihliolh.med. etinf;I.at.)

Belpricus, Elprkus, Hulprkus, Helpericus, Het- D nachus S. Galli, ordinis S. Benedicli, circa anniinv;
phericus, Chilpericus, Hiiphmcus, Hilperictts, mo- 980 scripsit librum De computoefclesiasiico,qm\A
*9 HELPERICI MONACIHS. GALLl s6
esse non ambigain. TJiiumergo a veslra paieriiiiaie A IHoflagraris patermtas secum relinere voluisset: ad-
deposcoiiit qnnd' vestra jiissiohe'coaciiis aggredior,' *versa, lil paiel*,impeilehle forliiiia, nqii ficqilieVi,
vesiro mvinihiincfrettis indemriis evadam; qudri ila sed piistihar'ifsiis leHilaie redii, 'qiionie et riiulia
fieri poterit^ si •faslidiosis quibiisqiie, et" qni' alios" paSsuirirecoleb.im, Ct deleriora passurum non igno-
tanUim Tepiehendere vaienl, hiijus lectio stibtraha- rabain.' Qtiq facio el illud iiiriici iruiUiiiriapud Deum
tur: etvobis vestriqiic siiiiilibiis, "qiii sine Ilvore, valere preces,' quas iliiex aiiiriipfuridiius,ciim'iina
ocrilo colunibirio; ut ita dicairi, ctincta tespicitis,' eariemqiie leviler fusa oraiione tanttim adversus me
' '"
exariiiiianduriiprcebealiir. ••' '" "obfinueritis.Itciniuiscor eniin vos, crini me retinere
VerunvIisec hserelicus qriisqiie qiiomodo volet ac- . neqiiiretis, imprecaium hiihi, ui inveiiirem aliquem,
cipiatiniiliivestriiriijiidiciuiiiisatisiddiieuni consiat," qui nie acerrimeverberarei iri loco, ad qtfeni tan-
cuisiimma fVeiilas] hoc ariiio perspicue dignaia esl topcre festiiiabam; quairi orationeni effectds est e
nvahifesiare, quam sit ihutile saiictissimis vestrai vesligio coiiseculus. Qiianta eriiiri conlumeliaruni
paterhimis iihpeiiis repiignare. Eveiiire aiiiem ju- verba, qitbi proboiiimliidibria, quse et qualia de^
siissinieisolei; iiivr<iui:pairissaiuliriai spreverit cOh- risioriiiin lormeiiia deiiiceps paiiar ab his phecipue
silia, debila perlinaciae suavqiiandoqiieiuat suppli- qiii erani qtioiidam paeifici iriei,; qiiosque ego apud
cia, quod eo verius posstira fateri, quo ssepinset B vos siininiis latidibtis extiili, liiigua non valet cffari."
lwcanno crebriiis_,alque ace.rbius,Jino..et.Ji!Siius, Qii.0.d_quiaiibulciscenriam in meievitatem jure ob»
non dcsino experiri. tigisse cognosco, divinam stiper his laudein aquita-
Nec iinmerilo : cum enim me diviiia:pie;tasipcO .*iem :vel ul ab his landem eripi queam, vestrarum
illo resiituissei, quo me ad sibi serviehdiiiri jamdu-J obiiixe^postiildfsnffragia precum : ut quenv licet no-
dum delegerat, et imrie ego infelix inslabililalis so- lens tanlo nialignus fasce gravitalis, orando lanio
lummodo causa exieram, cum ibidenv oihnibiis iio-" ieieveiisillionere,dexlerioris manum oralionis por-
nis abundarem, qnodque cgo super oninia ditcp., rigendo. Veruni b.aep.pjenius, si Dominns cupitum
sanctissima sanctorum Paljiim jfdilcctiqiieioyerer; priebtieiitsCblldquiiirii, ;vivo sermone expediciitur.
cum, inquam, me superna clementia post diulurnam Qtiod ul cilius fieri valeat, vestra exorabilis oralio
evagalionem illuc revocasset, veslraque ergaine so-.- -pre.cibus:crebiis;Oblineal.

PROLOGUS.

1. Cum fratribus adoIescentioTibus.nostris. qusedam G plnra cxcusationis .ob.teiit.umffjjic cod. f. pbtonluj


calctilatprise arlis. irtidimenia cornmuhi sermone pbjicerem; ium yero perlinacius institere, et rion
explicare co3pissem,,qtio eis bujiisce quoque npn novi, iiiquiunt, aliquid te cudere pelimus, qui nijiii
conteinnendai,,ut mulli arbitrantur, scientise.aliquid jani reperiri.posseremiir, quod ab aliis nnn iiive.nia-
3mperlirer;, quosin arle grannnatica ,. proul diviiia lur.dicttiin; sed.cx bis,. quseab aliis asseris sparsihv
auxiliata est mnnilicenlia, aliqnatenus iiiduxeram , copioseque traclala, poscinius uliliora qiiMquc no-
nescioqtioaccensi desidcrio instare vehenventer cce- bisqtie neccssaria , stiidip luo decerpta , in unim
pertint, quatemis ea, qnse yiya vpce deprompseram, coJligi, et ve.lutisertum quoddam ex diversis floribus
mulloram uiililali proftittira qtialicunque scripto compingi.ln quooperenoivpompacitalisverboriimfa-
cderenv, ut, si guandohaic. iitsolet mens bumana leriis, aul tirbanilatis exigiriius veneres , quas uiras
diversisdediia curis multa.obliyisci, inemorise e.xci- [supple inj antiquorinii est invenire coihnieiitariis.
derent, iilterariiin suffragiis eaquoquo modo repa- Enimvero quoeab aliis.obscuritis stinl prolata, luo ,
rare valerent;, Qtiibus cunv obnoxhi.s.lf. pbnixius] qupesumus, manifestiora/Iianl relalii. Hac evicius
renitens , id quori erat obtenderem , siiperesse sci- importiiniiale ,,et de divina prsesumens largillua bo-
licet libros dc ii-c eadeiri ie ttiriv'dilUCide,tum ve- niliilei stutliosa nihilonVinusproVPcatiisfratruincba-
niisle majoriim nostr.pnim teinporeeditos, prsecipue D rilate, qiiseliumililereos ppstulare sensi, eo lenore
venerabilis viri Domiiii Bcdse presbyteri, qui cum tentare prsesumpsi, ut hsecnulli unquam, praitcr se,
in aliis, turivetiam iri hoc sariclse Ecclesix ulilitati legerida prtebere , vel aucioreni operis publicare
pliiriiniiin esudavii; illorum lectionem inslarenl; pbllicerehiur.
illos diulina medilalione. perdiscere.siudereni, a nve Seil etii cujns periioru.m.lisec aurcs pffenderint',
jtiteritionem averterent, nec nie oggredi cogerent ne me lemeritalis noietelogio, sed noverit nie,cbariT
utiliiaii deser-
opus' oiiiriluirispiitis ObrioxitiniycuiictririiiiVderidi- iiiiis partiisse imperio, ac fraterrise'
culis dignum,. prxserlinv cunv sirri irigenio nidis, visse,, proiit fuit. studio possilyile.Qpdiidiaivaigiliir
^ermone iinpedilus , el nerusticano quidein elo- annuaqiie. Compoli argumcnla yulgaliora, et quse ne
qiiio bSlbulire'"slifiidiarri;nedum veiilalisquippiam laietiSHjuidem,nc tlum clericris itnpjuneigrioraverit-,
coniminisci proesiiriiairi, Cuui iiaec, liujuscemOdi hndecuiiqiie collceta, elp.l3niorc,xquam'"Siint-a_ aiiis,
17 LIBER DE COMPUTO. 13
cdidit Bernardus Pez lomo II Anecdotorum parte n, A signorum (in zediacp) Helpricum leqe. Atenlm Et-
pag. 182-222. Idem liber est qui in aliis codicibus prici monaclti ephtota, cur naialilia Sanctorum in
De arte. calculatoria insciihitur. Prsefalionem ad tmtitia, Parasceve vero in trhliiia
celebremus, quse
Asprum, abbatenv sive decanum monaslerii S. Ger- capiti 18 Alcuini Je Divinis Officiis subjuncla legi-
mani apud Anlissiodorum, ediderat Mabilloniustomo lur, vel post Alcuini tempora accessit, vel si ad Al-
I Analect, pag. 113 (editionis novaa pag. 431) ex cuinunv scripla est, aliunv
alque antiquiorem Hel-
codi.ce bibliotiiecse S. Germani de Pratis, in quo. perieum habel auclorem. Trithemius libro de Yiris
Helpericus isie abbatis venit titulo. A Sigeberto cap. illustribus Gennanise cap. 42 Helperictimrivonachiim
145 de S. E. et in Chronico referturad anntinv1005. S. Galli, quem philosopbum, aslronomum
eipoelam <,
Veru.mexempli verba, quse adducil, in ms., quem celeberrimum appellat, lestatur elianv librumdeMu'
inspexil Mabillonius, desideranlnr, videnturqne ad- sica, et quseda.mCarmina scripsisse : setalem ejus
dila a scriplore codicis, quo ustis est Sigeberlus. ibi refert aui annum 1040 : sed lib. de Scriptoribus
Nam nec in Pezii editione illa invenio. Gtiilelmus Ecclesiasticis cap. 325 ad annum 1096. Ila et II,
de Conchis libro terlio secundariifi sive Dialogi de 76,jlliistr. Benedictin.. r
Subslanliis, p. 89. Sicausasnominumillorum qumris.

HELPERICI

MONACHISANGALLENSIS"

LIBER DE COMPUTO

(ApudPez, Thes.Aneci. noviss.II, n, 182)'

PRJEFATJO HELPERICI W.

(ApudMabill.Analett. p. 131.)

DcrainoPatri sanclissimo, nomine ASPBO, moribus B cum anno prselerito legaliorie fralrunv nostrorum
atneii) placidissimo, HELPEMCUS humilis vernela, av- Grandi-Valle degenliumad vosAutisiodorifiingerer,
leritse prosperilalis adminicula. nt lranscriplnm vestrae paternilali examinandum di-
Dum paternitaiis veslrse jussionibus libens-paree, rigam : ut, hoc faclo, ac si sorex, meo miser indicio
liiultorum de ridiculis melacerandum expono : unde paream. Ego enim deereveram nugarum meanim
veslram submissus exoro palernitatem, ut meanv ineplias dignisocculerelalebris : ne, ctim prodire cce»
sttpcr hoc excuselis temerilaiem Exigilis eniin ul perint, mullorum in me fel conimoveant.-juve cau-
opusciilnm, quod nuper rogatu fralrunv.nostrorum sanlium yaivissimis nseiiiis me oecupare membra-
jiuiioium de arte Compoti. msticano sermone edi- nas.
deram, quodque eis solis frgendum dederam, uni Sed quis veslris non obtemperetjussis, lieel cum
pra>eipue eorum qui.me periiftaci in^poriunitate ad detrimenio sui?' Ego prsecipue qui nvevestris obse<-
hoc prsesumenduipinvpulerat, e( cui illud jam Gran- qiiiisita mancipaverim, ul qiiodvobisratiinv cogno-
cK-VaHeposUo direxeram; hoc, inquam, prsecepistis, C verim, quantumlibet arduum, aggrediendum mihi
(1) Helpencum,;moxlaudali lihn cendilprem, mo? mulavit; Trilbemius in loco jam citato seribit Hel-
nachunv ftiisse ccennbiisancti Galli, tradit Johannes ppricum iloruisse anno 1020.At Helpericns ipse sub
Tiillieniins in lib. n. deVirisillustribus Ordinissaiir fiiiem libri sui designans tempus quo libro suo scri-
cti Benedicti cap. 76. Hunc librunv habemus in apo- bendo navabat operam, nolat annum 880, ut legitur
grapUa. nostro, Bibliothecse Germanensis, sed sub in apographo nostro, qnod .principatu Henrici Fran- t
nomine Herici, el absque priori pravfalionehic edi- corum regis eo nomine primi exaratum esl. Hocid- |
la,.qiiani,ex niembraneo codice ccenobii Yiconiensis circo obscrvo, qnod Sigebertus in Chrdnico probeu
prope Valeniianas descripsimus. Eo in codice Hel- librum bunc ab auclore conditum esse anrio 1005. j
pericus abbatis noinine dohaliir in operis tilulo, qui Yerum exempli verba quie. a.dducil.non, compareni
sic liahel: Helperici Abbath de Compoto.Asper, cui in apographo npsJ,ro, viri.enturqqeaddita a scriplore
praifatio inscripla cst, abbas erai, aut ceric decanus codicis quo ususest Sigebertns.istiiin in Chronico
s-jb ahbate sseculari, nvonasl«rii sancti Germani ad annunipra'citalum, mm iniibro de Scriptoribtis
apud Anlissiodorum. Isthuc missus csl Hilpericns ecolesiasticis cap. 145, Chilpericumvocat auctorem,
qiiorumdam iiegotiorum causa ex coenobio Grantii;. dequo Ivic.aginvus,.Crediderim eiinv ipsum esse Hil-
vallcnsi, lum orilinis sancli Beneriicli, ip dia?ccsi, pricum cr.jus epislola rcferliir in lib. de divinis Of-
Basieciisi, quod jam dtidum ad soerularcs canonicos iiciis aptid Alcuimun cap. 18..
_f LIBER DE COMPBItV . Sf-
sermone edila, congessi, de nveoniliil addens, sed A ila abpmni fuerit serio ferialus.legere istadignetur,.
quse ab aliis eo obscurins,quo sunl.prolalayenuslius, quo facilius illa doctortim sublinviorarimetur-.
rusiicano sermone enuclealius edisserens; ut siqtiis

INCIPIUNT CAPITULA REGULARUM CQilPOTI

I. Uride cohfleiaiur arinus-solaris, el dc ratione o XXII. Qiia hora accendatur, vel qua in sua accen-
liissexli.; - ';>' '., -.:: sione iniiiet selalem. .
II. PjiysiCavSignorum ratio,et de solsiiliis cisequi- XXIII: Qiiaiiter iiiveniantur. aiini ab incarnaliona
Doihiiii. •-. :
npcliis. -..-...
III. Quomodosoiiii aliqiiosigno esse tlicatur, cum XXIV. Origoiridicliomnh,.et qualiter singulis an-
'
signa in cdilo, solauiem i» seihere feratur. nis invenianlur.; ; . v " - .'
IV.: Conlra: eosquidicunt planetas vii'. cpnlra . XXV. Qiialiterepaclse.invenianlnr.
liiundiiin feiri. XXVI. Qiioihoilo cycliis solis iriVChialur,
' ct cur
V. Undeoriahtiir regiilares ad feiiahvEaieridarunV per xxYiii.iiiihosTecurrat. ;' :; '''
'""- "' ' XXVII. Ad iiivciiiendas conciirrenles cujusque
jnvehieiidam."
- VI. Undecbncurrentesorianlur. anni. .-..;_:
: VII. Qualjier inveniatiir, quoia .feriavsint Kulen- XXVIILQiiotus anniis sit ii bissexlp.
dse,ei per dies mensis vel aiini. XXIX. Quomodoiiiveiiiatiircyclusiunaris, etqtias-
VIII. Qiialiier ihveniaiur quolidie feria. sit diffeieuiia inler ipsuin et xjialem, et qualitcrin-
IX. Cur praifati regulares-a: Mareiosunvantexor? venialurper. zpriiacuni.
diiim. XXX. Quid sil teniiinus Paschoe, - vel quando ob-
.
X. Unde alji regulares ad lrinam in Kalendis ih- servetur.
Teniendamprbcedant. XXXI.De xquinoctiis el solstiliis, qualher eliam
- corporali inluitu deprelieiidantur, et deascensu:vef
" XI. Unde cpaCtse".
XII.Ad quid yaleanl epaclaii descensii solis. ...
XIII. Cur a Septembre incipiant., £ XXXil. Repetilio de terihirio Pascbali, etcur ipsa-
'
XIV. Cur in medio hrilla.proiiuniietuf. , fesiivitas non nisi Doniinicadie celebretur. ;
XV. Qtiomodoqtiolidie luna proiiiiiUielur; XXXIII.: Qiiomodp.iiivenialuripse lcrmiiius per-
XVI. Cur nuncxxx, vel vieesiina-nonapronim- siiigulosannos. .
lietur, vel quaiitum iiviinouuoque sigiio vel in lotp XXXIV. Uride invcniantur
~ rcgularcs ipsius ter-
mirii. '-' -...:-,
zpdiaconinretur.
XVII. "Uta veieribus luriaris tarilum Observalus XXXV. Qualiter pei1Paschalcm terminum caiteri
sit anniis, et quoniodo comiuoncmdicamus, et em- iiivenianiur.
bolismalem. XXXVi. De tribus annis xixalis cycli, iri quibiis
XVIII. Unde conliciatur saltus lunae, vel ubi re- lmia epactarum non ser.vat ordinein, ei qualitur
ctius Jntermiiiauir. Pascbaiis luna observctur. ,
XIX. Qiioi boris Itina lueeat singiilis noclibus. XXXYH. De cieteris cinbolismis brcvis coniBie-
XX. Qua hora eclipsis solis aclunai proveniat. moratio.
XXI. lo quo signo Sil liina singulis diebus. XXXVIILEpilo^iislfbelli."."-;

lNOPIT COMPOTUS HELPEHICI MONACHIl

, CAPUT PRIMUMv..,.. riiaque perlustrat. Quia ergo sunt xii signa, et 1_


fjnd*
' . conficialur
" annus soiViiis,ei de.ralione siiigulis eoruhisoi xxx diebus immoralur, duc duo-
bhsexti. debiesxxx el babes CCCLX dies. Turic x horae, qiiav
Arihussolaris, utftiajrirum coiistai solerlia inve- in siiigulis supersiinl Sighis,duodecies dtictoDrsunv-
stigiitum, CCCLXV diebiis, ct quadranio coiificiiiir. mani cxx reddunt horariim. Has scqtiaportione per.
Si quaJrans qriid sit dilticideiioss^ilesideras, sciio xxiv dislribueris absquediibio dies qninque reperies,
qiiia quidquitl in quatuor a-qiiaspartes divideiis, singiitosxxiv horarum. lslos juiige superioribus, et
iinaquseque earum quadrans, ties auieriv reliquoe liabes totiiis arini solaris CCCLXV dics.. Superest au-
nominaiitur dodraris. Cum ergo diem ihtegrum, id tem adhuc in singiilis signis unius lioraemedietas,
estcum sua nocle, xxiv horis cbnsiare mauifestum qua ilehvduodebiesducta, id esi, de singtilisin nnum
sit.qui numerus ex seriario quater ducio conlicitur, redacia, vi integras perficere nulli constat ambi-
quiaquaterhahelsenashoras, ipsaesCxhbraequadrans guiini; et liic est qtiadraris;id est quarla diei pars,
diei jufe nominatur. Si ergoiinde lii dies cOmpu- iil supra evideiuissimeconslitit. Qtioequoiiiani siii-
tcnltir, maiiifesle ctipis agnoscere, scilo primum gulis annis coinpulari neqneunt, cauiuin est ut tri-
aniium sofarem dici, quo sol loium' sigriiferum}id n bus semper iinnis absqiie ulla computaiione prxlor-
est^Xii-zOdiaci signaperlabiiur, quoruni hnumqnod- eantur, donec quarto aiino iri suirimam colleci*
qiie,.siCut inajores' noslii -diligeiitiinquisiiione in- integrum diem xxiv reddere possint horanim. Hic-
vesiigaverunt, iricenis"''dieliusac deiiis horis diini- est dies, quem bissextum qnarto arino nominamusr,.
_5 IIELPERICI MONACHIS. GALLI 4*
qiiod vi Kal. Marlias prnnuntielur, joiusque ille an- A luslrat hemisphcriuin; sieut illtid aniinal tolo hoc
ims bissexlilis appellatur, constans CCCLXVI diebus. lempore dextro laleri fertur incubare; nani reliqna
Qui dies si negligatur, eve. iet post aliquot annos aiini medietale et spl siiiistrum aiiibitum peragit, et
ul hieme sestivi, el conlra seslate hibcrni menses aries super sinistrum Ialus incumbil.
occurrant. Nam per CCCLXIV annos tanltim calculalio Tauriim eb id reor illos securidq loco posuisse,
rcgradabil, ut in Kalendis sequinpctiorum solslitia, quod sole illas partes adeunle bouni labores, id est,
cl econtra in solslitiorum eveniant sequinoctia, id segeles ad maturitatem lendunt, et in quibusdam
est, cum XHKal. April. pronunliaveris, et debeat fervehtioribus terris etiam meluntur.
csse aequinoclium vernale, ajipareat solstilium bru- Super Geminorum allegorica significalione nibil
iuale, quod est xn Kal. Januarii. Cumqtiepronun- adhuc reperire polui, nisi parum, quod tamen et
liaveris xii Kal. Julii, quod est solslitium aeslivuni, ipsum liftml mullum a fabuloso receriit fignienlo.
occurrat sequinoclium venvale, quod esse debet Fertur in iilo namque mittholoicO (sic) simnlacro ex
xii Kal. April. Sicque in coeteriseveniet anni diebus. his Geminis, quos Caslorem vocant atque Polluccm,
Ad hunc evilandum crrorem bissextilis dies quarto alterum immorlalem, alterum fuisse nalum morla-
semper anno intercalalur. Hoc veluti qiiodam fun- lem. Sed is qui niorlaljs exslileral, susemorliS obje-
damenlo inveniendorum sequerilium argnmentorum B ctu frairi immorlalilatem acquisisse, id qtiod in
prxlocalo, ad ipsa jam explicanda, quavhinc confi- ipsis probare nilunlur' sleilis, quod uno oriente
ciuntur, accedamus argumenta. alter oceidit. Hoc quoqtie soli sic coaptant, quod
CAPUT IL iiiius idemque modo in ima mundi descendat, modo
Plnjsica signorum ralio, el de solstitiiset mquinoclth. in stinvmamresurgat altiludinem.
Sed quia rudibus, id est similibus nostri, boc Cancri significalioin propatulo esl, quod sicul id
opusculum cuderc instituimus, non infructuosum genus animalis versis vestigiis relro incedit, ila sol,
\idetur de ralione signorum, quanlum ingenioli n»- cuin ad boc signum vencrit, ultra scandere non va-
stri capaciias ex majorum dictis relinere potuit, lens inferiora repelit, ceiebrato in quarla ejus parle
panca perstringere. Ac primo sciendum illa signa solslitio, id est xn Kal. Julii, unde idem orlus.
iiihil aliud esse quani cceli certa spatia ex slellarum Nam tres sunt principales orlus. occasusque solis,
posilione et ordine, calculalorunv sagacilate qui- scilicet brumalis, sequinoctialis, el borealis. Iste de
biisdam quasi limiiibus dclerminala. Primos nam- quo loquimur, is, inquam, orttis "Therinos, Tro-
quc /Egyptios, quos pree cavterisnationibus bnjus picos Grsece vocatur flapo?,id cst sestas, compo-
arlis peritia caltuisse , divinse [cod. ut divinse, silo nomine a qualUale temporis et convcrsione
sed tunc verbum desideratu.r] Cl humanse produnt C siilis.
iilcroe, iler illud solis, per cujus disctirsumannuum Sequens signum Leonis diciiur ob illius mensis,
explet circulum, in duodecim parlibus emensos Augusti scilicet, ferveniissimunv tempus, quia leo
lestatur Macrobius.Quori,qua industria fecerint, qui cseieris animalibus calore prsestare credilur, quod-
plenius nosse desideral, ejusdem Macrobiicomiiien- que Leo priore parle validus, posteriore degeneral;
luni de Somne Cipionis (sic) lcgere sludeat. Ipsas sicul sol e inedio illo signo jam circa mensem
autem parles subsecuia pesteritas prime generaliter Septembrem seslus sui ardorem nobis duntaxal mi-
signo.appellavit. Unde eidcni sphairseGraice'zodia- tigare incipil.
cos, Laline aulem signiferi nomen iinposilumest. Jam vero ipsi Septeriibri Virginem deputaverunt,
Deinde singulis signis certa indidit vocabula, quoc quod eo mense effeta jam terra nihil frucluum gi-
poctse quideni ridicule finxerunl;. sed qui dicunlur gnat.
pliilosoplii, quiljusdam physicis adumbralionibtts Libram, quam in trutinoe effigiemforniant, oequi-
colprare nisi suiil. Sed nos (it.acod.), poeticis, in noclialem diei noctisque pariiilalein, quam in ejus
qnibus imlla inesi veri soliditas, postbabilis figmew- quarta parte sol exsequitur aulumno, idest xn Kal.
lis, naturalium rerum pauca quse de veterum po- Oclobr., insinuant, sicul in Arielis quarla parle
tuimus eruere commenlariis, insererenon videatur verno, id.est xn Kal. April. El hi sunt ortus vel oc-
oncrosum. Igitur zodiaco ipsi eo loco tribuentes casus, quorum uterque isemerinos, id est sequi-
iuiiium, quo solem mox factum constal esse loca- . iiocliafis appellatur.
iiun, id est, ab eo signo, quo.dxv Kal. April. intrare Al vero Scorpius aculealus et Sagiltarius ad ex-
dicilur, quem primum ftiissediem sseculi, et quarlo primeiidos grandinum ictus et lempestalem illius
abhiric se creatum sequinocliali die ratione sol lenippris sunt locati, Prseler bunc Sagiltarius, po-
ipse testatur, idem principale signum.quasi Arietis slrema parle in ferina membra degenerans, signifi-
uomine voCayerunt,e^cnalura ipsius animaiis tra- c.t solem lunc lemporis a superis in infiina delru-
hente vocabulum simililudiiiis ad efjicicniram SQ- siim.
lis, sivc quod id animal prsecipue cornibus valet, Capricornisignificantiam oculis etianv deprebcn-
sicul- sol ab eo lempore ad resolvendam terrain,, deie perfacile est. Capram enjm in pascendo ab imis
eatciuis brumali rigorc concrctam,: radiorum vimi alta petere semper nemo cst qui nesciat. Sicul si-
exercerc incipit, sive quod ab QOaiquinoclio pei gnum boc solem nobis ab inferis partibus ad siipc-
totam aislalem nsque ad alitid seqtiiiiocliumdcxtrun:i riora remitlil, transaclo in quarla pavle sui, qui
*i HELPERICI MONACJllS. GALLI _S
ppst. iaiirum Geimni, et sic .cscuirafper;prdinem, A insimul vii.,sol.ummpdp.fueriu(,yeIminus, quot-fuo-
sol de-Ariete honi.ii.aqierius signiim, sed poslerius rinl, eam scito.esseXeriam Kalendaruiii. .
secedit, id esl Xauruin.et de Tauro, i_nGeminps, , V, : ,.,-, _ CAPUTYIIL. . .
et s.ic per coeiera; qiiasi noiypqsset Jieri, iit coelo . •,-; Qualite?invetiiatui•quolidie feria?- .
desuper celerjiis. et sole infra.taidius.currente, sir -,Sj: deinceps pertptum mensenv^iijnscunque die.i
giuiin in coelp fixum cuin ipso ccelo prseleieai, sole feriam,invpni-re.-voluerisv- sume prjccedeiues ejiisdenv
ob Jardibre.o jncessniri praelerilo,. el: siibseqi.ieiile mensis dies .usque.ad illqj)i
de.quo inqiiiris, et liis
alio signo sbl a praicecienterelictiis sub lipc ru.rstis adrieniimeruni feriariim, quse (sic cod.) fuit in
Ka?
inveniaiiir.Hoc aiite.mdico npn proejiidicaiisalipruni lendis,. et .p.riinum uno die,•,Kaleiidar.umjqhia,bis
scic.iiifle,sed siinplicUerquid inihi videlur .paiidetis, posiais est, siibiatp, coeteris,per vn :divisis, qtiot
His de solari per zpdiaciiiiiCHI.SU, etsi ineple, non reniai!sei'iiil,,;totam ,scilp esse ,l'ei'iam,:quamqtiairisv
adhiotliimiamen., Ut reor,.infructiipse, horum ignaris .Sinihil remapseri!, sepienn, id.est, Sabbaluin eriu
breyiier .ielibatis, jam pro ppsse susceplum .exse- Si hqc ipsuuv.per, dies ahnj compuiare. yoliieris,
quajnur hegoliuni, iliriein,colligepnvues.dies aiiiiitransacios, id est, a
\VVV.V. :'' .CAP^.UT V.,.' _V_,,'.-'': . Kalendis >Ja.njiarii,usque ;ad; lmnc de quo-quoerere
Unde 'orianlur
"^ regulares ad ferinm Kalendarum 1 instUuisti, et si bissexlilis estanmis,-ipstim eiiam
in- B
veiiiendam? '
bissexli diem:, pbstqiiam. transaclus ftieril, conniir
Primiiny regiilares, mensium.iinrie priantur vj- mera. .Tum quolse "Kaleiirioe.Janiutrii fuerini, huic
deaniiis. Cum splaris annus, ut siipra.rti.i;luin<cst, niimer.0 a(lji^e,,.:elpriiiiOi siciit/siipra,- unum Kar
ICCLXV dicbiis peiagalnr, ,et iiyhoc p.erageniiim ssj lendaninv dieni. recide,: caelcrps diyide per vji, cl
per singnla xii signa Irfceiiis iinmqreliir diebiis, per qiiptremanseriijl teneto. ; . • .•_-.-•. , - «
nnurn horuni alterii.mnecesseesl nictiaris nui.ieii.im, V'^,V "V" f.-,"! '':/;CAP;UT,.ix,.' _: / -.'.., ,:
Qtiorum iiirpjibel per filt.eruiii.^miiliipiicatpr,'CCCLXQuxjisjrf/ilj-rcgulares a- Marfio sumant txordiuml
reperies; siye enii.ndiiodecieSjXxx, ..sive.lrice.siesxiv, • ,Si,li.iijti.s.artisayidus el,boc forle qiioprisctir,proe-
,eamdem conficiiint siimniam,..Qutoqne .qi.i .super-r fa.li,;.regii.lares.a,Mai.;lio.siimaiU;exordiu/m, y.el con-
stiritpro regiilaribjis itfnrt.q-dalis., pronuntia :, Marr Ciirrciites ibitiem niuteiittir, scito .iiunc mensem
liusy.-At, in ca?teris:sic faciesL Sume se» per proer p.riiiitimfuisse.aiiiii a, Romulo,Romanprum auetore,,
cedentis: di.es,niensis, et addilis suis regnlarib.is, ijistituii,: qui. prinium Latiuorum anniiin xmensi-
Jiumerp qiii conficitiirper VJIpariiio, qtiia btnic niir bus; _ordina.vi.ljel.ob. illam prinite instituiionis mer
.merum irregular.es npii exceri_iii,U .rt.liqiios.seqsesli moriani Jiaclenus.obseryari jussit, Hun.ceiiinvillo
tda mensi. .Verbi gra.tia : Marijus, babel dies xxxi. ct G [ menseni a Marte, jit creriebat, palre suo liomiiiavil,
Ccguiares.v, ,sunt .simul, xxxvi. Sepiies quini xxxv ; elr lU.dieUim est, piincipium anni esse insliluiu
vinunvqiii remariet da Aprili , et sic deiuceps. Qtiod Tesiantur boc nbnmilli exbisqui sequiintur ineii-
si, lota .snmina per ,yn expesisa, nil.superfueril, illi sibus,.quibus noinintyab or.din.e_' quo Marlio alisunl et
meiisi vn regulares daniIosnesse;-Seito.. aeris teniperie cpmppsita et indita-sunl, Ut.Seplcm-
.,-- ;.:.•.-.• -V.^CAPUT^Y,!.,,::,... .,..,, • "-: ber, quod ab ep sit septimus, et largiores janv.flue.ro
.... Vnde concup'enlefprinnlnr,?.... .., soleani, invbres., Sic,et.O[clpber, Npvember acDe-
Oonciirren.tiu.ni,quqs epactas, id est, arijectioncs cciiiher, ne,c non Julius et Augiistus,, quprum.aller
solis vpcant, qiitequeprsefalis rcgularibus conciir- a Julio Csesarc',alterab .OctavianQAugustpdeinceps
ru.nl, origineni invenliirus, quia ,et ipsse-septeiiai^iiim yocabiila mutaverunt. Prideriv Quinlilis, yel Sextilis
npn .iransiiiiintjiuineriimj proefalps splaris anni dies .siiiiili de cjjusasiint appellali. Qupd vero ntinp aiir
per eum. disponeiis:dicilp>.qqinqiiagies et bis yii, -niinv a jahuaifio .ordimur, a successore Rpinuli
CCCLXIV ;-Uiitim.qui renianet in oapile cpiicurreniium Niiina Pompilip inslituljiin, qui denis Roniuli men-
))Oiie,et singulis annis tintim adjicies, septenariunv .siiitis duos addidil, priinumque eorum a Jano, qucnv
non excedens ; sed quarlo semper anno ob rationem gciitiji errp.re principiunv rerum, arbitranlur, censi-
bissexti unum iransiliens, et,;-sic , xxviu iineas - derans Jariuarium_appbliarij et primum anni insli-
currcs. .-.- ' ttii. Alieijiin aPIutone, quem Februm,id esi, purga-
.,. ;. ....;..:. CAPIIT VH. ...... lorem et credebant ,et appellabant,. npniinavil. Fe-
Qualiter inveniatur quola, ffiria sint Kalendw, ett per brtiarium.
dies mensisvel qnni? Caiisam vocabuloriini sjngulis niensibjisinditorum
, Si forle,,requiris qiiid yel bae cpneiirreiiles vcl dioere supersedi, eo" quod sit el in Dia.lpgo,ctijiis-
.pMece.denlesregulares yaleant, scilo ari inveniendaui daih Prociexafisiifficieiitissinietraclala, et a.domino
~qiiarumcunque Kalerirlnriim, ferianv jnstitulps. Si jhiriaexindedeflorata injib.rodeTeiiiporibussecundo,
ergo,scire .ciipisciijuslibet mensis Kalenrisein qiioia liibiibminiis sil. abrindaniissinie digesla. In, qiio
, sintferia proyenlse, siinie regularCs ipsiiis niensis, prolixa" qiiideni, seri noii sterili dispsllaiione plenis-
e!. juDCj^jponcurrerijtibus^qui eo. anno concnrriirii, sime esi exposiiuni qiialiter annus primiini a Ro:
fqupriinv inventipne..mppsl riocebimiis, si ultra vn mulo in,x,,a NuriiAiri xii riiensibiisest dislribiilus,
e\'crev,erin.l, eis sublatls, .quOlqiic remanserini, ca scd ricc sic.adiiiriam redacins,' loiigo posl'.:fempoi;«
jleria,. Kaiendas quas q.uacrdbases'$e noveris. Quod a'Jtriii.,:i!^yre,-Sa4-j*'s ),i"geiiii: el pioGiiicahdS.me-
43 LIBER DE COMPUTO. 26
est xn Kal. Januarii, solslilio brumali, sicul ih Can- f\ dilullio locala, et econtra altnnsecus posita, veluli
cro seslivuli. Undceiiain hoc sigiium, skut et illud quodam diametro zodiacum oequaliter dividunt,
iropicon, id est converlibile, appellatur. Et inde utrolibetque eorum oriente alterum occidit, et cuiiv
hsec sigria pbilosophi porias solis appellaverunt, unum superins, allerum inferius obtinet cenlrum
quod in tilroque eornm, obviante solslilio, ultra tantumdemque de zodiaco ab utraque parte babet.
ejus prohibeatur ascensus. Solstitium aulcm dictuni Qiianlumeiiim ascensionis est a Capricoriio.omniunv
noii quo solem aliquando slare sit credibile, sed signorum infimo, usque ad Arietem, sequiuoclialo
brevissima illa spalia, quibus summam vel imam Signum, tantiimdem ab ipso Ariete usque adCan-
zodiaci partem attingit, hoc noniine censeniur [cod. crum, oainium summum signprum. Item quantum
censetur), quod alomo fieri nulli dtibiumest. Scien- est descensionis ab eodeni Cancro usquead Libram,
dum quoque hoc solslitio diem brevissimum, nOctem iiliud aequinoctialesignum, tanlumdem ab ea usque
vero longissimam fieri, sicut econlra solstilio seslivo ad item Capricornum. Cum ergo Cancer omnibus
noctem brevissimam diemque lo/igissimam,quod ra- sublimior, et Capricornus sit humilior.iiquido con-
tione circulorum lerrseque globositale fleri liquido stat illo in meriio posila cjusdem esse allitudinis.
patel. Siquidem sphavra Hla ccelestis, per quam zo- Uinc fit ut cum sol ad uirum horum signorum ac-
diactea linea ducilur, ad aqtiiioneni super terram 1" cesserit, quia per mediam spbseram agitur, diem ac
-altissimeporrecta, breviorem sui parlem sub lerra noclenvoequis spatiis omni mundo sive supra, sive
nobis occullat. Econtra ad austrum super lerram infra dimetiatur. Quem diem, cum ratio ab ulraque
parum eiala, iu immensum sub lerra porrigilur. Zo- parte el diurna videlicet et nocturna, iiiliiiominiis
diacus vero, quoniam non in direclum circuli mOre ab ipsa sequalilale vocari coegisset, nec, ut reor, in
ducilur, sed in zonoemodum a seplenlrionali plaga neulra hac linguarum Grseca ac- Latina ex tribus
in mendionalem, id esl, ab arcturo ad austrum generibus his omnibus: oequitate, die, nocte, uiium
obliqualur, allerum e tropicis, id est, Cancrum, vocabulum eufonieos comminisci potuisset, factum
boreali: alteriun vero, id est, Capricornum, auslrali est, ul in altera a meliore parle, id est die, in altera
polo proximum gestat. Unde fit ulsecundum spberae a deteriore, id est, nocte appellarelur in utraque
ccelestis positionem, in qua signa sunt flxa, superne lingua sequilatis adjectione. Latine igilur sequino-
Cancer cseleris signis a terra remolior, Capricernus ctium ab sequilale, et nocle, Grseceaulem isemeria
vicinior, et econtra inferius Cancer terroevicinior, dicilur. Quod si absurdilas sineret, cequidies dici
Capricprnus sil remotior. Sol vero, licet non sit in potuisset. Duo posirema zodiaci signa, Aquarius et
caelo flxus, lamen quia signifero suffertur, necesse Pisces, ob imbriferos menses sunt appellala. Sane
esl ut secundunv ejus convexitatem vel propiel vel '^ de solstiliis vel cequinoctiis manifeslius quid,. si
recedal a terra. Unde in Caricro posilus, quia super Doisiiius annuerit, sumus exposituri (infracap. 51).
terram maximum aeris spalium ab ortu usqtie iti CAPUT III.
occasum, utpole in altissima progrediens, conflcit, Quomodo sol in aliquo signo esse dicatur, cum signa
sub terra vero brevissimum, quippe qni ambitu ter- in cmlo, sol aulem in rnthere feratur?
rse laiitum lustrato, festinat ad ortum, tardiore Hic autenvaddendum-reor quanam ralione, cum
cursu diem nobis producit, ociore ortu uoclem zodiacus una cum siguis in coelo fixus dicalur, soi
coarclat. Quae omnia in Capricorno per conlrarium autem longe ab eo infra selheris spalium feratur.in
fleri manifeslum est, quia quanlum iu isto supcr ler- ejus signis meare asseralur? Sed ejusrei ralionon
ram exaltalur, lantuin in illo sub terra dimergilur; laborioso egel argumento. Tunc enim eumin aliquo
et rursus quantum in boc sub lerra, tanlumdenvin signo esse dicimus, cum in sui circuli regione dis-
illo super lerram ilineris conficit. Unde dies cestivi curril, quse eidem signo subjeela est, ita ut signo
cuiii brumahbtis noelibus, et rursum nocles hiemales supra, et sole subtus currente pariter feratur; quod
cum aestlvis"diebus longitudine sive brevitudine sequcde coeteris planelis sentiendum est.
coricordanl. Singula eriimsignanon obliquumhabent CAPUT IV.
D
c.ursum, ut ea quse in septentrione aliquando ver- Uonlra eos qui dicunl planetas vn conlra mundum
gant ad austrum, ut quidam putant, asserenles so- ferri.
iem, cum est in Cancro, in die boreaies, npcte vero lllud autem me non mediocriter movet quod mulli
auslrales, et econlra in Capricorno posilunv die au- asseverant, et pehe omnes ailis bujus tractatores,
strales, nocte boreales mundi lustrare partes, sed solem ac lttnam coeterasqueplanetas contra mundum
siiigula in direclum lerram ambiunt, et qtiam par- niti. Nonenini perspicere queo quisnam eas ad oe-
lein sel die super terrain, eamdem nocte semper lu- casum ducat, si earum naluialis nvolus semper len-
strat sub lerra. ^Eqninoclia sarie non ita, ul solslilia dil ad ortuin? iNanvquod dicunt eas impelu coele-
noctein diemque variant, sed in utroque dies el riox slis splueravimpelli, qiianvsilfrivolumliquido patet,
cequis mbrarum dimensionibusdisterminantur. Ctijus "cum nulla eariim ipsam spliseram attingat, sed
reirationem perfacile inspicit.qni procfatam so'sti- maximo iufra eam intcrvallo feranlnr. Arguirienlum
tiorum congrue providere curayerit. iEquinpctialia sane illud, quo se id probare contendunt, racile est
enim signa nequaquam ut solstitia, alterum allero enervare. Aiunt enim quod cum signa ita sint ordi-
sublinriuscst vel humilius, sed quasi in quodam me- nata ut post Arietcm sequatur Taurus, itemqtta
'
29 ,' LIBER,'DE COMPIJTQ. ;.,.,:• JjO;
'.,'i-v/.s
a
iuorise viro. ad ur.gueinmodernoe expositionis fnerit \: ritale proccedentes regulares cuny concurrenlibr.s
bari''
expolitiis.'Is dialdgiis in iibrisi Macrobii iegitur Sa- Mai'tio,"lia6b leverentiam bujusce magisterii*
turnaliuin nomiriciiiulattis: leciionem a Septembri virieritiir iiichoare Latirii. .
:-," •-"• '' '' ":
c^p,jf xv" '.""."" ?',"'' :^ CApWilV.':' '\.\"Z"'^\ 7
Viide dlii Yequiares ad- liiiiamin Kdlendis invenien- Cur inmedib nulia pronunlietur ?
-'• '-" dani proceddiil?'!' Pahdendum.videiurciii' iii ijiiiio epaclariim nulla
r-;-Aliosregulares mcr.SJiiriiqui „d KaiendansTiiu- pronuntieiiir'. Prinio, qiiia scieiidumordiiieni isiunv
iiainiiiiv.eiiifendainasCribiiiitiir."hic' niOiloieperies.' epaclarinn in similitudinehvcirpuli in seniet reyerli.
Srilaris anhiccctxv diebus sicnl supra per diibdena- Ctiniqiie singulis annishndenariiinv singijloe,capiant
Titim-eliriceiiarium ntimcriim divisis, supciiiuos v aiiginentum, riono decimo, lc|ni•est cycli xixalis
da Sepiembri;pro 'regularibtis. CoeterbshoC Ort)iitev fikimiis.xviiiepactis ex.isieritibtis, noii til in coete-
reperies. Sume seiiiper prsecedeiiiis dies meiisis, ris/xi,; sed, xii addiiTiiis,prppter tinuni diem qui
addiliS' ihstiper -suis fegiilarilitis,' et si riieiisisilie tniie ltinari aiiqo diminuilur,,(_[iiemsaitumlunaj vo-
Iricesihiamferliunarii, "recisisxxx qriot' .siipersuriT, cant. Qui prxcedeiili seiali detraclus, tPlani sequen-
tribiie seqiienii niensi. Sin niensisivon;ii1ri'axxixahv ienv I.tinoeoela.lemiino riie ina_jorem.sempprcpm.pu-
htnani compuiet,'ipsissiiblalis, ieIiquos:prb icgiila^ 15tare cogil,. Quod iiqniriiiiswpcriemus eiim saltus
libus seqileiiiis iiierisiS liabeio. Exemjiliiiii de tluo- ipsiiis ra.lioiiein eriiderinius.,xu.ergp additis,,adxvni,
biis damiis, rit sie decoeterisfiicias. September ha-- fiiint xxx, Istic siint epacliC priini anni.cycli xixalis.
bet' riics-xxx eti-egalares v, <pii siirit"xx.xv. Diiniiie Qiue-.-si. adrierejitur nigtilaribiis inensitim, quia
xxx, reliqiios^v-da Oeiobrh-Oelolvcir-baltetriies xixi luqa liuiic niimeruiiv non trariscendit, ne(:esse erat
et rcgiilareS v, stuil siihiir-__x'v_:%'ollexxix, quia siiigiilis.nieiisibiise.aiiemreciriere,, el secunritim niir
tola est Iuuaiio; virqiii rexaneM da Novemtri. Ciir me.runvregiilariiiivi in siiigtilisKaleiiriis luiiain conv-
aiitem. iiiia?lmisQ.oelassi:sl,allcvta xxix coiiipuietur piiiare. Exeinpli causa,. ul hocjiqniriius cpiistet.
diebus.paulo-post aperiemiis. {infrdcdp.26.) S.epieiiiiiei' .liabet .regtijares v. Junge. epaclas ,_xx,,
: - -.' : :.::r.-GAPUT'il.''.^-/ i:'; ;v-•i';',fi --; (iiliit icxxv,lieni..Qctobe.r, babel rogulares, v, adde
-:,:.:.-.-;--.
r-V>ide epactd-i cp.ifi!as.,xx.x_,fiiiiit xxxy, Tpliaxxx, remancrit.v,;
_[paclje,''qiisehisailjjciiiiilur regtilaribtis ,(Iribruib siiiiilitei. in caileri.s. Qnid ergp necessp ,est.iptics'
aniiorhm ,: solaris-seilicei ac iiiniiris inoeqiialiiale a(idei;exxx et reiraiiere cum lunaiisaiias illo. anno
creanturiTle qnaiiiiriqiialitale,:qtiai Ddihiritis dedie- per siiiguias Kalei.idasniimero rcgularijum cpnstci?.
ril_ posl eloquerrinr; Soiaris ehirivaiiiius, qni cccLxv • Ob.lioc eo aiino ntilloe proiiuntianiur. epacioe. Ser>
-iliebus evolvilur, lunarem ctcLiv dierumxi siiperat C queiuium, dierum posi.-Kalendas, lunani bpc modo
diebus. Quos xi dies. quia. in anno suo luna nijntis repeiies. Sume pioecerienles ejusdein mensis dies,
babet, singulis annisa'. lunamKalendarum invenien- ei. his' adde eeiatein lunav quai fuit in ka.endis. Et
dam pro epaelis assumunlur. Omnibus.eniiii annis prinip unum dienv Kalendarnni deme,.reliqui si mi-
xi adriuniiir ad niinieyuriyepactariinv,quill'singiilis nus xxx fueriiit, ipsa est ictas. junqe.,Si ultra xxi
annis eadem exslilit aiinorum inxqnaliias. Poneigi- pi'qcesserin}, ijlis si.iblalis qui siiperfucriiit, ipsam
tur in capiie epaclarum xi, et siiigiijiisiiit riiclum ailaieniliiine piodeiit. Hoc laiuum coiisideraiis ut si
esl, aririisilidenv adile xieisi ulifa xxx excreverinl, inciisis.illc xxx feit lunam, xxx ; sin autem xxix,
qtieni ntihieriim liiiiaris ociiis ntinqiiani excedit, xxx oequexxix destimnia siibtrabas. /.. ,
siibliVlis,'tailerds liabeio' pro cpaciis. Yerbi graiia : .",'..,. ._.c._i3ut.x.v.;,-:".''.'.. .'..'
ad xi adde xi,'fiiini xxii.Isia sequitu-repacla. Item Quomodoquotidie luna pronuntiefur..,
xxii jnngexi, liitiit xxxiii. Rec.idexxx, et in tene Si.per anni dies , id ipsiim invesligare .cupis, su-
' "%sequeiilibiis: Sic tle coeleris.
'prO cpaciis ""'' nie omncs praileriios anni dies, id. est a Kalendis
\, ".'"; CAPijr:xii. "['. ,;."';; Januarii usqiie in diemin quo requiris, adijila ;etar
Ad qnid valeqiil epacia!'? \ te Ianas quai fuit in ipsis Kalendis Januarii, et in-
Epactoe stiperidribiis regiilaribus jiincloe oetaiem " primis iinuriv subtralie propter Kalendas, Cseleros
lunoeper siiigulas KaleridiiSosieiidiinl hoc mbdo : si ati hoc excreverini, per LIXpartire, qiii sunl d.ua-
suiiie regiilares ciijusqtieiiiensis, el his addeepaclas runv ltinaiionum dies; qui restant cujiisque diei,
qua; 1'ueruiilin illo aiino, quarum per singitlos aiirios iuiiseoeiatenv panduni. Quod si joto iiumero per
inveiiiibiieiri pbst Psterideinus, ei qiiein miiiiermn LIXexpenso nil siiperfuerit, vel qui: remanserint,
siifleccrihf, ipsa esl oclas1'uriaein Kalehuis. Qiiod si Iriceiiaiiiiin nunieruni excesserint, ad. LIX tahvcii
iriceriariiiiriexcesseriiii, eis siiblaiis.quofremanse'- non perverieriiil, sublaiis xxx, quot remanseriiit,
riiiiytaiitaerit. ipsa ajias lunqeesl. In hoc argiimenlp bissexti dieiiy '
:;:;"; '";•'' ';"'" CA^UT'xiii;';'"':r;' '""'";;;'.; ; npn numerabis.
''"'"'"' '""'"'' ,, ,: , ' ..- ..,..,
Cur d Sepiembrevicipiant ? .'"'."' CAPtiT XVI.'
Epactoe istse ciiin suis regiilaribiis idcirco a Se- f-iir nunc XXXIH« iiunc jcxixna, luna pronuntietur?
pteihbri iriiliuhi.sumuht, qiiod jEgyptus, coeierarum Teinpu.s esl expedire, qtiod supra promisimus,
geiiiium ih hac arie magislra, ab lioc riierise anriiini cur mirtc scilicet iuna nunc xxxma, nunc sfxixn*
irichbaVii.tliuie, siciit RoihanaeaiiiVqiiifaiisaticto- computetur? Ad qtiod apertius inspiciendum est.
H HELPERICI MONACHIS. GALLI 51
,1011 uniforrivesIunsecomputari menses, sed allerum \ vabatur, ut xn semper exactjs lunationibus.a xina
isse quo zodiachm pervolat, alterum quo' solem, lunalione sequenlem inchoar.ent aniiuni. Sed cum
iiiiia coiiscquittir. Quoecuncta ul manifestiora flant, s:cpe evenirel proplor xi dies, quos lunari anno
licendum jn singtilis signis primo, debinc in lotius deesse dixinvus,ut hiberni menses xstivo, el oestivi
i'gniferi lu.stralione quantum lemporis expendat. iiem hyherno occurrerent lempore (nanvper oclo-
U; a solertioribus non sine magna diligentia proba- nos ajnios tribus regradabaltir mensibus).stalulum
iiini est, lu la iitiiimquodqticsignum ex duodecim est ut oclavp annp xc dies intercalarentur, qui per
Jiiobus diebus et sex horis, ac bisse unius horse Lot annos ex tindenis diebus et duobus. bissexli
iransii. Duc ergo duodecies duos dies, et fiunlxxiv. accesserunt. Nosvero propter Paschalenvobservan-
ilem senas horas, quae in singulis signjs stipersunl, tjam qiiam non nisi xiv luna ppsloequinpclium.ee-
Juodecies mulliplica, et habes LXXHlicras, qtiai fa- lebrare fas est, communes et erobolismalqs annos
.'.iunt ires dies, singulos xxiv horarum. Hos 111dies in luna habere coepimus hocmodo: si qtiando xu
.iinge supeiioribus xxiv, et fiuht xxvn. Superest exaclis lunalionibus eam ltinalioiiem quae sequiiiir
vriiiuciu singulis signis bissis uriiushoroe.Si qtiseris vel in ipso seqiiinoctio,vel eo transacto xivam eve-
ji-.id silbissis, scilo bissem riici Uhiiiscujusquerei nire contigerit, ab ipsius mox accensione sequentis
.1uas parles sublaia lerlia. Quidquid enim in trcs H anni priniordia sumimus, prxcedente anno, qui
liiiu-.s diviseris partes [alia manus, vel porliones], communis exstilit, XII lunalionibus, diebus CCCLIV
Jiiaquocqne earum iriens vel irieii appellatur. Uo- lcrniinalo. At si _u exactis liinalionibus, xiva: pro-
rtinvuno siiblato, reliqui duo qui remanenl irienies cesserit, tum illam
proecedenlijungimUs.anno, datis
insimul bis vocantur. Bissis igitur duoeparles bo- eisdetn prxcedenliannoxiJilunationibuseteccLXxxiv-:
ras sunt. Duodecimergo bisses octo faciunt boras, diebns. Et hic annus embplismalis, idest, super-
oiiis per tres bisses suppulaiis. Apparel ergo lu- creseens, dicitur, praecedentes autem cemmunes;
oam xxvii diebuset vui lioiis totum ambire zodia- quod semper n oequales prsecedant, excepto in
cum ; cl Iisecest una species mensium lunarium. ogdoade ct endecade quorum ulrumque unus lan-
Seri quia naluralis lunoemensis ab accensione com- lum communis annus praecedil. Hoecde diversilate
putatur, ipsa autem luna in loto hoc spalio soleiu annorum solaris et lunaris, communium el embo-
non consequilur, ul ab eo reaccendatur, nisi addilis iismorum nunc paucis dicta suiit. Si qua aulein
duobus diebus cl i\: horis, his ad superiores"junctis rcstanl, cum ad ipsum Paschseterminum venerimus
mensem lunarem xxix dierunv ct xu liorarum essc explicanduin, prout possibile fuerit, exsequeinur.
fatenvur. Quia vero xn horse pro integro diene- Sane in serie lemporuin computanda nunc splaris
queuiil coinpulari, et uniiin diem diflicileest [suppt. C anni, qui cerlior habeliir, calculo utirnur.
Iiivenire vel quid simile], prousciiim cum allernh
vicihus media die ac noctc purhibealur accendi. CAPUTXYIU.
propter facililalem computandi una vice-xn hora Vnde conficiantur saltus lunai, vel ubi reclius inler-
iulermissai, allera auienv ex ulraque lunalione si: mittatur.
mn! collecloepro integro dic compulantur, et lun< IIoc loco congruum videtur de sallu lunscquav
luna xxxma pronuiuiaiiir. Porro illi duo vero riies possumus exjdicare sumendumque ab ipsa origine
qni ciiin quateriiis horis post cinensum zodiacum at : censeo. Diximus supra lunanv ex quo die a sole
coiisequendum solem lunsc siiperstint, per xu luna rccedil post xix dieset boras xn rursus eidem soli
lioues in iiiiuin eollecii xxvi dics iusiinul coiificiuul snccedere, et bunc mensenvesse qui annum luna-
qv.ssest una lunav.o.lia, ica peragraiio, licet unn: rein, si communis sil.xn, cmbolismum verp xiu
desit riies. Et boc csl quod riicii riouiiiius Beda , couipulatus pcrficiat. Sed deprehensiim est singulis
tiinanv tredecies in xn suis mciisibus zpdiacuni niensibus, nec dum vna bora peracla, soiem a lu-
percurrere. Hi oinnes dies in smnmain redacli elli na consequi, vicissimque lunam a sole accendi, cl
ciunt lunarem annuni CCCLIV dicriim. Duodecie> reslare ex eadem hera xnma per singules meiises
enini xxix, CCCXLVIII. Duoriccimaulem horoedtiodc D iv momenla, et unciain unius momenti el uinini
c es ducloesunt CXLIV, ct faciunl dics vi, qui juncl i atpmum. Quse iv nionienla per singulos menses in
superioribus, CCCLIV reddmil, qui sunt, ul tliximus, tiiiiluinaiigmentaniur,utperxixaiinosinlegrum per-
dies anni lunaris, qucm constal retrp semper obsei ficiantdiem: qiiemdiemxixo semper annoipsa transi-
vatiinv, duodenis, quos dixi, nveiisibus.ita sempcr. lire cogil imminulio, ne el lunaris, calculatio el lola
alternaiitibus, ct uiius tricenos, alter undelricencs lurbclur Paschalis observantioe ratio. Nam si ne-
baberet dies, quousque Julii Csesarissolerlia solar s gligalur ille dies, eveniet ut posl xv xixales cyclos,
rcpertus est anniis, pro eo quod lunaris annus in id est posl annos CCLXXXV, cuiu debeas lunam com-
inuhis vacillarel, el soliscursui penilus IVOH couvt ptilare primani, occurrat xva, id esl plena luna. Et
niiet. ecpnlra, cum xyn compuialiir , appareat prima,
CAPUTXYII. Sed ul apcrte clarcatqualiter ille dies paulatim mi-
(Jt aveleribiis Innuris lanlum observatussil annui ; uuendo usque ad iniegruin deficjal, quia xixalis
«J cur tnodbcommuhemdicamus et embolisnMlen• mcnsibus ly moinenta unciamque nvomenliet.atb-
' lla ciiiiii ille a vcicribus Gra?eisac Laliuis obscc- hiiun pcrdere didtiir,.piiiuiim omnesxix annorum
53 LIBEB DE COMPUTO. 54
mcnscs quot sinl vidcamus, ul singnlorum praefa-_\ Novembri, ul mulii fi.ciimt, disttileris , si occnrret
tornm inomentorum unciariinvqueet atomorum nu- luha secundnm epactarum raiionem a Kalendis Sc-
mcrum cbiligenteSjStqiie^exhis rUrsus boras cori- plembris, per Ifes menses, id esl usque in Kalemlas
licienles,probemiisSi ihtegrum iliem xxlv horarum Decembris; quod si in eo loco, id esl in Jtilio, lii
reddere 'possint. Deceinnovalis cycli ccxxxv men- Kai. Aug., ut diximus, diem liunc Iransilias, in units
ses binc esse coUigilur qupd eum xn coinmunes tantum Augusti Kalendis ab epaclarum lectione dis-
diioiienorumscilicet mensium, vii vero embolismps, soriai luna. ,
idest, xvn iriensiiimconslat arinoshabere. Duodecies CAPUT XIX.
anteni xn, qui sunl CXLIV, el tredecies vii, qni fa- Quol hcrh luna luceat singulh noctibus.
ciunt xci, insimul ppsiti ccxxxv pefficiuiU,qui nu- Quol lioris luna per singulas noctes liiceal boc
merus quatef dtictus DCCCCXL reddit hoc morio: qua- modo collige. Pfimo scito eam ex quo a sole recc-
ter namqne cc sunt DCCCXL el vvtriceni cxx, item- dens prinia dicilur, tisquead xv quo longius ab eo
que xx pisedictum numerum, id est, DCCCC complet recedere hon potesl, singulis noctibus quaternos
hoe niodo, qiise est stimma quaternorum momen- punclos lucis Snse cremcnto addere, totidenique
lorum de «tngiilis xix annorum mensibus collecto- deinceps reproximando sol ex altera parte ciiciili
rum. Quse momenla, quia boras facere possunt, B usquead xxx imminnere.Quandiu ergoin aiignienlo
hoc ordine consideremus. Quia enim hora IVpunctis esl, id est usque ad xv, ad Iucendum multiplica.
constal, singuli autem puncli denis momentis, horas ejtis selatein quater.el ex-his quos inveneris piinciis,
singulas meliainur per x_ momenta, et inveniemus facilo boras singnlas per qninos punctos. Ad iiori
in suprascripto momentorum numero xxiu semis lucendum vero nuinerum, qui est ab ejiis seiato
hcras hoc niodo: quadfagies xx et terni occccxx, usque ad xv, itidem multiplica, el factis exiride
alia xx momenla faciurit,diinidiam horam, et sutit, rursus horis, in sumniam collige; et si in loto xii
utdiclum est, xxin semis horae. Sed ut inleger iiora. reperis, recie : compntasse -te noveris.
dics xxiv borarum perficiatur, alleram hujtis horse Postqnam vero decressere coepit, id est a xv dein-
medielatcm ex unciis atoinisque, quaesingtilis men- ceps, ad bicendum mulliplica numerunv, qui esl ab
sibus qualernis addilse sunl, momentis compleamus. ejus selate usqtie xxx; ad non lucendum veio a xv
Uncia duodecima pars est cujuslibet rei. Duodecim uSque ad ejiis setatem, sicque per oinnia ftvcias, ut
eriiinuncisemomeiitum faciunt. igitur unciaeccxxxv -diclum est supra. Porro xya, quia plena est., lota
faciunt momenla uovem el decCin, et remanenl vn. nocle Iucel. Quater enim quindeni.Lx sunl ptuxii,
Duodecies enim deni et noveni ducenii xxviu sunij et faciunt boras xu. Ecoiitra nil Jucel xxxa;, ut-
el remanent, ut dictum est, uncise vit rieducentis C pbte soli supposita, ejus majori lumine obscn-
xxxv. Quibus vn unciis ad complendum memenlum rala. Hanc horam Grseei synodon, vocanl. La-
aiiaev sunl addendse,qtias alomis ccxxxv, qui arihuc lini autem coitum, quod lum pariler ulrique
supersunt, taliter suppleanius, singulis unciis XLVII coeanl.
alonvos allribuenlesila : quadragies septies qtiini CAPCT XX,
sunlocxxxv. Has v uncias junge superioribus vn, et Qua hora eclipsis solh ac lunm proveniat.
fiiint xn, id est momentuin integrum, quod monien- Quo tenipore eclipsis, id esl, defectus solis acci-
lum jtinge ad superiora xix, el habes xx momenta, deresolet? Primo, si lunam eadem linea qua solem
id esl diiiiiiiiam horam; quaiii supra xxiu scmis bo- vehi conligeril. Siqiiidein latitudo signiferi xn pai>
ris amiectens, invenies horasxxiv, id est diem in- libus tendilur, quaium mediam taniuin sol pcram-
tegriim, quein nonodecimo semper anno transilire, bulal.' Luna auliemper lotam ejus laliludineiri: lerra
et obid saUeiniunaevocari hacicniis cxposita cogit aulem, itipote tolius mundanse cenlrum sphxrse, lii
ralio, ita ut reliquis luiia xxx el undeirigesima,' id nieriio niundi locala, eidem pptius mediansesubja-
estvicesima ix aliernis vicibus computelur.-lunc cet parti. Unde semper aiiibilur a sole. Cum .ergo
tres xxix siiie ulia xxxa iiuerposilioiie proCedanf. Sol supra, luna feralur ihfra, lerra autem iitrique
Qui dies prsecedenti selati detraCliis sequentemiu- H sit subjecta, illis, sole scilicet ct luna in media Iinea
iiatioriem tpta die majorem compulari facii bocmo- coeunlibus, necesse est lerrseeidem linesesubjectai
do : si ehim heslerno die xxixam pronuntiaveris, lunari objeciu solareih sublrahi conspeclum. Cum
liodie xxxain, crastlno prirtiam, set postridie"iiairi vero ex alia qtialibel parte ex duodenis parlibus si-
compiitari' liecesse esli At si liesternO siiuiliter gniferi xxxma luna soli opponiiur, quia illi lineoe
xxixairi pfonuiilians, hodie, xxxa transilila;,primam teira subjeCtanon est, riec luna inier eam et sbieni
dicas.-cras- nam, perendie liiam compuiare debes. esl, ejus lunien nobis dunlaxat in terra posiiis ic-
Elhoe esl quod dicit dominus Beda in iuinori libellO: laifenon potesl. Et inde esl qnod iri singulis m.ensi-
-ailhiiitenim saltuslunse rioctemj addil vero seiaiem: biis solis patimiir eclipsiii. Luriaris sane defeclus,
Qiiembiem diverio loco intermittunl; sedmilii vi- qtii circa pleiiiluhlum; id est, vel xiva vel xva yel
'dettir quia secundum _Egyptios epnclas a Seplem- ' xvia luna coiitingere solet, quamvis ejusdem linese,
bri inclioamus, ut secundum illos in luiia Julii men- rivedianoescilicet, ralione cbnlingat, dissiriiiliter la-
sis illum praeterire debeamtis, ne seqtieiitiiini Kalen- meri conilcilur. Coiistat. enihvlunarivproprium noii
darum lunafistufbetur compufaiio.Qiiia siin mense habcre lurnen, seri in niodum speculi a sole irradia-
55 HELPERICI MO.NACIHS. GALLI 56
tam resplendere. TJiide.ntitiquam lueere poiesl.nisi .A esisol signo moralus sil, ex proe.diclapariium sum-
radiis penetrata . splaribus. Sol auteii., qiiia octies uia, in quibus partibus luiianva sole.remolanvinve-
sua niagiiiliidine lerram.yincit, ul sublilj indagiiie iifiras, ipsum nuinerum suinens dabis eidem .signo
.leperl.uiii csl, .lunquam ab ea ioiiisiegi aul octul- aJ expleiiriuin.iter splis; reliquos vero qui supef-
tari pplestj quin rariios Siip.s ct ctini sub ipsa est, fueriiit riesiimma parlium, seqiienlibus per,prdinem
undiquead superioiaieiniital, iiinbra terraj. contra signis per tij.ccnos disperlies. Et cyi sigi.o xxx, de-
mediam signiferi litjeam, cui potiiis subjacet, et per fiieriiii, in co. luuam esse n.overis, in tpta ipsius
quain solis esl iler, -altiiis i.cnelianle. .Ciuii ergo parte,, quot, illi signo ex preefata sumnia prpvene-
,plena Iiina hemisphuirio a sole dislans per eaindem rint. Quori si in sumina, parliuin totsolumm.orio in
m.ediamiertur lineam, quia, soie iiiftriora penelraii- vcn.erjs qtiol ariiiuc.dies in eo quo est. signo degerit
,te, ipsain Iiinaii) iieces.seest scaiidere supeiipra, et ljabet, aiit aliquid mjiius, in eodem ^igno lunam
.cconlra i.ole, iri est siiper tcrranv hy.pei;ygeo.ipsa .cu.m sole esse scilp; quori solet acciriere prima ycl
liina eflicitur snb terra hypogea, iieces.se est eaip ^ecrinda , Inna, po,sito soie in •piiorihus cujnsquesi-
sive tnfernam deficere sive .siipcrnam,. (itpple. per gui pariilius. Sin atilem iiuanlunv nuiiierus ille
iiiiibiain lerrai iiiceri.eiilcm,el iie.qiiaquam.sole; eani parlitim cxcyeyeiit, jit il|i sigiio in qiio esi sol ex-
inore solito respiciente. At.si per aliain quiimlihel Dpleto, reliqiiis pmnibus signis xxx, paires proye-
ulrariimque posiiarum linearuni feralur , qtiibus •jiiant per siiigula signa usiiueilem ad, ijlud in quo
terra ob stii exiguiialem solare nunquaw: palest solein esse perljim est, et aliqtiot pailes superfue-
adiinere lumeii, ipsa iuna .adiimbralicseliiicseexor- .rij|t, iiide.nvineosigno pariter eos.esseiconstat. Et
bilatioue lucis suoe.damnunvvuleiemigere, id est;, si hoc .a,ccideresojei xxyni vel xxix Imia,soleih postre-
vel subliraipr ad.boream , vel divexior „ole feratur mis sign.i partibus.,riegenle. Scd illud.supeijusin re-
ad auslrtim, Et lisec esl ilem ralio CUF,non -onini _c,essiq!ie:a sole, ho.c.veroconiingit iji reproximatione
ad soleni. Qiiantum «nini per siugulos dies
pleiiiliinio l.nna deficial, qnanqiiam noiinulli asse- luiiqe
lant.utr.iimqiie, et solem scilicel et lunain, raro m- eloiigalur ab eo,. recedens ex una partes circuli
ptriifj freqtienter autem inferitis delicere. Ob liu- .iisqiie.ad beniisphoeiiiiiii,quod esl xv; laiiliim tenel
jiismotii causanv prailaia nietlia linoa ecLyiiica-vpca- .deincepseidei_ soli proxiiiuins cx altcra parle.-tionec
ilur, quod utriiisque defecliis, solaris ac Jtinaiis, sit ;_d sigiiiiin, imoad eainrieni ipsiits signi partein ve-
.causa. Claret ergo solem in sua eciipsiiiiliil ntiniii, nial, ubj eumf ,rali<)iieral:tolo peiagrato'zodiaco,
sednon ejus aspectu rfraudari. Lunain vero eelipti- ,quoii, ut.riicliiin est stipeiiiis, sxvn diebus et vu
•campeiiilus-lumine; privari, quod langere videtur boris perlicii. Seri:qnia jjun ibi solem non ihvenit,
C uipote xxvH, parribus, in qitibusr ipsa •zoriiacum
-Yirgilius,cinvi-ait:• .
.... Defectnssolis varios,lunaequelaborcs. .'liisiraverat,'exiurie.clongaluin,p.oslcifeiiitum-siguir-
Laborcs enim lunoeipsa quoepaliiur luniinisdispcn- fertini duobus diebus ei iv horis pcrficiens, qnod sol
dia vocat. -, •• praediclis xxvu riiejiiiset vm horis pcregeral, rnrsiim
CAPUT XXI. «euin luna coiiseqiiitur, el eidem succcdens penilus
tn quo signo sit luna singulis diebus. obscuralhr, el xxxa efficitur; qui eliam dies inter-
' Iri lurinim solet appellari, quod iuier delettaniei re-
quo signo luna moreiur quoiidie, veTquolpar- nasceiiteni sil luuam. ,
libus a sole per singulos dies elongelur, hoc ordine - < CAPUT XXU.
investigabis. Suirie sempei' oelaleni lunse, quoiacuiir Qua hora luna accemlalur, vel
r/ua in sua accensione
que fuerit, et muliiplica quaicr, ipsumque rursus mulel wtatem.
numerum terduciio; et qiiol iii siimnia reperis, Si nosse cupis qua bora riiei luna acceiirialur a
iot parfibus eain a soleiioveris dispaiari, id est, in snl.e,jd csl niutel.aitaiem, virie
.qiipliis sil annus
co loco degcre ad quenv veiiiurus sii sol post ioti- illitts cycli qui proprie lui.iaris diciiur, cujus inyen-
dem dies. Partes cnim istas niliil aliud esse dici- lipneni post docebiiiiiis, et niimerum iiiultiplica
mtis quain quolidianos per zoriiacum solis progres- I) quinquies, bisqneadde pnclerilos aiini dies.a-_K_i.Ien-
sus.ileih in eodem argumeiiio probare coni.endis, dis Januarii usque ad etim dieni de.qiio quaeris. Qui-
in quP signo lnna epdem die cpnsistal? Primuni vi- bus in iinuni redaclissi infra LXmaiiseriiU, tot ptni-
delb iri quo soi ipso riioietur die, et iri quoia ipsius clos esse scias horarum ipsius diei; et
singulas
sigiii paiie, id esi, quot ibidenjdies exactos babeat? boras.per quinps puncloscoinpuiaus, ea bora Itinain
Et quia nriumquodque sigiiurii periabilur sol xxx aiiendi noyeris, cqi quinque defiieriiitpuncii, in tplo
diebus, ruisus videto quol ab eodjes remaneaht us- ipsius }iprse,puiicto, quot quinis csrtcrartirq superv
quead. „xx, id est ad compleiionem signi? Quod fuctinl horarum. -Si vero prtufatus inimerus sexage-
iiiventu facillimum est, cum sol singiila sigua non naiiuincxcesserit, parlire enm, qiti sunl uniusiiUr
solumiiiodb cerlis mensibus, sed el certis ipsorum jusune diei, id est xij Iior.irum puiicii, ci qui reiiian-
inensium adeat diebus, prseeipue xv Kal. cujtisque " scrint, illius dieipmictps esse iiiemeiilo. Ex qtiibus,
iii.msis, qiiinta decima die Kal. April. prinium. zo^ siciil mpiislratuni est, boras faciens,:qnola bora et
diaci signum inj^rediens, id est Aiictem. Cunique qnpto ipsius borae punclp luna ipsiiis djei accendar
Jnvenium fiieril quol adiuic dics in co quo posilus ttir, invenies. Quod si tanttim i.x fueriiit, aut ultra
JT - LIBER DE COSiPUTO; '•-.. S8
progredientibus, .jeqiiaruerque per LX partitis nil A rierivStii,'tihdeet quinquerinium[teg. vixleturlusiruiu];
stiperfuerit, duodeciina-dieiliora, et vo,'id e.i, uliimo oicitur* et lusifarer piirjgare,"sscpisSiine dieimiis!
ejusdem borav puiicto•'illariv.accenrii'-noveris,'' hoc .Fiebat a_teni hocmense Februano, queni bbiidb i
GertumIiaberis*huhqiVamin"nocte,"setl sempef cani Februo, id est a Plutone vocaVeriiril;'qiiem piifga-
indie accendii At -si per diem argiimentiiiii qua in lorem credebanl. Feiiruare; enim purgare dicitur,
sua accensione muleloelaienv, invenire desideras, imotoium mensem diis Manibus dedicaverunt.
praifaiunr; cycluin • sc.viesiriulliplica, et qtiprin su- .: -'^ :;'_;,;;"''. C|PUT:;XXV-,', '",'"';'""':":.':';
perrori riumero sexenarios li;ibueiis_loiliis inoiiades Qualiter epacue invenianlur, .,-,. •;
adde,;jiinclisrinsuper piiiictis illis qui sexeuariis Epactas cujuslibel anni reperturus, nihil addens
siiperiueriiit./Qui _i-ultra xxx: excrevei'int,recisis ahriis Doiriiiii autiiiiiiuehs^piimtimper _ix:divide,
quotquot Sii.perfuerihtxxx,iqui remaiiserint, oetatem ei qnoPremahseriiU. rufsus muitiplica pef xi. et si
tibi paijdeiU.quam luna iu, hora suse accensioiiisesl 1111^6^8'illPiiifra: xxx remahsefit, epacias illiiis
ingressa. Hacieiiusc_iiac.quolidiana dicuniur argu- aiirii esse scias. Qiiod si ultra excfeveiit,-siiblaiis,
inenta, quptsingulis njnleuiur diebus;-hiric adaivniia quotque ifiginlaTeperis fesiduos [cod- re;n"aiisefint.;
veniamus. :v ; .. . ' . . "-'.- :-' : . vid. sicniutahxl.siiblatis lrigiiita_jquet reperis....],
: : •,--: CAPUT XXIII. '-,:._,. B pro epactis habebis. Si rifflilTeinanserii; iui'lla'est;
QualMer.inveniantur-aniti ab iiicarnatione.Domim. qui» per xix hnnos epaclarum volviiuf circulus;
'. Priraum,-igilur annos- ab .inearnalioiie Doinini, IdcirCOannos DOininiper-ipsum numerunrpariimur,
qualiter jijyeniendi siiil, yideamijS}ut.per ,eos.coelera rtisiduuhi perxl' riiiiitiplicamus, quia ftot singulis
argumenta. *eperia_vu9. Amvos;igitui'.ab incarna- aniiis-accrescuiil -epacliievEum'-qtiOque nnfflefuni
lionp.Dcmjiii,iqtio't :siiit,-inv«ntiirus,: sume ordlnes riK'sus per-xxx meiijiiiir, qubm ep'acioe;noii exce-
i^diction.um.quiejneruiit ab ipsa iircarnaiione usqne dunt; ad annos Dorivininec addimiis quidquam hec
ijiiiic,,id e,st,ixxi,quiasiiigulai.indictionesqiiifideci- minuinius, qnia quando;nalus esl Dominusxi ^erant
-orum_:£qmm___..revolutiq])e^ aimorum;-: praediotui» ' epactae;:iibi incipiit esse cyclus epactarum.
iwifnerunimultip.lica:pef:xy, et_fiuiU.inille.xxv :.his < : ::: CAPUTXXVI.:-'
adde xjjjqnia quandpipsa jiic.arna.ljojaplaesi.i.u anni Quomodvcyctus-sblis inveniatiir; et cur
. ' perxxviii
de illa jndieiiojiepraicesseraiiletxii restah.antvHo.s ". , : annos.recurrql?., ,-' •:
ergq, .qui, i.(|!iiaiisei,aiH^prsefoipiipijge,nu_)e,r,o,...et ..-Gpncurrentes,.id est epactas «olis i.nyenlujHis,in
fiunl inille LJtxyii.Adrie seii)per,Jliius,de qjipqiiaeiis initioipsius splis cyclum per ;quem cu.rrii.nl debes

iiidiclionein,-.sicui, hpc.aiinp jXiiivet, fient, mil.le,,-CJ invenire; qui ideircp per sxviijjannps revojyilur, ul
C singuJoe.concurrentes in biss.e.xluui. yeiiiaiu',;quod
Isti siint-aiiii.iab ii.icar;i)aliphe;Opinini,,Sj.niiIitpr,siii-:
gtilis auiiis faiito, el aiinos.Oojniiijsine error-e repe- fleri.non polesl, nisi per lol annos, Giimipsoe con-
ries. Hoc lantum ineviior,eslp, ul, eum xv;iransacta curteiites usque ad seplenarium .prpficiant; n.ume-
ftierit indictio, etdeiiuo prinja j-edierit,ad praefatum; i:om, et iipn;nisi quarlp anno semper bissextuscye-:
numerum untiiii seinper aiijicias, id «sl,. npn jam. niat. Quater, eniin yn, XXVIH. sunt. • Erjgp,;cycltiin
_xx_i-sicul nnnc,.sed Lxxii, uiulliplices,;et_ :reliqua, sola.renvjnyeiiire, ciipiens, ad .iiumeruin annprum
ul dictum.esi,; observcs. :... >•,_.;:,:,.., ; , Doniijiiseniper: addito ix, quia tQl anni praeccsse-
.'" .. -.-'';.-..-.- CAPU.TXXiy. riiut de eqdein liiinieio ip.sam.iivcarnationeiii, lunv-
hanc suii!nv.a)j) diyidq per ;xvv;i,.et qupt remaii-
Origo, indictionum, et. qualiler. singulh: anuh inve^ que
. "... . . nianlur. , serint; tplus est aniius. Si aulein nihil reniaiiseiit,
Indiciipnes .cujusque...anni .invenjre, desiderans, xxyiii.vus est. .-. . _.-,-, :,;- .,'•_
sume annos. ppmini,.qiiolqiiot ftierin.t in proeseiili, _." |:,;.";cAP]EiT:Xxyii.,.:'. t '.,;. ,,,,.,
et his adde relularesjijjinps scilicet ajjnos qyi pr_av- , .,,. Adinvefiiciidr.scqncunetttes cujusque qnni.
cesserahlde iiidici.ione,,qiia.natus^est D.oniinus:,,et . {psas ,vero:eonc.irreiues alic:iijus:afi!iiiijyenire der
tqtam lianc suiijiiiain pariireper .xy, et qtii jjeiiian- **siderans, sunie. soepeproelatpsaniips.Dpniini, et, qtiia
serint.ipsa es_tiiidictio prjesentis aiini,.,Si.iiihii.rer. seniper.qiiaj^tpannp linus pb.iiissextum.transilUur,
niahseiit.xya eril. . , .,, ......-- tplius, n.unicri;qnartain pajHem adjioieSi:;et; adriitis
, Ihdiciionum origjnempaucis yerbis aperire jibet, iasnper legiilaribiisiv, qiiialpt; pj-oecesserjuiit.con-
-Dici.iur aiilem ab ihdicendp, Ctjrii enimJlpmaiii currenles annum Dpipiriic-i.-jiativilalis,tplunv bunc
oiiiiiibqs pene gentibus .iinperarenijomnibusirjbuta nunierum per yirriivide, el qupt_supersiint, ad :eji,is.
indixerunt, ,qu?e,eis qiiiiUp apnp semper jmpeiide- (ieiii.anijj cpncurrentes tene. Si.iiiliil renianseritVlvii
.baIItur, Sed ,prim.o:quiiiqueniiiojcs,,secujido. argeri,- esse SCilO,.,, :..,.::; -..•
•-. --.JA:. s:i- :..iv-.-.:-i.
iinii, tertio soivebatur aurtjm. .Quarto rursus, ,afprin- ".";[,: ,",:..,-;,.. CAPUT.XXVIH. ,!,.-':;,,-; /*:„.
cipio repetebalur, . i.*!-esl ab, oere; unde junctis ..., ,•,!.. ..Quotm.qnnussitaiihseMQ?
qiiinquenuiisxv annorum iiidicliones sunl singulse . Uirum.yerp bissextus velquoius. ab.eodemsit
.ii!stiijitse,et cautuin esl ul niillijs-Iibcrraius, n.ulium annjis., perJaciie eslinveiiire,, Annis. eiiiin.Dpmini
piincipisedictum ratuni haberclur, qitpd indictiouein qupiquolJuerjnt, nullo veladdilo: vel: detractp, per
,iioii,pra;.feirci. Sihgulis autem quihquenniis pacto iv divisis, quot remanserint, tpius esl annosa bis-
censo, mos eral Urbem luslrare quasi ob purgatio scxto, si nihil remanserit, bissextus est. Polesthoc
59 HELPERIGI MONACIHS. GALLI 40
et per cyclnm solarem inveiiiri. Quoliiscunqueenim 1A CAPUT XXX.
fnerit, uiio sublato, residuos per iv divide, et nt Qnid sil termimis Paseiim, vel quamlo obtervelur?
supra, pcr annos Domini, an bissexlus vel quolus Terminum Paschsenilril aliud dicimus quam xiy
ab eo silannusjiuveiiies. Iiinam, quse primum occurrit. post aiquinoctium
CAPUT XXIX. vernale; quando in immolatione agni JudaeisPascha
facere olim praeceplumest; qua etiam nocte Domi-
Qnomqdoinveniatur ctjclus lunaris, el qua sit -diffe- nus nosler jllo primum lypico Pascha pacto iradiius
rentia inter ipsum et xix/e»i, et qunliier inveniatur licet sequenli die, id est xv, pro noslra sit om-
zodiacum f esi,
per jiiijm salute immolalus. Quod aequincctium xii Kal,
Ad cyclum lunse inveniendum e numero amiorum April. occurrere supra. oslensum est. Quacunqiio
Dbmini, duobus sublatis qtii, Deo humanato, de igilur septimanscdic luna xiv, sive in ipso seqitino-
eodem cycio restabant, caeleros per xix divide.quo- ctio, sive eo transaclo occurrerit, terminum Pascli;»
rum conslal revolutione; residui lunarein cyclum dicimus. Ipsam vero solemnitalem in Dominicnm
ostendunt. Si nihil remanserit, xix erunt. Hunc sane riiem, quo Dominus resurrexit, diiTerimus,et si eou-
cycltim Homanorum proprium esse scias, sicul xix-. _ tigerit ipsnm terminum dieDominico evenire, nihi-
alein proprium esse cpnstat Hebrseonim, el a lem- Jominusin alteram Dominicam nostrum Pasclia cx-
pore Dominicscresurreciionis etiam ChrislianorHhi; spectamus, ut niulti dicunt, ne Judaicurii Piischa
observalurque isle cyclus in luna Jannarii, qui est observare videamtir, si cum illis eadem solemjiia
inensis JAomanorumprimns, sicut ille in Paschali, inchoantes, cum eis ilidem flniamus. Nam et illi
quem primum xixalis niensem esse Hebrocorum Do- sicut et nos eaderivfesla per oclonos celebrant dies,
rainus ipse teslatiir, qui.Paschale sacramehlum-prae- ci nihil nostra ab illorum dislat celebrilale, nisi, ut
misit, dicens : • Mensis isle vobis principium inen-, diclum esl, quod^noli pariler inchoanl. Si autem
Siutn : priinus eril in mcnsibiis anni. i Sicul enim Sabbaloxiv luna advenerit, et vel aequinocliumdics
ille incipit ab accensione lunoePasclialis, el usque ad fuerit, vel, jam transaclus, stalini sequenti die Do-
eamdem porrigitur, similiter et iste a prima luna minico Pascha celebramus. Itlclrco atitem teniiiniis
Januarii incipiens, ad eamdem deducitur ibiqtie fini- idem xixali cyclo conlirtetur, quod non nisi tplannis
tur, habens et ipse comniunes annos, duodenoriini peractis ad eumdem diem Kalendarumluna xiv red-
scilicet mensium, dierum cccuv, necnon et embo- eat. ilis vere expletis ad ipsum quidein Kalcnda-
lismos xiii mensiuni el CCCLXXIV dierum, el, excepto rum diem, verumlanieh nunc per cosdem redit Se-
quod Paschalis in hoc nunC agiuir celebfilas, per Q ptimanavdies propter concurrentes solis, qui per
omnia ei oeqiiiparalur, ut a Ve.nerabili Beda co- xxvm varianlur. Quaeres cogil tam termiiiuin quam
piose tractatur, et lUcrqtte x el ix annorum revolu- et ipsam festivitatem multo loiigiiis evagare, maxi-
lione, et liuiari conslal ratione. Ob solain tamen mtimque Paschse cyclum per xxvui xixales cyclos,
dignoscentiaiir iste lunaris, ille vocalur xixalis, id est DXXXII annos extendi. Nam et si irifra b'.ii:c
composito ex iribus corruptis vooabnlo,ex x scili- annorum numerum vel lerniinus vel feslivilas a:l
cel el anno etnovem, sicul et apud Grsecos ex eis- etimdem Kalendarum vel septimanae diem retieai,
dem vocabulis, sed [intcgris appellatur tvjza x«i non lamen pluribus annis per ordinem hoc facii, Ai"
A-y.oMonY.a. Ubi nolandum qtiod in Lalina compo- co expleto cyclo maximo, oinnia ad eosdem riies et
silione aiini vocabulum sonet, in Graeca autein per easdem redeunl iineas. Qtiem-Paschalcin ter-
noinen anni non ponitur, sed a parle seslalisintelli- iuiniim ante vcrnaleaequinoclium celebrarc genenili
gitur; Qepos enim ceslas dicilur. Iliud quoqtie no- Etclesise probibemuf traditione. De ipso auiem
laiiritiin tribiis semper annis xixalem proceriere, a^qtiinocliovaria non tantunv veterum, verum cliam:
ciijus quarlo anno lunaris semper incipiens ejusdem niodernorumexslat opinio, aliis xn Kal. April., aliis .
terliofmitur anno, quod lunc luna in Kalendis Ja- vii Kal.asserentibus.
nuarii sit finita, quia antius ulriusque cycli est em- " Nonineplum videtur ostendere,' ,
hoc magistros noslros etiam corporali in-
bolismtis. Cujus nolilia lunaris hoc tanlum nobis' qualiter
liiiluviderimus investigare. Et si quis adeo sltidiosiis
videtur utilitalis conferre, quod per eum, ul supra'
exstiterit.ut boc oculis suispotiusveliicrcdereqiiaiii
retulimris, qttolidie ltinaris accensionis hora repe- liiteriSjhic
rimus. Quapropler hoc landem praeierinisso, ad' exemplar invenial.qiiod [f.qup] id quod
xix-alisindagineni, quia ob multiplices Paschse ra- quserit indagare praevaleat, ubi' primo solsiitioriini,
illud ab utraque parte quodammodo ambiiiiii,'
lioncs uliliorem, accedamus. Citjtis quolus sit annus qui
nolandi sunt dies, ut poslmodum id quod in nieriio
lavenire cupiens, ad numerum annorum Dnmiiii;'
facilius reperiatur desi^hatis ulriiique
unum semper adjice; quia secundo ejusanno Dsnni- oequinoctium
lirnitibus
nus nalus asseritur, et reliqua,sicut in lunari cyclo' [f. utrorumque]
CAPUT XXXI.
riminus facito. Per hunc cyclum epactaruni seriein'
ei. lerminiini Paschalem, aliaque argumenta pcr- Deintuilu (cquinocliis et solstiliis, quuliier etiam corporati
deprehenduntur,et de' astcnsu et descensii
plura, sed ei figuras quavdicunlur Coiiipoli,concur- solh.
r*re scias. Primum iiaqfie cccnaciihimaliquod orienti oppo->
41 LIBER DE COMPUTO. i_
silum ililigelur [f. deligatuf], et ih eo foramen tale A
. Cancrum sunt Gemini, et post Cancrum Leo; qua>,
noletur per qupd singulis suis exorlibus, qui sunl ut saepissime dictum est, ila altrinsecus sunt po-
ctxxxn, sol radios suos introjacere possit. Tum sin- siia, ut in uno loco oriri ac occumbere videanlur;
gulis exortibus nolenlur loca quae radius ille lustral sol quoque in ulroquelibel eorum positus per eas-
in eccidentali pariete prsefati ccenaculi. Certumque dem lineas feratur. Sed in Geminis ascendit, in
esi radium illunvsolstitio brumali ad corum, sestivo Leone descendit. Item ante Geminos Taurus, et
aulem ad Africum dirigi. Porrp in sequinoctio, ut- post Leonem est Virgo, de quibus eadenv dicta
pbte a medio orientis sole surgente, recta linea sunt. Porro ante Taurunv Aries, et posl Yirginem
inedium occjdentis petere manifestum est; seniper Libra, quae pari niodo esse locata lestantur iaiqui-
enini in oppositani sibi parlem soi -radios dirigit. noclia in ulroque eorum. annalim concnrrentia.
Ergo brumale solslitium deprehensurus, quo sol in Sic de cseteris usque ad Capricornum, qui cseieris
Capricorno agit, sic facito.': A xv Kal. Januarii, quo humilior rursus suum orlum habet et occasum, tb-
die sol praefalum ingreditur signum, notato mane tumque discursum. -Cum ergo sol, ut dictum est,
singula loca quo sol oriens primo dirigat radium, per CLXXXII orlus vel lineas ascendens, et per eas-
factis in pariete punclis usque xn Kal., et videbis dem descendens annumperficiat, duplica prsedictnm
per singttlos ortus radium semper iiv ante pro-: B numerum, et habes CCCLXIV dies anni solaris. Por-
gredi versus corum, ulpole sole adhuc inferiora rounus;dies, qui cum quadranle superest, quo-
petenle.Itemque x)i Kal. orfiim solis diligenlissime modp dies ille ex minutis ccnficiatur hcraru)n vi-
"coiisiderans,vigilantissime,nola bis locum quo pri- deamus. Sol enim moralur in ulroque signo xxx
mum emiserit radium praedicli foraminis. Rursus dies et x horas ac dimidiam. Accipe primum illa sex
sequenli die, id est, xi Kalend.ortu splisstudipsissime signa .per quse sol ad solstilium ascendit, et da uni-
considerate animadverle, radius ille ulrum selitp in cuique signo xxx dies etjx horas acdimidiam, etbabe-
anle pergat,an aliquanlulum,quamvis parum,relrp bis CLXXXIIdies, insuper et xv horas, id est minuta
redeat.Quod sieumquanlulumcunqueredire perspexe- CL. Ex his ergo ccc minutis cccmus Lxvtus dies et
ris,qued sinedubioeveniet.certissimenoyeris solem, quadrans efflcilur ex minutis horarum, quibus in
peracto pridie , id est xn Kal., solslitio, superiora unoquoque signo super xxx dies immoratur, quem
repetere. Deinde si volueris per singulos ortus nola diem sol tam in ascensu quam in descensu perflcit.
semper loca quav tardius ille petierit scire, videbis Sed quia in ascensu nec dum peractus, pro integro
eum quotidiano processu ad Africum tendere usqtie computari nequit, computatur et descensu. Et iude
xn Kal. Julii. Quo die diligenler signalo , jam se- est quod ab aeslivo solstilio usque ad hibernum
^
qucnli die, id est xn Kal., retro redire conspicies, computalur unus dies, id est CLXXXIII, cum lamen
utpote solstitio peracto, sole ad inferiora redeunle. sol, ut dictum est, per easdenv semper lineas de-
Quod si denuo consideres, invenies quotidie ipsum scendat perouas ascenderat, donec quarto anno
radium per easdem lineas redire ad corum, per, ex quadranlibus integer dies expletus ascensui solis
quas pridem venerat ad Afcicum, sole videlicet per interponatur, sicqueet ascensus et descensus pari
eosdemortus descendente ab scstivousque ad hiber- dierum numero computetur, id est CLXXXIII, ;qui
num solstitio, per quos descenderat ab hiberno us- simuljuncli faciunt bissextiJis anni dies CCCLXVI.
que ad sestivumsolstitium. Et hoc est quod supra Verum his per excessum breviter dictis, ad osten-
dixjmus CLXXXII tantummodo esse ortus_ solis, cunv dendum solis annuum cursum red"eamus, unde di-
in anno explendo CCCLXV dies peragat. Peragit enim gressisumus adprobandosoequinocliorum dies, quos
annum surim ascendens a brumali solstitio ad bo- palam esl invenire, si ea quse de solstiliis dicta sunt
reale, indeque rursus descendens ad brumale, et, rata constituerint. Si enim sol brumali solstiiio
Ut dictum est, eosdem custodiens ortus descendendo jninimum diem et maximam agens noclem dein-
quos servaveral ascendendo, iion quo eadem signa ceps quotidiano processu noctem contrahit, •ac
repetat, alioquin non nisi dimidium lustraret zodia- diem extendit usque. ad sestivum solslitium, qu»
cum, sed ita esl ipse signifer oblique per ccclttmID nox brevissima et dies exstal longissimus, palet
porrectus a polo usque ad polum, ul bina semper profecto medio mediorum decurso dierum spatio
signa contra se allrinsecus posita eosdem babeant tantum minoratam noctem auctumque esse diem,
orlus et occasus, duobus tropicis duntaxat exceptis, ut pari longiludine metiantur, servante adhuc die
quaesingularem habent ortum et occasum, Cancro solilum - aviBom [supra : augmenlum; via. leg.
videlicet et Capricorno, quorum alterum excelsius, „u?ijtr_or],et nocte etagiv[vid. leg. auguo-iv],donec ad
alterum divexius constat esse locatum. Ut aulem eam proveniant prolixilatem, yel angusliam, quam
hoc quod diximus manifeslissime pateat, Cancer, neuler excedere polest, quod lit rursus in sdlstitio
utpote cunctis excelsior, cunclis sublimior oritur et altero. Cum ergo solstitia allerum xn Kal. Januarii/
occiriit, quod evidenlissime pandit solslitialis exor- alterum .xnKal. Julii esse conslet, diesque ab uno
tus mense Jtilio. Cavtera vero, sicut per ordinem [ad] alterum CLXXXII, scire volens, qui sk borum
sunl locaia, rinuhi ab aniecerientibus, altefum a inedius, proefaium numerum per eequasdivide por-
sequentibus eosdeni, tit dictuni est, cuslodiunt or- tiones, et habes in utraque partc xci. Nogesimo
tus et occasus, imo et cursus. Yerbi gratia : Ante (sic cod.) ergo primo die ppst splslilium brumale
PATROL.CXXXVII. 2
45 HELPERICIMONACHIS. GALLI 44
noveris aequinoctiumvernale, qui dies occurrit x-n A xiv luna Dpminica die evenerit, Paschalis fesli
Kal. April. Et boc fil in ascensu solis".Quod si alte- laetitiam in aliam Dominicamtransferimus, ut qtii-
rum deprehendere vis aequinoclium autumnale, fa- dam dicunl, ne unquanv cum. Judaeis.Pascba cele-
cilo idem in descensu. Vide enim quod diebus brenius, neve cum eis umbrse legali desei'vire vi-
descendat sol ab sestivo ad bibernum solstilium, deamur. Ut vero Theophilus Alexaridrinus.episco-
id est CLXXXIII, et in horum inedio, id est xcu, pusscribit, ne vel xm luna Sabbalo occurrente
auiumnale sequinoctium esse scilo. Is est autem finire cogamur jejunium contra legem iacientes,
dies qui dicilur xu Kal. Oclob. Cerlissimum .est cum necdum luna plenum luminis sui orbem ex-
enim quia quanlum in ascensu solis ab austro ad bibeat, vel ne in Dominico die xiv luna cxistente
septentrionem nox minoratur et dies crescil, lan- auctorilale iegis, quse bac die agnum ad vesperum
tumdem per singulos dies in ejus descensu ab aqui- immolare jubet, jejunare cogamur coiitra Ecclesise
lone ad auslrum e contra dies minuitur et nox au- facientes traditionem, secundum quam Dominica
getur, Sin vero hoc eliani oculis deprehendere die jejunare fas noii est. Ob hujusmodi causam ipse
gestis, perfacile factum est. Designatis enim, ut di- a xu Kal. April. usque in xm Kal. Maii cccurrit.
cluin est supra, punctis in pariete coenaculi per Quia videlicet, si in ipsp aequinpctio,id est xu Kal.
singulos radiorum iclus, qui fiunl in orienle sole ab B April., lerminus ipse, hoc est xiv luna occurrit, et
uno ad alterum solslilium, videbis in ulroque sequi- Sabbati dies fuerit, ea*"noctesacras vigilias celebra-
noctio mediunvipsorum punctorum surgentis solis mus, el sequenti die, id est xi Kal., Resurrectionenv
radio peli. Hoecde solstiliorum acquinoctior.umque Dominicam. Quod si xiv Kal. Maii, quo longior esse
indagineinepta garr.ujitaieverbosius dicla tardiori- nequii, terminus accideril, et dies Dominicus fuerit
bus, quseso, ne fastidio sint peritioribus. Jam de in sequenlem, ut dictum est, Dominicum festum
termino Paschali, qualiter inveniatur, paucis expe- differimus, quod est vn Kal, Maii. Lunaevero aetas
diamus. in ipsa festivitate nec minor quam xv, riec major
CAPUT XXXII. quam xxi evenire potest. Si enim Sabbale xiv fue-
Repetitio de termino Paschali,et cur ipsafeslivi- rit, qui est terminus, sequenti die Paschseerii xv.
las non nisi Dominica die celebretur? Quod si in Dominica terminus, iri est xiv evenerit,
Paschalem sane terminum, lil prsefati sumus, ni- in alia Domin.ica, qua feslum peragitur occurrit
hil aliud dicimus quam lunam Livam posl aequi- xxia.
noctium vernale, quando praeceptum.est Judseisper CAPUT XXXIII.
singulos annos agnum immolare ad vesperum in Quomodo inveniatur ipse terminus per singulo*
memoriam liberalionis egressionis suseex _Eg'yptoG annos.
eadem nocle patratse;et illi, quacunque die in Si ergo scire vis quo Kalendarum die quilibct
hebdomada, prsefata luna evenial, mox suum cele- terminus occurrat, lecticnem istam memeriter te-
brant Pascha, et sequenti die, id est xv luna, festi- nere debes, quse exinde versifica specie cemppsila
vitatem inchoant Azymorum, quam vii celebrant decantatur, ita incipiens : Nonai Aprilh norunl qui-
dies. Nos vero et xiv lunam. exspectamus post nos. Hsec enim leclio per singulos xix aiis cycli
sequinoctium, et ea_adveniente nibilominus liostrum amios edocel, quo Kalendarum die terminus sit
Pascha in Dpminicumdiein differimus ob memoriam occursurus, id est xiv.luna post aeqtiinoctiiim.Fc-
simul et reverentiam Doniinieaeresurrectipnis, quse riam quoque, id est, qtio septimanaeeveniat die, in-
ea die peracta esl. Paschalis eninv festivitas non ut venles junctis regularibus, qui singulis ascribunlur
alioe feslivilales passim per onvnesevagalur*hebdo- terminis, sicut huic v et concurretiiibus ipsius anni,
madse dies, eo quod hsecsit singularis, et sicut B. eo modo quo Kalendas merisium invenire docuimus.
ait Gregorius, solemnitas solemnilatum, beatus Quod si praefala lectio memoriaeexciderit, docemus
quoque Auguslinus : In aliis, inquit, festivilalibus qualiter etianv sine litterarum suffragio fecuperari
admemoriam tanlunvreducimus quid aclum sit, in " possil.
Iiac vero non tantum prselerita ad memoriam rev«- Paschaleui Terminum cujusque anni reperturus
camus, quantum ea qusein ncbis futura sunt, prae- sume prsecedentis anni in ptimo articulo ppllicis
signantes enuntiainus. Resurreclionis ergo Doriii- lsevaemanus, et deinceps per ordinem singulos Ka-
nicaegaudia non nisi in Doininica die celebrare fas lendariim dies per singulos articulps summilalesque
est, in serie lemporum, elprima et octava. Prima pmnium digilprum ejusdein manus compulans, qui-
scijicet die, quia in liac primam Dei creauiram cunque Kalendarum dies rursus in ecdem arliculo
factain legimus, id est lucem. Octava auteni, quia expensis caeleris evenerit, lerminuin esse noyeris.
est pest seplimam, ee quod eadem resurrectio et Hoc tanlum mempr esto in omnibus terminis inqtii-
primum in capile nostro ea die prsecessit,et noslra rendis, ut, cum ad Kalendas compulandoperveneris,
oiiiiiiuni, qui sumus membra ipsius, peractis vi deinceps per Kalendas Aprilis semper calculando
aetatibus laborum, et septima requietionis anima- incedas, vel pest Kalendas Aprilis semper anni
rum, oclava scilicet aelate sit peragenda, quando Nenas , el post Idus ab xvui Kalendas sumas ad
ejusdem capitis vocem omnes qui in nvonumenlis lerminum. Et si lerminus ipse in Kalendis vel in
sunt audient et procedent. Perro si lerminus, id est, aliqua Noiiarum vti Iduum die occttrrerit, in Aprili
45 LlBER DE COMPUTO. 46
esse noveris.Si aulem Kalendarum dies inciderit xu .A.reperies. Est autem terminus Lxxaeainse x, quae
Kal. autin ante, id est xi vel x, aut deinceps evene- sit Februarii mensis, id est quaein illo finiatur.. Lu-
rit, lum retro, hoc est in Marlio, esse scias, et nam enim cujusque mensis eam dicimus quae in
Kalendasipsas Aprilispronuntiabis. Sin retro, hoc ipso mense finiatur.
est xiv aut xm, vel xv Kal. deinceps acciderit, quia Quadragesimalem Terminum a xu Kal. Martii
hidiesin Martio ante aequinpctium sunt, in Aprili require. Incipiens per omnia sic facilo, sicul de LXX
computabis terminuin, ipsas KalendasMaii prcnun- diximus. Est autem luna n mensis Martii. Hoc au-
tiabis, quod tribus tantum annis accidit in cyclo tem in his duobus terminis observabis, ut bissextili
xixali, id est, octavoanno termino exislente xiv Kal. aano uno die tardius requirere incipias, id est Lxxa
Maii, et undecimo ejusdem cycli anno, cum est iv Kal. Febr. xi vero ab xi Kal. Marlii, quod in
terminus xvn Kal. Maii, et decinio nono anno, qui aliis non facias terminis. Et de LXXquidenvin omni
est cycli ultimus, terminum habens xv Kal. Maii. bissextilianno hoc observabis. De XLmavero tunc
Sed forlasse diclurus es nec prsetenti anni te tanlum, cumipse terminus ante bissextum venerit.
nosse terminum qui fuit. Sed et inde consulimus Cseterum,si posl bissextum eventurus sit, etiam in
imperitiae.Nempeet si multum hebes es, primum bissexto sicut in aliis annis xxn Kal. Marlii require.
tamen xixalis cycli iermiiiwn, postquam semei,B In termino quoque LXX mali bissextili anno solet
audieris, retinere potes, id est NonaeApril. Quod si evenire luna xi, quod ideo notavi ne cum venerit
reliquos oblitus es, computa primum quolus sit turbaret calculatorem.
annus cycli xixalis per argumentum quod supra Terminus Rogationum omni tempore a n Non.
oslendimus. Et hunc cum inveneris , computa loli- Maii requiritur, et omnia ut in superioribus compti-
dem lerminos a Nonis Aprilis, quptus sit annus tantur, et est Luna xx quaemensis Maii.
cycli, et quem terminum in eodemordine repereris, Pentecostes lerminus a xni Kal. Jiinii semper
ipsum esse scias quemquaeris. Et ut manifeslius requiritur peromnia, sicut superiores, qui est luna
quod dicimus advertas, verbi gralia, si fuerit quinlus iv ejusdem mensis. Omriesvero termini una eadem-
saipe praefalicycli, compula singulos terminos eo que feria provenient, et ut Pascha, sic caeterae istae
qup diximus modo, a Nonis April. sumplo inilio, et festivitates in Dominicurivdiem protelabuntur; et ut
quicunque v occurrerit terminus, ipsum v anno esse de Pascha, sic de caeleris intellige , ut si*_inDomi-
scias saepe dieli cycli. Sic cseteris annis faciens nico die evenerit, in alterum festivitalem diiTeras.
facillime cnjusque anni terminum invenies. CAPUT XXXVI.
CAPUT XXXIV. _ De tribus annis xixalibus cycli, in quibus luna epa-
Vnde inveniantur regularesipsius termini. ' «3 ctarutn non servat ordinem, et qualiter Paschalis
Regulares autem cujus [cujusque] termini reper- luna observetur.
lurus, pone semper Kal. Aprilis in prima feria , et De luna embolismi hoc solummodoadnectendun
compula singulos Kalendarum dies per singulas censui, quod nunquam cursui refragatur epactarum,
ferias usque ad lerminum, el in quota feria termi- eitceptis tribus annis cycli xixalis, octavo scilicet
num quemquerepereris, lot regulares illi tribuito. anno, qui ogdoas appellatur Graece, et undeciino ,
Exeriiplicausa : Pene Kal. April. in prima feria, et necnon decimo nono, qui est ullimus , et dicitur
occurrunt NonaeAprilis in quinta feria. Dic ergo : endecas Grsece,quodpost ogdoadem sit undecimus.
NonaeAprilis norunt quinos. Sic de caeteris facies, ln quibus anuis contra consuetudinem epaclarum
et sirigulorumregulares absque erfore repesies. Hic in qiiibusdam Kalendis occurrit. Ostendendum ulic
auteni illud atlende, ul si terminus ante Ka|endast ordinem tribuat. Oclavo igitur anno epactis existen-
est, retro computes el Kalendas et ferias. libus xvn embolismalis luna n Non. Marlii incipit,
Verbi gratia : positis Kalendis in prima feria, finiturque i Non. April. xxxa, licet in Aprili fi
mox pridie Kal. in seplima feria retro , et 111 niatur, qui nunquam habet xxx. Ista enim nec Apri-
Kal. in sexta feria, et sic deinceps relro semper lis est, nec alicujus mensis , sed embolismalis, quas
usque ad terminuin. Si vero post Kalendas Aprilis ^ nullius unquam dicilur mensis, et semper xxxma
fuerit, in anle omijia computabis. Invenlis regula- compulalur. Sequitur luna Aprilis , quse est et Pa-
rihtts junge, ut diclum est, concurrentes ipsius anni, schalis, a Nen. Aprilis iricipiens, Tiniturque v Npn.
et in.quola feria terminus veniat,'reperiens [sic cod.], Maii, quae nequaquamVxxxmacomputatur, licet in
adveniensDoiiiiiiiPascha celebramus. Restat nunc Maiofiniatur, cum semper Maiusxxx liabeat luiiam;
ostendere qualiter per httnc coeteri reperiantur ter- quia ista, ut dictunvest, non Maii, sed Aprilis est.
mini. Est aulem in Kalendis Maii xxvuma , quamvis se-
CAPUTXXXV. cunduin rationem epactarum ac regularium esse
Qualiler per Paschalemterminumcoeteriinveniantur. debuerit... Incipit vero luna*Maiiiv Non. ipsius', et
Septuagesimalemlerminum invenire cupiens, vide finituriv Non.Junii xxxma exislens, quia.non Junii
primum quot diebus Paschalis lerniinus a Kalendis sed Maii. Junii autem luna ni Non. ipsius incipiens
April. absit, sive retro, sive anle, et computa toti- finilur in ipsis KalendisJulii, et xxixna computatur,
dem dies a v Kal. Februarii. Similiter vel in anle sicttt semper luna Junii, cunv secundum epactas ac
vel retro et lerminum wxem absque scrupulo regttlares xxxma computelur, Porro Julii luna vi
47 HELPERICIMONACHIS. GALLI LIBER DE COMPUTO. 48
Non. ejus inchoatur, et finilur in ipso mense Ak. CAPUT.XXXVII.
xxxma, II Kal. Aug. et finila est illius controversia. De cmterts etnbolismis breviscommemoralio.
Epactarum autem lectio hoc ahno IH Kal. Maii ac De cseteris embolismis, qui (ita cod.) epacias non
Julii dissonat. Porro undecimo cycli xixalis anho, repugnanf, hoc solummodo pulavi dicendum, ut si
qui habet epaclas xx, luna embolismalisincipit n Non. quando secundum leclionem duoe simul xxxmaeoc-
Dec. el finitur iv Non. Januarii. At vero luna Januarii currerint lunationes, una ex his embolismalis dica-
III Non. ipsius incipit, et finitur in Kal. Februari lur, qusc nulli depulatur mensi, exceplo si bissexlus
xxxma existens, quod et leclio epactafum ostendit. fuerit. Tuuc enim tres simui eveniunt xxxmaeqna-
Sequilur auterivluna Februarit iv Non. incipiens. fi-' rum nulla est embolismalis; quia videlicet Jan. xxx
niensque vi Non. Martii. Quse,quia Febr. est, liGetin baberite sicut semper, Februarius ita deili xxx ha-
Marlip iiniatur, xxixa cpmpulalur; nisi fprte bis- bet prppler bissextum subsequente luna Martii seq;:.-,
scxtus hoc eveniat anrio, qui semper lunam Fe- xxx, sicut semper est; el si fuerit egdpas aul enrie
bruarii xxxam computari cbgit. Luna qupque liec cas, simulcumbissexlosequitur adhucquarta xxxma,
annp in Kal. Marlii secundum epactarum seriem quoeest eiribolismalis illius anni, de quo supra rii-
xxixna esse debuit, sed propter embolismumxxvmva ctum est.
occurrit, excepto bissextili ahno. Si enim,hoc anno Ei Ceelerade embolismjs annisque communibus, de-
bissexlus fuerit, tunc in Kalendis Marlii xxixna se- que ogdoade et endecade, vel de omnibus ad Paschse
cundum leclionem, et secundum illius anni calcula- rationerivpertinentibus, qui nosse plenius desiderat
tionem proveniet, et ut dictum est, vi Non. Marlii librum venerabilis Beileede his eleganter editiim se-
xxxa. Deinde luna ipsius Marlii v. Non. ejus incipit, dulo perlegat. Ibi copiosissime de his omnibus
finiturque in Kal. Apfilis, et secundum epactas, et quidquid qusesierit procul dubio reperturus.
juxta prsecedentem calculalionem xxxma occurrens. CAPUT XXXVIII.
Porro iv Non. April. lima ipsiusinchoans, qtiseest Epilogus libelli.
et Paschalis, finilur hvKal.Maiixxixna siciit Sem- Nos enim, scholasticorum nosirorum rogatu, quoe
per habet; et finita, est rursus et illius anni con- inlroducendis ad hanc arteni pueris necessaria jtidi-
troversia. Atvero xixus annus epaclas.habensxviu cavimus, pro capluingenioli nostri undecunque col-
emboiismalemlunam ni Non. Martii incboans, ni- lecla congessimus. Iri quibus congregandis, si ali-
bilominus iu Non. Aprilis eam lerminat, sequenle quantulum verbosius eyagali stimus, qtiiciinque ea
luna Aprilis, quoe est et Paschalis, sicut semper n legerit, eo nos studio fecisSe cognoscat, utquoedi-
Non. ipsius, peraclaque vi Nen. Maii; et haec quia cebantur manifesloria legentibus forenl. Undeet oc-
non Maii sed Aprilisest, xxixna terminalur. Et licet tG culliorum [f. cuitiorum] pompas verborum evilavi-
secundum epactas in Kal. Maiioccurrat xxixna, ta- mus, cum fortasse haec nobis aliquatenus suppete-
men ob precdictam ralionem xxvmva compulatur. rcnt. Quia, sicut ait B.Augustinus, qui eleganler-
Incipit autem luna Maii v Nonas ipsius, cpmpletur- aliquid loquitur, nec auditorem instruit, sibi lanlum
que in Kal. Junii xxxma omnibus modis existens, et et non illi qiiem ad erudieqdum suscepit, loquitur.
deinceps solitum cursum custodiet usque in Kal. Rogamus autem, quicunque hseclegere dignabilur,
Septembris.A Kal. enim -Septembrishoc anno, qu»r ut.si qua in his suae ulilitaii conducibilia reperii,
usque transilias sallus diem, quem multiin Novem- omnium bonorum largitori gralias referat. Quod si
bre faciunt, in nullis Kal. lunam secundum regula- secus evenerit, non illico labore.m.noslrum inanem
res inveniens, sed in Kal. ,Sept. necnon et Octob. iva esse causetui', quia ssepe evenit ut ibi alius erudia-
occurrit, cum secundum regulares in utrisqtte v» tur, ubj alius nil utile suspicatur. Etsi enim pretio-
esse debeal. In Kal. enim Noy, via est, cum debeat sius est aureum poculum, non ideo tamen omni uti-
Bssevua ralione regularium. Peracto enim saltu in lilate caret Samniolum; imo ripnhtinquam yasa fi-
Novembri deinceps inviolatum cuslodiet cursum. clilia tanlo "solent uliliora esse quanto viliora , quia
Sed omnem banc controversiam evitare polefis si, gemmis in scrinio jacentib.us, et solis regibus bis
nl supra diximus, secundum JEgyplios mense Julio utentibus, hoc [f. horum] plurimum servi carenl
sallus diem transilire volueris, preeter dunlaxat in usibus. Se uli autem quisquis fastidierit, uori sibi
Kal. Augusti in quibus lunam mam compulabis, quoe esse edita, sed.his tantum qui majora adhuc pene-
Becundumepactas ua pronuntialur. Sane ubiciinque trare nequeunt, ut his primunvquasi quibusdam al-
salium interponas, observabis, ut in pariter lunalie- phabeli characteriblis inducli, illa deinceps faciiius
nes xxixas computes sine ulla interpcsitione xxxa. . assequanlur.
49 BERNERIABB. HUMOL.DE VITA S. HUNEGUNDIS. 50.

ANNODOMINIDCCCCLXXXH.

BERNERUS

ABBAS HUMOLARIENSIS.

NOTITIA HISTORICA.

(Apnd Fabricium, Bibliotheca med. el inf. Lat.)

Bernerus, ex monachoS. Remigii Rhemensi abbas Hunvolariensisin.Vermanduis Galliae,ordinis S. Be-'


ncdicli, circa annum 964 scripsil Vitam sanctseHunegundis , defunclseab.no 6S0, quaeobvia apud Surium
25 Augusti et sincerior apud MabilloniumAct. Bened. Ssec. n, pag. 1018, cum hisleria translalinnis Saec.
v, p. 215.

BERNERI ABBATIS

DE VITA SANCT.E HUNEGUNDIS


. VIRGINIS HUMOLARIENSIS.

(Apud Mabill.Acta Sanctorum ordinis S. Benedicti, Ssec. n, pag. 1018.)

OBSERVATIO PR.EVIA.

Aquoauctore quove tempore scripta sit B.vHunegundisVita, non omnino est exploratum. A scriptore
subaequalifuisse litleris commendalam suspicari quis posset ex his prologi verbis : « Cujus (Hunegundis)
aggredior vilsegestorumque pauca describere , prout comperi a fidelibus enarrari i Veruni eo loquendi
gcnere auctor se aliorum relatione seu tradilione potius quam scripto lianchisloriam didicisse salis innuit.
Episcopumfuisse auctorem pulavit Surius, qui banc Vitam stylo poliliori primus edidit. At licet in prologo
Sacerdotum.seultimumdicat biographus, quo nomine apud veieres episcopi plurimum designanlur ; tamen
eo loci presbyterum exprimi, et forte Bernerum abbatem Huniolariensem prinium , verisimile putamus.
NamBernerus ipse exaravit B. Hunegundishistoriam translationis, quaein cod*ms.moriasterii S. Theode-
rici Remensishuic Vitsesubjicitur, non continua serie, uti apud Surium, sed distincta et prolixiori narra-
lione. Hanc in eodemcod. sequitur Hhtoria mutationisab alio auctore condita, in qua haec verba de Ber-
nero : «.Cujusinventionis necnon et translationis descriptionem simulque miraculorum insignia inibi divi-
nilus declaratavoientibus agnoscere , claro stylo luculentoquesermone studuit elucubrare pise niemorise
domnus abbas Bernerus, qui Deo disponenie, primus huic successit locello, pulsis ob obscena carnalis vo-
luptatis lenocinia quee ibi erant monialibus. > Quod anno 948 contigisse suo loco dicemus. Est autem
Humolariense monaslerium, vulgo Humblieres , prope muros Augustse Veromanduorum ad Su-
minam, cujus monasterii piimordia et auctores ignorantur. Istius Vitoeexemplum duplex, unum integrum,
aliud mntilum cum accepissemus,diversi auctoris felumesse primum existimavimus; at re maturius expen-
sa non duplex , sed una eademque lucubralio visa est. Hinc corrigendum id quod in praefalioneSoeculii,
Bened. de duplici VilaeS. Huncgundisscriplore diximus.

PRiEFATIO AUGTORIS.
l.Bealorum ac venerandcrum.Patrum memeranda A Nempe ex his genus victeriseexstitit egregium , quo
descriptio, qui membra et versulias callidi hostis diabolus cum suis armis omne perdidit dominium,
evangelicoperculerunt gladio , interiorem nostrum et per quodprimi parenles vitoesensere dispendium,
hominemdivinoperflat alloquio : nec minus exte- per id rursusin augmenlum sui supernum dilatatum
riorem et corniptibilem noslrum gravi affectumelo- est imperium. Eadem ergo halura, quse viro gustum
gio materna ac yirginalis inclyia vegetat collalip. necis pbtulil, etiam pef sanclas virgines omnibu^
51 BERNERI ABBATIS HUMOLARIENSIS .52
vitii parcimoniam propinavit: etquse primum facile A jus aggredior Vitoegestorumque pauca describere ,
ccnsentit ut caderet, et mater calamitatis existerel; prout comperi a fidelibus enarrari. Qbsecro itaque
postniodum per Christi gratiam forlitef restitit tit riie principem peccaloriim el sacerdolunv ultimum
zabulum prosterneret, sororque et malef Domini veslris precibus suffragari, quatenus mihi sanetus
Salvatoris gratis electa feliciter fierel. Hujus igilur dignetur adesse Spiritus , qui et facinorum noslro-
divinae gratise sortem adepta gloriosa yirgo Hune- ruin mactilas deleat, et linguam ad enarranda quae-
gundis , ab immaculato divini fontis ulero renata dam yifginis gesta disertam efficiat.
orodiit, educata catholicaesinu matris Ecclesiae, cu-

INCIPIT VITA.
2. Summa et incomprehensibilis providentia Di- B et anima pcst peractum vilae cursum fructum car-
vinilalis, cum ex sua omnipotentia mundi principem peret centesimum sacratissimis virginibus consecra-
debellaret, ejusque versulias penitus exstirpare dis- tiim. Unde quia erat gloriosse indoli.sprogenie, ab
poneret, eum non solum polenler superavit alque ipsis incunabulis fertur esse desponsata coaequalibus
arma abstulit, verum eliam ipsis armis misericor- nalalibus: sed dilecla magis sppjisoccelesti lerreslris
diterlam praeclaramcontulitflagranliam, utfugarent coiifundilur, occultcque Dei judicio nvortis conlinio
acdelerentsordidissimi principis dominia, fierentque clauditur.
Christi liiminaria' quoefuerant pridem arma lene- 4. Postquam vero ccepit sancta virgo esse adole-
brosa. Tali igilur ordine roundi scepira crttdelissima scens eorpore candidoque vultu atque.Bava facie,
immutanlur, omnisque portio tenebrarum suis cum desponsatur rursum a quodam nomine Eudaldo ge-
satellitibus tanto jubarerestinguitur, oriturque per nerpsse stirpis bpniiiie, a quo variis est dotata spon-
licet
pagella nova lux.el gaudium , submitlentes colla salibus cum mancipiis et villulis: quae omnia
Regi regum , et paulalim a sclis prtu usque ad oc- a parenlibus coacla, yultu lamen placidp et mente
casum Chrisli diyuigivtumest -imperium. Inter quos casta perferens, meditabatur jamdiu aninio, qualiler
gens Francigena, mullis actutim insigniis splendida se et suaChrislo sponso traderet dolalia, fieretque
ac triumphis multis famosissima, licet Christ» fide C sanclimpnialis femina sub tulela sanctse matris Vir-
sancta tardius occurreret, tamen ut persensit Domini ginis, insignita capilis velamine, ut cum adolescen-
clementiam , ccepilpassjm pullulandp novam alque lulis veri regis valeret edicere : -Nigra sum sed fdr-
sanclam Deo Palri prolenv gignere. Ex cujus jam mosa, filia; Jerusalem, ideo dilexitme Rex, el in-
sacratissimo consorlio sancta mater atque virgo troduxit me in cubkulum suum (Cant. l); elilerum :
Christi dilatata est Ecclesia, quaeoblita ijjomumpa- JVo/j(et»ieconsiderflrequod fusca sim , quia decolo-
tris atque populum, unitati trinse sinrim cordis ob- ravit me sol (Ibid.). Talis inlentio et tam praeclarum
tulit, unde.isibi immaculatus D.ominus impollutam exerciliqm yersahatur spdule in prsecprdijspuellaji-
consecrare fainiliam. bus, flosque Genitricis yirginalis in hac. sancta redo-
3. Ergo tellus Franciae, pagus scilicet Verman- lebat virgjne, radiantes plurimaevirtulum gratise ex
densis, praepollenlissimimartyris Quinlini decprata virgineis successibus.
suffragiis, anhelabat tptis viribus utolferret Domino 5. Deinde cum sanctum suae mentis propositum
muiius gratum irt odorera suavissiivium.Quo in pago, ad effeclum operatipnis yellet perducere, sapienti
alque villa quam Lembaidis nominant, sancla virgo usa consilip, sponsum qua pptui^ afte tentavit sua-
Hunegundis generosa nala est prosapia, quae pro- viter emollire, ac demulcendo sublilitate ingenii ab
cessit yelut virgula fumi ex aromalibus myrrhoe el D amplexibus omnino divellere. Cui talia blandissimis
thpris et universi generis pigmentorum, dum nobi- alloquens vpcibus dixit; 0 dulcjssime atque aman-
libus et Christum colenlibus prodnl parenlibus. tissime cpnjitx, qupniam Chrisiianissimis et Pfthpr'
Hanc e sacrp.fonleferunt elevatam ab EHgioponti- doxis harentibus geniti sumus, noh decet nos coin-
fice Noviomensis ac Vermandensis Ecclesise, ubi quinari ac libidinosjs commislionibusppllui, velut
sumpsit veri sponsi arrham, simulque vestenj pre- genles queeignoi^antDeum, el sicut equus pt mulus
tiosam immortalitatis signo candidatam el triumpho quibus non est inlellectus. Placeat libi, precor et
passionis perlustratam , alque caslae charitatis or- conteslor per ppminum., meumsal_Hbre ccmsjliivm,
dine regiam et sacerdotalem coronam mysticam. meisque teaccommoda diclis, et qtiseramusmuttio
Ubi eiiam in seplem gradibus baptismalis septem qualiler nostra Dep placita efficianlur conjugia, ut
comprehendit dona Spiritussancli, episcopali behe- de nobis non terrena sed progenies coelestisemer-
dictione conlirmata et sancto chrismate delibula. gat. Decet enim nimiumque valet nos apostoloriim
Qtiibus tindique fuila viyere studuit juvencula per principem expelere, alqtie loca sancta circuire, ut
sepiima dierum curricula, uf septem septies au- saltem fttsa- super nos benedictione apostolica flat
grijentatiset monade supposito, jubilsei fructum in nobis vita lohga, salns continua, opulentja in rebus,
prjesenti vila acquirerel: hocque duplicato corpore fecuiiditas in propagine, tranquillitas in diulurna
»5 DE VITA S, HUNEGUNDIS, U
pace. 0 beata yirgc, o superni Regis sponsa, quam A matris Ecclesiae, offerens protectam virginitatem
devota diceris! Ecce dicis quasi oplans tibi mundum Christo Domino ad exemplum Genilricis yirginis, et
effloTescere,quem in corde jam despecturii funditus expostulans. se sacrari sigillo caslimpnise et capitis
spreveras, et velut slercns marcidum quod penilus velamine sub lutela et servitle incomparabilis Vir-
calcaveras. Quid plura? ita quidem est delusa solli- ginis Mariae. Cujiis benignissimam intentionem et
citudo nuptialis, alque prptelata dies matrimonii; et devotionem pius Pater audiens et a Domino ejus
cum debuerant praeparari nuplialia, proeparanlur mentem illustralam inlelligens, voce lacrymabili ad-
suiiiptus et vebicula tantp itineri necessaria. Nam mirans tantam in puella sapienliam, dixisse fertur :
qiiia erat virgo tenerrima , et tam yoluntate qiiam « Benedictus es, Domine Deus omnium, qui in lojrp
oelale iiinuba,idemque sponsus lirooratus el Christi- virginali meniis casise et corporis tuum locas domi-
cola, acquievit placide; et nt cognovit non esse fas cilium, et in sexu fragilis materiae numerosa opera-
resistere, eliam ipse coepit esse auctoritineris, op- ris mirabilia. Laudem ergo tibi generalitcr loquatur
lans et exorans ita sibi ctincta evenire, ut audierat lingua pmnium, quia dignttni est in talibus gestis
affatibuspuellulae. altollere te Dominum universorum. Equidenv le',
6. His rite peractis et paratis omnibus quoe ad Domine, super bis in aeternum Iaudabo, et glorifl-
usum yel ad viclum forent congrua cunclis iteranti- R cabo nomen tuum in saecula. J
bus filineranlibus], gratiasagentes Deoviam pergunl 8. Et conversus ad Dei castam yirginenv infit ila
publicam; sponsus pompa seecularihilaris et alacer inquiens : « Cujas es puella, vel a quibus oris ad-
extrinseeus, virgp mullo gaudentiorleetabaturintrin- -venisli replica, riomeiique tuum et fidem luse gentis
secus. Cuncta quippe ei Christus tribuebat prospera, pariter designa. JSsiimo enim te nobilissima stirpe
cui jam cum lide vera, spe et charitate integra, fa- progeiiitam, et ab ipsis infantiae cunis ecclesiasticoe
mulari semper spanv devovebat animanv, poscens disciplinoelitteris eruditam, i Ad haacilla mente et
Jesum Christum tacitis precibus custodiri cor etcor- facie serenissima submisso vultu, tali orsa est allp-
pus iriimaculatum, ne confunderetur illecebrosis quip : «.Si de gente, Paler, quseris, et domine, ego
voluplatibus. Ore tacilo mens nrabat, et protegen- gentis sum Francicae, atque Hunegundis dicor no-
tein se Doiiiinumcordis oculis conspiciebat. Suavis- mine,etin pago nata sum Vermandensi, a quo
simis alloquiis legiones sanctas angelorum evocabai delata huc yeni. Educata equidem sunv paren-
sutim in auxiliunv, el cum lacrymis sjbi adesse po- tibus Christicolis, et contra velle meum, et, ut
scebat omnem chorum agminum ccelesjjum. Exau- credo, De_iplacitum, sponso tradita sum juvtinculo,
diturDei famula, et comitanle illi divjna miserjcor- quem postppnp et devilp deyincta Christi charilate,
dia, superni respectus promeruit majora solatia. P quo ducente et favente, toto cprpore sum integra
Sacrosancta utique prscsidia sibi mox adesse per- alque mente impolluta. Illi me devoveo qui creayit
sensil, quae defensam omnibus incommodis Romae itniyersa, atque fidem quam requiris ipsi servo in-
praesentarunt apostolicis conspectibus, cum pmni tegram. Quanv si plane vis audlre, pandam tibi,
inlegritate fldei et cprppris. Cumque percunctaren- Pater optime, quia.licet barbara sim natipne, ta-
tur Ieca urbis mundi dpnjinse,et superbo fastu spon- men hanc fatemur fidem veram atque sanctam,
sus cum sodalibus undique circumseptus, varia san- quae nobis in fine temporis est delata ab hac, sancia
ctorum circuiret pignora; illa vilans arrogantiae sede apostolica et calbolica matre Ecclesia. Ecce
comitatum, spla ibatadapostolorum limina. Sponsus etenim lua sanctitas dum a nobis fidenve?igil, yj-
eam aeslimabat repausare praemultte viaelassitudine: detur nobis quasi Christus a Saniariiana aquam
illa velut mente renovata ac tobustior effecla, omnia fontis postulet : qui dum tali digna^us est perfrui
foris et intus urbis Romae circuibat pratpria. Illp alloquio, innuit latenler quod neminem a fide ulla
ergo ruitura oculo corppreo mirabatur cedificiaurbis potest regip repellere. Unde nos quia iidem non
Hiericontinse; haec in perpetuum mansura mentis erubescimus, de provincia nequaquam cpofundimur,
intuittt invisebat clara mcenia coeleslisHierpsolynjae, curo Dayid praecipiat omnes gentes plaudere mani-
semper ob amorem patrise coelestis in orationibus bus et julvilare Deo in voce exsultalionis, etc,
etvigiliis ac jejuniis ante apostolorum limina solo Verumtamen quoniam apostolicis insli.lutionibus
reciibans, et vix ad hospitium rediens. njonemur ut omnibus poscentibus rationem de spe
j 7. Inde sprelis rebus transitoriis relictoque sponso et cbaritate quaein nobis est proferamus, non mo-
cuni suis omnibus, pernox erat in orationibus, cor- remur diutius gloriam fidei nostrae luae-beatitudini
pus vigiliis el inedia macerans, et omnja quaehabere paucis demonstrare. Credimus quippe et conflteronr
poterat pauperibus erogans': sicqup monacha efflcilur absque principio temporis et fine summura et incir-
quse sponsa putabatur; et lerteslris copula cum cumscriptum Spiritum, ununv omnipotentem esse
onini pompa dejicitur, cum a superis caslilas virtu- Deum, juxta quod ait. Moyses : Audi, Israel: Do-
tum regina diffunditur. Erat certe gaudensquasiquod minus Deustuus Deus unus est (Deui. vi). Unus est,
oplaverat diu possidens, unde riec ad momentuni inquam, Deus Pater ingenitus, unus Filius ejus
poteral relinquere quae cum tanta claritate meruit unigenitus, unus Spiritus sanclus ab utroque pro-
invenire. Adyeniente denuo die stalionis appstolicae, cedens, Patri et Filio coaeternus, sed semper idem
provoluta est pedibus antistitis sanctae catholjcae Paler Beus, Filiiis Deus, Spiriius sanctus Deus, 4
35 . BERNERI ABBATISHUMOLARIENSIS 56
qtio omfiia, per quem oninia, el in quo sunl omnia, ^A per nosfram benedictionenv tibi a Domino concessa
et sine quo facltim est nihil. Hoec triparlita cen- dotalia, per quse sponsam Christi te in selemum
junctio et conjuncta divisio, et in personis excludit recognoscas, et transitovia contemnendo, sempi
iinioneni, el in personarum dislinclione obtinet terna gaudia comprehendas. llle enim in lua mente
unitatem. Non autem sicut tres persenas, ita et quid facies prospicit, el quam decenter ejusvirgines
ires dees credimus, sed in tribus personis unam comiteris allendit. Propterea ab adolescentulis ip-
Deitatem confitemur : Trinilatem sanctam credimus sius ut diligaris vehementer decerta, etpost odorem
in subsislentibus personis, unitatem vero in nalura unguentorum illius currere festinanter artbela, sem-
et majeslate ac substantia Deitalis. Omne igitur per pro concessis Domiho gratias referens, et fpro
quod est, in duo dividimus. Absque sola nempe cpncedendis lnimiliier excrans. Hortorque te habere
Trinilale omne quod in ccelis terrisque et mari in memoria qusepossidere concupiscis in vila aeteriia,
pbtentatur vel agitttr vel movetur, creaturam esse ut cujus.te sponsam fateris in terra, ejus amplexibus
credimus et fatemur, Deum vero sblum crealorem. perfrui merearis in perenni gloria. J
Filium quoqup Dci crediinus in novissimis tempo- 10. His diclis velum capitis ac reliqua indumcnta
ribus conceptum esse de Spiritu sancto et natum iri humilitate caslitaiem cordis et corporis ac con-
ex Maria virgine, carnemque nalurse humanai et {jiemptum mundi significantia super sanctum altare
animam suscepisse. In qua carne crucifixum et se- composita sancltis papa (2) benedixit, atque more
pullum ac resurrexisse a mortuis credimus et fa- sancto consecrans effusa benediclione eanv Chrislo
temur, et in eadem ipsa carne, licet alterius gloriie, servituram, ut poposcerat, jure dedicavit. El con-
post resurrectionem ascendisse in ccelum, unde yersus ad Dominum et exorans dixil: « Respice,
judicem venturum exspectamus vivorum et mor- Domine, super hanc famulam tuam , ut sanctse vir-
tuornm. Carnis quoque nostroe resurrectionem fa- ginitalis proposilum, quod te inspirantesuscepit.te
temur inlegram atque perfectam, in qua nunc gubernante custodiat. Sit in ea, Domine, per do-
vivimus et movemur in prsesenli vita , et in ipsa num Spiritus lui prudens modeslia, gravis lenitas,
aut pro bonis actibus cnnsequi bonorum praemia, casta libertas : ferveat in charilate, et nihil exlra
aiit pro malis sustinere pcenarum supplicia. Pceni- te diligat. Laudabiliter vivere. studeat, et laudari
tenliam peccaterum plenissima fide profitemur, ac non appetat. Te timendo stiper omnia.amet, et
velut secundam gratiam suscipiinus, juxta qucd! amandp in omnibus le limeat.. Tu ei, Domine, sis
appslolus dicit ad Corinthios : Volui pervosvenire, gaudium, tu in moerore solatium, lu in ambigiiitate
ut secundam gratiam huberelh (11 Cor. i). Hic est consilium. In injriria sis defensio, in paupertate
fidei nostrae Ihesaurus, quem signaltim ecclesiaslicoi iQ abundantia, in jejunio cibus, in inflrmitate medi-
symbolo cuslodimus, quod in baptismale suscepi- cina. Quod est professa cuslodiat, utbostem anti-
mus. Sic coram Deo corde credimus, sic corami quum devincat;, et vitiorum sordes expurget, qua-
omnibus hominibus ore confitemur, ut homiaibusi tenus centesimo fructu cum decore virginali ac vir-
fitlem sua cognitio facial, et imago sua Deo tesli-. tulum lampadibus exomelur, et ad.electarum vir-
monium reildat.» ginum consortium pervenire mereatur. J Cumque
9. Hsec et alia hujuscemom'innumera fidei sacra-. omnes respondissent, Amen, saiiclus antistes de-
menta palanv omnibus replicans Hunegiindis virgoi osculans capul sanctae virginis Hunegundis dimisit
devotissima, auribus astantium salubre comroerciumi eam in pace.
prsestilit, et faucibus. virgineis oplabile silenlium. 11. Haec audiens Eudaldus, qui "pridem vocatus
Tunc venerabilis pontifex summse sedis apostolicoe, , fuerat spchsus, cuni cognovisset se coritemplumii
reputans non sonare hominem, sed poliiis inlelli- virgine indignalus est animo, el cunctis sensibus
gens sanctunvresonare Spiritum castis in visceri- anxiari coepit, volvens in animo cum iiiniia aeslua-
bus, coram cunctis ila fatur :'« Benedicla filia tu ai lione ut eam gladio iransverberarel. Sed tiniens
Domino Deo exercituum, quoe in lua mente purai incurrere periculum homicidii, terriiusque audifa
jucundum Deo preeparasli liabilaciiliim.Non opprtet', D sententia sermdnis aposlplici q.uam relulimus , quia
ergo sanclum conlristari Spiritum , cujtis niens;', nnn opprtet sanclunv contristari Spirilum, cujus
pudica creditur esse sacraritim. Apostolus enimi sancla virgo erat domicilium, juxta Pauli vocem
dicit, quia caste viventes templa sunl Spirilusi ubi dicit, qucd caste vivenles templa sunt Spiritus
sancli (I Cor. xn), et ideo quisquis templum Deii sancti (/ Cor. m) : ideoque quisquis templum Dei
violaverit disperdet illum Deus. Mullum est in tei violare lenlaverit,disperdet illum Detis, pcenitenlia
venerandus ille artifex summtis, qui operatur omniat diictus non est eam^ausus contingere diulius. Missis
inomnibus, dividens singulis protit vult. Eia virgp) ilaqtie nunliis, sanctam virginem spi'evit a consortio
casta, eia mens pudica, suscipe quod aiiiori eeterno) et a comitatu suse reversionis, derelinquens illam
proficiat; oblata elenim tibi a viro corruptibilis snb» solam via publica,- et sublrahens iili omnia ad lanti
specie pielatis munuscula projecisti : suscipe nunci itineris necessaria. Privata virgo humano solatio,
(2) Martinum I designal Ecclesia San-Quiniineiisiss gundem oe sacro /onte levaverit. Ante eiiim sedi
in lectione ^Brcviarii. Quod quidem slare non po- Noviomensi Maiiinus '_Ro-
nisi esset • - pravfuit Eligius quam , :
lerit, Eligius priusquam episcopus Hune- mi)na3,
37 DE VITA S. HUNEGUNDIS. 58
coepit viriliter agere el conforlavi in Domino,dicens A
_• malo eum ctislodivit, ne peccaret in saiictam virgi-
illa Psalmograplri canlica : Dominus pascit me et nem, el furenlem in reversione non permisit merito
nihil mihi deeril, in locopascumibi me collocavit,eic. occumbere. Dignos igilur frucius pcenitenliee per-
(Psal. xxn). Deduxisli eninv me in porlum vnlun- agens super his quaegesserat in virginem, non pole-
tatis tuae: misericcrdia tua, Christe, obsecro proe- rat invenire quibus laudibus eam extollerel, vel qui-
cedat, et subsequalur me, ut merear. pervenire ad bus muneribus ejus faciem complacaret, ut vel ab ea
optatuni servitium sanctse virginis Mariae.Et ut in- videri mereretur, aut ipsa pro eo preces Christo
'habilare valeam in labernaculo tuo in saecula, pro- fundere dignaretur. Tandem salubri reperte consilio,
legar rogo in velamento alarum tuarum. semetipsuni in humilitaie cordis et corporis oblulit,
12. Igitur bac explela oratione, coepit sola pro- ac prostraio corpore corani sacro altari Dei genitri-
ficisci, et ad voluntatem Dei Gallhvsremeare, lu- cis Mariaeyeniam de ccmmissis expoposcit : con-
slrans devia et pervia, atque poscens sibi semper versoque vtiltu quo residebat virgo caelebs, poseit
adfore sanclorum prasidia, derelicla siquidem bu- sibi misereri, multumque precatur ut quem pridem
mano solalio, sed suffulla et prolecta Chrisli comi- voluerat habere sponsum, saltem tunc dignaretui'
tanle gratia. Erat namque pergens in itinere, quasi suscipere servum. « Quoniam me, inquit, ad inju-
jam degens sub monastico regimine, vel ut dicam B J rianv corruptibilis amatoris non postposuisti, ncc
altius, quasi sanctus erenvicolaCbristo famulans in mihi qualemcunque personam potentem aut infi-
remola eremi soliludine. Diebus quippe feslisuiens mam praeposuisti,sed regem saeeuloruniet creato-
pane solo et aqua parcissima, reliquis pane cineri- rem omnium mihi proetulisti, tibique sponsum cce-
bus comniisto et berbarum arborumque pastionibus lestem in tpro virginali ascivisti, ecce memet atque
defessum refovebat corpusculum. Unde quod per mea gratanter offero illi: etquae tibi olim conluli
sanctam virginem Deminusdignatus est operart mi- dolalia, trade sponso vero Jesu Christo in sororum
raculum, uon est nostro silentio transettndum. egenonimquealimpniam.Egp,inquam, dum advixero,
. 15. Cuni praedicttis Eudaldtis nimia indignatione dumque cprpus hoc gestavero, tuus prpcuralor in
* slomachatus
secpniempluniomnimodiscomperisset, exlerioribus esse curabo, et post mprtem omnem
el in sanctam virginem vellet sed non auderel gladio meam supellectilem cum rebus el mancipiis p"er hoc
insurgere, accepto consilio a quodam quem secum aucloritatis testamentum perpelualiter trado in ho-
duxerat ilineris socium, concite ad patcrnanv re- noreni Dei omnipotentis alque sanctoeDei Genitricis
rnearedisposuit hsereditalem, veiidensetdistribueiis virginis. J El confirmans teslamentum bujuscemodi
pnerosa, ut citius iransiiiigrarel ad propria. Hoc voce palam omnibus dixit: « Haic a me nunc sus-
G
utique pertractans volvebat in animo, ut omnia pa- cipe, virgo caslissima, meumque cadaver in hoc
trimonia el jura hoeredilaria virginis venderet, et loco luniulandum tuis precibus iinpera, ut cum te
qttaevendere non posset in nihilum redigeret, et sic rex supernus ac ccelestis sponsus in thalamum
fundilus ea cum omni supellectilietmancipiis exstir- transduxerit virgineum, ego veste iiuptiali circum-
parel. llaquecum velocissimisequitibus [equis] expe- dalus atque agni vellere niveo succinctus, inter con-
ditanvccepitcarpere viam, efferens se totum perfi- vivas mensse regis particeps vitoeccelestisapparere
cere in opere, quod olim doloso conceperat eorde. merear vel tiltimus. »
Quod sanclam virginem nequaquam lalei'e ppluit, 15. Obtinuit ergo quod expetiit et cuni sancta
quoeDominuni scienlem oninia in cordis bospiiiolo animi devotione incolumis remeavit ad propria.Cui
locare curavit. Itaque Dei ancilia, divino instinct.u Dominusbene vivendi contulit efficaciam, ejusque
permola alque afflatu sancti Spiritus vigorala, ut voliim a.doptabilem perduxil cffectum. Nam devotus
erat pedes, cunctis equilibus et viurribiis velocior Deo, ullra quam fuissent necessaria sacralissimse
clficilur, iroo per aliam viam gradiens, omnes et an- sluduit subminislrare virgini, parilerque in statuto'
levolans, veloces proecesseralcurrus. Denique prior xenodocbio victus et veslitus prsebuil alimoniam.
in terram sua?nativilatis pervenit, etomnia suapro n Fultus deinde multimoda Christi virtute, ac dedtt-
volo el lihitu in loco quem vulgo'dieuniHumolarias, cens lempus vitsein hujuscemodi operalione, exutus
sanctseDei genitrici Marioeseque simul ut optaverat est praiscntis saeculi contagio, ac perfunctus luce
serviluram inibi Cbristo dum adviveret conlradidit. transiloria, audivit de supernis vocem sibihseclo-
14. Non post niultuiii vero temporis persecu.tus qui : Euge, serve bone el fidelis, quia super pauca
idem Eudaldus ad votum explendum devenit, seque (uisti fidelhfSuper multa te constiluam; eris princeps
omnium reruin virginis possessorem et dominum decem civilalum. Tunc beata virgo HunegUndis,
prsetulit, nesciens quod janv transissent omnia in mentem sanctam cum oblatione sacrificii persacer-
cullum Dei et sanctae Dei Genitricis tulamina. Qui dotum manus Regi regum Christo ebtulit, deprecans
cum cognovisset eventum rei, et tam audilu quam el exorans subvenire illi sancles angelos, ac locari
visu didicisset acta virginis veridica, reversus in ejusspiritum inter cliorosagminum ccelcstium. Cor-
semetipsum.secum tacitus mirari coepitetvenerari, pus vcro poni jussit in feretro ac deferri ad se fecit
recolensquse et quanta persanclam virginenvDomi- infra monasterium, et in condignp et optato tradidit
nussitoperalus miracula. tJnde quales potuit mox sepulturae loco.
Deo laudes et gratias relulit, qui ab actu et laclii 16, Post cujus abscessum, arctiori se submisU
S9 BERNERI ABBATISHUMOLIARENSIS 60
viioeet"Chrisli'ser'viii6, punieris atque deflens cogi- A tiit, Dominumquesuimet misereri totis viribus ex-
tala seu nociva jam peracta opera, crebrisque jeju- oravit. Sic tandem Dominiciccrppris et sanguinis
niis ac vigiliis tundebat corpus faiigatjim, memorans vialicum sumens, rcsee vullu et decora facie,
quia non qui cceperit, sed qui perseveraverit salvus velut preesentanda regi regum in ccelesli tbalanio
erit. In bac deniqne sancla animi medilatione ac imperal cunctis personare dulces et hymnidicos me-
devola fidei operalione moriens mundo et vivens los psalmodise, dicebalque inler coelera quasi pro-
Cbrislo, totiim lempus vilav suav duxisse ferlur, niinens ex cilicio et cinere : « Adsum ego, Chrisle,
adeo ut plerumque videretur causari et dicere illud tua famttla, veni rogo, rex piissime, atque me be-
propbelicum : Heu mihi! quia incolalus meus pro- nigne suscipe. > Cumque in bujuscempdi ypce ab
longatus esl, etc. (Psal. cxix). Cujus longanimem hera npctis media usque ad horavn diei tertiam per-
sanctamque peregrinationem superna considerans sisterel, illico cuni immenso ltimine odor suavissi-
clementia, ejus peiilioni desiderantissimsesatisfacere mus astantium ora perculit, itaut vix posSent sub-
disposuil, ut quod bactenus viderat per speculum et sistere prse lumine, licet essent vigorati balsameo
in eenigmate jam lunc inciperel facie ad faciem aroinalum spiramine. Namque vox cum magno lu-
ceinere. mine eliam fertur descendisse, quee dum omnibus
17. Quadam namque die dum solp recubans ma- B lerrorem intulil, minus ulli se cognoscibilem pree-
nus exlensas teneret in oratione, percussa est cor- buit, sed quid aliud videtur edicere, qnam quod fer-
poris gravcdine ac nimio eesluinflrmitalis corporeee: tur proloqui cuique sanclae animse?•Infil enim :
sed consolari meruit angelorum pravsidioet sanctp- Surge, propera, amica mea , columba mea, formosa
rum oninium suffragio, quos invocare non cessabat mea et veni; Amica videlicet per amorem , columba
eliam in aegrotocorporis ergaslulo. Veruni aslanli- per simplicitalem, formosa ,per morum pulchrilu-
bus circumquaqiie ulriusque sexus Christo famulan- diiiein, etc.
tibus, qni ad decessum tantoe rnatris atque yirginis 18. His et aliis hujuscemodi sancta atquefelix
convenere ex vicinis el longinquis regionibus, dolor anima dulcorala solaminibus vm Kalendas Septenv-
ingens, mceror et singultus erat oninibus, quoiiiam bris (3) migrasse creditur ad Dominum, qui esiso-
videbant sefi'iistrarininiiosolati(),licetessenlfidentes lus siue principio regnans in unitate el trinilate
quod ejus semper in ccelis devolissiinotuerenturpar perfecta Deus nunc et sempet et in omnia saeculo-
trocinio. Inter baeccpnversa ad epsqi.i assidebant sibi rum saecula. Ipsi gloria, laus et jubilatio, honcr
presbyleres, unctionis oleum etcoinmunionemexpe- et iroperium per omnia sseculasaeculorum.Anien.
(3) Anno,circiter 690, siquidem Hunegundis de G ciino et Gallicano yin Kalend. Sepierab., tamelsiob
sacro lonte levata est a B. Eligio qjji annp circa 6(50'. feslum S. Ludovici ejus ofliciuin a canonicis Au-
ad superos migravit. Memoratiir litinegundis in ad- gtistseVeroiiianduorum in diem sequentem trans-
dilionibus ad Usuardum et in mariyrologiis Benedi- ferliir.

BERNERI ABBATIS

DE TRANSLATIONE C0RP0IIIS S. HUNEGUNDIS VIRGINIS

APUD VIROMAINDUOS.

(Apud Mabill.Acta SS. ord. S. Bened., Saec.V, p. 213.)

OBSERVATIONES VRMVIM,

1. SanctaeHunegundisvirginis et sanclimonialis Humplariensis Vitam exhibuimus in Saeculon Benedictino,


eamque Bernero abbali auctori tribuimus. Id vero conslat ex subjecta translationis historia, quam unius
ejusdemque scriptoris fetum esse demonslrant haecverba num. 9 : «His praemissis de vila et aclibus ssepe
diclse gloriosaevirginis, ratum duximus pauca subscribendo describi miraculorum insignia: > Atqui Ber-
nerus translatioiiem lilleris mandavit, idque conleslatiir Anonymus in subsequenti libello De imualion*
corporis S. llunegundis : « Cujus invenlionis, inquit nuiiv. 2, necnon ei translatipnis descriplionem, si-
ljnilqiie miraculorum insignia, inibi divinitus declarala, volenlibus agnoscere, claro slyio locujentoque
sermone stiiduit eliiciibrare pioememoriai domnus abbas Bernerus , qui Deo disponenie, primus successil
locello, i elc. Et sahe idem utrobique stylus ac genius , nisi qiiod in translatiqne ac miraculis, quavtestis
aiiriliis autociilalus scripsil, cerlior esl ejusauctpritas quam in Vita quoetrecentis ab Hiuiegunde annis ab
eo scripta est. Antequam plura de eodem Bernero scribainus, nonnulla de Berta Huinolariensi antislita
priniee iianslationis auctore pravlibandasiiiit.
2. Fuit haec poat m»riti obitum Remis « sub beatissimoe Dei Genetricis lulela, suscepto velamine J
Jomino consecrata. Id in S. Petri parthenone iaclum spribit recentior Humolariensis monachus, qui annp
61 DE TRANSLATIONES. HUNEGUNDIS. C_
1681 S. HunegundisVitam Gallico idiomate concinriavit.Inde eductam ferunt ad Humolariensium mona-
charnm regimen, quarum prolapsos mores segre,coi)linuit. Hinc nata pervestigandi corporis sanctseHune-
gundis occasio. Augendis monasterii sui rebus Bertam graviler insudasse probat Transmari Noviomensis
episcopidiploma, quod hic, utpote sincerura peraclse translationis. lestimonium, referre juvat." < Ego iri
Dei nomineTransmarus, sancteeEcclesiaeVerraandensis ac Noviomensisindignus episcopus, notum facio
sanctaeEcclesiacfidelibus, iu nostram venisse praeseiiiiamdomnam Bertam, Humolariensismonasterii ab-
balissam, humiliter deprecantem ut altare sancli Stephani ecclesisequaeest in eadem villa Humolarias, in
cujus eccleSiasedel prsefala abbalia, loco sanclseMariaeet sanctseHunegnndis darenuis ad usus congrega-
tionis ibidem Deomililanlis. Cujus pelitionem insinuando domino Ltidovicoregi, simulque domnoArloldo
archiepiscopoEcclesieeRemensis, suisque suffraganeis nostris coepiscopis,prsefatiregis imperio, domini-
que metropoliianicaeterorumqueepiscoporum consilio, petitioni iam humillimse decrevimus libenlissime
parere. Dedimus ergo ad prsefalum locum sanctaeMarieeet sanclee Hunegundispraefalum altare congrega-
tioni ejusdem monasterii in perpetuum habendum sine ulla contradiclione, ea videlicet ralione ul omiii
anno duos solidos denariorum persolvat, secundum quodjubet auctorilas, propter honoremcalhedrse episco-
palis. Et quia corpus sanclse Hunegundis, tanvvenerabiiis virginis, hoc anno, Deovolenle, coruscanlibus
miraculisde terra levalum est, preefatum altare dedimus libenter. Jubenuis ilaque ul defuiicla persona
anle episcopumadducatur altera, cui idem episcopus altare prsescriptum sine pecunia donet, et curam
animariini commendel.Et ut boc donum inviolabile permaneat et 'inconvnlsum, hanc chartam scribere
prsecipimus,et signo crucis insignivimus,auctoritateque sanctaeTrinitatis Patris, ei Filii, et Spiritus sancli
excommunicavimus,et a liminibns sanctse Ecclesieeomnes illos qui praifatum altare a loco sanclceHime-
gundis vi aut ingenioabsttilerint. S. Ludoviciregis. S. Gerbergsereginaeel S. Lotharii filii ejus. S. Hugonis
ducis. S. Heiibeili coinilis. S. Arnulfi marchisi. S. Addelirii militis. S. Rainaldi militis. S. Theobaldi
mililis. S, Helberti mililis. S. Eurardi mililis. S. Gerberti mililis. S. Aiioldi Remensis archiepiscopi. S. Ro-
dulli Laudunensis episcopi. S. Transmari Noviomensisepiscopi. S. Abonis Suessionensis episcopi. S. Ste-
phani Morinorumepiscopi. S. Geraldi Ambianensisepiscopi. S. Ingranni Cameracensisepiscopi. S. Gililrici
Meldensis episcopi. S. Evagrii Trieclensis episcopi. S. Hincmari abbatis sancli Reniigii. Actum Lauduno,
Clavato anno Dominicaeincarnationis 947,quarto IdusAprilis, indiciione v, epacla xxvi, regnanle Ludo-
vico rege anno xm. Ododiaconus scripsit et relegit vice eljussu Erchemboldi cancellarii domini Transmari
Noviomensisepiscopi. J
Neininein moveal quod Transmarus episcoptts asserat hoc anno dati diplomalis, id est anno Chrisli 947,
Bunegundis virginis corpus delerra tevatum fuisse, cum ipsa translalionis ncla anmim 946 prseferant. His
eiiini verbis antisies rationem habet non anni Christiaiii, sed anni revoluli a iranslatione. In diploinaiis
hujus subscriptionibus duo notanda occurrunt, nempe illud in publico episcoporum ac procerum eonventu
Lauduni concessum fuisse: deinde episcoporum subscriptiones hic procerum pmniuin subscripiionibiis
poslponi praeter soVilummorem, forsan quod ipsi post regem conlinua serie ununv lenerent instrumenti
latus ; ecclesiasticivero eodem ordine aliud occuparent. Ad Bertam revertor.
3. Haudquaquamlaetos diuturnosve suceessusbabuere piissima Berlaeabbatissse studia, quaevergenlibiis
in deteriora monacharum animis sub idem temptis loco cessit, aut forsan exstincta est. Nam anno 968
evocati e Remigianoapud Remos arcbisterio monachi Humolarias subierunt, ductore Berriero meliorem
loco faroam reddiluri. Id doeent Ludovici Transmarini litterse, quibus subinde Joannes XII, pontilieatus
anno i astipulatus est. Prsefeclus HumplariensiccenobioBernerus, mirum est quanlum ei decorem ac bona
coniulerit: quippe nobilissimisub eo viri monasticen amplecli gestierunt: in his Laiidebertus Quiniiniani
oppidi prsefeclus,cum vicinis militibus ibideni saeculovaledixit. Auctariva Bernero rem familiarenvprobat
Humolariense chartarium, ex quo catalogus abbatura apud Sancta-marilianps perficiendus est. Anno 964
super.stesflorebal.Bernerus, cum alumnossuos ad Insulanum Quintiniani oppidi monasterium dimisil, qui
ejectis malesanis clerjcis, monasticas inibi leges instiiuerunt. Bemeri Iucubralip De S. Hunegundis trans-
latione desinit in descriptione miraculorum quaeante annum 965 palrala sunt.
4. Alia ejus virginis translalio seu corporis mutalio quarto Idus Junias anni 1051 a Macario Humola-
riensi, Gei'ardoIhsulano apud Augustam Veromanduorum,Rainero S. Preejecti et Waleranno S. Qtiintini
de Monle prope Peronam abbaiibus celebrata est. Remfusius narrat anonymusejuslemporis scriptor, qui
Berneri hisloriam persecutus est. Post haec, id est anno 878, duodecimoKalendas Seplembris, Pelrus eo
noroine secundusabbas Humolariensis,conflata exquisitissimioperis theca, S. Hunegundisreliquias in.eam
inferri curavit per illustrissimum GuillelmumMarafiniura, episcopum Noviomensem, cui Joannes abbas
S. Quinlini lnsulanus, Joannes Preejectensis,Joaunes Aroasianus, Joannes Vermandensis, aliique cum ex
clero, tum ex inilitibusviri primarii aslabant. Tuni Petrus abbas Hiiinolariensis unanv e sanctoe virgiiiis
coslis LudovicoXIFraiicorum regi, aliam GuillelmoNoviomensiepiscopo, terliam denique decano et cano-
nicis collegiatseS. Quinlini ecclesiseconcessit. Confeclumhac de re inslrumenlum anno 1679 in ejusdem
S. Hunegundistheca repertura est, ciim Humolariensibussuis redditas sanclae virginis reljquias, quse ob
bellorum lempestates diu apud Auguslam Veromanduoriinidetentae fueranl, illustrissiinus Franciscus Cla-
romonlius Novioinensisantisles ejusdem anni vi Kalendas Julias aperla theca detexil, el hubita solemni
coiicione alque supplicatione,populo venerandas exhibuit. Jam Translalionis hisloriam videamus.

PROLOGUS AUCTORIS.

l/Magnaliadivinoepietatis,quibusomnipolensDeiisA spem roborat, alque circa divini cultus exercilia ad


merita jtistorum propalare dignatur, dum fideli de- bene agendum forli annisu exerit brachia; lanloque
votione mens humana scrulatur, a sui torporis lidentius prorumpit ad fortia, quanlo gloriosius
igiiaviaerigitur animus; et quia ejusdem conditionis perspicit sexum fragiliorem clara signorum luce
qua et ipse subsislit, fuisse conspicil quos miraiur, splendentem. Aggrediamur ergo nsodis qualibus
qiiibus nulla meritorum praerogativa,sed sola divini valemus quaedamperspicua narrare miraeula, quas
munevis gratia, tanla virluium insigni superna con- Dominus in beatissimse virginis suae Hunegundis
cessit clementia, ad haecpromerenda fidem excilat, translatione dignatus est demonslrare. Utile quideni
63 BERNERl ABBATIS HUMOLARIENSIS 64
(Tiiximus,quatenus lucidiorem reddamus hujus de- A rationis causa temeritalis roaculam diluat; finilug
scriplionis lextum, ut hujus oflicii nomina persona- ;' annorum numerus aliqttid nobis in eodem numero
rum, causas rerum,"annorum numerura simul etiam mysticum innuat, lcmporum quoque series miracu •'
seriem temporum inlimemus, sicque flt, ut persona- lorum glorianvaugeat.
rum gravitas levilatis notam abjiciat, cerlissimse

INGIPIT TRANSLATIO.
2. Eral igilurquMidamsanctimonialisfeminaBerla• retulil, qui ei concessil quod cum tanta animi an-
nomine, qnse in juvenlute sua parenlibus, ut ferunt, xielalejam diu postulaveral. Ibat ilaque mullum
cogentibus, cuni viro jnncta fuerat. Quo ab hac lttce hilaris et nimis exsullans, et quasi quadam immen-
sublracto staluii in corde sup non amplius morlali sitate laetitiaeabsorpta, lolius consilii gravitate pro-
servire marito. Nam multis nobilibus et dilissimis posila, superni regis seternalibus ernariientis pc-
viris ad ejus conjugiumanliclantibus, vix amicorum renniter inserendam subito levare moliebatur ccele-
manibus elapsa, in urbein Remorum ad bealissimse stem margaritam. Sed adfuit divini disposilio con-
Dei genilricis et semper virginis Marioctutelam silii, quse circa beali corporis. pignora aliquid in-
confugiens, capitis velamen (4) devola suscepil. Cui considerate vel leviter non esse agendum declaravit.
poslmodum Deo disponente conligil buic preeesse Nam mox advenit, non casu, sed Dei providentia
Joco, ubi noslris temporibus cunctis imitabilem diu- venerandus presbyter Giso, sanctorum marlyrum
tius peregit vitam. Fuit namque rnirae absiinenlise, Quintini et Victorici pignorum custos idoneus, qui
"victricis palientiae, aroalrix paupertaiis ,, devotai jam dictse praecipilationi vix finem imposuit, et
liumililalis, misericordise operibus dedita, jejuniis, eorum mplimina vehemeniissimaincrepalione coer-
vigiliis ct orationibus coiiveiiienlerinlenla : veium- cuit. Non, inquiens, ralienabile videtur, ut sine au-
eliam quasdamsanctimoniales, queeinibi per misera ctcritate el cerisensu hiijus dicecesecs pontificis
carnalis desiderii lenocinia lurpissime volutabantur, levari debeat corpus tam' bealissiniae virginis : vi-
crebris exhortaiionibus ad sui imitaiionem juxta delicet ne qusemulto jam tempore fama virlulum
monitaApostoIi.arguendo.obsecrando,necnon eliam longe laleque plurimis clara exstiterat, hujus subi-
increpando, conlinere invitabat. Sed sicut semper taneaeac velut furlivavtranslationis elogio vilescat.
conlraria csse solet vila juslorum moribus reprobo- Tali vero ordine eoruin nisibus lerminum posuit,
ruhv, gravia eis facla est etiam ad videndum. Unde alque per triginta et duos dies ita aperlum scri-
per multa opprobria et maledicla atque insidiarum nium in quo bealissimum corpus jacebat, inlactum
jacula queeei inlorserant, quia amore sanctissimee observanles, sacrisque vigiliis die nocluque incu-
virginis Hunegundishoc iii eodem loco delineri vi- bantes, episcopi advenlum pracslolati sunt. Non
debatur, de ejus sacri corporis absentia qusedam ulique siue causa hanc dilalionem omnipolcns Detis
ausai sunt cominentari iigmenta. Hujits namque rei . fieri veluit, sed ut quam coram angelis cuiiclisque
gralia requirendum tanli corporis saiictissimumthe- justorum spiritibus jam cum Chrislo in ccelis re-
saurum fidelis intenlio provocalur, dicens sibi non gnanlibus clarificaverat, eam etiam in lerris homi-
eam ibi oppprtunum esse amplius manere, si locus nibus adhuc carne corruptibili et peccatorum mole
isdem _Traudatusesset tam sancta et glbriosissima gravatis venerabilem designaret.
matre. i. Erat profecto per idenv lempus tanla pluvia-
3. Igilur anno Incarnalionis Dominiceenongente- runv inundatio, ut prae nimia aquarum effusione
simo quadragesimosexto, Ludovicoregnanie, quiuto nequaquam yalerent agricultores terram excolere,
die pridie Nonarum Octobris, poslplurima jejunia, neque semenlem nisi cum desperatione jactare.
post crebras vigilias, post nmltas laciynias, eamdem D . Eadem vero hora eodemque momento, ut operculuni
noctenvcura his omnibus quos vel quas ad boc pro- . 'evatum esl de sarcophago, sese per fenestram, quav
vocare potuit, insomnem ducens per uberes et ira- sita erat secus locuin sancti sepulcri, splendidissi-
mensos lacrymaruta imbres, onmipolenlis Domini mus infudil radius solis, qui mirabiliter effulsitsuper
clenientiam humililer imploravit, ut ei sanctsevir- corpus beatissimoevirginis : sicque fugata omni nu-
ginis suoesacratissiraum corpus revelare dignaretur < bium densilate, cum tanla celerilate rediit sererii-
factoquc mane post peracla missarum solemnia, tas aeris, ac si pro corpore abnilicse virginis, alius
fidelis ac Deo devola femina, preliosam sacri corpo- quasi sol oriri videretur in lerris : ac velut sol iste
ris gemmam sludiose quaesilura,sarculum arripuit: visibilis suis vocibus proclamaret, se non posse ei
factumque est annuenle omnipotentia divinitatis, non ministrare inslabilem lucem in terris, cui sta-
qusese in veritaie petentibus nihil negare consuevit, biliter in ccelis splendet lumen ailernitatis. Tanla
ut quod lideliter quaerebat,feliciter inveniret. Lseta denique claritate perfusus est locus sanclissimi
siquidem el gaudens, omnipotenii Domino gratias corporis, ul incertum foret inluentibus, ulrum
(4) Velamenislud ceelibisvitae peragendoetessera genilrkh Marioe induta dicitur in placilo anni 874.,
. fuit. Sic Gundi femipa veste et velamine sanctaiDei in lib, vj de Re diplomalica edito.
65 DE TRANSLATIONES. IIUNEGUNDIS. 66
radio solis istius materialiter fulgerel, an lu- A adduxit, scque omni anno rquandiu adviverel enm-
niine diyinsc claritalis. Faclumque'; est cunctis dem locuni cum luniinaribus et aiiiicorum lurba vi-
diebus, quibus ita, reserato jacuit mausoleo, pie silaturum promisit.
quserentibus conspicabilis, ut nuriquam omnino re- 6. HPC quoque intervallo quidam ruslicus no-
cederet vis tanti fulgoris. Nam a pectore et sur- roine Lupus, qui adhuc superest, et moralur in
suro, pro niinttliis et sordibus pttlveris, nitentia re- . castro quod dicilur Parrona (5) accessit ctinv nalii-
splendebant .fragmina margarilarum; et quibusdam rali filia quee vocalur Afllindis, ambo pfo segritu-
clarissimis scinlillis erumpenljbtis aspicientium re- dinis suoe moleslia islius sanctissimae virginis po-
verberabantur oblulus. Cum eodem etiam lumine stulaturi suffragia. Nam paler obtusis auribus audi-
tania aspersa est miri odoris fragrantia, ut omnium tum perdideral; filia vero per non modicum tempus
astanlium nares ineffabili suavitale replerenlur. oculoruni corporalium lumeii araiserat. Supplices
Quae omni lempore quo ila jacuit, quotiescunque igitur et cum nimia amariludine flentes, omnipoientis
variis.iiifirmitalibus oppressis ad videndam revela- Domini misericordiam implorabant, quatenus per
batur (nam quicunque hanc videre poterant, qua- nieritum bealissintee virginis eis provenirel reme-
. cunque infirmale delinerentur, illico sanabantiir), . dium sanitalis : quod et faclum eslvAb illo namque
isdem praediclus suavissimusodor sese suavior, et die el pater auditum, et filia melius habere meruit
semper in melius reparatus prsesenlium replebat B visum. Eadem quoque hora suprascriptae invcn-
olfactus. In hac ergo tantae malris invenlion.e fa- tionis, quidam pauper spiritu nomi.ne Adelbodus
clum est magnum gaudium in omni vicina regione. jacebat omni membrorum oflicio deslitulus, et pro
Laelabalur tellus se tam clarum diu sidus texisse : exitus sui vicinio, die transacla, corporis et sangui-
exsultat aer tantae virginis gratia coeli serena se nis Doininici sacramentis munitus, cunctis quidem
adeptum fore nubila; gaudet solis radius obsequiuni videbatur morti contiguus : mox ut audivit signis
prsebens sacri corporis artubus; grattilatur super- concrepantibus tanti somalis orama (6) perspicuum,
coelestis beatorum turma spirituuro, quod videlicet surgit a leclulo, nullum in inolu niembrorum osten-
de cujusjam anirasegaudent socielale, ejus profecto dens infirmitatis indicium, currilque ad lemplurn
sacratissima[membra,ineffabililsetitiain die resurrec- sanctoevirginisgestiensvi(leresepiilcrum,etarreptam
tionisomniumpro merilis glorificanda,fideIiterTene- suis unara ex ovibus hanc sanctoevirgini-obtulit in
rari conspiciuut adhuc in angusla ttimuli spelunca» munus, et ab infirmitate prolinus convalescens, nul-
5. Ad laudes itaque referendas valere credimus lam deinceps transactae molestieesensit injuriam.
omnium conditori, si tradantur poslerorum notilioe, 7. Eodem vero adhuc reboante tripudio, qusedam
quae Doroinus miracula operari voluit in inven- vidua nomine Wiburgis jacebat nimis oegrota, qusc
tione sanctissimae Hunegundis virginis suae. Nam G paulo ante pro exilus sui exspeclalione divinis per-
qnidam dsemoniacus per manus amicorum , qui ceptis sacramentis per pcenilentiam etiacrymabilenr
spem curandi eumdem quenv ducebant in sancta confessionem a sacerdotibus divinae pietali fuerat
virgine firma fide locaverant, adductus, reluctans reconciliata. Haec populi exsullantis plenas laelitise•
et proprium iter totis viribus impediens, tandeni voces persenliens, interrogat quid ille sibi slrepitus
ctinv magno labore multis premeiitibus in ipsius vellet, vel cujus causa feslivilalis tanta in pepulo
bealav virginis ecclesiam impulsus est. Quidum lavliliapersonaret; quse statim circumstantiuui re-
per mauus et brachia versus altare traheretur, lalu didicil, quod sacri corporis inventione lalis in
quanlo magis eidem appropinquabat, tanto inajori plebe Iselitia sit. Illa vero nomine sanctav virginis
vesania accensus, impellenliunv nisibus resislebal. audito, diclu citius capttt a lecto erigit, membra
Qui diu luclantes, ad ultimura vesanum superant, componit, vestem induit, ecclesiam celeriler pelit.
et coram altari statuunt. Quem inde promoventes Cunique ad se reversa superna virlute fugatam in-
ad aspiciendum sanctissimi corporis luniulum octt- firmitatem, et sibi subito redditam sanitatem, se-
los inflectere cogunt. Quoruni desiderio subvenire cum lacita volvens mirarelur, oninipotentia; divinse
cupiens saepe dicta sanctimonialis Berta scilicet, gratias et laudes retulit, atqueillico unam suaepro-
retecto • sepulcro videndum veluni, quod super D prielalis ancillanv, nomine Isigildim , beatissimae
sancta mcmbra jacebat, eis copiam iribuit. Quo Hunegundi pro percepto beneficip sanilatis, roultis
viso, qui torquebatur, conlinuo sensui et omni pri- astanlibus tradidit; sicque ab illa infirmitaie con-
stineBsaltili est redditus; moxque jam nullo co- valuit, et postmodum diulius vixit. His demuro per-
gente, in terram prostralus omnipotentis Dominiper aclis, aliisque non paucis miraculorum signis, qui-
beatav virginis meritum clemenliam exoravit, de bus Dominus declarari voluit gloriam suse virginis,
recepta salute gratias referens, de fulura custodia quoe pro mulliplicitale sui incongruum exislimo
deprecans: qui ad perfeclse sanitatis indicium, non huic pictaciolo ad unguem inseri.
post mullum lempus cunv luminaribus reversus 8. Nam omnipotens Deus ut oslenderet cunclis,
sanctse virgini honorem delulit, atque in testimo-
quantam suae famulaeconcessit graliam curationis,
nium receplse salutis, plures ex vicinis suis secum tantus codem lempore in hac eadem yilla nimiae
(5) Alias Perona, caslrum seu regalis fiscus ad (6) Corporis aelectionem hic. auclcr- grsecizans
Somenam fluvitini, veleri palaiio insignis, de otto intelligit. .
plura in lib. iv De rc.diplomatica.
6? BERNERI ABBATlSHUM0LAR1ENSIS. «8
infirmilatis grassabatur morbus, ul nulla pene re- A corpus de sepulcro, septiino Idus Novembris. Nobis
maneret domus, in qtia non jaceret infirmus: qui autem, fralres eharissimi. quibus hoecbeatoevirginis
omnesin praedictasolemnitaletanla sunt celeritate gesla aliorumque sanctorum perplurima exempla
sanati, utbeatissima virgine levata de tumulo, nul- ostenduiitiir ad legendum, propomiiitur ad imitan-
lus eoruminfirmus remoraretur iri leclulo. Arcessito dum, solerler inlueiidum, forliter satagendum est,
denique Rodulfo Noviomensis Ecclesise archidia- ne ipscrum experles eperum in illa perenni vila
cono, postea ejusdem Ecclesise episcopodevolo; et alieni eflicianiur a communi lselilia sanctorum om-
ex congregationebeatissimi martyris Christi Quin- nium. Pulsemus ergo intimi cordis suspiriis aures
tini, convocalisPatribus Gisone, Rotberto, aliisqUe piissiroi cOndiloris, quatenus ipso nobis donanle,
plurimis magna devotione repletis, diu dilalum quod jubet efticaciler complere valeamus, quod sa-
festinatur ut fiat officium.Peraclis ilaque missarum lubriler moriet: ut venlurus in illo districtl examine
solemniis, mente humili ac devotis animis acceditur judicii, non in nobis inveniat quod damnet, sed
ad tumulum, in ipsp adhuc jam dictc divinitus in- qttod curii suis redemptis misericordiler coronet
fuso lumine circa caput et pectus beatse virginis Jesus Christus Dominus noster, qui cuin DeoPalre
tam clare radiante, ut preeniinietate sui liequaquam et Spiritu sanclo vivit el gloriatur Deus per omnia
pleniter posset Intueri. Levatur autem sanctissimum saeculasseculorum.Amen.

MIRACULA,
9. His piaemissisde vita et actibus seepedicue glo- B sanctimcnialis ejusdemi*menasterii pulchrituiiine
riosse virginis, ratum duximus pauca subsequendo illectus, nequaquam se abstinere polriit ab ejtts illi-
describi miraculorum insignia, quse Doniinus ,ob citis amplexibus. Dum igilur quadam die more
tarilam sui famulam pie dignatus est pperari per solito monasterium peleret, ut suae et ipsius
gratiani. Nam ea quae aggressi sumus describere, Carriisvoluptati satisfaceret, ei sahcta virgo Hune-
quibusdam nestravoetatisreferentibus vix valuimus gundis in atrioejusdemmonasteriivisibilis apparuit,
agnescere : fuerunt eliam innumera virtutis facta, eumqtie vCbementeriricrepansquo pergeret fequisi-
quse si per incurianv oblivioni tradita non essent, yit. Qui ad vocem increpantis vaide confususeru-
satis digne litteris mandari poluissent. Unum nam- buil, et se ab opere nefario cpmpescens, ab accessti
que signum quod constat mirabililer esse facturi), simtil et aclu nefandp ad tempus subfraxit. Preedi-
consequenter brevi loculione est narrariduiiv.Deni- cta aulem sanetimonialis, velut labiliset lasciva, se
que quodam lempore homines perversi sua fortiori a viro contemplamputans, dum.acerrimo dolore fa-
potestate fidentes, aiidaci temeritate silvam ipsius tigata se abominatam ingemisceret, anliqui boslis
sanclse virginis, quae sita est secus fluvium Sam- insidiis arrijala, eumdem virum callidilate qua potuit
bram, in villa quae dicitur Dediniacusingressi, eam ad se revocare tentavit. Affabilis inquiens amice,
suis porcis edeudam pervaserunt, et censum sive C cur lhe spernendam putasti ? non tevisio quani vi-
aliqued servitium pro eadem silva eidem sanclse disti abslerreat, quia non fuit prsesentiasancteeHu-
virgini esse deferendum,nulla ralicne censenserunt. negundis, Sed aliqua de aemulis meis, cupiens te
Quos per seipsam beata virga increpare, alque a averlere a me. lla dalo indicio, aliorsum cla))culiim
tanta attdacia coercere curavit. Nam dum libere preeparato osliolo, is spurcissimus vir intermissum
tanta silyarum copia laeli potirentur, subito eadera nefas ilerare lentavit. Cui moxpervigil custos sancia
Deivirgo pastoribus in terribili specie apparuit, virgo Hunegundis obviamvenit, et baculo quem ma-
eosque cur sibi fruclum subriperent silvaeiriterro- nu tenebat in inguine percussit. Qui nvoxexsanguis
gans; virga quam nvanu gestabal percussit, sicque effeclus corruit, et in manibus elatus coxa ejusdeni
omnis illa porcorum mulliludo huc lllucque dif- intumescenle eodem dolore vilam finivit ; cujus
fusa, versus monaslerium Humolariense praecipiti coxa anno integro ante obitum suum in lerra com-
cursu iler arripuil. Inde faclum eslut ex quibus putruit. Pro cujus tamen curalioneamicorum studio
domina reddilus silvavhabere non poleral, bos post- maximadonaria ad offerendumsanctavvirgini prac-
moduni familia ipsius jure quieto possiderel. Nani parantur, quse velut immundissima stercora reji-
cum magno impetu villam ingressi, circa monaste- ciuntur. Nam iisdem plurimum numriiorumoffe-
rium per plaieas et curles a se invicem divisi, a " renlibus turbo ccelitiis irruit, qui tanla exagitaiione
llullp unquam ppstea sunt requisili.Hujus rei plu- prsediclamoblationerii exsufllans dispersit, ut nulli
rimi testes existunt, ex quibus quaedam mulier 110- deinceps mortalium quidquani de^a appareret. Ve-
mine Dodismanuper ab bac luce sublracla est, quae rtim riulli iiicredibile videfi debet, quod sahctani
se tantae rei interfuisse ac ex eis suam porlionem Dei vifginem suis hoslibus visibililer appartiissei*e-
percepisseyerad assertieiie fatebatur. tulimuSi cum siinile quid de bealo Petro apostolo-
10. Eodem tempore erat quidam miles nobiliori rum principe inlibro Dialogorum.tertio,sub capitulo
genere exorlus, nomine Magenerus,qui cujusdam vicesinio quarto sanctus papa referat Gregorius.
89 DE fRANSLATlONi- S. HUNEGUNDIS. 7d
Ait enim quod isdem venerabilis Petrus, cuidam A mentibus generari scrupulum dubilalipnis, qu:)d est,
Theodoro suaeecciesiaemansionario solito citius sur- prpb nefas ! pessimum genus infldelitatjs. Caveant
genli, alque in ligneis gradibus ad refovenda liimi- erge derpgalores divihoi'iira operum, rie damnentur
naria slanti, deorsum in pavimento stans in stola cunv his de quibus loquitur Scriptura : Sepulcrum
candida apparuit, eunique cur tam cito surrexisset, palehs est guttur eorum, linguis suis dolose agebant,
increpuit. venenum aspidum sub labiis eorutn (Psal. v, 10). Qui
11. fiis brevitef tactis, postrenvo ad ea quee ad curivviderenl Dominum Jesum innumera mirabilia
horaih ihtermisimiis, quod superest narraluri redea- facientem, et ea a nolitia populi occullare non pos-
. mus. Quidam vir riomine Gun.tardus, oculoruni lu- sent, heec pessima mente calumniari tenlabanl di-
mine privatiis, causa audiendi rivissam ad sanctse centes : In Beehebub principedmmonum ejicil dm-
virginis divertit ecclesiam : sed ctim missaruni so- tnonia (Marc. i, 15). Nos vero falsiloquos et men-
leniniis ibidem officiose peraclis mediante jam die daciis suis infeliciter vacanles, quorum secundum
januas invehiret obseratas ecclesiae, in porticu foris Apostolum cor insipiens obscuralum est, etevanue-
prostravit se in terram, diulius orans adesse sibi runt in cogitationibus suis, recepturos, nisi forte
Deiraisericordiam.Surgensautero postmultas lacry- corrigantur, erroris sui mercedem, postponentesj ad
mas at>oratione, coepit oculos manu tergere, resti- B propositum redeamus, et piis ac fidelibus animis
tuto visus sibi olficio pblenlu sanctaevirginis piissi- q.uod oculis nostris vidimns, fideliter referamus.
mo. Unde el mulieri gressus suos regenti dixit: 14. Artno igitur ab incarnationeDomiiii noiigente-
«Mulier, dimilte nie : nunc enim te trahente non in- simo sexagesimo quarto, die octavo Kalendarum
digeo, quoniam, Deo gratias, recepto lumine perfecle Septembris, festivitale scilicet beatae Hunegundis
video, quod mihi pie oblinuit intercessio meaedile- virginis, hoc de qup loquimur divina virtule factum
clissimae dominee sanclae scilicet Httnegundis. t Ita- est miraculum. In terrilorio namque cujusdam villae
qiie ingenli iselitia perfusus, laudando Deum reversus quse dicitur Sasnullicurtis, messores in ipsa fesli-
est ad propria. viiate frumenlum secabanl; quos presbyter eorum
12. Est et aliud magnse virtutis miraculum, qiiod nomine Lantfridus .frequenter pro hac temeritate
abscondi silenlio non esse congruumexistimo. Alius redafguerat, dicens se synodo interfuisse in qua ab
quoque vir hortiine Rotbefliis, pedutii oIEcio desli- episcppo NovipriiensisEcclesise Rodulfo boecfesli-
lutus, scabellis, ut moris est lalium, subnixus, ejus- yilas devolissimecelebrari jussa fuit. Sed ipsi, suo-
dem Dei virginis solemnitati gloriosae,prout poluit, ruo« vicinorum errorem secuti, dicebant se solos
feslinavit interesse. Qui eadem in ecclesia diu re- ^i hanc festivitatem non posse celebrare, dum cunctos
niotus, graliam sospitatis infundi sibi peliit misera- suos vicinos viderenl suas necessitatesoperaridoim-
bilibus membris. Tandem Deo miserante merilis plere. Unde contigit ut qusedam puella nomineRot-
beatae virginis etinlercessione, perfeclae incolumitali . gildis, praedicti presbyteri,-sicut ipse nobis relulit,
palam cunclis meruit restitui : sicque facluni esl, ex ^orore neptis, jam diclos messores sequere-
ut qui contraclis nervis curvus adyeneral, eorumdem lur; et spicas quse eorum manus effugere poterant
compagibus salis aple solidatus, postmodum in gau- colligebat. Cumque se iiiclinasset ut spicas sludiose
dio remearel. Sufljciat. nos pauca narrasse : calamus colligeret, unam a lerra levavit quam rccenti
etiam nostrse descriptionis plura dicere posset, si sahguine inadidam invenit. Quarii mirans unde san-
licenlia temporis permitleret, quamvis mulla mira- guisilleveniret projecit,.aliam nihilominus coiligens,
culorum opera per incurioe culparn sint negligenter eodem cruore madentem similiier pfojecit ; sic
omissa. Aganvus ergo gralias Deo nostro, qui san- leiiiam, quartam et quinlam, et deinceps usqite ad
ctam sui virgineift ila glorificavit in mundo, cujus fastidium omnes quas colligere poterat, sanguine
merilis et obseCratione perducat nos Dominus ad plenas videbat. Unde tremens et nimis pavida ad
gaudia coeleslispalriae, in qua ipsa feliciler exsultat, patrem suura, qui tunc forte in campum eunidem I
el cum clicris virginum canlicum riovuni Domino ij adyenerat cucurrit, et quid ei conligerat inclicavit. j
cantat. Ipsi gloria, honor et polestas in aeterna sae- Quam pater suusvelut puellaris levitaiis verba nar- '
cula. rantem durius increpavit, el ad opuS suuni redire ad-
15. In narrandis divinae operationis mirabilibus, monuit. Sed illa tremente atque ila ut dixei'at se
ille lola mentis virtufe est utique laudandus, cui rem habere affirmante, eam pater sttus per caropum
canlat propheta gralulabundus : Benedictus Domi- secutus est, et ejusdem cruoris plurimas 'spicas inun-
nus Deus Israel, qui facit tnirabilia magnu solus dalione madentes collegertinl, et quoesierunt si forte
(Psal. cxxxiv, 4). Unde nos lotis viribus laudemus in eodem caropo aliquis ex messoribus manum sibi
et benedicainus eum, qui sibi fideliter servienlium aut digilum incidisset, unde sanguis ille pioflueret.
gloriam perire non patilur merilorum : sed sicut Quod omnibus stupenlibus atqtie cum magna alte-
aeternaliter eos gaudiis facit interesse coelestibiis, ita statione negantibus, quasdam ex eisdem spicis ad
etiam temporaliter per queedam mira eof um nierita ecclesiam detulerunt; et presbyterum ante altare
ad memorjam leducit bpminibus. Narraluri siqui- stantem invenienles, ei spicas sariguine plenas de-
dem qupd oculis nostris vidimus magnum miracu- derunt, et quid eis in campo ccnligerit per prdinem
lum divinsevirlulis, non dubitamus in quorumdam indieaverunt. Sed presbyter refugiens taniae famee.
71 BERNERI ABBATIS HUMOLARIENSIS '11
auclor existere, dixil: « Si super boc quod dicilis".\ hoc audiens proprium opns se relicturum proniisit,
amplius aliquid ndn videro, populo incredibile hoc 'flagclluiiiprojecit, sed .tnllus, quasiiioc ievius esset
praedicare nort audeo.» Quod dicens grossiores quasi scopam arripuit, el CirCaaream verrens, frumenlum
lacrymcce_ summitatibus grancrum cceperunl san- adiinare coepit: Quani vesaniam slatim ultiodivina
gninis gutlseprofluere, et ante pedes ejus in terram sectita est. Nam mox ejus brachium tliriguit, et di-
cadere. Quo viso presbyter tanto. iremore percul- yino yerbere taclus in tcrram cecidit, clamans se
susest, ut deficiente spiritu vix sesegenibustremen- jeum, se miserum,'sese sub omni celeritate esse
tibus super pedes suos tenerel; e.t quod prius time- morilurum : quod faclum praediclumtimorem auxit,
bat indicare, poslmodum plus limuit, rie sua negli- presbyter vero circumquaque discurrens, sanguino-
genlia lardius ad notitiam poptili pervenircl. Sicque" lenlas spicas in martibus ferens, vicinarum eccle-
taclis signis populum ad ecclesiam convocavit, et jSiaruni presbyteris quod factum fuerat nunliavit.
pro sua inobedientia eos increpans hoc divinum eis Qui omnes, lanteenovitalis signo turbali, convocatis
miraculuin palefecit. Ques prp insolito miraculo suarura parochiarum populis, cum crucibus el ce-
nimius liinor invasit, et ad poenitenliam agendam reis uno facto agmine,,hudis pedibus cum supplici-
pro sua lemerilate promplissimos reddidil. Egressi bus votis cuin illo ctijus brachium dirigqerat, el cunv
denique ab ecclesia per campos, per rura, per l» puella spicas sanguinolentas in manibus ferente, ad
agros, per viarunv cxitus circumquaque discurren- Bionasterium sanclee 'Marioeet sariclae Hunegiindis
tes_ cunctis vicinis suis nuntiabant^ ne amplius celeriter pervenerunt; et suam culpam confitentes,
ccepto operi insistereni; sed ad ecclesiam venirent, in lerram prostrati, ut fratres pro sc orarent liumi-
et divinum niiraculura cernerenl. Quibus omnibtis liler petierunt: quod et faclum est. Eant ergo qui
nimium exterrilis, fama celeriter pervolanle, ac si iion credunl buic signo, et calumrtiam faciaritilli,
paganos rugientes, ex opere proprio exturbabantur, quod similitfr in sanguine • facttun estin _Egyplo
ctiie super se coelilusira Domini veniret suppliciter sub Pharaone. Nos vero benedicanitis Oum qui mj-
precabantur. rabilis estin sanctis suis, Deus Israel dans viiiuiem
15. Qnidam itaque rusiicus nomine Rotbertus in el foftitudinem plebi suae. Benedictus Deus in sae-
'
eadem villa frumenlum in area virga "csedebat: qui cula. Amen.

APPENDIX
AD THANSLATIONEM CORPORIS SANCTiE HUNEGUNDIS VIRGINIS APUD
VIROMANDUOS.

Incipit descriptio super mutationc corporis sanctce Hunegundis virginis almificm,


miraculoque inibi divinilus patrato anno 1051.
1. Sanctorum miracula describere, eorumque fa- fj tisper oblenlu feverentioe, immorari, ut qualiier
cla insignia ob poslerorum iioiiliarn chartulis ihv- facta, vel consummaUisil ipsa muiatio, ad fideliiiin
primere, fidelibus non pigruin judicari ab omiiibus noiiliamiilteiis Jieel.iniperilis queat pervciiire. Ha-
. iipprime,debet, honoiyfieuinsiniulque necessarium. bet enini inercedeni suain piavdevotionis affectuosa
Nam labularum nsenisedum recitando fatuorum au- iiiteniio.-
vibtis in nialum pronis iiigeruntur, illectus animus 2. Anno.igitur Dominiceeincamationis niillesiino
torp.et, niens hebet, e.lpropria luce relicta deorsum quinquagesimo primo , regni Francorum mOnar-
fluii, coritipiionis perqiciosa lenocinia concupiscens,,. chianrgubcrnanie oplimo principe Henrico,-Philippi
probitatis tramileni derelinqiiens ; sicque lit ut cor rcgis genitore, abbate quoque Macario (7) Hiimola-
insipieniuim audilis fatuilaiibus per proclivia gra- riensis ccenobiicuram adminislrante, visum eslira-
diens, neciat caleiiam, qua valeat irabi, larlarum- tribtis beali BeriedictisubregulaDomino mililanti-
quc demum immergi. Veruni sanclorum meriia dunv btis, quatenus corpus doroinai suoeHunegundis,: si
divulgala in audilunv populi proferunlur, yjrtules- facullas suppelerel, nmtari debuissel, ut cujus scili-
qtie eorum profeclus gialiii nuiilianuir, fidelismens cet non ambigebaiit aniniam inter virginuin choros
de morlis soinno exsurgens ad vitam, de tenebris honorari m coelesti thaiaino, ejus gloriosum soina
..iiifidelilalis_-exerit brachia ad studia sanctitatis : non negligerent in terris condere honorabili riiauso-
consurgensque ad prospera, inardescil ad forlia, lep, Eral enim id aetatis sacra margaiila ligneo tan-
inalignilalis praecipiiiapraecavet pia inienlipnis iler liini involula scriniolo, forinsecus aspicieiiiibus
:
arripiens. Taliterque perdilionis nodis absolula, vilc prsebente domicilium; sed intrinsecus servaiite
libero pede feslinat ad gaudia coelestisvilse, qua- I» adnioduni charissiinum thesaufum. Ipsum vero sedi-
lenus Deum deorum valeai videre hi Sion, id est in ficiolum laminis ferreis adeo fuerat circuinseplunv
specula pacifice visionis. Qupcirca vestrse, fratres, alque prseclusum, cui introrsus inheerebant ossa
dilectionis charitalem qiioddam non pigeat audire devolissima, ul yix aliquibus pateret aperlioiiibus
rairaciilum. quod-.Dpminusoiosler Jesus Christus in praeter admodum paucis arlis mechaiiicaemaehiiia-
niulatioiie cofporis suse sanclissimee-virginisllune- lionibus. Eidem quoque aliud majusculura superpo-
gundis sua.digtialioiie voluit denionslrare. De qua siluni exstabat scrinium liaudqiiaquam minori sol-
videlicet mulatiorie, quia occasionis arliculus e vi- leriia coiislruclum,' ligaminibiis idcritidemferreis et
cino sese nobis oblulit, non fiat taediosum abquan- clavis quampliirimis inuniiuni alteniius, sagaci cura
(7) Mulla praeslitit Hiimolanensi monasleno suo commoda Macariusabbas, quse ex ejusdem loci cbar-
tario alias Dep dante publicabimus.
-':' r'
73 DE VITA S. HUNEGUNDIS.- APPENDIX. 74
ac induslria .iltrinsecus vallatum, ne videlicet fa- A tessime vergenle, instar labularum expressa, ctBlalo,
cile paterel capliosis, fraudulentisveingeriiolis. Prse- atque sculpto elaboraia opificio. ln cujus superficie "
dari quippe minime cupit, qui sic thesaurum siriuri opusculi sanctofum aposiolofurti alque prophetarum
occultis alque firmissimis lectis reCOndit.Tali Siqui- jmagines cefiiiintiir expressae, perptilchris atqtie;
dem moiio corpus Deo amabilis virginis Hunegundis pplitis labulalis fulgentis auri et splendentis argenli
fuisse condiliini ab his .qui viderunt nubisque fetu- ter ternis utrdbique in ordinem digestis iconibus.:
lerunl, accepimiis a tempore scilicet invenlionis Sed el in una frontium imago sanctae llunegundis
atque translalionis ejusdem yirginis, quae celcbrata -sancliquc Eligii Noviomensis antislilis, ejusdem'
eslanno incarnatianis Daminicaenongenlesimo qna- virginis in baplismo patrpni, conspicilur digriius
dragesinio sexlo, Ludovico regnante, Berla feroiiia elevaia ; in altera vero Christi Doriiini nostri niaje-:
Deo sacrata tunc lemporisHumolariensem regente slas cernilur satis eleganter expressa, cujus regnum
abbatiain. Cii.us inveniipnis necnon et translalionis et imperium sine fine periviaiiet in ssecula. Quid
descriplionem simulque miraculorum insignia inibi plura ? Accelerato .deniquesirivulque, ut diclum est,
divinitus declaraia, volenlibus agnoscefe, claro laute consummato opere, doronus abbas Macariusi
slylo luculentoque sermpne sluduii elucubrare pise qui ea tempeslale, veluti praelihalum est, loci IIu-
memorlaedomnus abbas BERNERUS, qui Deo dispo- molariensis res administrabat, domnuni cpiscopum
iienle prinvus liuic succe.ssit locello, pulsis ob ob- Noviomeiisenv invilare cural, yicinosque asciscit-
scena carnalis voluptalis lenocinia, quaeibi erant, abbates, domrttim videlicet Girardum Insiilanum,
mouialibus. At nos isla interim omiitenles, coeptum dpmnuin Raiiierum sancli Pracjecti vicarium (8),'
opusculunvproul valemus inlendatiius. jj atque domnum Bonilacium Walerannum de Monte
3. Cum igilur ccenobitse, ut praemisimus, simul sancli Quintini, necnon et alios quauiplures Viro-
ctiili palre spiriluali ad inviccm pcrtractarent, si mandensis lerrilorii salrapas et milites. Monachos:
quo modo ad eftectum perducere possent, quod quoque ac cleiicos Iiuic aclui inlefesse commonet,;
quidem summo affectabant desiderio , nec tamen ne scilicet lara chwim pignus absque nolitia testi-
iiichoare praesuroebant; forluna loci sunimissius mpnioque hoiicsiarnm religiosarumque personaruni'
arridente, Dei providenlia oinnia pravvidenle, conti- lanquam furtivum vel iguotum iractari mutarive*
git. querndam virum de btirgo sancii.Quiiilini glo- . claiiculum viderelur. Ut venlum est ergo ad consli-
riosi marlyris, mercimoiiiis alque mercationibus tuti termini diehi, in quo agi babebant hocc, fama
yitani suam deduceniem, nomine Balduinum, causa volante, qiio aller non est velocior nunlius, fif con-';
devotionis animaeque prolectu noslrum adiisse cce- venliis seniorum, occursus nobilium virorum rusti-'
nobium, quatenus mutttoedileclionis oblentu fralres corum ac feminaruni tnrba cum parvulis confluit
dignarenlursibisuamiargirispcielaiein.Qiiampeiilip- gratulabunda. Nec imroerito: exislimabant etenim*
neinfralrescum Patrelibenli animo ampleclenies pro- pro reverenlia ct bonpre debito tnnlse malri impen-
plerilludDoniiniprseceplum quo dieitur:_)~!ee( dabi- dendp simulque inlercessione se,patrocinandos et pro>
tur vobis; el, eadem mensu.raqua mensi fuerith, reme- , forfactis jsuirragia poslulanles, veiiiariv se fore;
lietur •vobis (Matlli. vu, 2); et :-Omnequod ad me-. conseculuros. Interea loci rcseralur glpriosi gazo-
venit non ejiciam foras (Joan. vi, 37), socictatem et. pbylacii aditns, sublevanlur adliihitis nvallem cum*
lieiieficialoci, ut moris est monachis, ei gratanler im-: cunclis ferreis liganvinasagaci cura innexa, evellun-
'penderunt. Nam virille licet saecularis, leligioni erat tur opercula,-pandunlur pretiosi somalis cunabula.;
intentus, misericordiaeoperibusoperam dans, fideide- C 4. Cxterum oniiiipotens Dominus, volens suae
TOtiouemcordis intenlione servabat, sicul reipostmo- "sponsoehonorare inembra occulta dispositionis suse;
duiiipiitefccit exitus. Sumpto enim habitu eodem in praerogativa, diflerri fecit mulalionem ossium feli--
loco^ posleadevotusexstiiit monachus. Hac denique cium diem usque in terlium, htijus apologise,id est"
familiaritate illeclus horoo, mpnaslerii frequenlare ocoasionis evenlti. Episcopus quippe, in cujus dioe-
curabat ciauslra, uippte quasi aller Adam faclus ex ceseos procinclu situs eslicctis ribmine Humolarias,
fratribus. Unde accidit ul saepeveniens fratres susur- rcgio impedilus obsequio atque hegolio ad pra;falum
rare super memeralo negolip frequeniius.aniraaidver- diem coiistitiiliini roiiiime venil: quam ob rem com-
terel. Sed quia incipere pavebanl, ceu dicliim est,.ne pulsi suiit etini praestolari per triduum. Collocatur
videlicel juxla Evangelium.illude.renteis dicentes:. ergo venerandum scriniuni, «icut erat feseratunij;
quia hi cceperunt aedificaie el nen potueruirl con-' super geininas. bases ligneas intra s.ancla.sanctofum'
summare ; divino,-ut est humana opinio, inslinclu inter allare videlicet Dei goiitricis semperque yir-
comniotus prsefatus homo (cupiebal eniin el ipse ginis Marioe,et altare sanctoe Huiiegundis iii honore
lionor-aresanclse:virginis artus) convocayii seniorum dedicatum. Inter lol denique devotoe mulliludinis
coititin, hujus aIlo,cutioiiis primordia.Iibaiis : Quo- niillia ad tanv claram celebritalem concufrentia,'
jitanv, inquit, Palres venerandi, pejpendo ex vobis plurimi corporea mole debiles nUunlcjr hiii.csanclae
quosdam vicissim serere colloquia, velle corpus aclioni inleresse, utpote rogaturi Dominj misericpr-;
saiiclissimse virginis Huneguudis noslroe doniinoe, diain suo quisque pro incommodo. Unde accidit
sifaciiltas suppeteret, I.auliori ponere loculo, corde divina, queniadmoduiiifati suihus, yolunlate, quain-
exhilaresco, opemque ineain pro .posse promillo, jD dam puellam noroine Emelinam epileptico moibo
optisculum dtiulaxat concupitum iniliare ne more-. iiivasiiin, ciim ainicoriini auxilio, spe reciiperandai
inini. Sin autem nequaquanv lale inceptare audelis, sanilatis ad nionasierium deduclam esse, iri vico
opiliciuin, ipse ego super me lolum negolium acci- natarivqui Herleius dicilur, super Somenae ripa.in
pio, Deique omnipoientis auxilio frelus. ad finem silus, medius stuns inter sancli Quinlini castrunv
usque perducam, concessa mihi latilum populi et Huniolariense raonasierium. (Epilepliam atileiu .
oblatione. Quod cuin audissent monachi.ultra nio- Groecivocarit appensionem menlis etcorporis, qtise
duin exhilarali, grates Creatori universcrum reddi- passio, spasraos, id est contractipnes niembroriint
derunt,elin prpmissipne stia virum benedixeruiit, generat, fll autein niorbus iste, ex melancbolieo
divinitatis pravrpgativam venerantes cum hoc huniore, id estjex abundantia fellis fusi per membra,
tanlo tam repentino tamque insperato gaudio. Quidi conlingit autem per phaniasiam.) Caeterum duni
opus est verbis? Sumpto siquidem vir illenegolio, puellula prc sibi reddendo remedie terijplo fuisset
componi fecit loculum opere aiiaglifario, iu longum irijecla, sistitur coranvallario sanctaeMariae.virginis
mensura duorum semicubiloruin, allitudine conti- _ incomparabilis, quatenus ejus inlerveiiiu sanclaeque -
nua.ab ulroque fronle cubitali, ulrinque ab lateri- Hunegundis inlereessti pristinum consequi mererelur
bus semicubitali, reliqtia struclura in allum decen- sospilatis gradum. Erat enimipsa, dequa luquimur,
. (8) Id est coadjulorem, si bene interpretor abbas abbalia S. Praejecii prcpe urbem, abbatia de Monli}
Insulanus est S. Quintini de Insula, ad mufos quon- S.Quinlini pfope Peronam, .-.
dani, ijunc intra nvuros Auguslae Yerpmanduoruinj
. PATROL.CXXXVII. 3
78 BERNERl ABB. HOMELAR.DE VITA S. HUNEGUNDIS.— ArPENDlC. 76
puella adee epilepsi oppressa, ut cujusvis quietis A nieum, ut comedasfruclumpomorummeorttm,tponsa •
npn admilterel nioras, .viiri. vexaiionis cofpore tnea, columbamea, immacnlalamea, veni de Libdno,
nionstrans geslu. Profitebiitur eniiu se prse nimia veiii,cpronaberis (Cant. iv, 16). 0 fe.lix, inqiiam,
grayediue morli appropinquare, spiritumque pro- virgo ! quaesponso vocanli reciproca voce cnm vir-:
pemodum cxhalare. Qua de re confliieiUia populi in giiiiiin choris applaudens , respomlere meruisli
admiratioiiem conversa, pieiate simulque compassio- Curremus post le in odore unguenlorum luoruni
ne conipuhctii, lacryinarum imbres fundebat, pu- (Caiit. i, 4), id est iii fraganiia liiaiuin viiiulnra.
gnisqtic pecliis liiiidens, Oniiiipnleiilem cum devola 6. Igitur duo niililares viri qui aderant, solemnia
inente iniplorabai.pro miserandai iiiulieris libera- peraguni miinuscula. Nam"hi summopere eiflagila-
tione. Al puellula iiisesiimabilipoena multata tiec ad veriint, ut eis coucederelur muintiorii adesse, san-
inomehium cessabat, diris vocibusoralorium spar- ctaque ossa propriis conspicere oculis. Alter igilur
gens, seseque nianibus feriens,'capite vacillante eonim noinine Godefridtis senior, pailittm decenlis-'
iiijrundiim cunctis pei biiluuin niilla occnrrcrite siiiiunisanciaevirgini contnliiin miintis;- aller *ero
requie spectaculinn prseslans. Plebs ergo lidelium noinine Koibcnus, cognomeiitoAnguillula, seipstim
supero afllala spiritu, abbates cum fralribus exorai, ob devotionem per cerviiiamservitiilis
corrigiain (8*j servnm
«juaieniis charilalis obieniu iniserandai niulierculse oblulii, atqne in exli.ibitione liorlum jure
darehl copiaiu visendi alinse virginis Huiiegundis "praediitradidit in v.lla quoeMarceia fertur. Fratres
o'ssa,si (prie favenleChrisli cleineiili:i,aIiquo modo autem noiv terrena, sed divina persolvunt officia, et
iiiiligarelur incoiuniodiias laiila. Concesserunt igi- venerationi, uldecebai, satis idonea. Clauso igitur
lur eadenv el ipsi peinioli huiiianilaie. Qui.l ergo? g landeni cum diligenlia soleiiiaqne honoVabilierga-
dicam "au' sileaui? quii)' iirio pandain proedicaiuiai sicrio, cum cereis el lliuribulis et crucibus de crypta
viriiiiis evidenliani. Nam slalim ul oculus ossa eriiiiipunt, laetis appiinie hienlibns byssinis poderi-
conspcxit, inlroinisso vertice, loiius corporis com- bus, id est albis, pallialis raonachis; raore palrum
pago recepit optainro salutem, iiueriit dolor, sopilus ferciiuiii bajulanlibiis.
e.sl langupr, avulsus est lucius, rediil pristiniis cor- 7. Veium quia biisilicsecnpacilas non ad hoc erat
pons slaitis. Quod ctiin vidissenl qui astaliant po- sufliciens,utlaiii.uiii
coiiiliientisvulgi niiiliiiudinem recipere
puli,. benedicenlesgraiias persolveiuntDoinino Deo posset, in quippe copiosa ulriusque-sexiis
iiiiiyersonmi, qui suos niirificat sanclos sieut vult exstabal ecclesia'referla confluentia, utpotcpraisto-
ef quaiido vuli. Hujus "autein divinae opeiaiionis, lame pro quo venerat sancliutis doiia,-quod nec ge-
quariiJesus Christus Doiiiinuset Deus nosier digna- stanles devotionis pignora valebiint egreili per quoe
lusesi oslendere per iiierila gloriosa?virginis Uiine- fuerant ingressi osiiola. Qua de re, consilioinler se
gundis ad laiideni et gloiiani siiam, tot revera ex- babilo, per oslium ejirsdem cryptavin laiere-dispo--
siiteruntiesteS,.qiiol conligit tuiic adesse fideies." siltim, quod esl pervium euntibus ad capellam san-
5. lgitur super boe facto abbates cum lnonacliis cti iSicolaiepiscopi miroesanclitatis cpnfessoris, pcr
cciigaudenies coiiferebant ad invicein, coiiveniens Claustrelltim efleruiil veneralioiiis lociiliim^ sieque
liofii csse inuialioiiera ulterius dilfcrri, aut epi- per quamdam poslerulam ejusdem claustrelli in ma-
scopalein preeseliiiam prsestolari , viso proecipue ceria factam ejecltiin per poiiieriunialque cimile-
lioc.taii.iodignoquc relatu miraculo, ne scibcet po- riuin fratrum, ad aliuin ideiuidem adilum, ignoranle
puliis longa jain mora prolraclus diutinaque ex- p^ populo, perducunl. Sed rursus alrio, quodesipro*
speclalione jam lassus pascere spes videreinr foribus ecclesise, genie rusiicana redumlante ; vix
iiianes. Cominuni siquideni cOnsilio atque de-' cuin ingeiiti liiciaiiiine per poriamsecus capeUam
creto feruniur beata pignora in cryptam sancieeet sancli archangeli Micbaelissilam exlrahunt. Tan-
individute Triniiatis in honore dedicaiaro, relro demqueiinpenso multp et grandi labdre, janique de-
ejiisdem ipsius monasterii tribuual fabricalain atque fessi in canipuui ciiltuiu prope xenodochiuminbna-
cpniigiiam. Hcc equidem geinina pro causa aclitare choium jacentem dcferunt : quo in loco quadam
slu.dueruiit, scilicet ne vel iii aliquo casu oflende- providenlia niensa ligiiea extensa, saiictuni thesau-
rcnl saivclilatisniunera nimio tiimultu sexus utritis- runi in eum deponere atque locare feslinant, cum
que ihiminenle ac premente, vel ne fraginina mar- reverenlia tainen ut dignum efal, qualenus ab omnr
gariiarum coram idictis atque iinperilis boniinibus exspeclaiitiuih , sed el desideranliuin lnullitudine
peusare iiescienlibus homines proptcr homines con- adiri et venerari absque gravedine poluisset. Siqui-
ireclarent, eo quod'dicilur : Nolite sanctum dare dem tanla pullularat frequens populaiio, qnod nec
cqnibus, ei ne spargalis margarilas vesiras anle por- totius vilkecapacitas ad capiendum stiflicienserat,
cos (Malth. vii, 6). Unde ail lsaias : Secretummeum sed circiiiiiquaqiiepopuli per ngros vagabaiilur in-
mihi, secretummeummilii (Isa. xxiv, 16). Obseralis certi, quo pacto.vel ingenio quave ex parte leiiipluni
crgo firmiter osliis queea dextris et a sinistris can- adire quirenl. Giim eigo dies jam incbnala esset ad
celli eamdem cryplauv pelcnlibus adiluni pandunt, vesperum, sole a mefiuiano fervore lepente, rursus
circuiijdanl beala iriunera pavitanlibus aniinis ob Patres ciini fratiibus restinipiis cero ferariis et
exhibeudam revereuiiani. Hatsiiauanleiiim quisnaui crucibus,-induii vesliineiilis aluis sicul prius, glo-
CoruiiVdignius contingere haberet a Chrislo con- D riosum revisere salaguiit loculum. Nam in princqup
cessa lam pretiosa iloiiaria : sed demum coiistieti- reversi fueraiii necessitate cogenle, peipaucis inibi
liaiic tradere curam admiuislrationeiii domno Ge- reliciis, qui feretrum observarent, et eulogiasalque
iardo abbali liisulaiio, quoniam erat naiu inajor, oblatioues suscipereni, ulpoiepopulo pluiimiimgra-
ieiale" provectibr, moiibus gravior,' religioiie devo- vedinis simiilque moleslue inferente. Suinplo igitur
iior, piisque aclibus prbclivior. Ut quid nioras in- cuni diligeiilia prelioso geslaiorio, etiani liini vnlgo.
iieciinius? Suscipieris itaqtie abbas proedictuscuni in voia grassanle, cimi bonoie digno et hyniiidica
bumilitalis snbjeciione conliainini iiiiperia, exerit pompa, noii inodiea lurba eos coinitante, sanctas
laceiios, seseque prsepafal soleniniiis adversiis vo- reliquias referentes in sanciam Dei Ecclesiam in-
liva ollicia. Mutaiiiiirsuimna euin reveremia ossa tlironizant, ac in sacro peribolo relro yhare sanctse
felicia, locanluique decentiori in cuna. 0 felix virgo, virginis Hunegundis intra pyramidem, quod nos
quai qiioniain in coalo fulgida (iegis in gloria, sic oraculbm dicinius, digno cum obsequio coinponunt,
veneraris iii lerrena:aula. 0 vcre ielix virguncula! ad hoiiorem Domini hostri Jesu Chrisli, qui CUIII
ctii sponsus ille ccelesiisarridens locutus esi in Sa- cooeterno Patre et saucto Flamine vivit el regnat
lonioiiis cpillialamip. : Veni, soror, mea in horlum Deus per omnia sseGulaseeculorum..

(8*)Servitulis speciesvarias rite dislingttitCangius ditionis instrumenla cum apud cumdeir., luni in
iu Gipssario, ubi nobilium pia vola landanlur. Tra- nostio Derediploraatica traclalu soepe.nplalafeperies.
_NNOD05IINI DCCCCLXXXIH.

ETHELWOI-DUS

WINTONIENSIS UPISCOPUS.

INOTITIA HISTORICA IN ETHELWOLDUM.

(Apud Oudin., Script. eccles. loni. II, p. 469.)

S.. Eilielweldus Winteiiiensis episcopus , nalione A bus lotius Angtias. 10. De femporerfgum Britannico.-:
Ahglus, patria Venlanus seu Wihtoniensis, quem rum. Ob hsec optiscula Gerardus Jpaunes Vossius
Chroiiicoii JoamvisBromton abbatis Jornalensis, vp- Ijunc.Ethelwoldum accensuitilisloricis Lalinis lib.
ical Pqlrem monachoruni,et sidus Anglorum, col. 877. ii, cap. 41, pag. mihi354. Verum non speclanl iila.
Vir isie Wintonise natus est,. qui sub S. Dunslano ad Elhelwoldum Wiiilonieiisenv illum episcopum ,
Glasloiiiaeeducatus et cuculalus. est, lempore au- qui iiuiiquanide LindisfarneHsibiisiibbatibus scribere
leiii fegis Eldi-edicirca aiinum 950 faciiis est abbas poluit, sed recte de abbaiibus Glasioiiiensibus vel
'AbbendOniensis,iuiri lempore regis Edgari, aiino Abbendpriiensibus, ubi abbas fuerat.. Recte igitnr
961. Wintonieiisis episcopus eleclus. Naiu, ulinqu.it inler mss. codices ecclesiariim Angliaccathedralium
Hisloria Rairtesisecap."13: «Eadem lenipesiaiequaS. eialiarum celeiirium ejusdem regni bihliolbecarum
Diinstanus ad sedein Cariluarienseinprovectns est, I codice6115, iii cpdicibus mss., Thoniae Galei cpdicc
lioc est annO 961, « eadem quoque lempeslate vir _81 : Etheiwoldi Lindisfarnensh De Vilis abbatuiii
mireesanclilalis abbas Abbendomai Elhelwoldiis, S. Lindisfarnensiuminscribitnr ; et ibidein 6183, codice
Dunslani alumnus , Brillielmo Winlonise episcopo 349 ejusdem Galei, Eihelwoldi Vnera, liber sic dj-
liiiiiianis rebus exeinpto, cjusdem sedis digiiitaienv cius. At opus isiud absque dubio speclat iid aliuni
volente Doniino adeptus esl. > Juxla Symeonem iElhelwuIsum ducentis aniiis ei ahiplius islo anii-
yero D.iirielmehsem in Chronico,facfus est anno 963 quiorein, qui dictus est Bernicius. alque aniio 750
episcopus, qui, clericis ab hac sede aniotis ob nu- clarus, opuS suuiii~_>eLindhfarnensibns cbbatibus ei
plias ad quas passim convolabant, monachos illic virh illustribns domino suo Egberlo Eboracensi cir-
jussii regis Edgari substituil. lia auienv Vilam.ejus n clmphcopo iiiseripsit, in preefationesua quse exsial
pcrstringit abbasJorrialensisloco citalo:« Factus esl in veteri codice bibliolhecic Bodleianae, in niss. Bo-
episcopus Winloiiiensis, nbi monasteriuin monialiuni dleii liltera B, 4, codice 10: Amkorum prmsianih-
COiisliluit,et corpus S. Swilhini transttilit. Yjr igi- simo atque dilecthsimb sacerdoti tnagno Egberto ,
tiif iste ex inohaclio WiiUoniensis proesul facius, presbyler meritis JSdilivulf, intimie churitalh saluiem.
pfppter profusa convivia.queelunciii Anglia a Da- Hiine errorem ndmisil Gerardus Joannes Vossius
iiortim advenlu exbibebanlur, pane et aqua uteba- Jibro n De bistoricis Lalinis, cap. 41, qui lainen
tur. Vir isle peroninia beataeMariseet sanclo Cui.li- ibideni cap. 29 il.ludopus ideiu tribuit el riicie EiheJ-'
berlodeyotus exslilil; Ciijussedem poslobiium ejiis, wolpho Bernicio, quem anno 750 claruisse scribii.
nunquam poiuit aliquis impune.dormiiando preuierc, Nihil igilur bistoricum quod sciani Etbehvoldus
quin letris imagiiiibus resiliret, increpantibuscurse- WinlOnierisis episcopus scripsit. Sed De consuetit-
dem episcopi indiguus usurparel. lgilur duin seiuel dine monacJwrumS.uxonke jEtlielvoldus exsial nis.
simulias anxia inier ipsuin episcopum et Godwintim in bibliolheca Cotloniaiia sub efligieTiberii littera A,
coiniieni essetexoiia, nec•die ad hocslaluto paci- Codice3, pag. 171, Codexaniiquus el optimaehoise
ficari possent,- episeopiis ieeedendo iratus dixif: per niaiius diversoitiin scriptus anle oecupatam Aiir
Per dominamtneatn Mariam tnale tibi erit. Nec ab gliam, in qtio icones S- Benedicli, Eadgari iegis e't
illa hora quievil Godwiniisa Viscerumlorlura, doiiec S. Scholasticee.'lieni iiiler codices m»s. collegii (]or-
beriediciionemab episcoporeciperel. Tandeni viriste poris (iliiisii Ciuiiabrigiaenoliito S, C, siibiiiiem co-
_d Diiiiclumprofecliisest, ubi, quod magna: videbalur dicis, post paginairi'263 , Regula S. Benedkti Latini
~ el Sciavbnice auctore _ElhelwoIlo. Cujus o!) transja-
(atidaciae, revulso sepulcri operculo, cuni S. Cutiiberio *-*
quasi cuin aiiiico loquebaiur, ubi muiius amoris iie- lionein SaxPriicam, ut Hislpriii Eliensis refeii, Eadr
ppsuil el obiil, anno Doinini'984, episcopalus _4, gr is rei etAllieth slve ^iifred sancio Etilwoldo
regis Ethelredi 3, ei visioneiu Doriviiiiquain sempef i« leriumde Suthburn cuui chyrogiiipho iu pei|)e-
Dpiaverai, adeplus csl. iluic Elhelwoldo successil tiuirti cpntuleriini. De opera ejus advcrsus piesby-
S. 'Elphegiis tuiic'Baihonieiisis abbas. > ln ros. co- leroruin coiijngia, vide Vinceiiiium.Belloyiiceiiseui
dice 5164 bibliothecseBodleianse,inter mss. codices in Speciilo HiSioiiali lib. xxiv, cap. 85, Antoiiiiitim
Fraiicisci Junii cod. 52, luini. _, exstal: Ethelwoidui Floreuliaearchiepiscoptiiiiin Suuima llisioii_li,parte
vpiscopusWihtoniensis,Dediurna. consuetudinetndna- ii, lil. 16, cap, 6, § 4. Aguiit de Ethelwoldo Jdan-
clwrum ord. divi Benedkti, Saxonice ex cOdicebi- nes Lelandus.iii Cplleciaiieis, voliiniiiieIV, iiiim. «JO,
uiiolhecseCotlonianse sub efflgie Tiberii A, 5'. llem piig.i_7, quod exstai inter ross. codices biblioihecso'
inier mss. codices Universitatis Canlabrigiensis num. Bodleianae in Anglia, cpd.-5105 ; Gerardus Jpahnes
2427 e.slat in biblioibeca publica Caniabrigiae iiv Vessius De histoiicis Laiiiiis ib. li, cap. 41, p;ig.
niss. codicibus quos Mallhaius Parkerus Cantua- niilii 354; Hiniiphrediis Wanl. ius iu Ca.alogo liiss.
riensis aichiepiscppus huic b.bliolliecaidono legavilj codicum Aiiglo-Saxoiiicoruiri,i» bibliothecis Angiioe
codice 247, nuui. 8i Ethelwoldus be qbbalibus Lin- occurreiilium,Oxouiiiii.:.•.:•'.....
fol. ah. 1706 edito,'*pasg.
« l_i
9. _>eregibus etregnw
ii/i*/iir«e»Mii«8. 6t 199.
79 S. ETIIELWOLDI WINTON. EPISC. 80

VITA SANCTI ETHELWOLDI

EPISCOMWINTOMENSIS,

Auctore, ut videtur, WOLSTANOmowcho, ejus discipulo.


(Apud Mabill., Acta SS. Bened. Ssec. Y, p. 606.)

OBSERVATIONES PRiEVI_E.

I. Quod priscam ecclesias.ticoeac monasticai rei \ egerunt, Rngerium Hpvedenum, Henricum. Huivtiu-
disciplinam restituere saeculox conata est Anglicana dpniensem, MallhoeuniWesimenasieriensem, Jpanr
Ecclesia, id maxinie debel pieliili ac sludio iriiiin neni Bromtoniim, Harpsfeldiuni, Thomam Mai.Iieu?!
illiistrium episcoporum, scilicel Ethelwoldi, Oswaldi viuro indicasse sufficiat: quibns adde auctofes qui
et Dunstani, qui cooperante in primis Eadgaro rege, facta sanclorum Oswaldi et Dunslani scripserunt.'
abusus in Ecclesiam invectos suslulerunl, et mona- Fallilur in his Bromionus, qui Eihelwolfi gesla con- .
clios vitav slrictioris inprislinas sedes postliminio fundiicurii factis Alfwolflepiscopi Schirebiirnensis.
revocarunl. « lla his tribus vilis agenlibus, quasi 2. Quid in rem raonaslicain praesiUef.ilEtelwoldus,
triformi lumine Ecclesiam serenanle; dehsaevitiorum probant monasteria Abandoniense, prscsertim duo
lenebrse > evanuere, ait Willelmus Malinesburiensis Wintoniensia, velus ac novum :iii qtiprum allero
in lib. u De regibus, cap. 8. Eihelwoldum qui et monachi ejectis clericis suffecli,. in altero insiiluli
Atheheoldus, plures auctores celebrarunl, quorum suut, ut pluribus dicilur non solum in sequenti Vita,
primus videtnr Alfricus Abandoniensis, qui anno ab sed eliani in actis Oswaldi el Dunslani, apud Willel-
Edelwoldi obilu vicesimo res ab eo. geslas litteris mum Malmesburiensem, in Monaslico Aiiglicano, et
breviler mandavil. Ejus lucubraiionem invenimus iu aiibi. Audiendus hac d'e re Willelmus Miilmesbiir
ms. codice Fiscamnensi. Proxime post eum ideni riensis in lib. n De regibus Angloruin, cap. 8 :
praisiuit scripior aiierelanonymus, quem hic dainus; « Quanluni eliicax fuerit sanctilas el probilas di-
eujus selas ex prologo ex cap. 39 intelligilur: ie- scipulorum suoruhi i ,'nempe DuriStani,«indicio esl
statur quippc se ea referre quae prmsens viderit, et Athclwoldus ex monacho Glastoniensi abbas Aben-
qum fideli seniorum relatione didicerh. Heec scriplio j. doniensis, idemque posl boecepiscopus Wintoniensjs,
habeiur in codice Ulicensi "
absque auctoris nomiue qui tol et lanla inonasteria fecit, quod vix modo
seu sancli Ebrnlfi, ea aitate scripto ; sed ejus auctor credibile videalur, ut lalia fecerit episcopus urbis
non alius milii videlur qtiani Wolslanus inonachus unius, qtiaiia vix possel rex Angiiae.lolius. Fallor, et
Wintonieiisis, de quo hoec Willelmus Malineshii- praecipili senlenta pecco, si non palam sitquod dico.
riensis in lib. u De regibus Angloruin, cap. 8, ubi Quaniula sunt ccenobia Eliense, Burchense, Tor-
de Elhelwoldo : « Hujus Vitam Wislanns quidanv iiiense, q«se ille a fundameniis suscitavit, et sua in-
canloi Wintonieiisis, discipulus ejus scibcet et alu- dustria perfecil? quse cum semper exaclorum velli-
mnus, coinposuit stylo niediocri, »ut vero hancesse eeinequiiia, sunt nihiioniinus babiiatoribiis suis
puleni Wolstani lucubrationem, boec fere me mo- sufficientia. » Tiini laudatp Wolstano ejus Vjioescri-
yent.nempe quod aetas apprime conveniat, ge- ptore, ac deinde OsWaldo,qui Wigorniaemoiiachos,
niiisque uucloris poetae, qui noiinullosa verstis huic pro clericis posuit, hsecsubdit Willeliniis : « Eiptt-
Vitai inseruit; deinde relata qusedam Willelmo in lerat anlea regali jussione Ellielwoldtis episcopus
lib. u De pontificibusAnglorum, ubi de EUielWoldo, clericos de Wintonia, qui curo dala a rege sibi
quai non ab Alirico (qui ea prselermisit, nec scio an Optione ut aut regulariter viverciil, aut loco cede-
Willelmo notus fuil tanquam Vitse S. Ethelwoldi rent, magis vitam mollem elegissenl. i Willelmo
prinviis auclor) sed ab auciore nostro accepil, haud suffragalur Ordericus Yitalis iii Historiaesuse lib. IV,
tlubie Wolstano, qucm uiitim laudat Vilavsancti oag. 517, ubi bsec verba : « Tunc cainobiuin Me-
Elhelwoldi scriplorem. Porro Alfrico Wrilsianuiii desharostede, quod pridem teinpore Wplferi regis
jdcirco proettilimus,qucd bic eadem emnino, et qui- Mercioruni Sexvulfus pontifcx constnixit, Adelvol-
dem iisdem sscpe verbis referal, qusedam vero adji- C dus prsesu!sub Edgaro rege, iii vico qui Buj-gdicir
ciat, quoe apud Alfricum desideranlur, referuntur- tur, reslauravit, et basilicam in lionore sancti Petri
ut sup loco notabimul, aposloloruiii principis edilam magnis opibus dilavit.
que, ut dixi, a Willelmo,referre
Alfrici prologum huc juval: « Alfriciis Deinde 'forneiense, Eligense et alia mulla inonaslc-
abbas, Winlonieiisis aliimnus, bPnorabili episcopo ria plurlbus Iii locis fabricaia sunt: et convenlus in
Kenulfo el fralribus Winloniensibiis salulem in illis monachorum, aui clericorum, aulsaiiclimonia-
Christo. Dignum ducens denique aliqua de geslis liuni solerier locata suni. Copia reddiluum singulis
Palris noslri el magnifici doctoris Alelwoldi ineiiio- monasteriis largiter iropaiiiebalur, unde sufficiens
riae modo commeiidare, transactis videlicet viginti yictus et vesiitus tbeoricis adminislrarelur, ne pro
annis post ejus migrationem, brevi quidem narra- penuria rerum necessariaruin in divinocultu aliquaie»
tione mea, sed el ruslica, quse apud vos, vel alias a nus vacillanies frangereiitur. Sic in Angj.ia inona-
lidelibus didici, buic stylo insero, ne forle peni- sticusordo renovattisest, > etc. Quidin Wiiitpnien-
lus propter inopiam scripiorum oblivioni iradantur. sibus munasteriis veteri ac nevp acluin ^il per
Yalele. » Alfricum seu Elfricum laudat Pilseus ad Elhelwoldum, carmine persecutus est Wolstauus ,
annum 1016, ubi ait eum ad episcopalum primo jani superius Iaudatus, in epistpla ad Elfeguin
YVilluncnsem, dein ad melropolim Cantiiariensem Wiritoniensem episcopuin , praifixa dupbus, jibri^
promolum fuisse. Alios auctores, qui de Eihelwoldo Bielricis ab coueiri Wolstano scriptis*De Yila etitiii-
«I - VITA. 82
raculis sancti Swithuni antislitisitidem Winloniensis. A sanclis lucifluum jubar invexit. > Torneia insula,
Haiic episiolain post hanc Yiiam referemus. Hoc Thornig h\c in cap. 24 appellatur, sita prope urbeui
Wolslani carmen non laudat in superiori loco Wil- Eliensem, in comitalu Canlabrigiensi. De eo lege
lelmus, qui praiter libmm de Vita Elhelwoldi aliud "MoiiasticumAnglicanum a pag. 242, ubi ecclesioe
opus De harmonia ei tribuit bis verbis : « Fecil et pars aquilonaris S. Benediclo sacraia fuisse.dicitur
aliud opus De lonorum harmonia valde utile, erndili pag. 243.
Angliciindicium, homo vitsebonseet eloquenlieeca- 4. EthelWoldimemoriam in rebus sacris jam inde
siigatee. > Eara eloqiientiara negligerC visus esi in ab ejus obilu celebrayit Anglicana Ecclesia, ut prse
Yila S. Ethelwoldi, quaemediocri stylo revera scri- aliis testaium facit missa hic edita , qualis in ms.
pta est. De novo monasleriolege quaediximus supra codice Uticensi pervetuslo habetur. Ejus moriis diem
in Elogio S. Grimbaldi. Alfricus assignat lerlio Kalendas Augusli (si non
3. Pulchra sunt quse de Thorneiensi nvonaslerio fallit apographum nostrum), Wolstanus aliique post
exculto scfibit Willelmus in line eum Kalendis ipsis. Sic eninv legil.ur non solum in
IierElhelwoIdum
ibri iv De pontilicibus Anglorum, ibi: « Soliludo in- cap. 41, sed eliam in ipsc Yitse ejus litule, qualem
gens ad quielem data monachis, ut eo lenacius hse- inox referemus.
reant superis aao castigalius mortales' conspicanlur. 5. Pilseus in librn De illusfribus Angliaescriplori-
Femina ibi si visitur, monslro habelur;. maribus bus Ethelwoldum nosirun.icommendat, eique tribuit
advenientibus quasi angelis plauditur : csele.riimibi opttscula iionnulla, nempe : Desua in presbyterospo-
hullus nisi "momentaneeconversalur. > Elhelwoldus teslale ad Joannem papam XIV, lib. i. Conlra pre-
t jam aprincipio episcopatus eremiticam ibi exer- sbyterosfornkarios el eorum concubinas lib. I. De
cere vitam ccepit, libabalque ut polcrat fulurse B abbatibus Lindhfarnensibus lib. I. De regibus, regnis
quietis primitias diebusquadragirita in remolissiriva, et ephcopalibuslotius Anglim tib. i. De tempore re-
qtiiim ipse construxerat, ecclesia solus Dep vacans. gum Britdnnorum lib. i. I)e suis vhilalionibus lib. i.
Idcircoque rion tanlum terrarum illic, quanlum alibi 'De ptanelh ei mundi climalibus lib. i, et alia non
congessit, sed quantum sibi el duodecim monachis pauca. Sed an et quaevere ipsius siiil, non facile est
salis esset. Corpora sanctorum, qui olim in illa ere- deflnire, cum ea opera non sinl in promplu. Non
mo diversati fuissent, necnon et aliorum per An- larnen dubilem librum De abbalibus Lindisfarnensi-
gliam tot advexit, ul omnes pene anguli ecclesioe bos haud alium csse quanf cariiien Elhelwolli mona-
pleni sint. > Ceeleris propter nominum slridorem chi Lindisfarnensis de islo argmnenlo, a nobis edi-
omissis, Willelmus uiiuin memorat Benedictuiii ab- tum in toino superiori. Addit Pitseus librum De vi-
batem Wiremulherisem.venerabilisBedae riuiritium, sitationibus opus esse Elhelwoldi monachi Wintol-
cujus « Benedicti coi-pus magno coemplum prelio niensis. Caetera, forsan proeter duos prinius, aliena
Adelwoldus Thorneiam advexit, et obscurioribus etiam videntur.

VITA SANGTI ETHELWOLDI.

INCIPIT PR.EFATIO

De vita gloriosi Patris Alhelwoldi episcopi, cujus sacra raemoria celebratur in Knlendis
Augusti, qua die regna migravit coelestia.

Poslquam mundi Salvator Christus humano generi C fex Adelwoldus, velut Iucifer inter astra coruscans,
per aulam virginalis uteri incarnatus apparuit, et suis lemporibus apparuit, multorumquecoenobiorum
explela suoe pieiatis ac noslrse salmis ineifabili dis- fundator et ecclesiaslicorum dogmalum instilulor,
pensalione, ad paternse majestaiis sedem" cum inler omnes Anglorum ponliflces solus singulariter
triumpbo gforiaeest regressus, multa per universum elTulsii.De cnjus ortu, gesiis et obilu scire cupien-
orbem diiTudit apcstplicorum luminaria doctorum, tibus, aliqua narrare dignum duximus, et ne tanli
qtii evangelicae fidei illustratione perfusi, cxcas Patris memoria pcnitus oblivioni traderetur, ea quse
ijuprantiee tenebras ab humanis cordibus effugarent, prsesenles ipsi vidimus, et qtioefideli seniorum rela-
et-ut credentium mentes igne superni amoris inflam- tionedidicimus, inbisschedulissummatimperstrin-
marent, et elongata diulurnse mendicitalis esurie, ximus, illius sanclis confisi suffragiis, hoc el nobis
populoruin turbas setemae vitse epulis satiarent. Ex qtii scripsimus, et eis qui lecturi vel audiluri sunt
qtiortim collegio bealus Pater et electus Dei ponti- profulurum.

INCIPIUNT CAPITULA SEQUENTIS LIBELLI.


I. Deorluet iemporibus beati Adelwoldiepiscopi. D dam die subilo in ecclesia cum nutrice sua ttt
II. Devisionesomniorum matrh ejus. inventus.
Hl. De interpretationesomniorum eorumdem. VI. Quam sludioseel diligenterin ipsa puerilia sacrit
IV. Quomodbmater sensit animatn pueri nascituri litterarum sludiis aninium dederit
venhse, et.in ettmintrasse. "VII. Quomodoadolescens Adelstano.regi nolus e/fe-
Y. Quomodopiter natus et in Qhristo renatus, qua- ctus,ad clericatumet sacerdoliumpervenerit.
83 S. ETHELWOLDIWINT. EPISC. 84
Yltl. De prbplietia qttam prmdixit sanctus Mlfegus A woldvm construcla; et comtiintq sint monacliorum
Wintoiiiensis ephcopns de iribns sacerdbtibus. inonialiiitnquecmnpbia in gente Anglorum.
IX. Qubmodb Adelwoldus Glestoiiiam pervenit, et .XXYlll. Qftomodo sanctus Adelwotduslenitatis bian-
mohacltusfaclus, qudliler ibi vixerit. dimentp seyerilatem disciplinm (emjieraverii,:
'X. De bbilu regh Mdelstani, et de successione frd- XXIX. Qubmoilo famis ienipore multiiudinem. pau-
trumejusin regnum gentis Anglorum. perum ab ipsfs fancjbus morlis eripueriii
XI. Quomodb rege Eadredb favente, sdncliis vir XXX. Q„orf inier liatc vir sanclus ihfirmiiates siepe
Abbandunensh monasterii curam suscepit, ejusqtte rhcerum el tumoretn crurium perpessus fueril. .
loci abbas ordinalus fuerit. , XXXI. Quodjuvenes docere.semperduice habuerU.. ,
XII. Quod rex Eadredus ad mohaslerium venerii, XXXII. I)e chrismalh dmpidla peene vqcua.^ el
et hospitibus tota die convivatitibus liquor exliau- in.itinere oleo plenq inventg. -.,.
riri nequiverit. XXXIIL De monacho qui furlum perpetravit, et
XIII. Qtwd: regnanle Eadgarb tempium prmdkli •solosermoheviri Dei quid]perpessusfiierit.
ccenobiiconstruclum el dedicatum fuerdt, XXXIV. De monaclip qni de summo tenipli culmme
XIV. De ordinaiione Dunstani, et quod dbbas Adcl- cecidit,.el nil hutli pqssus, incolumh surrcxii,
woldtis Osgdrum monachuni iraiis mare direxerif,; XXXV. De tnonacho qui se virb Dei in iegeiidoassi-
etde quodam fratre Mistahi slmplki et maghm milare prmsumpsU,qu$ perpessus fuerit. ',
ObediewiiEviro. XXXVI. De c.nndelaqum.epkcopoobdpr.iitientesnper
XV. 'Quomodo Iwslis. qnliquus sanclum virum. per jolium libri ardens jftcuit, el iamen puginam
" casum
cujusdam posiis exslinguerecbnalus sit. minime Imsit.
XVI. Quod rex Eadgarus' tid ephcopaliim Wintb- g XXXVII._ Qiiod npn omiiia virlulum sancli: vm
tiiensis Ecclesid' sqnctuth virum elegerit. '.fipera,valeani: explicari- .. \ ..,_'
XVII. De communibne quam clerici cantaverunt:, XXXVIII.De arbpre qualam magna cueulHi innu*
qiianto monachi de Abbandunia venkntes ad tiieris oftusta, et de ejus ihlerpreinliane, qum in
ingressum ecclesimsielerunl. somnis sancto Dunstanoolimfueratostensa.
XVIII. De expittsioneclericoruinde veteri monasterio. XXXIX. De visioneviri Dei ih qua npparuil einavis.
XIX.' Qiioinodovir sanctus venenum biberit, et fidei quwdam moximq, piscibus et anguillis ab imo
calore Succensus,poiutit mbrtis exstiilxerit, , iisqiie dd summutn pieiia,. qui. exciiali homines.
"
"XX. De expiilsipne ciericornm de tiovb tiioiiasierib, jsunfi effecli, ei ' raiioni prhtince restitutL
~K.Xl.Quod in Afibdndpnid Osgaruni cbhstituerit XL. De veierh ecctesW,... nbva dedkqtione , attoe
abbatem. facta est in die xui Kall Novembris,
XXII. Qubil in cimnobia nbhndruni sanclimoniales XLI. De pbitu sancli Pairls ih Hal. Angusli, et de
ordinaveril. '
sepullurd ejus die ierlio Ndharum ejusdem mensis.
XXIII. Quomodoin provhkia orientalium Anglorum XLll. Quomodo sanclus vir antequaiii levaretur e
Etigensecamobiumregttlariier menaehisinstituerit: lumulo,manifestavilseviro~urbiinoeuidum,hbmihe
XXIV. Qnod in provincki quoque Girviorum duoi Elhelmo, plurima cmcitatemutlato.
monasieria, Burgh qtque Tltorniji appellqta, similii XLIII.Dzsancti viri.translatione,qum facta est sub
modo monachis deiegaverit. ' : die iv iduum Seplenfbriumi, et de miraculh <xd
XXV."De familiaritaie sancii viri cum rege Eadgaro^' C ejus seputcrum patrnih.
XXVI. Derevelationesancti anlhlilis Swiiltuni, quem'- XLIV. De infirma puella^ qum ibi sanilatem recepit.
sanclus Pater Adelwoldus sub die Idus Julii cum! XLV'. De cmco puero, qui ei ipse ibidem illumina-
omni gloria translulit,etinde in ecclesiqcollocavil. XLVL. tus est.
De.ligato qubdam fure et i« cippo exlenso, qui
XXVII. Quod et alia multa per Dunslanum,-et Adeti:. soio sermoheviri Dei absotuiusest.

INGIPIT VITA SANCTI ADELWOLDI


.. WINTONIENSIS:
El?lSCOPIET CONFESSOHIS.

. C\P. I. — Eranl igitur p.arenlcs, sancli poiilificis D sublime vexillum, cujus summilas cceltim langere
Adelwoldi ex,. ingeiiiia Clirislianorum propagine yidebalur : quoti se inclinando lidnesie ad lerram^
oriiindi, .Wentaiise ci.vilalis urbani, lemporibiis-se- fjmhrjariim _stiarum velamihe circumdedil iiiiprse-
liioris E.adiiardi,fegis Anglorum florentes, in man- gnalam,. r.iirstimqiieprpce)a altitudine erectum, et
dalis el juslilicatio.iiibusDomini sinc querela fideli- inflexibili stabiliiale'rebustum., ipsum''-uHdejiriclin_-
ler incedenles, Quiduni: quotidianis bonorum ope- baiur repetijl coelum.;Exspergefacta autem mtilier
ruiu pollerent inc.remeiitis:, eximio Dei mutiere de- rurstis sopore deprimUur, et ecce reperiteviditex '.
corati sunt, qno talem mererenlur gigne.re*oboleni, ofe suo prosilire et avolare 1qtiasi aivreanl riiif;»
cujus erudilione el exemplis non solum populi prae- inagniltidinisaquilam, qua: volando ciinla Wentarix
sentis sevi, sed eiiam futtiri pervenirent ad notiiiam civitalis aedificia, auratis pennarum remigiis obum-
veri luminis : ul exuli caligine tehebfosi errofis, bfavii, et iii alta-ceelorum se elevando disparuit.
gloria fruercnlur avlernoeclarilalis. Cumque mulier evigilans secum miraretur auonila,
> CiVPVlI.— Itiique felix ejiis geiiitrix cmn eum ini et somnibrum visionejri mehte volyefet. taciia, riec-
tueroconcepumi gerefet,vidilbujiisceniodi intempestai per seinelipsam conjicere posset eorum intepfelar:
nocte somniiini, qnod erat certunv fuiuri effectus> lionem, peffexit ad quamdam Chrisli famulam,
pvoesagium. Yisum iiamque sibi cst se pro forihtiii nomine Edeldridam,. moribus et selatp. ihaturaiivj
snaj dpihus sedere, et obtutibus suis adesse quoddairi (jiise iii prsefata urbe nutrix erat Deo devolaruii»
85 VITA. •> ; 8C
virginum, cui nafravit ex ordine quod sibi osten- Apise devetipnis sp.vere neqniret, caput hunilir
sum fuerat in noclurnii visione, Ai illa, sicut erat ter oinnipolehtemDomiiiuin rogalura declinavit, et
Sagaci animo prudentissima, el inlerdum eliam fu- confestim divina miseratione consolari prpineruit.
tororum, Domino revelante, proescia, de nascituro Nam ntillam molestiam procellosai tempestatissen-
' iiifariie ihulta
ppsedixil,quse vera esse rerum exitus liens, siibito cum infantulo invenla est seden.s in
intlicavit. ecclesia quam adire dispenebat, ubi soleiiinia mis-
CAP:.111. —" Nos quoque eorumdem somniorum sarunv presbyter celebrabat: et quod nulla ralione
credere potuisset ut fieret, faclunvvehementer ex-
' conjectores esse possumus, in sublimi vexillo intel-
ligentes sanclurii viruni, qui tuncin utero portaba- pavit; el omnes hujns rei cegnpscentes riiiraculuiri
tur, quandoquefuturum militioeDei signiferum, sicut magneeadmiralionis sttipor invasit. Sicul enim pro-
eterat, quem multimoda reluclatione conlra anti- pheta quondani ex Judoea repente sublatus, et in
'qrium hoslempro defensionesanctse mairis Ecclesiae 'Chahtea cuirt prandio deposilns, sic beatus puer
corigiedieniern vidimus, ipsoque bellante, imo per Adelwoldussub riiomenlocum nulrice in lemplo est
ipsum Deo vincenle, pravoruin machinamenla ad prsesehtatus, ul sictit ille refecit congruo lempore
"hiliilum redacta cohspeximus. Et quia aquila ab Danielem prophetam in lacu leonnm, sic iste millia
acumine oculorum vocatur, et lestante sacroelp- Bpppulorum pasceret in Ecclesia sanctorum.
qiiio ihesaurus desiderabilis requiescit in ore sapien- CAP.YI. — Igitur quotidiano profectu crevitpuer
lis; reele per auream aquiiam, quavloiam urbein bonaeindolis, el in ipsa mox pueritia sacris littera-
alarum velamenlo obumbrare visa est, idem prsecla- rum studiis tradilus : ui qui aliis viam salulis erat
rus vir lotius sapienlise [ihesmro] decoratus expri- ' oslensurus, ipse cum Maria secus pedes Domini hu-
, riiilur; qui perspicaci et irreverberata cordis acie niililcr sederet, et verbum ex ore illius salubriter
divina mediiando, semper ad ccelestia per coniem- audiret. Erat enim agilis natura atque acultis inge-
plalionem volavil, et s.uper Ecclesiam, magni Regis nio, ila ut quidqiiid majorum tradilione didicerat,
ciyitalem, quam coiilrarisepotestates impugnare ni- hon segniter oblivioni traderet, sed lenaci polius
lebanlur, umbraculiim paternse protectionis longe memoriai commendaret. Studebat etiam. leneros
lateque expandit, et consummalo boni certaminis pueritiae anrios moruni honestaleet virlulum matu-
ciirsu, advisionem Dei in sanclorum comitatii per- ritaievincere, divinis semper obsequiis omnia mem-
venit, sicut in Evangelio voce Dominica dicititr : bra sua maiicipare, et ad Dei implendam volunlalein
Vbkunque fueril corpus, illuc congregabuhluraquiim. totam ineniis suse iiuentioneiii dirigere : sicque prae-
Quia nbj ipse RedemplOr noster est corpore, illuc ceptis Chrisli muneribus recte vivendo gratias exbi-
procul dubio nunc colliguiuur electorurivauiinse, el C bere, ut ad majora percipienda dignus lnererelur ex-
iri futuroeresurrectionis gloria illuc quoque eorum sistere.
colligentur et corpora. Hoecde somniorum inlerpre- CAP.YII. — Curoque lloreiilis adolescenlise cori-
taiione brevifer diximus : iiunc ad narralionis ordi- lingeret selalem, praeconium sanctse conversationis
nem redeamus. ' ejus/Edelstano regi, filio prtedicti regis Eadwardi,
CAP.IV, — Quadam namque die cum mater ejus fama vulganle nuntiatum est, juvenemqiie festiitaii-
slipala civibus slaret in ecclesia, sacrae missavcele- ter accessiri praecepit, qiii cum adductus staret in
bralioni inleresse desiderans, sensit animam pueri praisenlia regis, invenit gratiam in conspectu ejus,
in et in eum Dei nuiu ' el in oculis
quem gerebat uiero, yenisse, optimaturo ejus; ibique individuo comi-
cuncta moderanlis inlrasse, slcut postea ipse saif- tatu mulium tcmporis agens in palatio, plufa a sa-
clus qui nasciltirus eral, jam episcopus nobis gau- pientibiis regis ulilia ac proficua sibi didicit. Et d&-
dendo refterebat. Ex quo ostendilur eum a Beo niuni jubenie rege ab iElfego Winlonieiisi episcopo
.electum exstitisse eliam aiiiequam riascerelur, et secundum morem ecclesiasticum prius ad cleficalus
animamprocreali lioininis non, ut quidam eestimant, offieiuni tonsoralus, ac deinde paucis labenlibus an-
apairevel a nratre exisiendi initiuni suinere, sed, n noriini curriculis
' •• in sraduiri- saCerdotaleiiiconsecra-
. ulvere et absqiie omni dubietaie. credilur, a solo lus esl. .".•'.'
Creatore vilalem spiriluni vivificari, et singillalim CAP.VIII. — Ipse enim beaiae recordationis.Pa-
unicuique.dari. Nascilur ergo futurus Dei poiuifex, ter Elfegus, inter coetera sibi collata spiritualium
. etfonle bapt.ismatis in Chrislo ieiialus, Adelwold a 'cbarismatiini dona , proplieiiae spirilu pollebat et
parentibus est appellalus, sancliquechrismaiis un- coiiiigileuiiioidiriassein.ipso iempore simuiDiinsla-
clione .conliriiialiis,graliae Dei in oninibiisconimeii- num et Adelwoldum, et quemdam, Edelstanum vo-
.daliis.. eabiilo, qui poslmodum monachilem habiiiim dese-
CAP. Y. —Accidit enim quadam solemni die, rens aposiala fiheienus perduravit. Completa auleiu
cunv more solito nutrix illius ad ecclesiam pergere missarum celebraiione sanctus anlisles Elfegus sibi
et: orationi incumbere decrevisset, lam validam iri- adheerentes' ita alloquitur :'« Hodie cofam Deotri-
nndantis pluviee lempestatem eriimpere,"ut extra bus virisnianus imposui, easque in sacerdotii ordi-
loci liriieri,ubi in gremio tenens eunidem infan- nem consecravi : quorum. duo iid episcopalem per-
lem sederat, pedem movere non possel. Quse tingent apicero, unus quidem primmiijti ciyilale
dmn mcerens amarissime flerel, eo qued vplum Wigornensi, deinde in Canlia, vjuaeest metropp]u|
87 S. ETHELWOLDI.WINfON. EPISC. 88
Eccesine geiitis Aiiglorum; aller vero mihi quando- AL Scriplurae testinionia,
per disciplinam subdilps et
"qaesuccessurus esl in pontificii dignilatem , terlius per hurivililatenicusiediebaisemeiipsum. _•,,•.'.
autem per lubrica volupiaium blandimenla misera- CAP.X. — Cpnligit interea victprio,sissimumr«-,
bili fiiic tabescet. > Tunc Edelsiarius inlerrogavit
gem jEdelslanum, quarlo anno ppsfqti.amhostilenx
"sanctum anlistilem propinquum suum dicens :
« Num mibi conlinget esse uniim ex duobtis paganortimexercitum maxima slrageperernU.pbisse,
jjui et fr.itrem ejtis Eadrnundum pro eo regni giiberna-,
episcopali calhedra sublimandi sunl? > Cui respon- cula suscepisse. Cui post annos scx etdimidiutri
dit anlistes : i Non erit tibi pars neque sors in eo crudeliter
inleremplp successil in regiinra ffater
quem praefaiussum ordine; sed neque in ea sancti- ejtis Eadredus, qui erat veleris cceripbiijn Wiritpnia ,
tate, quam in hcminum ccnspeclu videbaris in- specialis amalor alque defensor, ut teslanlur ea quoe
choasse, perniansurus es. > Cujus prophetiai verba ipso jubenle fabricala sunt ornamenla, niagna scijj-
quam veraciter essenl prolala rei probavit eyentus. Celaurea crux, allare aureum, et caetera.qiiaelarga
Nam duo (sicut dicit Scriptura : Justus justificetur , nianu benignns illuc ad honorem beatprnm appstplo-
adhuc, et sanclus santificelur adhuc) ad.pontilicaiqs rum Petri et Pauli direxil, ibique acternaliter ad Dei
honorem pervenernnt, tertitis vero juxla lerribjlom laudem et gloriam conservari proecepit : qui.eliam
prioris sentenlioe comminationem quoe dicit: Quifi3 si vita coines fieret, orieiitalem porlicum ejusdem
msordibus esi sordescat adhuc, in fetore luxurise Winloniensis ecclesiaedeauratis imbricibus adornare
yilam finiyit. disposuit. Cujus regni ternpore vir Dpininj Adelwbi-
dus adiiuc cupiens ampliori Scripturafum scienlia
CAP.IX. — Adelwoldus aulem Cbrisli famulus, doceri, el monaslica religione perfeclius informafi,
.liomine, menle et opere benevolus, arclam viam quoe decrevil ultra marinas adire parles. Sed venerabilis
ducit ,ad vilam reclo iiinere gradiens, quotidiana regina Eadgiw, materregis memorali, prsevenit ejils ^
Deo. cooperante studuit melioratione succrescere, conamina, dans consilium regi ne talem viruin sine-
|dans operam diligenler dpctrinis et exeroplis Elfegi rct egredi de regno suo, insuperasserenstantamin
jsusceptoris el oj-dinatoris sui. Nam apud eum proe- co fuisse Dei sapienliam, quae et sibi.el aliis sulfi-
icipiente rege, quo melius imbueretur, aliquandiu cere posset, quamvis ad alieneepalriee fines ob Iiahc
iCOnimoralus est, ac postniodnm Glestoniam per- causara minime tenderel.:
'
rveiiiei)s, magnifici viri Dunslani abbatis ejusdem CAP.XI. — Quibus audilis delectatus rex, ma-
_i)>onasterii.discipuIatuise tfadidit.Cujus magisterio gnam circa Dei famulum coepit habere dilectio))em,
mullum proficicns, tandem monaslici ordinis habi- placuilque ei, suadente riialre stia, dare sancto viro
tunvab ipso suscepit, humilique devotione ejus regi-.(C qnemdam locum vocabulo Abbandum, in qup modi-
mini dedilus esl. Didicit naiiique inibi liberalem cum aniiqiiitus monasteriolum, sed erat tttnc negle-
gramraaticai arlis periliam, atque melliflitam ine- cttim ac destitiituin, vilibus xdificiis corisistens, et
iricoe ralionis dulcedinem; et more apis prudenlis- qiiadraginla lanlum mansos possidens; reliqiiam
"sima?, quai solet boni odpris arbores circumvolando vero prsefali loci terram, quae cenlum cassalornm
requirere, ei jocundi saporis oleribus incumljerc, luslris hinc inde gyralur, regali dominio subjeclam
' diyinorum carpebat volumintim flores. Catholicps "fex ipse possidebat. Faclumque est, consenliento
quoque et nominatos studiose legebal auctpres, in- Dunstano abbate, secundtim regis voltiniatem, utyir
super vigiliis et oratienibus perseveranter.insislens, Dei Adelwoldus praenotati loci susciperet (9) cu-
el abslinenlia semetipsunvedcmans, el fratres sem- ,ram, quatenus in eo monachcs ordinaret regulariler
per ad ardua exbortans. Qui cum pro merilo sancti- Deo servientes. Venitergo servus Dei ad locumsihi
talis ab omnibus an)arettir, et nionasterii decanus commissum :qiiemproliniisseculisuntquidamclerici
»\>abbatestio consiiluereli)r;nulIum elalionis incttr- de Gleslonia, scilicet Osgarus, Foldbirhtus Ffiwe*
rit.periculiim, sed lantx subjectis prajbnil humilita- garus, et Ordbirihltis de Winlonia, et Eadriciis"de
tis exemplum, ul quolidiano mantium opere boiluni Lundonia, ejus discipulatui se subderites. Cpngrega-
excclendo laborarel, et fratribus ad prandium pnma ^D vilquc sibi in brevi spatio gregem nionachorum,
ac diyersi generis leguroina praipararel :'ut post quihus ipse abbas jubente reigc ordinatus est. Dedit
spiriliialem auimarum refeclionem, corporum quo- etiam rex possessioiiein regalem, quam in Aban-
que necessaria minislraret, prse oculis semper reti- dohia possederat, boc est cenlum cassatos cuiri
nens illud Doiiiiniciiiii : Quicunque voluerit inlervos oplimis sedificiis, abbati et fratfibus ad augmehtrim
major fieri, sit vester minhter; et qui voluerit inter quotidiani victus, et de regio thesauro stto mullum
vosprimus esse, eril vester servus; elillnd : Quanfo eds in pecuniis juvit; sed maierejiis largius solalia
tnagnus es, humilia tein omnibus, nt coram Deo in- munerum eis direxil. T.anlamquegratiam Dominus
venies gratiam. Hsec et alia memorise coniinendans sibi scrvicntibus coiitulit,.iit ad prscfaiuriiccenobium,
• (9VIs abbas Aliandonensis Edredi privilegio pro plinm exquhite culknles, ex CorbeiensiGqUimpceno-
. nionasterio Crulaiulensi subscripsil anno 948 apud bio accersis.sedicitnr Etiielwpldjisapud Harsfeldium
' lngullum. El tanien iii Monastici Anglicani lomo 1, ' soeculi x, cap. 9; ccrisiiie Moriaslici toiiiuiri I,
pag,16, col.l, Abbandoriiseabliasdicilur ordinatus pag-. 97.
aiiiio954; an legendum944? Viras.monasticie.dit.ci-
*ft YITA. ,9p
qndd antea rebus erat pauperrimum, oranessimul A et juvamine allerius mmistrl peragere. Accidit nam-
divitiaepularentur affluere, et sic cuncta prosperis que quadam die, dum abbas more solito peragraret
successibus occurrere, ut palam sententiseDominicce mpnasterium, ut aspiceret illum fratrem juxta fcr-
promissio impleri vhleretur, qua dicilur : Primum vens caldarium, in quo victualia prtcparabat arliii-
qumrileregnum Dei et justitiam ejus,tt omnia ctdji- cibus, et intrans vidit oninia vasa mundissima, ac
tientttrvobis, pavinvenlumscopatum, dixitque ad eum hilari vul-
• CIP. XII.-^-Venit
ergo rex quadam die ad mo- tu : 0 mi frater Elfstane, liaiic obedieniiam miiii
nasterium, ut aedificiorum slnicturam per seipsum furaltis es, quam me ignpranle exerces. Sed si lalis
ordinaret; mensusque omnia fundamenta monaslerii miles Christi es, qualehi le oslcndis, mitle mariurii
prnpria manu. quemadrrtodummuros erigere decre- luani in bullieniem aquam, et unum frusluni de iiriis
veral, rogaviique eum abbas in hospiiio cuin suis mihi impiger altrabe ; qui slalim sine mora miltens
prandere. Annuil rex illico, et conligit adesse sibi nianum.suam ad imuni lebelis, abslraxit frustum
non paucos optimalum suorum venientes ex genle fervidum, non sentiens calorem fcrvenlis aquai. Quo
Nordanhiinbrorum, qui onvnes,cum rege adierunt viso, abbas jussit frustum deponi, et nemini hoc iri-
convivium. Laetalusquerex et jussil abundepropi- dicare viventi. Illtim vero fratrem poslmodum ab-
iiafe hospiiibus bydromelluin [al. medonem], clausis n balem vidimus ordinalum, qni etiam deinde ponli-
diligenler foiibus, ne quis fugiendo potationem re- ficali honore sublimatus, Ecclesiae Willuniensi est
galis cpnvivii deserere viderelur. Quid mulla? hau.- .praelatus, et beato fine (10) in Dominoconsummatus.
seriint nvinistri liquorem tota die ad omnem suffl- CAP. XV. — Erat namque sanctus Adelwoldiis
cienliam conyivaniibus; sed nequivit ipse Jiqupr ecclesiarum ac diverserum opeiiiin magnus aedifica-
exhauriri de vase, nisi ad mensuram palmi, in ebrie- . lor, et duni esset abbas, el dum esset episcopus.
tale suatim Nordanhinibris, et vesperi cum laetilia Undc lelendit ei communis adversarius solitas suoe
recedentibus. . Rialigniiatis insidias, ut eum, si ullo modo posset,
CiP. XIII..—Non tameu coepit Adelwoldus abbas exsiingueret. Nam quadam die, dum vir Dei in stru-
designalum sibi opus -.ocdificarein diebus Eadredi clura laboraret, ingens poslis super euni cecidit, et
regis, quia rex idem celeriter ex hac vita migravit in quamdam foveam dejecit, confregitque pene
dieixKal. Decembris. Sed regnante glorioso tege omnes coslas ejus ex uiio Iatere, ita ut nisi fovea
Eadgaro, insigni et clememissimo, prsepotente ac illum susciperet, totus quassarelur.
inviclissimo regis Eadmundi filio, hpnprabile tem- CAP.XVI. — Convaluit tamen vir sanctus de hac
pluro in honore sanclse Dei genilricis semperque molestia, Dei omnippientis adjuvanle gratia, et ele-
. virginis Marieein-eodem coustruxit loco, et consum- C git eum Eadgarus felicissimus Anglorum basileus
jmavil, quod usque in hunc diem visu melius quam ad episcopatum Wiiitoniensis Ecclesiee, antequam
"sernioneostenditur. ecclesia prsefali coenobii dedicarelur." Et jubenle
| CAP.XIV. — Circa Iioec lempora eligilur abbas rcge, consecravit illam Dunslanus arcbiepiscopus
^Dtinslaiius ad episcopatum' Wigornensis Ecclesise, Dorobernensis Ecclesiee, anno Dominicae incarna-
fjnxla prophetiam sancli Elfegi cpiscopi, sicut supra lionis nongentesimo sexagesimo lerlio, stib die ler-
Et
•jleiigiiniis. post aliquot annorum cnrricula factus tioKalendarum Decenibriinii.iii vigiliasancti Andreoe
mansit in Canlia Iriginla et septem apostoli, qtisetunc habebalur in Dominica prima
amiis, quasi columna immobilis, doclrina et aclione Advenlus Domini et Salvatoris noslri Jesu Cbrisli.
JJaKliiepiscopiis,
priecipuus, angelico vullu decortis, eleemosynis el Erant autem ttinc in velcri monaslerio, ubi cathe-
propbetia prsepollens: ad cujus tumbam coelestia dra ponlificalis habelur, canonici ncfandis sccleruni
Sicpc fieri miracula audivimus. Adelwoldusaulem roofibus implicati, elatione el insolenlia atque
misit Oscarum njonaclium trans mare ad monasle- luxuriaproeventi, adeo ut nonnulli eorum dedigna-
rium sancti Patris Benedicti Floriacense, ut regu- renlur missas suo ordine celcbrare, repudianies
laris observantiofe mores illic disceret, ac dcmi uxores quas illicite duxerant, et alias accipienles,
fralribus docendo oslenderet qualenus ipse normam D guloeet ebrielali jugiler dedili. Quod minime ferens
monaslicaereligionis seculus, ct una cum sibi subje- sanctus vir Adelwoldus, dala licentia a rege Ead-
ciis devia quoequedeclinans, gregcm sibi commissum garo, expulit citissime detcslandos blaspliematores
ad promissam coelestis regni patriam perducerel. Dei de monaslerio; et adducens monacbos de Ab-
In qua congregaiione erat quidam frater Elfstanus bandonia locavit illic, quibus ipse abbas et episco-
nomine, simplex et magnse obedienlioe vir, qtiem pusexstitit.
abbas jussit praevidere cibaria arlificum Hionaslerii, CAP.XVII.—Acciditaulem Sabbato in capite Qua-
cui serviiio ipse devetissime se subdens, coxit carnes dragesimae(,11), dum monachi venienles dc Abban-
quoiidie, ct operariis sedulus minislrabat, focum donia starent ad ingressum ecclesiae,clcricos missam
: acceiidcns, ei aquam apporlans, el vasa dcnuo sponte finire. Communionem canendo : Servite Dominoin
emimdans, existimanle abbalc hoc illum cum solalio timore, et exsultafe ei cum tremore; apprehendite
(iV) fcadem lolnlem verhis, nec plura retert (11). Videscaputuuaaragesimoeeiiam tunc lnuum
Willelmus Malmesburiensis.in Iib. n de Ponlifi-, a QuadragesimaiDoniinica prima, in qua hsec anli*
cibus Anglortim, cap. 4 phona ad nussae communipncmlegilur,
91 S. ETIIEWOLDI WINTON. EPISC. 92
discipitnamiie pereaiti de vra jiisia, quasi dicerent: . cebit? Nenne ipse qui T)secIpqtiUur^proeseris eslih-
Nps rioltiiniusDeo servire, nec discipliiiam ejus ser- vinitale, licet abseris sit cofpore? Ipse prdciil diibioi
vare, vos saliiro facite, nesicut nos pereatis de via, ipse boc veneni virus in lc evacuare poiest, qui
qiise ciistodieiitibiisjusiiiiani fegrtafacil aperiri coe- semper omnia priiest. flis et hujuscemodi verbis
lesiia. Quo atidilo fratres gavisi suiil, inlelligentes a aecensa fides in-eo, omnernleihiferum han.sttimquem
Domino suttriviter esse prosperatum, et Dei nutu biberal exstinxit, furenlisque veneni dploro ftigala
luiiic psailmum propler illorum prseserttiam fuisse surrexit, abiens ad aularo hilari vultu, nulla penilus
decanlaium, moxque Davidicunv ad se traxerunt signa palloris se iniuenlibtis osieitdens ,. nec iquid-
imperium, OSgaro"exiiorlanlc eos atque dicente: qtiaviimali suo venefico reddens, sed ei quod tleli-
Cur foris morarour? faciamus sicut horlantur nos qnit ignoscens. Sicque Dei virlute dissipalum est
canonici, ingredianiur, et per viam jtisliiiaegradieri- iiialigrtum consiliiiin clericorum, quj videnies stiam
tes, DominoDeo noslro cuiri timore el exsultatione nihiiprsevaleife neqtiitiam, landiu per divefsasgcri-
famiilcraur,ui «11111 exaiserit iii brevi ira ejus, me- lis Anglorum prOvincias huc illucque dispersi sunt,
reamiir esse participes illorum de quibus subjuiigi- quousque yilam fihiernnt.
lur : Beati pmnes qui confiduni in eo. CAP.XX. — Exinde Christi aquiia antistes Adel-
CAP.XYIil.'—Mlsit quoque rex illtic ciim episcopo _I woldus exparidit atireas alas suas, et anriiiente rege
qiicindam ministrorum stiorum fainosissimun), cui Eadgaro canonicos expulit de NovomonasteriO,iline-
noinei) erat Yulfslan vEtdelham (12), qiii regia au- que moiiachos inlroduxit regulariter oorivefsahieS.
ctorilate niaridavil canonicis, ut untim de diiobus Edelgaritm aUlem discipuluin suum ordinavit illis
eiigeferit, aut sine mora dare locum mpuaehis, aut abbaieni, qui poslmodurriprovinciseanstraliiim Saxrir
siiscipere iiabilum mPhacliilis ordinis. Al illi nimio nnni episcopus, ac deinde sancio Duristarioad 6ce-
pavorc conterriti, et vilaro eisecranles mortasticam, leslia fegna: trarislate, Carituaripfum archipraesiil
iiilranlibus nionachis illico exieruht; sed tamov effectus est. I
poslmoduin tres ex illis ad coiversionem venerunt, CAP.XXI: in Abbandohia vero Osgarfimpro se '

scilicei Endsinus, Yulsinus, et Wilstahus presbyter. 'constiluii abbalem, ditalusque estlocus ille sexceiiiis
Qili cceiiPbium, quod""expnlsi reliquerant, bumili et eo amplius cassatis, insuper et seieriiseliberlatis
corde repetentes, Cbrisli jugo colla subdiderunt. suffullus privilegiis, divina simul et fegia auctori-
Nam liactenus ea leriipesiale non habebantur mo- tate conscriptis; <juaelaminis aureis sigillala , inibi
riaclii (13) in genle Anglorum, nisi larttum qui in usqire hedie ccnservantur. |
'
Glestonia inorabanlur el Abbandonia. CAP.XXII. — In tertio quoque Wiiitoniensi cae-
CAP. XlX: — Deinde cum prsedieli fratres in Ve- 1 nobio (li), qriod aiiglice Nunnamensier appellalur,
teri coenobioregularis vitse norniam servare ccepis- ' in honore semper virginis MafiseDeo consecratum,
seiii, et illne mrilti adDei famulalum senes conversi, mandras.sanclimoriialium ordinavit, quibus malrem,
juveiies adducli, el parvtili oblati confluerent; ex de qua superius pauliilurti tetigiriius, Ethcldridam
irividia clericorum datiirii est episcopO venenum ' prsefecit, ubi regularls vilaenPrma haclentis obseir-
bibere iri atila sua cura liospiiibusprandenti, omnem- \2.VUT.
qrie eis hitinanitatem exliiheiili, qiiaieiius illo ex- CAP.XXHl. — Nec sclum in firiibusoecidentalium
sliriclb servos Dei expellerenl ,Tiii'sitmque in nntiin Saxonum, verum eliam in remotis partibus'Bri-
cengregali pri*linis libeie frui flagitiis poluis.-eiit. taiiniae,"sanctiis antisies AtlelwOldus ad Dei om-
Erat riamque ei moris statim posl tres aut qualuer nipotentis servilium inonachns aggregare iiuravit.
ofTiilasniodicum quidbibere : bibitqne nssciens ap- Est eriun quaedam rfegiofamosa iivprovincia iprien-
niodum
portatum sibi veneniirii tottim quod erat in calice, lalitim Anglornm sita, paludibiis et aqnis.in
ei slatiriv in palloreni facies ejus iiiimulala est, et insulavcircumdata, unde ct a copja aiigndlarum quae
viscera iilius niiniuiuvi grassantis yeiieni crucia- iu eisdem paludibus capiuntur, Elige nproen acce-
baiUur. Surrexit arilemvix a mensa exieiis ad leclti- . pit. Iirqua regione locus onini yeneralione dignus
lum , serpsilque venenuiii per oinnia membra cjus , . lvabelur, njagnificalus. nimiriiin reliquiis er inira-
jiini .iiislanleni iiiiniiaiis sibi nvoriein. At ille laiideni culis sanctse Etheldridse (.15);reginae et perpetuse
l.ecogitiiiis, coepit exprdbriire seiiietipsum, dixitque yirginis ac sororum ejus; sed in jpso lemppre erat
ad aiiimuin stnim : Cbi esl riiodo fides iria? Ubi siiiit deslittitus el regali fiscp deditus. Hunc ergp locum
tantarum virginum
cogiiationes serisiis tui?'Ndnne verba Chrisli vera -famulus Chrisli pro. dileclione
Siintet lidelia, quibus in Evangelio pollicetur dicel)s: magnopere -venerari ccepit, datoque pj-eliolipij ii)P-
Et si moriiferum quid biberinl credentes, hon eis «o- dicse pecutiioe,emit euni rege Eadgaro, constiiuens
(12) ^EIfr.ico: «Misil quoque rex quemdam.mini' monaslerio S. Dionvsii et Martimano' aiibl ''" -
oliscr-
:
,. slroruni suornm faiivosissiniuiii,Wplfslaiiuiri voca- vaviniuis.
jjiiiip,cum episcopo qni regia aiictoriiate. >'etc." (14) S.EadbtirgsefiiifleEduardiregiScorpussacfinn
: (13) Spelmanniis iii tonvo1 Coucilioriimpag. 434, ibi requiescere legilur iii Mpnastici Anglicaiii lonio I,
;..;iibi siinilia referl, id inierpretalur.de nionacbis re- pag. 32.- ,
gulaiibus ,1)011 de seecularibus seii vilae solulioris, S. Etbeldritai acla dedimus vnssccuidn ad
qiios iii aliis locis exstitisse, ei pf6 carioiiicis soecu- ^15)
liabitos iiiisse ut dfr Gallicanis in aniium 679, ubi de Eliensi nvenasterio acluin 6st,
jaribus coristat,
93 YITA. 94
in eo nionncnoruriTgfegero noii minimum. Quibtis'}t-Clirisli Adelwoldus singula moiiasleria, niores iiisli-
ordinavil abhalem Brilimodum piaepositiiai suuni, iuens, otediciites ut in benn proiicerent verbis ad-
et ejusdem loci silurii nvoiiaslerialibussedificiisde- rtioiiehdo, et stviltosut a malo discederenl verberi-
cenlissime renovavit, eumque teYrarum possessio-' biis atriter corrigendo.
nibus afflueiilissimc lociipleiatuin et selernae liher- CAP: XXVIil. —Erat nanique lerribilis ul leo
talis priyilegio confirmatum oninipoleuli Demino discolis et perversib;.htimi1il)us vero et obedieniibus,
commendavit. sequasi agnurii miiissimiiin exhibebat, ita serpei)-
GAP.XXIV. — Alterum quoque loctim in regione tinae prudenlise temperans severilaiem, ut colum-
Girvioniriiprelio obtinuil a rege el nobilibiis terrae, bihse simplicilalis iion amillefet lenitalem. Quem si
posiluiii in ripa fluminis N-en, ctvi lingua Anglorum qtiando zelus rectiiiidinis cogerel, ut jura disciplinse
quOndamMedeshamstede(16) nomen imposuit, nunc. snbjectis imponeret;' furor ipse non de crudelitiue ,
autem coftsuete.Burh appellatur. Cnjus loci basili- sidde amore processil; et intus patefna pielate
cam congruis dortiorumstructuris oriiatam et terris dilexit, qttos foris quasi insequens castigavil.. Paier
adjacenlibus copiose xlilatam, in bonore beali Petri crat ct paslor monacbortim, pervlgil procnrator
priricipis apostolorum consecfavit, ibique siiiiili sanctinioiiialium et protector vireinuni ; viduariiin
niodo catervam monaclioruhv coadunavit. Ealdul-1B consoliitor , peregrinorum susceptor , EcclCsiarum
funv (17) vcro nvonacliiinvsuum eis prsefecit abba- defensor, erranliiim corrector, pahperuni recreatoi-,
lem ; qui post exccssum domini Oswaldi pontificis pupilloruni el orphanorum adjutor; qiiod'"plus im-
Eeclesise;Eburaeensis arcbiepiscopattim suscepit. plevil operc ,'quain noslra- parvilas serniohe ppssit
" ' ' ••-
Terliunv nihilominus acquisivit pfetio locum, juxta evolvere (19).
erepidinem prsedicti fluminis silum , qui propter CAT. XXIX. -—Accidit eiiim quodartilempofe, u't'
spineta. circumquaque suGcrescentia Thornig (18) acerba fames universam Brilannioe regionern vehe-
solilo nuncupatunv.anglice vocabulo, quem pari con- nienter premeret, el inopise magniltido plerosqiie
ditione moiiachis aptissimum delegavit. Bectorem dira clade exstingueret. Yir aulem Domini miscrtris
quoque. illis -el. abbatem GodCmannumprxposttit, super tuibam fame valida pereuntium, omnem pe-
eoiistruclumque monaslerium in bonore Dei geni- cunise portionem quain habehat, in usus pauperum
iriciset virginis Mariaededicavit, et bonorum omnium expendit. Cuinque pectinia deticeret, tolli jtissil of-
p.ossessipnegratulanler ditavii. ;- namenta quaeque el argentea vasa perpluriifla de
GAP.XXV. — Erat aulem yir Dei Adelwoldusad ihcsauris eeclesioe, eaqueprcccepit riiinuiatiirt cori"-:
secreta Eadgari incliti regis sermone et opere roa- fringi, et in pecunias redigi." Iiiiimo cdrdis suspirio
"
gnifice pollens, in plerisque locis ecclesias dedicans,' sic prolestabatur, se sequanihiilef ferre non posse:
et iihique.Evangeliuin Christi praedicans, juxla ad- routa nielalla integra perdurare, hominein vero ad
moiiilionem lsaiee prophetoe dicentis : Clama, ne imaginem Dei creatum, et pretiOsoChristisahgdihe
cesses, quqsi tuba exhlta.vpceni tuam , el annuntia redemptum mendicitate et Inedia perire. Ehiplis
poputo; meo scelera eorum , et domui Jacob peccata ergo cibis siistentavit iiiniiraerabileriv iriuliitiidinem
eprum. egenoTurii,qui periculttni famis evadere eupientes,
CAP.XXVI. — Cujusprsedicalionern maximejuvit ad curo uiidique confugerant, et eos qiii sertiineces
sanctus aplistes Stivilliutitis , eodem lempore cceler in plaleis et compitis omni solatio desliluii jacebarii,
slibiis signis decl.aratus, et.infra templi regiam glo- 1'efociilandosublevavil, ab ipsisTaricibus mortis eri-
. ripsissime translalus, ac decentissime collocatus.- piens miseros, preebens qiioque cibaiia qiiotidiana
Ideoque gemina simul in domo Dei fulsere luihina- singulis : donec nviseficOrdhiDei de ccfiloiri terraiii
ria,candelabrisaureissuperposita : quia quod Adel- prospiceret, et hnmaiio generi solila pietate siibve-
woldus salubri verboruin exborlatione proedicavit, nicii^ malum inopioe temperaret. In ciijus pietaiis
lioc Suvitliunus gloriosa miraculorum exhibitione ad opere seclatiis iiiiitabile exeriiplum beali Laufentii
laudem noiriinisChristi mirifice decoravit. n levitse etniariyris, qui, instaiue perseculionis tem-
GAP..XXVIL—:Sicque factiim, conseiitienle rege, pore, thesauros et facultates Ecclesioe dispersit
: tit parthri Dunstani coiisiliffet actione. partirii Adelr deditque pauperibus, ui- justitia ejus maneret iri
woldi. sedula cooperatione-, jnonasteria ubique iiv sseculuivvsseculi , et cornu e;us exaliafeiui in
.gcnle Angiprum quoedammpnacbi.s, qusedsimsancli* gloria.
.monialibusconsljtuereniur siib abbalibus et abba- CAP.XXX. — Yerum quia Domintis, sicutScri-
.lissis regulariler vivenlibus. Circuroivitque fainulus plura dicil, querti diligit corripit-, et oiririem liliuni

(16) ije lioc monaslerio agri Huntendonieiisislege lt.i subdit:«Inlirmabatur saepein visceribus elcru-
'WillelmnhiMal' esbiirienserti ih lib. iv, De poniili- ribus, insomnes nocles ex dblore ducens;,et in
cibus, ulii de episcopis Dorccslrensibus, et-sseculiiniii rl;e, licet"pallidiis, laineir quasi sanus anibulans.
'Benedicliniim, pag. 756. , Minime lanien esii civrniuroqiiadrupedum aut ayijim
(17) Deeo vide Observationes preeyias ad acta jisus esl nisi se.nicl, > elc, ut inira in capite 3.0,
S. Qswaldi episcopi infra. At bnjtis. capiiis 29 suminan. refert Willelmus
. (18) De Thovneieiisi monasieiio acttiin est supra Miiliiiesbtiriensis, ' qui proinde lioc aiictore us^f
inObservaiionibus prseviis. . CSl. . • i -, ";|
(19) Post haec^lfficus, oniisso seqtienti capitulo,
95 S. ETIIELWOLDIWINTON. EPISC. 96
qiiemrecipit flagellat; vir Dei infirmabalur frequen- A tistes in convenlu fratrum modestam correptionem
ter in visceribus, morbiiinque lumoris sustinebat in mandavit, ut si quis furli illius sibi conscius esset,
cruribus. Noctes plerumque ducebat insonmes prae rem quam abstulerat quantocius cum Dei benedi-
dolore; et die, licet pallidus , tamen quasi sanus clione redderet, atit in tali loco eam projicerel, ubi
et hil molestioeseuiircl ambulabat, memor aposto- inveniri potuisset. Hle vero fraler obslinato corde
licaeconsolalionisqna dicilur, qnia virlus in infirmi- seipsum induravit, et mandalum viri Dei servare
iate perficitur, et rursnm : Quando enim infirmor,, neglexit. Transaclis itaque tribus diebus et tribus
iunc fortipr sum et potens, et ilerum : Libenter glo- noclibus, cum res furata nvinimecsset inventa, lo-
rjabor in infirmilalibus meis, ul inltabitetin me virlus cutus est vir sanclus in capilulo cofam"omni inulii-
Cltrhti. Et quaravis acri pulsarelur molestia, minime ludine fratrum, lerribili indignalione et commina-
tamen esu carnium quadrupedumaul avium usus est, lione inquiens: t Noluit sacrilcgus ille pecuniam
ni.si semel, cogenle maxima infirmilate per tres quain furatus es.t reddere cum benediclione sicrit
merises: (quod et feciljussu Dunsiani archiepiscopi) jussimus; reddat eanv modo cum Dei omnipoterilis
et iterum in infirmilate qua obiit. maledicliorie, et sil ipse ligalus non solumin antma,
CAP.XXXI. — Dulce namque erat ei adoiescenles sed eliam in corpore noslra auctoritate. Quid nmlia ?
et juvenes semper docere, el Latinos libros Anglice ^' dixerunt fralres: Amen. > Et ecce monaehus ille
eis solvere, et reguias grammaticacartis ac metricae sedens invisibililer ligabalur, brachiis sibi invicem
ralionis Iradere, el jccundis alloquiis ad melicra adhserenlibussub cuculla sua, nvansitque siupidus,
borlari. Unde faclum esl, ut perplures ex discipulis cogitans quid agere deberet. Omnia tamen reliqua
ejus flerent sacerdoies alque abbales, et honorabiles niembra sua mobilia et ad usum apla habebat,
qpiscopi, quidam etianv archiepiscopi in gente An- exceplis brachiis, quaevir sanctus auctoritaie sibi a
glorum. Deocollata ligavil, et inutilia reddidit: Tandem HriilO
CAP.XXXU.— Placuit inter lieec omnipotenli capitulo surrexit, miser ille sic ligatus, et exiens
Deo, ut coelestietiam monsiraretiir indicio, quod ei post sanctum episcopum confessus est ei secrelo se
beneplacitum csset habilare in sancto suo. Nam fuisse reura , Seque latrociriii perpelrasse reatum ;
cum iter quoddam sacer antisles ageret, ul in agro nihil tameu ei de Iigalione, qua lenebaiur aslriciiiSi
Dominicosemen verbi.Dei spargeret; conligit(20) indicans. Episcopus auton videns eum nimio terrore
cjericum cjus, cui sanclum chrisma ftierat dcsigna- correplum, sicutei rocris erat poenilcnlibus et flenr
tum, minus olei quam necessilas poscebat acce- tibus clementer ignescere, et misericprdiae viseeri-
pisse, et hoc parum quod acceperat in ipso itinere bus condolere, blando sermone respondit: « Modo
perdidisse. Cumque Christi famulus ad desiinatum " salliin bene fecisti, licet sero confilendo peccatum
jervenisset locum, post missse celebrationem, tuum : habeas nunc noslram benediclionem. >Et
poslque dulcia sanctsepraedicaiionis alloquia, jussit statim soluta sunt bracliia illius episcopo nescierite.
ex moreadconfirmandpspueros oleum sibi exhibere. At ille exiens inde yehementer gavisus est, harra-
Sed plerieus qui ampullam se secum ferre sestinia- vitque per ordinem de sua ligatione et solulioiie
bal, repenle quod eam perdidisset agnovit. Turbalus ctiidam fratri nomine Wlfgaro[ al. Wlfaro ], qui
ergooelerrimerepeiiit iler unde venerat, ot diligen- admonuithoc magis silenlio esse celandum, et con-
ter huc illucque circumspiciens, invenit ampullam gruo postmodum tempore delegendum. Qua ex re
chrismalis in via jacenlem oleo plenam, cujns nie- datur intelligi, cujus meriti vir iste fuerit anle Do-
dielas quidera paulo anle quidquam liquoris liabue- minum , qui solo sermone tantam virtutem , licet
rat. Qua assumpta, cum limore et gaudio magno nesciensj oslendit. Nam quia pastoralem sahcti
reversus eslsancto aiilislili.salisfacicns, ct cceleslis regiminis curam fide et moribus digne cuslodivil,
slillicidii miraculum yeraci relalione pandens. Quod profecto beati Petri principis aposlolorum viceni,
Dei nulu geslum esse probatur,ut qui Spirilus ligando alque solvendo obtinuit.
§ancii gratia perfundebalur, ejusque unciione corda . CAP.XXXIV.— Igilur cum vir Dei magno cona-
et facies multorum exliilarabat; ipse non solum mine velerem renovare decrevlsset ecclesiam,jussit
interius, sed etiam exterius oleo supemse laetitise fratres frequenter iaboribus una cum artificibus et
femuneraretur. operariis insislere, quibus certaiim laboranlibus,
_ CAP.XXXIII. — Quidam monaclius (21) sub ejus opus sedificiipaulatim in stiblime excrevit, plurimis
magisterio degebat, qui dsemonico instinctti furli binc inde suffuitum oratoriis, in quibus sanciorum
realiiin perpetravit. Unde et omnem congregatinnem veneranlur suffragia cunclis fideliter accedcnlibus
magna Irisiilia dolor invasit, dum quisquesiibjecliis profuliira. Contigit autem quadam die, dum fralies
ab altero fratre geri putaret, qtiod se nequaquam slarent ad summumculmen templi cum csemenlariis,
fecisse procul dubio sciyit. Pro qua re sanctus an- ut unus eoruin, Godus nomine, caderel a sumniis
:. (20) ^Elfrico : « Conligit aliquando clericum ejus, oflicium sine clirismalc usqtiaiii debct'progredi. >
itii designatum erai ainpullainejus ferre, minus olei Lege prsefationemSaeciilii, niini. 101.
accipereieic., qusenec medietatemantea habiierat.> (21) jElfricus: «Quidaroliionachusstib cp degens,
Mos eral qiioiidain episcopis, ut niinquam sine Eadwinus noraine, niaisupiuin cujusdaiii bomiuil
chrismatcproficiscereiuur.ConciliiimArausicaiium), inslinclu dtemonico faratus est, > etc.
can. 2, «Nulltisministrorum, qui baplizandi recioit
9? VlTA. $$
usque oa tcrram. Qni mox ul lerram attigit, A ad amorem et reverfinliani tanli Patris humili devo-
incolumis surgens sletil , nil mali passus de lione incilaremus. Cselerum non facile nobis occur-"
tanla ruina : seque cr.ucis signaculo benedixit, ril explicare, quanta vel qnalia sanclus Adelwoldus
admirans quid ibi ageret , vel qualiler illuc suslinuerit pro nionachoriiin defensione pericula,
venerit. Et cunclis qui aderanl videnlibus, ascendit aut qiiain benigno diligebat affeclu sludiosos et
ad «icuin ubi anfea stelerat; el accipiens Irullam, obedienles fratres, anl quantum in slructura mona-
operi quod inchoaverat, diligenlius insislebat. Cui sterii elaboraret ecclesiam reparando aliasque do-
ergo hoc miraculum ascribendum est, nisi illi, cujus mos sedificando; aut quam pervigil erat in oralioni-
jussu ad opus obedienlise exivit ? qui idcirco leedi bus, et quam devote horiabaltir fratres ad confes-
non poluit, quia liuncin casu suo viri Dei merilum sionis remedium, ant quam mulla millia animarum
porlavit, el a periculp rainse ineolumem pre- diabolo sublraxerit, easque Deo reddilas ccelointu-
texit. lerit. Sed cx liis paucis plura cognosci possunt, quae
- CAP.XXXV. — Tempore. quodam hiemali cum a nebis enarrari nequeunt (22).
fralres secundunv reguke edictum temporius ad vi- CAP.XXXVIII.— Opertebat namque impleri som-
giiias surgerent (Regulm S. Bened, cap. H), et-no' nitiin,quod sacerDunstannsillegloriosus elangelicus
clurno inlervallo psalmodiai et Iectiorii inservirent; B Anglorumgentis archiepiscopus Oliin de eo se vidisse
quidam monachus, nominc Teodricus, ad Dei homi- perhibebal. Nam cum esset abbas menaslerii Glesto-
nem perrexit, volens indiciis de quadam necessitale niensis, et sub ejus regiinine miiitarei omiiipolenlis
ei indicare, eumque luminis candelabrum manu te- Dei famulus Adelwodus, sicut supra narravimus, vidit
ncntem reperil el legenlem, el sedula agililate pal- in somnis extiadormilOriumpositus', quasi quamdam"
pebraium seniles oblulus acuenl.em : ibique diutius miraeeelsii'udinisarborem,quoeramosstios'expaiidere
slelit, attendeiis quam sludiose oculos paginse infi- visa est ad orientem et occideiitem, septerilrionem
gerel. Surrexit tandem vir sanclusa lectione, ct ille 61 meridiem, super uuiversam Brttannioe regioheni
fraler residens accepit candelam , coepilquelegere, vasla longiltidine et latiliidine exlensa. Cujus arbo^-
probans iilrum et ipse possel oculos suos sanos ad ris raird innumeris eranl majeribus alque minoribus
legendum lam diligenler acuere, sicnt episcopum cucullis (23) onusti, ipsa vero arbor in stimmo ca^
siios caliganies fecisse viderat. Sed illa lemerilas cumine geslabat unam prsegrandem cucullam, quai
non impune evenit illi. Nam sequenli nocle, cum manicarum velamenlo supereminens prctegebal cocr
membra sopori dedissef, apparuit ei quidanv vullu leras, et ingenli procerilate supergrediens iiniyef-
incognilus.-terribilicomminatione dicens ad eum : sas, ipsum ccntingebat coelum. Yir aulem Domini,
"
«Qua lemerilate proesumpsislt exprobrare episcopuin Dtinslaiuis, super tali visione vehemenler altoriitus,
prselerita nocle in legendo? > Cumque tremefactus iiiterrogabal bsec sibi d.emonslraritenicanis angelicis
. se hoc fecisse negaret, Ille lorvis in eum inluens decoratiim presbylerum dicens : « Quoeso, tene-
luminibus :« Nonpotes, inquil, me fallendo ludere, rande senior, quoe est hoee robtisla el subiimis ar-
sicut sestimas : sed hoc sigiiumlusepreesumplionis bor, cujus ranii longe laieque expansi lam innume-
babeas. > Et hsec dicens iricussit violenler ictura rabiles cuciilias sustinere cernuniur. > Cui ille re'r
oculis ejus digito suo, statimque dolor oculorura spondit: « Aruor hoecquam vid.es, abba Diinstarie,
vaiidus secuius est, qui eum mullis diebus yehe- siiuni dc.signalbujus insulse : niagiia atiiem cuculla,
menter aliligebal, donec satisfaclione culpam dele- qusc in Iuijus arboris summiiate erigitur, ipsa est
ret, quam in sanctum Virura incaule commisit. njonachi lui AdclwOldi,quoein hoc monaslerio devoie
CAP.XXXVI Ifem accidit. cum famulus Chri- Clirislo famulatur; rreliquoe vero cucullee, quibuli
sti noclurno tempore lectioni operam daret, eum ob lii rami videnlur onusli, miiililudincm designarit
iiimiam vigilantiam obdormisse, et caiidelam arden- nionachorum , qni ejus erudilione sunt inslruendi,
leni de candelabro super librum in quo iegeratceci- et undique in bac regione ad omnipotenlis Dei ser-
disse. Qiise tandiu ardens siiper foiium jacebat, k yilium cpngregandi; ejtisque ducatu perventuri sunt
doncc unus frater, nomine Leofredusr adveniret. ad gloriam regnj coelorum, et ad socielalem cuai
Qui festinus accepit candelam adhtic "ftammantem Christo regiianlium spiriluum beaiorum. > Quoacce-
de Iibro, et inluilus aspexjl favillas ipskis candelse pto responso, vir sanctus evigilat, visionem tacilus
perinulias lineas jacenles, et exstilHanseas invenit secuin considerans, eamque postinoduin fidefi rela-
paginam illsesam. Qua in reTneritum sancli vlri pa- tione fidelibus indicans. Quee suceedenle lempore
luit, quia ardenlem candelam flamma consumpsil, fama vulganie multis innoluit, el tandeni ad nostrse
et lantuiri vira virtulis suee ne paginam loederel quoqueparvilatis noiitiam pervenil.
amisit. CAP.XXXIX. — Nec ininus et aliud oporlebat
CAP.XXXVn. ^- HaecChristo largiente breviler impleri somnium, quod ipse vir Dei sanclus Adel-
reluiimus; ut etprsesentes el fuluros quosque fideles woldusde se, nobisquadam vice referebal, inquiens :
(22) Idcomniemorat Willelinus Malmesburiensis anno sui episcopatus, lertio Kalendas Augusli, re-
)ii lib. n de PortlificibusAngiormn. gnanle^Llredo rege Angloruni, sepullusque in eccle-
(23) ^Elfricus inde coeterisomissis sancii obilum sia beatorum Pelri el Pauli, > elc,
iia preeslringit :* «' Qbiit autem vigesimo secundo
99 S. ETHELWOLDI WINTOiN.EPISC. 10.0
«'Putapam me slave juxta littus maris, ubi mibi Ji populares quique satagunl a raalo declinare, et b.o-
videbalur adesse quocdam maxiina navis, in qua nuin facere, et humiiiier Regi regum, Clirislo, colla
tiiulliiudp copiosa piscium, et maxime anguillariim subderc: qualeims cl monachi siimil et laici se-
conclnsa lenebalur ab imo usqite ad sumiiiiim..Cum-. qiientes saiicti Paliis Adehvoldi vesligia, coelestis
que niecum tacitus cogitnrem, quid sibj vellel boc regni sempiterna nieieantur adipisci gaudia.
somiiium quod vidcbaro, repenle atidivi vocem meo CAP.XL.—-Anno Dominicseincariiationisnongcu-
iioiiiine me vocanlem, mibiqiie dicenlem : Adel- tesimo octogesimo, renovala el construcla esl ecclesia
wolde, Adehvplde, boc tibi inandalum coelitusa Deo Veleris coenobii,iioveropoiiiificibiis^arosolemnfleret
niissum est. Excita bos pisces qiiihus boec navis cum niagiiagloria dedicanlibtis: quorum priinielprae-,
quam cernis impleta est, ct oralionibus tuis eflice ciptti arcem lenebanl Dunslanus archiepiscopus, et
uj. sint.bomiiies, sicut antea fnenini. Cujus jussioni ipse sanclus Adelwoldus episcopus, sub die xni Ka-
mox ego obieniperans, sleli pro eisad oraiionem, et lendarum Novembrium, in proesentia regis Adel-
lacrymariim iinbre perfusus , ingemiscens dixi : redi, et in conveniu omnium pene ducrim, abba-
DpiiiineJesu, cui nibil est impossibile, respice pro- lum, comilum primorumque oplimalum universae
pilius ad animas diabolica fraude dcceplas , quoea gentis Aiiglorum, qui eamdem biduo cum omni
sensti hunianoe ralionis alienatse siint, et more.be- 'U gatidio ceiebfaveruni: dedicalionem : de
qua et. nos
sliali in lubrico hujus.soeculicoeno mjscrabiiiler in- in Domino lioc carmen cecinimus :
congralulantes,
yolvuiilur. Ne, qiiicsp, bone Jesti, permitlasj ut dc
eis iriumphans glorielur liumani generis inimicus, Prsesul Adehvoldus s»cro spiramine plenus.
sed per tui saucti nominis oninipoieiitiain resusci- Fccil ovans opeva.intilla Deo platiia.
lenlur ad vilam, ut somnium oelernse mortis eva- Islius aniiqtii reparavil et a-iria leriipli
dentes, teverum et unicum muiid) Salvaiorem co- Moenibusexcelsis eiibiiinibusqiie novjs.
gnoscanl, ei deinceps.semper ad tranqtiilliim salutis Parlibiis hoc Auslri firmans et parlibus Arcli,
tuse pprlum coufugieiUcs, ab omnibus muntli perlur- Porlicibus solidis arcjibus et varils.
bationibtis immunes existant, ct sub tua gtiberria- A(|,!idit etplures sacris allaribus sedes,
tiene securse permaneant, Tutim est enim, Chrisle, Quse relinenl duliium liminis iiitroitiim.
morluos vivificare, c.l imaginein luam quam creasti, Quisouis ut ignolis lioecdeambulat atria plantis,
in decorem siium prislinum reformare, qui venisli Nescial unde meat, quoye pedem referat.
in huiic mundum peccatores salvos facere, et dira
Qnini parle fores quia conspiciiintur aperlai,
morlis supplicia passtis in cruce, dignatus cs fun- Nec palet ulla sibi semita certa viav.
'n
dere sariguinein tuiim preliosum pro salulc otiiniom - Huc illucque vagos stans circumducit ocellos,
noslriim. Cuiii boec et bis similia" orationis Verba Allica dedalei tecta stnpeique soli.
compuriclo corde el spiritu humililaiis effunderein, Certior adveuial donec sibi duclor, el ipsum
ecce quos anlea pisces in luto fsecis ct in lacu niise- Ducal ad exlremi limina vcstibuli.
riocvideram involulos, subito liomines effectos el a Hic secunvmirans , ciuce se.consigjial, et unde
morte resuscitatos video : surrexitque de navi ct Exeat attonito peetore scire nequit.
perrexit feslihanter ad lerrani copiosa liominum Sic conslrucia micat, sic et variaia coruscat
iuullilttdo, quorum mullos specinlilcr agnoveram :
Macbina, quae veterem. siisiinel ecclesiam. .
inter quos unus retrorsum cadens, iterum in anguil- . Quam Paler ille pius sumroa pietale referlus,
lam versus esl, ille vidclicel Adclslanus, qui mecuni
Nominis ad laudenvcelsitonanlis beri
presbyler quondam fueral ordinatus, quem deinceps
FiilcivU, texit, dolavit, eanvque sacrayit,
iiullo riVodoexcitare,iiec ut bomo fieret poleram effi- Et meruii lenvpli soLverevola sni, .•
cere. Reliqui veroomnes imanimilerlevaveruhlvpcem
Regis Edelredi facie preesente njodesti,
in coelujn,maiiibiisplaiidenles, ct graliasomiiipotenii •1'nreghi solio qui superest hodie.
Deo referentes, quia per ejus ineffitbilemclementiam lllic ponlifices aderant lerni ter oyajiler,
el per'mese parviialis advcnltmi meriierrinl a D
niorte ad vilam revccari, et bumaiioe rationi quam Cohjplenles sanctum.rite ministeriujn.
Quorumprinitis erat, viillu malurus el aclu
amiserant restaurari. Ego auteni gandens in Do-
Canilie iiivcns Diinslan e'l angelicus.
mino, el congratulans illis evigilo, hancqiie visio-
Hunc.com-itatusovans Anglorum lucifer adstat,
nem vebis, o filioli niei! idcirco refero , ul et vos
-DomnusAdelwoldus corde bepignividus.
cum boiiormii operuin cultu perseverelis in sanclo Posl alii seplem , qiiorum bic sunl nomina.scripla
pfojpdsiio,' quo per gratiam Dei possitis in eoriinv
Carrnine versifico cum pede dactylicp.
numcro computari, qui mihi licet iiidigiio commissi
Elfstan, Edelgarus, rursumque Elfslanus et jEswig
"suiit, ut desa'culi htijiis cceiiulenta voragine liben-
tfer et in seterna beaiitudine sine fine salvenlur. Hoec JSIfeh, Edelsinus, "hrccl Athulfus terat.
• qiix notavimus soinnia tunc quidehi visa siinl: sed Et landein deciinus Pocavenil episcopus illuc,
cx ep tenipore usque bodie impieri non cessant, Nulla laboris agens, pocula mulla bibens.
duni qiiique diviijo fervcnles amore, festinant inun- Posl alii plures aderanl proceresque duce.sque,
dum relinquercjccenobialem viia:n dticcrc ; ei thtm Gentis ei Anglorum maxima pars comitum.
«H VWA- 10%
iQupse coiicilio pariter cojlegerat illo. . ' roseoque rubore venustum, ila ut quodam mo-
A
iQijodfuerat vico regis.in Andeveran., do sepiennis pueri vultum proetendere videretur, in
. ldeni pastof ,ovans ac saipe caiiendus Adelwold, quo j.am.quoedamresurrectionis gloria per oslensio-
Sjcul ei Doiriini gratia contulcrat. neni rajitaieecarnis apparuit. Jam yero dici npn.po-
Etcelebrant cuncli sdleninia inaxima lempli, . tcsl, quanta ad exsequias ejus hpminuin inuUitudp
Plaudenles Dcmino peclorc laudifltio. . cciiveiierit. Undiqiie cerlalim ex vicinis cppidis et
Laetanturque bonis-super eranibus ille benignus, caslellis siiiiul in ununv divites et pauperes, ullimiim
. Quse slatuit cunclis preesul opima dari, valc pasleri suo dicturi cpnfluxerant. Omnes cum
- Fercula sunt admisla epulis, cibus oronis abunda.t,. dolore el amare aiijmo seqiiebantur ferelrum, in-
Niilliis.adest trislis, omnis alesl bilaris. comparabili ibesauroprciiosum, sacrosanctis Evan-
.Nuilafames, ubi sunt cunclis obsonia plenis, geliis el crucibus armaium, palliorum veiamenlis
Et remanet vario niensa refer.la cibo. _ ornatum, accensis luminaribus et bymnis coelestibus
Pincernaique vagi cellaria ssepefrequenlant, aiqtie psalmorum conceiuibiis hiuc inde vallaliim.
Convivasquerogant ul bibere incipiaiit. Quibus t sequenli die Winleniam ingredienlibus -
Crateras staluunt, et dulcia vina coronanl, obviam corpori tota simul ciyitas unanimiter occur-
.t Miscenies poluspolibus innuroeris. B rit. Hinc ejulanles turbas conspiceres monachorum;
Sicque dies altefque.dies processil.in hyninis, inde pallida agmina virginum; hinc audires in
Et benedixerunl omnia cofda Deum. excelso voces psallenlium ciericorum; inde gemilum
Omnibu.sexpletis tandem soleinuiter hymnis, flentium panperum, el ululatum yociferantium ege-
... QuoSin honore Dei vox sonuit pppuli. noruro, qui pastorjs sui proesentia se privari nqn
•:iUriiisquisquesuas alacer renieavil ad oras , suslinenles, dabanl iufijiitos lacrymarum clamores
Iii Doininogaudcns peclore el ore canens. '• ad cceium. Perductus est ergo vir Dei cunv ccelesti-
bus exsequiis in ecclesiam bealorum apostoloru.m
Nuiiquam tanta fuit lalisque dicatio leinpli,
In lola Anglorum gente patra|a , reor, Petri el Pauli ad sedem suam episcopalem, et exple-
Qualis erat W7entacelebrata potenler iij.ufbe > lis yigiliarum missaruinque solemniis, sepullus est
In sancti Pelri ccenobioYeleri. iii .crypta ad auslralem plugam sartcli allaris, ubi
Quodpeus onvnipotenssicpro.legatimmacuIaUuii, eum reqiiiescere debere, sicut ipse vobis retulit,
Hpc ul ep dignum ju.gesil hospitium. olim sibi ccelitus osicnsnm est,
El quicunqiieliumije.sboc ingrediuiilur asylum .. CAP. XLII. — Anno duodecimo post obiluni glo-
Exsttltent pleijoeparticipes vcnioe. riosi ponlificis Adelwoldi, placuit supernocdispensa-
G lioni illum per cceleslia signa revelari, ejusque ossa
Hsec de renoyalione cl dedicaiione Veleris eccle- de scpnlcri miniimine levari, ul lucerna queead lem-
sire edita, bic inserere.oppoiiunum duximus. Exinde pus sub ihodio laiebat, super candelabrura. ponere-
superna pielas sanclo pontifici tantam contulii gra- lur, qualentislucerel omnibus qui in doinp Sunl.Est
tiam, ut sublimes illi socculariiinipolestaiui))prrn- enim civilas qusedam roodica,. commerciis abunde
cipes, duces, lyranni, alque judices, et omiiis qui referta, quoesolito Weallingaford appellatur, in qua
ei haclenus conlrarii el in via Dei rcsjstere videban- vir streimus quidam morabalur, cui nomen crat
ttir, subito yelut oyes ex lupis cfficerentur, et.eiim Elelielinusqui casu luinen amitiens oculorum, cseci-
mjro affeclu vene.rarentur ; ejttsqiie genibiis colla lalem niuliis pcrpessus csl annis. Hnic in somtiis
submilleiiies, ad dexleram illius lniiiiiliier exoscu- lempore gallicinii sanctus Adehvoldnsanlistes asli-
laiiles, oraiionibus se viri Dei in.oinnibus cororaen- tit, eumqiieut maturius Wiiitoniam pergeret, et ad
darent. fjus tiimbam gralia, recipiendi visus accederet ad-
CAP.,XLI. — Eodem verp lemppre quo sanciusi jnonuii, dieehs : « Idcirco ,te in statu tuo-reetiban-
antistes Adeiwoldus de liac iiioriali vita "erat exilu- tem visilo, et quoelibi ventura sunl proenunlio, ut
rus, et Iabofum suoruni prsemia a Deo percepiuriis, per ttuesalulis signum manifesietur, quia me opor-
venit ad yillam quoe cpiisueto nomine Bejiddingiuh: " iet levari de tumtilo in quo jaceo. > Qtii-lioecau-
appelliilur, sexaginta millibus ab urbe Winloniadi- diens, ct voceni secum loquenlis agnoscens, sanclo
stans. Ibi ergo .cuni aliquandiu riiorareiur, acri Pairi.gra.lias egii, quod eum visiiare dignarctur; cl
ccepil.infinnitate gravari; et sacrati olei liquo.reper- quia nbi sepultus esset, penilus ignoravii , qualiter
unclus, Dominici corporis et sanguinis perccplione: sppulcrum ejtis scire el adire potiiissel diligentcr jn-
cxitum.suuin niunivii. Sicqup valefaciens , et dansi quisivil: cni proiinus vir Dei nomen alumni el mo,
pacem filiis stiis, inle.r verba prationis .spirilumi nachi sui innotiiit, cujus haclenus homo iilcner
coelpreddidil in Kalendis Atigusli, anno Domini.cse scius exstitil, eique dixil : « Cum festinus WinlQ-
incarnalipnis nongentesimo bctogcsimo quarto, epi- niamperveneris, e,t Yeleris ccenobiiecclesiain intra;
scepalus autera sui vicesimo secundp, regni njo- veris , accersiri fac ad te monacbunv qiiemdani
deramina gubernanle jEdeli'edo rege Anglorum. Wlesfanum, cognomeiilo Caiiiorem. Hic cum ex
Teslali vero nobis sunl qui ibi prsesentes ad- ore tuo Verba meoelegationis aiidierit, te mox indu-
eranl, examine corpus sancti viri subila inimutaiio- bilanter ad meum perducet lumiilum, ubique reci-
ne fuisse reiiovalum, lacleo cnndore .perfusuni, pies Ittmen ociilorum,tuorum. > Quidmulla? credu-
ftS S. ETHEWOLDI WINTON. EPISC. 10*
liis vir ille verbis el promissionibus sacri pontificis, /A nii, suslineo pcenas, et juslo judicio episcflpl «i6
Wintpiiiam citius adiit, ecclesiam inlravit, fralrem lorqueor, quia frequenter in furtis deprehensus
precdictum accersivit, accersitunique pestulavit, ut sum, el ab eis non eessavi; sed mala qtiae feci
missatica beali Palris impleret, narrans ei et cun- iierum alque iterum repetivi. ^Tum sanctus : «Ces-
ctis astanlibus ordinem visienis. Erat enim vespera, sa, inquit, vel modo misera furiis, cessa, el sis so-
in qtia nalivilas sacratissimse Dei genitricis et per- lutus a nexu coinpedishujus. > Surre.vit illico iniser
petuse virginis Mariae,per tetuni mundum splemni- ille absolulus, el cxiens inde venil.et procidil arite
tcr el dignissime celebratuf. Ille vero frater admi- pedes ^Elfeagi episcopi, narravilque ei rem geslam
rans, inler speni el liinorem se medium posuit, et circa se per ordinem, el ille prp bonore tanti Palris
vicino obedienlioe pede jtissis sancti ponlificis huini- sivit eum abire iudemnem. Conslaf ergosanctum
liter obtempcrans, ad anlrum sarcophagi perduxit biiiic tclernae vitee conjunclum virtule incriloruia
cavcuro,qui pernox ibidero in oratione permansit, et suoruin, posse nos a peccalorum noslroi-uiiiviiiculis
lriane facto jam amplius ductore non indigens, ad sulvere, el ad coeleslia regna perducere, cui ailbuc
propria ctim gaudio reversus est videns, corde et in carne degenii cceiitus concessa esl potestas li-
ariimo Dominum benedicens. gandi atque solvendi, preeslante Demino noslro Je-
CAP. XLIII. — llaic revelatio ionge laleque divul- B 1 su Clirislo, qui cum Deo coeeterno Patre, et Spiritu
'gaia esl, quse lam evidenti miraculo fueral compro- sanclo vivit et regnat Deus, per inliuita saecula
bala. Exinde famulus Chrisli praedicto fralri Wlfsla- seeculorum. Ameh
no, et plerisque aliis per noclurnam visioneui nia-
nifesliis apparuit, illisque per bsec et bsec indicia Jncipit hymnus in honoreS. Adelwoldi pra-
aperuit, quiasupernse complaceret volunlati eitm de sulis etegiaco et parwlerico carmine per
iumulo transferri, et digne in ecclesia cpIlocuri.Ve-. alphabetum compositus,
nerandus ergo pontifex Elfeagus suecessor ejns ani- Alma Iucerna micat, luroenpopiiloque ininislrat
mo sagaci lalia secum perlractans, liuinillimas ala- Pra^sul Adelwoldus, alma lticerna lrticat.
cri corde omnipotenli Cbristo gratias reddidii, eo Belliger isle Dei victricia bella peregit, -
quod suo tcmpore diguarelur coelestibus signis san- Acer in arma ruil belliger iste Dei,
clum suum mirificare. Nec mora; frairum cleri, Cujusab ore sacro fluxerunt dogniata vilse,
pleblsque niulliliidine coiigregala, reliquias sancti Hausimus onme bonum cujus ab ore sacro.
praisulis Adelwoldi sub die quarta Idu.iim Septem- Dulcia cordc pio resonemus cantica Palri,
brium honorifice transtulit, easque in choro ecclesise Carmina cauteinus dulci» corde pio.
collocavit : ubi in niagna veneralione habenlur' C Eccecoruscalapex libi ponlilicalis abunde
iisque iu prsesenlein diem , ubi etiain nobis inlueii- Ilinc illincquc luus ecce coruscal apex.
tibus cccleslia sunl perpelrata miracula, e quibus Fons et origo boni le verba Serenlc cucurrit,
duo brcviter ad firmilatis indicium perslrinximus. In le manavit fons et origo boni.
CAP. XLIV. — '
Eral eo lempore in Weiuan:! Gloria perpes erit libi nun.c-ideoqueper ocvum
urbe pticlia quaedamparvula, cujtisdam Adeiwartli Quani merito retines, gloria perpbserit.
domesiici filia, qiiscnimis inrirroabatur, cl usque ad Hujus amere gregis sprevisli spicula moiiis,
mbrletn pene lorqucbaiur. Uaeca inalre deducla Pellcns binc fortes liiijtis amore gregis.
ad viri Dei liiniuluiii, obdormivit paululum. Proii- Inclyuis atqtie polens le rex adamavit Eadgar,
hus evigilans sana suircxii, el gaudens cuni gerii- Te moiiiloie vigens inclyiiis atquc- polens.
Irice domum rediil. Kaslra Dei reboant le coiisliluente celeuina,
CAP.XLV.—Ptier eiiain quidaro parvulus, iElflini Davidicumque melos caslra Dei reboanl.
cujusdam mansueti et modesti viri filius, in ipsa Laudibus innumeris tibi turba monastica plaudit,
iiifanlia luinine esl privatus, et malernis ulnis ad Corijubilatque tibi laudibus iiuiuincris.
vcnerandi Palris Adelwoldi sepulcrum perduclus. Mcenia celsa demus lua cura levaveral btijtis,
Siirum dictu, mox caligo csecitalis abscessil, et ocu- •'. Hcecqucdicavil ovans nioenia celsa domus.
los pueri venieiis splendor iucis aperuit, omni po- Nocle dieque sacrum celebrasti
pectoris' bymnum,
pulo congaudenle, et tola dcvolione Christo, quf Solvens officium nocte dieque sacrum.
cuncla potest, fideliler gratias agcnle. Omnibus iiique locis sparsisli seniina lticis,
CAP. XLYI. — Nec silentio prselereundum est, Expuleras lenebras omnibus inqufflocis.
'quod prtediclus sancli viri successor Elfagus an- Pervigil eslo tuis, pelimus, defcnsor alumnis,
lisles, quemdam furem prp multiplici realn Ilagellis Protector famulis pervigil esto tuis.
ctesum, niilti jussil in cippum acrieribus stlppliciis Quocque noccnt, reseca, quae sunt et cointiiodt,
cruciandum. Cumque diu sic in pconis jacuissel [praesla;
damnalus, quadam nccte venil ad eum in visicne Quoebona stint, fevoca, qiieeque nocent, reseca;
sanclus Dei pontifex Adelwoldus, et ail illi : <Miser, Rector aposlolicaefelix el janitor aulse
tur laiilo lempoie sic in trunco jaces exlensus? > Hiijtts et Ecclesieereclcr apostolicoe,
Iftt ille recognoscens sanclum virum, quem ssepe vi. Solve tuos famulos Pelri vice, solve ligalos,
Cleratin vila morlaii, respondit : « Dignas, domine Nos a peccalis solve luos fanudos.
i05 ;,K.,:,,. VITA. . . 106
le duce,:ste!liferi scandamus utatria coeli, A^ iiis documenta cognovimus, i.nns et exemplis in-
Pariicjpes regni, le diice, slellifeii. formemur, el palrociniis adjuvemur. Per.
Versibiishymnidicis haeccarmina pangimus, el ie Ad mhsant.
Patronum colimus versibus hymnidicis. t)"cus, qui hodiernam diem beali confessoris tui
Chrislicolas animas quia mulliplicare sclebas, Adelwoldi episcopi transitu ncbis hpnoTabilemde-
Ad coelosrevecans Christicolas animas. dicasti: concede propitius, ut ctijus eruditione ve-
Ydra nocens fugiat, ne nos per devia ludat: ritatis luae luce- perfundimur, ejus intercessione
Nos lua dextra tegat, hydra nocens fugiat. r.eeleslisvilsegaudia consequamur. Per.
Zelus obesse nequil, Christo superante malignum :
Secrela.
Ghristus adest victor, zelus obesse nequit.
Aspice, saricte Pater, quae nos adversa faligarit: Oblata sefvitutis noslrai munera libi, Domine,
Qusemala nos lacerant, aspice, sancte Pater. qusesumtis annua sancti Palris noslri AdehvoKli
Milis adesto tuis tibi quifaimulanlur alumnis, episcopi solemnitas commendet accepta: utejus pia
Qui te collaudant, mitis adesto tuis. supplicatione muniti, cunctorutn riostrorum rerois-
sionem peccaminnm ct bcatiludinis sempilernaenie-
Eripe, pastor, oves, animp quas semper aniasti,
El quas nutrieras eripe, paster, oves. •B feamur obtinere consorlinm. Per.
Nomina nostrawotet quo Christus in arce polorttm Prwfaiio.
Cum samitisaue suis nomina nostra notet. Amen. V. D. eelerne Deus, qhoniam adesl nobis juciinda
et voliya prsesenlis diei lsetilia, quara Aposlolici
Hymnus vespertinalis Saphico metro endeca-
culminis honore subiimem , roseoque niarlyrii
syllabo editus, Adonium quarto continent cruore solemnem, gloriosi pontificis Adelwoldiino-
inloco,
derna celebritate consecrasti, el spem nobis lanise
Inclylus paslor populique reclcr, •fiducisecontulisli,ul nos paternis ejus suffragiis, et
Cujus insignem colinms triumphum, a petcalorum hostrorum nexibus solvas et ad coe-
•NuncAdelwoldussine fine lsetus leslia regna.perducas. Per Christum.
Regnat in aslris. Poslcommunio.
<JniPaler noster fuit et magisler, Refectos, Domine, vitalis alitiipnise sacramentis,
^xhibens-sacrse documenta vitsfe, saucli confessoris tui Adelwoldi intercessione glo-
-Et Deo semper salagens placere riosa nos prptege, et ad seternum coeleslis mensse
Cofde benigno.
^ convivium pervenire cencede. Per.
0 diem sanctum, celebrem, coruscum,
Alia.
QuemDei nobis pietas sacravit,
Cl Patritanto mererfemuralmum Gregem tuum, Pastor oetemc, pii suffragatoris
Promere cantum! Adelwoldi Palris nostri defensione gnberna, -quse-
Nnnceiim nisu rogitemus orrtni, sumus, Doniine, ut ctijus beneVoleulia provpcali
Abltiat noslrum pius ut realum, superhi nmoris dulcedine pascimur, ejtis inlerve-
-Et sua sancta prece nos ad allum niente patrocinio, el a temporalis vitse perturba-
Ducat olympum. iionibus eruamur, et mansuris supernorum civium
Sitf Deo soli decus et potestas, gaudiis inseramur. Per.
Laus in excelsis, hcnor acperenqis, IV IDUSSEPTEMBRIS , IN TRAMSLATIONE
Qui suis tptum moderans gulicriiat SANCW ADELWOLDI.
Legibusorbem. Amen. Deus, qui nobis sanctum ponlificem tiium Adel-
€teli senator inclyle, sancte Paler Ecclesise woldura salulis selernscdoctorein tribuisii: concede
Adelwolde,supplices tuos exaudi servulos. propilius, ut cujus annuse translalionis solemnia co-
Jam sidus inler sidera, resplendes super selhera-, pinnus, ejus semper meritis adjnvemur ei precibus.
Nobis benignus impelra Paracleti charismala. Per.
•Pronis.rogamusmentibus hic coram tuis arttibus, *( Super oblatam.
Nostris adeslo precibus serenus ac propitius. Sacrificium nostrum tibi, Domine , quoesumus,
Ut luis necessariis prplecti palrocinis, sancli Patris nostri Adelwoldi episcopi commendet
Ad coelorumperpelua perveniamus gandia, oralio: ut nobiseo suffragante fiat sanctse majesliiiis
ProeStetnobis Ingenilus hoc alqiie Unigcnitus, luoepropiliatio, etpeccatorum noslrorum exoptata
Sanctus amborum Spirilus, trinus ct unus Dominus. remissio. Per.
Amen. Prmfatio.
Oremus. Volivam beali ponlificis Adelwoldi transiationem
pia veneralione celebrantes, teque ceriiua devotioue
Deus, qiiiproeclari sideris sancti poniifieis Adel- exorantes, ut ipsum nos apud clemenliam tuam son-
woldi illustralione.novam populis Anglorum Iribuisti tiamus habere palronum , quem lua gratia largienie
Iucembodierna die clarescere : suppliciter implora- salutis setemoemeruimus suscipere magislrum. Per
roiis clenientiain, ni ciijns magislerio loims rcligio- Ghrislum. ' '
PATHOI.. CXXXVli. *
107 S. ETHELWOLDIWINTON..EPISC. * 108
Pottsommunia. A Antichristi lemporibus ingruit, nuilo modo, quod
Ut.hsec communio nos, Dpmine'.,tibi dignos effi- absit, litubando vacillet, sed his divinis roborata
>ei»t, bealus Pater noster Adelweldus suffragip, quse- praeconiisinlegra jugiter et inviolata.permaneat. Est
suriius, piae iniercessionis obtineal. Per: enim primse psalmodiai caniilena ad laudem beatse
Dei genitricis semperque virginis Marise procurata;
Delioris peculiaribus. sccunda autem ad honorem bealorum apostoloruni
iPrseterea beatus Pater Adelwoldushorasregulares Pelri et Pauli onniiuriique nostri Salvatoris humaiii-
et peculiares sibi ad singulare servitium instiluit, tati praesenlialiter famulantium; tertia yero ad suf-
quas in tribus cursibus ordinavit: humilliroa dili- fragia omnium sanclorum postulanda, ut eofum pia
gentia quosque subjcctos admonens, ut hoc secreto intercessione prolecti, muliiformem versipellis Anli-
ftimulatu ignitisSatanae tenlameniis vigilanter resi- cbristi el membrortim ejus fallaciam expugnare, et
sterent, el ea per Dei gratiam resislendo superarent, Cbristo rerouneranle cceleslium prae.miorunipalinam
it ut fides quse per nostri Creatoris et.piissimi Re- mereamur accipere. Quaeyidelicel horoeplerisque in
demploris iiicarnalionem luce clarius eriiluit, in- locis habentur ascriplse, et ideo in hoccodicello sunt
stanle futurse-perseculionislempore. qusejaro vicinis praetermissae.
Tropt.
Patris adest votiva dies, canteraus ovanles. Statuit-ei:
Pontificem templo sibi quem sacravit in isto. Et principem.
Inter aposlolicos stola splendenle liierarchos. Vt sit illi.
AtTelwolde,pia prece nos defende miseUcs. In mlermim.
Prsesul Adelweldus quia fulsit in ordine magnus. Slatuit ei.
Gonsliltiens illum hodie super setbra polprnm. Et prihcipem.
Glpria, splendpr., honor, decus et veneralio perpes. In mternum.

EPISTOLA WOLSTAKI MONACHI WENTAM


AD ELFEGUM WENTANUMEPISCOPUM

JJbro de Vila S. Swilhuni prcefixa, in qua multa de sancto ETHELWOLDO.

Incipit ad dominum specialis epistola Patrem,


Elfegum, Wenta residet- qui prsesul in urbe,
De sancti Patris Swithuni insignibus, et de ,
Jlasilica Petri, reserat qui limen Olympi.
fcominoponlifici, Wentanam principe Cbristo D Qua non paupertas, sed erat pensata voiuirtas,
• Queeviclum sprevit et stia curicta dedit.
Qui regilEcclesiam, prosperacuriciacanam
Confeiat jEifbego regni cceleslis bonprem, lbfic igitur commendolibi muriusculaPatri,
Qui dedit hunc omni Ponlificerri.populo, Queevovi Dominp.reddere corde pio :
Ul tua dignetur haeccorroborare poteslas.,
Ipse tibi paccm tribuat sine fine perennem,
Est qui sanctorum gloria pax et honor.. Heecet ab iufestis protegere insidiis :
.Hoc cupitore pio, cupit hoc.animp.quebenigno. Dignus aposlolica resides qui proesul-iiiaula,
Ultimus Anglorum servulushymnicinum (i. e.can- Inslruis et pppulum dpgmatecatholicum.
.[torum) Ilocque monaslerium variis ornalibus ofnas,
*Sitlicet an.gramihi sine dogmatis igneloquela, Intus et exterius illud ubique levans.
Nec valeam tanlo scribere digna vire.: Quod quondam renovavit ovans autistes Adelweld,
Jlpc tamen exiguum qucd deferp mnnus amoris, Sollicitudo cui nocle dieque fUit.
Commendare tibi, magne Pater, stridui:'" Christicplas augere greges, atque orepaterrio
In quo perslrinxi quaefecit Recter Olympi Hos cum lacteSolilacte nutrire poli.
Swiihuni meritis ccelica signa Palris: ^tii struxit. firmis haeccuncta babitacula muris,
Pcr queni magna suis miracula proebuitAnglis, ^ llle eliam tectis lexil et ipsa novis.
Millialanguenlurti ccrppra sacrificans
Et cunclis Jecofavit ovans id borioribus, hucqu»
Haecetcnim cecini magnalia paupere canlu,
Prsesumende boni de benitale Dci, Dulcia pisccsocfluraina traxil aquoe:
Grandia de minimis esl qui perisare sueius, Secessusque laci penetrant secreta dcmprum,
Ipfum murmure cceDobiunv. -
Suscipiens viduaebina roinula libens. Mundanies
105 • YiTA. 110
Islius antiqui reparavil etatna templi, X Et beuedixerunt oninia corda Deum.
Mcenibusexcelsis culminibusquenovis : Omnibus explelis tandcm solemnitcr bymnis
Parlibus hoc Austri firmans et partibus Arcti. Quos in honore Dei yox sonuit pppuli,
Porticibus solidis, arcubus et variis, Unusquisque suas alacer repedavit ad oras,,
Addidilet plures sacris allaribus oedes, In Doniinogaudens pectore et ore canens.
-Queeretineul dubium liniinis inimilum. Nunquam lanta fuit lalisque dicalio templi
Quisquisulignotis deambulat alria plantis, In tola Anglorumgentc palrala reor:
Nesciat unde meal, quove pedem referat. Qualis crat Wenta celebrata potenter inurbe,
Oiiini parte fores quia conspiciunluraperlse, In sancti Petri ccenobioVeteri.
Nee patet ulla sibi semila certa vise. Quod Deus omnipolens sic protegat immaculatum
Huc illucque vagos slans circumducil ocellos, Ut juge dignetur ipse habitare in eo :
Auica Da?daleilecla stupetque soli : Et quicunque humiles hoc ingrediuntur asylum,
Ceriioradvenial donec sibi duclor, el ipsum Exstilienl plenK parlicipes venise.
Ducal ad exlreini limina veslibuli. ISs suyer Anlisles sacro spiramine plenus
Ilic secum-mirans.cruce se consignat; et unde Adhibuil Doraino plurima yota suo.
Exeai, atlonito pectore scire nequit. B Nai« fundamen ovans a cardine jecit-eorum
Sic constructa niicat, sic el varia ta co.ruscat Porticus ut staret aedificataDeo.
Machina, quse hanc malreni suslinet ecclesiam, Erexilque rtovum(21)jacto fundamine lemplum ;
Quam Paier ille pius, summa pielate referlus, Ne lamen explerel raptus ab orbe fuil,
Nominisad laudera celsitonanlis Heri Pro meriiis snperam digne translatus in aulain,
Fundavit, slruxit, dotavil, el inde sacravit, Quorum multiplices nec numeranlur opes :
Et meruii templi solvere-vota sui, Altilhronum primo quihus exhilaravit ab oevP,
Regis .lEdelredivisu cernente modesti, SipnecGhristo animam redderel ipse suam.
In regni solio qui snperesl hodie. Yestra cui slaiim successii in arce poteslas,
Illum Poniilkes sequebanlur in ordine plures, Et coeptumvigili pectore struxil opus :
Complcnlessanclum rile minislerium. Insuper occullas sluduistis et addere cryptas,
Quorura suriimuseral vultu nialurus et actii, Quas sic Diedaleumstruxerat ingenium :
Caniiie niveus Dunslan et angelicus. . Q\iisquis ut ignolus veniens intraveril illas,
Hunc sequebatur ovans Anglorum lucifer i.leia Nesciat unde roeal, quovepedem referat.
ProesulAdelwoldus,corde benignivolus. Stint quibus occultaelaiilanl quee hinc inde lalebrae,
Post alii sepleni, quos nunc addicere promptum est. C Quarum leclapatent, intus etanlra Jatent,
Carmine versificocum pede dactylico, [cwig, . lalrpitus quaruin slat apertus, et exitus liaruni :
jEIfsian jEihelgarus , rursumque iElfslanus et Ms- Quas hornoqiti ignorat luce carere putal.
./Elfliean,..Ethilsinus, hic et Adulfus erant. Nacle sub obscura qute stare videnlur el unibroe;
Post alii plures aderant proceresque, ducesque, Sed tamen occulti lumina solis habent.
Genlis et Anglorummaxima pars comilum : CVJUS in exortu cum spicula prima rcsullant,
Quos e concilio pariter collegerat ilio, Lucifer ingrediens spargil ubiquejubar :
Quod fuerat vici regis in Andeferan, Ei peneirat cunctas lucis splcndore cavernas,
Idem pastor ovans et saepenotandus Adelwold, Donec in Hesperium sol ruat Oceanum.
Sicut ei Domini gralia contulerat. Machina stai quarum, sacram supportat et aram,
Et celebrant cuncti solerania maxima templi, Sanctorumque piasordine reliquias,
Plaudentes Dominopeciore laudifluo. Mullipiiciquemodo manet ulile ctilmen eamm,
Lsctanturque bonis super omnibus ille beniguus Exleriora gerens, inleriora tegens.
. Qusestatuit cunclis Prsesul opima dari. Talia.ei auxistis hic ofgana, qualia nusquam
Fercula sunt admista epulis, cibus omnis abundal. Cernunlur, geroino constabilila solo.
Nullus adest Iristis, omnis adesl hilaris. **Bisseni supra sociantur in ordine folles,
NuIIafames, ubi sunt cunclis obsonia plenis, Inferiusquejacent quatuor alque deceiri,
Et reniaiiet vario mensa referla cibo; FJalibus alternis spiracula maxima redduiit,
Pincern;equevagi cellaria soepefrequentant, Quos agilant validi septuaginta viri.
. Convivasqtierogant, ut bibere incipianl. Brachia versanles niulto et sudore uiadenles,
Craleras magnos'|taluunt, et vina coronant, Certatiraque suos quique monenl socios :
Miscentespotus potibns iiiimineris, Yiribus ul totis iropellanl ilamina sursum,,
Fecundi caljees, ubi ruslicus impigerhausit Et rugiat pleno capsa referla sinu :
Spumantem pateraro gurgiie niellilluaiii: Sola quadringentas quic susiinet ordine musas,
El landem pleno se lolujn proluit auro, Quas nianus organici lemperat ingenii.
Setigerumnienlum conculiendosuuro. Has aperit clausas, iterumqiie has claudit apertas ,
Sicque dies alterque dies processit i)i hymnis, Exigit utvarii cerla cairicenasoni;
(24) Hsectam clare atque indubilanter a Wolslano refcruntur de conditione novi ccenobii Winlonjen-
is, ul ea ^EIfredo resi tribui non possii.
m S. ETHELWOLDIWlNTON. EPISC. VITA. H2
- dno concordi pectore fralres ,
Considuiilque
' A Victor honore potens, victor in arce nilcns :
Et regit alphabelum reclor ulerque suum. . Anle relroque roicans, babilu :venerahdus et atdu.
Suntquequaler dcnis occulta foraniina linguis , Cnjus ab eloqnio dulcia meHailuunt.
Inque sup relinet ordine queeque decem. Qnem Deus e ccelis tnealur ubique supernis :
Huc aliaecurruht, illuc alieequc recurrunt; Anglorum populis servet el incolumem.
• Hunc iElfstanus ovans, alter coraitatur et Elfsian.
Servantes-modulis-singola ptincta suis.
Et- feriunt jubilum septem discrimina vocurii , Ponlifices arabo, plenus uterque Deo.
Permisle lyrici carmine semitoni : yElfheahadest, Ordbirhtus adesl, Wilfsinusct jElfric,
Ihque modum lonitfus vox ferreaverberal aures, Splendenles cuncti jure sacerdotii.
Prseter utlmnc solum nil capiat sonilum. lncipiiintque omnes modulata voce canentesi
Concrepat in tantum sonus hiric, illincque resullans, Pax sit huic doraui, pax sil el hic fidei :
Quisque maim patolas clatidat ut auriculas, Pax fiat intranli, pax etfial egredienti :
Haud quaquam s'uflerrc°valenspropiando rtigitum, Semper in hocque loco, laus sii hoiiorque Ded.
Quem reddunt varii concrepilando soni: Sic in laude Dei resonant nova moanialempli,
Musarumque melos auditur ubique pcr urbem, Omnis et in Domino lingua resuilat ovans.
Et peragrat tetam fama vnlans patriam. B Hinc adslant proceres, pueri binc, jnvenesque , se-
HPCdecus ecclesisevcvit luacura Tonanlj, Et celebrant sancli gaudia ccenobii. [nesqne-,
Clavigeri irique sacfi struxit Iionore Petri. Sic optata diu data liunc memoranda per aevuin ,
Insuper excelsumTecistiset addere leniplttm Yotis plena piis fulsit in urbe.dies ;
Qtio sine nocte manct continuala dies. In qua promeruit sua gaudia cernere Pastor,
Turris ab axemicat, que seloriendo coruscal-, Oflicioquesacro reddere vola Deo.
Et spargit lucis spicula prima siiee. -flinc te Pontifices circumdant, inde ministri.
Quinque lenet patulis segmenla ocrilataTerieslris-, Te lotum cinxil, hinc bcnor, inde favor.
Per quadrasque plagas pandit ubique vias. El simul bymnisona fralrumcoeunie corona ":
Stant excelsa tholis roslrata cacumina turris, Quisque tuum votuin, qna valel arle, canit.
Fornicibus variis et sinuata micarit. Cimbalicaevoces calamis miscenlur aculis.
Quai sic ingenium docuit curvare perilum 1 Disparibusque tropis dulce camcena sonat..
Quod solet in pulchris addere pulchra locis. Insupef et cleri jubilat-plebs oinnis el infans :
Slal superauralis virgse fabricatic bullis. ElDeitatis opem machina trina loaat.
Aureus et tolum splendor adornat opus, Laelitiaeaugmenlum quoniam curoulaturin oriurt
Lmia coronalo quoties radiaverit ortiv, G Istius anliqui parle nionaslerii.
Alterum ab sede sacra surgit ad astra jubar : Laetaiiturque cibis pmnesepulisque refecli,
Si.nocte inspicial hunc pnelereundo vialor, Potibus et variis omnibus aique bonis.
El terram slellasoredil habere suas. Sic liujus sancti niluit celebratio leiiipii •,
AdJitur ad specimen slat ei quod vertice gallus Nomine apostolico sanctilicala Deo.
Aurcus oinatu grandis et inluilu. Hsecest aula piifulgens in onomale Pelri,
Despicit omne solum, cunclis supereminet arvis Qui solel excelsos clave ligare polps :
Signiferi et Boreee.sidera pulchra videus. Qui probsianie Deo solvitque ligaroina iiiundo >
Imperii Sceplrum pedibus lenel ille superbis, Et reserat cunclis coelica regna piis.
Stal super et cunclum Wintpnise populum. -Haecquoque, Paule, tibi committilur, aula luenda,.
Iroperal et cunctis evcctus in aera gallis. Qui mundi cunctos ore domas populos.
Et regil occiduum nobilis imperiunv. Exsislalis ul lric speciales ambo patroni :
Inipiger imbriferos qui suscipit undique venlos , Est quibus unus!apex, gloria parque polo.
Seque rolandp suani praebet eis faciem. Exaudire Deuni rogiletis et omriipotentem,
Turbinislierrisoiios suffertque viriliter iclus. j. Dignelur populi vola precesque sui.
Intrepidus perslans; flabra, nives tolerans, Quisquis ut hoc templuin beneficia posccrc quicrit,
Oceanosolera solus vidil ipse ruenlem : Impetret a Domino gaudia plena pio.
Auroroeprimura ceruil et bic radiura. Qua virapostolicus jaccl almtis et ille Birinus
A longe adveniens oculo vicinus adhaeret, Has lavacro genlcs qui lavit occidtias.
Figit et aspecium dissociante loco. Signipoteiis in ea pausat quoque demate $L cor-
Quo fessus.rapitur yis.umiranle viator, porej Swilhuii
Et pede disjuncius lumine jnnclus adest. Qui precibus cunclum siiblevat btihc popnlum.
Plura quid his addam.? tola virlule laboras In medio lempli.fulgenl Byrnstanus el jilfbeah, -
Ut decores lotum undique ccenpbium. Jure sacerdolii cullor ulerque Dei-
Cujusivuper eraloncsenia rite peracta , Sunimtis el anlistes, palrise deciis, allor.egentum,
El celebrala satis crdine mirifico : Spes peregrinorum, splendor honorque Palruiu ;
Octo quod egregii Doroinosanxere Hierarchi , Nostef Adelwoldus pastoi', patcr.atqiie magis'.er,
Quos siiiiul liic pietas fecit adesse Dei. Cujus in seterna Iuce coruscat apex.
Primus eral quorum Sigericus onomaie pulcliro, Cujus in Angloruni micat omni limine nomc:>,
,13 WTDUKLNDUS COUBEIENSISMONACllUS.— NOTiTIA HISTOUICA. 114
Inque monasteriis^ pluribus.ioque,locis A Temporibusque suis clara atque exempla fulurls
Q..X vovens Doiiiinoconstruxii, eique sacrayiv, Praebuit, altiihronum semper amando Deuni,
Cenlenos iu eis accuroulando greges; Multiplicijribilo gauderis feliciter : unde
Q;ii inter Pontilices miiiiihus nullaieiius eXstal, Exsultat Cbrisli nobilis Ecclesia.
Ciijus doctrinoespiendet ubique jubar : Est qaoniaiji Doininus mirabilis et melucndus,
Iutei' apostolicos sed luoet in axe Hierarchos : Qui facil in sanctis signa slupenda suis.
Per quem signa faciljjiiii manifesta Deus, Sunt alii glures etiam hinc atqtie inde locati,
liluslrans oculos tetra caligine roersos, De quibus est scriptum quod canil Ecclesia:
Et revocans nervis languida nienibra suis.__ Corpora Sanctorum sunl hic in pace sepulla,
AJ cujus sacnun veniunt quiciihque-sepiilcruii)t Et vivunt eorum nomiua in oelernuni.
Ciim precibus.plenam pprcipiuut voniani. Quoruii) facla sequens et dicla fideliler implens,
Qiiique fideplehi quoeruhl beneficia Christi, Sedulus injtincium pef ficis oflic.iura.
Munera.quse cupiqnt ccelilus iiiveniunl. e Liimeii aposlolicum populis tua lingua minislrat,
Comperit hoc nuper quidam yir nobilis ^EIfelni, Et verbunv Domini te reserante p'alet.
Iiispmnis lumbam jussus adire sacram ; Pauperibus viclum, nudis largiris amictuin,
Cnjus erant oculi niroio glaucoinale clausi, H Div.idiset iniseris munera larga pius :
Nec valuil phoebumc.ernere nec radium. Ut conimissa libi duplicata talenta reporlans,
Qiii mox huc veniens, Sanctus mandavit ul idenv lntroeas Domini gaudia vera. tui.
Percepit claruin luminis intuitum, S.isc;pe, quoesojtjbi quee defero munera patri,
Et nullo ducente redit, miratur et in se Atque eaquae meritis debila solvo tuisv;
Qualis erat veniens, qualis et binc rediens. Hsec tibi vita diu rogo prpspera cuncta ininistret,
%c etiam quaedam nimis.infir.mala pheila. Lu.xquefulura tibi prosperiora ferat.
Ducitur ad lumulum matre geraente sacruna. ISc Domino multos solvas pia vota per annos,
Proliniis obdorinit vigilanssanissima surgit," Ut libi commisseemtiltiplicentur oves.
Incolumisque domura cum genelrice vedit. El subeas regnunigrege te comitante superuuao
Talia quid mirura rutilant qtiod signa per illum, Cum sanclis semper leetusiu arce poli.
Et quod post mortem clarus in e^lhre micat ? Quod libi concedat qui cuncta elementa gubernat,
Cujiis viia ftiil virtutibus undique plena : Uuus ubiqtte polens in Trinitate Deus, Amen..
Qui jugiler sluduit corde placero Deo;

ANNO DOMIMI,DGCGCLXXXIII.

WIDUKINDUS

MONACHUS CORBEIENSIS.

NOTITIA HISTORICA IN WIDUKtJXPUM.

(Fabric. Bibl. med. et inf. Lat.),

WiTiKiND.ijs, alias Widuldndus, palria Saxo, monacbus Corbeiensh; discendi causa monasterium Hirsau-
giense adiil,_post ad Corbeienses rediit, ibique seholis proefuit. Magnoaldus Ziegelbaur in Conspectu rei
litterarise oid. S. Benedicti part. i, p. 99. Scripsit circa an. 980 Derebus Saxonum.gesih libros tn, editos
priimini inler Striptores Germanicos Hervagii, Basil. 1S52, fol., postea Reinero Reineccio, Frf.-lS8fli fol.
ab Heinico Meibomiosenipre, Frf., 1621, fol. cum adnotationibns quas nepos Scriptorum Germanicortim
Colleclionistom. I repeliit. Tandem Leibniiius Summam Capitum Wilkhindi ex codice anliquo Casinensi
inseruit toino I S. R. Brunsvicensiump. 208 seqiiiintiir, ibidemp. 211 varise lectiones ex codice archivi
Dresdensis, el p. 221 codicis Casinen.sis. Poeljca eju<, tesle Sigeberlo c. 129, siinl Passio Theclm virginis
ct VitaPanli Eremitm, quee prosara habuit adroislam : jilrnmque opus nonduiii lypis esteditum. AddeLy-
scri Historiam poelaruin medri a;vi p. 283, 284; Pauliinim De viris illustribus Corbeisc Saxonicoc, p. 90.
115 WIDUKiiSDICORBEIENSISMONACHI 113

VIDCKINDI

RES GESTiE SAXONIC^E

EDENTE

D. GEORGIO *VAITZ, PH. D:


(ApudPertz MonumentaGermani;eliisiorica,Script.lom. III.)

LECTORI.

Widukindum, libri quem jam edilnri sumiis au- A unum, epigrammalpn librura unum in calalogo illu-
clorem, Saxonem el monacbuin fuisse Corbeiensem strium virorum (35) ei iribuit, quorum alihi nullam
salis constat, et ipse praifalionc proliteliir. "Vixil fecit menlionen), quscque aji revera a noslro sint
nipdiossecuiodecimo. Chronicobrevi Corbeiensi(25) conscripta, non sinecausa dubilari possevidetur (54).
teste, Folkmaro abbale, qtii inde ab ari. 917-942 Cerle omnia deperdila stiht authucusque nos lalenl;
vnonaslerio prsefuit, lnonachus recepius est; inter longe his vero"pfaestanlquae de Saxonum imperato-
quadragihta novem ipse ullimoproximus nominatur, rumque Saxonicortim historia scripsit Widukindus.
iia ul postreniis Folkmari annis demum ccenobium Sigebertus Saxonum bistoriam usque ad mortem
jntrasse videatur. Folkmari successorem Bovonem, Oiioiiis primi et proelerea hujus Vitam eum scri-
qui annis 942-948 monasteritim Corbeiense rexit, a psisse tradit. Sigeberto ut videtur auciore , hoec
Deo ostensum non concessum memorat (26), cujns repetivilTrilhemius(55),in Chron. Hirsaugiensi(36)
tempore an. 94(5obsidesBoeniorumjiissn Olliinispo- vero nonnisi de gestislleinrici I, Otlonis I, et origine
pnlp praesenlatos vidit (27). Sigeberlus Gembla- Saxonnmhisloriam tiibus libcllis digeslam ci tribuit.
censis tarri in Cbronico an. 975 quani in libro de Denique"vero in annalibus ejnsdem ccenobii opera
SS. eccl. (28) ipsius librorumque abipso reliclorum hislorica qualiior recenset (57). Superstrnl libri tres
meiilionem facit. Trithemius (29) vero plus quam rerum gesiarum Saxonicaruin, quibtis auctor lam
40 annis eum scholse Corbeiensi preefuisse mohet, populi origiiiem quam res ab Heiinico atque Olione
et ipsum Meginradi scholastici Hirsaugiensis fama gestas descripsit. Eum de populi sui regumqiie
alleclum bunc adiisse et per aliquot dies apud cuni historia alia quaedaniconfeeisse, omniiio negarim.
cominoralum fuisse tradit. De Widukindivila preeler Q Triiheniiiis fcedo errore modo totum opus, modo
lisec niiiil constal; dese ipso nihil adnotavit; neque singulos libros in.calaiogum recepisse videtur; quse
quo anno obierit coroperium babemus (50). de vita Matbildis adjecit, nnde hauserit nescio (58);
Widukindi memoriam quse.scripsil cpera nebis "Vitameditanv nostro nequiiqiiam tribui posse, satis
servariini. Tradit Sigcbcrltis, eum prailer historias conslal ; hujus scriptof vero aliatn Vitam nullam
e.iam Vitam S. Pauli efemiloe et passibnein Teclse cognovit,sed cum lalis desiderarelurareginoenepoie,
virginis composuisse(31). ldem monet Trilhemius, imperaiore lleinrico II, istam confecil. —Slgebertus
praelereavero plura cjus scripta rccenset. Ila librum vero fortasse ipsi.us Widukindi verbis in errorem
de sludiis veterum monachorum eum confecisse dtictus est. Librtim primum enim his incipit: i Post
lestatur, ex quo hsec afferl verba (32): « Monacljo- operum noslrorum primordia, quibus surami impe-
runi ille (Meginradus) doclissimus praecepior veluti raloris militum triumpbos declaravi, > elc. Ilaec
Hieronymus aller divinarum interpres Scripturaruni procul dubio ad marlyrum, Dei militum, Vilas supra
profundissimus sua nos eruditione yertit in stnpo- allatas spectant, Sigebertus vero de imperalore
rem, ul vere coelesiis sapientise diciqueat arina- Ottone' cogilasse .yidetur, ideoque ejus gesta jam
rium, quippe quem )iiliil laleat doctrinarum. » Ser- antea separalim descripta el edila esse slaluit.
mones ad ffatres, epislolarum ad diversos librum Libros rerum gestarura Saxonicarum Widukindus
(25) Meibom. 1, p. 756. Ann. Corbeienses a.p. (55) Opera Francof. 1601, II, p. 129.
Leibn. II, p. 301, quos dubioc fidei esse facile est (54) Versus quos edidit ex cod. Corbeiensi Wi-
intellectu a. 971 : « Claruil, inquiunt, Wittichindus diikindi nomine inscriptos Letznerus in Vila Ludo-
nbsier, prseclarus hisloricus, Mathildseregineespe- vvici Pii c 19, f. 63, ad ipsum periinereoriirtino
cialiter charus. > iiegarim.
(26) III, 2, cvdd. 2, 5. (35) €at. iil. virorum 1.1.; SS. eccl.c. 301, apud
(27) 11,40. Fabr. p. 78.
• (28) C. 129 ap. Fabricium bibl. eccl. p. 108. (56) Opera II, p. 52.
(29 Ann. Hirsaug. p. 98. (37] Aiin. Hirs. p. 98 : t Hic inter reliqua inge-
(30) Soli Ahnales Corbeienses recentiores ap. nii sui .opuscula scripsit de origine Saxonum libros
Leibn. SS. I, 302; tradunt, a. 1004 Hosed mona- III,.ad Mathildam quoque filiam Otlohis priroi scri-
slerii abbatcm ipsi monumentum erexisse; pium et psil gesla Heinrici primi regis librum unum, ad
doclum scholsemagistrum et hisloricum etiamregi eumdera vitam et gesla Malhildis. reginrfi uxoris
• et reginse charum ibidern vocaium esse, addunt; ejusdem Heinrici regis primi; Otlonis quoqueprimi
quod quanli sil liabendum , cerlo definire nolo. gesla ad eanidem conscripsit. >
(31) In Aclis Sanctorum ulriusque Vilse nulla (58) Nisi fortasse libri lerlii continuationem hoc
meiitio fit; idep deperditec essc videiilur. noinine"ii)dicaveril.
'321 Ann. Hirsaug. 1. 1.
117 RES GESTJE SAX0N1CJ5. — MOJSITUM.. 118
Vneglexit, preeterea plura in illis ielala ipse omisit.
Malhildi, Otlonis regis filiae, inscripsit; Heinrici el __
Ottonis, avi et patris, gesta scribere summum ejus Widukindi Historiam non ex annalibus confectam,
fuit proposiluin; de Saxonum origine pauca lanlum sed. ex rerum cogniiione aliunde hausla scriptam
prsemisit. Studuit brevi sed eleganli et perspicuae esse,, cuique librum pervolventi perspicuum fora
narrandi et scribendi rationi; « striciim, inquii, et confido.Ultiinis H^inrici annis et proeseriim Otlonis-
per partes scribimus, ut sermo sil legentibus p!a- leniporibns re,s quas narrat bene compertas liabuil;.
nus, non faslidiosus. > Dolet quidcm librum ingenii his fuit coeevus, regioedomui et ipse conjttnctus,
sermonisque claritaie egere ; sed qtiod dolet, eum ideoque prociil dubio reriim cognitione satis in-
bsec affeclasseostendil. El revera Widukindus apla structus. Errores eliam hac parte commisit; scd
etquasi rotunda verborum"conslriictione, narratioiie qnoein ipsa Saxonia gesta siint, recte perspexit, et
perspicua el gravi, lantuni non omnibus biijus sse- haec ipsi credere fas est.
culi scriploribus longe preestal. Quae descripsit ma- Libri edili usque ad Ollonis primi raorlem histo-
gnam parlem ipse vidit, alios libros nusquara fere riam deducuni; maxiniam vero parlem jam aulea
exscripsil, ideoqup inler prseslanlissinios hislorise conscripUm esse facile est deinonstraiii. Nam Ol-
medii aevifontes est referendus. De lemporibus an- tone imperalore vivo se scripsisse , Widukindus
tiquissimis solam pene famain sectitum se scripsisse soepissiraeindical (52); et codex Dresdensis non in-
ipse teslatur(39);vidithisloriasAnglo-Saxoiuim,.nisi legrunv lertium librnm exbibet, sed c. 69 bis verbis
fallor, Bedae(40) .LangobardorumPauli Diaconi(4l), finilnr : « Is finis Wichmanno lalisqiie omnibus fere
Golhorum Jordanis (42), Francoruni Gesla (43), sed qui contra imperatorem arma sumpseruut, palrem
pauca tantum ex bis libris suo inseruit. ln bellis a r, luiim. >
Francis cum Saxonibus gestis (44) et Ottonis•hahilu Hiicusque vero, ni fallor, a. 967 vergenle Widu--
moribusque describendis (45) Eginliardi Vitam Ca- kindus scripsil. Sunt (piidemquae ipsunvjanv antea.
Toliprae oculishabuissevideiur. Ruodolfivero trans- libro finem iiiiposuisse, innuere videantur. AV.ich-
latione sancli Alexandri eum usum fuisse (46), vix manno subaclo, rebusque, ul ipsius verbis ular, ritc
putarim ; uterque ex eodera fonte, prisca traditione, compositis, Otlonem iterum in llaliam. prolectuin
baiisisse mihi videtur; ideoque valde inter se conve- esse tradit, res vero ibidein geslas quam brevissime
niunt, neque tamen omnino concordant. Ubi ciim attingil. lloec « noslrae,> inquit, < tenuilatis non est
Liudprando in rebus enarrandis congruit (47_),idem edicere, sed, ut inilio hislorisc praedixi, in tan-
fere siatuerim; certe ipsius libros non vidit. Etiam tum fideli devotione elaborasse sufficiat. Caeterum
postea ex populi rumore, ex carminibus vulgaribus erga luam claritalem serenitatemque — magna
plura in hisloriam suanv recepit; quoe de Hattonis devotio opus humile magnificel. At finis civilis
perfidiaerga Adalberlum traderentur, lanquam vulgi belli lerminiis sit libelli. > Heec verba quam
rumoreficla, poslea respuit quidem (48), vix lameii inaxime firticonvenire nemo non yidet. Res Sive in
majorem fidem ea merentur, quaj de dolo adverstiro Italia sive i» Germania a. 964-967 geslas, si belfa
Heinricum excogitato narrat. Hoc locoet saepius(49) Slavica excipias, nulloe ne indicanlur qullcm a
vocabulo fertur similibusque fonlem illum indicare nostro. Usque ad medium a. 964 c. 63 res per-
videiur; mimorum carmiua el ipse affert (50); et stringit; a. 965 incipiente Olto in Germaniaro rediit,
haud errare mihi videor, si magiiam libri primi mense Junio Gero, Oclobri Bruno obierunt Anno
parlem. ad haec revoeandam esse slaluam. Primis sequenli Malhildis, Oltonis Dlia, abbatissa Quedlin-
Heinrici ducis annis ipse nondunv nalus aul puer C burgensis elecla el constitula (53), iniperator vero.
fuit primse aelalis ; quoeposlea de his scripsit, ex iterum in Ilaliam profeclus est. De his omnibus,
sola tradilione haurire potuit. Narii libro scriplo in ,nihil Widukindus. — Allamen jam a. 964 librum.
liis rebus narrandis se usum esse, nusquam indi- ejus conscriptum esse slaluere non licet. Post ob-
eavit; ex chronico qupdam Cprbeiensi eura hati- iium Brunonis archiepiscopi (54), dum imperator»
sisse, quod plures slatuerunt, ostendi nequit. Chro- Olto cum filio Ottone in Italia raorabalur (55), Iri-
nicon sub hoc nomine a Cl. Wedekirtdeditum sseculo cesimo anno post vicloriam de Ungariis a 938 in
superiori ex ipso Widukindo magnam. partem est ' Saxonia reportatam (56), Widtikindtis in historia
coiiipilatum;,aiinales vero Corbeienses Supra editos seribenda occtipatus fuil. Wichnianiius, de cujti»
non vidisse, cerle non ad Iibrum scribenduni adhi- intcrilu ullimis capitibus dicit, mense Septerabfi
buisse videtur (5I)~Nam annorum compuiationem, a. 967 morluiis esse videlitr (57); in nativitala
quartvilli salis accuratam exbibeht, noster prorsus Domini ejusdem anni Olto 11 imperialera accepit
(39) I, c. 2. quam in Affieam Asiamque patris tui jam poiesias
(40) I, c. 8. protendatur > (H, praef.);—(Ollo) « Roniana lin-
(41) 1, c. 14. gua Slavaiiicaque loqui scit, sed raruni est, quo
(42) 1, c. 18. eartim uii diguetur,... labularum ludos amat, etc.
(,43) 1, c. 15. (II. 56); — nati sunt regi li.Iii — tertius paterni
(44) 1, c. 15. "
nomiiiis majestate designatus, quem jam post pa'-
(45) II, c. 36. trem dominum ac imperatorem universus speiat
(46) Mon. U, p. 673- orbis. > (III, 12.)
(47) Cf. 1, c. 19, de Ungariis;.!, e. 22, de Adal- (53) Ann. Quedl. h. a. Ideo jam Bouquel VIII,
berti morte. 217, h. a., ipsi jam antealibruni Widukindi dedi-
(48) I, c. 23. calum esse putavit..
(49) 1,23; II, 23. (54) I, 31 : « quem pontificis summi ac ducis
(50)1,25. magni vidimus oflicium gerentem. > Cf. II, 56. De
(51) Quae annis 963 et- 964 legunttir cum Wi- Gerone, qui paucis post mensibus obiit, 111,c. £4,
diikindo III, 63, quodainmodoconveniunt;. de Cala- dicil : « Era_lGero, > etc.
bria ab Oitone a. 964 subacla Corbeiam riimorem (55) 111,63 : « quani* (Malbildam) palris fratris-
pervenisse haecostendunt, id quod nosler libro suo que celsitudo palrue, ad omnem honorem nobis-,
iiiseruit, moiiachus quidam — fortasse ipse Wi- que ad solatium. reliquit. >-
dukindus —;in Aniiales relulit. (36) 11,4.
(52) « Ex boc res Francoruin cceperunl miniii, (57.)Sigebertus, quem Ann. Saxo etChron. S: Ba-
Saxonum vero crescere, donec dilatatoe ipsa sua vonis secuti sunt, in aniio 9b7 Wigmanni morlem
jam magniludine laborant, ut videmus — in amore collocavit, qui quanivis in annis jndicandis nullibi
roundi et totius orbis capite palre luo; habea- certam fidem meretur, ex verbis c. 70, qnibus con-
mus te advocalum apud lerremim regem, tiium sci- tinuatio incipit, hoec rccle fere slatuit. Meibomius
licet p_atremet fralrem. > (I, c. 54); — « quan- p. 701 et van Spaen Inleidning toi de Historie vat>-
"
119 WiDUKlXDiC0RBE1EN'SISM0NAG'flt;'' 120,
«oTonam.''Cuj«srci cum nonnisi in cnntinuaiioiie t\ fiiisse, nomina iiilertlum-mnlasse, neqiie veTecimrie;
post addita, iiieniio liat (58), ullimis, anni 967 niit antiquam scribendi raiionem servasse videtur; Hnt^
primis a. 96.Smensilms (59) libruin esse absolulum, tonis hisloriam, nisi failor, iiiterpblatam sislit. Hoc
recte siauiiire mihi videor. Sed res ab Ollone bis codice Fabricius in libris suis iisus e'st; Reinecciiis
aiinis gestas per parlcs scripsii; usque ad a. 958 ex eodem editionem-suam adornavit; posioa varias
rcs Saxonicas siuis fuse exposuil; poslea cum im- lecliones a Tenzelio secum cominunicaias Leiliiiitz.
peralor iii lialiam profecius esset ihiquc per pluri- edidit (64), denique b. m. Ebert a. 1821 codieem;
nios annos degeret-,quav ibidem gesla sunl memo- cum Meibpmii edilione accuraliiis contulit, eoqiie
ii;ii tradere noluit (60), tnrharum vero quas Wich- duce inicgram lectionis varielatein annotavi. Duo
manmis in Saxonia ,el Slavia excitavii fincm descrir ejus desiinlfolia (65).
psit. Denique, Otlone Magno imperalore niorluo, Reliqui codices.et editiones pmnes usque ad an-
pauca historioeadjicieuda esse judicavit. Imperalo- num. 975 historiam.dediicunt:
ris epistola (968), bella cum Gracis gesta. (969), 1. "nionasteriiGasipcnsis n. 289 membr. 4, fol.
nupliai Otionis secundi (972), obilus Matbildis rcgi- 39-120, saec. xi, vergente vel xit iiicipienie, ihanu
na\ Wilhelnvi et Bernardi pontificum K.968),Her- Beneventana, scripius (66), cujns lectiones a L;
inisnni dncis, ipsius denique impcraloris (975) bis Zaccagnio bibl. Vaiicaure cuslode sibi transmissas
referunlur. ln plerisque codicibus cnni prioribus Leibnitz; edidit (67). Codicem iiefuin cuiji editione
arctissime eonjuivcta Iegiinliii\ jam Thieiniarijs iis Frechlii Periz conttilil eumqiie accuraiius descri-
usus est, Sigeberlns, Ekkcharriiis, Aniialista Saxo psil (68). Esl omnium qui supersnril ariiiquissimus,
eadem adhibuerunt; ideoque quin etiam haec ab.,„"] et Widukindi libros abipso singulis locis retracta-
ipso Widiikindo addita sinl, minime dubilo, quam- los servnsse videlur. Neque lamenmendisyiliisque
vis dicendi raiioiiem paulo diversam offendere niibi caret. Ssepius quani caaeri conlra linguai Lat'm;e
videar, cl Trilherains Widukindi histor-iam ab alio regiilas peccat, qnod an Widukindp tiibuendum sit
qiiopiam compleia.niesse moueai (f>l).Qusead Vilaiiv valde dubilo; verborunv'seribendorum ratio saepius
Mathildis prope accedere vidcntur, ex ea revera a yulgari recedit, et multa sunl qnse. scripioreni,
liausla esse niillo modo conccsserim. Procul dtibio ItaliChm comprobent (69).
panlo post Ottonis niortem hcecscripta siint, ab ipso 2. C. olim mohasterii Steinvelt (70); medio ut
Widukindo addila , ul imperaioris" res absolveriil, videiuf saec. xii scriplus, fol. 155-198, qtiem ipse
quas in Germania gesias ipse, vidit. Non coiitiniiani quam aCcuralissime possinv conluli. Bis (71) quae'in
hoiuni annorum confecilhisloriam, sed pauca lan- codice Casinensis omittiihtur, postea ul videtur
lum qtiaehuc facere viderenlur, inemoriae tradidil; a Widukindo deleta, hic exhibenlur. Codex quam^
Utinam hsec quoque acciiratius exposuisset, ulinaiii vjs non ubique pari diligentia scripius, magni fa-
alter Widukindus Ottonis II et 111liistoriam conscri- ciendus est et "in singulis verbis exliibendis vix
psissei! minoris auctoritatis quaiii Casinensis. Scriptor quoii
ipse vero, cum postea continualione illa librum babiiil ex.einplar pleruinque accurate seculus esse
augeret, etiain III, c, 2, de Bovone Coibeiensi qtiae videtur, yerborum" iamen ordinem inierdum-turba-
in codiee Dresdensi desideranlur addidisse videtur-; vit, aliisque mendis noiinihil laborat.-
historiam vero Haltonis et Adalberti qualern in 3. Priiiiam Wjdukindi editionem etiravit- Frecht
eodem eodire lcgimus iejunam el niniis liinidam (62) r' lypis Hervagianis Basileae a. '1S32 fol., usu.scodice
non Widukindo, sed nescio cui Moguntinoedioceseos " monasterii Erbaci (Eberbachjj prope Rhenum cujus
scribae,,tiibuemiaro essepuio. -~ Postea vero lotuni aetaleniet condilioneni non indicavit. Locis supra
librum reiraciassevidelur. l.ncoJice enim Casinensi, allatis ciim eodice>2- convenit, aiiahien ex ipsp
qua-,de Adalberti inlerilu et de Bovone scripla erant transcriplus esse nequit. Mtilta quse in 2 desniit
omiiiuniur, quaedamaliter expressa, verba jverbis vocabula apud 3 reele legunlur, quee codex Siein-
inuiiUa Jogunlnr. Libros in capita divisos bic solus velt., depravala exhibet, Ffechl saha expressil, alibi
habel, singulisqueTibris eoruih indicem prsemiuit. Widukindi verba mulavil quae in 2 iniegra exsiant.
Quod, cum Widukindus ulliinam pperi inanuin iih-. UtrOque aceurate collatp, majori iiiter se quani CIHH
poneret,. faciuni esse videtur. cseteris alfinitate eps conjungi, si dttos iUoslocos
" Novoevero Widukindi ' editioni procurandse heec allatos excipias, vix dbprelieiitle.s. — Cseterm.i
fiierunt subsidia : Frecbiianum exemplar Widukiniluni satis depravii-
A. Godexollm aichivi, ja.m vero bibliolhecae re- tum exhibet,, nihilominus vero lectiones oirines.
giae Dresdensis, hvembr. 21 fol., pli.m monasteiii adnotandas judicavi.
Veierjs Cellae,Perlzio"qui ipsiun vidii leste, ssectiji Hanc edilipnem Codicis Dresdensis ope Rei-
xu. Ehert ex codice qtiodam Corbeiensi.euro descri- neocium emendasse (Francf. ex. officina W.echeli
pttim esse puliiY.it(65). Finitur c. 69 .verbis supra 1577 foI.).jamdi_ii; elejgantivero siudeus.sermoni,
aliaijs, coiHiiiualipne destiuilus; ideoque priinum auctoris verba saepemulayil (e. gr. q.uia semper in
locuro ei tribucjidum esse censui. Alioquin opfimus quod), alia addidit, alia omisil, praiiefea typoruiii
jtldicari neqtiit, scfiptor non ubique salisacciiralus errpribus valdelibrunimaculav.il. idepque iiullam
Gclderland, p, 5.3, Wicbmannum anle Geronenv D (65) II, c. 11:;«pacem fecil cum rege; >—c. 24:
defunctiim esse puiarunl; -cum hujus raors dciuuiu «conslaniia ac imperio. >,
in coiilinuatione 111,c. 75, tradalur. (66) An jussu Wibaldi abbalis Corbeiensis cl Ca-
in epistola 18 Jan. 968 scripla sinensis? P.
(58) ipse imperaiorindicavit.
Saxonibus hanc rein (67) SS.l, p. 221.
(59) Aniequam epislola
' isla in Saxoniam perlata' (68) Arch. V, p. 144.
crat. (69) Ita SQribiiur: Judicabit, judkabimus pro /«-
(60) Libros enim rerum geslarum .Saxonkurum dicavit, elc,struelio ververibuspro verberibus,veslucam loeo
scriliendos suseeperat. festucam; pro sirulio; joseppo prp jqsepho:
(61) Chron. Ilirs. praif. opp. II, p. 2. impuero; discendehdi, oppungnare, hammaburgiien-
(62) Widukindo, et in culpis Frithurici arcbicpi- sem; scissilare; proyecit, agebat pro aiebal; utlio,
limido, narralionem omerus, erinumnus, odiernum," reveunl:; afmitas,
' scopiMoguiil., rceensendis nimiscerte
Tpcensionis primse de ilalloue, magis jejunam afirmare, culidilas, conexerat, rarisumus, redidil;
qriain res posiulabal, sed et locp Cassella indicatp erumpitndo, difficele,pululum-etc. pro paululum; vdoni
uitioreni, baud adjudicavcrim. PEKTZ. pro odonh, generh pro generi
(65 )Arch.«HI,p. 605. Sed omnes Widukindi sunt. todi- (70) Cf. Arcbiv. VII, p. 564.
C.shaad ('uhiecx 1bris Coibeiensibus derivandi (71)1, 2^" »!', 2.
(61) SS. I, p. 211.
121 RES GEST^E SAXONIC/E. — MONITUM. 122
fjus raironem hahiii, idsi quod Ijicunam illam codi A ad 2_prope accedere videtur (78). Ex ipso vero ad
cis Dresjiensis ex ipso supplere conaliis sini. Nam cbronograpbos mcdii oeviquain plnriinos Widukindi
folia dup jam Tenzelii tempore deperriila Heiiieccius narralio jiervenit, nioiiacbiun Hamerslehensenv,
legil; ideoquc his capitii.us ejus lectiones oriiiies, chi'onogi'aphum Saxoneni, chronici llalberstadensis
quamvis procul dubio non omnes ex codice baustas, aiiclorem, Alberlum Sladensem, ch.ronicae sancti
aimotavi et littera a signifieavi. Panlaleonis scriplorero, Heinricum de. Hervordia,
4. Meibomius senior Francf. 1621 fol. ilerum Andream Ratisbonensem, Trithenmim.Slaindeliiim
Widukiudum edidit adnolalion.busque npn contem- et aljos (79). Hi omnes, si Trilhemiiim excipias,
nendis illuslravil, qiiani edilioijeni nepos in voluini- Widukindi librum baud habtiisse videntur (80), sed
ne.primo SS. rerum Gerin. (ilelhisjajii 1688 fc>l.),. in rebus Saxonicis enarrandis Ekkehardttm seculi
repeiivii. llle ope manuscripli codicis, elsi non iute- sunt.
gii', sed alicubi mmilaii, se e.iitioneni adornasse, " Sigeberlus Gemblacensis vero ipso Widukindo ad
plerumque vero Freclitianum exemplar secutum Clironica sua scribenda usus est, sed brevi narra-
esse, leslatur. Codicis vero noniiisi bis lneiitionenv tioni sludens sermonem ubiqufefere mutavit, ita ut
facit (72). Ceeleruni modo Frechtium, roodo Rei- vix semel aut bis cpdicis lecticnem perspicere liceat;
iieccinin, iiullo cerlo consilio duciiis, seculus cst, liis locisvero cum 1 fere couvenit.* .
iii.nolis qtipque noiinisi Reineccii el Urspergensis 7. Annalista Saxo et Ekkehardum et Witlukih-
lccliones cum Frecluii editione coniparat, Quamvis dum adhibuit, hujus codicem 2 (3) et.6 similem se-
igitur codicem, fortasse ipsum fjiesdensehi, ennv cuius, queni saiis accurate expressit, ila ut seepius
ylriisse batid negarim, nusquam tamen eo usunv ad veram leclionem firmandam facere possit.
esse satis apparet. Editorum mendis nova accesse^ H Chronographi Saxonici posterioris aevi plurcs
funt,, sive lyporum errore, ,sive editoris incuria, forlasse Widukindum habuerunl (id quod de Gobe-
sive corrigeiidiaudaeia. Npnriisipaucis locis lecliones lino Pei'sOna.(81) constat), sed iniegra verba nullus
annotavi. exscripsit ante TriUiemium, qui quamvis plerumque
Leibnitz SS. rer. Br. I, pag. 70, et Bouquet. SS. Ekkeliardo usus sit, cerle lamen eleciionem et co-
rcr. Gall. VIII, pag. 2-i7,etiaiii Widukindi fragmeiila ronalionem Oltonis Widukindo duce narravit (82),
recepeiunt, liullitis vero codicis.ope adjuli. quam.pl.urinia vero ex ingenio addidit.
Codicem nionasieiii Corbeieiisispenes.se habuisse llis subsidiis adjutus Widukindi libros integritali
Falke teslatur (73), alque in codice irarii.liomim reslituere conatus sum, maxime codicem Casinen-
Coibeiensiiim plures ex illo affert Iectiones (p. 159, sem lanquam anliquissimum secutus, qiiem ope
507,401,416,456,465, 471, 574, 584). Codicem Dresdeiisis et Sseinveldensis emendavi. Alius ex alio
puiter atque chronicon Corbeiense esse fictilium, uiinirae descriplus est; ideoque errores et vitia
l.ecliones vero ex illis qtias edidit Leibnilz dcsuni- coinmunia vix deprehendas; unius vero' menda ne
ptas, sane putarem (7i), nisi. Grupen, vir suminae Widukindo pblrtulerem cayi. Ita. quod soepe neque
litlei, se ipsunj hunc vidisse codicem professus es- lamen semper 1 exhibet: urbs qui, recipere nolui,
set (75), quem aFalkio delusum esse, equideiii haud. fluvius quod vero ex 1 el A scribendum esse duxi.
facile dixerim. Codicis vestigia nulla reperi. sive sit In verbis expihnendispleruroque 1 et 2 secuiussunv;
deperdilus, sive lenebris ohrulus. Ulniliil desil edi- ubiquescripsiiiflHU/ue,tamquam, umquam, aliquam-
iioni nostrse, lectiones varias a Falkio enotalas re- diu, dampnoylempto, sumptus, promptus,etc, adm.,
cepi easque ^ signavi. C adii., adp., adq., adt., inb., inm., et inp., exceplis
S;cciilo xvi incipicnle Widukindi codicem in mo- verbis imperio et imperalore, obp., obt., subc, subp.,
jjasterio Novi operis prope Halam fuisse.Ebcrt oslen- quod in utroque codice pierumqiie, in 2. semper
dit (76); nisi vero iricm sit qui Dresdensis, deperdi- fere legitur; proeterea heremith:, ex 1., nothus, ex 2.
iiis haberi debel. —De aliis l.ibris mss. per tria sae- totiens etc. 1 et 2 exhibent indulim, coniio, con-
«julafaina nihil vulgavit. vkia, deliciw, caelerumvero in ejusroodi verbis inter
Pcr mediuni sevuin vero plura fiiisse exemplaria se valde discordant neque sibi ipsi seniperconstanl.
videntur; nam Widukindi librum mulli chronograpbi 1 : otium, pretium, nuntius, negolinm, iniiium, au-
secuti sunt ipsuinque pro parte ad verbum exscri- datia, tertius, vitium, palatium, ubi 2 : ocium, etc.;
pserunt. Primo loco Thielmarus noroinandus esl, hic etiaro : amkilia, spacium, hospicium, semenciu,
quein 'magiiaiiipriiiii et secundi libri partem ex econlra vero : condiiio, militia, quav apud 1 : condi-
nostro hatisisse jam salis conslat. Aliarrten nullibi cio,milkia. ln hac varietate maxime 1 secutus siim
fere ipsius verba relinuil, sed suo niore easdein res el li prauili. Ubique-etiam m et ce scripsi quamvis
mulato sermone Cxpressil. lrieo magis ad Widuki.n- 2 ssepissimee pro m, et § pro m et ceexhibeat; m
dum expficandum quani ad verba restitueiida adhi- vero in his verbis : pmne, mlatus, mphcopus,mquns,
beri potest. varim, etc.ex 1, mquus,Imgalus ex2. recipere nolui,
5. Annales Metenses, soec.x aut xi conscnpli, ex neque de his omnibus codicuni lectiones singulis
Widukindo quam pluriina siimpseruiit ejiis.quenar- locis adnotavi; ubi vero singularia quoedani in 1.
ratipnei.ii in epitoincn redegerunl. Codex a Cbesnio occurrunt ut redid.it, afirmare, neglego, etc.,.hsec in
editus verbis, I, c, 56, « acceploque sacramenlo > D notas criticas retuli.
iiiiitur (77) et plerunique veris lectionibus con- Cseierum in adnoiaiionibus adjiciendis idmaxime
cordat, cpnsilii egi, ul aucloris errores corrigerero, locos
.6. Ekkehardus Uraugiensis magnam W,idukindi obseuriores explanarein, res geographicas et chro-
partero ad verbum fere descripsit, codice usus quj liologicas illustrarem. Quae recle jam Meiboniiua
(72) Ad locum illum interpolatum de: Haltonis (78) Ita p. 143 (ed. a. 16.09) in dolo ab Haltone
perQdia monel (p. 675) pro aquius legi iniquius, conlra Adelbertum excogilalo enarrando cum 2.
quo.d alius nullus suppedilal codex; 1, c. 35, vero omniiio convenit,
qiiajdani exeinplaria babere Rietni, qusedam Kiesni (79) Ita historia : QuomodoSaxones primo vene-
riicil (p. 682) Ueineccius ex cod. Dr. edtriil Rietni; runl ad letram Saxonim a Ludewig Rel. mss. Vlil,
Jiieim ibuieni legi jam constat. p. 154 edita, et qusescripsit anonymus exde Suevonnn
(73) Brauiisciiw. Anz. 1"52, p. 1443. origine (Goldast SS. rer. Suev. p. 1.) Ekkebardi
(74) Locop 456 exscripto ciiin ed. Meiboraiana chronico bausla sunl.,
Cl lecll. cod. Casinensis collalo, hoc sane e|iaiiinum (80) Cliron. Saxo qu;e Ekkehardus oniisit ex Ann.
ycrisiiinilemibi est. Saxone recepisse vidutur.
"(75) Obss. 1, p: 553. (81) Cf. VI, c. 58.
(76) Arch. V,526. -(82) Aim. llirs. I, p. 73.
(77) Cf. Archiv YU, p. 585.
423 "WlDUKINDICORBEIENSISMONACHI 121
vidil, ipsi tribuere fas duxi, plerasque lamen cjus A me summo Perizii" consilio el auxilio adjulum fuisse
notasrejeci. Qtiae Leibnilz et Bouqiiet adnolnriint, gratissimo animo profiteor.
vi-xsemel aut lvis quaerepeterenlur digna visa sunt. Hannoverw a. d, ui IdusFebr. 1839.
Ubiquevero in hac Widukindi editione adornanda G. WAITI.

AD DOMINAM MAHTHILDAM V-IMPERATOttlS FILIAM.-

LIBRI PRIMI INCIPIT PR^PHATIO a.

-Flore s virgiiiaii cum majestate imperiali ac sa- .B sissimi res geslas memorisetfaditas.iegeris, habes-
pienlia singulari fulgenti dominae Mahthildoeulti- unde ex optima elgloripsissima roelior gloriosior-
mus servulorum Christi marliium Stephani atqne que efficiaris. Nec tamen oronia eorura gesla nos
Viti, Corbeius 4 Widukiudtts "', totius servitutis de- posse comprehendere fatemur, sed slriclim et per
volissimum * famulatum veramque in Salvatore sa- partes scribimus, ut sermo sit legenlibus planus.
lutem. Quanjvis te paterna) polentiae 7 glpria singu-» non faslidiosus. Sed et de origine slaluque genlis,
laris lnagnilicel ac clarissima deccrel sapientia, in qua ipse rerum domihus Heinricus 8 primus re-
noslra lamen humililas proesiimitde proxima soep- griavit, pauca scribere curavi, ut ea legendo ani-
trls semper clementia, quia nostra devotio a tua mum oblectes, curas releves, pulchro otip vaces*.
pietate suscipiatur, etiamsi non mereatur. Nam cum Legat igiltir lua clarilas istum libellum ea pletato
noslro labore patris polenlissimi.avique lui glorio- nestrimemer, qua est censcriptus ddVotione.Vale '.
EXPLICIT 10 PR^FATIO.'

YARI^: LECTIONES..
* malbildam 1, ' lla 1; desunt liwc2 et A; ad malhildam reginam witichindi prsefatio3". 'inahlhildit
2; hk.eljpkmmque malliildae, semel lamen mtrhlilda; mahtildi A, * chorbeius 3. " ividikvndus 2;; V. 5...
A. ' devotissimus I. ' sapientiae A. 8 henricus 5. semper; deesi A. ' deesi 1, " Hmc-ex 1. [addita>
sunt. •

INCIPIUNT CAPITTJLA

1. Quia alios libellos scripseril preter isttim. (] 16. De Luthuvico et Bfnnone et Oddoae et Con-
2. De origine genlis Saxonice variam opinionenv rado rege.
miiltorum narrat. ¥1, De rege Heinrico.
5. Qtto.i navibus advecti sint in locum qui dici- 18. De Ungariis qui el Avares dicuntiir.
tur Hathalaon. 19. Ungarii a niagno CaroJoclausi, sedab Amulfs^
4. Quod graviter adventum eorum Thuringi ferant dimissi.
et cum eis pugnent. 20-QuaIiter Ungarii Saxpniam vastabant.
5. Quomotio adolesccns lerram anro comparavit. 21. Heinrieus fu dux Saxonie.
6. Thnringi accusant Saxones de rtipto federe; 22. De HinricO1Bet episcopo Hathone et comit*
Saxones aritem victores existuht. Adelberblo.
7. Unde Saxones dicanlur. 25. DeConrado et ejus fralre Evurhardo ".
8. Nomen Saxonum celebre fitel a Brellis in 24. Conradus obsedit Heinricum.
auxilium sumunlur. 25. Cpnradi regis sermo ante morlem.
9. Thiadficus " iri regem cligitur cf Saxones vo- 26. Evurhardus **regenv constituil Heinricum.
cat in auxilium contra Hyrminfridum. 27. Heinricus aulem rex factus confusum jn-
10. Iring ls Thiadrictim " conlra Saxoncs insligat. ]D brevi colligit regnum.
11. Haibagalh Saxones adbellandum provocat. 28. De Lulliuvicoel filiis ejus..
12. Saxones capta urbe deponunt aquiiam. 29. De Carofoet Orioneet posleris eorum.
13. Thiadricus1'* Saxonibus terrain tradit, et 50. Qualiter Heinrictis rex 18regnum Lothariorum.
Hirniinfridiisoccidilur. obiinuit.
14. Qualiter Saxones agros dividunl, et quialri- 51. De filiis regis Heinrici et regina Mabthilda,
formi genere ac lege vivunt. et genealogia ejus.
15. Qualiter eos magnus Carolus Christianos 52. De Ungariis et de captivo " eorum, et quiai
fecit. pax per eum novem annis firuvalasit.
VARI^: LECTIONES. ;
" ihriadricus c. ** irrhig c. li thadricum c. ll thadricus c. '* binrico c. " cuulhardc c-
" euuhardus c. i8 regnus cod. " captivac.
12$ RES GESTJS SAXOMCiE. — LiB. I. MrS
53. De manu Dyonisiimarlyris. A 38. Conlio regis, et quomodo Ungarios publico
34. De sanclo martire Vito. bello.vicit.
35. Qualiler rex Heinricus nevem annos pacis 39. Quoroodovictor reversus est et de moribu.«
cjus. •
nabuerit.
40. QuoroodoDanos vicit.
36. De Redariis quomodo vicli sunt. 41. Quomodo morbo gravalur et morilur, et ubl
37. De nupliis filii regis. sepelilur.
XXPLJCICNTCAPITULA.

INCIPIT LIBER PRIMUS RERUM GESTARUM SAXONICARUM 20.


I. Post operum nostrorum primordia , quibus ][}et multis hinc inde cadentibus, placuit utrisque de
summi Imperatoris militum. triumphos.declaravi, pace tractare, fcedtisinire; aclumqueS7 esl fceduseo
nemo me miretur principum noslrorum res gestas pacto, quo haberent Saxones vendendi emendiquc
lilteris velle commendare; quia in illo opere pro- copiam, caetenira ab agris, a coedeb.ominumatqne
fessioni mese, ut potui, quod debui exolvi, modo rapina abstinerent; sieii.tque illud S8foediisinviola-
generis gentisque mese devolioni,vit queo, elaborare biliter multis diebus. Cumqtie Saxonibus defecisset
non effugio. pecunia, quid venderent aut emerent non habenti-
2 ". Et primunv quidem de origine siatuque bus, inulilein -sibipacem esse arbitrabantur ".
gentis pauca expediam, selam pene fainara sequens 5. Ea igitur tempestale contigit adolescenlem "
in hac parle, nimia veiuslate oninem fere cenitudi- quendam egredi de navibus oneratum multo auro-3'
nem obscuranle. Nam super hac re varia opinio est,, lorque aurea, simulqtie armillis aureis ; cui obvius
aliis arbitrantibus de Danis Norlhmannisquess ori- quidam Thuringorum : Quid sibi vult, inquil3S, tam
ginem duxisse Saxones, aliis aulem Eestimanlibus, ingens nurum circa luum famelicum coilum? Em-
ut ipse adolescentulus audivi quendam proedican- ptorem, inquit, qumro, ad nicliil atiud islud aurum
tem, de Gracis, quia ipsi dicerent, Saxones reli- gero 33; qui enim fame perklilor, quo auro dele-
quias fuisse Macedoniciexercitus, qui seculus ma- (2 cter •*,?At ille qualitaiein quantilalemque pretii ro-
gnum Alexandrum inroalura morte jpsius per totum gat. Nullum, inquil,' michi est3", Saxo, dhcrimen
orbem sit dispersus (83). Coeterunigenlem antiquara in pretio; quicquid dabis gralum teneo, llle vero s*
et nobilem fuisse non ambigitur; de quibus et in subridens adolescentem : Quid si, inquit, de istc
con.lioneAgrippaead. Judaeos in Josepho " oratio,v pulvere sinum libi n impleo? er.at-.enim.in praesenli
conlexitur (84), et Lucani poetse sententia pro- locp egesta huraus plurima. Saxp nichil cunctalus
balur.(85). aperit si.numet accipit 3Shumum, ilicoque Thuringo
5. Pro cerlo autem novimus Saxones liis regie- tradidit aurum; lavtus uierque ad sups repedat.
nibus navibus adveclos (86), et loco primum appli- Thuringi Thuringum lagdibus ad ccelum lollunt, qui
plicuisse qui usque hodie nuncupalur * Hado- nobili fraude Saxonem deceperit, fortunatumque
iaun S8 (87), eum inter omnes mortales fuisse, qui vili pretiptani
4. lncolis vero adventum eorum graviter feren- ingens aurum possederit. Caeterum cerli 39de vic-
libus, qui Thuringi traduntur fuisse, arma contra toria, de Saxonibus jam quasi iriumphabanl. Interea
eos movent; Saxonibus vero acriter res.islenlibus, Saxo privatus auro, oneralus vero multa bumo,
portum oblinent. Diu deinde inler se dimicanlibus, appropiat navibus. Sociis igitur ei occurrentibus,
VARl^; LECTIONES.
10 Hmc desunt 2. 3. sl Hic cap. 2. liumerum el numeros sequentes usque- octavum einendavi.
*s Nortmannisque 3. A. S3joseppo 1. '* deesl posui, A. S5 vocatur vel nimcupaiur 2. s6 hadolani 1.
87 iclumque3; iiiitnmque A. 6. S8 deest 1. a9 arbitranlur 5. 30 adolescentulum2. 31 auro liiulto 2.
,s inquid 1. et ita swpius; sibi, inquil, vult A. 33fero 2. 34delector i. *" saxo michi esl 2. 6. 3* deest
l. STtibi sinum 2. 88 accepit 5. 39ceteri A.
mwM,
(83) Fabulosa Saxonum origo, qni a Macedon[bus]D codicum lide confirraata, Suessones.
usque arcessuntur, quanluni constat priiiiuiii habuit (86) Cf..Ruodolfumde transl. S. Alexandri Mon.II,
assertoremWidukiniluni iioslrum. MEIBOM. p. 674, qui adriil, ab Anglis Brilanniseincolis egres-
(84)Loeus Josephi exstal lib. u, cap. 16, de bello sos esse Saxones; id qtiod noster minime inmiere
Judaico, ubi tainen non Saxonum fit inenlio, sed in viiietur. Cf. Lappenberg Hist. Angl. I, p. 87.—
genere de Germanis dicitur. MEIBOM. llegesippum Nosier Saxones his regionibus, i. e. Saxoniaequae
ii) hist. belli Judaici Josephum dc Saxonibus .per- Nordalbingiam complectilur, navibus adveclos tra-
oraiilera inducere, alii adnotarunt; nonne noster de dens, eos cx regione quadam reiuola ul Ruodolfusex
boc loco cogitavit ? Britaiinia adveclos opinatur; quod l.radilionisralioni
(85) Apud Lucanum i, v. 423, anlea legebalur : congnuim supra mciiui. PEKTZ.
Et Biturix,longisquelevesSaxonesin armis. (S7) ln Haduloba (Hadeln) iiunquam Tburingos
jam vero ex Micyliiet Turnebi seiiteiilia, optimorum sedisse satis constat.
127. WIDUKINDICORBElENSiSMONACHl. «S
et quid ageret adiniraiitibus, aliicum irridere cce-r;\ siaiio principe jaiu oliin inter proyincias.rcdacla. et
perunt amicorum 40, alii arguere, omnes paiiter sub clienlela Romanpriini roulto tempore utiliter
aiiienlem eum crediderunl. At ille postulato silen- degens, a vicinis nalionibus. inptignalur, eo quod
tio : Sequimini, iuquit, me, optimi Saxones, el meani auxilio Romahortini desliluta videreinr. Populus
vobh amentiam probabilh utiicm. At illi, licetdubii, namque Romanus, Marliali imperatore a mili.libus
sequuntur*i tamen ducem. llle autem sumpta htimo, inlerfecio (89,), externis bellis graviter faligaltis,
per vicinos agros quara poluit sublililer sparsil, el non sufficiebat solita auxilia- adniinislrare amitis.
easlrorumloca occupavit. Exslructo tamen ingenti opere ad muiiiroen regionis
6. Ut auieni viderunt" Thuringi castra Saxo- iiuer confmia a mari usque ad mare, ubi inpelus
num, intolerabilis res eis visa 43 est, et missis le- hostiuni videbatur fore, relinquebanl regionem Ro-
galis cooqnesli suiit.de ruplo, foedere ac violato. niani. Sed hosti acriori et ad bellandum promplo,
pacto ex parte Saxonum. Saxpnes responde.nl se tibi gens mollis et pigra belli resistit, nulla difficul-
hactcnus focdtisinviplabililer servasse; terram pro- las in deslruendo opere fuit. Igilur-fama-prodentede
prio aurp comparatain cum pace velle obtinere, aut rebtts a Saxonibus prospere- gestis, supplicem mii-
certe armis defetidere. His aiiriitis, incolae jam lnnt legatiortem ad eorum poslulanda auxilia (90).
malcdicebanl aurum Saxonictim, el quem paulo anle B-El proccdentes legali: Oplimi, inquiunt, Saxones,
feMcemessc praedicabant **, auclorem perditionis miseriBrettiB 1 crebris hoslium incursionibus fatigati
sjia;'" suseque regionis falentur. Ira deinde accensi, et admodum contrili, audiih vktorih a vobh magni-
caico mane sine ordine et sine consilio irruunt in ftce patratis, miserunl nos ad vos, supplkantes ul ab
castra; Saxpnes vere paratl bpstes, cxcipiunt ster- eis vestra auxilia " non sublrahatis. Terram latam et
nuntque, et rebus prospere geslis, prexima circnm- spaliosam et omnium rerum copia refertam vestree
circa loca jtue belli obiinent. Diu itaquc crebrOque mandant ditioni parere. Sub RomanorMmhactenus
cum ab allcrutris puguatuin foret, el Thuringi clientela ac luteia liberaiiler-viximus; ppsl Romanos
Saxones sibi superiores fore .pensarent, per inter- vobh meiiores ignoramus; ideo sub veslrm virlulis
nuiilips ppstulanl, utrosque inermes convenire, et alas fugere qumrimus. Vestra virtutej vestrh armh
de pace ilerunv tractare ,. condiclo loeo- dieque. hostibiis tahiitm superiores inveniamur, et quicquid
Saxones postnlatis se oboedire **-*respondent. Erat inponith servilii, libenter sustihemus. Palres ad heec
aulem *• illis diebus Saxonibus magnorum cultello- pauca respondent: Certos amicos Breltis .Saxones
rtim usus, quibiis usque hodie Angli uluntur, inoreni sciatis, et eorum necessilaiibusalque cpmmodis-mque
genlis antiquae sectantes. Quibus armati Saxones semperaffuturos. Legali laetiredierttni in patrianv",
6iib sagis suis, procedunt caslris occurrunlqtie G exoplato nunlio socios lseliores reddentes. Deinde
Thuringis condicto loco. Cumque viderent hostes prornissus in Briltanniam 8i millilur .exertijus, et
inermes, et onvnes principes Thuringorum adesse, gratanter ab amicis susceptus, in.brevi liberai re-
tenipus rati lotius regionis obtinendse,cullellis abs- gionem a lalronibus, restilueris patriam incolis. Ne-
tractis, super. inermes efr inprovisos irruunt et que enini in id agendo multum- laboris fuit, quippa
Oiunes fundunt, ita ut ne unus quidem ex eis super- qui jam olinv audila fama Saxoiiuin perculsi terre-
fuerit. Saxones clari existere, et niniiura terrorem bantor, dtimmodo proesentia eorum procul pellun-
v.icinis gentibus inculere coeperunt. lur. Erant enim hae gentes Breltis adversae,Scotti"
7; Fuerunt auiem et qui hoc facinnre nomen illis et Pehti ""j adversus quos militanles Saxones, acci-
indilum. tradant *7. Cultelli eniin nostra lingua sahs piebant a Rretlis omnia ad usum necessaria. Mah-
(88) dicuntur, ideoque Saxones nuncupalos, qtiia seiunt itaque inilla regione aliquanto tempore, vica-
cnltellis tantam mullitudineiil fudissenl. f ria Brettorum bene usi amicilia. Ut aulem yiderunt
8. Dum ea geruntur w apud Saxoniam *»qure ila prirtcipesexercituslerramlataro acfertilemet incola-
inodo yocilalur regionem, Riiiiannia "", a Vespa- ruin manusad beUandumpigras,se vero acjnifximaiu

V.A.RLELECTIONES.
** cceperunt amicorum alii 3. *' secuntur A. semper. *s>videre5'. - **•res visa est eis 2. ** prae-
dicabanl esse 2, *° deestZ. *511Ita ex Irecepi. *«deest5. *7 deesl A. *8 add. qusc 2. * saxonicain
2. "° brilannia 5 sempcr, " britti A. postea vero brctfci;3 semper bracli. ss anxilia vestra 2. "3 iu
patriam redieruiit A-. 6*.britlaniam 1. " scothi el pechti 1, pdstea vero scolti el pehli; scoti el pehiti 2 ,
post scbui; scolti et pehtti A; scboli pehiti 5. ,
NOTiE,
(88^ Cf. Nennium Hist. Brit.on. cap. 48, Schaten D peralore in Brilannia eleclo, paulo post vero inler—
Hist. AVestphal. (ed. 11),.pag. 119 : • Usus, inqnit, feclo (cf. Zosimus vi, 2) cogilasse verisiiiiile est.
hiijus vocis hodieduni in Saterlandia obtinei apud Ciiin hic de tradiliohibns agaiur, Marciaui impera
ihc.olas piisci sermonis retineritissiinos, apnd quos loris nomen, eodeni saeculoquinlo clari, perperam
coraniandivi loquenles sacbs cultrum sonal. > imniisceri, aul minim.TEriTZ.
(8'J) An Martiali hic idem quod bellicoso, Maximo (90) Lcgalionem niissam esse eiiam Beda u
sciliccl. LF.IFN.Cerle imperaioris Manialis . alibi c. 15, tradil; hanc vero oralione.innysler solus cx
nuli.i iiicnlio fit_; neqne Widukiriduinde Marco-im- bibel, -
m RES GEST.-E SAXONTCiE.— LIB. L 133
parlem Saxonumsine ccrtis sedibus, niitlunt ad revo- A supervcnisse et locutum cum rege super negotio
canduin (91) majoremexercitum",etpace facla cum regni, suasit lriiigo 6*, ul pafiler persuaderent viro,
Scoliis et Pehlis "7(92), in commune contra Brel- quia sibi regiiuin cessisset jtire liered.ilario, uipoie
los consurgunt, eosque regione-propellunt, suaedi- qu;e filia regis erat el filia reginse; Thiadricum vero
tioni regipnem dislribuunl. Et qiiia ilJa insula in siium 7* servum, lamquam cx concubina natum, el
«ngulo quodara maris sila esl (95), Anglisaxones ideo indecens fore, proprio servo unqiiam ihamis
usque hodie yociiantur. De quibus omnibus si quis dare 71.Eral autein lring 7»vir audax, fortis niauu,
plcniiis scire voluerit, historiam gentis ejusdem le- acer ingenio, acutus consilio, perlinax in agendis
gat (94), et ibi "8 inveniet quomodoaul sub quibtis rebus, facilis ad suadendum quaevellet, liisqtie rcbus
ducibus hxc oninia acla sint, vel qualiter ad cbri- animuin sibi Irminfridi connexerat 73 Corivocatis
slianitalis nomenper virttro suis temporibus sanciis- principibus et necessariis amicis, Irminfiidus verba
simum, papam videlicet G-regorium, perveneriiil. legati in praesentiam corum conlulit; al illi unani-
Nos vero cceplam hislorioeviaro recurramus "". liiiler suadebanl qnavpacis atque **concordioesunt
9. Post hoec morilur Huga 60rex Francorum, eum senlire 7B,quia inpelus Francorum fefre ndri
iiullumque ajium heredem regni rclinquens praiter possct, maxime qtii acrioribus hostiuin armis Cx
unicam filiam riomine Amalbergam, quse nupseral- C alia parle premerelur. Iring vero volis lascivic mir- .
Irminfrido 6l regi Thuringorum. Populus autem lieris salisfaciens, suasil Irminfrido Francis cedere
Francorum, a seniore suo humane clenienlerqne non debere, super negotio regnijiistioieni causa;ii
tractatus ,-pro graiiarum aclione rependenda filiuin se babere, latum praeterea imperium-,militinn mA-
quem cx concubina genuit, noniine Tbiadrieuni »s, nus 76et arma caelerasque belli copias sibi ac Tbia-
uiigunl " sibi in regem (95). Thiadiicus amem de- drico parum procedere (96). Secundiihi baic verba
signalus rex, mittere-cursivil legalionem ad lrmin- Irniinfridus respondit legalo, amiciliam quideiii sui
fridum pro pace-alqiie-concordia; et ingressus lega- et " propinquilatein Thiadrico. non negare, rnirari
tus ad Irminfridum : Mortalium, inquil, optimus lainen 78non posse, quomodo usurpare vellet prius
maximus, dominus meus Thiudrkus tnisit tne adte, imperiiiii) quam liberlalem ; servum nattim, et quo-
exoptans le benevatere el luto magnoque diu imperio modo sui quoererel domiiiium "? Proprio servo i.on
vigere,sequelibi non domiuumsed amkum, non hn- posse maims.dare. Legaius contra haecsatis comino-'
peratorem sed propinqitum, propinqitilalisquejura lus : Mallem, inqnit, hoc caput menm libi tradere,
inviolabililer libi fine lenus velle servare demandul; quam hujuscemodiverba a te andlre 80,sciensea multo
lanlumut a populi Fruncorum concordia iwn discor- sanguine Francorum a:que Thuringorum deluenda 81.
des rogal; ipsum *' namque sibi regem sequunliir{C Et haec diccns reversus est8> ad Thiadricuin; quoe
consliiulum. Ad hoec Iriniiifridus, juxta quod rega- audivit noncelat.Thiadricusautem nimiam iram vuliii
lem decuit dignilalem, clementer legato respondil, celanssereno 83: Oportel nos, inqiiil, adservilium '*Jr-
placila sibi placere -populi Francormu 6B,ab ce eo- miiifridifesliiiare,qnatinusqniliberlateprivamnr,inani
riim «concordia non discordare, pace -67omitimotiis sallem vita fruamur. Et cum gravi exercilu appro -
mdigcre, super negolio vero regni responsionem pians lerminis Thuringoriim, invenii cum valida
suam in araicorunvpreesenliamvelle differre. Virum- quoque 85 manu generuin (97) suum se expectantem
8e
que honorilice tractans, fecil6*euiii secum aliqtian- in ioco qui dicitur Runibergun (98); eteoinniisso
Jiu manere. Audiens aulein regiiia legatum fralris cerlamine pugnaiuni esl ancipiti bello una riie el se-
VARIJE LECTIOiSES.
06 ad rev. ra. ex. millunl 2. "7 cum scotlis el pebilis facla A; cum scotis et pehitis lirmata 3.
s deest 5. 1? " recurramtis' carr. deciuramus A rer. manu. 60lnigo 2. A. " semper-ermcufririo; 1
mterdum yrminfridus. ,J 2 semper Ihicdericus; 5 plerumque Ihiadericus; A seniper theodericus. 6" vm-
genl 5. 6*ipsum usque coristiiuiumdesunl 1? 66placila s. f. p. placere 2. °6 ati 1, 67pacem li 6S fa-
dfA. 6Shiringo5. 70deest 5. 7I daret A. 7Siriing.l.fl/iii veroiring, hiiingiis 3 semper. 73conexerall.
counexuerat 3. 7*el 2. 75coirsenlire 2. 76 manus inililum2. 77ac 5. " add. satis 6. Rein. eX.iamen
c. 15. '" dominum (dfini) 1. s0 audirc a le 1. 81diluenda 2. sec. tnatiu. 5. 8SdeeslA. " sereno celaus 2. -
•* seryilulCm 1. 86quoque cum valida 2. 86riiniljergmn2. rumbeiguni 5.
NOT^.
(91) Of. iii, 54, toltitn exercitumrcvocavit. (95) HJPComnia quam maxime a vero abliorrcre
(92) Beda n, 15, inito ad lempus fmdere cvm Pi- neminem fugiel; TheuriericUs rex Franco.rum cum
cth ; Cf. Lappehberg p. 70, n. 4. tribiis fratribus patri Cliioriovechosuccessit; ipsum
(95) Cf. Jordanem De rphus Gelicis c. 2 : Britan- e concubina naimn fiisse eiiam Gregorius Turo-
nia insulaqum in sinu Oceauiinter Hispanias Gallias- nensis u, c. 28, tradit; de palris noniine Huga
et Germaninmsila est. Mirumesl Widukindum veram cf. Ann. Quedl. Amalberga, Irminliidi uxor, neptis
noininis originem lalilasse; Procopium et Grego- fuit Tbeoderici Golboruiu regis Jordan. c. 58. Cf.
rium papam primos novos Briiannise incolas omnes Procop. l, 14.
Anglosvocasse, Lappenlierg moimit p. 88, 118; quo (96) I. e. paruin inler se differre. Cf. n, c. 10.
tempore vero nonien Anglo-Saxonum increbuerit, (97) Generuma Wiriukindo s:ep'ssime pro sororio
iiusquam inriicaiumlegi. dici, jain Mciboniiusatbiulavil. Ci. i, c. 2"2; n, c. 18,
(94) Quin BedseHistoiiam indicaverit non dubilo, ctsaepius. inierdum etiamlatioi.i sensu eoiiem verbo
ibi et Saxonum gesla et conveisio (u, 25) nar- tililur. Cf. i, C.-3B;u, c. 2.
lantiir. , (J8) lioriie Uoimeljerg. MEIBOM. —, Ronnenb';rg
131 WIDUKINDICORBEIENSISMONACHI 132
105
cunda; tertia verodie vicius Ii-minfriduscessit Thia- / _,ei essenl in' auxilio : si qiiidem vincerenl Iriiiin-
drico, et fugiens landeni se rccepit ctim reliquo fiidum urbemque caperenl, terram eis in possessio-
comitatu in urbe ,7 qusc8Sdicitur Sciihingi 89(99), nem eeterrtamtraderel. Saxonesiiichil cunctaii, no-
sita snper fluviuih quod s0 dicitur Unstrode '*. Thia- vem duces cum siugulis milibus mililum destinare
dricus autem, congregalis ducibus ac militum prin- non dubilant. Et ingressi duces in castra singuli cum
cipibus, exercilus s'ui rogal sententiam, utrtminam centenis mililibus, reliqiia multitudine extra castra
censerent Iriiiinfridum perscquendum, an patriam dimissa, salulant Tbiadricum verbis pacificis.
remeaiidum. Inter qnos Waldricus 9S consullus : Qnod m cumThiadiicus hilarior suscepissel, dextris
Censeo, ir.quil, caitsa cmsos sepelkndi, vulneratos datis et acceplis, copiam viris fandi concessit. At
curandi, majorem exercilum congregandi, palriam 3111:Populus, aiunt.Sfl.Tomim tibidevoius el liiispa-
remeandum; neque eniin arbiiror, multis milibus rens imperih, inisit nos ad le; el ecceassumus,parali
tuorum amissis, sufficere nos posse ad peragendum ad omne quodcumque107tibi10avoluntassuggesserit,
prwsens betlum. Si enim barbarw nalionesinnumerm parati, ut aut hostes tuos vincamus; aut, si fortuna
in nos comurgunl 93, milllis iioslrorum debililatis, aliud jusserit, pro te moriamur; aliam enim causam
per quos vincis94?Erat autem Thiadrico servtis sa- nullam Saxonibusesse scias, nisi I09vincerevelle, aut
tis ingeiiiosus, cujus consilium experlus est soepius IB cerle vivere nolle; nequeenim graliam majorem ami-
probuin, eique propterca quadain faniiliarilale 9" cis exhiberepossumus, quam ut pro eis morlemcon-
conjunctus. Ilic rogatiissenteniiam dare : In rebus, lenipnamus; ct ul hoc experimenlodiscas, omnino
inquit, honeslh pulclierrintam semper esse c.rbilror desideramus. Illis haec loquenlibus, mirafi sunt
perseveranliam, quam -ila coluerunl majores noslri, Franci prseslanles corpore et animo viros; miraii
ut accepih 96negotiis raro vel numquamdeficerent97; stint ' el novuin Iiabilum , arraa quoque el diffusos
nec lamen labores nostroseorum wquandospulaverim, scapulas ceesarie iro, elm supra ornnia ingentem
qui parvis copiis ingenles genlium copias-superave- animi conslanliam. Nam vestiti erant sagis, et af-
runi'*. Nunc terrain noslra eslB9potestaie,et dhces- mati longis lanccis, el subnixi slabant parvis scutis,
sioneiioslra vktis occasionemvincendiprmstabinius? baberttes ;ul renes cullellos iriagnos. Erant etiam
Ampleclereret ipse palriam redire, familiarem neces- qui dicerent lantis ac lalibus araicis Francos non
situdinemvidere, si hostemnostrum eo spalio scirein indigere; indoraitum genus bomiiium fore, el si
otio vacare. Sed vulnerati noslri [orsitan liac re indi- praseiiiem lerranv inliabilarent, cos procnl dubio
gent. Caslroruni eslo labor; inpigrh animis, reor, pro esse, qui Ffancorum impcrium qiiandoque destriie-
tnaxima voluptaleesi. Ergo cwsdmultitudineexercilus renl. Thiadricus vero, propriis ulililatibus consu-
est veltementer atlenuatus. liostesne bmnes evase- C lens, suscepil in fide viros, demaiidanstit ad obpu-
runf100.' cerle rarissimus 101; ipse namque duxut gnandam urbem praeparenlur )la. Illi a rege regressi,
quwdam bestiolasuo munilur latibulo ; urbis circum- caslra melali sunt ad 'meridianam plagam 113urbis
daturclauslro, nec ipsum cmlumsecure audet inspi- in pralis fluvio contiguis; et postera die prinva luce
cere, nostro cogente"timore.Sed nondesunt ei pecu- surgenles,suiiiplisarmis,obpugn3ntmoppidiim(100)
nim, quibus conducanlur naliones barbane; non deest incendunlque. Caplo oppido et incenso, acieni ordi-
tnililum tnantts, licel lassa. Qum lamen omnialos no- nant ex adverso porlse "" orientalis. Clausi muris
slra absenliaredinlegranlur. Indecorum eslvkloribus, dum acies videnl ordinalas, ac se in ulliinis 1,e ne-
viclisvincendilocuin dare. Num singulh urbibus ad- cessitalibus constitulos, audacler erutnpiint porlis
ministranda sufficimus103prwsidia? Et eas omnes csecoquefurore irruunt in adversarios, et lelis einis-
perdimus, dum imus et redimus. Hseceo prosequente, sis, gladiis proiiide res agiliir. Cuinquegrave bellum
placuil Thiadrico omnibusqtiegloria 104victoriaeavi- orirelur, plures hinc, plures inde sternuntur; islis11T
dis, roanere in castris el mittere ad Saxones, qni pro patria, pro uxoribus ac _118natjs, postremo pro
jam olimerant Thuringis acerrimi hosles, quatinus ipsa vita pugnanlibus, Saxonibus vero pre gloriact
VARI^E LECTIONES.
87urbem 3. 88qui 1. »'»scidiiigi A; 5. schidingin 2. scbidinga 6. 80qui 2. 3. 9I unslre-
scithinge
dael. uiislrod 2. unslruod 3. 9Swaldericus 2. 3.- 93 consurgant A. 2. 3. nationes in nos consurgant
innuinerae 2. "* vinces 5. 6" quadam fara. propterea 2. 90 a ceplis? "7 deficeret1. 98 siiperaverint
1. superavere 3. 99est in riostra 2. 100evasere5. i01 rarisumus 1. 10sdeest 1. 108 sufficeiemus 1.
104glorise 5. 10" deesl5. 106 quos A. 107 2. 108 volunlas libi 5. 108ni A. * m. s. desunl 5.
0 quod
etnovtim habitum mirati sunl2. •s tta 1. pr. manu el 5. diffusas 1. sec. manu eil. diffusos scapulis
csesarieA. diffusam scapnlis caesariem6. 11] et ut s. 1. 11Set pr.iipareiilur 2. A. lis deest 3. "* op-
pungnant 1. "» ex advci-sa parte A. "6 ordinatos ac se multitudinis 1. ,17 illis 2. C. "." el 2.

NOT^E.
villa,hora et dimidia ab IIani)overa inter meridiem j) derico rege viclos usque ad Unstrud fltiviumfugatos
el occidenlem dislans, in pago Marstem, mallo csse, etiani Gregor. Turon. m, c. 7, narral.
antiquo celebris; v. supra Ann. Quedlinburg p. 32. (100) Oppidum aedificia signifiCat extra nnirum
°EBTZ. siia, nullo munimine lula, ideoipieplerumque primo
(99) Hodie Burg-Scbeidiingen.Thuringos a Theu- impelu capta. Cf. ui, 45. .
155 RES GESTJE SAXONiCE. — Lffi. I. 134
pro terra adqnirenda ceitanlibtis. Attollitur cla- j^ oporteal sine ludis agere. Quapropter tomulite vobis
mor "* virorum invicem exhorlanlium, fragor ar- ipsis, et fttga salulcm quwrile. Saxo stalim cmillens
morum et gemitus morientium,-taliqtie spectaculo accipitrem, sociis retulit1S9 quai audivil. Illi saiis
tota dies illa trahitur. Cumque ubique ls0 fieriiit conimoti, in promptu uo non inveniebant quid super
cavdes, ubique ululatus el neuler 181agmen loco hoc agei'e debuissent.
cessisset,jam tardior hora praeliumdiremit. Ee die 11. Erat aulem lunc in castris quidam de velera-
cx ThuringiSmulti inlerfecti, mulli sauciali; de Sa- nis mililibus u'' jam senior, sed viridi seiiectule ad-
xonibus vero nuinerali1S3sunt sex niilia coesa. buc vigens, qui meriio bonarnm virtutum paler pa-
Irum dicebatur, nomineHalhagat (101). Hic arripiens
10. Miltilur igilur.lring ab lrminfrido Cum sup- signum quod apud eos habebalur sacrum, leonis
pbci legalione et omnibus suis thesauris ad Thiadri- atque draconis et desuper aquiloe volantis insi-
ctim pro pace ac spontanea deditione. Et accedens gniiiim efligie ,M, qtto oslenlaret fortitudinis at-
Iring haecait: Mhii tibi qubndam luus propinquus, «]iieprudentioe et earuin reriim eflicatiam, et '*'
iiodo servus, utls 3si non sui mherearis, tnisermsai- motu corporis animi conslanliam decliirans,
tem lumiiisororis mherearis, nepoiumquoqueluorum ait : Huc usque inler optimos Saxones vixi, et ad
in ultima necesntale consiiiulorum. Dum baeclacri- B hanc fere ultimam senectutemwtas me perduxit, et
mansis"dixissel, interpellaiio.principum auro cor- nv.nquamSaxones meos ,4* fugere vidi; et quomodo
ruptoriim adjecit, quia decensforel clementiaeregali, nunc '*" cogoragere quod niinquam didici? Cerlare,
quo lalem supplicalionem non sperneret, commu- scio, fugere ignoro, nec valeo; si fala non sinunt ullra
ninm quoque nalursererum non oblivisceretur, uii- vivere, liceat sallem, quod michi dulchsimum est",
liusque essells 6, eum in fide suscipere, quem jam ciiin amicis occumbere.Exempli U6 miclii palernm
superatura haberet lamqtie is7 contritum, ul num- virtuth '" sunl amicorum corpora circa nos proslrata,
quam se conlra eum possil levare, quam illud genus qui matuerunt, 48mori quam vinci, inpigras animas
liominum indomabile etadomnem laborem perdu- amittere quam coram inimicis ibco cedere. Sed ***
. rabile, a quo nichil cxpectarel Francorum iroperium quid necesse habeo exhortalionem prolrahere tan-
nisi solum periculum. In peraclo ,S8 quoque bello tisper de conlemplumoriis? Ecce ad securos ib.mus,
"* 130 ad cmdem
censiderareppsset, quaftvduri et insuperabiles lanlum, non ad pugnam; nam de pro-
existercnt Saxones, ideeque melius esse, tit susce- missa pace ac npstro gravi vulnere nichil suspkantur
plis Thuringis pariter^os ejicerent de finibussuisiU, advemi; -hodkrno quoqueprmlio(aligali, quemadmo-
His diclis, licet invilus, flecliiur tamen Tbiadricus, dum sunt sine melu, sine vigilih el solita custodia
,3S
promisiique-pestera die generum suum se susce- C manent. Irruamus "° igilur super improvisos et
plurum Saxonesque abjeclurum. His audilis, Iring somno sepultos; parum laboris esli Sequimini me
vestigiisproslernitur regis, laudavitque senlenliam ducem, et Itoc canum capul meumnobis irado, si non
cleirienliavimperialis, etmisso ad dominum oplato eveneril quod dico. Illiusigilur oplimis verbis erecti,
nuntio, leelumeum oninemque urbem securiorem quod supererat diei in reficiendis suis corporibus
reddidil, mansitque ipse , 33in caslris, ne quid ad- expcndebanl; deirtdeprima vigilia noclis dalo signo,
versi nox ipsa moliretur. Inlerea urbe ex pace pro- qua solet sopor gravior occupare mortales, sumplis
missa securiore reddila, egressus,est quidara.cum armis, praecedente duce, irruunt super muros, inve-
accipitre, viclum queerilans supra litus fluvii.supra- nientesquesine vigiliis ac custodiis, ingressi suntur-
dicti. Emisso1S*vero volucre, quidam ex Saxonibus bem cum clamore valido. Quo excitaii adversarii,
in uiteriore ripa ilico eum ,3"suscepU.Quoroganle,se, alii fuga salutem quxsierunt, aiii per plaleas et
ut remilteretur, Saxo dare negavit. Ille aulem : Da, muros urbis ul ebrii erraverunt, alii in Saxones,
inqtiit, et secretum libi socihque 137ulile proddm. cives suos putantes, inciderunt. llli vero oronesper-
Saxp econtra : Dic, ut accipiasquod qumrh. Reges, fectae aelatis morli tradiderunl, impuberes pracdae
inquit, inter se pace facta decretum tenent, si cras servaverunl ",. Eratque nox illa plena clamoribus,
inveniaminiin castrh, capiamini, aut cerle occida- D coede atque rapina, nullusque locus in omni urbe
mini. Adhscc ille : Serione """^hmcan ludo 138ah ?— quielus , donec aurora rulilans surgit, el incruen-
Secunda hora, ait, sequenlh dki probabit, quia vos lain dcclarat victoriam. Cumque penes Tegem, vi-
VARLE LECTIONES.
1,0 deesl 5. ,s0 ibi 2: "l neuirum 2. 3. 6. iss numerata 3. 1? 6. ,s> et A. 1S*sororis tuse2. 6.
1,8 lacrimis 1. ,s6euin essell.esse A. 2. 5. "' lainquam A. ls8 inperato 1. iinperacto A. ,!9 quandiu
1. quam diu 5. ,3° superabiles :A. 1311 hic caput 11. incipit, quod cum indke ,3S prmmhso133 haudcon-
venit; scriploreni errasse inde apparet, quod poslea c. 17. bis tiumeravit. deest 2. in castris
,ai eniissa ,3e eam 3. ,36 —
in ulteriore Quorog in A. secunda manu atih erash scripla sunt.
ipse3. ,38
,a7 adrf. luis A. ,37* serio A. 6. aii.ludo haec2. ,39 reilulit 1. ,4° non inu. in proniptu 2. A.
•*' de vel. mil. d.esunl4. J4S efflge 2. u3 deest 2. A. •**meos saxones 2. "" deest 2. A. iKeexem-
pla 2. exemplo 3. 6. 147virtutes 2. 5. (i. ,ls maluere 5. uo scl 1. 1Mirruere 3. "' qusesiere —
«rravere — incidere — tradidere — servavere 3.
NOTiE. -
{101i Eum tunc Saxonum dneem fuisse, Rnodolfiisdicit 1. 1.
15S WIDUKINDICORBEIENSIS MONACHl 13«
deiicel Irminfridum (102), sununa victoria ,BSesset, A dere nonnegligo ."». Missusdeijique Iring ad Tbia-
requisitus, cum uxoreac" 3 liliis ae raro comilalu dricum eo diequo capia esi. civilas, pro.viinanocte
evasisse reperlus est. susceplus ab eo permansit in cast:fis.,Atiditoauieni,
12. Mane autem factp ad orientalem portam po- quia elapsus esset Irrainfridus, egil,;ifl dolo revcca-
nunl aquilam, aramque viclorise conslruentes , se- relur-, et Iring eum irilerficeret, tamquam claris
ctindnm errorem palernum sacra sua prcpria vene- muneTibus-ab ipso donandus ac magna potesiaie in
raiione 'venerali sunl.; nemiiie Martem, elfigie "* regno bojiorandus, ipse vero Thiadrictis caedisiiliiis
columpnarum imitanles ""» Herculem, loco Solem quasi alienus existefet. Qu.odcum Iring aegre:susce-
" 9, quem Grseei appellant Apollinem (103). Ex hoc pissel, falsis promissionibuscorruplus, larldeln,'''
7
apparet oestimationem1S illorum utumque prohabi- cessit seque parere Voliinlati illius confessus es!.
lem, qtii Saxories originem duxisse putarit de Grae- Revocatus ilaqtie Irniinfridus, prosternitur vesligiis
cis, quia "* Hirmin vel flermis "' GraeceMars di- Thiadrici.lring vero, tamquam armiger regaljs slans
citur; quo vocabulo ad laudem vel ad vituperatip- secus Ovaginato gladio, prostratum domihum lru<
ncm usque bodie eiiam iguorantes utimur (10<i). cidavit,6B. Sialimqiie ad euro ,6t rex : Tali facinore"
Per triduum igitur dies victorise agenles et spolia omnibtis mortaiibus odiosus factus, domfnumluvm
liostium dividentes exequiasque caesorumcekbran- B interficiendo, viam habelo aperlama nobis disce-
tes, laudibus ducem in ccelum allollunt, divinum ei dendi 167; sortem vel pariem tum nequiiim nolumns
nniroum inesse ceelestemquevirtulem acclamantes, habere. Merilo, inqnil lring, odiosusomnibusmorta-
qui sua conslantia lanlam eos egeril perficere vieuv libus faclus sum, quia luis parui dolis ; anlequam
riam. Acta siint autem hsecomnia, ut majorum nie- tamen exeam, purgabo hoc scelus nieum vindicando
moria prodit, die ,6° Kal. Octobris, qui dies errpris 168dominum meum. Et ul evaginalo gladip steiit,
religiosorum sanctione viro.rtim niulati snnt in je- ipstim quoque Thiadficum oblruncayil, sumensque
junia et orationes, oblationes quoque omniuni nos corpns domini, posuit 169super cadaver Thiadrici,
praacedenliumChrislianorum (1<&). ut vinceret saltem morlnus, qui vincebatuf vivns;
13. His itaque omnibus pairalis •*?, reversi sunt viamque fer.ro faciens discessit. .Si ^iia ftdes his
ad Thiadricum in caslra, et ab eo suscepti s.iiisque diclis adhibealur "»,- penes leciorem esi {106).
laudati, el ,6s.terra prsesenti in aeternam possessto- Mirari tamen non possumiis "l, in taiiluni ,7Sfa-
nem donali sunt. Socii quoque Francorum et amici niam prsevaluisse ,73, ullringis noiuine, quem ila
appellali, urbem, cui ab igne ut propriis .mceniis vocilant, lacteus coelicirculus usque in praeseiissil
pepercere, primum incoluerunt. Qui aulem fiivis notatus (107).
reges seculus sit, quia memorabilis faina csl, pro- C 14. Saxones igitur possessa lefra siimroa pace
VARI^: LECTIONES.
>" viclorise 2. 3. «"3 el A. "4cffigie2. " innitentcs i. lu solis 3. codicesitaverba dislinguuni,uirecept.
"i existimationem
24aesl.:illorum app. 5. "s qua A. ,"» cberinis 5. ,n~de'est3: ,61peractis A 2 3*
«cl add. in 5. ,6Sneglego 1. '"'* deesl 1.5. ,68inincavil 2. ,6e add. ait 5. 6. ««' discendendi l!
~* vindicabo 1. 3. ,69deesl 3. ^70 adhibealur diclis 2. , 71add. salis 6. cf. supra c. 9, ,7S lanlam 1.
173praevaluisse famam 2.
NOTJ;. '•'- '

(102) I. e. in rege Irminfrido capiendo vel occi- Taciti Ann. i, 61: i ffuncis arborrim antefixa ora;
dendo. lncis propinquis baTbafeeai-aeapud quas tribunos ac
(103) Deum Hirniin victoria reportala Saxones primorum orriinum centuriones maclaverani, i lux
venerati sunt; Hirmin eumdem quem Hermem Wi- afliinditur. PEBTZ.
dukindus pulavit, quem vero Hermem, i. e. Mercu- (104) t Heissen die letzlen worte : vir verwcndcn
iium, appellal a GraecisMarlem dici, erioiieeslaluit. das versiaikende praefixirmin — ohne seinen siim
Cseteruhi vefba V. clarissihii I. Grimm. lilleris me- zii verstehen liei wonern gnter und ublei" beden-
cum coininunicaia affero : t Widukind sagl also : der D tiing? » lta l -Grimm Myth., p. 210, duliio prociil
sachsicbe Miriniii bedeutet dero namen nacli dcn rccte haecverba inierpretalus esl. Gfi ih. p. 82 sqq.
Mars (d. i. den Mercur), derti bilde nach den Her- — Mibi relalivum ad Mars referenduin esse videiurj
cnles (weil er beldenmassig gertistet erscbeint, wie quo vocabulo ignoranles, — nam Hirmin miniine
Wuolan in der regel nicht) dem orte der aufrichlung ignorabant, — Saxones lingua siia ad laiidehi ili
«ac die Sonne ; das kann, wie Sie selbst schon an- voce nmri, niar, clariis, ad vitiiperalionein in voce
nierken, bloss anf die orienlalis porla bezogenwer- incubum significaiilemara ei coniposilis earum ute-
den. > De deo Hirmin cf. ejnsdem Myth., p. S09, banlur. PEKTZ.
ctc, ubi vero priorem leclionem.secuiiis est, — Lo- (103) lnde a Domiivicaproxima posl feslum Mi
cu.m, Ruodolli sententiade Irminsula (stipra SS. II, chaelis incipit hebdonias illa die gemeine Wocheu,
(>76)allaia, ila explicaverim : in conslruenda aia ciijus vestigia usque ad s. xvi etullra inyeniuiitiii',
Victorlaedeos suos veneratione cuilibet eornm pro- qtiainque eiiam cliron. vetus dncum Drunsvv; Leih.
pria yenerali suht, scilicet Martern nomine ejuS i. e. II, p. 16, cum hac Saxoiium'vicloria conjtirtxii.
liminara) imposito, Herculem forma ejus effigieco- Piura deeoiesiiinoniacollegilllalthaiis cal.medii oevi
liimharuro (bild-saule) iinitala, columha Iignea in p. 151. lisrlem diebus eiiain feslUmCisoedeae Sne-
i.llum erecta qusc .Herculis signiim quodammodo viCae celebratum esse, Grimm aduotavit •Myth.
cxprimeret; solcni loco aroe ad portam ofientalein pag. 188.
selecio. Ea Widukindi senlentia; narrat itaque (106) llahc narralionem cx priscis Carrijinibushau-
aaxones in signiim vicloriec ad porlam Scliidingtc siam esse nemo iion intelligil.
orienialem aram Inninsul erexissc. lliiTc et loco M07'iCf. Grimm Myt|i., p. 214 sqq.
137 RES GESTiE SAOQNIC^E.— LIB. I. 138
quieverunl, socieiaie Franceram alque amicilia usi. A errore retineri non opprlere; medis ommbus sat-
Paile quoque agrortim cum amicis. auxiliariis ,vel agcbat, quatenus ad viam m veram duceretur, et
manuniissisdistributa, reliquiaspulsaigenlis tributis iiunc blanda suasione, nuiic belloruin impelu ad id
condenipiiaverunt m; unde usque hodie gens Saxo- cogebat, landemque tricesitno imperii sui annp ob-
nica 17"iriformi genere ac.lege praeter conditipnem tinuit;.imper-alor quippe ex rege creatus est, qnod
servilem dividiltir ,76:(108). A tribus etiam. princi- mullis temporibus elaborando non defecit. Ob id qui
pibus totius genlis ducalus administrabalur, cerlis olim socii et amici erant Francorum, jam fratres et
terminis exercilus congregandippteslale contenli."', quasi una gens ex chrisliana fide, veluli inodo yider
quos suis locis ac vocabulis noyiiiius signatos, in mus, facia est.,
Orientales scilicet populos, Angarios atque .Westfa- ,, 16. tltimus veroKaroJpruin apud prienlales Fran-
los" 8. Si autem universale belluro ingrueret ,79, ces imperaiuium Hlulhowicus ,88ex Arnulfp 4»9fra-
sorte eligitur, cui cmnes oboedire opprtuit ".", ad trueie Karoli, hujus Lolharii regispreayi (114), iia-
adminislrandum inniinens bellum. Quo peraclo, aequo tus erat. Qui (115) cum accepisscl uxorcm npmi.ne
jure ac lege, propria conlenlus polcslaie unusquis- Liudgardam 19°, sororem Brunonis ac njagni ducis
que vivebat (109)i De legum vero varietale noslrum Oddonis '".'..noii nvultis ppst hsec vixeral annis.. Ho-
non est in Iioc libello disserere, qum apud plures in- B rum pater erat Liudulfus *•*,qui Romam profectus
yeoialur lex Saxonica diligenler descripta, Suavi, 81 transtulit reljquias beali Iiinocenlii papae(116). Ex
•yero.Transbadani ,ss (110) illam quam incolunt re- quibus Brun ,sS cum ducatum adminislrasset '* lo-
gionera eo tempore invaserunt, quo Saxones ,83cum tius Saxpnise, duxit. exereitum contra Danos, et
Longpbardis Ilaliam adierunt ,84, ut eortim narrat inundatione repentina circumfusus, non habens lo-
bistoiia (111), et ideo aliis legibus quam Saxones cum pugnandi, periit cum omniexercitu (117), fralri
ultintur (H2)i.Igittir-Saxones variam fidem Eranco- natu quidero ?9".minori, sed.omni ,virtute multo pc-
rum experti, de quibus nobis non est dicendum, cum tiori, relinquens ducalum (DCCCLXXX).Hegi aulem
in eorum geslis (115) inveniatur scriptuin, paterno Hlulhowico non eral filius, onmisque populus Fran-
errore obligati tisque ad lempora Karoli,B" Magai corum atque Saxonum (118) quserebat Oddoni dia-
perdurarunt ,8V . '( ,•'.= -; <:-.; i ..':' -.' dema.jnponere regni. Ipse vero quasi jam gravior
15. Magnus vero Karolus oum esset regum for- (119) recusabat imperii onus; ejuslamen consullu
tissimus, non minori sapientia vigilabat. Enimver» Conradus .,96quondamdux."' Francorum ungui-
considerabat, quia suis temporibus omni mortali lur ,88in regem; penes Oddonem tamen summum
prndentior erat, finitimam gentem nobilemque vano C semper et ubique fiebat..*»»imperium.
"
VARLE LECTIONES.
" condemnavere 3. '"'»saxonia 3. 178prseter—dividitur desunt 2. ,I7 contendendi 2. »78westva-
los 3, "! ingruerit 4. sec. m. el A.' ,8° oporteat 2. • 18t suuavi i. suabi 2. suevi 3. lal transpa-
dini 2. iransalbini 3. >**-saxonis 1. ,18. 4 adiere 3. . 18"1. 3. (A) semper. carolus.. ,8'
perdura-
banl A. 2. 3. '»7 uerairi uiairi A.. 2. 3. ^»8 iid ubique scripsi,. rfiicc Ann. Corb. ef 1. ubi mlerdum
hlulbouicus et hluthuuicus tmpius vero luthuuicus*aut. luthouicus, ludewicus posiea ludewicus A. lu-
dowicus 2. ; 3 semper fere Lothowicus. ,8» 3, plerumque : ArnulphO. 19° 2. thoda lnidg., modo
liudg.; k.semper ludgarda. '»'»2. modo ollo1, modo oddo; A. et 3; temper otto. ,9S 2. Inidolftis
et liudolfus, A. semper ludolfus', 3, plerumque luidolphus. ,, 93 Bruno 3. ,9V adminislrarei 3.
i" quoijue A« 19Sconradus2. chunradusA. CunradusS. , 97 deest 2. ,9S ungitur A. 2. 3. .'»» vige-
bat2.3. 7. " ......-....
':• NOTiE.
(108) SaxeneS bello atteriuatos" lerra?" parlem J) nales, ex' quibus "•"""" qude sequuntur
' '"" liausta possunt vi-
maxime prientalem ooldiiis tradidisse, Ruodolfus deri. <''- .''' • -
narrat p. 67S; ppslea qnaiuor gentis ordines affert, (ili) Lotharius inde ab a.9S4 rex Fraiicorum
quarlo loco servos ponens. Ipso auciore nostrum occjdenlalium; Widukindus vcro ejus abavum (non
haec scripsisse, vix tamen putarim. proavunv)Caroluin Calvum ei Carolum Crassum Ar-
(109) Cf. Bedam v, c. 11 :,«"• Non enim habent * nu"*'Patruum >l,tei'se confundit, Cf. c. 28.
regeni iidem ahtiqui Saxones, sed satrapasi-pliiri- cuni (1.13)NoriLudoviCuinArnulfi filiuhi,-sed Ludovi-
inos suae genti pfaepositos, qui ingruente bel!li arli" quem dicuiit jiiniorem, Lnddyici; Germaiiici
culo mitlunt sequaliler sorles, et quemcunqtie sors n"un,i I*»»nepolem, Liudgafdam duxisse, jam Mei-
ostenderii, liunc tempore belli ducem omnes s,eQuun. bomius salis prpbavit. --'_'•
tur ct liuic bbleiijperant; peracto autem bello rur- i^-fy Hehac trarislaliorie cf/Agium Vila Haihu-
surn xqualis potenliee omnes surit satiapae.: J Haec" ivpdaecap.1, HrOtsuith de^ccfiriob.-Giuidersii. v. ,
TCfba Widukindo liaud repugnarevidentUr; Frecht ^ *Qq-"'>Wedekind (Noten"I, p. {^'sqq.)'tam a.'/
eliani ex illis nosirumsua hausisse staluit. 844 factam esse osiendit. i
-.'' (117) Cf. Ann. Fuldenses a. 880, de loco praclii.'
(110) I. e. Suevi trans Badam ii
(Bode) nrP'§_? verO GrupenOrr. Gerin.-ll.:p..214;s7(/..; Wedekind
Suevego habilanles. Cf.1•Grtipen-Origines n, p. 'Wl _\0ie,,I, p. 29S;*(7(7. ldem inonuii, cuiri.Thietmaro
sqq. ::.:«: .- ': -..:, >-•-- ;«. -. '
Paulus .-. (p 1.32) flurivinis,;jieqtie-curii.VAnri;Saxoiie (a:.870)
(111) Diaconus ii, c. 6.- copiarum inundaiione esse intelligeridairi...";.'.
rei
(112) Hiijus vestigia per tptrim mediuriilaevuni (118) Cf. i, c. 26 ; n,'."cl.I.
mansisse, ex speculo Saxonum, quod dicunt , appa- ... (1.19)Jam a. 8CBanle quadraginta sex annos pa-
rel. Cf. Hdmeyer lndex s.v.' Schwatte, p. 372. ter ejus-Liudttlfus^iriorluusest, yide^Ann.Xantenses
h (113) Forlasse Eginhardi libri, Caroli Vila etAn- lr. a.
PATROL. CXXXVII. 5
I5fl WIDUKINDICORBEIENSISMONACHl 140
'' 17. Nalus est anlem ei fitius toto so°muridoneces- A slupentes, admirati s,«, primiimquidem a caedeatque
sariUS, fegum maximus 'bpiimus; Heinricus. qui rapina abstinuertinl, sed neniiiVeresistentey htiEiana
priroUsiibera pbieMate regiiavit iri Saxonla (120). taCti cupidirte:*M;multa'caede'hbiriiriitivifacla^
•parceliaiii; et capta"praida magna, ad
nulii
Qiii cumpiimoeva avlaieoriiriigeriere virtutuni'vitarii rei pfoinde
siiam orriaiei, de!die iri dierii pfoficiebat praecellehti sedesshas 'reVefsi;sti'rii.';Videritesauleri); qiija res
et omnium bonorurri actiiiihi! *M;giofia*; eis secuscederen^cum rixoribiis aisfiliis ijibmViS
pruderitia
riam maximiim ei aW adolesceiuia studium erat irt agTesti*"• sup^lkctili iteriiBS^eriieriies,et fijiiliiria*
glPrifiCahdbgerttem stiametpacem cOnfirmando" iri gerites;circurtqriaque'vasiantes; Pa^o^Sln^SIHs
"
omni potestate sua. Pater autem viderispriidenliam moinhabiiftrecosp^ftinti' • -' v-
adolesceiilis et consilii magriiiudinem,reliquit*°*ei -\9. Victi 'iuteim^a:magno Karolo ^»- et *19tfans
exercitum el inililiarii"advefStts'DaianiantiamtI'l(121), Dantibiui1h;pulsiac!:irigeriii:Vallo'ci^^
contra qiios diu ipse riiiiitavit. Daliimanfcis0*vefo pfohibiii sunl a coiisifieta gerttiuiiv d«pojjuiaiioriie.
"' illius ferre non valeiiies, conduxerurit Iriiperarite aiitem ATriulfo,destruciurii! et
jnpetum es|':opusy
adversus eiiin Avares;"quos" modo tlngarios »?8 vO1 Viaieis rioceridi1 patefactay etii qiiodHfritus;esset im^
caiiius, gentehvBelli *07asjlerrimani (DGGCC-VI). pfaior CentUpuicho ^1 ^i:»»,'Marottim *»*(124>;
18. Avares autciri. ut quidaiiipiitant,feliquineerant B Deinde quanlaiii slragem quaiitain^e/iiiJHriam irri-
Hnnbrum *os. Huiii egressi sunt de Golliisj Gollii jjefioFfaricojuriv;fecerlhtl,"UFb|s:'^^gione's'';kdbii6
aulem de iifsula, ulJordaiVis*0»nafrat (122)^nonvine desolatse lestaMir. Hi»c ideo de iiae geiile dicefe
Sulza egressi Sunt. A pioprio aiilenv duce; iiomhie arbitrati sumtis, iit-possiftiiadaritasagnoscere, ctirii
Gotha *,(1, Golhi appellati sunt; 1GOrani quO- cum qualibtis avo tub patriqiie CerlaiiiUimfueiit, vela ***
qutedani mulieres iri exefcilti suo reium tenelica- qtiibushoslibus pe*-eof*uiri-proyidehiia) viriiiteii) et
riim arguerenluf, requisilae Sunt et ihvehise ciilpa- armor^:'irisignia:'toia:_jam:fefei^;Eri '' ' ^ '
Wes. Quaruiiicuhi esSet inultitiido, a merila quidem rit,,.:., n'::.~:"-::>''..>:' ''..'-.
:"20.
ptena abslihuit, ab- exercilvi lamen oirinesi ejeciK Praedictusigilur.exercUus Bhgariorum a Sla-
lijecisn aulem silvam prbkvmam *-*'petiefuni; qtioe vis/*i» c6niductus,ini.lta siragein Saxoniafacta, et
cniii niari cingereluf *,s ei>Meoticispalhdibiis, indc infinita capta prxda, Dalamantiam Xs,>ifeversi^ob-
-cxeiindi adims: hoh patebatVPrsegnaiitesauteio:V. viurivinveiierunt alium, exeiciium Uiigarioriinji qui
jaVu(|iisodam»«^Ox illis ibideta^parWm ediderant. A comminaii . Svliitbelluiri ihfeiTe: ariiicis eorurii; ed
quiuiis cuni alii atque alii nascerentur,: fact-a esl t(uod auxilia eoruirisprevisseirt; dunjilloisad tahlain
gens valida: ferarunlqueihioKe vivemes; incuiti ei pradamjdusissent.BudeifactiHiiiPest,: nt secundo
indomiti, facli sunt venatores acerrimi. PpSjkmulls %vastarejv»;rSaxonia s*8 ab Cngariis, el priori exer-
vcro_sspcula,cjim aljam inundi parlero illic^mmo cilu in Dalamanya se_cundum:e^eci\a_a.ie,ipsa quo-
rames peiiiius ignprarent, cohligii cervam venati que in trinlain penurraemiseriamdueta sit, ut aliis
ihveiiiri5ea'h|qiie"km riaiibijilvuseri ^ridjrfelictjq prearinp-
pi?oj^jcitii!feoliii
" " "
ouinibus reiro mprtalibus intransineabilemhacleiiusi " ria servireril.'
yiiiin per MeotiCas paludes 'tr^iisi^'e.a'rc'ri;i';;.ijb).ciuii ''2f, (iJceUGXli^' :Jgi|ii)P, Igli^ jpaiiiae et. magnp
urbes ct oppida et invisuiii antea genus. hpiivinuni duce Od.^one defuiicto,' iijyastri:"e.b-, .magiiificofilio
videnles; eademvia reversi suht, sociis talia refe Heinrico; lollus Saxonife *»•-rfeliquit »*'yuealum;
renies, llli aulenv curiositatis causa cum mulliludini' Gum aute^iiei=essent-et;aiii*iiiii,"f hanimjif ris !*1 et
perrexerunl audila probaie. Fiiiitimoc autem urbei». Liudulfus, ante patrem suum obierunt. Rex aufeni
etoppida, cunv ignotam multitudinem et corpor;'.' Coiiradus^cum sspe. expertus, esset yirlulenV:novi
cultu habiluque horrenda vidissent, dsemoriia ess< ducis, ytjritiisestei; tradereio.mnem polesiaiem pa-
credentes, fugiebanl. Illivero ad novas rernm facie s D tris (125); Quo factum est, ut ihdiChatioriert)ihcur;
,—--•-
VARIJ; LEcrioNks :r!'
. »?» tpli 5. deest 2. »" bonarum; artium *°» A. *°* reliijuid 1. ».".2. semper daimaiiam, »».*.da-
lanci 1. dalama.nti.A-dalmalii 2. DalraataeS. inpelus 2i «•> S, semperJUrigaros.''*?%"ieestA.' "8 hii-
nonum. I.-...?•? Jor_d.anus.3,__ »^;Goihp 3;, i' 1? deest 2..; *>»ciiig6f_e.Qtiir,2'; 3,1; »* tfees^l, si* qnaedam
jam 2. S,Badmirari 2. .»'• sed -^.cupidine desml 2.' ».,' aggfesti i;,, S« karblo maghdi". '»>«.deest A,
»sooircmnfosi.3. ss,,Gentupqlphro 3..-...*".d#Mt:$. »s«niatifpCThi2.;Slorayofuin3. "!*$;$«» 2.'-!»»«.Ldeest
i. »!*:1. pitrumque slayj, «piinunflttomc, .tt.ero superji.cripia,/2. mbdo slavi, moi!osclavi, A. ct3. sclavi.
**'.inDalmatiajrja3. *'8yasi^ent^x«)n.iam 1? ;»*»,nda.:ij)se;3t:fl?^»»»r(^iii^
'""" .•-....<•--• »•': i-
i-. '"". NOT^;.
(120) Haecverba ex alio V?idukindi loco (i, c. 34) (122),Jordf o., 3,_quj_insularo Scaridza appellat;
iriierpfelanda esse jairi MeibonJiusihieilexit;Heiii- quaeseqnunliir ex eodem c.24 desumpla sunt. ,
ricus primus ita SaxOniarrij-exit,"'.utoniiii alia pote- (123) Carolum Magn.uioAvaresvallo- nvagho cir-
slate semota ipse fex ei dtix lofuri) lerrfe imperitirii
, .• cumclusisse, saeculq.,xyulgaris fuit: opjnio. QE.Liud-
leneret. jjraiid. iVii^iS.""'''"..;;; ";'-":";;*.;;,.. ."' ;'".
.i 't;l2l) HaecSlayorum prqviivcia,ab ipsis Tbietina: (12^.SwaiPpluk siv^ Zyventibaldiisdux Moravo-
vocata, prope Albiamin tefr
ro teste (p-.''4)/;GloiTiaci"' ' rura;;;''"': ''.'.''"'''']' ''".'".'"* '..'..,,':
ritorip Misnensi sita fuit, (125)' Thietriiar (p. 6.): i lidcreditaleiri jure et
__«' RES GESTvE SUONIW&. - LIB. I. 142
reret tolius exercilus Saxonici *'». Ficte lamen pro A brttari, el invilavil ad coiiMviunj, quo magnis ab eo
laude et gloria optimi ducis plura loculus, pronusil muneiibus bonoraiPlui tnlcrea pontifex opus con-
se nrijora sibi daturum, et hotiore raagno glonfiea- siderandt gratia ingiediiui ,id .lunficero, et visa
Itiruiii *•».Saxonesvero hvijus,cemodisimulatiombus torque, ingerouisse feriur. Gemilus eaiisain atuifcx
non adtendcbanl, sed suadebant ***duci stio, ut si interrogal. Cui respondn, qui.i opiimi viri *'• et sibi
lionore p.itei no cum noflet sponte houoi are, rege »*» carissum, scilicet Henuiri, sanguine illa lorques
invito, qnaevellet eblinere posset Rex auiem videns debcret nilingui. Aunfe\ audit.i silenuo texit '*•, ct
vullum Saxonum eiga se solito auslenoiem nec opere perfecto traditoque, missionem pelit *'' el ac-
posse publico bfelloeoium duccm conlerere, subpe- cipit; ei obvians duci eunti ad ca iifgolia, iiiditaMt
uitante »»• illi fortium mililum (126) muiu, exerci- evijuae audiMt. Ipse autem vebemenlcr iratus, vocat
lus quoquc innumera vmiitiludine, egil, ut quoquo legalum ponlificis qtu jampudem adeiat lnvit.mdi
riiodointerficeieltii dolo. eum gratia Vade, Hiquit, dtc Hathoni "'*, qttia dn-
22. (127) *" Lrat autem ea tenipeslJle Magon- rtus '*" collum non geitt Iletnitcus quam Adel-
tiacr sedis anlisies noniine Haibo *3&, aeutus con- beilttus ***, et quta melius ralt sumus, domi sedere,
silio, acer ingenio , et qm "variclate sibi consueta et de ejus seivitw liactaie, quain comitatus noslii
multos mOflales pioecederel. llic volens pl.iccie ie_giB multiludtne modoeum gravaie. is, ut ferunt, Adel-
Conrado Fiancorumque simul populo , aite soiila beihtus, ab lpso quondam pontifice m fide susccplus,
virum nobis proprie a suraraa clemenlia coneesstirti ejns esl consibo deceptus, quod quia non piobamus,
aggresstts esl, fecilque ei torquem auream (128) fa- nunquam alnrmimus , sed vulgi rumore magis
VARI/E LECTIONES.
s's sa\onici exerciius2. »3Set— dcsunt 1. »3*sed snadebint desunl 1. ***regi A. I ?
gloiilicaliirum
*88 siippelenlc. 3 *" Dehoc loro cf. piafationem, textmh codd.% 3, eltam 6, 7, *38 haltho 1.
'»' deesl 1. **• legit 2, prtmn manu. sVIpeintl legetunt.
*,s athoni 1; 3 sempei Hailoni. s' 3 dunorcm 1.
"**adelberthlus 1, postea veio adelberhlus , 2, 3,
sempei adelhcrtus.
NOT^E.
maximam lieneficn partem giatuito regis suscepit ex omtssa lamen senlenlia. < is ut fciunt Adelberhlus...
muneie. > Co ua4us TlnningDepagos a patie Ottone cieduiius. i usque dissolulus post lerlium diem
administiatos no\o duci denegasse v)detur. [deest 2] defecissei
(126) Mililes Widukmdo vassalh majores sunt. Codex A. Denique ab anncis icgns ei insidiae
Gfc.22, n, 1. [nfsidiare e\ machiuanitir Quae lamen ab aurifice,
_ toiquem anream ad usus dob fab)ic.inte, detegunlui,
(127) Codd. 2, 3 Ad hocque negocium habens, *•
ut feriui, ina\imd ldoneum Mogonciarjo sedis epi- Qiiidam enim insidias lcndentiiim mgressus ad .mri-
scoptim , iiominc llalhoncin | Hallnncm 3 ]. Hic fitero opns consideiandi graln , eoque mspeclo,
ob->curogcneie nalus ingenioque acutus, ut [et 3] altius nigemuisse fcrtur. T.mli gcmiliis (.aiisainduin
qm ditbcile disceiijcietuj, meboi (onsilio foietan faber intcrrogal, hot responsi accepil, quia oplimi
pejor. Quod e\ tino ejus .tclu colbgi potcst -Nam viu Hemrici post modicuin deberet )I!a torques s.m-
cutn bclllim essel Cuoniado [Ghuoiuado |3J, regrs giiine nifiindi. Audita iaber t.inqn.ui) par\)pendens
Coonradi palri [pati.'2], et [et cum/3] Adelbcrlo silentio te\il. Opere peiTccto traditoque, niissionem
[Adalberlo fi\ (flonriciex soiore nepoti [nepoie^. peut et accepil, occurrensque duci juxia locum qui
i). e. s. n. desunti]), piiiiius [priniinn 3 /3] nilcr- dicitur Cissala, secreio nileirog.u, quo iliuiis esset.
feclus esl fratcr Adelberti; postea [esl.f. A. p. /3] Ille se ad coiiMMumrounusque honoiilicnm mviia-
in ullionem fratus Cuonradus qtioquc occn>usest ,\b tum, et ad hoc ire velleiesponilil Amifex lbto .ui-
Ada_lbei,to,ntc [ne 2] tdlus regum lam uigeiis bel- dita pfodiletducem ab ilnieie prolubuit Voc.it au-
tum mter cmnien\es viios pbjiui sedare [s P-jS]. lem legalum qui ea hora nnilamli euin gratia
Summus poslKino pontifcx niiililiu ad sedunlaiii aderat, impeiatque s>uisdoiinnis giatias agere pro
tam nigenieni. discordiam; et ijigiessus ciMtuenv fidth invitauono, noii posse veio in pi.esenti eos
.Adclbcrti, sub jurejuiando spospondil, aul ci pacem visilaiepiopter lepcniinas barbaroruro incuisiones;
cuui lege fjcluriim, aut incolumera loio stto resli- •»' ccterum uisiii seivitio uicunclanlcr pcrmansuiiim.
tulurum [consl 3].Hispictisconsei)tiensAde]bertus, Ad orientem atitem vcisiis tuni suo comjt.uu, tol-
lidei giatia el anucitiv quod dignarelui ahqmd lctta manu, oniiiia quc ei.mt pontificis qm ep leni
giistare, rpgavit. Quo negante, ihco egrcssus est porc Magunluepr*eral, ll.uhonis, rn oiiim Saxoma
urbem. Cuinque periiausissei oppidum curo Oinni vel Tliuijngoruiii ten i octupavit. Burcbaidum quo-
coimlitu, fcilur claraissc [proclanijsse 3] : Pioh, qtie el Baidonem, qiioium altei genei rtgis erat, iji
inquil, smpiuspetil,.qui obtata spernil; twdel me ioh-- tanluin.afflixil et bellis frequenlibus coiiirivii," ut
terra cjederent, eprtnnque omnero possessioneni suis
gioris viw, tardibrisqVeJiom^mam jejiitii:>l,pt,adie iviilitibiis
'Mw^ssurai divideret.^iho^fHaitho:»;] atiteiii videns
< [iiielijiavMS03J ad';genua;pohtiIicis..iel ut.:gi)stivndi ; sujs artibus finein imposituiii, Saxonumque fes-flo-
.gfatia in urbenv revertereluc deposcit. JBontifexin Tescefe,Uiihiia tristiiiaac nipfbo pariler coiifectus,
' urbein :*eVe!TSuK:cnni lipi) pbst mulips dies deiicieiis, dienij exlfeiiium
sAdelberto.:,:Iiberaiur,a. ;lege ;'obilt
juranienli, ut sibi videbatur, eo. quod incoiumem vyici ,'"vif• liiagiiaeprudentiaeiiel qui;:iempp&,Lude-
eumlocd sViocoTr^iiiussiit;:3?ps_t; iiaeciregiaipontifiee cura adpl.esce<hiissiipef -.vmperio!Fraricorum^sacfi
pfavseiitatus Liidyficoetdampnalus, capitalem accepit yigilabai.multaisdiscpfdias in regnO-reciwiCilia-
- sehteniia)n.«Hac^%itur,fperiidJ3(; quid nequius ,[n»s. bat:,
strabat;
leniplurii•:Ma'giiiui;e
'''' '"'•
liobili slrhctura-sjillu-
*•:-:<. ..i ',.:-:.,,,; ,,,-3"
iniquius 4]? Attamen uno capite caeso, inyltprjYriv
capto^pptiloiMmjfedyantjir. &,quid,i)jeI.i.usiijp;cojj- '..; (4,28) Delioc nm\is gciiere cf. '" Walthariuiii
i:'-'"'"} ' 1059,
et
siIio;iquo:discordta ifesoivereliir. pax r.edderelur. ed. Grimrii, p, 59. Ci? p. 72". H :
^Ea;^iaque3yai3eliilie^iKuin:,:»)ohis. let.ct. ut codex l,
145 WIDUKINDlCOBBEIENSISMONACHl 144
fictum crediinus. Et slatim omnia quse juris A vellet exercilum *'f- castra nvelaris66. At illc jam
ipsitis *v»(129) erant in oinni Saxonia *'6 vel Thu- suasus cedere Francis,accepil fiduciam, audiens de
ringoriim terra occupavit Biirghardum *" quoque exerciiu , credens ila esse. Thiadmarus vero ficle
et Bardonem (130), quorum altcr gener regis eral, loquebatur; cum quinque eniro S67lanlummodoviris
in lanlum afflixit,et bellis frequenlibus contrivit, u't veneral S6S. De :numero autem legioimm scisci-
icrra cederent (131), eorunvquc oronem possessio- tanle s69duce, ad triginla fere legiones se produ-
ncm mililibuss*8 suis dividercl. Halbo aiiteui videns cere «,0, respondil *Tl; et ita delusi legaii regressi
fiiis cailidiiatibus fincro inposilum, niinia trisli- sunt ad regem. Vicit vero eos calliditale sua Thiad-
tia *v»ac inorbo pariler noii post mullos dies cori- marus, quos ipse dux ferro vincere *" non potuit
fecltis inleriit. Fuerunl *80etiam, qui dicerent, quia Heinricus. Nam antelucamim relictis castris "*
fulminc ccelj laclus eoque ictu dissolulus , diem Franci, unusquisque rediit *T*in sua.
poslremum delecisset [DCCCCXIII,Mai 15] (132). 25. Hex auiem profeclus in Bojoariam "", diml-
23. (DCCCCXV)Ilex autem misil fratrem cum cavit cum Arnulfo (137), et ibi, ut quidam tra-
excrcilu iu Saxoniani eam devasiandam. Qui appro- dunt, vulneratus, reverlilur in palriam suam
'"
pians urbi quae dicilur Heresburg "', superbe (DCCCCXVIII).Cumque se morbp sensisset labo-
loculum traduut, quia nicliil ei majoris '»» curav B fare pariter cum defectione primae forlunae,vocat
essct, quam quod Saxones pro muris se oslendere fralrenv, qui eum visilandi gralia adera.t *",: qtiem-
non auderenl, quo cumeis dimicarc potuissei. Adhuc qtie s" ita alloquilur : Seniio, inquit, frater, dinliut
sermo in ore cjus "* erat, et cccc Saxones ei oc- me islam vilam tenerenon posse, Deo, qui -ordinavit
curreruni miliario uno ab urbe, et inito certamine, ila " 8, imperaiite gravique morbo id cogenre.Qua-
lanta '** caedeFrancos iuulciati "" suni, nt a mi- propler consideralionem ttti habelo, el quod ad te
mis (155) dcclaroareiur, ubi tantus ille infernus es- maxime respkil, Francorum toto "' regho consu-
sel, qtii lanlnm mullitudinem caisorum capefe lito *"°, mei s8i adtendendo fratris tui consilio. Sunt
possel. Fraler auieni regis Evurhardus »"', liberatus nobis , frater, copiw exercilus congregandi atque
a limorc abseniiav"s Saxonum — nam eos praesen- ducendi, sunt urbes et arma cum regalibus insignih,
tes vidit — et ab ipsis lurpiier fugatus, discessit. et omne quod decus regium deposcil, prwter
24. Audicns autem rex male *"-pugnaium a fra- forlunam- titque mores. Forluna , frater , cum
tre, congrcgala "° pnuii virtute Francorum , per- nobilissimh moribus Heitiricocedil, rerum publka-
jrexil ad rcquirendum llcinricuuv.,Quenv,'cpmperium rum secus Saxonessumma est. Sumptisigilur hh in-
in pncsidio urbis quae dicilur Grona '8l (134), lem- signih, lancea sacra '8S, armillis aureh cum clamide,
.plavil illud obpugnarc praisidium. Et niissa lega- C eivelenim gladio regum ac diademate, ito '" ad
lione pro sponlanca dediiione, spondet, seperhec Heinrkum, fuciio pacem cum eu, ut eum feederatum
sibi arnictini afliuuriini, non '0* hoslem experlu- possisliuberein 'perpeluum,Qttid enim necesseest, ut
rum (135). Huic legalioni inlervenit Tbiadmariis »6* cadat populusFrancorum tecum coram eo ? ipse enim
ab Oriertle (136), vir disciplinae niililaris peritissi- vere rex erit el imperator muliqrumpopulorum. His
iniis, varius consilioque niagnns, et qui calliditate diclis frater lacrimans se consentire respondit. Post
s6'' roullos hiortales superaret. Hic super- hsec autem rex ipse raeritur, vir fortis el potens,
ingenita
veniens legatis regis praesentibus, ihlerrogat, ubi domi militiaque "8*oplimus , largilate serenus , et,
VARLE LECTIONES.
*411sni juris 2. »*• saxonia omni 2. .»»!Btir.chardunv'2. sV8 suis hJilitibus 2, 5. *49 justiiia i.
,»0 fuere 3. im qui 1. »•* heresburch 2, A. »»»majori 3. "* deest 2. «" taritos 2. *»•mul-
tati 2; A. *" 2, 3,'6l semper everhardus.. A. semper eberliardns. *•» abseiilium A.; *«• lurpiler A.
S6Sne 1. *63 thialmarus 2. pr. manu et 3. semper; thieiiria-
"^ congregalo 1. Grupna 6,7.
rus 2 , sec. manu el postea semper; A semper dielhmarus. '6* iiigenli 2, iiigenii 3", 7. *•'* exerci-
tus 1. *6" caslra nvetiri 2, pr. manu. ,e~ S
deest A. S6Sveniebat 2; cuin quinque — venerat desunt 1.
71
*•• scissilante 1. "° p. posse 3, A. de iiumero — respondit desiini ^.' »'> Vincere ferib A.
*'» deest 1. *" redit 1. "" bawariam A, 2; interdum vero 2, boioariam; Baioariam 3. "• adie-
fal 2, 3, 5, 7. '" quein 3. " 8,ita ordinavit 2.;.-.»'»loii 3. «80consullo 1. *8"deest 3, meo 6, 7. *8»sa-
cra lancea 2. '"eiitol. '8*.inilitiaeq'ue5.
• NOT^L , ' ' •
(129) I. e. Haihonis, ul cl Thietmarus locum in- D Hermenrici Augiensisnorainati sunt.
lelligit. • (154) Grona villam prope Goltingam inlelligeii-
(130) Burcbardum cl Bardoncm filios fuisse Bur- dain esse, verisinvillimuravidelur; de Grohnde ct
rhardi ducis, a. 908 occisi, recle Wenck (Hist. Groriaualii cogitarunt.
Uass. II, p. 545, n. e.) statuisse videtur ;uler gener ' (135) Cf. 111,53 : Amicumper hoc adepturum, nvn
i. e. sororius regis fueril, nen conslal. '-'
hostentexperturttm.
(131) Comites illos in australi Tlmringiaeparte (13(5)Comespagi Nurdthuririgowe,Heinrico rege
possessiones suas babuisse, iisque politum, lolam inler primores Saxoniae cf. c..'36.; Quavvero de
Thuringiam' Heinricum inde ab hoc tempore te- ipso hoc loco traduntor,: vix historiav conve-
est. llilirit. •;.••.'.;..
' iniisse, verisimile
(152) Ekkehardo lesle Ilalica febre consum- (137) Arnulfum a. 917 rebellasse , tradunt Ann.
puis cst. Alam. luiic secundpcpnira eum profectus"est Gon-
(133) Joculatores, histriones, scurraesseculoIXet radus euroque Liudpraiidp teste (n, 19) ad Unga-
x saepiusmemoraniur; iideiu miini etiam in episiola rios expulil.
145 RES GESTiE SAXONHLE. — LIB. I. , 146
omniurti virtutum insigniis *'* clarus;. sepelUurque,,4 diem'••"proficiensel crescjais, robuslior majorque
in civitale sua Wilinaburg **• fl58) cum moerore ac acclariorpollehat. Cumque regrtum sub anlecesso-
lacrirais omniura Francorum (159). ribus suis ex omni parte confusum civilibus atque
.26. Ut. ergp Hex imperarat, EvurhaTdus*8Tadiit exlernis bellis.cplligeret" 9, pacilicaret et adunarei,
Ileinricuin, seque cuni omnibiis tbesauris illi tradi- signa movit coritraGalliam et Lolharii regnum.
dit,:pacem:fecit, amicitiampromeruit, quamfideliter , 28. Lolharius enim erat filius Hluthowici*•* im-
familiarilerque usqtie. in finem,oblinui t. Deinde con- peratoris, a nvagno Karolo naii; hnic eranlfratres
gregatis principibus "et. nalu , niajoribus.exercilus Karolus et Hlulhowicus. Karolo jEquitaniae "•' el
(DCCCCXIX)Franeorum in Ioco qui dicitur Fridi- Wascanprum *• cessere regiones,. lerminum ha-
sleri* 88(140), designavjl eum regem.coram omnipo* bens.**»aboccidenle Barcillonam *•*, Hispaniae»°*
pulo Francorunvatque Saxonum. Cumqueei offerretur urbemi ab aquilorteBriilanicum mare et ad *•* mer
unctio cum diademaleasummopoiililice, qui eo.lem- ridiem jiiga Alphim, |jd orientcm vero Masam ***
pore Hirigerus,* 89erat (141), non spreyit, nec la- flttviuni. Inter Masam-808: vero fluvium et Renum *•*
jiien suscepil i.Sath, inquieiis, .'mic/ii.est, utpras Lplhario regnum cessit. Hiulliowico 3". autein a
. tnajorib<usmeh *90rex dicar ei designer, dkina an- _ Reno usque ad iines IHirici *'? et Pannpnias,Adoram
3" fluvium el terniinos; 313Danorum
nuenle^ralia qc vestra pietale.; pcnes meliores vero (142)qnoque
nobh unclio el diadema sit; tanlo honore nps indi- imperiun) eral. Sub his fralribus bellum famosum
gnos arbitramitr^ 1. Placuit ilaqtie.sernip istc ceram aclum est in Plionlinilh 31*,anleipiam haec divisia
universa mulliliidine, el dexlris in coelumleyaiis, regni lieiet. Postea vero facla inviolabiliter inansit,
nomen novi regiseum clampre validp salutanlcsfre- qiiousquc jure hereditario baec regna omnia cede-
quentabant. ^enl Karolo (143), bujus Lolliarii *'.»;prpavo, de
27. EP erdirie rex faclus Heinficns, pCrreiil cmri , quosupra (144) meiitionem fecimus.;
bmnicomilatu suo ad pugiiaiidumconlra (DCCCCXX) 29. Hurtc quidam ex orierilalibus Francis adiens,
Biirghardiim *9*,diicemAlairianiiiac"Vlliccuniesset iiomiiie Oda,'vir forlis el prudens, egitque3i* corisi-
Ijellatoiirilolerabilis,1seriliebat laiheh,-quiavalde pru- lio stio, ut cuiri Dahis bene pugriaretur, qui jam
dciis eiat, coiigfcssioriemregis suslihere hoiippsse, vriullisanriis Karoli regnurii 3" vexab;int,<nnaque
tradidit semet ipsum ei crim universis urbibus et die cx cis ad cerilum milia caedeTerttur(145).' Ex
"populosiio "\ El rebusprosperegcstis, trahsiilinde hoc ille Odaclarus et insignis liabitus et a fege se-
ln BojPariaih, Ciii prxsidcbat" Arnulfus dux. Quo cundus significalus, cum ad eum venerit uno tanttim
conipeilo in pransidiourbis quav *9» diciltir Ragi- £ servulo cpmiie conieiitus " 8. Moriehsautem" Karo-
nesburg *96, obscdii eiim. Videns autcm Arnulfus, lus, jnssit Odonem meiriorem beneficii sui»,9fore,
qiiia "rcsislcrc" rcgi nen sufliccrct, aperlis perlis, ct miscricoidiairi sibi praestilam filio, si nasceretur,
'cgrcssus cst' ad TCgeni,iradilo'seftietypso»'7;cum iion riegarct. Nani filitis ei tiinc iion erat *'•, seii
onihi fcgnO sud. Qui lionorifice ab eo susceplus, regiria pi;cgnans fuit (146);-cumque post mortein
aniic.us regis appcllalus est. Rex autem de die in paiiis filius iiasceretur, Oda eum et regno pariler et
VARlj; LECTIONES.
***insigiiis A. *86wilinaburcb 2; Quidelingaburg3. ,8Tetiulhardus 1. et ita smpius. *8a fridislere 2.
*Mliirisgeriis 2. Herigcriis 5. "•inciA. : '" arbilramiis 2. • *•* 2. A. semper burchardum ; Burckhar-
Idum 3.'"*»* aieroaiiniae A. -*»>deest. 2. *»» qui 1. "6 rregiiiesbnrcli 1. reginesburg A. 3. ragenesburg 5.
"'semed ipsbl. *98iiie1. SS9 add. el 5. 30°lulliouici 1. M1 equilanea3 2. pr. mami,. aqniianeae 2.
iea mdnn, aquilariiae Ai 5. 30suuasconornm A. :*" habentes 2. »•*- barcilonam A. Barcinonam 3.
..:*•:•spahic A. - 301deesiA.. .»•»,.»•*masan 1. MosamS.*'"»°»A.3.semper rhenum. *" ludowicusai, *l'j\-
lyrici A 3. *•'ad orarii qiioque 3. odoramque 2. : lefminum 3. *'* Fontinith 3. 3I" Ludovici 3.
*" *" regnum kareli2. 8l8 contentus cemite 2. "9 benef.sui mem. 2. ",0ifuit 4- -
egitf. '
i :. •
'.- i:r;':; ;,:;•"' '^ "_:V;.'..' .. .;_" -"';-NOTiE. .'. .;' .,':'., , ,V :. iT:['' "i
(138)-Weiibiirg; regein in Fuldcnsi monasleric D pro filio ejus Karolum SimpHcem, Hludowici JBalbi
sepclitum esse, Coiuin. Reginohis (I. p. 615) dicit, poslhumum. PERTZ.
ex qno Annales Melenses (5) ha?c recepisse vide.ni.; (li4)C. 16.
tur : sepeliturque in monuslerio Fnldensi.. .
(139) CumUicriinh etpjanciu\plurimqrumgenlium runi (145) De :Urbis Parjsiac» adversus Kordinanno-
I. 41; cutn'geihiln et tdcrymh pmhium Saxonum', II, impetum defensione nosler forlasse cogitavll,
57; cum flejii etjpldnciiibmnium Francorum,' HL 47|; ceierum quae de Odone et Karolo. Simplice tradit
curti Cucinil plahciumultorum pbpuloruniMl.&l. ' omniripjfalsa suut;. ille.,filius,,fuil.cpmitis7:Rp(_J«rti,
. (140V"FriizIai; k •' ,, ' post Karoli Crassi deposiiionein a Fraiicis oceiieiir
lalibus riex cpnstilulus.quam dignitalero Kaf_o|iYs
(141) ArchiepiscopusMogiiiiiinus, successor Ha- ' ' v SimpiexLudowici Balbi filiusei eriperecbnalus csk
tliouis. ,.-
^ (I42),0der.. -,,. , . ,,;:;'\v-;,- ';;:. Similes.errpres eliam,:Rici)erus cpmniisit,, ila iil;
Ekkehardus utrumque secutus verum liiyeiiife iioi»''
(145) Hsecriori de Karolo Calvo, Lolharii abavo,
sed Karolo Crasso d.ici possuiil, quein KarOli Sim- poluerit.
i plicis;patrerii a,'nostrp;fihgj, janvBouquet annptavit. (146) Ludowici Balbi uiorAdelheidismariiomor-
-^ Msler wque ac LiiidprandusAntap. I. 5, 14. Ka- tno dcinum filitim Karolum peperit, ideo Kafolu»
rolos duos Calvum et Grassum pro uno habuit, et Crassus;regrium sibi vendicavit. '* -s
147 ' WID1JK1ND1 CORBEIJENSIS MQNACHl 148
i;-''t. - .-Li"-— ,.!.i;t;.:*S
iiomine paterno declaravit "'. Sed Arnulfus inipe- J.Lafiinilale 8" pariieracunV.am.iciljaiunxiteuji) ,S8 sibi, '
ratpr, qui sehiorem (147) llaroiuiii G^frnahia eijpii- stiblegaio 839oihril ei Lplliafii re'gnb, '. ;
lit "*, post raprleiri ejus 3" piiirie regnuni ipsius '"**' 31. Geriuit quo.que_eiet, alios filios cl^ra et npbi-
sibi veridicavit.'Huic 6da£i 3«»diadema elscepirurii lissima ac singulafis., priidentiae reglna, nomlrie
, ei cavtera regalia • orriaiiienta pbtiiiil (l|_8)Virtipe- Maluli.iVda':'**•, pTimogenilUm:riitandiamofeni -***-,
'fip-
riumqiie doriiini sui gfatia *'*•' imperatpiis Arriulii niirte Oddohem,seciihdrimpalris iiomihe insignitum,
obllntiil, ilftde risqiie jibdie" certameh esl de regno Vifrim Ibriem et industrium Heinricuni, tertitiriv
Karolorum stiripi et pbsteris Odoriis3!',;coiicerlatio qnoque noriiihe Brunonem, quem ponlificis siinimi
qiioqiieregibus Kafolofiim et Orieiitaiiiim Frarico;- ac ducis magni vidimus ofliciuirn feerentem- p5f3).
rrim SUjierregiio Loihafii. Ac rte qiiis eura euipabilem snper hoc^erjtVciim
30. Obqiiod Ileinrictis rex triovit casiira cphlra Sarivnnelem***• sanctum'*' et alios plures sacerdoies
Karpium, ejiisque saepiiisftidit exerciium'|U9)Viju- prlter legamtis et judices. Aiiairi tjiipqtie: geijuil*^
viiqtie virurri forlem fortuna.-Narii::fluga'3s8'ciijtis. (157) filiafii, quaeniipseratitlugPhiducL EraVnam-
palef Rodberhius *s9,(DCCCCXXIH)RliusOdoiiis.aD qtre ipsa dpmina 3**reg.tia,81*jfiliatliia/df^i;*>'Veii»
exercitu Karoli occisiis est (150), misii.ei (ioloeuiri 5iis fratres ei;ant "Widukihd, Iriimld et, Reginbern.
cepil (151), posuitque iri eusiodia publicS, klohecvi- i? Hegiiiliern 8'* 8 aulem ipse erat. qui
pii|navii contra
lain firilret. Ileinricus autem rex audiens/casnrii 3»° Danps, multo lenipefe -Saxonianivaslariles, ^'icitque
Karoli,• dolebal, humariaeque viiulabililatis corniiiu- ebs, liberahs patriain ab illoriiiii ihcursipnihns lisqiie
Jnem *31 adiniralus est fortunarii, -qiiia nrin mihori in hpdiernum .***dieirt 3S0; et "bverahl Siirpis niagwi
claruit Teligiosilale quani armofufti virtuie. Judica- ducis Widukindi, qiii beilum potens *"*gessit contra
viique•'*"•abstiriere qiiidem ab armte; verumpotius magnum Knrolurii per triginta ferme annos.
arie siiperaturos Speravii LoiliarJos (152), quiagens S2 (DCCCCXXIV)Cumquejam civilia bellacessa-
varia erat et arlibus assiiela, bellis prpmpta mobi- rent, iterum Ungarii lolaro Saxoniam percurrenles,
.ljsque ad rerum nevitales; Ep lempore eralquidam urbcs et oppida incendio tradiderunl, et laniam
<leLothariis npmine Gristianus 3*3;,qui videns regi eaedem ubique egerunl 3"«,ut ullimam depopulatio-
jcuncla prespere prpcedere, qusesivit, qiiOhjpdomar - tipijera comminarcni " 3. Rex autem crat in praesidio
Jprigratjaapud regem .honprarelur; et^t.s.imulala urbis qnae dicilur Werlaon (158). Nam rudi adhuc
jnfirnvilate, vpcayit ad .se.Isilberfclum "• (155), cui nviliti et bcllo ptiblico insueto conlra lani ,ssevam
principaius regioiiispalerpa successipne cessitflSi);, ggptem non credebat. Quanlam autem slragGin fcce-
«epilque eum ar-te,, et «ub, .cuslpdia.regi Heinrico .rint m illis diebus, aut quanta nionaslcria succen-
trnnsmisil, Erat autem Isilberhlusnobili genere ,ac •^ deiinl, melius judicavimus 3'5 sileie, qiiam calami-
familia antiqua natus. Quemrcv sat.i?» *86 verbis quoque iterarc. Conligit
lauussuseepit, tatps nostras
.quia.per jpsum solum totqnv Lotharii regnum se autem, qnendam cx piincipibns Ungariorum eapi
.habitnrum arbitratus est. Deinde videiis adolescen- Xincliimque ad regem dtici. Ungarii \ero ipsum in
"•
tem valde induslriiim, genere ac potestale; di.Viliis jjjijtum dilexerunt 3", ut pro redemplione illius
8 ahnumera auri el argenti pondera offerrent. Rex
quoque claruni, liberaliter eum ccepil habere, ac,3,*
poslremo desponsatasibi filia, nomine Gerberga (155), aulcm spernens aurmn, expostulat pacem, tandem-
,...,;.,.. ',,,,..:,:....,; ., , _ _VA.RIiK LMTjpiNE$:v/ .^. .:,, ., . .j,_:i_.._ _ _.__ ; ...... v„;.S(i
tM'depfivsivit2'i••**»expulslHv- '"p.riJ.ejiisdesMnJl.^^ii»s*ejiiS2..»*W«e«3. .»?' inperioqued.s.^ratiaiifS.
»" odoni i.:\.,sfcpaulP~pbsiio!.lm\s. '*'* bugo A.- «.»».robleililusl. rodberfus 2.:3^roJ)ertJ>9^^t3'0.casu;#.
•»»1 comiriinenvqtiriW. as"judieal)itqiiel. *33cbrisiiariiJS:A:.'3..*•*'rfeeiiiA*. 5 »30^.A. sempenisilbeiTtsmji*-
bpitliuiii vel hisberhliim 1; • ZpleHimque GiselbefUiiri; isliberhtumi3. :'3,el3.,. ^'afini.tatel. ,..'*&$teej&5,
342
• '*'Miatorem % < isamuelemA/2; 3..;:.**.?: 4fieH2. ^fiHajrp ge-
«S9'li'Satol. •''•mahijidaAiihathiMal.
liiiitA. 2.3; '*»dojnha jg",> '^ diest i. '"jthiiidei-ici 1. •: 3Wuuidiikiniiiimed.efrraegi .raeinbernjt.
raeinbern auteriv1. iiuidikiiit i. el jeinbernr. aiitemSl.widikindl et Teihberri.Reimn.e>nautem;A..yyi{jeJtirid
Immet Reginbern. Reginbern antem 3. W. lmmedel Raiiibern ex Raginbern. Rainbern aulem _$.(exjpro et
*»" egere 3.
in coll. cod. Dr. apud Leibnilium fatso tegiiur). 3l»odiernum 1. *»•deest3. »Mdeest 2.
«* cpmmiriafeniur 3. »'* fecefiht stragem A. 3"!jtidicablmiis 1. SHnostfas calamitates 2. WolleXe» 3.
, »8*rf<;esl2. .:-,.'>„.:•,.:, ,.-, . , ..-,- : .:,...-:
: - ..NOT^E. •".-'
(147) I. e. Karbluih Grasstim; sed de epdem Wi- J) supra editi bstendunUt., ;. * i, « ,. s '_-.
!-•>,
dukindusjam antea dixit. ; j;(154) Gisi!fertas;patre.I^ina^^
(148.) Cf.'Ann. Vedastihi a. 888. rioru.m princeps Jfuit et dui;. quo, annb iyero'Jiarie
(l^Wid. bas res nimisbfeyiterperStrihgit ide*- digniiateivi,acpeperit^ vioh ^o*sl^UiCj| jijfrapich^-
' qtiiftlneitores eommisbfit;fieri
que noh potnit. ~>>>_;": rus. ftaiic ejiis captivifatem soliis Wid; _trairJif.u ""''
(150) pugiia Snessionica; Roibef lusvero fraler -i.tlsI);vQi?J.lrieftiis._Gerbergam-npn ante a. 928
rieque filiusOdPhis fuiff f - '' "'< >:-:J • duxisse videtur.
- (1S1) Nori
Htigoriem seil Heriberlus liafOlum ca- (156) V. supra col. 118. „,.vi&"
jjiltimteriuiSse.oPhsfat; -."- ...«. ,,(157) Glaber Rodulfus liistv 1. I. c, *. Hadyiden
(152) Eodem fere modo c. 39 legilur : ut eiiath vocat. MF.in. ;,.." ,,,'Ti.,,,:,j.:.....,,-,-*,- i,^:.ii^
iudenlinoncreder6nlie>MssP.ivfindum^.-:^ -..:> i ...(158)PaTatiiimfegaje propelGpslafiam; cf.Griiperi
!;i,(i55) Saxoiies.b.oCjiiomen>siijcG.atit;K!scripsisse,-Oiiss."h p. hltjq. — libdie Burgdoff priJpe'''_#$&£* *
codices Widukindi ^oiiines et Annales Gorbeienses riani. JP. . ,. j- . - _ ,.
149 RES GEST^E SAXOMCifi..-*• MONITUM. ISO
que obtinuit., ut reddi.locaplivo cum aliis mune- .A^pst haeca Dip.eleiianocaBsarevocat.usRoniam prpr
ribus, ad tipye.manhps pax'firmaretur ,,«. . ficisciiur, e| jilip imperaloris per oraUpnein ?!*;Vili
33; 'Ouarido;38?, vero rex Reiiiuii trahsieral ad di- a daeniehip purgalo, thura 3T"diis pfferre cogitur;
laiariduriVstipef totharios ihvperiuriisuiiih, pccnfrit I.lli.,3,''yerp durins?" imperatori respondenle, Vesiiis '<
ei iegatiisCafoii,*elsaluifiioep3Mverbis bunvllilrt)is: pi-pjicjlur, nec lasditur.rJPeinde.i_n.medium clihani _.
'
poihihus meiis, iriqiiit, Karpliis, fegia quqndqm ardeniis jactatur., el"?angelp flamnias se.dante,
potesiateprmdiius, tribdbpfivqins,misil me ad te de- i|la?sus egredilur.. yinculQrum ingenti ferro oner
muridahs quta hichil ei ab -tnirhicis circ.timvenlp jb- ratus carceri tradiUir, sed ibi a. Domin.oet. muliitii-
cundius, 'hichil iiulcius~esse pbssit, quam <te iui tudine angelorum visilaiur.,, Posirem.o , tormento
magnificiprbfeclui>glqfiqaliqiiidqudire, fqmq virlu- fjuod catasta diciliir cum Modesloetquadam nobili
tiitn ludrum 'cpnsbiqry.jEt ifpc' tibi signum fidei et feiiiinaCresceiuia ligitiir, et fra.clisOii).riibusmeiii*
veritalis transmisil; prptjilitque dc Sjriiihjaijuriipre- brpruni raoiibus, a .Chiistoconsolatuf,.Narii fulmine
3'9
^SlTOarlvris-fi^nysii *?*,aJirp gemriiisqu.eiriclu- cpeli teripres tacli ei tonilru ingeiili perlerriti. ab
Sarri.Hbc',;mqiiit,:ltabeto pignus fcedefh perpetui et ep fuganlur; siibiloquereperlus est .'»':in loco *-?^
dinbfitvicarii' Hdric parteiii "urii.ci sbidiii Francdrum ubi prius oralioni vacabat, angelo Domini ibi eum
Gdltigminhubit.tHniiurit,:^ nosdesefuit insignis }f jestiuieiile, el ullimaoratione.ceIebra.lai animas
iriarlir .Yiius 'ad. noslfdni perriicieth, vestramque cceio tradiderunl. Corpora vero.Fiorenlia qiiaedanj
pCrpetuim"pacem Saxpiiidm visilavit,. "communkdre illustris ferajna lerrse tradiditin eodera loco, qui
Ueufh maWii:_Neqtieenith postquam irarislaium est dicilur Mai-ianus.Qus ultimani orationem ttiae glo-
cofpus ejiis ***%hpbit; civiliu vel extefnd cessavefe rise .signiflcare ciuavi,,ut inde. suinas..*»*,, quo,ejus
b~dla;'eode_n:qiiippednno Darii et .Nbrfhmahni **.'*_.amore ardcas, et ardore ipsius anioris perpetuum
fegibnem nosirafii irivasefuiit(159); Rex aulem inu- ejus palrociiiium merearis. Dominc, inquit, jTe«H
rius divinurii cum omni gratiaiiini aciione siisci- Cjirisie **~,fili pei vivi; perfice desideriunicprdi*
pieiis, pfoslerriiiur; feliqhiis sanciis, ^et deosculans eorum m, et libera eps ab omnibus inpedimentit
eas; summa yeriOralioneVeriefaiusest. liujus s.mculi,et perduc eosad gloriam tuqm, qui-pro
3l.: Inclittis vefo iiiaVlir,de qurilegatiis Garoii djs>- tiie glorificaril ie, el yolnnt ylopqri 4rfemei marlirii ,
seriiil, efal in Licia '•'?.proviiicia riobilinafiis; fairii- pqssione'**.,Hanc yocem,subsecuia est sponsip diyi^ !|
lia, sed pagaria (160). Qiiehipaierpfaesidi provlricise riie pronii.ssionis3?.6;, rata, ei flrma.esse oninia quaj
Valeriano pr»seniayil, "eiitvfqiiei^se 3ft praeses a'a rpgasset. Ppst _niulla yerp ;(H51),leroppra Rpmajrii
inmolandum slinulacris "cbegit;!serl':}niritefea ;Jfn'a- Vei.iens,.qiii4ani,Pulradus ??' npmine,, et ibj .gesia
num perdidit, el braiione ipsiiifciterum sariani rece- **legienspretiesi inarlifis,, netayit Ipcuni..sep.ilcris
, pit. Brachia tortorifibsaruefuril, sed riieritis marti- ' yeiviensqiieievavii reliquias sacras., ejt cpllo(_avit**»
ris restitula***suril els".-:;^i0i^-au1^' fater,'qjil4' eas.jn pago Parisiaco. Inde regnanie Hliilbowicoiin-
toniienta irfisti,*aomiim feiluxit.; 'cubicufe oniriibus perjj^e.r#_,,,.lraiisjaiiB .sunt iij:^axpniam,_v«ttit legalus
deliciis aflttienfi reBliiiit; TOTciiiri archaiia quaedariv Kafpli iepnfes,siis gsl, e^_Ijoc res .Eranciiruin cpepe^
Hylas '•• — sic enim 'vocaBatufpatjef ejris — cori- runt lhintii, Saxontiin yerp crescere.Jlonec 3S*dila-
spiCeretiVEsecusefficitcir^ Eicoactiis idolis abifentrh- tatae ipsa sua jain *'^..p'agn.U_y,d.ine,.j^to1r%nt, ut.vi-
ciavil, Cliristiiiri iohlessii^ %si. lliumiriaius auteiri demus Tri airiofe uiundi ettOlius oribiseapfle, palra
pef 'riierita fllii siii Viil; Cbfistum inegavit, et filiiiini" tuo, cujus polenliae majeslatein non splum Gernja-
inierflceJferqaaeslvll. Mohitif arigellco aique ductui nia, Italia atque G.illia, sed lota fere Europa non
Modeslus, jam gravior pavdagogus,piierum sumit, sustinet. Colito ilaque tantum *91 paironum, quo
mare navigat_;»T 0, ad Siler iiu.v.iumpervenit.Jbi subi advenientevSaxoniaf ex. serva laOta,esi, libera et
ai^oie^ti^m Mqiuwceiites.;jracanl; prationibua,, . ex tribut;n'ia multarum gentiuni dbniiha. Meque
amiilisyicluiri cotidianuift 'H miriistraritibus*?*.Po- j)ln]ra taliisjaciCariliiS ^ffi^^^»»»^ijficul tui grattia
pulis eurtj''» visftaritibus f_ffer_;pTaedicai_^t^istuifii, , indigel, nos yefo famiili ipsius jndigemus. Unde ut
pluiSes;cpnyeirliii,plffres baptis^uii), .suseipere fecit;, ^um pdssis ikbere infefcessoreiii apuH iicelestciii

1 "": ;;--;-*•'''.' "VAW^^^ipipNE^; . ,/, .„':: .."".„ "


'i.-'i:i^i.'i>;i: ;;.,'.;:.,
3f confirmareltir 3^ J?» quontam A.. *^deetth,> *•• olbnisti ililW^ybriisillv dionysii Ai^
»*»norimanni A. Normandi3. "»Htiaaillycialll. 3i>4*l*^Meks;ip*l'&' w'setl.c '«'liestfiiili 1. **•»JrTas
1. Hilas 3. "'navigavitl, 'T,coUidianttm2. *T»administrantibus 2. **' *'* eniml. "* arfrf.beatil.*ee.
manu. "« lura 1. ,3" illo 3. "T diulius 2; *?*deesi\'. *' tonitruo 2. deeslt2. ' 81in lpco desun.tJ.»
*'* utinde;sumai3;rfesim«;.:/4. *??Jesu Chr^te,;iVi_i|uitj8,a??*_iMrf>;5qui:in-.tuo^^nbniine^^
voIimti^loriaHrMe'iiiiiet
mari|Tii'-j>a_s_|fpne„2. ^»;«rvoIupi^^i^i^Trfe»i^2;."*div. sp. prom.2.; *!J iolradusASJ *»»<;olIP
-
ca"vitqtie5.;''*" rfeeirt.^. *'*ipsa"jariisua ^ :::
'
'" ' ' :iii::>>,i-'y. v---'
;:-";;';r;'- '••/''.-='>";;:!V'^ ^f >T ,-iJi nl
(159) Ti^nslaiipS.^iii a.^tiiacta .estjoeliinde sec. m aut vn scripta bausil, quam vide torf. in Actis
^ '
ab annis 8p4 et 836 Nordmamioruiniiicursiones re- SS. BoliV,Juhi «oK II. ;(die !S)p. 102i,
verajricrebueiiiiiJt, 'i,_,. i ,.>...'..'.,. -'„: (161) cf. Translatio S. Viti MPII.H. p. 576 #(ji.
(160) Hanc sancti vitam Wid. ex passione ipsius .
151 WIDUKINDICORBEIENSISMONACHl 1S2
imperalorem, habeamus 393 te advocatnm 39i apud.A essent iributarite, Apedrili 410(DCCCCXXIX),Wil-
terrenum regem, tuum scilicel patrem alque fra- ti *", Hevelli*", Dalamanci"3,Boenii, Redarii (166),
Irem. el pax essel, Redarii defecerunt a iide, et congregata
35. Igitur Heinricus rex accepla pace ab Ungariis multiludine, inpelum fecerunt ih iirbem quavdicittir
ad noyeiii annos, qtianta prudentia vigilaveritiri hm- Wallislevu "* (167), cepertiiitque eam, captis el in-
iiionda patria et in expugnando barbaras naliones, terfeclis omnibus habilatoribus ejus, innumerabili
snpra noslram est virlutem edicere, licet3S" omni- videlicet roullitudine. Quo faclo oranes barbene na-
modis noii oporleal taceri Et"primnm qiiidein ex liones ereclflc, iterum rcbellare ausoesunt. Ad qna-
agrariis miliiibus nonum qtiemque eligens, in urbi- rum ferocitatem reprimendam iraditur exercitus
bus babilarc fecil 396, ul caetcris confamiliaribus cum pra^sidi* militari Bernhardo, cui ipsa Redario-
sttis octo habitacula extrueret, frugum oronium runi provincia erat sublegaia *", additurque legaio
tertiam partem exciperet servarelquo; eseleri vcro collega 4i6 Tliialmarus, et jubentur urbem obsidere
oclo seminarent et meicrenl frugesque colligerent qute dicilur Lunkini *" (168)..Quinto obsidioriis die
nbiio , cl suis eas locis recondereiil. Concilia et venere custodes, exercilum iiarbarorum4,s non longe
omnes conventus atque convivia in urbibus voluit esse adnuivlianles 419, et quia nocle cpnligua inpe-
celebrari; in quibus exiruendis die noctuque ope- B tum in caslra facere decrcvissenl. Ciinique plures
rain d.ibunt, qualinus in pace disccrcnt, quid eadenv cenfirmarent, populus fldenv paribus dabat
contra hosics iri necessitate facere dcbuissent 3". diclis ; et ctim coiivenUis 4!0 esset populi *" circa
"Viliaaut nulla a~*extra urbcs fuerc moenia. Tali lehloria legati4", eadem hora, collega diclantc,
lcge ac discipliha cum cives assuefaceret, repenle prsecepit, ut per totam noctcm parali essent, ne qua
irruit super Slavos qui diciinlur Ileveldi 3" (162), forlc irrnplio 4!3 barbarorum in castra lieret. Cuin
cl inultis eosproeliis Ailigans 40°,demum hieme as- autcm diinissa esset mullitudo, ,in castris variavere
periiiha casliis super glaciem posilis, cepit nrbem mceslitia parjler 4aiatque laitilia, aliis belluni for-
quse *»' dicitur Brennaburg *0J,fame,' ferro, frigore. midanlibus, aliis autem desiderantibus ; el pro
Guinque illa urbe potiius omriera regionern *03, qualitale morum inter spem melnmque versabanttir
signa vertit contra Dalaniantiaiii, adversus quam bellatores4SE. Inlerea diestransit, ct nox solilo.tc-
jam olim reliquit ei pater militiam; et obsidens nebrosior cum ingenli pluvia adesl nulii divino,
lirbem qu;c dicitur Gana *** (163), vicesima tan- quatinus consilium pessimum inpedirelur 4" bar-
dem tiie cepit eam. Praeda urbis miliiibus iradita, barorum. Ut ergo jussum esl, tola nocle illa armaii'
puberes omnes *• inlerfecli, pueri ac puellavcapli- erant Saxones, el primo diluculo dalo signo 4,T, sa-
vilali servata; 4oe. Post ha?cPragam adiit *»^cum '
cramcnteque accepto 4*8, primum ducibus, deinde
omhi exercilu, Boemiorum *0T*iirbem,regemqueejus unusquisque alteri operam suam sub juramento pre-
in deditionem accepit; de quo quajdam mirabilia millebat.ad prajsensbelhim (169). Orto auteni sole,
praedicahlur, quse quia non probamus, silenlio legi — nam post pluviam clara redit ***:serenilas —-.
judicamns (164). Frater lamen erat Bolizlavi *°», erectis slgnis procedeliant castris *30;.in prima qui-
qni (li35) quamdiu vixit, imperalori fldelis et ulilis dem fronte legalus in barbaros inpetum faciens. Sed
mansit. Igitur rex Boemias tributarias *09faciens, cuni pauci non pravvalerent adversus innumerabiles,
reversus est in Saxcniam. reversus esl ad exercitunv, referens, quia barbari
36. Cumque vicina; genles a rege Heinrico faciav non plurcs baberent equiles *", pedilum vero innu-
| \ARIM LECTIONES.
'" habeat 1. alih eraxh. "* advocatam 3.1? 39S liceatl. 3i" fecit habitare .2. a9Tdeberent 2.
'** Reineccius nescio unde
autem; Leibnitz in cod. Dr. (A) ola legi annotavit, quod falsum esse
Ebert diserte monel. Loctts recepii *98 *00
401qui 1. *0' berneburch 2.vexathsimus igilur sanus et integer.
403 heveili 2. 3, A.
404 faligare 2.
40» brinnaborg 5. et omni regione 3. Grona 3. Grana 6. 7, kielni A.
*05deesi2. reservatav 1. sunt servali 2. *" adito 3. 40T*3 semper Bohemoruin. w bori-
tlavi 1. borizlavi 2. bolizlai. A. Bolizlavi 3. bolizlawi 6. ^" boemes iribriiaries 2. beemios tribu-
taripsA. 7. 4,° Abotrili 3. 4l1 deest i. uiulti 2. Vulzi 3. 7. *" hevelle 2. *" dalmaci 2. dalmate 3.
4,4 uuallislevi 2. 3. wallisleu A. wallisleheim 5. *'* 5. 7. 4" legato corr. collega 1. *" lun-
*,s subjugala
kani 2. barbarum A. *" dicentes vel annunlianies 2. **°ventusl. "" deestl. *" tentoria, lega-
tus 3. *" 1. ..*'* pariter mestitia 2. *". yersabant. .:. corr. versantibus 1. *" impedilur 1. *.
yrruplio
**' deesli. kt>Hucusque 5. *•• rediit 3.^7. »'° deest Z: *.31
equitates 1.
:'i. [ :NOT^ . •'.-''•' "'._
(162) Heveldi Slavi sedes habuerunt ad: Havelam J) perrime V. Cl. LiscKin Annalibus SocietatishistOf
MEIB. urbs eorum Brandenburg./o '-' ricae'MegalopiplitanaBT. III. I. sqq. accuratissjme „
(163) Jahna inter Meissen et Lommatsch esse investigavit.
videtur. Grona aut Kielni conlra optimorum codi- , (167) Walsleben prope Albiam, inter Werben tt
cum consensum legere jam minime licet. Arneburg.
(1.64) . Sanctum Wenceslaiim satis aperte Wid. (168) Chron. Quedlenburgense banc iirive.mcpllo- .
indicat; nomen regis vero eum fugisse videtur. calad Albiin ; erit igifurLeOnliiim, Lerilzehi.MEiB.
(165) I. e. Wenceslaus.. (169) Idem in. prcelio-adversus Ungariosa. 95?
(166) Redarioium in lerra Strelitziensi sedes nu- coihmisso factum esse, noster fradillll. H.
1£3 RES GESTiE SAXONIC^E.--LIB; I. 154
merabilem multitudinem, et nocturna pluvia in A.LiuduIfum, virum magnum, meritoque omnibus
tanltim inpedilam, ut vix,43*ab .equilibus coacli , populis carum, iiliam quoquc nomine Liudgar-
adpiignamprocederent.Jgitur.sole cadenie in hu- daro 449,quae nupserat Conrado Francorum duci.
mida vestimenla barbarorum, fumum ascendere 38. Rex autem cnm- jam militem haberet equt>-
fecit tisque inccelum, spem fiduciamque prsestans slri proelio probalum, contra anliquos hostes, vi-
Dei populo *", cujus faciei clariias atque serenitas delicel Ungarios, prsesumpsil inire cerlamen. Et.
circumfulsit illps. Igilur dato signo, et exhortanle : (DCCCCXXXH)convocalo *'• omnipopulo, lali ora-
legiones legalo, cuiri clartipre valido irruunt in tiope 451eos est45* affalus : Olim ex omni paftecon-
hosles, Cumque nimia densitate iter perlranseundi fusum a quanthpericulh imperium 4*3 vestrum tnodo-
liostes non paleret, dexlra lcevaque ferro. erumpen- sit liberum,vos ipsi melius nosth, quicivilibus discor-.
tes, quoscumque a socifs secernebant 33*,neci da- diis el exlernh bellis toliens altrililaborabatis.At-
bant. Cumque *»' jaiiv bellum gravarelur 4a6, et nunc, propiiia nobh summa divinitate 4"4;nqstroila-;
nvttlti hinc atque inde caderent, et adhuc barbari bore, vestra 4"Bvirtute, pacatum colleclumqiie:eer^>_
ordineSilenerent, legalus collegam, ut legionibus nitis, barbaros superalos et servituli subjectps.iQiip_t:
auxilio esset, exposlulat. Hle vero prsefectum cum
superest, necesse habemus, ul conlra communes,
quinquaginla armaiis lateri **'hostili inmisit, et ___> hostes Avares parher.^"' consurgamus. Vos hucusque,-
. ordines conlurbavit; ex hoc csedi43Sfugaique tola ; filiosfiiiasque vestras expoliavi, et ararittm eorum
die hosles patebant. ,Cuin ergo per omnes agros replevi;_ nunc templa templorumque minhlrosut-
caederenlur, ad urhem vicinam fugere tempta- : expoliemcogor, absque.nudis :corporibus nulla nobit
banl. Cpllega.autenvhpceis praecavenle, preximum alia femanenle pecunia. Consulite igiiur vqbh ipsh,.
inare (170) ingressi, snnt, et ita factiim est, ut , ei quid suppr. hac re nobis sil faciendum,eligite.,
omnis illa riimia muliiludo aui gladip consumereiur., T.hesaurum.divinh officiissanctificatum follamne_..*,",
autin mari mergerelur. Nec pedilum tillns super- et dabo pro noslra, redetnptione Dei inimicis? an
fuit, equiium.rarissimus, deponilurqiie bellum cum cerle addam cuUui divinq pecunim *•? Iionorem, ut
casu oniniuin adversariorura. Ingens interea orilur. ab 4B 9 ipso poiius redimamiir, qui vere nosler exfat.
laeiiliaex receiili *»»viclpria, dum omnes laudant creqior pariter et 460;redemplor ? Ad haec popiilnj|...:
ducesrunusquisque yero mililum prMdicat.alium440, levavit voces in ccelum, inquiens, se a ;Depiyivo;
igna\'um.qupque, ji.tintali fertuna splel fieri. Pe- e.t yero redimi oranirnpdis desiderare, quiafideliset:
stera *" aulem luce movent signa urbi praefatas, . justus sil in omnibus viis suis el sanctus in ojn«ir;:
urbani, vero .arnJ.a deponunt, salutem lanlummodo bus pperibus suis. Operam suam deinde piomitteivi
deposcunl ac merentur. Inermes igitur urbe egre-. C regi *61 centra gentem acerrimami.46*, dexlris in.
jussi; seryilis autem, condilio et p.rahis pe- ccelum elevatis, paclum firmavil. Tali itaquepacto.
di.-.*>».
cunia cum. uxoribus et liliis etomhi suppellectili cum populo peraclo, dimisit-rex, muliitudinem.;.
baijbarorum regis *" caplivilatem subibant.. Ce- Post litec legati TJngariprum adierunt-regem pro
ciderunt eliam ex nostris in illo prcelio duo ***Liiir solitis muneribus; sed ab eo spreti, in terram.
lliarii **!(171) etalii nobiles viri nonnulli. Igilur suam vacui sunt 46»reversi. Haecaudientes *»*Avar:
legatus ciim collega et aliis principibus Saxoniam : res, nichil mprati *6Bcum gravi hpstilique manu,
victores reyersi, honoriflce, _\_rege siint suseepti . feslinant inlrare Saxoniam. Et iier agenles perA8'
satisque laudaii, qui parvis copiis, (liyina fayente. Dalamantiam , ab aiiliqiiis opem pelunt amicis. Illi
clemenlia , -magnificain-perpetraverinl vicloriam. yero scienles, eos, festinare ad:Saxoniam, Saxories-
Nam fiiere qui dicerent, barbaTorum ducenla milia que 46Tad pugnandum cum els 46sparatos, pinguis-
csesa. Caplivi **• omnes poslera die 44', ut pro- , simuiD pro munere eis *69projiciiint canem. Efeum
missuin habebanl, obtruncati. non esset injuriam vindicandi locus ad aliam pu-
37. Itaque receiitis vicioriai loeliliaiii augebant gnam-feslinanlibns, ctim ridiculosa salis vpcifera-
nupliavregales, quse ep iempore maguilica largiiaie - lionc longius prosecuntur,amicos. Igittir quaiii potue»
celebrabantur **».Nam rex dedit filio suo Oddoni rtmt repeiiiino (DCCCCXXXiII)itipeui. inifant fines
conjiigem fijiam Elhmundl (172)"rcgisi'Auglorum, /Thuringoium, illam tolarij.terramiioitiliiei;pervagan-
sororero Adalslani, qtiaj [geiiuit ci filiuiti neiniite te3*7*,ibiqueltlivisis sociis, alii.ad occide.iitcaipei'ge-;i
:,,": YARliE LECTIONES. .,' ,' '.."
4,1 deest 3. 43J dei 2. *•»*se slcrnebani 3.. .*»?ciim 2. 4*6 dextra lsevaque — gravarelur destint
populo
1 ? *3Tlaetnri2. «a cavdeA. 39crescenli 1. 440add. evangeliuin 3. *41posteal. ***degredi 1. **3 posl
regis ;i; et A.*punciiimmllocdht.-. *'* deesl i.'-. 4 '..luitliarii 2. lutlvarii A.•: ?•*.?
captivi corr.capili 1. *4';die
posier;i:2. , 4" celebfanliir.A.S. : **».liutgardam 1. 2..--*sovocalo I. 4BiraiioneA. 2^ 3. ,4B." est eos-A. ,
1
»B deest i. *'* 486
divina 2.' ;45Syestraqhe3. - ddd. simul 5. 4S7 tollam 2. 4BS 1. pecunia A,3.
pecuiiiaiii46S
*B9rfee^2. ,r4t0.acl-..isi~deesti.-. 4". irepcrriroam 2. 463reversi sunt 1. *•* deest%. add.\ Stiiil A.
*»'rfeesi2.' .*6Tsaxones A 46Sadd. esse 2.. 469-eispro rtimiere A. *'° totam illam terram pervagantcs
hostiliter 2.
;'"'''"'. '' ,: ' /: NOT^. ;-'- ;•_ •' .: :;';-'"
' (17U)Prope Lenzen dtto quamvis minores inciis - (171) De hisCI. Thietinarus 1. (p. 8].
:
,gunl. -:,'-•. .-•*. •''::' ' :: . ; "': - ;-:-;-'. ; (172) Edgitham filiam Elhwardi regiS.;;
1SS WIDCKINDICORBElENSlS MbNACHl iM
bant ab occideiiie et meridie Saxotiiahi quaereni.esiH solvebat pro victofia de liostibus sibi 'diviiiitiis bon-
intrafe. Sed *^ Saxohes paritef cuin Thuringis cori- cessa; iribuiumque' 487, quod hpslibiisdaire consiie-
gregatr, inilo ciini eis cerlamine,, csesis ducibiis, vit, divinP cttltui niai)c'ijpavU et iargiiiririibjispaiipe ,
cavlerosilliusexerciiris oceidenlalis4"' per tolam iliarii rum deservire ceiistituii. Deiride patcf paifiac, fe-'
regionem errnre feceriinl. Qiiorum alii fartvecon- riirii domiinis imperatorque ab exercilu appella-
suinpti, alii *7afrigore -dissoluti, alii aiileni caisi v'el lus (176), famam poiehtise Vifttiiisque cuiiciiS gehti-
capti, ut digiviefaril, lrilsefabiliier periefunt, Qui biis ei regibus 48S longe lateque djlitidit.' tlride ilt
atitem in oriente remarisil exercitiis, audivit de so- aliorunvfcgnorum prdceres euiri adieruht, graiiaro-
rore regis quseiiiipserat Widoivi (173) Thiiringo M* que in cohspectu"iejusirivenire qiiaefenies,'fidemia-
— erat nairiqrie iila 4T»cx conciibina nata —', quia lis ac lanti viri probatain haiieiites direxerriht. Ihter
vicinahvufbeiii 4T6 inbabilafet *" et mhlla pecunia qiiris Hifibcrhtus 4S*igetier HtigPhiS '(177), eiirii-si
ei osset ariri et afgerili. IJhde lanla vi uTiiembbpu- aiiversaretur R6diiifus;*00, coiiira jus Mqiie piririe
grtare *T»coeperunt, ninisi nox visurn 'pughariiibus rex conslituiiis, ut ei 401affti'ddbiriiiiuriisiiurh jjvro*9*
iijjpedirel, ufbem capcrehl. Ea vero nocte aiidierites praesididesset; supplicavit. Ipse eniih fex ialis erai,
decasu sociofum regisque super eos adveniu cum; qui riichiliiegarei ainicis. Pefrexit igi trir 4'» Galliam
valido exercitu — naiii easira metatus est rex juxta '^ fex, regerti alloquitur, et pprfecto negptip, fevefstis
locitm qui dieilur Riade 4,°(174), tiinpreperculsi 4»°, esiiri Saxoriiam. Cririiqueessei iri exaitiYrido'geniferii
reiiclis castris, nipre suo igne fumoqueingenti agmina suain , rarus fuit aiit riullus nomiiiiitbfririi vifbfum
difftisa collegeruiii. ;Rex vero postera die producens in omni 494 Saxonia, qtiem prseclaro mtiriefe aut
exercilurii, exbbrlalus est, ut spem siiam divihse offlciovel aliqiia quseSttirariortpforhoveret. 'El ciiiii
clenieiilise cbWniitierent , divintim sibi auxilium irigeiui polleret'prtideiitia sajiieriiiaque, accessiret
queiiiadiiiodrimin aiiis prceliis adesse non dubiia- moles cofpPrls, fegige dignitaii omnem addeiis deco-
reiil; coirimunes oinrtiuriVhestes esse UrigarioS; ad reiii. In exefciliis qtibque liidi 4" iariia eriiirieniia
vihdictam palfiae parenlumque sdlummodo cogita- supefabatombes, uttefroreni caitefis osteritafet. fri"
reiit; hostes ciie 481lerga veftefe vidissent; si vi- vehatipne 498tarri acefrimiis 4"erai, iit uiia Vlce49S
riliter eertaride pefsislerenl. "Hisopliihis verbis ere- qiiadraginta atil eo amplirisferas capefel;"et licet
cti *8' milites, iiiiperaioremque iri primis hiediis et in cohviviis satis jucuhdus esset, tairierinicliil rega-
ultimis versanlerivvidentes, coramqne eo angehim — lis discipliniKmiriuebai; tarilum eniriv favorem "*'»*
bdc eniin vocabtilo efligieque sigiium maximum erat pariier etiimofem militibus infundebat'' 00,ut 'etiaft -
insigriitum (175)_ acceperuiii fldticiam iriaghariiqtie; ludeiiti nbn credefeht ad aiiquairi Iasciviairi se dis-
constantiain. Rex vero veritus est, queniadirioduhiC 'solYehduni"',
eVeriit, rit hosies, -viso iriilile armato, fugse slaiiin 40. (DCCCCXXXIV) Cum atitem offlries'incifeiiiiii
iiiilulsissent; riiisit legioiiem Thiirihgofurivcurri rafd natiories 'subjecisseti Darios, qui riavaii latrocihia
milite armato, iil inenriies piosequereritur, iei-tisque Ffesones iilcursabanl, ctiiii exefcitii Udiil yicitqtie, >
ad exefciium protraheferitur *". Acturiiqiieesl ila; eliribuTarios faciefis,r%erii epftim »°*riOmirteChrtti-
sed riichilomiiiusvidentesexercilinri aimatrini. fuge- bam -.*•»(178)baptismuni pefcipefe fecit. Pefdoriii--
rriiit48*, utperbcto milliaria 4*Bvix pauci ciledcren- tis itaque cunclls circumquaque geniibhs, poslfeiiio1
t'uf Vel*8»caperentur. Gastra verPiiivasa; et omnis Romhm prdficisci slatuit, sed iiifirmitate coffepfris
captivitas liberata est. iter inleririisit.
39. Rex vero vicloT reversus, modis pmtiibus 41. Curaque se jarn gfavari,0* mofbo seiisisset>
graliartim acliones divino honori, ut dignum erat, convocato omni populo, designavil iilium suuriiOd-
VARI^: LECTIONES.
471 deest 2. 4T' occidenlales 2. 4T3 deest A. *'* 2, *7B,*7'rfeesi 1, *TTinhabita-
4TS 4T» ihuringorum
*80 *81 v'ere'A.
rerit 2. A. expugnare 3. riede A. "7. Tiaede 3. pefculsse corr. perculsi 2.
'sl certi A. 4e»el— protraherenlur desunt 1? 4SV 2. *8' ut peraclo riiiliario 3. 4*6 aiit
48T fugierunt
2. tribtiuim A. 7. 48S et regibus desunl l: 489 hiribertus 2. Hiriberthus 3. heriberlus A.
480ndverses rothulfus 1, rudolfus A. Ruodolfus 3. *" deest.2. 49adeestA. 5. 6. 7.
*'9ideesl2. i0"deesti. 496Veneratiohe1. 49Tacef 2. 6. 498deesl2. 499fefyofehi 3. ,,4?' add. — ,in 5.-
B01 B0S *•» '«••^lanlura in-
fundebat desunt_\. dissolveridos3. 6.- deest 2. chonpam 1. cujus leclioni Sigebeitus Gembi.
accedere videlur, apud quem reais nomen Chuipia aul Chinpa scribitur; cnubam 2. Nubam 3. 7. Chnulam p.
'"', gravi 1. morbo gravari 2.
. . .Nom .
(173) De Widonei,. ejus :tixofe alque urbe certi D OOET.Fortasse vero Heribertus sororem. Hugonis
nibil censtat; cf. G6a. gel. Anz. 1S38. Nrc. 204. inatrimohio sibi junxit; nam filius ejus jioslea (III.
p:2036.: :.:; c. 3.)'nepos Hugonis vocatur. ...-•:. .: -=
^174) De buitis loci silti equidem nihil slatuere : (178) De Cnutone (ita Thietmarus I. p. 12.) .regis
audeo. ., , .: Gornii filio, in atistrali parle Daniaereghanle; WJOY
(175) cf. III. 44. cogilasse videtur; homen larnen procttl dul>i0'cuiri
(176) Idem de Oltone diciiur 1.1. b aut p scripsil. Kunt pro Kriut eliam codex Vien-
(177) Hugo filius eral Iteatricis iiliac.Heriberti 1., nensis Adauii Bremerisis exbibet. IHum. yero bar
patris hnjus Heribefii, acprpiijcle sprpris Heriberti. ptismum accepisse, nostri error esse videiur. ...;,
Ilinc per generum bic iiiielligiiur avuncuius. Beu-
187 RES G|STJ5E SAXpiSJCiE.— WB. II. 188
dbnfem regem, cseleris quoque Miis praYdia cum iA rium, non a »•• palribus sibi relictum, sed per se-
thesauris dislribuens; ipsumvero Oddonem , qui jiieiipsiim adqtiisiliim et a solo Deo concessum.
maximus el optimus fuit, fratribus et omni "Ffaii- (bCCCCXXXYI)Eranl autem dies quibus regnavit
corum imperip praefecji.
(pCCpCXXXyi Jul. 2), 16,a«ni:(179), vitae atitem fere 60; TfansTatinii est
Tesiamehlp iiaijiie jogilime fa.clo,, ei i;ebus omni-
aijlein.:>"$.icorpus'ejas-:a:|iliis. suis Iri civitaiertt
biisrlie cbmppsitis, defurictus est jpse rerum dpmU quie,?0»;difcitiif:Qiiidiiirigabtirg "»•»',"eVsepnltrimIri
riusei rieguirimaximiis Eurppa?, oiniji yi,rtme_aninii basiiica sanCti Petri aiiie altare cmnplarictu et la-
corporisque rijiiii iectindus, relinquens fiiium"•4>it)j crimis plurimarura geutium.
ipsl ipajofeni »os,fi?$que magnumlatumque jmpeT
EXPLICIT »'• LIBER PRlMUS.

18CIHT SMUNBUS GESTARUM KERUM.


ISAl^WilSiBlU
Xj) JppMINAM MATHILDAM IMPERATORIS FILIAM
1 LTBRISECUTfDIINCIPIT PK^EPHATIO"A

..._Ingensopus coepluriis,vel certe ileralurus —riam B luijani "»poieslas prpteridatur. Sperp eriim, qju^.
magna ex"'parte peraclum esf—ttta gfaiia ftil- qiiidiiicOihyeriilur niinus idoneum , glpriqsa Uise
ciatur, qiiae.domina esse dinosceris "» jure "tbtiuS clenieriliaeieiiitate sublevelur, peiiiianeatqueeade-
Eurppae;quamquamin AfricaflV;',*Aslamque phtris votioiie 'dedicatiiiri, qua est coiisciipum **'?.
EXJffiiClTJr%iEPHATIO'«".
' ~ WGIPrDNT CAPITCLA.
',', iU
1. Pe c6ri¥eniu pbprilia*dAquasgraiii paiatii ei ele- et muliis diebus bellum^^protrax«ruirt. s
ciione nOvitegis ejusqiie victofia»*"'. 21. De Slavo qui a rege Heinrico relicliis erat. ._.'.-
2. Pemirireloiiotelgali&^ 22. Qualiter exereitus regis contra lleinrichtn dd^
3.4Debello cohtra^RoliilaviinifactO. pitur,...., ,, .... ,,-. ,,::, . ::
%. -DeexpeditiOrietegis in barbaias natioiies. _ 23. De Iinrapne et Hijjiertlip. .
%.*pe Ungafiis. : = 24, pe Eyurliardp e|^^.jjisberthp,, «;:
o\ >B<$ inleirtiilislieilis. 25. De ppnlificibusFrilhuricp el Rolhardo.
5. pe feliquiis .Iniioeeriiiimaflyris. 2^. De nece ducuni'Evurliardi et Ilisberthi.
8. DeAinulfo Boioariorum duee. 27. jitem de Iminone._.i; ..,; ...:!f..,;_;?,,, .*....-:••(.>.,.
j3/T)e;SiMabieWharicihar6 regis liliti. "' 23. D'e.»epo.l.bus;IsbertW ^t Ahsfridp,et Arnaldo.
1*0.iDe dissensioneei legrim varieiaie. 29. .{JualiterHeinrjcus veniam promerelur.
""
11; iD^Tliariemafo-el-fiviirhardo etlleiiifico", ei 30; De 6erone pravside^; :;:.... .;, •;.,;,,, .:-
.; »oellis'civiIibus"". 31.:Item jde[..Hei.ni^'ico'»?, qualiter multi «iim eo ad-_
!2_'Dfe HdiiiririoffatfeVegis. ._ veisus regein conjurabant.
13. De Evurhardo, qualiler veniam promeretur. 32. .De.pprlenliSv -;:-:h m; .ni.^ *?:"
MiTiern de TJrigafiis,qualiter iipii Siriesuo gfavi 33. De Qddpue ^othariorujn praeside''*...
•^- -viilriefetetediirii. 3.i. b|i,.Bej^vial(ip,Afii^fl.^ '
,»:v..-i%,i:
W.^tJYiailfter"Hieiuiflciis ardei'"cUprditateregnaridi. 5^ .Qttaiiief i^igonemtarinisalte^uni _edomuit.; .
16. !De Hisberilio *»'LptliaTioruiridtice. iii_.j)£. cpncordia fralrjjm, et mqribus eofuin et
17.1!)e:bei1b;Bieflartic6.- U Jiabitu. '; .;...,.::::,.::,:..:.,::;.: -•-' ''
18. JQualitefDa3i inifttesTIeirificioailide ad regerii 37, J)e persecutione monachofum.
convertit'»»•. 58. T)e Halhumaro "" abbale.
19. Heinricus ,reverlitur: in Saxohiam et vietus a "59.--I>e1£u^jB#ictb:_.te^e'''etJfiIiis
,:r -re&ediseedit.. -i -'-- 16. De obsidibus "?' Rplizlayj. 'i
20. QUaliief 'bafbari Gerbiieriviriiefilcere queruiit, ; 41. Dd Pbitu Edidisregirise.
GXPLlciuNT «" CAflfULA.
r-: '-. ."..',:;,'.'''. ...,'.' '^ABl^^PiQNES. ,: ii. .. ^.,,.^._iu.y\
»»• Wti% ••« majori 3. "»? non a in '-K. efaia suhu- »•'' deest A. '•' qrii '*. *•• quiifeHri-
geburgA. 3. "• ita 2.;»" Expiicit liber primus A.-•" Ua 1; Prplpgus"u
in librum secundum A. "'
Prse-
deest
ialio ad Reginam 3. ex magna 2. «" dihpscetur 2.' affricam 2. Aphricam 5.
A. pelesiasjam 2. "« inceptum A. 2. 3. ="U/a «oitts l..fixplicil'pipIog«s, incipit liber.seeund^
"' victoriavcod* "» evuihardo cod...«•jcibillbus cod. »" ita 1. pro IsilberaiO. «" conyertunt <*;
"^
•''nirifibo^t^ *s*^eiida3c:
'yii::i:i-:; 'iii^i.i'.:,'.;,>:'-.•i: '- ">-mnM.'-> "''.- :-.:_..: _•",';..., ';:.;:::.'.i-,ii
(179) Heinriciiro inde a jnense Aprili an'M'JEfl9'' et,.,i,res fjete riiehses regiiura tenuisse fa^oie ap-
usque 936 diem 2 TOWis:Winsi^teivl'rle'd6)afiribs p""a'rei'.'"
159 WlDUKlNDICORBEIENSISMONACHI 160
"'
1NGIPIT LIBER SECUNDUS
1. Dcltincloitaque patre patriae et regum maximo A tigium prnmeruisset. Hic erat vir mira; sanctitalis,
optimo »'• Heinrico (DCCCCXXXVI), omnis populus el prceler naluralem animi sapienliam, Iittefarum '"
Francorum atque Saxenum jam olim designatum studiis salisdarus. Qui intef csetera graljarum dena
regem a palre, filiura ejus Oddonem, elegit sibi in spiritum prophetise accepisse praidicalur. Et cum
principem; universalisque electionis notantes locum qiiaestioessel pontificum in consecrando rege, Tre-
jusserunl esse "*°ad Aquasgrani palatii "31.Est au- verensis (185) videMcet et colonise Agrippime—
tem locus ille proximus Julo (180), acondilore illius, quia anliquior sedes esset, et tamquam a
Julic Cavsare cognominato. Cnmque illo venluni beato Pelro aposlolo "»*fundala; istius vero , quia
esset, duces ac pravfeclorum»3' principes cum coe- ad ?""ejus diocesiro pcrtineret locus; el ob id sibi
tera principum "• mililum *'* manu congregati in convenire arbitrati sunt hujus consecrationis hono-
sixto »a" (181), basilicavmagni Karoli cohserenti, rem — cessil tamen uterque eorum Hildiberthi
collocartinl novumducemin solio ibidem construclo, cunclis nolse alroitati. Ipse aulem accedens ad al-
manus ei »86dantes, ac fidem pollicentes, operam- tare, et stimplo inde gladio ctim balleo , conversus
que suam contra "*' ortines inimicos spopdenles, adregem ail : Accipe, inquil,-liunc "°" gtridinm,quo
more stio fecerimt eum regem. Dtim ea gerunlnr a ejkias omnes Cltrisliadversarios;, barbdros el malot
ducibus ac cselero magisiratu, ponlifex roaxiraus.«» clirhlianos, auctoritate divinu libi iradila,'omhi po-
cum universo saccrdolali ordine et omni plebe inlra teslatelolius imperii Francorum, ad firmissimdmpa-
in basilica »sspraesiolabalurproCessioneiniiovi regis. cem omnium chrhtianorttm. Deinde sumplis *"*ar-
Quo proceiente , pontifex obviuslseva sua dextram millis ac clamide, indttit eum : Hh cornibus, inquit,
langil regis, suaque dextra «»»lituum gestans, linea humitenus "8 demhsis 65s moneurh , quo zelo fidei
induiiis , stola planelaque "40infulatiis, progressus- ferveas,el in pace iuenda perdurare "60usque in finem
qje in medium usque fani svibsisi.il"^1; el reversus debere.Exinde sumplo sceptro baculoque : His si-
a I populuin , qui circumslabal "*»— liam *" erant gnis, inquit, tnonitus , paterna castigatione subjeclos
deambulatoria infra stipraque in illa basilica in ro- corripias, primumqueDei minhlris, viduisac pupillh
tiindum facla (182)—quo ab onini populo cemi manummisericordimporrigas; numquamgne.decapile
posset •**: En , inquil, adduco vobisa Deo elcclum, tuo oieum miserationh deficial, ut in prmsenliet in
el a dominorerum Heinrico otini designalum, nunc futuro sempilerno prmmio coronerh. Perfususque
vero a cunclis principibusregem factum Oddonem; ilico m oleo sancto et coronalus diademale aureo
si vobisista eleclio placeat, dexlris in cmlum levalis ab ipsis ponlifieibusHildiberhtoel Wicfrido"*'(184),
tignificate. Ad haec emnis pppulus dexlr.is iu excel- ac omni legitima consecralione complela , ab eis-
sum •**levans/ cum clamore valitlo iirprecati sunt *J dem pontificibus diicitur ad solium, ad quod per
prospera novp *16duci. Proinde processit «**ponlifex cocleas adscendebatur , el erat inler diias;inarmo-.
cum rege, lunica strictamnreFrancoruin induto '*«, reas mirae pulchritudinis columpnas conslructum,
ppne *49altare, super quod insignia regalia posita unde ipse orones videre et ab omiiibus ipse videri
erant, gladius cum ballee, clamis cum annillis, ba- posset.
culus cum sceptro ac diadema *50.Ee quippe tehi- . 2. Divina deindelaudedicta, sacrificioque sollcm-
perc crat summus pcntifex noroiiieHildiberhtus *", pniler celebrato, (lescendebat rex ad palalium, et
Frartco genere, monachus professione , nulritus vel accedens ad mensani marmorcani .regio apparaln
doclus in Vuldo monaslerio, et ad id bonoris merilo orrialaro , icsedit ctim pontificibus el omni populu;
progrediens, ut pater ejusdehi loci constituefetur, duces vero ministrabant. Lothariorum dux lsilberh-
deinde summi pontilicatus Mogpnliacse"•»sedis fas- tus, ad ciijtis poteslatem locus illc perlinebat, omnia
VARLE LECTIONES.
'»' Hmcttnus l. "9 oplimo maximo 5. *30deesl3. locum duxerunt etiam 2. »" palatium 2. *" et to-
rnm 1. scribendierrore. '"". deest2. "3*mililunique A. ac mililum 7. *3" sexto 2. sislorio 3.' "*•et 1.
"" deesl 1. »38infra basilicani 2. 7. "" deest 2. *40planlaque 3. Ex codd. hanc verbprumdittinctionem
recepi. sil substiiit A. »',scircumslabanll. "^deestl.- ""possitl. »v"in cdelunvA. 7. *i6riovoqne1.
"*' procedit A. 2. 3. «v»indiita 2. •*» p.enes.1. •»• diademate 5. '" hilbe.rhtus 1. bildeberbfA. hil-
dibertus 2. 3. ci ita infra. 55' mogautiacav1. mogunliacae2. magiinciacseA. Mogonciacav3. "•*deesl^.
*»»apostolo petro A. 555ejus ad A. 2. 5. *56boc 1. 5" desuiiipiis (deest deinde) 1. ""* humelenus ,3.
*?»dimissis 3. *copei'ducere 3. 561perfusus itaque 3, 56"wichfrido 2. 3. ,:
'
ISOTM '.'•'*
. (180) Iulich; vnlgo.credilur a Julin Ca;sare con- vata. P.
ditum ct appo.llatiiiii.MEID. • 1
(185) Roiber.lns.— EuchariumaS. Petro missum
(181)lta Widiikindumscripsisse, xystnrnvero, i. e; cttm sociis Trcverim venisse ibique iidenvclifistia-
porticum, intellexisse, putarim; de basilica.a Karolo ..nam docuisse, vulgo credebatur cf. Gesta Trev.
Magno sedificalacf. Einhardi vita c. 26. . C.21.sry</. ;*'(." :
"<182) Adsunt adhuc, basilica in eadeni fofmaser- (184) ArchiepiscopoColoniensi. .,:; :... m
161 RES GEST^ SAXPNI&E. — WB.II. 162
procnrabal; Eviifarbdus mensse praveral, Heriinalv- A que partem ex eis arniis fudil5S1, eaileros fugere
nus *"'-Franco pincenris »6\ Amulfus equestri. or- conpulit, victorque ad caslfa reversusest. Et cuni
dini et eligendis locandisque castris praeeral. Sigi- ignorassel deexercilu qui insecutus fuerat Thurin-
fridus'?«? vero,; Saxoiium optimus.et a rege secun- gps, minus caute usus est viclpria ..perpelrai.a. Bo-
<Ius, gener qtiondam regis, lunc vero affinitate **6 lizlav auleiii videns-exercitum noslrum dispersuni,
conjunctus (185), eo lempore prbcurabat Saxo- et alios in exlrahendis spoliis cavsorum,alios in suis
niairi (186), ne qua lioslium inlerirh irruptio acci- corporibus reficiendis, alios in paleis equoruin con-
disset, nulriensqiie juniorenv fleinricum secum le- gregandis ccctipalos, fugatum reversumque. "»?
riuit. Rex auiem ppst lioeeunumquemque principum .coadurians exercilum, super improyisos ac recenti
3
-jilxlamuniliceniiam regalem congruenli sibi rivunere victoria securos 5» subito irruit, el ducem .»»*.cum
lionorans, cuni omni hilaritale dimisit multiludinem. -omninoslro *8».exercitudelevit. Pergensque inde ad
: 3. Inlerea barbari (187) ad riovasres inoliendas de- urbem subreguli (191), primoeara impelii cepil, et
savviunt,percussitque Bolizlav*6*fratrem suum (188), .tisque in hodiernum diem sOliludiriem fecit. Perdu-.
viruiri clirisliahum et, ut feruni, Dei cultura reli- ravitque illud bellurii tisqtie ad quarttim decimum
giosissimum, liriierisque sibi vicinum subregulum, regis imperii•*•• annuhv (192); ex.eo regi fidelis
co quod paruisscl imperiis Saxonum, indixit ei B servus et uillis"8* perriiansit.
bcihiiii. Qtii misil iri Sasoitiani ad exposlulanda sibi 4. Rex aulem, audito bujiiscemodi nuntio, nii-
atixilia. Mittilur autcnv *'8 ei, Asic *6»cum legione nimcturbalur, sed divina virlute foboratus «»»,cuin
Mesabiiiioiiini "•' ct valida inanu Hassigano- omhi exercitu inlrat termirios barbaroruiri (193) ad
Tiim "".(I8i)),ad(lilurqiiccicxcrciltts Thiiiingorum'. refrenandam illorum sfeviliam. I)atum quippe erat
Eral iianiquc illa lcgio collccta cx lalronibus. Rex iilis ctahtea apatre suo bcllum, eoquod violassent
quippe lleiiiiicus cuin essei satis scvcfusexirarteiS, legatos Thancmari filii sui, de quo in seqtienlHius
in ouniibr.scaiisis eral tieiiiens civibus; unde (jueiii- plenius *89 diclufos arbitramur. Placuit igittir novo
'liimqiic videhal ftiruin aul lalronuni «'* (190) manu regi novunvprincipem militiaeconstituere ; elegiique
•forlcn: ct licllis apiuni, a dcbiia pcena ei pafcebai, ,ad boc officiuni yirum nobilem et -indiistrium sa-
collocans iu subiirb.inp-*" Mesaburiorum , datis lisquepriidehlem; noinine Heriinannum. Xj/ajalioiiore
agmatquc armis, jussil crvibus quidempafcere, non solum caeterorum principum, sed et fralris sui
•in barbaros aulcm, in ***qiiautum audcrent, latrp- Wichmanni »'»(194) offendit invidiam. Quapropler
-Ciniacxcrccfenl. lliijusceniodi crgo hominum col- etsjmulala infirraitate, amovil se ab cxercilu.Erat
Iccla miilliltido plciiaro in . cxpcdilipiicm produxit liainqiie-Wichmannus "•»' Vir potens et forlis;:ma-
lcgioneiii. Boliziavaiiicm auiliens-de exercilu Saxo- C giianimus. belli gnariiset tantavsciehtiBe.uiiisub-
nico, et <|iiiaSavoncs seorstim, Cl «*»seorsum Thu- jeciis supra •honiiriem plura hosse prieilicarelur.
ringi irenl contra se, divisisot ipse sceiis, siculi erat Herimannus atilem cun) esset in prima acie, in iii-
accrrirous •'•«corisilio, uirpqnc "' exercitui »'8?cc- troilu. Tcgionis in hosiiumpugnain ineidit, eosqtte
currcrc disposuil.: At Tbufingi ul liostes inprovise fOrtiter vicit, et ob hoe majhri invidia iniroicos ac-
'6ibi:*'9occiirsilarc videruni; fuga periculum devita- cendit59», inierquos Ekkardus »9', filius Liudiilfi,
verunt. Asic *Matitem ciim Saxonibus et cseieris qui in-tanlum cegrepassus esl fortunam llerimanni,
auxiliariis nichil cuiictalus iu hosiesruit, niaxiinara- til sese promitterel 'i.najora faeluruin, aul vivere
' '"" ''
y':" \'AI\iM LECTIONES. _.','',.
*6' A. semper bermannus. *6*pincerna 2. . "6" sifridusA. 3.' °66 afinitale 1. *6*boliziaf2. 3. semper.
"•" ei autcm 2. ••'aesic A. 3. *'» Mersabufioruriv3. ; *" Hasiganoruni 3. hassigavorum? "" furem
aul latronem 3. *73 suburbio 1. "n deest 2. 5" el a 1? |»76' sociis siculi erant, acerrimus 3.
'»" nlriqiie 2.-3. 7. *'*.exercilu 1.' »79 deest i. 58° aesic A. 3. "81 fudit, annis A. . "".rever-
susque 2. ">3deesl l. »8*.«rfd. eura 2. ""deest.i, 7. "»' deesl.i. ;;* 8' fidelis eUiIis i.vqca-
.bulum serviis in 1 erasum est. "88corfoboraliis 3. "E*anie plenius in i vocabulumrios supertcriptum esi; .
91
plcnius nos 2. *90, * Hoc 'Ipcp 59!
omries (A'semper fere): wicluiianiuis, el ila ubiquescripsi; plerumquei.
'uuicinaiinus, 2 uuigmanniis. maiorerii invidiam aceendit 2. *93Eckardus .A, ekkehafdus 2, 3.
-' •• -miM.- - ": - -'
r (18S) cf. c. 9. "
I)' (189) IncclavpagiHasgcwe, in qua et ipsa -uibs
sila fuit.
(186) I. e. regis absentis loco imperium in SaxO- /Mersbtirg Coivl.^Reg.a. 920 : Multi enim illhiem-
n.a tenebat. De his Widukindi verbis alio loco (lahr- (190);Cf. '
biicber 1. 1. p; 159) accnratius dixi (cf. H. 26. 54. poribus eiiam nqbiles talrocihiis insudabarit. \
III. 23. urbem procurare H-^IS). _, (191) De reguio ejusque nrbe qiiid cogilarint ah-
' (187) Barbaros Slavos csse gentiles (cf. II. c. 19. nalislai Boeniici, ' ' " vide Dobrierura ad Hagecitira III,
'" "'.;.' ";
20. llt.' iH),' nOque Boemos chrisliaiios hoc iioniine p.cs8. (192) Cf. III, c. 8. Anno 95Qbelluir. compositum
indicari, Kbpke salis probavii (Iahrbiieh. I. 2. p. 8S). I est..;''"-.':''".'
— Sed haud omnes Behemi tunc chrlsliani fue- : '.' '.'.'„'..;"" .:; '
(193),Non conlra Boemos, quoclvulgo slaiuitur,
runt.,vfY . ... .,. '." "_; sed aliarii Slavoruni gciiteriiOtioliahc expeiiitiohem
(188) Wenceslaum die 28 Sept. 936 eccisiim esse,, . sninpsit;. ipse vejohoc anno cpniTa.Riadros-i. e.
pluri.misibi persuaseruiil. Cf. Dpbiiera'dIlagcciviiiiIII, Rcdarios se profectuni esse profiteliif. Cf.•"dipU ' ' iip.
i
. p. 652-657; rectius vcrp a- ,.953 stitiueiidus-essc Schannal hist. Fuld. Co(L,piobb. p.' 143.
videlur. (191 Cf. Wedckind *Soi.H. p. 63.
165 WIDUKINDICORBEIENSIS MONACHI 164
ftolle. Uivdecolleclis ex omni exercitu foriissiinis A 8. Ea terapcstate defunctus esl Arnulfus Bpjpario-
viris, interdictum regis rupit, ei paludeni,<iuae;erat rum dux, el filiiejus.in superbianvelali, regis jussu
iiiter nrbeiiv hosiiuni et caslra regis, ciiriVsocijs coiiiempseTuiit60'ire in comilatum.
transiit, siatiiiiqueliostes offendil, et ab his circuirir "'-9.' Illo quoque -tempore'ilefiirictus est Sigifri-
fusus", 'cuin oriJhibus suisperivt. Efarit aulerii qri'i dus'0»'comes, ctijus legaiionem c0?(198) cum sibi
ciimeo cecidefanl "»l electorunv ex bmni exefcitii vendicasset -'^. ThaucmaruS.*11, "eo -quod propinr
Viforuhi decem et octo. Rex autem caesahostium qutis ei -esset •'» — nam mater ejus.filiaerat nia-
liiulliludine, et caetefls tribtitariis factis, reversus terierac Sigifridi Ws, de qua genuit iex flejiiricus
esiihSaxoniam.Acta stint auteni hsec7 *»"Kalend. Thancmarum (199J. -rret regali doiip«essissel«'>
,.,,..,,:.... ;,*,-... Geroni cOmili, alilictus est Thancmarus tristitia
Octpbr.'
.5; Posl havc anliqui hostes Urtgarii venerunt ??* jnagiia. Ilex autem transiyit in Bojoariam, et rebgs
virttiieii) probare npvii regis (DCCCGXXXVU):In- iiii lite composilis *J",' reversus ' est jri S.axo-
1
trantes aiiteraFranclamy staluerunt, si possent, niaro;(DCCGCXXXVHl). ;
ab occidentali plaga' invadereSaxbniam.Rex aiitem «<10. Dissensio auieni, quav f\* faeia e$i "' inter
aiidiens, nichil moratusjcuhiexerciiii valido occurrit Evufbardom el Bruningum, ad bpc perYenit, ul cse-
illis, fugavitque et a lerminis suis abegil. B des' publicae fjerejvt;. djepppuiatipiieisque.agrprujn
6. Gessantibus auleiii beHIs exiernis, civilia oriri agcicnlur, et ab incendiis liusquani abslinerent.; De
cojperiiht. Nam Saxones iniperio regis gloriosi ?9' leguni quoque vafieiale factaesl el coiitenlio, fue-
facti. dedignabaninr aliis servire rtalionibus, quse- runtque *.lsqui dicerent, quia filii fiIjo.rui)i.non dp-
slurasque quas habuerunt *?l ullius alii".»»,nisi so- ierent computari inter filios liereditalemque legi-
lius regis graUa, habere contejnpserunl. Unde ira- lime cum filiis 619 sofljri, si for.le' patres eorum
-tus Evurhardus eonlra Bruningum, :6.00.,. collccta obisseiii avis su.persiil.ibus, Unde exiit odictum.a
roanu. succehdio •"" tradidit civitatem illitis vocahti- rege, ul uniyersalis popiili conyentio, li.eret apud
lo;Elriieri M»(195), inteiieclis oiijnibus ejusdem.ci- viljam quse dicilur. Stela. (200) factuinque est, ut
vilalis habilatorjbus. Quapraesuniptione fex audila, caiisa inter, arbilros judicaietur delvjere'examinari.
condemprtavii Evurhardum cenluin laienlis asstima- Rex auieii) lneliori coiisilio usus, noluit viros nobi-
tioiie equorum (19*% omhesque principes miliium, lesac senes p.opuli inhopesiale, iractari, sed magis
quieum.ad lioc faciiius adjuvabani, dedeeore ca- rem inler gladialores discerni jnssii. Vicit: iglltir
Burn, qups pprtabant usque ad urbein regiam, quam pars, qui filios li.Iioruji}cpnjptilabant''"*?'' inAerfilips,
vocitamus Magalhaburg 6-"; . e.l.firmatum esl, u.t-a;qgajilejr..cu'inpaliuis 521bert\-
,7. Eodem tempereiranstulit rex reliquias 60*. In- y ditatem diyiderenl pacto: sempiternP. Ihi qu.oque
nocenlii martyris in eandem ufbenv(197).lpseau- . pacis8sa,lurbator,es facli•siinl"*?»manifesli, qui b;a-
tem rex, ut erat clemeulissimgs, duni turbalores clengs .?•'*. se iiegabant cpntra regiam potestatero
^iacis merita castigatione aiflixit, illic» cuui pietate aliqiud. iecisse, sed injurjam taiituiiimolo iii socios
suscepit, el uiiuinquemqiie eoruni regio munere vindicassent. ?.?f. Rex aule.m se conlemptuni ab.eis
lionorans, diinisil in pace 60V*. At illi ijichilominus aniniadverlens —.ljeque eniui ad placitum ju.xta
duci suo haerebant 60"ad omne nefas, quia ille quj- jussum venire diguali sunt, — arma tiistulii, yenise
dem erat jocundus animo, affabilis niedipcribus "", locnm d.edit, pfoxima sibi seinper sp.Kiusgleivvenlig.
largus in dando, et his rebus multos Saxonum sibi Sed haec dilalioad raajoi-em perniciem mullos pro-
associavit. traxit 6»6. Fiebant pravterea multa nefaria a sedilio-
VAiil^; LECTIONES.
?»* occiderant 3, 1? "'". VIIlj, 2; *96 venere 3. »" facli gloriosi A 2, 3. - *98 habiierc 3.
»,??alius %, Z.'?"*' bxuriiguum A: ?01 iricendio 2'i [ 60aeliiieri vocabulo 2, v. Elvefi % v. Heliiieri |.
?•* roagaltiabufch '2 , magedebtlrg A. Magadalitifg .3. 60i ddd. s|mcli
*06 1, vbcribulo superscfipid.
••Z'*iii jjace .diriUiiit'2; . *0»,adhe.rebarit2,.7. raedidcris in Tebus 3. " "60*eorilemserant "1- '•'"•"'%
«emperVSisffidiis'',"A'V sifridtis;. '' 60? ditiPnem 3 '•»• viriaicassei 3: 61Cthahgmarus A. *" essetei 1.
"" slfridis A. maleiteroe efatSiffi(li'3. *u cbiicessit 1. 6'« fei)Us?pPsitisi.' »i 6 deest
ejus e%M%"^:T.
A. •" erat 2. •" ftiereque 3. 61»cum filiis iegjtime 2. 6,° computabat 1. 6il patrius corr. palri-
busl. %dji<iit'2,. •«»:|pij ssuntdesimtA. l" quja acteiuis A. •»*vindicasse 2, A 7. «•«perlraxil 3, 7.'
' •
NfJTiE.
(195) H,eimeisjhaOsenad Dimelam inferiorem, ut
jnm I^eifcbrtiViis ^&iiiit^ aut Elriiefsliauseri auiHel-
iiiarsbauseri in eaderii regibiio essri videtnr.
|19rjfCf.tlrimtri. Ant: juris, p. 715, qui anliquius
vujgsp.cenavlestiinpnium non vidit.
(I§7) Hlil ijpslRridoiftisfex Burgundisetransmisit.
Cf. Otioiiis diploinala ecclesiseMagdaburgensi 21 el
27 die Sepienibfis 957 "daia
" apiid' Meibomium
'"" I,
—"- ''"
p..74i. ;': (200) E regione ISVerdensead Rurara' fluviiiin,
(198) Legdtio comilis limitura significat dignila- bodie Steil. MEIBOM. Regem ibideriioie l^ Maii 938
tertifcf. 1,3(6/ ' fui.se, diploma ostendit apud Mosef liist. Psnabr.
\. App. p. £ "'-' !->"- ':<>H'-"'" »
(199) Ita hi inter se conjuncli fuerunt:
165 .RESGESTiES.VXO.NI.CjE. - LIB. 11. 168
sis, homicidia, perjuria, depopulaliones, iiiceadia, ____ Thaiicmaiiis nuicin fugit in xcclesiam .i Leouepapa
ajqiiumpiaMiroqiie, sanclum perjuriumque dlis die- bealo Pclio apostolo dedicatam (206). Excrcitujs
bus parum procedebaul. autem persecutus e»t tum usipic in lemplunv, et
11. junctus cst autem et Thancmarus Evurhardo, niaxime saielhtes lleini iti, dolcutes JC vmdicare
collcclaquc valida matiu, oppugnat 6" praesidiuro contciidentcs iiijuiijra doinini sui; nec veiili j.tnuas
quoJ dicilur Badihki «"(201), in quo erat Heinncus ferro incideie , cttm armis mgiessi sunl sacram
(.tintor, dalaque prjeda urbjs suis commililombus, a?dem 6*\ Tliancnarus uutem stabal juxla ahare,
abnl, securoadduceus *'• Heinricuni quasi vile quod- depositis dcsuptr annis (iun toiqtic agiea. Cumque
dam niancipnim *a°. liiterleclus cst autem lbi Ge- ex adverso lelis urgerclur, Thiadboldus 6''8 quidam ,
veha>dus 6S1, Udonis filius •"', fralris Herimannt nothiis Cobboms, cum COIIMCUS vulnus ci inflixrt,
dncis, ob ctijus nccetn, Dco omma pidinante, duces ilicoque ab eo lccepii, quo vita ciini tcrnbili msania
Fi.iiicoriim inlei sc sunt *33divisi (202). Tantis igi- in brevi caruisset. Qmdam aulem rniliiuhi, M.iin-
lur spolns TJi.incmaii niilites "* ditati, jani ad cia **9 vocabnlo, pCi fenestf.im allatt conuguam
oiunia parabantur. Post h%c cepil urbem quse di- lancea a tcrgo perlossum ibi secns arain extmxit
tilur Heresburg 63», el ccllecla vahda muliitudiue, Thancmaruro Ipsc aulem fuienrae fautorc*° discor«
sedit 6,< in ca, raulta inde exercens lalrccinia. £ dise, in Biert.inico postea bello \ i.vn (iiin auro ab
Evurhaidus auleni secuin lenuit Heiniicum. Ep allari ncquiter raplo miserabililei peididil (207).
qtipque leropore occisus esi Dedi6s" ante porlas ur- Earum rerum rex igiuius et absens cuni audisset,
bis_(_iuediulur Larun 63S(20j3),m qua eranl mihles super lemenlate miiilum indignalus 651est, scd fer-
Evurbardi. Wichmannus aulcm, qui se piuiium ahe- vente •"' adhuc bello civih, non potuit eps cpntxi-
navit a lege, a.idiens lantum I.icmus sediliosprum, slan 6". Miseralus aulem fratiis foriuiiaip, snique,
romerstis 639paceiu fecit cum rcge, quia prudeu- ingenn oslendens clcincntiam, pro kigdc ejus ac.
HIMUIUS cut, et iiuiis ac hdclis usque 6'° in finem induslria pauca locutus, Tlnadncura ',«*eltres amitae
pcimansil (204). Th.incmarus atileni, hlios Hemrici illius fibos , qui Thancmaro manus jniixerant •'•,
regts, naius eial ex mitre uobih (205), manu prom- lege Francorum dampnalos strangulo 6*6 fecil deh-
plus, acei mgcnio, bellandi penius, sed inter arma cere. Inde vertit mililem ayidum pognavel pr<cda
hoiiesia liiinus pudicilia usus Eiat autem mater urbis ditalumin Laras •>' 1111 autero, ui,bispijjefetto
ejus multam haben» possessionera 6", qui bcela auclorc acriter resistentes, lapides lapidibas, lejq.
paiie alia pluia 6" sit tiitatus, mjieina tameu se tehs obicere non cessabant. Aggrayatique bejio,
hercdiiate ,43 pmalum a?gie valde lulit, el ob hanc super consulto •** ducis (208) mdutias jjeposcum.
causaro ainu buiml *"*ad penucjem sui suoiuinque C Quibus concessib 6", ducis eis pravsidium*«-•nega-
contra doroiiium suum legem. Rex auicm, licetm- lur «•*. Unde uibe egressi, poieslati se regiav tradi-
yilus, videns rem ad tam mgens periculum pioce- derunt66».Ea •" pugna Tamma •'* pipcerna, uiuliis
dere, ad edomandam Thancman nisolentiam cum alns rebus bene gestis oliin laiuosus,, factus est
multo comitatu pcrrexitad "">Heresbuig. Civesau- darus. IJvurbardus aulem audieus de nece Than-
lem ui bis ilhus cognosccnles de rege, quia c>6 supei cman et,6S defcctione suorunj mihtum, fractqs am-
se cuni valida manu apptopinuuasset, apertis pprtis, nio, presiernilur captivp sup, veniam petit, ac ue-
introduxerunt eje.rciluro.-,-qui. obsederat urbem. qtiiter prpnieretur.
"" ' "
v^'.;.;., "'i. f i'']''.. VARIJE LECTioiSES. _;'_::"}'i'ii:
. «»»oppugnant >2. *'A Badilici 3. 6»9 abdueens.3. :W mancipium quoddam. A. . •3A,;geuuthar.-
dus i, «yerJiardus>% gebehardns A. Geyehardus 3. .«'» filius udonis 2., Uduiiis f.,3,,.. .•!»
«3* deest 2. •'» heresbufcti 2 seniper". •""""sedet 3." e3'\deridi 1, 3. " 6'88"Jaefuri 2. ' mdeesii,. Q_u<e
sequunlur usque•** ad verba ac imperio usiis esl feap, 24,)_.wi.A., cujus fdlia duo desunt, desideranlur.
«_*° -deesht. 3. . possessionem habens.2. '•*' ailis pluribus 2- 3. 7,, .'*.' heredUaie.se 2.: .«**,sij^sit
%.1,'iMdeesi^.'. 5^'Wiipd_,«. 6>* didd: lunc i.'':'*** tlfiaibotflus 2i S.,Tliepbaldus_..'«_. .,.?*'•iiiaiicia 11.
B?1^ ^» 1 68'"
feutop;,<S5Va& laiiciojr^^; dedigriaius .2^ 7. feiyenti %_';'•*? cbiilrisjare"^." *»^ thi^ctericunri'
'•'"' '«'8 2;
tbladeficuuv'3. thepdericjim «"•*,» virtxeranr3. 66,?"straiigula; $. a. liSfeS^S.Laiun'i'"t: consivlia2.
«f'*ioncessji 3. -'«^arfrf. Hpn S..«i "~ '. ^1,neijavii
" " 1. "^frivaidere'3.
"" '"' ':'*^M^T':'^:\^^^.-'^:'%
';- -. •
Pammp 3. ;'^?s^t de.«. '. .;"" . "'; . >'••; ;. ->'; >->.y^ -._:'-;
' '"' '
.•'""."""-' .;';''" ••NOTjffi.'- _;;. --'' / ;
%: (20_i)Obiita^dieApjrUis^;: ; i.i.'.._..-
(205) Cf. Thielniar I. (p. 5.)
(206) Ecciesia sedjficata est a. 785 (v. Ann. Lau-
reshamenses 'bv ai)S-;Leonero papam eainlffiohse-
crasse.;iheiriP qtiod !sciam pravter :Wid: ;tradit ::(di-
pionia-!verp ab epdem ecclesiisea.;'1&$:'iri?ipsa JiJ'be
Heresbtirg datriiii!e*xiai/v.Meijboii).' SS. 1M.pt'Si;;
''
(207)Cf. c.'li ::. i''/T" :'f: '".&.;'.l;.
. .(20_8)_I...e.'corii_ra diicissive pf*"feciiwlun.taij^»
.— Duceui •" scii. Everhardum corisviltufi.P,"
.. •'i"
167 WIDUKINDJCORBEIENSISMONACHI 168
12. Heinricus autem erat 666eo leinpore nimis A lutem qtiaesierunt *•*, nec ultra per triginta aniio5
adolescens (209), fervens 66' animo; et nimia )'e- (213) in Saxonia apparuerunlS 84.
gnandi cupidiiale illeclus, eo pacio crimine' solvit 15. (DCCCCXXXIX)PostIiavcHeinrieusardens cu-
eum, quo conjuratione secum facla corilra regenv pidilale regnandi, celebreparat conviviumiiiloco qoi
dominum Suum et fratrem , sibi regni diadema, si dicitur SalaVeldum•.* (214). Cumque esset nvagnus
possibile foret, inponerel. Foedus itaqtte iuvicem ac potens, rtiajeslate et potestate regali .plurimis
percussuiri. Inde liberaliter Heinricus ad regem re- plurima donal, etfaCliOnis hujuscemodiplurimos ob
versus, puriori lide ac caritale ab eo est susceplus id sibi associat. Fuere tarafenmulti, qui *8' rem'ce-
' lare potitis arbitrati suiit, ad lioc tanluni, ne rei ~*K
qtiani ingressus.
discordiavihVenirenlur. Dabant lamCncon-
13. Suasione quOqueoplimi inprimis viri el oroni ffaternae
silium, quo facilius bellum solverelur, ut videlicel •»•
religione probalissimi Frilhurici 66B, suceessoris
Hildiberhti (210) arcliiepiscopi, Evurhardus adiil ipse reHnqueret Saxoniam sub praesidio inilitari,
et »"»sese iriferret 69°Lolhariis 691,genefi hominum
regem, supplex veniam *•• deposcit, se snaque om-
inbelli; et ita faclum est, utprimo inpelu eos rex
nia ipsius arbitrio traderis. Ne igilur ingens scelus
devihceret, et uno certamine fatigaret. Gommilito-
inemendatum roaneret, quasi in exiliuro in.Hildi- B num
6'° itaqtie ccnsullo *9»Saxonia, ut diximus, relicta
nensem urbem a rege dirigitur. Sed non posl
et urbibus «9» Saxonise vel in Thuringorrim terra
muitum lemporis in gratiam clementer recipitur, et
lionori prislino reddilur. pravsidiomilitari traditis ''*, ipse cum amicis Lolha-
rios adit. Cujus rei fama undique omnes perculsi,
14. Dum ea interea leci geruntur, antiqui hpsles quia tam subilaneae recessionis a rege ac repentini
noslri Ungarji subilo irruunt in Saxoniam 671et belli causam penitus ignorabant6". Rex autem au-
castris super litus Badae 6" fluminis conlocaiis, inde dita hujuscemodi fama, prinium no)i credidit, po-
in omnero regienem diffunduntttr. Dux aulerivrhissus Slremo cerlum de bellinegolioprobans,ni'cbilmora-
a caslris cum parte exerciius, eo die ad vesperam lus cum exercitu proseculus 896est fratrem. Et ut «9*
sigha nvovit circa urbem quae dieilur Stedjera- appropial urbi prsesidiis fralris munitae, quae di-
burg •'* (211). Urbani autem videnles bosles et ex cilur-Thortnvaniii69'* (215), mililes qui erant in ea,
itinere et ex pluvia , quacingens erat, segniores6'*, hori inmemores fortunav Tltancmari, nequaquam
audacter erumpnnt portis *'«, et clamorc-primum sunt ausi inibi regem expectare, sed egressi urbe «9«,
territantes, demum repenle in adversarios irruehtes, tradiderunt se ipsos regi. Erat autenv Agina •»», qui
plurimisex eis caesis etcopiosa equorum nluititudine illam urbem ad manum Heiririci precurare deberet.
cum aliquibus signis capta ,' caeteros fhgere com- C Hic a rege velieriienti juramerilo cohslrictus, qua-
pulerunt "*. Urbes quas obvias habuere •", illo- tinus, si posset, dominum suiim a bello ad pacem et
rum fugam aniniadvertentes, armis eos omnibus locis concordiam revocaret, vel cerle ipse ad regem re-
urgebant, et maxiiria ex eis parle prostrata, ducem verterelur; ila diriiissus ,! adiit dOminuriv suum.
"8 puteum cogentes obpres- Duclus autem exercitus a
ipsum in quendam luti fege, pervenit usque ad
serunl. Altera autem pars 6'9 exerciius ad aquilonem litora Reni lliiminis.
versus, et arle cujusdam Slavi in locum 6«°qui di- 16. Eo tempore (216) quo erat bellum Evurhardi
citur Thriminihg •«' (212) deduclus, difflcultatelo- cum rege, missus Hadahlus *°°, qui erat super cubi-
coruin ac manu circumfusus arriialprum periit, culum regis, ad Isilberhtum' 01, pro concprdia et
timoremque nimium ca?teris incussit. Dux aulem pace, cum necdum ad neulram parlera palam decli-
illius exercitus cum paucis elapsus, comprehendilur, narelur *os,indigne suscipilur, el rcspensip' 03de'°*
el ad regem deductus, prelio raagnp redimitur. His die in diem differtur. Ipse autem simultales ducis
'•' :
audilis, caslra hostiuni omnia 68: lurbaia, fuga sa- . sentiens, nec uiira talibus versuliis conlentus
yARIJi LECTIOISES: .
*•• deest i. •" deest 3. ^68friederici '2. a semper. e~~deest 3. 6'° Hildertensem 3. HildesbeiT
mensem a. •" Saxones 3. «" Bode a. 6 6" slederburg corr. ' stedieraburg 2. Slediereburg 3. Sleidiere-
liurg a.. *'* seniores 3. «'»pprtas3. 6' compulere«3.11 •" habuerunl «. •'• loci «. "• altefaeaulem
81Ihriminigl. iriminig7. '*' deest 1.. «»,«•* quae-
pi\rles—3. aller aulem Ung.' 68S exefcitus «. 680loco u.
6«6 68* *«« *«9 ui 5*
siere apparttere 3. Salaveldum 3. Solaveldun«. quae 1. regi 3. sciliceta.
1 ? *-" inferior 2. 691Lolharius 3. 6saconsullu 3. 7. 693tit diximus — urbibus desunt 3.698694traditb
5. 69Bignorabat 1. 696persecutus 2. «. 69' decstl. 69'*ihormanni 1. throtnvanni 2. 3. urbero 2.
699a semper Hagina. m. Haaldus nobilissimus el regi 'censanguinilaie coniunctus (3proeni dubio Falkii
' 03 "" a «. "» Contcmplus
figmentum (p. 584.) m isberlbtum 1. "» declinaret 3. «. 7. * responspl.
NOT^;.
~~ -.•••-
(209) Heinricus inler anncs 919 et922 nalus tunc Belxa dicurit. P.
decimum sexttim vel octavum annum agebat. (213) Aiino 967 vergente Widukindum haec scri-
(210) llildiberlus obiit a.Wolfenbuttel.
937 die 31 Maii mensis. psisse supra monui.
(211) Stederburg prope (2U)'Saalfeld. r
(212) Inlelligil sallum qui bodie nominalur: der (215) Dorlmund.
Dromltng. MEIB.Palustris regio Dromling, in qua (216) Prioris belli tempore a. 938.
Aleix el Orse fontes; supra Ann. Gorbei. pagum
m RES GESTJ2 SAXONiCiE. — LIB, II. : 1~0
impeiio, inquit, libi regali denunlio, leste populo'°6, 1Varmatos fui.sseperhibetur, advcrsaiiorum vero ma-.
tribunali regis condklo die prmsenlari, atit certe gnus satis exeicittis. Sed cuivVa fronle pariler et
hosterriie scias judkari. Simili modo ct pontificenv alergourgerenlur, qua parte polissimum cavere
Bernhardura "" (217), a rege missum, inhonoralum debuissent, in promptu non eral. Ex noslris etiam
et responsi incerlum a se dimisit. Ferlur etiam et fuere, qui Gallica lingua ex partelpquisciebant'»*,
regaliiim. liilerarum sa:pius sigilla corrupisse. Post- qui clamere in altunv Gallice levato'3», exborlati
liaec vero ,0« verba legatum meliuscule '•» ccepil sunl adversarios ad ftigam. llli scciOs hujuscemcdi
habere, et cum honore transduci fecit. clamasse afbilrali. fugam, ut clamalum est, inie-
17. ', 0 Igitur copias belli parantes 711 Heinricus runt. Eo die ex nosiris multi "6 vulnerati, aliqui
*37Ailberlus " 8, qui cogno-
et Isiiberlitus, decreverunt ad: Renum oocurrere eliain caesi, inter qubs
regi. Agina"quoqiiememor jurisjurandi, praecedehs minatus esl Candidus , telo ducis Heiniici vulnera-
exercitum, irausilo Reno, regi sese prajsentavit; et lus, liOn multis inlerjaceniibus diebus defunclus est.
salulato eo verbis bumiHimis, ait: Fraier tuus dp- Hostes aulem oranes aut c:esi: vel capti vel cerle
minut-th_.)t.t;,,:tttlvum ieel incotumem magno tatoque . fugali; sarcinse omnes el ornnis hosliuni suppellex' 3'
itriperiodiuregnare exoplal, tuumqtie"1*ad servilium inler victores divisa. Ex parle Lothariorum bene pu-
demandql se 713quantocius festinare. Rege autenv B gnasse praedicabalur illo cerlamine Godofridus '*»,
interrogante de eo , pacem bellumne cogitasset, Niger cognominalus. Sed et Maincia , cujus supra
prospiciens vidit multitudinem nimiam ereclis signis nienlionem fecimus, eo diececidit.
iraclim procedere, et ad sui partenv exercitus , qui 18. Dadi 7il antem Thuring *vamandavit ad prae-
,[quac?]jamRenum transierat, lendentem..Etconver- fectos urbium, qui *43erantin prienle parlis ducis
sus ad Aginam: Quidnamvult, inquit, illa mullitudo, Heinrici, de victoria regis, el quia ipse dux in bello
'
aut qum est ? At ille satis otiose *" : Dominus meus, cecidissei; egilque callide, ut omnes se traderenf
inquit *1B,est, fraterluus. Si memsuasioni dignarelur regiavpoleslati. Heinricus autem hoc factum nequa-
animum inclinare, aliler venhsel " 6. Modo ut ipse qtram *'*'*reliquit intiltum. Ipsi autera duae tantum-
juravi veni '". Rex aulem his audilis,dolorem aniroi niodoexoinnibusremanseraiii' 1»urbes, Mersburg'**
motu corporis non celabat, eo quod non adessent "« et Scithingi *47. Regi "•>' .autem post victoriam
iiavcs , per quas Renum transcendere possel; ef yisum ,M est persequi fralrem suum generum-
ingens finmenaliud iter non praebebal' 19,nec tempns que.
subitanei certaminis in ulteriore ' 20ri,pa constiiulos 19. AuJiens vero de defectione urbium snarum "•,
aliud sinebat cogitare, nisi aut coram bostibus caderc fraclusque recenli regis victoria, cum novem ' 51
debere '", aut certe arrais vilara defendere "». ^ lanlum arraalis iter arripuit, Saxoniainque jam
Unde ad Deura '" supplices expandens manus rex, tardins'»» adiens, urbem Mersburg '" 3 ingressus est.
ail."* : DeiiS*", inquit, omnium rerum auctor el Quo rex coroperlo, et ipse reversus est Saxoniam,
reclor, respice populum luum, cui me prmesse volui- urbemque, in qua frater erat, cum exercitu obsedit.
sti, uiereptus ab inimich, sciant omnes gentes, ulluin Sed cum non possel fortiori ac majori resistere,
morlalium tute dhposilioni '»* conlraire non posse, post duos ferme raenses , tradita urbe, egressus ">
qui omnia poles et vivisei regnas in mlernum. Qui au- esl Heinricus ad regetn. Dataesunt autem ei indutiae
tem erant in ulteriore'»* ripa, sarcinas etimpedi- triginla dierum, quatinus cum roililibus sibi cohav-
menta quaeque transmittunt in Iocum qui dicitur rentibus secederet a Saxpnia;si cui vero illorum
Xantum"8(218); ipsi veroparatihpstesexpectanl*' 9. regem adire placuissel, locum veniie haberet.
Cumque esset piscina inler noslrates et hostes, Qiiievitque Saxonia post haec ab inteslinis bellis
Saxones divisis sociis, pars una ' 30ex adverso ruit paucis diebus.
in hostes, altera pars a lergo insequilur, in mediis 20. Barbari atilem labore nostro elali, nusquam
hostes ' 31 opprimens, pauci plures vehemenler ur- ab incendio, caedeac depopulatione vacabant, Gero-
gebant. Neque enim 73snoslraliuni "3 supra ceiituna D nemque, quem sibi rex praefecerat (219), Cumdolo
VARl^: LECTIONES.
"• imperium tibi, inquit, regale facio (i. i. r. I. f. a) praesente populo 2. 3. «. Hic locus.est
"" berlhardum 1. *08 deest 1. ,09 niplius 3. ' 10hoc loco qucm
ipseW. mulasse videri potest. oap. 17., in
codice omissum,posui. m parentes «. "* lotumque a. ^deesti. "* sciose 3. ^1"
dotninus,
meus 2. *16venirei corr. venisset 2. *17 venit 2. ' 18essent 2. "9 praeberel 1. "• ulleriori 3.inqtiit,
^1 deberet 3. deest 2. "» defenderet 3. "' dominum a. .'»* deesl'«. "* domine a. dominus 3. "««.dis- 7.'
posilione 1.'" ulteriori 2. 5. 7. "8 xanctum 2. Sanctum 3. "9 expeclarent ' 30uno 1. '" altera
hosles desunt 1. m deest 3. 733noslratum a. "* qui gallicam
*3« 736 37 *38 linguam ex parte*39sciebant
1. elevato a. multi ex nostris 2. ,' quas a. Eilbertus «. Alberlus 3. supplex
1. ">° frid 2. Godefridiis a. *41 Dedi «. '*» a. *4' a. '4*
'*" remanserunl «. " 61. semper mesbiirg. 747 Thuringus quae nequaquam hoc faclum «.
74s
"° add. Henricus «. '^ 1 novis 3. . **! tardus 2.scitingi 2. Schidingi «. regiam 3. '*» jussum 3.
53
tarde 7.- * mesbtig 2. *»4 ingressus «. con-
gressus 7.
NOTJE.
(217) Halberstadensi. c. 23. narrant, ideoque Wjd.-. quoque hoc bellmn
(218) Pugnam prope Biertanam (Birthen) , com- Biertanicum appellatc. 11. etlll. 16.
nvissamesse Cont. Reg. a. 939 et Littdprandus IV. (219)Geroprccler pagum5uevoh jain a. 957 eliam
PATUOL.CXXXVII.
171 WIDUKINDICORBEIENSISMONACHi 172
penmere cogHant. Ipse '»" dolum dolo praeoccuparis,.A illius melius arbilralus est pugnare quam armis. IUe
convivio claro delibulos ac vino sepullos ad triginta vero, ut erat astutissimus, meliori ac majon ss sub-
fere principum barbarortim una nocte extinxit; Sed dens, arma sumit contra ducem ; qtiod ipse dns
curn non suflioeret tonlra omnes naliones barbarp- omnium laborum gravissime lulit, quia erim sibi
rum — eo quippe tempcre el 7»6 Apedriti" 7 rebel- adversum suslinere debuissel, wijiis consilio ac fldci
laveranl, et cneso exercilu nostro , ducem ipsum hactenus se maxime credebat. Augebai quoque ind.i-
nomitie, Haicaro '"» exliiixertint —, ab ipso rege gnatibnem ducis "« grex porcorum ab lmraone cal-
Saepiusductus exercitus eos laesitet in multis afflixit lide caplus. Nam subulci ducis cum conlra portas "»
el in ullimam pene calamitalem perduxil. IIH vero urbls transirent, Immo
porcellum pro porta agitari
nichiloniinus bellum quam pacem elegerunt, omnem fecit, et omnenv gregem porCorum
apertis portis
miseriam cane libertati poslponenies. Est namque intra urbcm recepit. Quam injuriam dux ferre lion
hujuscemodi genus. hominum *»9 durum et laboris valens, coacto exercitu , obsedit Immonem. Ille au-
patiens, victu levissimo assuelura , et quod nostris lem plurima apum examina habuisse fertur (221),
gravi.oneri *6»esse solet, Slayi pro qtiadam voluplate qucc frangens projecit7R0 conlra eqnites. Apes au-
ducunt. Transeunt sane dies plurimi, bis pro gloria lem aculeis equos slimulantes , in insaniam verie-
et pro magno latpque imperiO, illis pro liberlate-ac " bant, itaut equites periclitari ccepissent. ;Quo viso
ultiina servilute varie cerlantibus. MuilPsquippe illis Immo prospiCiens de muro, eriiptionem cum sociis
diebus Saxonespaliebanuirhosies, Slavos ab orienle, minitavit '«. Hujuscemodi igilur artibus saepiusdtix
Francos a raeridie, Lotbarips ab cccidenteT61, ab ab Immone deltlsus , solvit obsidionem. Discedens
aquilene Danps ilemque Slavos ; proptereaque bar- vero fcrlur dixisse : Iminone mecumsenlienle, omnes
bari longum trahebani certamen. Lotharios facile caplos tenui,modo ipsum soluin cum
21. Fuit autem quidam "» Slavus a rege Heinrico omnibusLoiharih capere nequeo.
relictus, qui jure gentis palerna successionedominus 24. Tractura tamdiu bellum Evurhardtis conside-
esset eorum qui dicunlur Heveldi '6», dicius Tugu- rahs, ultra hon quiescit. Quin contemplo rege, et
riiir. Tlic pecunia multa captus el majori promissione jttre spreto juramentorurn , ut inilio "», conserta
76*prodere regionera. manu curo Isilberhto 783ad incentiva bellorum
persuasus, professus est se pari-

Unde quasi' occulle elapsus, venit in urbem quae ter conspiranlm. Nec coiilenli '*" regno occidentali
dicilur Brennaburg' 66, a populoque™' agnilusel ul soluinmodo,inReiii orientalem agruni depopulandum
•doininiissusceplus, in brevi quar promisit inplevit. Cum exercilu^ demergunlur. Haec cum audiuniur
Nam nepotem suum , qui ex omnibus principifbtis in castris regis — nam ea lempestale *86rex erat
,ST(222) et alias urbes, qtiae
genlis ,6S supererat '6S, ad se invitans, dolo caplitB»*-•ptignans contra Briseg
interfecit"°, urbemque cunv omni "• regione di- erant Evurbardi ditionis —, mtilii se a *8Scastris
tioni regiavtradidit. Qup facto, omnes barbarae na- eruebant, ne.c ullra spes erat regnaiidi Saxones.
tiones usque in Oderam "* fluvium simili modo • Rex vero ea *89 lurbalione tanla constamia ac im-
tribulis regalibus se subiugarunt. perio usus est, licet raro ' 90railile consliparetur, ac
22. Heinricus igitur discedens a Saxonia , Lolha- si nichil ei difficullalisobviasset. Nam Summi ponli-
rios iterum adiit, et cum genero suo, duce scilicet ficcs, reliclis lenloriis el alia qualibet suppellectili,
lsilberbto *7.3, cum suis militibus aliquamdiu mora- ipsi eliam defeeerunt a lide.
tus est. llerurtv ducitur exercitus a rege contra 23. Defeclioiiiscausam edicere et regalia misteria
lsilberhlum " 4, ct omnis regio Lolbariorum illius pandere, Supernos esl; verum hisloriae satisfacien-
imperio subjacens igni traditur. Obsessusque in dum arbilramur; quicquid in hac pafte peccemus
urbe "» quae dicilur 'Kievermonl (220), elapsus inde veniabile *91sit. Summus pontifex missus ad Evur-
proficiscitur; Et cum obsidio difficuliate locorum liardum pro concordia et pace, cum esset earurn
parumprocederet, vaslata undique regione , rex in rerum desiderantissimus 79a,paclo mutuo suum in-
Saxoniam rcvcrtitur. lerposuit Juramentum, et ideo ab eo non posse de-
23. Sciens autem comitcm Isilberhti *78versulum sinere 793ferlur narrasse. Rex aulenv per pontificem
ct callidum nimis , noiniiie Iinmonem *",_artibus officio suo congrueiilia dirigens responsa, niladse
VARI^ LECTIONES.
'"» add. vero «. "6 deesi 3. "7 Abplriti a. semper. 7"8haincaml. "9 hominum genus a.'." g. one-
ris 2. gravioris 1. '0l Francos -«occidente desunt 1.7. '6* quidanv autem 5. '*3 Hevelli a. semper.
754deest 1. "• quia a. 766 Brandenburg 3. 767populp «. »»»genlibus 1. "9 superaret 2. "• in-
teriicit 1. "? deesi 3. 7. "».Odoram5. '" isberhlo 1. Isilbertbo 3. "* histberhtura 1. "" aree i.
'*« Giselberthum 3. "'. Ymmonem a.semper. "8 dnci 3. ipsius a. 779 porcos 3. ' 80progecit 1.
781minilatus est 3. *89irt initio «_. "3 hisberhto 1. iselbertho 3. smpius.. '"* conspirarel «. '8^con-
lempti 1. *86polestale 5. 3 '*' Brisag a. ^deestZ. '»»in ea 3. "° coram 3. 791veniale 2. 's 1 de-
sideratissimus 5. 1, A? 79. ila corrigendum videiur; desipere 1. 2. deficere 3.
'•...•_ NOTM.
Nordthuringowe rexit.et bis annis marchio-limitis (221) Sunt qtii, ex vocabulo Germanico Imme,
Saxonici conslitulas esse Videtur. (impi), apis, hanc famam nalam esse, piitent.
(220) Cbevremonl propre Leodium. (222) Cf. SS. I. 618. III. 324.
173 RES GEST.E SAXONI&E.- LIB. II. 171
perlinerc voluit, quicquid episcopns egissel sine suo A El nunc qum necessilascogit, ut serviamus Saxoni-
iniperio. Quare quia contra auctoritalem regi quasi bus, nisi noslra discordia? Quando vos armis cir-
praecellcnti noluit subici, sed recessit ab eo *", in cumdederunt, num vicloria tmtali sitnt? Vktoribus
Haromaburgensem"" urbem quasi in exiliuro desti- certe turpe est servire. Optimum omnium morialium,
navit, Roihardum 798vero episcopum 797(225) no- qui me a puero nulrivil et inler amicos semperhabuil i*
vam Corbeiam direxii. In brcvi vero ulrisque cle- el magna potestale clarificavil, nostrum communoiM. i
menter ignoscil, in sui gratiam suscipit 79s, et bo- dominum deserui, et Saxoni me 81_ 9 periculo capittt. *'
nori pristino reddidit. mei Sociavi;modo, ul scilis, pro merito honore con-
1 26. Ad coercendam 799igitiir ducum 800praesmii- tttmeliaab eo affeclus, armis circumdatus, pene ex
ptionemniissusHerimanniis(224) cum exercilu, in- tibero servus faclussum 8ao.Ut ergo npverilh, me cx.
venit cos snper lilus jJeni, magnamque partem fide communi ulililali velle consulere, tibi Ansfrid
exercitus 801abesse, eo quod jam Rennm cnm praeda unkam filiam meam desponsabo,quo nullo apud vos.
transissenl *•».Circumfusus iiaque dux ipse Evtir- inftdetiiaih scrupulo nolari queam. Date igilur locum
hardus militum armis, muitis vulneribus acceplis mutui 8S1 colloquii, et ex me ipso fidem probabilis,
ac viriliier redditis, perfossus tandem telis corruit. qnarii per nuntium necdum poteslis. Ipsi ad havc,
Isilberhtus aulem jjugiens, navem »03 cum plttri- B quamvis ferrei pecteris essent, et illum jam olim,
bus s0*ascehdit, quaeonere praegravala subcumbens suspeclum haberent, tanlae tamen calliditati 8»2 ce-
mergitur, ipsequeduxcum caelerismersus, numquam dentes, suasibilibusemolliliverbis 893,mutuo dabant
cst invenlus (225). Rex aulem audila vicloria Jocum conspectui. Al ille armntos habens iocis,
suorum 80"roilitum ac morle dticum, gralias egitso" oportunis absconditos, dolo ambos eepii, el sub.
omnipotenti Deo, cujus saepius auxilium expertus cnslodia regi deslinavit, mandato ,! 4, in ha:c verba
est oportunum; prseficiensqueregioni Lolhariorum pariter- direclo ; Elalior (227), inquit, est mollior,
Oddonem, Riewinis S07filium 80s,et ul nutrirel ne- vinclis 8!* aul verberibus 8,s non indigel, minh "".
polem suum filiumIsilberhli, optimaespei puerulum, pandit universa qum scit. Ansfrid vero durior ferro
nomine Heinricum, Teversttsesl in Saxoniam. Maler est 8!8, liunc si lormenta accerrima rimeniur, ma-
auiem pueri copulata est conjttgio Hlulhowico 8'19 gnum est. Quos cum rex suscepisset, aliquanto lem-
regi, el Heinncus fraler regis discederisa Lolhariis, pore custodiaemancipalione castigavit; postea suav
secessil in regnuni 810Karoli. (DCCCCXL.)Necem gratioelenitate sibi associans, in pace dimisit. Cunv
ducum asperrima hiemps, hiememque sectita est ergo causae causis el res 8»9 rebus ila copnlatae
fames validissima 8U(226). sinls30,ulsententiarum ordine discerniadeo non de-
27. Post haecImmo 81S,revera 8lanescio an falso, beant, nemo me teinporum 831vicissiludine accusei,
arma sumit conlra regem, et media hieme circtun- dnm posleriora anterioribus prseposuerimgesta.
datus exercitu, se pariler cum urbe 81i tradidit, ac 29. Rex igitur vicina sibi 83!semper clemenlia
deinceps fidelis et ulilis permansit. graves 83a fralris miseratus labores, aliquanlis.ur-
28., Nepotes quoque Isilberbti servituti regiae se bibus suis usibus concessis 83*, permissus esl intra
subjiciebanl815,urbibus quas lenebanl nichilominus ?»«regioneroLothariorum habiiare.
retentis. Kievermont eliam ab Ansfrido 816et Ar- 30. Eo 8'6 lempore barbarornm 837bclltim ferve-
naldo 8" adhuc tencbatiir, ad quos Immo mandaltim bat. El cum mililes ad manum Geronis praesidis
lnijuscemodi 818dirigens ail : De me non sentio nisi conscripli crebra expedilione altenuarentur, et do-
quod vos senlilis, de vobisauteni notum esl, quia hu- nativis vel tributariis praemiis minus adjnvari pos-
jus gentis principes esth. ISulli ergo dubium, quin sent, eo quod tribnta passim negarenlur, seditioso
duabus manibus quisque magis valeat quam una. odio in Geronero exacuuntur. Rex vero ad commu-
Cerlum est itaque, ires unum fortiludine prmcedere.f^ nes utililales rei publicaeGeroni semper juxta erat;

VARI^i;LECTIONES.
794ab eo desunt'% "* bammaburgnensem 1. hamraenburgensem2. Hpmmaburgensem3. "• rulhardum
A. Ruodbardum 3. 797episcopiimvero 3. "8 suscepit 2. 3. "» coercendum2. 800ducis2. «01de.est2.
803transisset 2. «°3 navim2.' 804 mullis 2. 8°» deesl 2. »•'agit 1. ^07 ricwini 2. Ricuinis 3.
s°sadd. ut ei regnum procuraiet 6, quod in codd. oinissumesse, fere putarim. 809liithuuico1. ludwicoA.
810regionem5. "" fames ral. secuta est 2. 812Ymmo A. semper. 813vera 3. 81*orbe A. 81»subja-
cebantl. 816 Anfredo3. 81* arnoldo 2. 5. A. 8,s inijuscemodi jnandalum 2. 819saxonibus me 1:
Saxonice3. 7. *~°deest A. 821deest 1. miiiuo colloquio A. 8 8,a calidjtaii 1. 8!3 verbis emollili.2.
814aeest 2. 82»vinculis A. 5; S!6 ververibus 1. *'~niinus 1. 8S fcrrOdurior esl2. d. est ferro A. 8'9 dccst
1. acrcbus res 3. 830sunl2. s8Hempcrum 2. s~~semper sibi A. 3, 833gravis 1. 834concessis usibus
8382. in lerra 3. »!6 cod. 1. cap. 50 verbis : Et cum roilites iiuipit. 837b. barbarum 2. belltim bar-
baroruni A. 3.
NOT^;.
(225) Slrazbnrgensem. (226) Cf. Ann. Coloniensesa. 939. (Mon.I. p. 98)
(224,)De HerimannoAlamannorum duce cogilare et Ann. majores Sau Gall.a. 940 (ib. p. 78).
videtiir. (227i Afnaldus.
(225) De die moiaisnibil constai.
175 WlDUKINDlCORBEIENSISMONACHI 17G
Unde factum est, ut niniis exacer.bati, odia stta in A Novembiis »'* usque in ipsas Kalendas visae sunl-
ipsum quoque regem verlissent. Quibus visis 8:* mulli morlales B"° terrili, aut ni-
31. Quaecausa Heinricum rainime latuit »",,et — iniampeslilenliam vel ccrte regni mutalionem me-
ul solet, amaris animis dtim 83«dulce aliquid offer- tuebanl; quoniam "»« quidem ante regis Heinrici
tur, — facile persuadebat **•hujuscemodi homines excessum multa prodigia monstrala sunt, ita ul
sibi concordare, spem habens iterum regnandi, solis splendor forinsecus aere «**absque nubilo pene
dunv nossel* 41 exercitum regi offensum. Deriique nullus apparerel 8"s,inlrinsecus autem per fenestras
mullis inlercurrenlibus legatis,. et munusculis invi- domprum rubeus tamquarn sanguis infunderetur.
cem missis, omnes pene orienlaJium partium milites Mons quoque, ubi ipse rerum Doroinus sepultus est,
sibi colligavit. (DCCCCXLI.)Quse res ad lantum fama prodidit, quia multis in locis flammasevomeret.
nefas processit, ut conjuralione -valida facla, in Hominis (229) eliam cujusdam manus sinistra ferro
paschali festivilate, quae erat proxima, cum ipse amputata, post annum fcre inlegrum reslilula est ei
Heinricus ad »'*«palalium adisset84a; regem occidere dorroienti, qui pro signo roiraculi sanguinea linea
cogitassenl, ipsi vero regni -diadema inponerent «*4. loco conjunctionis notabatur. (DCCCCXUI.)Sed co-
Earum rerum dum non esset publicus prcdilpr, melas inundatio nimia, inundalionemque boum pe-
semper se prolegenle summa divinitate, nolaefactae B stilenlia subsecuta est.
sunt regi insidiae modicum anle pascha. Qui fide- 33. (DCCCCXLIII.)Defunclo aulem Oddone 8",
lium mililum 84«vallalus manu die ac nocte, nichil- Lolbariorum praeside(230), ac regis nepote Heinrico,
que decoris vel majestalis regiae cpram populo ea ducatus regionis conceditur Conrado, cui et unicam
sollempnilate minuens, nimium boslibus intulit li- filiam suam rex desponsavil (251), quia ssoerat ado-
niorem.Postdiemverp sollempnem, consiliomaxime lescens acer et fortis, domi mililiaque 861oplimus,
Francorum qui eo lempore »4«sibi adslabant, Heri- commilitonibus suis carus.
manni *4' scilicel, Udonis alque Conradi «4»qui 34. Illis diebiis Bertholdus 8*J, frater »•»Arnulfi,
dicius est Rufus (228), secrete proditos jubet com- procurabat Bajoariam, pugnansque ccnira.Uiiga-
prehendi vel cerle occidi. Inler quos erat primus in ries, victorquevexistens, triunipbo celebri faclus est
cseleris omnium bonarum virtutum rebus absque clarus(232).
hac riexa fprtissimus pptimusque Erich ***.Hic cum 33. Rex aulero de die in diera preficiens, palerno
arroatos ad se properasse inlellexissel, conscius regno nequaquam est conlentus, sed abiii Burgun-'
causarum, equum ascendit, arnia sumit, circumfu- diam, regem cum regno in suam accepit potesla-
susque hoslium turmis, roeinor prislinav virlulis ac tem (233). lltigoneni (254) alterum armis edomuil81*
nobilitatis, elegit mori quam inimicorum dcmina- C sibi subjectum fecit. (DCCCGXLIV.)Gujus ttbulam
tioni subici. Nam lancea perfossus pccubuit, vir auream regis6"dono cencessam, gemmarum varietate
omni virtute ac induslria civibus carus.atque clarus. mirabilem, videmusin allari protomartiris Stephani
Caeteri autem insidiarum conscii in alleram hebdo- rulilantem 866.
madam •»'•dilTerunlur, el secundum leges8B1 scele- 36. (DCCCCXLW)Igilur cum omnia regna coranv
ribus suis meritas pceriassolvenles, capilecavdunlnr. eo silerent, et polestali ipsius omne.s hoslos cede-
Heinricus autem fugiens regno ccssit. rent, monitu el intercessione sanclae matris ejus re-
32. Eo annp et portenla quaedam apparuere «»', cordalus est muliis laboribus faligali fralris *•*,
«cilicet comelae. Nam a quinta deeima Kalendas praifecitque eum regno Bojoarioruiii, Berlholdo "•*
VARl^: LECTIONES.
."'«"causse—latuere 2 43 839ul solet armis, dum araaris animis A. 840persuadebal facile 3. 841nos-
sent2. «4*deest. 2. 7. » adiisset 3. isset A. 814inponere 2. 7. 8V»militnm fidelium 2. *u add.
maxime3. »**herimannus 1. *48Chuonradi 3. et ita smpius. 849Erik3. 8"° ebdoinadam 2. 861legisl.
«" apparens 1. 8*3 Novembres 3. 854visusl. •« mortales mulli 1. "• quo 1. A. quomodo 3. 7. 8"
aerem 2. 8"8 appareat 1. 8»9 udone 3. 86t qui A.2. 5. 861militiaeque3. 86*berloldus ••' 2. A. Berthpl-
dus 5. «63deest 1. 864edomavit 2. SG"regni 3. 8*6 in altari — rutilantem desunt 2. add. ilerum
. recordatus esi 1. "» Berlholdp 1. 3. berteldp 2. A.
•' '-' NOTJE.
(228) Cpnradus aut Gurcipcldus ille, ducis Eber•- D (251) cf. I. c. 37. Nuplias a. 947 celebratas esse,
bardi fratruelis, cum Udene ccntra Eberhardum et Cont. Reg. tradit.
Giselbertum a. 939 missus, a. 948 merluus, aut (232) Berlboldus jam a. 937. Bawarisedux consti-
Conradus Werinheri filius, post gener regis et dux lulus, prope Wels Ungarios magna cae.deprostravit,
Lotharingiae, habendus est. quae victoria cum Ahn. mai. San Gall. in a. 943 col-
. (229) Hoc miraculum non Heinrici mortis tem- locanda essevidetur, quamvis Cont. Reginonis et
pore, sed his annis factum esse, ex Flodoardo a. Ann. Salisburgenses a. 944. exhibeant. Diemll.
944 apparet. Aug. Adventinus IV. 23, 17 annotavit.
(230) Oddonem a. 944 mortuum esse, Flodoardus (235) Hoc jam diu antefactum esse, exFlodoardo
h. a. iradit; Cont. Regiiionis mortenv in a. 943 col- a. 9i0 apparel.
locati Apud Calmet liisi. Loth. Probb. p. 340 lcgi- (234) Hugonem magnum, quocum his annisFlod. Ot-
lur, Oltonem diploma Adalberonis ep. corilirmasse ; tonem roodo amice mpdp hostililer egisse,
notav chronologicaclamen non satis inler sc concor- Iradit.
danl. De Heinrici inorle nihil censiat.
IV RE5 GESTJE SAXONKLE.— LIB. II: 178
jam defunclo (235), pacem alque 869concordiam cum A raodum fulguris *" cita repercussione •" splendorem
co taciens, qua usque in finem fideliter perdura- quendam emiitenies; facies rubicunda, el prolixior
vit 87°.Erat aulem ipse dominus Heinricus cepula- barba, el «89 haecconlra morem anliquum; peclus
ttis matrimonio filiae dttcis Arnulli (236), feminae leoninis e9° quibusdam sparsum jubis : venter com-
egregite formae mirabiiisque prudentiae. Fralrum modus; incessus quondam citus, modo gravior ;
vero pax alque concordia, Deo acceplabilis homini- babitus palrius.et 891qui numquamsit peregrino 89' .
busque araabilis, loto orbe fit»" jam celebris, dunv usus. Qiiolienscumque aulem sit opus corona por-
unanimes res publicas augent, hostes debellanl, ci- tauda, jejunium.semper praecedere 893pro vero tra-
vibus paterna poleslate praesunt 8". Ducatu igitur ditur. Heinricus vero morum gravitate pollebat, et
Bojoariornm acceplo, nequaquam desidia torpuit, sed' ob id ab ignotis minus clemens jocundusque praedi-
abiens Aquilegiam 8'3 cepit, Ungarios duabus vici- • cabalur, conslanti admodum animo; fidelis et ipse
bus arniis superavit 8'4 (237), Ticinum transnatavit,, amicis, ila ut mediocris 894substantise mililem con-
et prseda magna intra regionem hostium capla, jugis suae sororis malrimoiiio honoraret, socitim
exercitum incolumen palfiam 8'* reduxit (238). Ta- sibi 89"amicumque facerel (241). Erat corpore pra:-
lium igitur et lanlorum mores habilum formamqtte, stanti, et qui in adolesceniia omnem heminem egre-
quos summa clemenlia mundo ad delicias omnem- B gia forma ad se incliiiarct. Junior verd fratrum
que decorem destinavit, nostrae 8'6 non est oninimo- domnus Brun s96magnus eral ingenio, magnus scien-
dis virtutis s" exponere. Verum devolionem, quain lia et omni virtule ac industria. Quem cura rex
crga eos babemus, penims celare nequimus. Ipse praefecisset genti indomitae Lolhariorum (242), re-
denique doininus reruhv, fratrum nalu maximus op- gionein a latronibus "' purgavit, et in lanlimi disci-
limus, inprimis pietate ei'at clarus, opere omnium plina legali instruxit, ut summa ralie summaque
mortalium constantissimus, praeter regiae disci- ' pax.illis in parlibus lecum tenerent.
plinae terrorem semper jocundus, dandi largus, 37. Igiiurcumbellainiestinaexternaquecessarent,
dorniiendi parcus, etiijter dorraiendum semper ali- leges divinaeatque humanae auctorali vigere pollent.
qnid loquens, quo eum semper vigilare aeslimes, Gravisque persecullo monacliis oritur in diebus illis,.
amicis nichil negans, et supra hominem fidelis. Nam afflrmanlibus 89«quibusdam ponlificibus, melius ar--
quosdam audivimus accusatos et peccali nvanifeslos, bitraii 899,paucos vita claros quam plures negligen-r,
ipsunv eorum advocalum el inlercessorem el crimi- tesinesse 900monasleriis oportera; objiti, nisi fallor,.
nis nullo modo credulum, et e'« ab eo post babi- sentenliae palrisfamilias ,01 prohibentis. seryos. »0»-
tos 879,taniquam nichiluniquam in eum peccassent. _ zizania colligere, sed utraque.crescere opprtereet »9»
Ingenium (239) ei admodum miranduni, nam post zizania et triticum usque ad messem (Matth. xni,
inorlem Edidis »soreginae, cum anlea nescierit, lit- 29). Quo factum esl,.ut plures propriae infirmitatis
leras in lantum didicit, ut pleniter libros legere et conscii, deposito babitu et relictis monastcriis,
inlelligereSS1 npverit. Practerea Rpmana lingua (240) grave onus sacerdolum devitarent. Fuerunt aulem
90*hoc
Slavanicaque *'~ lequi scit 883. Sed rarum esl, quidam qui summura poiilificemFrilhericum
quo 884earum uli dignelur 8S».In venalionibus cre- non pure, sed ficte fecisse arbitrati sunt90», qua-
ber, labiilarum ludos amai, equitatus gralianv regia tinus venerabilem virum regique fidelissimumab-
»0' possel ,9»
gravitate inlerdam exercens. Accessit ad haec et batem Hadumarum 906quoquo modo
nioles corporis, omnem regiam ostendensdignitatem, dehonestare.l.
capile»»• cano sparsus capillo.; oculi rulilanles ct in 38. Ipse enim erat vir 909magnae prudentix ac
VARl^; LECTIONES.
869et 3. 870permansil 3. 6. »71deest A. «7»
praesumit 3. S7»aquilegaro 2. A. 874 superavit armis 2.:
1
87»in p. 3. 8*>nostrum 3. 877virlulibusl. deest3. «'» deesl 3. 8'9 3. 88< edtdisl. in-
posthabilos *"
teilegere 1. 887 8»« slavicaque2. Sclavonicaque 3. 88J sciebat 3. 88i qua 2. quod 3. dignaretur 5.
s~~deestl. "** add. ad A. 890leonis 2. leoninuroS.
fulgoriscorr. fulguris 2. 88sf.cilharaepercussione2.
»91ni 3. *~~peregrino sit 2. «9» caedere2. «9*melioris 1. «»" deest 1. 88«dominus Bruno 3. 807add.
ila 3. 89«afflnnanlibus 1. 89»arbitrari 2. 3. 7. videri 6. 9°°esse 2. S01palrisfamil)* i.^A. 5. _ 9»v
servo 1. s°» decstZ. 9°4 fridericum 2. A. friederichum 3. 9" aibitrali sunt fecisse A. hauu.ma.;.
ren-i2. 90'quompdp 2. 908possilA. wdeestA.
NOT.E.
(255) Obiil a. 945 leste Conl. Reginonis; die 23. ;Dliaroli prae oculis babuisse/ legenti facile pate--
Nov., si Avenlino credere licetilV. 23, 21). bit. P.
(236) Judilhae. • (240) Non de lingua Latina, qviam Otlonem ne '
a. 950 a. Bawariis occisos inlellexisse quidem facile ; est deinonslralu (Flod.
(237) Ungarios esse, a.
•Annales Hefsfeldenses tradunt. • bua948, Liudpr. hist. Olt. c. 11. Ekkehard. decasi-
Mon. II. 159), sed de vulgari Galliaelingna, snpra
(258) De hac Heinrici expedilione nihil cerli com- Gallica, alibivero quara saepissimeRoroana
babemus. Hansiz de Tiza quidenv
perlum (Theiss), Ungariae • appellata (Nitbard. III. c. 5. cf. Hist. litteraire de
I.liivio,cogiiavji, cui an assenliar dubito, cum for- , France, vol. VII, Averliss. p. XI. seqq.)Widukindus
lasse in Italia Ungarios, cum palriarcha Aquileg. dicere videiur. -
confcederalos Heinricus debellaril. Cf. Staindelii
Ciiron. Bawariaea. 948. (241) Judithaesoror(Adelheid?) comili Burchardo
niinsil.
(259) In sequenlibus Widukindum Einhardi viiam (245) An. 953.
a 180
479 WIDUKINDICORBEIENSISMONACBl
iiidiistivae.Sub ejus tcmporibus lemplura famosum A autem rex, super fortuna amici 9" Salis doluit, im-
Vulueuseigne consuroplumesl (245), et abeorestau- peravitque expeditionem inGallium contraHugpnem
ratuni et mullo majore 910 decore perfectum ,M. i'nannum secunduro.
Hk; ponlificemsub custodia tenuit, secunda conjura- 40. Eo lempore (DCCCCXLVI)cum moraretur
tione culpabilem(244), primum honorifice, sed cum rex 9'3 in campis silveslribus venaiionem agens, ob-
litteras ab eo scriplas rep.rebendisset,satis severe. sides Belizlavi 994ibi 92»vidimus, quos populo rex "6
Porilifex vero dimissus dum ultionem quaerit, con- praesentarijussit, salis super eis laelalus.
tra 9" tanlum virum leges non praevalenl,humillima 41. llle annus notabilis casu calamitoso tolius
monasteria auctoritatc tcroptavit, ut ad excellentis- poptili, de roorte scilicet beatav memoriaeEdidis re-
sinva aequalilerprocederet. Sed liujuscemodisimula- ginae, cujus dies extrema sepiiroo 9" Kal. Febrtiar.
iones incassum profusav. Nam abbas in gratia et celebrata est cum geiiiitu el lacrimis oronium Saxo-
ainiciiia regis permansil, el causis inlercurrentibus, num. Haec nata ex gente Anglbruin, non minus
pontifex quod cogitavit non implevit. sancta religione quam regali potenlia pollentiiim
39. Soror igiltir regis »'*»(245) Hlulhowico regi slirpe claruit. Decem annorum regni consortia ie-
genuit tres filios,Karolum, Lolharium el Karloma- nuii, undcciirioobiit. Saxoniam vero decein et nc-
»14.Ipse enim »*»Hluihowicus916rex a ducibus B vem annis inhabilavit. Reliquit filiuni nomine Liu-
1(11111
suis cireuinvenlus, et a Norlhmanriis »" captus, dulfum, omni virtule animi et corporis ea aelale
consilio HugonisLugduiium9'- 8 (246) missus cuslodiae nulli 9!«mortali »*» secundum; filiam quoque no-
ptiblicaj traditur'. Filium autein ejus nalu roajoreriv raine 930Liudgardam, quae nupserat Conrado duci.
Karloniaiinum 91»(247) Norlhnianni secum duxe- Sepulta est autcni in civitate Magalhaburg s31in
runt Kotliuu '»-•(248) ibi »sl cl mortuus esl. Audiens basilica nova, latere aquilonali93*ad orienlem.
UXPLICIT LIBERSECUNDDS *'*.

AD DOMINAM MAHTHILDAM LMPERATOfxIS FILIAM.

LIBRI TERTII INCIPITPRJEFATIO*3i.

Quemadmodumcccii lerrmquefacies, hominum93"i_\\menest norniaque reciitudinh. Unde laborh Kostri


voces, vullus ac mores mille modh cohcordi discor- opus, quod a diversismoribus diverse accipilUr, eo
dia varianlur, sed »36 unius luminis sensusque du- quod ~" ingenii sermonisque clariiate egeat, sinn
catu, Dei cuncta regenth providenlia, cogunlur, iia gloriosmclemenliwlum suscipiatur, nec in eo 93sno-
publkis ac privath rebus intenih imperiale decus, stra insipientia, sed major consideretur devolio, hu-
quod te ut serenissimumsplendofem gemmamquelu- militer deposco.
cidhsimam tnundo effudii, unum justitim modera-

EXPLICIT 93%PRJEPHATIO. INCIPIUNT CAPITULA.

1. Quoroodb creavit rex filium suum' Lindulfum 5.-QucmodPHuga occurrit rcgi juxla fluviumCar.
post se regem. 6. De Liudulfo lilio regis, quomodo llaliam adiit.
2:. De Gallia profectione, el allercatione regis et 7. De Bernhario rege Longobardoruro.
Htigpnis ducis, et rege Lulhwico. 8. Quomodo rex duxit exercitunv contra Boliz-
3. Quo)nodorex Lucdunuin adiit. lavum.
. 4 Quoniodo Rothun adiit et inde Saxeniam rever- 9. Quomodo rex rcginam 9i0 sibi sociavit, et Liu-
sus est. D dulfus idep tristis inde discedit.
VARIJE LECTIONES.
add. est3. 9Uettantum A. "» regis igitur 2. auiem reg.is3. »14carloinannum1.3.
9,0majori2. *il91"
karoloniaiinum2. aulero.A. 2. 3. 916luthuuicus 1. jam semper. u" iiormannis 1. iiortinannis A. 3.
918lucdunum 1. 919 carlomannum 1. et Sigbertus; 'Karolum A. 2. 3. 920 Uolhum 5. 9" ubi A.
8J»ainicis 1. 9" deest 3. "* bolizlai A. 92"deest A. 2. 5. 920deesi A. 9i' VI. Kal. A. •»»nullo. 3.
»s».morlalium A. 9aoLiulgardam nomine 5. 9ai magdeburg A. 93aaquiloni A. 3. as~ita A.; 1, 2,
5, limc omitiunt. »34-ita 1. Prologus in librum lertium. A.935 Epistola Wilichindi
30
ad regiiiain Ma-
thildini Ollonis imperatoris filiam 3. Hmc omnia desunt 2. homines 2. » scd ad u. I. s. du-
catumA. 2. 5. 93* 8
add. in A.9S ea 1.2 3. 9a9 94° reginas cod.
Explicipil 1.
miM.
(245) A. 937; ecclesia nova dedicata est a. 948; (947) De Karlomanno regis Karoli lilio nihil com-
y. Flod. h.a. pertuni liabemus. Flodoardus dicit, Gerbergam fi-
(244) Cf. supra c. 25. lium minorero, id est Karolum, a. 945 naliini nii-
(245) Gerberga. sisse; hic vero ibidem minime morlem obivit.
(248) 1. e. Laudunum, Laon; v. Flod. a. 945. (248) Roibpmagus, Rpuen.
Si(>.
181 ', RES GEST^E SAXONICE. — LIB. III. 1S2
10. Celebratis rex riuptiis revertitur in Saxoniam, A 43. Qualiter Raeinesburg se tradit, et regienem fra-
secutusque eum Bernharius 941pacem cum eo se- tri resliluit.
cuturus»**. 44. De faraoso Iriumpho quem rex de Ungariis ob-
11. De conventu populi aipudurbem Augustanam 943 linuit.
el miraculo quod ibi accidit. 45. De pugna Thiadrici adversus Sclaves.
12. De filiis regis. 46. De portentis quae interim acciderunt.
13. De insidiis qtias paraverunt regi. 47. De casu Conradi ducis.
14. De apparatu paschali. 48. De iribus ducibus Avarorum-
15. De filio geheroque regis et pontifice Frithu- 49. De triumpho regis.
rico. 50. De rege.et versutiis Wicmanni.
16. De conventu populi apud Fridisleri et Da- 51. De exercitu qui Wicmannum pene cepit in urbe
danp 9Uet Wilhelme 94"ceroitibns. Suitleiscare.
17. De pugna Lolhariorum cum Conrado duce. 52. Quomodo capla est urbs Cocarescemiornm.
18. De obsidione Mogantiaca et altercatione Hein- 53. Quoraodo ultus est rex illam depopulationem.
rici et Liudulfi. 54. De Gerone preside.
19. De Ecberhtp 94eregis consobrino. B 55. De Sloineffo barbarorum rege et milite qui eura
20. De Bojoariis quomodo juncti sunt Liudulfo. occiditl"
21. De Arnulfo et fralribus ejus et quia exercilus 56. De rege quia crebris vicleriis glpriosus factus
missionem petiit et accipit •*». esl.
22. De rege, el quia raulti defecerunt a fide. 57. De Liudulfo quia palria cessit propter amicos. •
23. De exercitu Saxonico qui Mogonliam adiit. 58. De litleris obiluni ejus significantibus.
24. De Thiadrico et Wicmanno. 59. De Wicmanno qui Saxoniam occulte intravit.
25. De Ecberhto et Wicmanne et duce Heri- 60. Quomodo flde Geronis susceptus est Wicman-
manne 94s. nus.
26. De regis adventu in Boioariam. 61. De prodigiis queeapparuerunt in veslimentis.
27. De ponlifice Frithurico et caeteris ponlificibus. 62. De infirmitate imperatoris.
28. Quoroode rcx infecto negotio reverlitur in 63. De profectione secunda regis in Ilaliam.
Saxoniam. 64. De Wicmanno, quomodo iterum rebellavit.
29. De causis Herimanni et nepotura ejus. 65. De Danis, quomodo Chrisliani perfecte facli
30. Avares junguntur Bojoariis 949, rex vero oc- sunt.
currit eis.cum valida manu. 66. Gero propter juramenlunv dimisit Wicmaniiuni.
31. Bojoarii bello fatigali de pace tractant. 67. Quomodo Gero 9" Lusiki vicit.
52 De placito regis apud Cinnam. „ 68. De duobus regulis et Wicmanno.
33. De ponlifice Frilhurico et Conrado duce. 69. De nece Wicmanni.
34. De Liudulfo qui a patre iratus discessit, et rex 70. Acceptis armis Wicmanni imperalor jam factus
eum persequitur. scripsit epistolam in Saxoniam miltendam.
55. Pugna apud Horsadal. 71. De legatis Grecorum el eorum fraude.
56. Obsidipurbis quae9"° dicitur Renesburg. 72. De Gundthario et Sifridp.
et eorum impc-
57. Liudtiifus pacem peslulat sed non impelrat, et 73. De populo Constantinopolitano
ratoribus.
de morte Amulfl.
38. Liudulfo pax datur, et rex Saxoniam reverlitur. 74. De Malhilda matre imperatoris et obilu episco-
porum Bemhardi et Wilhelmi.
59. Heinricus Ncvam urbem adiit.
75. De reversione imperatoris ab llalia et de obilu
40. Qualiter rex filium clementer suscipit.
D ejus.
41. De fine penlificis Frithurici. 76. Quempdo populus pro patre elegit filium ejus
42- Qualiler Ucri a Gererte capiuntur. in principem.
EXPLIClCKT ~li CAPITULA.

VARI^E LECTIONES.
941berthaTius cod. 9i» facturus ? 943 Wt dano corr. dadano cod, 9>" iinllielmo
angustanari \cod.
cod. 94»etberhto cod. smpius. 9" acipit cod. 9VShirimanno cod. sapius. 9'9 boioarios c. "° qui c.
'"' ergo c. 9»aexplicit c.
m WIDUKINDICORBEIENSISMONACHI l§i

INCIPIT LIBER III •»,

i. Post excessum9'4EJidis regina?(DCCCCXLVI) .\ de advcnlu regis Hugo, timore quoque perlerrilus,


oinneni atnorem maternun)tratisfuditrex iu uiiiciim dimisit Hluthowicuin96S.Dimissusigilur Hlutbowi-
lilium '"" simm Liudulfum, factoque testamenlp cus regi occurrit, jungilnrque cum sociis exercitui
crcavit eum regem post se. Ipse autcnv tener adhuc illius.
erat adolescens, setalis non liabens amplius quanv 3. Rex autem cum exercitu Lugdunum»69 adiif,
sedccimannos. eamque armis templavit, inde Parisius 9'9 perrexit,
2. Rex vcro in Galliam9teproficiscensexpeditio- Hugonemque ibi obsedit, memoriam quoque ' 71
nem.coaclp apud Camaracaro•" urbem exercilu, Dyonisii marliris digne honorans veneratus est.
fcsliuat intrare regnum Karpli, vindicaiidaecausa '•* Ductus inde exercitus contra nrbem Remensem,
injuriaegeneris 9"9 sui Hiuthowici. Quo auditp Hugp, ubi erat nepes Hugonis(252)conlra jus fasque omne '
missa legatione, jurat per patris sui (219) animam, subrogalus episcopus,lcgitimo pontifice(253) adhuc
qni jam ol.iniperiit Deo regique 96° proprio repu- superstiie. Armis autem urbem capiens, injusie
gnando 961,quia tanta sibi esset copia armoruin 96°, conslitutum expulit sacerdotem, legitimura ecclesiae
quanlam 963bactenus rex numquam vidissel; ad- sediquepropriaerestituens.
ditque964'coiiiemplum,vane tumideque super Saxo- i. Exinde, collecla ex 'omni exercitu electo-
nes lo.qu.endo,quia inbelles essenl, et quia facile B rum niililum manu, Rotbum Daneruro 9" urbero
fosset una potione teloruni Saxonicorum seplero adiil (254), sed diujcuitale locorum, asperiorique
obsorbere*•".Ad quod rex famosurosatis reddil 966 hieme ingruehle, plaga eos quidem magna percussil;
responsum : sibi vero fore'»' (250) tantam mullilu- incolumi exercilu, infecto negolio, post tres raenses
dinem pJleorunv ex culinis contextorum(251), quos Saxoniam regressus est, urbibus Remense atque
ei pravseniarioporterei, qtiantam nec ipse nec pater Lugduno cum caeleris armis caplis HlutlipwicPregi
siius umquam viiletil. Et revcra cum esset magnus, concessis.
valde exerci.lus,trigirtla scilicet duarum legionum, 5. (DCCCCXLW.)Iluga »'* autenvexperlus po-
non est inyeftlus, qui bujusmodi non uteretur tegu- tentiam regis virlutemqne Saxonum, non passus est
inenlo, nis.irarissimus quisque. Cerlus autem faclus. ultra lerminos suos. hosliliter intrare, sed per-.
VARI^; LECTIONES.
M3Ija, 1. Explicit prologus. Incipit liber lertius A.; eliam Itmcdesunt 2. 9"4 discessum A. *>"deesl 5..
»*' gallicam 2. 3. 6. 7. .••»' cameracam A. »•» causae1. 9"9 generis1. M0regi 2. 9el repnngnando 1.
969armaioruro 3. 9«»quanta 1. A. °64 addiditqne A. 2. 3. 9C"absorbere 3. »°6 redtlidit 2. 3. 6.
^6' esse 3. »68 luthuvicum1. jamsemper. 969iucdunum 1. semper. 97°parisium A. 2. 3. »." add..
sancli 1. sec. manu. •'» rotbundanoruro2. A. »JShugo A.-2,-5.
"
NOT^L.
(249>Rotberli regis, cf. 1. c. 50. Q (251) Subjicimus luc potissimum Rathern Vero-
(250) Cod. A,, tanlam roiilliludinenv pilleoruni. nensis episcopi locum, uude pileos stramine con-
fceninorum, quos fi praesenlari.oporterel, qiianiaro feclos Saxonibus proprios fuisse constal; exscripsi,
nec ipse, nec patersuus umquam videril. Et revera eum ex codice regio Monacensi savc. x. fol. 7 :
cum esset magnits valde exercitus,, iriginta scilicet i Saiiclus iste nuda seminudus et inequalissima.
dtiarnm legionum, fere non est inventus, qui fcenino volutabatur diebus ac noclibus per septennium
nonuiereiur pilleo.—Codd.2, 3, laniam mulliludi- humo nos criminosi veniam rogaturi, pilleum.villo-
nero pilleorum foeninorum,quos ei prsesenlariopor- sum capillis, quos ex.lrahere lugendp debueramus,
teret, quantam nec ipse,'i)ec pater suus u.mqtianv ne infregidemur, superinducimus, ejus cuphia nix
[deest2"l viderit [viderit 3, 6].J5l 'revera cum esset grando et aura erat imbr.ifera. Hiemalis salis rigor
magmis vakie exerci:us, Ir.iginia scilicei duarum incoinmodus, qui lavaret ulique quod cpmmiserat.
legioiiuiii, non est iiiveiitus , qni iceninonon ute- scelus. Pro pilfeo, quein moris est incesta eliani
retur pilleo, nisi Corbeiusabbas, nomine Bovo [no- generalilali adversa vel ejusdem estimalioiiis iunu-
iniiie Bovorct Hic erat om. 6], curo iribus suis se- mera plangentes, pellicuiis exolicis iiitus farcire ,
quacilms. Hic erat vir sapiens ac clarus, a Deo bruniali caput ipsius operiebatur lanugine. Slipu-'
nobis ostensus, non concessiis.(fi).Hiijuspatris avus laris illa rilus Saxonici camera qiiaiu verlici pro
[hujus paler _3] Bovo (b) Gra^cas lilteras coram vitando solis iinponunl ardore, Phcebusilli erat Ua-
Ouonrado rege legendo faclus est. clarus; et huic mivoniusipse. PEBTZ.
cjiisdem noininis avus erat, ut natu major.,omni. (252) Hugo Heriberli Viromandensis filius, erat
qui
[sic omni (3| virtute ac sapientia potior. Sed el ipse P, Remensera episcopalum invaseral, consobrinus
nepos erat Warini, qui ex milile faolus est mona- Hugoniscpmitis, BOUQUET. Cf. lamensBpra col.155,
chus el primus oronium. apud Novain Corbeiamre- nota 177.
gulariter electus esl [deestp~\in paircnv. Qui cum (253) Arloldo.
essel admirandae sanctilatis, ad augmentuni' virtu- (254) De hac Roihomagi urbis Nordroanniaeobsi-
liim suarurn bealaequeroemoriaeSaxoniavpreciosuin dione, a Flodoardo praetermissa, cf. D.udoS. Quin-
aliulit ihesauriiin, reliquias vjdelicei pretiesi mar- tini decanus lib. ni. ap. du CbevsneSS. II. Norm.;
tiris Viti. p. 150 seqq.
(a) Kam nonnisiannos sex monasteriopraefuit,an. 900-16luil; CnnrartusverorexannoOlo Corbeiamvisiia-
S4-2-48. vil; seniorBovodeniqueaniio879-90abbaliamrcxit.
[b) Bovo,ut ex AnnaliliusCorbeienfibus, patet abbas
185 ,.- RES GESTJ5 SAXONICE. — LIB. III. 186
genti9,v in eaJidem expeditionem anno sequenti, A Liudulfus, tristis a rege discessit, profectusque in
occurril(255) juxta fluvitimqui dicitur Char9'"(256), Saxoniam, aliquamdiu moralus est in loco consiliis
roanus de.lit, juxtaque imperium regis paclum iniit, funesto (261) Salaveldun.
iililisque proinde perniansit. 10. Rex veroiii Italia celebratisjuxta magnificen-
6. Vidensautem rex filium suum Liudulfum vi- tiam regalem nuptiis (262), proficiscitur inde cum
rum faeitim, dedil ei conjugem divitiis ac nobilitale novi matrimonii claritate , acturus 988 proximum
"claram,ducis Herimaniii filiam, r.omine Idam. Quam pascha in Saxonia, laetitiam palriae magnaroque
cum accepisset, in brevi post haec socer moritur graliam conferens. Persuasus quoque rex Bernha-
(DCCCCXLIX),cum ducatuomni ei possessione re- rius a Conrado duce, cui Papia cum praesidio miii-
licta. Accepta aulem potestale, anirouro tranqttil- lari relicta »89erat custodienda, regem subsecu-
lum, quem in puero 9'6 gessil, exuit, armatumque lus est in Germaniam , pacem curo eo facturus, el
roililem in Iialiam duccns, aliquantis jbi urbibus oranibus qnae imperavisset oblemperaturus. Cui
captis et sub cuslodia tradilis, ipse revertitur in regiav urbi (263) appropinquanti, occurritur mi-
Franciam(DCCCCL). liario ab urbea ducibuset praerectispalatinorumque
7. Eo tempore usurpalo imperio , regnavit in primoribus, et regaliler susceplus, ductus in ur-
990-manere.
Longobardia homo ferus 9" et avarus, et qui onv- B bem, jussus est in hospitio sibi paralo
nem justitiam pecunia venderet,Bernharius9'8.257). Neque enim faciem regis intra tres dies videre pro-
Yerilus aulem singularis prudentiae reginae virtu- roeruil. Quod aegre ferens Conradus, qui ettnv ad-
tem 9'9, a Hlulhowico vege (258) reliclae, in muliis duxeral, unumque cum eo sentiens filius regis
cam afflixit, quo lanti decus splendoris"»' extingue- Liudulfus, suspeclum super" 1 haccausa Heinricum,
ret, vel certe obscuraret. fralrem regis, habenles, qnasi ahliqua slimulatum
8. Illo tempore rex proficiscitur in militiam invidia, devitaverunl eum. Heinricus autem sciens
contra BolizJavum981regem (259)Boemiorum,etcum adolescenlehv maternis destitutura 99a suffragiis,
capieuda esset urbs quae nuncupabatur Nova (260), contemplui ccepit "3 eum habere, in lanlnm ut a
in qua clausus obsidebalur Bolizlavi9saiilius, pru- conviciis ei quoque non parcerel. Interea rex regem
denti rex cousilio diremit prcelium, ne miles in ra- alloquitiir, in gratiamque regis ac reginae susceptus,
piendis hoslinm spoliis aliquod periculum incide- dedilionis sponsionem dat, foederisque 994sponla-
9"
ret' 83, Considerala ilaque virtute regis ac innu- nei 99"diem locumque 996apud urbem Auguslanam
mera multiludine exercitus, Bolizlav 984urbe egres- "designans.
sus, roaluit taulae majestali subjici, quam uliiiuanv 11. libi cum 99scoiivenlus fierel, Bernliarius ma-
l~w suis ^0'1 manibus im-
peruiciem pati; sub signisque stans, et regeim au- C nus filii sui 999Adalberhli
diens 98"responsaque reddens, veniam tandem pro- plicans, licet olim Hugonem fugiens regf subdere-
meruit. Inde plena victoria gloriosus factus rex, tur (264), tunc lainen renovala fide coram omni
Saxoniam regreditur 986. exercilu famulaiui regis se cum filio subjugavit. Et
9. (DCCCCLI.)Cumque eum yirtus proefataere- ila dimissus, in looa Italiam remeavit cum gratia et
ginae non laleret, simulaio itinere Roroam proficisci pace. Ibi mirae magnitudiuis Iapis grandinis toni-
slaluit. Cunique in Longobardiam venttim esset, tru 1003ac lempestate turbulenla de ccelo jaclus, in-
aureis muneribus amorem reginae super se probare gens miraculum muliis visentibuspraebuit.
lemplavil. Quo fideliier experlo, in conjtigiuui sibi 12. Nati suiit autem regi filii ex serenissima
eam sociavit, cumqtte ea 987urbcm Papiam, quae est regina primogenilus Heinricus (265) , secundus
sedes regia, obtinuit. Quod cum vidisset filius ejus Brun 100' 1
(266), ler.tius 10°"paterni norainis majestate
VARI7E LECTIONES.
"* pcrg. ei 2. sn car A. 2. 3. Kar. 6. 976quam impuero 1 9" forlis 5. 9" brenharius 2. post vero
bernharins; 8 semperBerngarius. 979virulum A. 980ducis splendorem A. «sy 82bolizlaum—-bolizlaiA. '
983milites-^inciderent 2. 984 bolizlal'2. Bolizlaf 3. ' adiens 1. 986 est 5. 6. 9«*eam 1.
991 regressus
»88 aclurusque 3. 9S9 relicto 2. 99° praeparato 3. , deesil. »»»deslinaltim 2. 993 eum ccepil 1. 5.
' 94foederis5. 99»deesl 1?^ 996deesi A. 5. "' Augustam 3. 6. s^ deest % 999filii sui manus 2. 109'
adalberthi 1. adalberti A. adelberti 2.3. ^ 01,1009deest H. ,003loniiruo 2. tonitrui 3. 1004Bruno 3.
1005add. Olto 3.
NOT^;.
Intranle mense Auguslo.cf. Flod. a. 947. D Niemburg vel Nimburg, ad eoniluentem Albiae et
• (255)
(256) Chiers. Marlini ab oriente Prasac. BOEUMER.
(257) I. e. Berengarius. (261) Cf. II. c. 15.
(258) Lotharii vidua fuit. (262) De nupiiarum die non conslat, certe ante
(259) Insolens est, quod Boleslaum negem ap- natale Domini celebratae sunl.
pellat Bohemorum; idenv tamen facit Frodoardus (265) Magadabtirg.
ad a. 950. MEIB.Cf. Dobner ad Hagecium 111. (264) cf. Liudpraud. V. 12.
pag. 640-642. (265) Quo anno natus et mortuus sit, non Diem con-
(260) Nova urbs (Nivunburg in dipl. Oltonis Mon. slat; a. 955 lamen filiimenlio fit (Flod. h. a.).
Boica XXVIII.p. 183) urbis Pragae pars esse vide- mortis 7 Aprilis Necrologium Merseburgense indi
tur. — Est Nivunburg, in cujus suburbio, Beheiro, cavil.
Olto 17.Kal. Aug. doiiationeiiJpro S- Enimeramno (266) Brun obiil d. 8 Sept. a. 957. Necrol. Fuld.
edidit, urbs vel a. 1345 Netimberge appellaia, hodie
1S7 WIDUKINDICORBEIENSISMONACIII 188
designatus (267), quem jam post palrem domi- A. multas ac graves causas summo porilificiobjiciebat;
nunv l006ac imperatorem universus sperat orbis; fi- proptereaque regis toliusque peneexercilusoiTerisani
liam quoque sanctae matris ejus vocabulo insigni- . incurrit, dum eunv peniius culpabilem ex illius i0!*
tam (268), de qua non praesumimusaliquid dicere, diclis censerent. Praeterea 10!6 Tex severiorem l0!*
cum ejus claritas pracccllat omne quod dicere aut animum gerens ex recenti injtvria, eminentissiraos
scnbere valemus'100'. viros ac sibi quondam caros et in Bierlanico "»»
13.(DCCCCLlII.)EniihverorexcumregionesFran- bello fideles, fralri 10!9 tradilos exilio dampnavil,
cirum urbesque circuiret,audivil,quiaei insidiavpa- dum accusali rationem redderent, nec 1030se 1031pur-
rarenlur a filio generoque; quapropter suramus pbn- gare 103!sufficerent. Hrerant 10» 3 Thuringi genere,'
tifex revocatus, ubi austeriorem vitam more solito poteslatis praefecloriae, Dadanus (270) et Willehel-
ctim heremitis et soli.tariis anle Pascha agebat, sus- mtis 1034nomine. Hoc facto niulli scelerum conscii
cepit regem Mogontiae, ibi ei aliquamdiu mini- satis 103"perterriti, soluta contione, multitudine di-
strans l008.Nefanda consilia prodita, a filio genero- missa, sese rex in orienlales partes contulit.
que animadversa; purgandi locum criminis cum 17. Lolharii autem, cum regem duci Conrado sen-
consilio ponlificis petunt 1009et impetrant. Qui licet sissent offensum,cunvjam olim ei infesli essent, «o
sceleris manifeste arguerentur, paruit lamen rex eo- 3* quod ducatura super eos administraret ipsis i»vi.tis,
rum senlentiis in omnibus 101°,loccrum leroporum- arma contra eum sumtinl 10» 6. llle vero imperlerri-
que anguslia. tus, leoninunvexerens 10" animuro, sigrta signis con-
14. Et cunvapparatus pascbalis apud ml Aquas traria invexit, et incredibilem multiludinem ex eis
fieri oporteret, comperit, quia nichil sibi dignum ibi propria roanu fudit, dum sanguine amici, quem in
paratum esset 10" (269); maternum gaudiis el ofli- proelio amisit, Conradi scilicet Evurhardi filii (271),
oiisdecenter curatur, rcgemqueqtiero in Francia 1019 nt fera 103ssaevissima.acueretur. ltaque illi fortis-
peneperdidit, in patria magnifice recepit. simo subpedilante 1039forlium militum manu, ad-
15 1014.Nam conforlatus amicorum gentisquepro- verso exercitui dum novus seroper additur, a meri-
priae praesentia, irriluro 101°fecil 101°pactum, quod die usque in vesperum protrahitur bellum; npcle
coactus inire confessus est; edictumque est filio ge- proelium dissolvitur, nullus victbria laetatur.
neroque, auclores sceleris puniendos tradere, aul 18. Rexautem circa Kalendas Julii 104°motoexerr
certe se 10"hostes 1018publicosnqss-e.Paclisprisiinis cilu, armis iilium generumque quacreretemptavil;
pontifex intercessit, lainquam paci ct concordiav obvias urbes partis adversae aut armis cepit aut in
consullurus; ob id regi lit suspectus, amicis regali- A deditionem accepit, quousqueMogontiamperveniret,
bus consiliariisque omnimodis spernendus. De eo quam filius cum exercitu intravit, patremque, di-
nostrnm 1019arbilramur nequaquam aliquid 10!0 te- ctu 1041miserabilius, armalus expectavit. Ibi plus
mere judicare; sed qued de ee prpbamus, quia ma- quam civileet omni calaniitale acei'biusbellum cce-
gnus erat in 10sleratione die nocluque, magnus ele- ptum; multae macbinaemuris admotx, sed ab urba-
inosinarum largitale, pracipuus verbo praedicationis, nis destructae 104ivel incensae; crebrae ante portas
non silere digimm duximus; caeterum de accusa- pugnae,rarn fprinsecus slaliones1013fusae. Cunclando
tis 10!!causis qui judicat Dominusest. enim res 104iuniversaevariavere, dum dominatorem
16. Earum rerum duro ibi finisnon fieret, univer- regni, 04"foris, intus successorem meluebant. Obsi-
1046excederet,
salis populi conventus esse jubelur apud villam quae dip itaque dum sexaginta ferme dies
dicilur Fridesleri 10!3, super bis causis disculien- sermo lit de pace; unde datus -est obses in urbem
dum m 4. Ubi cum frater regis Heinricus adesset, D consobrinusregis (272Ecberhtus)l04*, quo libera via
VARLE LEGTIONES.
10°»dominum post palrenv 2. 100' valeamus 5. 100»minislrabat 2. 1009pelierunt 3. 101°in omni-
10u anut 1. 101Jesse A. 11013 infanlia 2. 10141. a verbis est fiho hoc vicipil caput.
busdeswnM. q. 1019necessarium 5. loaoaliquod 1.
»01» initiuml. ,01°facit 2. 10" deest 2. 7. 10ls publicos hosies 3.
t°!1 deestA. 2. 3. 10!a aclis 2. 1023fridislar A. u' 4 discutiendis 3. 7.1031 108«illis 3. 10!6propterea 3.
10!*saeviorem A. 3. 10iSBritannico 3. 10!9 deest 3. 1030et 5. ac 7. deest 2. 10="add. non 5.7.
'•'Miicerall. 1034uulelmus 1. wilbelmus A 3. l0'« deest 5. 10'3sumitl. "»* excrcens 2. 3. exhi-
bens 7. 1038sera 1. 1039 suppetente 3. 1040A julias 3. 10il dicto461. deest 3. 10*smuris — deslructae
104' elberhlus 1.
desuntk. 1043stationis A. ,044rex 1. 1045regens 2. 10- desierme 1.3.
pkbertus, 2. 6. semper. ecberlus A. 5. semper.
NOT-«.
(267) Olte filiusnatus esl a. 955, si Cont. Regino- (271) Conradum Eberhardi ducis Francorum filium
iiis fidein proebemus. esse babenduro, alii negarunt fWenck. II, p. 655 n.
(268) I. e. Malnhildis,qnam Ann. Quedl.eiipsam a.), alii defenderunt (Leulscb p. 40 n.75). De prce-
a. 955 nalam fuisse tradunt. lio hocconlra Raginerumcoroilerocommisso Flo-cf.
(269) Hoc loco quamvis non addendum, cum Rei- doardus a. 953.
iieccio tamen supplendumesse videlur : Quare cum Qnedl. a. 95&;
(272) De cognatione ejus cf. Ann. fratres
in Saxoniamperrexhset. Cf. Cont. Reg. a'. 953. ipsum el Wichmannum jtiniorem n. fuisse,
- (270) Dadanus procul dubio idem, queni snpra Sclieidt Orr. Guelf. IV. p. 568 sqq. probavil.
(U, 18) Dadi nominavit. Cf. Wedekind Nolcn I.
189 RES GESTiE SAXONICJE.— LIB. III. 190
cuilibet pateret in castra crimen purgandi, de pace A qui, 065serenissimum regera p.urimis populis ac gen-
alque concordia tractand). Filius cum genero 104s tibus proeficerevoluit, discerel parum in se, in Deo
caslra ingressi, regalibtis vestigiis prosternu.nlur, vero onviiiaposse.
pro scelere omnia sustinere paratos fore, saltem ut 21. Erai autem junior Arnulfus cum fratribus,
amici auxiliatores in fide suscepti, nichil adversi pa- qui tale consilium macbinatus est contra Heinricum,
terentur. Rcx aulem non inveniens, qttomodo meri- eo quod paterno regno subrogarelur, ipse aulenv
las poenasfilio inferrel, faulores insidiarum expostu- honore patrio privalus esset. Porro exercitus diutino
lat. llli autem juramenlis vicariis obligali, et quo- labore faligatus, missionem petit et accipit, rege 106'
damroodoarte anliqui boslis constricli, boc omnino cttm paiicis adiuodum filium in Bojoariam subse-
negabant. Ingens interea oritur laetitia in caslris, et quente.
a caslriscircuniquaquefama diffusa, numquam urbe 22. (DCCCCLIU.)Ipse namque erat patiens labo-
cgressos 1049,nisi omnibus essent a rege imperalis rum, supra quam 106'credi possit de homine ab
oblernperaturi 1060.Eae 1051spes i)icassumconceploe; adolescentia delicate nutrilo. Multiludine denique
nam cuin non ,05! ohcedireuledictis regis, motus delicienle a lide, rari admodum erant, qui partes
Heinricus adversus adolesceniein : Nicliil le, inquit, regis adjuvarent; inler quos erat quidani Adalherb-
jaclitas contra dominum meum regem fecisse,el ecce B ius io6s(27,5,)et aiii cum eo admodum pauci.
omnis exercilus usurpatorem te regni invasoreinque 23. Mililanle adversum 10*9 Mogonliam 10'°rege,
novii. Ipse ergo si uccusor reus criminis, si culpabilh Herimannus dux Saxouiam procurabat (275). Cum
existo, quure non conlra me legiones ducis? Signa novus exercitus a Saxonia ad stipplemenium veteris
adversummemove; et festucam 10"3 de lerra sumens: initti debuisset (276), Thiadricus (277) juniorque
tlnjus, inquit, prelii a me meaque potestale rapere Wichmannus ei proefuere. Attingentes terminos
non poleris. Quid libi visum est sollicilare Itujusce-. Francorum, a Liudulfo duceque Conrado subito
tnodi rebus patrem tuum? Contra summam divinila- circumfusi, iu deserluui quoddani cogunlur castel-
tem agit, dum domino ,054palrique luo repugnas. Si lum. Quod ctiro obpugnare niluntur, jactu rotaesi-
uliquid scis vel vales, in me furorem tuum evome10"5, gnifer ante portain bracbium perdidil; quo faclo
ipse enim tuam non limeo irain. Ad haecadolescens bellum est sedatuin , indutioeque concessoeIriuiia
nieh.il respondit, sed audito rege, cum suis urbem dierunvin Saxoniam reverlendi.
ingressus est. 24. »»" Tbiadricus a Liudulfo magnis promissioni-
19 ,05". Consobrinus autem regis Ecberblus cum bus est lemplalus, Wichmaniius autenv admoduro
obses datus csset in urbem , suasibilibus !0B 7 corru- corruptus m 2, palruum (278) exin ,073arguere, pa-
ptus verbis, regi fit aversus, cum et antea ei iratus C temae berediiatis raptorem dicere et suorum the-
csset, eo quod arguerelur incauli10"» certaminis, saurorum proedonemvocare coepit. Ipse autem con-
ubi oculum perdidisset (273). silii nequaquam ignarus, quanta sapienlia quanlaque
20. Dum hoec agerentur, proxima nocle Bojoa- prudentia contra propinquos et hostes manifeslos
rii '•""' comites 1060fratris 1061regis, relicto eo 106!, vigilaverit difficile10'4 esl omnimodisedicere.
juncti suiit Liudolfo; qui pergens cum eis, cepit ur- 25. Jungilur quippe Ecberblus Wichmanno ,
bem regianvquae dicilur Rainesburg 1063cum coele- eademque sententia consurgunt in ducem, nullura-
ris in ea regione munilissimis; omnemque pecuniam qtieei dant 107Squietis otiunv. llle auteni nobili pa-
ducis 1064suis militibus divisit, conjugeni cum filiis lientia juvenum furorera frangens, cavet Jumultunv
palrui et amicis con solura urbe sed et regione ex- aliqucm rege absente illis in parlibus accrescere.
cedere cogit. Hoecomnia a Deo credimus acta, ut 26. Boioarii repentino regis advenlu nec ad pacem
- VARLE LECTIONES.
io48g,.rone i_ lois
egressuros 2. 3. ''" a rege esset imp. oplemperatura 2. JM1 Hoe2. baeA.. 10" deest
3. 7. 1053veslucam 1. 10"4 domno 2. 105!i evove 1. 10" Cuiti capta 19 in codicenon legatttr, indicem.
seculus hk ejus signutn posui. ,0"' suasilibus 2. 10c8 incepli 3. 1059boiarii 1. Boidarii 3. bawarii. A. «I
semper. i~'~~comili 2. 1061fratres 1. 106!ei 1. 1063raeinesburg 1. Reinesburg 3. regnesburg A,
1004ducis pecuniara 2. 106squem Wid. scribere debuhset. 1066 regem 1. 106' add. quod A.-3,
1068adalliertlius 1. adelberlus A. 2. 3. 1069adversus A 10'° maguntiani A. lon indicemsecutus hocloco
caput 24. posui, et ila deinceps numeravi; in codke ordo scepius iurbalur. 10" correplus corr. corru--
ptiis2. 10'3exinde2. 10'4 difficele 1. 10J" dede 2.
NOTJE.
(273) Inde monoculus saepius a recenlioribus no- D jre potuerunt. Exercitum non in Bavrariaro sed!
minatur. Fianciam duclum esse, Wid. ipse indicat, et for-.
(274) Comes Sueviae potens cf. Ann. mai. San. tasse e cap. 25. conjicere licel, jam ante Ecberti
Gall. a. 954, Viia S. Udalrici X. 58. 59. defeclionein baec acta esse. Hoc loco referuntur,
(275) Hermauno idem qtiod supra (II. 2.) Sigifrido ul Saxoniae niottis causaeappareant.
iribuiiur; neqtie tainen luiic lemporis dux fttit (277) Thiadricus idem esse videtur, qtti Geronk
consiiiuliis (W6dekiiidNolen II.). in marchia septenlrionali regenda successit. V.
(-278jQuaeaWidukindode Thiadrici et Wichman- Leutsch Gero p. 92. n. 149; Wichmannus lilius fuit
iii expeaitione narrantur, jam anlea gesta sint opor- Wiciiinanrii, cujus II. c. 4. et II. mentio lit, cf.
lei ; nam Liudulfus lunc Radaspoiiam, Conradus Wedekind Noten II.
- Melim sc rcceperat, ncque juiicti obviam his copiis (278) Hermanuum.
191 WIDUKINDICORBEIENSISMONACHI 192
verttintur 10'6, nec bellum publicum proesiimuiit,_i locus esset apud Cinnanvl09*(281) ralionis danoa
sed clausi muris grandem exercitui laborem stiaeque et responsionis reddendae.
regionis soliludinem parant. Unde minus procedente - 32. Ad condictum locum dunv universalis populi
negotio, absque animabus 10" exercitus a nullare conventus fieret, lalem iex orationem exorsus est:
absliiiebat, sed omnia vaslabat. Palerer 109"inquit, si indignatio filii mei cmlerorum-
27. Suminus pontifex interea, ut ,0'8 ipse aiebal que insidias tendenlium me solum torqueret, et non
,0'9 liniore regis, officioponlificali amisso, heremili- lolum chrhliani nominis populumperturbaret; faritm
"camcuni solilariis ducebal vilaro. NPDminima quo- esset, urbes meas more latronum invasisse, regio-
que cacteris pontificibus cunctatio erat in Bojoaria, nesque1096a mea 109'poteslalerapuhse, nisi 1098pro-
dum favenl partibus nunc regi assistendo, nunc pinquorum meorum ac carhsimorum comilumsan-
alienas losoparles adjuvando, quia 10S 1 nec sine pe-
guine saliarenlur. Ecce. sine filiis sedeo orbatus,dum
riculo alienabanlur a rege, nee sine sui 103!detri- filium gravhsimum hoslem palior. Quem (282)pluri-
meulo ei adhoerebanl. mum amavi et a mediocri loco ad summmn gradum
28. Agens tres inlegros , 083menses, a Mogonlia summnmque honorem provexi, unicuin filium meum
1084recedens, rex in illis regionibus, deraum circa Itabet tc'~ adversum me. 110°Tolerabile 1101hoc ut-
"
Kalend. Januar. (279), infeclo negolio, amissis cumque 110!forel, si non llos Dei Itominumqueini-
duobus principalibus viris ac poteslate ciaris, Invrae- mici Itis caush 1104inlroducerenlur. Modo regnum
de et Maimvercol085quorumulerqueiclu sagillarum meum habenl desolalum, populum captum vel inter-
periit, aller Mogontiae, alter in itinere Bojoariam feclum, urbes deslruclas, templa succensa, sacerdoies
pergentibus, revertitur in Saxoniam. extinctos; adhuc tnadenl sanguine plalem; auro tneo
29. (DCCCCLIV.)Causasdicenlibuscoramregelle- el argenlo, quibus filium generumque dilavi, hosles
rimanno suisque nepotibus, ohines justi lenaces sen- Chrhli sedes suas remeunt ,10"referti 1106.Quidigi-
tentiam ducis los0 loudavere, adolescentes casligan- tur 1147supersil scelerh, quid perfidim, excogilare.
dos judicanlcs 1087.Rex aiilem amans parcebat 108s nequeam. His dictis, lacuit rex. Heinricus laudans
illis, sub custodia miliiari tantum inlia palotium senlentiam regis, subjunxit, quia bosles secundo.
tradcns Wichmannum. victi ,10S publico certamine, maligne ac pessime
50. Inlerea audit, 'quia Avares intrantes Bojoa- conducerentur, quo via eis ilerum laedendiaperire-
riam jungcrentnr adversariis, disponerenlque pu- tur; omrtem calamitatem omnemque laborem con-
blico bello eum lemptare. At ille salis inperlerrilus sultius 1109velle pali, quam communem hostem tini-
lali nccessilate, nuroquam se gralia Dei doroinum quam in fidem 1H0 susciperel. ,1U His dictis, Liu-
r
ac regem oblitus est, sed collecla valida manu, dulfus proeedens ait: Conduclos adversum me pecu-
obviam procedil acerrimis hostibus. Illi auiem di- nia, faleor, obtinui, ne me michique subjeclos twde-
veriunt 108°ab eo, acceptisque ducibus a Liudulfo, rent; si in Itac parte culpabilis praidicor, sciat me
omnem Franciam pervagali sunt, et lanlam stragem omnis populus Itocnon llls- voiuniarie, seduttima ne-
dederunt, prinium aniicis, ut cuidam Ernusto 1090 cessitaiecoaclum fecisse. Posiremum ppnlifcx sum-
vocabulo, qui erat parlis adversae, sui juris fariiilias mus ralipnem redditurus inlravil, promillens, se
snpra roillesimuni numeriim caplivassent, deinde quocumque. 1113rex 1114imperavisset judicio signi-
caeteris omnibus, ut diclu fidem excedat. Domiiiica ficalurum, numquam conlra regem sensisse vel vetle
ante pascha Wormatioe '»91eis est publice niinislra- vel fecisse ; limore coactum a rege discessisse,
lum, et muneribus auri et argenti plurimum dona- offensumsibi eum quia lu" intellexissel, innocentem
tum. Inde 109!Galliam prolecli, per aliam viam (280) gravissimis accusationibus obrulum ; de cavleroju-
in patriam revertuutur. ramentorum omnibus argumenlis"1116fidemservatu-
51. Bpjoarii civili exercilu exlernoque faligati rura. Ad haec rex : A vobh non exigojuramenlum,
— nam Ungariis egressis, exercitu. regali piemun- hhi pach et concordim consilium ul* in quantum
lur — coacti sunt de pace tractare ; faciumque est, possilh, adjnvelis. Et hoc dalo, in fide ac pace eiinj
ul pax darelur usque in 16 1093Kalend. Julii, el D diinisil 1118.
VARI.E LECTIONES.
»•'• revcrluniur 1. 10'*a manibns 5. ms deesti. 10'9 agebatl. 1<IS 0 alienos 1. alias 3. ,081qui t.
, 08' deesl 3. 10S3 nienses integros 3. 108imogontio 1. moguncia 2. smpiusvero mpguntia ; A. plerumque
maguiilia. 10£"roeiniiuerco2. A. 10a6 ducis sehtenliani.A. 1087judicandos 2. loas parcens1093 2. 1089di-
verteriinl A. 5. 7. 1090ernesto A. 2. 5. 1091uurniaciav 1. 109! add. in A. 2. 5. XVII. 3.
109*ricinain 2. 109"paler A. 1036regiones 3. 1097anlea A. 109Sni 5. 109°habeo2. 5. 110°aversum a
roe 2. A. ,101 tollerahile 2. 110!tolum 5. 'i0ideestk. l104add. non A. u0" reroeanl A. 5. corr. re-
meui)t2. redeuni7. 1106relerri 2. 110'ergo3. 7. 1108victp 2. 1109consulius 2. ,u 0 fide A. "" su-
seipere2. 1H! deeu.A. 1113queniciimque 2. ,ul deeat A. ul" qua 2. ll1«juramenlis 5. 1117consitio
2. 1US diinisit ettra 1.
NOTJE.
(279) 1. e. die 14-51 mensis Decembris; nala- (281) Langen-Zenn prope Ntirnbcrg. cf. Wedekind
Jem Domini rex jam in Saxo:.ia cclebravit. Cont. Noleii I.
Reg. a. 9o4. (282) Seil. Conradusdux.
(280) Cont. Reg. a. 954: per Italiam redierunl.
4<K RES GES'LE SAXONl&E. — LIB. III. 194
53. Ponlifex cum dnce Conrado cum adolescenlem A omne urbis loco herbosodelatum.qui eral inlerRain
noii possent inclinare, quatinus patri subderetttr 1U!e)DonovU43fluvios1144,sed afraire regislleinrico
cjusque senlenliam secutus suslineret, discessernnt; captum, et inler socios divisum esl. Urbani crebris
ab eo, Deo regique sese ,,) 9 jungenles. proeliis triti, fame quoque periclilari coeperunt.
34. Proxima nocte Liudulfus cum suis a rege! 57. Unde egressus 114Surbe Liudulfus cum prir,-
discedens, urbera Rainesburgli! 0 cunv exercilu in- cipalibus viris, pacem postulat, sed non inpetral,
travit. Rex autem sequens filium, urbem Uji offen- quia patri obedientiam negat. Ingressus vero urbeni,
dens qnae dicilur Horsadal US!(283) obsedil eam. portam orientalem obsidentem arinis temptat Gero-
35. Facla auleni pngna, durius cerlamen circai nem, tot victoriis quol proeliis clarum. A lerlia hora
rouriim nemo umquam viderat u»3 morlalium. usque in nonam acriterpugnatum 114C;ante porlam
Multi ibi ex utraque. parle csesi, plures sauciali;; urbis, equo 1147cadenle, ascensor Arnulfus armis
noctis tenebrae prcelium dirimere ll!*. Saucius anci- exulus ilicoque lelis i148perfossus occubuil. Post
piti bello poslera luce ducitur inde u»" exercitus, biduum a muliere famem urbis fugienle mors illius
diulius ibi non morari 11!6 visum ad graviora len- notificalur, dum antea incerlum esset. Cnjus morte
dcnlibus. urbani satis confusi, jam de pace tractabant.
56. Trium dierum iliner u" proiride ad Raines-. B 38. Intervenlu proinde principum iterum Liudttl-
burg u,s. Castrorum loca occiipata munitionibusque: fus cum sociis urbe egressus, dum mensc inlegro ^14*
circutnsepta, obsidio u»9 urbis diligenter est incepta. et dimidio obsideretur, pacenv obtiniiil usqne ad
Sed cum mullitudo machinasmuris adplicari nonsine- condictum diem, dum de bis causis dijudicarelur;
rel, salisdureinterdum ab utrisquepugnatuml 130pro locusque concilii u"° apud Fridesleri u" 4 notabatur.
muris. Diu tracta obsidio cogit clausos i131belli ne- Rex inde palriam reversus li8!.
gotiis aliquid actilare. Arbilrati sunt enim fame 39. Heinricus vero Novam urbem (284) oblinuit;
pejus lorqueri, si adid cogerentur, quamin aciefor- ilainesburg pene omnis proxlma nocte concre-
tilermori. Jussuro itaque, occidentaliporta erumpere mata ""».'
equites, quasi inpelum in castra facturos alios naves 40. Exercitandi gratia venationem agens rcx in
ascendere, et per Qumen ,i3' urbi contiguum U33, loco qui dicilur Suveldun ,!"4 (285), filius lls" pa-
dum equeslri prcelio pugnaretur, caslra armalis tri "»• nudalis planlis prpslernilur, inlima laclus
deserta invaderent (DCCCCLIV).Urbani signo nolae pcenitentia; oratione flebili patris u"* primum ,
congregati, condicta peragere; quod in caslris usu deinde omnium praesentium lacrimas exlorquet.
iion ignotum. Quapropler et ipsi non segniter proe- Amore ilaque palerno susceplus in graliam, spon-
paranlur. Morain facienlibus in erumpendo U3Vequi-. C det US8 se obtemperaturum consertsurumque ""
libus, classis 113"aburbe Iongitts elabilur , 136,exsi- omni paternae voluulati.
Jienlesque de navibus irruunt U37 in castra, offen- 41. Inlerea summus pontifex oegrolasse nunlialur
dentesque ,u» armalos, dum trepidi ftigaeconsulunt, ac desperari. Quapropter regis placitiim niodice est
cireumfusi undique cavduntur. Alii' naves ingredi dilatum u0°, Finem summi ponlificis qui inlerfuere
nisi ,139,limore perculsi deviantes, ilumine absor- satis laudabilem proedicant. Defunclo ponlifice, uni-
benttir; alii naves plus aequoingressi, dimerguntur, versalis conventus l 161populi celebratus (286); Mo-
factumque est, ut vix pauci de pltiribtts superessent. gonlia u,! posl annum el dimidium regi tradila cum
Equiles vero ab equitibus faligati devictique, plures omni Francia; filius ac gener in gratiam suscepti,
saucii, in urbem lli0 cogunlttr. Miles regins victor qna et in finem usi sunt lideliler.
in castra reversus, unum solummodo letali vulnere 42. Eo anno Slavi 1163qui dicuntur Ucbri 1,6Va
percussum pro portis secum revehunt114i. Pecus: j) Gcrone cum magna gloria devicti, cutn ei proesidio
VARLE LECTIONES.
11,9 se 3. u»° 1. reinesburg2. Reinespurg 3. regensburg A. U!1 urbemque x\. 7. •"» bor-
reinesburg
,1!3
sedalA. 2. 5. vidit A. ,m dirimerae 1. diremere A. 3. U!" exercitus inde 3. "»• majori'1. U!*
i. e. iter. — itinere2. itcr A. 7. ilur 5. n~* ravinesburg 1. Reinespurg 5. regensbnrg A. et ita
11,9 obsidia2. 113°add. esl 2. 6. 7. li3i clausis 2. 5. 113!fluvium A. deinceps.
u 33 urbein contiguain
, 13" 136 3. 2.
u'4erumpandol. clausis3. , 138 ~'3~
1. il41reveunll. 114»raim 1. rein elabunlur 3. u3'irrunll.
3. eral in terra 2. li43
? offendentes2. non 3. u''0urbe
danubium 1. 5. Donan7. • m* fluvius 2.
,14*add. esll. i146add, est A. 5. u" ex 1. 2. Itanc verborum distinctionemrecepi. 1148lelo corr. lelis
2. 1U» iniegra 1. iH* consilii 3. deest A. ,1B1 fridislar A. ,1.«*rex redil inde in palriam 3. u"3 est
arsa A. arsa 3. exusta est 6. incensa est 7. , 154sevcldun corr. stiveldun 2. "»» si filius A. u" 6
A. ^1" patri 5. 1? ,,5S spondit 1. u"9 consenseruntque 1. 1160dilatalum 5. ,161add. est A.palris ,16«
nioguncia A. u 63 A. hic et deincepsilavi. 1164 uheri A.
NOTJE.
(283) Rosslhal in proefectura Cadolzburg, Wede- (285) Forlasse Saufeld in districlu Berka ad Ilmam
kind. 1. in lerra Wimariensi cf. Acla societ. hisl. Thuring.
(284) Forlasse recenliorem urbis 'Regensburg par- Sax. IV, 2, p, 172.
tem, ad sinislram Danubii ripam, nosler ita appel- (286) D. 17. Dcc. in loco Arnstedl cf. Amn.Au-
lavil. . gicnses h. a. .
193 '' WIDUKINDICORBEIENSISMONACHI 196
esset dpx Conradus a rege missus. Praeda inde in- _& \ bello inferim aberal, eo quod valitudine corporis
gens ducla; Saxoniaeloelitiamagna exorta. laborasset, qua et mortuus est (287). Quariam 118°
43. (DCCCCLV.)Proximum agens rex pascha ,i 6» ordinavere Franci, quorura reclor ac il8i procura-
cum fralre, ducit post baec exercitum conlra Rai- tor erat 118!dux Conradus. In quinta, quae erat
nesburg, iterum armis macbinisque urbem lorqueus. maxima, quaeel dicebalur regia, ipse princeps val-
Dum proesidio Saxonum destituitur ac fame vexalur, latus leclis UR3iexomnibus 1184militum milibus 1,B»
porlis urbani egressi, cuni urbe tradiderunt semet alacrique juventute, coramque eo angelns, penes
ipsos regi. Qui principes exilio dampnans, reliquae quera victoria, denso agmine circumseplus. Sexlam
multitudini parcit, victoriaque gloriosus remeavit et septimam construxerunt Suavi 1,8°,quibus proe-
in patriam, omni regione Bojoariea fratri reslilula. fuit Burgbardns 118*,cui ntipserat filia fralris re-
44. Ingressusque Saxoniam circa Kal. Julii, obvios gis (288). In oclava erant Boemi electi milites mille,
liabet legatos Ungariorum, tamquam ob antiquam armis polius inslructi quam fortuna ; in qua et sar-
fidem.ac gratiam eum visilantes, re autem vera, ut cinae omnes ac il8S inpedimenia quaeque, quasi ipsa
quibusdam vidcbatur, evenlum belli civilis 1166con- esset tutissima, queejesset novissima. Sed aliter res
sidcrariles. (DCCCCLV.)Quos cunv secunvaliqnan- acta est ac l 189arbitrabatur; nanv Ungarii nichil
tis u 6' diebusrelinuissel et aliquibus munusculis dona- 3 cunclanles, Lech fluvium transierunt, circumeun-
los remisisset in pace, audivil a nunliis fratris, ducis lesque l190exercitum, exlremam legionem sagitlis
scilicet Bojoariorum : Quia "** ecce Ungarii diffusi lascessereil9i coeperunt, et inpelu cum ingenti vo-
invaduiit lerminos tuos, staluuntque tecum inire cer- ciferalione facto 119!,aliis caesisvel 1193caplis, sar-
lamen. His auditis Tex, quasi nicliil laboris U63prae- cinis omnibus potiti, caeteros legionis illius armaios
terilo bello loleravisset,- ccepit ire contra hostes, fugere compulerunt. Similiter septimam ac sextam
sumplis ,170secum paucis adinodum ex Saxonibus, aggressi, plurimis ex ei's fusis, in fugam verlerunt.
eo quod jam belltim Slavanicura lm urgerel. Castris Rex autem cum intellexisset, belbim ex adverso
positis in confiniis Auguslanoe urbis, cccurrit ei esse "»* et post tergum novissima agmina 119Speri-
exercilus Francorum Bojoariorumque; cum valido clitari, misso duce cura quarta legione, caplivos
' quoqtie equitalu venil in castra Conradus dux, cujus eripuit, prajdam excussit, latrocinantiaque 1!9eho-
adventu erecli milites ,,T!, jam optabant non dif- stium agmina proturbavil "»*. Fusis latrocinantibus
ferre cerlamen. Nam erat natura audacis animi, et undique adversariorum aghiinibus, signis victrici-
quod rarum est audacibus, bonus consilii ,i7S, et bus dux Conradus ad regem revertitur; mirumque
dum eques el duni pedes iret in hostem, bellator in- in modum,, 198 cunclantibus veteranis roililibus,
tolerabilis, domi militiaque ,l' 4 sociis carus. Igilur C gloria victoriae assuetis, cum novo milite et fere
ab ulriusque exercitus latroeinanlibus agminibus bellandi igiiaro , 199triumphum peregit.
nolificabatur, non longe exercitus ab altero fore. 45. Dumea gerunlur in Bojoaria.varie pugnalum
Jejunio in castris proedicato ,17",jussura est omnes est a praeside Thiadrico (289) adversus barbaros.
in crastino li7.6 paratos esse ad bellum. Primo dilu- Cum capere nisus ia0°esset quandam urbem illorum,
culo surgentes, pace dala et accepla, operaque sua usque ,!01 introitum portae persecutus est adversa-
primum duci, deinde unusquisque alteri cum sacra- rios, cogens illos intra murum, oppidp potito et in-
menlo promissa i17', ereclis signis procedunl cas- censo, et omnibus quae i!0!foros murum erant caplis
tris li7», numero quasi octo legionum. Dticilur exer- vel interfectis. Cum jam incendio extincto reverte-
cilusper aspera et difficilialoca, nedaretur boslibus; reltir, e.t paludem, quoeerat urbi 1!03adjacens, me-
copia lurbandi sagillis agmina, quibus utuntur acer- dietas milituin transisset, Slavi videnles nostros in
rime, arbuslis ea protegenlibus. Primam et secun- arlo sitos ob difficultalem i!04loci, nec copiam ba-
dam lertiamque legionem direxerunt Bojoarii, qui- - bere 1!0»pugnandi nec locum adeo fugiendi, inse-
1 qtiebantur a
buspraefueruntpraefectiducisHeinrici; nara ipse 1179 D tergo revertenles clamore magno. Per-
VARI^; .LECTIONES.
iics rex -)n paS(_])a\. pascha rex 3. i,C6 civilis belli 2. i167aliquot 3.. U68add. et 1. Uc9
^1*0 ii7i 117! u*3 quasi laboris
oblilus, quem p. 5. A.
sumtisque "'* sclavonicum 3. milites erecli 2. 6. boni consilii 2.
bono cdnsilio 3. bonus consilio 6. 7. militiaeque 3. ^1" indicto 3. U76 craslinum 3. 7. J1" pro-
misso 2. t 178 e castris 3. 6. U79ipso3. 1? U8° add. vero 3. , 1181p. et r. 3. 118adeest 2. us 3 electis
2. 7. , 184multis 5. "»» niilitibus 2. 7. 1186suevi A. 5. 6. 7. "»' burgardus 1. burchardus 2. A. Bur-
cardus 5. ,,8S ct A. ,,S3 quam A. 7. " 90 circueuritesque 2. 7. , 191 lacessere A. 3. il9! facta 1.
"»* aliis 5. 6. ii~'tdeestA. 7. 119»deesi A. ,196lalrocinantium 2. " 97 A. 2. 5. -U98immo-
diiro 1. li99ignara 1. """uisus 3. ,m add. ad 2. A. 7. 1!0! prae 1. ,!perturbavit
03deestft. l!0Vdiffucultatem 1.
i!0» baberet A.
- '
NOT.-E.
i.2»>. uoin uie v ivoveroDris. marcbio dici videlur, cl. 11. 30. III. hi. bl. de Gc-
(288) Burchardus, filius, ut videlur, ducis Bur- rone, 1U. 51. de Heinrico; II. c. 55. Oddo Lolhario-
«cbardi a. 926 occisi, filiam Heinrici Hadwigem rum dux hoc nomine appellaiur, in diplomate a.
diixil, el Liudulfo deposito, a. 955 ducalura Sueviav 932 (Schannal tradd. FulJ. p. 254.), quod tamen vix
recepit. genuinum haberi potest, Meginwardus comes.
(289) Cf. c. a
25; proeses W7idukindoidem qtti
197 RES GESTJE SAXONIC/E. — LIB. 111. 198
erneruht 1!08 ex eis ad 150' quinquaginla viros JA Sed non adeo i!se, incrucnla victcria fuit de lam
fceda lsos fuga nosirprum facta. saeva genle.
46 '»°9. Ingens inlerea pavor omnem Saxoniam 47. Conradus quippe dux '"*, forliler pugnans,
ircpidam pro rege et exercitu 1!i0 ejus pro hac re animi fervore solisque ardore, qui eo die nimius
adversa i!l 1 invasit. Terrebant nos proelerea por- erat, accerisus aeslual, vinclisque lj! 3 solulis, dum
tenia inusilata. Templa denique plerisque in locis aurum captat, vulnere sagillae adverso gulturis de-
leinpeslale valida concussa visenlibus et audientibus fixaecadit. Cujus corptis juxla regis imperiuro hono-
horrorem nimium incussere; ulriusque sextis sacer- rifice collectum transportatur Wormaliam ,!a9-,ibi-
doles ictu fulminis inlerierunt, et alia multa illo que sepelitur vir pmni virtute animi et corporis
lempore contigerunt dictu horrenda et propterea magnus alque famosus, cum fletu et planctu omnium
nobis praelereunda. Totum pondus proelii ex adverso Francorum.
jam adesse i!1! conspiciensrex, exhorlandi 1!13gra- 48. Tres duces gentis Ungariae capli, ducique
lia alloculusest soeios i!14hoc modo : Opus esse 1!1" Heinrico mala morte, ut digni erant,
nobis bonorum animorum i!16 in liac tanta necessi- multati proesentati, i!3° sunt;
suspendio namque crepue-
tdte, milites tnei, vos ipse~videlh, qui Itostem non _ runt.
longesed coram positum tolerath. Hactenus enim in- »
49. Triumpho celebri rex faclus gloriesus 1'si, ab
pigris manibusveslris ac armis sentperinviclisgloriose
usus, exlra solum el imperium meum ubiquevici i!1', exercitu pater patriae imperatorqtie appellatus est.
et nunc in ierra mea el regno meo terga verlam? Decretis proinde honoribus et dignis laudibus sum-
raaedivinilaii per singulas ecclesias, et boc idem
Superamur scio mullitudine, sed non virlule, sed non
sanctaematri ejus per nuntios demandan-s1!S!, cum
armh; maxima enim ex parle nudos illos armis om-
nibus penitus cognovimus,et quod maximi'est nobis tripudio ac summa laelitia Saxoniam viclor reversus,
a populo suo 1!33, libentissiine suscipitur; neque
solatii, auxilio Dei.' Illis est sola pro tnuro auda- enim
tia 1!ls, nobis spes el protectio divina. Pudeal jam tanla vicloria quisquam regum intra ducenlos
tiunc dominos pene lolius Europm inimich manus annos (290) ante eum laelatus est. [Nam ipsi bello
123i certamini reser-
dare. Melius bello, si finis adjacet, mililes mei, glo- Ungarico aberant, Slavanico
riose moriamur,quam subjecli hostibus vilqm servi- vali ,a38.]
liler ductimus, aut certe more malarum besliarum 50. Igilur, ut supra relulimus, cum deficeret in
slrangulo deficiamus. Pltira loquerer, mililes mei, si ralione redderida conlra suum patruum Wichman-
nossein verbis viriulem vel audatiam animh vestris nus, inlra palalium custodilur. Cum vero ,a3erex in
augeri. Modomelhts gladiis quam linguh colloquiumC Bojoariam proficisci vellet (291), simulala infirroi-
incipiamus! El bis diclis, arreplo clipeo ,a*' ac tate, ipse ilernegavit; unde monitus ab imperatore, .
sacra lancea, ipse prirous equum in bostes verlit, quia destitutus a patre et malre loco filiorum euni
forlissimi miliiis ac optimi imperatoris oflicium ge- assumpserit liberaliterque educaverit, honorepaterno
rens. Hostium audaciores 1!!0 primuin resislere •'", promoveril, rogalque-1237,ne ei molestiam inferret,
deinde ui socios viderunt terga vertere, obstupe- cnm alia plura gravarelur. Ad haecnichil ulile an-
facli nostrisque intermixti, extinguunlur. Coetero- diens imperalor discessit, commendalo eo Iboni 1!»s
rum vero alii, equis fatigatis, villas proximas in- comili. Aliquanlis diebus cum eo degens, pelit pcst
trant, circumfusique armalis, cum moeniis ias», haec venandi gratia 1!39 silvara ire i!V0 liceret.
pariter 1!!3, concremantur; alii flumeii contiguum Ibi 19V 1 absconditos socios secum suraens, perrexit
transnatantes, dum ripa ulterior lm ascendenles in palriam, et occupatis 1!4Saliquibus ,!43urbibus,
non sustinet, flumine obvolvunlur et pereunt. Eodie juncto sibi Ecberhlo, arma sumit conlra hnperato-
caslra invasa, caplivique omnes erepli; secundo die rem. Industria autem ducis Herimanni facile eos
ac tertio a-vicinis urbibus reliqua multitudo in lan- oppressit, trans Albiamque ,!44 coegit. llli cum se
tum consumptaest,ulnuIlus aut rarus evaderel1'2". JJ sensissent duci resislere non posse, sociaverunt sibi
____
VARIiE LECTIONES.
ls06et peremerunt 2 " 07deesl A. 1!08 deest 2. 1!09 inde ab hoc capite codicis numeri cum indice con-
veniwtt. ,!i0 exercitui' A. "" adverso 1. adversam 3. invasit adversa A. ,!la esse 2. 1!l3 horlandi 1.
,!14deest1. add. suos 3. »» esset 2. la'6 bonis operibus 3. 1!" vici ubique 2. ,!1S audacia pro muro
A. iS19gladio et clypeo 5. 1M» auditores A. i!!1 restitere A. 5. resliieruiit 6. _"" nieinhiis 2. b.
• ""«tioque 1. ,!!Valteripr 1 altior A. 1S!»discederet A. 1!!6 deest 1. 1!!* dux quippe 1. iaa'' vincu-
lisque lorica? 6. ,!!9 uurmaliam 1. vormaciam 5. 1!3° mala — mullati desunti.
,a33 glonosus factus
1. ,!3!adrf. utl. deest 5. ,!3V sclavonico5. ,!3" nam ipsi — reservati desunt 1 , quai quamvis
qlossatori cuidam tribui possenl, quum tam 2. (5.) quam A. exhibeanl, omitterenolm. igilur A. 5.
,!a* rogatusque2. ,!Sfl bono 2. 1!39post baec pelit ut cum venandi gratia 2. imre l. intrare &.
1,41 ibique 5. 1!V'add. ibi 3.
l!'3..aliquibibus 1. ^ 44 transabiamque A. trans Albimque 3.
NOTJ:.
(290) Wridukindus de Karoli Marlelli victona (291) Loquitur de expeditione anno 954, ungarns'
. 752 de Sarracenis reporlala cogilasse videlur. fugatis, suscepta (c. 51.)
199 . WiDUKlNDlCORBEIENSISMONACHI 2C0
:duos subregtilos barbarorum (292), Saxonibus jani A rum hostiliter intravit. Consulttimde Saxonibus.qui
olim iiifesios, Naconem et fralrem ejus. cuin Slavis conspiraverant " 70, judicalum "" esi,
i. 51. Ducius exercilus a duce, reperti sunt in urbe Wichmannum et Eeberhlum pro bostibtis publicis
qusc" 4»dicitur Suithleiscranne ls46 (293); et pene habere i!*! oportere, caiteris vero parcere, siquidein
erat, ut cum urbe ,!' 7 caperenlur, nisi 1,V 8 clamore remeare voluissenl ad sttos. Aderat et
legatio bar-
cujusdam cilarentur i!49,et ad arma prosilirent; barorum, Iribula soeios cx more . velle persolvere
caesis lamen anle porlam urbis ad is"° quadraginta nunlians; cacterum dominalionero regionis velle
nrmatis, caesorumque"" spoliis potitus dux Heri- tenere; hoc pacto pacenv velle, alioquin pro liber-
mannus discediti!"'. Eranl aulem qui eunv adjuva- tate armis certare. Imperalor ad haec respondit, pa-
rent Heinricus proesescum fratre Sifrido i!"3, viri cem quidem eis nequaquam 1»73negare, sed omni-
cminenles et,fortes, domi mililiaque ""* optimi. inodis dare non posse, nisi iiijuriam pcrpeiratam
Facla sunt autcm hoecinitio i!"" quadragesimalis je- digno honore ac emendatipne purgarent; omniaque
jijnii 15°6. vaslando el incendendo per illas regiones duxit
52. Barbari vero post proximum pascha irruunt exercitum, dpnec tandem, castris posilis super
;n rcgionem, diiccnv liabenles Wichmannum, ad Raxam (295)- fluvium ad transmeandum paludibus
facinns lantum, non ad imperium; nullam moram B diflicillimiim,ab hostibus circuinfunditur. A lergo
agens 1!" sed et ipse dux Heriroarinus, cum praesi- namque via 1!'4 arboruin robore obslruilur, eadem-
dic militari adest, vidensque exercitum bosiium gra- que armalorum manu vallalur; . ex adverso fluvius
vem,sibique parvas admodum belli copiasaffbre" 58, fluvioquccontigua palus, et cum ingenli exercitu
civili bello urgente, arbitralus est consullius 1!"9 Slavus iS7B,bellalores et ab opere et ab iiinere pro-
diiTerrecerlamen in dubiis rebusconslilulis, multi- liibens. Vexatnr aulem el aliis incommodis exerci-
tudinique imperare " 60,quaemaxima in unam urbem lus, morbo pariter ac i' 76fame. Dum lalia ageren-
confluxerat, dum caeteris difliderentl.»", quoquo ,!6S tur per plures dies, mitiitur ad principem barbaro-
pacto possent, pacem exposlularent. Quod tamen rum, qui dicebalur Stoinef, Gero ,!7' comes,
consilium milites aegre valde tulerunt, et maxime qualinus imperalori se dedat, amicum per id ade-
Sifridus, qui erat bellalor acerrimus. Faciunl tamen plurum, non bostem experluruhv.
cives Cocarescemiorum ^»6' (294), ut dux impera- 54. Eranl qtiippe,s' 8 in Gerone mullae artes bo-
rat, pacemque eo pacto obiinent *'64, qub liberi noe,S7°, bellandi perilia, in rebus civilibus bona
cum uxoribus et hatis supra murum inermes ascen- consilia , salis eloquentiae, multum scienliae1280,et
derent, condilione servili et. oinni suppelleclili in qui prudentiam suam opere " 81ostenderet1,,i quam
medio urbis hoslibus relicla. Cum inlra nrbem C ore; in adquircndo slrcnuilas, in dando largilas, et
irruerenlbarbari, quidam illorum suum mancipium quod oplimum erat, ad cultum divinum bonum stu-
ngnoscil in cujusdam liberti uxore; quaip cum ra- dium. Igitur praeses snper paludeni el flumen, cui
pere de manu viri nileretur, ictum 1!6" pugni " 66 palus adjacens eral, barbarum salutabat. Cui Slavus
nccipit, irriiumque paclum ex parle Saxonum pro» sequaliarespondit. Ad quem praeses: Salis tibi esset,
clamilal; unde fil, ul omnes ad caedemverlerenlur, si bellumgereres conlra unum noslrum de servh do-
nullumque relinquerenl, sed omnes perfeclae avtatis mini mei, el non eliam conlra dominum meum regem.
ncci darenl, matres ls67 cum natis captivos dttce- Quh tibi exercitus, qum arma, ul taliaprmsumas?
rent 1!68. Si aliqua vobisvirtus adsit, si artes, si audatia , date
55. Quod scelus imperator ulcisci gesliens, victo- nobis locum ad vos transeundi, sivenos vobh huc ve-
ria jam de Ungariis patrala ia6°,regiones barbaro- Q niendi; el mqualo loco, forlitudo avpareal pugnalorh.

VARLE LECTIONES.
m" qui 1. ,! 46suitlielei scr.innaeA. Suuithleiscranne 5. 1!47ciim'urbe desnnl 2. cap. cum urbe 5. •'*•
3. A. "'" excilarenlur 5. ,S5° deest 2. 7. " 81 coesorum A. 1SS!discessit 2. 7. "» 2. 5. semper sigi-
frido. ,soi 5. """ in inilioS. 7. "S 6 vel 1. "" 2. ,s58adesse
inilitiaeque ,960 ,!6i qnadragesimae,!6! jejunii ,!6a agenles
3. im consulcius 1. imperarat 2. differrent 1. quo 1. hoc vocabulum erasum
est 1. convocare. sceniornm 2. 1!6ioptinerent 1. ll 6" iclu 1." jectum A. " 66
"° 7 " 68 60 " 70 pugne I. pngnoe 2.
pngno 7. malresque 5. matres—ducerent desunt 1.
"" "'» parta" 3. conspiraverunl2. con-
spiranl A. "'^judicatumqne 2. 3. — haberi 2. 7. " 76non 3. 7. 74deest\. 2. 3.7. 1S7»slavns
corr. slavosl. sclavos 2. 5. slavi probibentes 7. et 2. A. 7. "'* sloinefgero 5. 1S7S deesi 2.
19
l! bonocartesA. ,!S0 niultum scientiac desuni \. l!81 add. magis 5. 7. "«' osteiiderat 1.
NOT^:.
(292) Cf. Ann. mai. Sangall. a. 955. ' loci exlant, qtti aliquam vocis simililudiiiem prafe-
. (293) De urbe Schwedt Hahn. H. G. ,11. p. 62. runt. P.
n. i. etWedekind Noten I, cogitarunt; aliani pro- (295) Minimecum Ann. Saxone Taxa legi flu-
posuil sententiam Leutsch Gero p. 97 n. 153. viumque Dosse inlelligi posse, omiiium' codicnm
(294) Deurbis — silu adhuc sub jtidice lis est; cf. consensus ostendit; videlur igitur esse Rt-ckeniu
libri n. f. allali. Vox Slavica locum aut prope ducatus Megalopolilani fluvius, populus quibuscum
Albiam atit in allera Albiae ripa hand procul a bellunveral perlransicus.
Magdeburg situm fuisse indical, ubi complures
201 RES GESTJE' SAXONICiE.—L IB.ltl. 202
Slavus barbarico more irendens, et mulla convicia A atque famcsus, multprum rcgum ac gentium timo-;
evomens, Jrrisit Geronem iroperatoremque et om- rem pariter et faverem prpmeruit; unde plurimos
nem exerciluro, sciens eum multis " 83molesliis ag- legalos suscipit, Romanorum scilicet et GraecoTunii
gravalum. Gero ad haec commotus, ut eral animi Sarracenorumque 1304, per eosque diversi gerieriS
ardentissimi: Crastinits, inquit, dies declarabil, tu munera 1»°»,vasa aurea et argenlea, serea quoqtie,
etpdpulus luus fortes " 84 viribus sitis, an non; tras etmira varielate operis distincti.**••, vitrea vasaj
enim nos vobiscumcongredienles procui dubio vide- eburnea eliam , et omni genere modificata, slra-
bith. Gero denique .oll.nilicel multis gestis 1!S"insi- menta ,30', balsamura et lotius generis pigmenta,
gniis,S86clarus haberetttr,; jain lamen vnagnus.ae animaiia Saxonibus anlea invisa, leones et camelos,
cdebris ubique pracdicabatur, ep qnpd Slavos qui Simias et strttliones iSo8; omniuraque circumquaque
dicuQtur ,!" Ochri cum magna gloria cepisset (296). Christianorum in illo res atque spes sitae.
Gere, reyersus in caslra, retulit quoeaudierat. Impe- 57. (DCCCCLVI-LVH.)Liudulfus autem.impersH
ratpr.verp, de necte censurgehs, jubet sagittis et toris ,309filitis, cumildem vult servare ainicis, pa-
afiis,ss».macliinis ad pugnam provocare,!» 9, et quasi tria cessir, Italiamque etim eis adiil; quo ageiite:
vi flumen paludemque transcendere velle. Slavi au- annurn fere 13l°totum , diem exlremum1,li obiit,
tem hesterna comminalipne nichil aliud arbitrati, B tot.o U1*Francoriim imperio relinquenS.iStiOVnlnere
ad pugnam pariter cbnspiravere, iter lotis viribus vulnus dtiriim. Fuiius aulem ejus a militibus debito
defendentes. At Gere.cum amicis Ruanis " 90(297) honore curatum, et ab Italia Mogpntiae1»1? corpus
mijiario ferme uno a castris descendens »»»•,hoste translalum, in basilica ,31iAlbani martiris sepulttinv
jgnorante "8».,;tres ponles celeriter cohsfruxit, et est, ciim luctu et planclu roulterum populerunr,
misso nuntio ad imperalorem, tolum exercitum re- Reliquit post se filiunv patris* vocabulo instgni-
vocavit. Quo visp barbari, et ipsi obviare legionibus tum (298). .'.. ; ..
contendunt. Pedites barbarorum dum Iongiorem 58. Lilteraeautem obilus ejus. allalse sunt impera*,
viam currunt, et cerlamen.ineunt, faligatione "'» tori, cum esset in militia ,31",qua mililavit ccntra
dissoluti, militibus citius cedunt; nec mora , dum Redarios; quapropter,3,6satisplurimumIacrimarnni
fogaepraesidiumquaerunt, obtruncanlur. pro iiiii Jnteritu fudit; de caetero.qui adhuc ordina^
: 55..Sloinef,! 94 autem colle eminenti cura equiti- vit imperium suum j rectori omnium Deo .fidelitef
bus evenlum rei expectabat; socios inire fugam cer- commisit. .''_-..::.
nens, fugit et ipse, luceque ^ 9»quodam cuni duobus -. 59. Eodem tempore Wichmannus sciens m* Saxo-
satellitibusrepertus, a viro "M mili.tari.cujus voca- - niam bellaloribns vacuam; a Gallia profectus, Saxo-
buluin erat Hcsed, certaroine fatigatus armisque ^-niam occulte intravit, domtim conjugemque revisit,
nudalus, capiie caesus esl. Satellitum alius vivus inde se iterum alienigenis inmersit, EcberlilUs »»»•
captus t iniperalcrique cum capite et speliis reguli vero inlervenlu magni poritificisBrunonis in gratiam
ab, eodem milite praesentalus est. Ex hoc Hcsed recipilur. ^
clarus; et irisignis babilus; merces tam famesi 60. (DCCCCLYIll.)Ductus exercitusconlra Wich-
gesti"" dcnativum imperiale curivredilul! 98viginti »annum.tertia vice (299), vix oblinuit ut in fnle
mansuum. E6 die castra hoslium invasa, el mulji Geronis filiique sui suscipei-etur, ipsique apudimpe-
mertales interfecli vel capti, caedesque lS99in mul- ratoremoblinerent, quo palria conjtigisque palri-
tam rtoctem protrahebatur. Postera Juce,3D0 caput nvoniocum gratia iraperiali fruerelur. Jussus »?'»
"subreguli in campo posilum , circaque illud seplin- sacramentum lerribile dedjt, seconlra ihiperalorem
gintiiKi caplivorura capite caes.i,. ejusque cohsilia- ' imperalerisque regnrim numquam aliquid iivique
. rius, oculis erulis, lingiia est, 30!privatus, in medie- consilio aut aclu facturuhv, 3!0. Ita fide data, in pace
" que cadaverum303 inutilis reliclus. Wichmannus verc esl dimissus 13!1, el bonis promissionibus ab impe-
et Ecberthus, scelerum conscii in Galliam pre-. ratore ereclus.
fecli, ad Hugonem ducem fuga elapsi sunt.' ' 61. Peracta caedebarbardrumj eo anno prodigiosoe
JJ
56. Crebris victoriis imperator glpripsus factus restinparuerunti3!S. nolse scilicet crnc.is in vesti-
' '
;" . \ "'._' ; VARLE LEGTIONES. '...'"
'\f\-de*h
»"» ahps.2. "M «M add.
*!!Tfi?rt!s KAv),"8S:gestiisI._.:,!S6insigiiibus2.
"•» 3. » "8* ep— dicimlur desunt A.
hostem 3. ruianis 2. rivanis 7. suis 3. : "" discedens3. "" ignorante
-l»M
hosie 2. fugatione 2. "9* stpinefgerp 3. "»»locoque A. ,!96r. auro 2. ,S9'facti A. «»»»reditn
. corr. redditu 2. ""^casdes 3. l»»°die 3. "?> septuaginla 3. ,3°»ejus 2. ~m*echberthns 1. » 04sara-
. cenornmque 1. 3. "•• deest 1. 13°»distincta A.7. ex 2 et A. verboriim dhtinctionem i3~t modi-
,30s recepi.
Jicata stramenla A. 2. 3.' striicliones 1. struciones A. 7. struthiohes 3. ,3°»filius imperaloris A. 2.
».J,VfeIeai!?,,lra2.* 'd'e extremo 2. »"10113. ^»1' mogpnciaro 3. 7. » i» I. saiicli alia
»»•llaba 1. qui 3. 131'sciens wigm. 2. .>»«.» egmanu superscriptum est. berhlus 1. 1319Iniussus
A, 2. 3. quad anprmferendttm sit nescio. 13!»acturum 2. 13!1 dimissus est 2. ""apparuerp A. 2. 3.
MTLE. '•"-"''.';."
(tm.u: c. 4a. (298) Ottonero, nalum a. 954.
;, (297) Rani, Ruani et -
Rugiani iidem sunt, variala :• (299) Primo a Hermanno a. 935 (c. Sl), secundo
lantum prenuntiatione. MEIB. ... a rege eodem anno (c. 53).
PATROL. CXXXVII. 7 •
203 WIDUKINDICORBElENSISMONACHl 204
tnentis plurimorum. Quibus visis, plurimi salubri j _.dampnati, slrangule vitam perdiderunt; ipseautem
23 cum fralre (302) vix evasit.
Ijmore perculsi, adversa formidabant; idemque"
fjlia multa ex parte emendaverunt. Fuerunt el qiii 65. Dani amiquitus erant Chrisliani, sed nicliilomi-
fepras vestium •.'''*'interprelarentur ,ss», eo qued nos idolis rilu geriliii servienles. Contigitautem alter-
subsequens lepra multos mortales corrumpereil3". calionero super cultura deorumfieriinquodamconvi-
Sapientioresaulemsignum crucis salutem victoriam- yio rege pravSente"^9, Danis affirmantibus Christum
que prsefigui-asseu»' prsedicabant, quibus el nos quidem esse deum, sed alios eo fore majores deos,
Jldeleni assensum praebemus, quippe qui poiiora mortalibus signa et prodigia per
se ostenderent. Contra liaecclericus qtiidam, nunc
. 62. Ep temppre imperaler et ipse segrotare coepit, vero
sed meritis sanctorum, quibus lidele jugiter obse- religiosam vilaih ducens, episcopus(303), no-
inclili marti- mine Poppa ^»»0,unum yerum DeumPairem cmn Filio
quittm praebel, maxiroeque palrocinio
ris iU8 Viti, cuiaperuit ossuum, de infirniilate con- unigeiiito dominp npstro Jesu Christo et Spiritu
simulacra vero dsemoniaesse et rion deos;
valescit, et rou.ndoul sol lucidissimus posl tenebras sancto, est ^3*1. Haraldus '"*** autem
ad omnem decorem et delicias condonalur. testatus rex, utpote
qui velox tradilur fore ^»* ad audiendum, tardus ad
<65.'Rebus igitur rite composilis per omnem Fran- B
»"» loquendum, interrogat, si hanc fidem per semet-
ciam Saxonianique el vicinas circumquaque declarare velit. Ille incunctanter velle re-
133» ipsum
gentes, Romam slatuens proficisci, Longobardiam spondit. Rex vero custodire clericum usque in cra-
perrexit (DGCCCLXI).Ergoqualiter regem Longo- slinum jubet. Mane facte, ingenlis 13»1 ppnderis fer-
bardorum Bernharium im duobus annis obsessuro, rum
igne succendi jubet, clericumque ob fiderti
cum conjiige et liliis captum, in exilium destinave- calholicam candens ferrum '*'» porlare jussit. Con-
rit, Romanos duobus prseliis yiceril (DCCCCLXIV), fessor Christi indubitanler ferrum rapit, tamdiuque
Roroamque l33! expugnaveril, duces Beneventorum deportat, quo ipse 13'6 rex decernit;. manuirt jncc-
subjecerit, Graecds in Calabria Apuliaque t 33' supe- lumem cunctis ostendit, fidem calholicam omriibus
raverit, terra.Saxonia 1334venas argenli aperueril133», reddit1'»'. Ad haecrex cpnversus, Chri-
probabilem
imperiumque cum fiHo quam magnifice dilataverit, slum Deumselurti celendiim decrevit, idola respuenda
tenuitalisl 336 nen est edicere, sed ut"»' ini-
npstrse subjeclis gentibus imperat, Dei sacerdotibus et mi-
lio bisloriae prsedixi (300), in iantum fideli devotione "nistris horiorein debitum deinde prsestiiit. Sed et
elaborasse l3»8 suificiat. Cavterumerga tuam clarita- lisecvirtulibus merilo
3' patris tui adscribuhtur, ciijus
*em Serehitalemque, quam" patrisfratrisquecel- industria in illis ecclesiae sacerdetumque
situdo palricc ad omnem honorem nobisque ad sola- C ordines in tantumregienibus fulsere.
linm reliquit, magna devolio opus huinile magnifi- 66. Gero igi.lur cpmes non ihmemor jurairterili,
40.
cet1* Atfinis civilis belli terminus sitlibelli.
ctim Wiclimannuro accusari vidisset reumque co-
64. (DCCCCLXHI.) Enimvero donalus patriae gnnvisset, barbaris, a quibus eum assumpsit, resti-
Wiclimanrius aequanimiter seconlinuit, donec irti- iuit, Ab eis libenter susceptus, longius dejgenles
,ni ejus barbaros crebris prseliis contrivit. Misacam.,*•, re-
peraforis adventum speravit. Cum autem
reversio differretur, ad aquilonales "*» partes se gera (304), cujus potestatis erant Slavi qui dicuri-
conlulit,' quasi cum rege Danorurn Haraldo,34S(301) lur Licicaviki, duabus vicibus superavil, fratremque
bcllum ab inlegro roacbinaturus. At ille mandavit ipsius interfecit, praedam magnam ab eo exto.rs.it.
eiin%, si ducem necasset vel alium qiiemlibel prin- 67. Eo quoque lempore (.DCCCCLXin)Gero prae-
cipuin.nessetsinedoloeum im sibisocia^evelIe,34», • ses Slavos qui dicuntur ,3*9 Lusiki (305) pplenlis-
aliler rem fraudulenter agilasse , 34' non dubilaret. sime vicit et ad ,360ullimam seryilulem coegit, npn
lhterea ab empiere praetereunle lafrecinia ejus prp- sine sui lamen gravi vulnere nepotisque ^»6' optimi
duntur, spcicrumqtie ;aliqtii iS4S'cpmprehehsi, et viri casu (306), caeterum ,36squoque quam pluri-
tamquam ccntra publicam rem agentes, a duce D morura 1363nobilitim virprum.
;".I . -,.:', ..' VARI^; tECTIONES.
,a»3 iidemqne 5. 'M* deesl A. 18!»interprelarelur d. . M" ccrrumperent 1. "" praefiguransse 2.
1318in 1. sancti superscriplum' est. '1»'t vicinos 1. A. 3. '"*• in long. A. 3. " 31 bernhardum 2. be-
rengarium 3. 1»'» romam 3. *'*»appuliaque
l*»* , 336
5. ,3»4.lerraesaxonia corr. saxoniae II terra saxohica Ji. in
terra saxonia 3. aperuit2. lenuilati 1,.,»-»» add.in 3. 133ilaborasse3. '*3'deesi2. 1340hia-
,m deestS. »* aquilpnares 3. ,343halardo A. l34»ei corr. eis 1. 1-'wquririi 3. ..•"*•vel-

griifi.ce2.
lel.3. ,34? ejjisse 2. ,34salii 3. *»Mreaip (deest prsesei\le) 2. 3""• ppppp 2. A. •"»'»est leslalus 2.
»*» haroldus 2. alardus A. aroldus 7. araldtis Sigeb. iiembt, ls» deest. 2. 7. fuisse 3, "»* Jngens-d.
."»» igne —, ferrum desunl 3. 4- " 56deest2. •"«' reddidit A. 7. ,3"8 inisicam 1. miscam 5. et.ita dein-
"eps. 1M»ducuiitur. i. "»0 in 2.. " 61add. sui 2. " 6! caeterum1. "6* pluriinum A. plurium 3.
NOTiE.
(300) Cf. praefatiolibri primi. (304) Misaca rex sive dux fuit Poloiiorum ; Lici-
(301) Loquitur auctor de Heraldo ccgnomentp 'caviki iidem qui Lechi.
Blaaland Gormonis filio. MEIB. (305) Lausitzer.
(302) De EcberlO dicere videlur. (306) De filio, cujus menlionem facit Thielmar.
(303). Cf. Adamus Brem. II, ""26;] episcopatum 1. ii;' (p.s30) hsec iritelligendaesse, taiiluiiuibri om- '"
SlfiswicerisemPoppo receoit. nes roinus recte slaluerttnl. ,
205 *ES GESTiE SAXOMC^E.— LIB. lil. 406
68. Erant "•* dyo subreguli Herimanno duci, A 69. Autliens aulein^Wichmannus "»' urbem ca-
inimicitisea patribus vicarise relicli, aller vocabalur ptam"1soeiosque oppressos ,m, ad orientem ver-
Selibur, alier Mistav. Selibur praeerat Waaris "»' sus " 8" ileiunv se paganis inmersit, egilque cuni
88
(307), Mistav Abdritis "••. Dum invicem quara Slavis qui dicuntur Vuloiui ^? (309), quomodo Mi-
ssepe accusanlur "•', viclus landem ralione Seli- sacam, araicum imperatoris, bello lacesserent"»';
bur "•", condempnatus est quindecim taleniis ar- quod eurii minime laltiil. Qui raisit ad Bolislavum
__-. r__gemBoemiorum"" — gener enim "'• ipsius
genli a duce. Eam dampnalionem graviler ferens,
; armasumere ccntra ducem cpgitavit. Sed curo ei erat (310) -r- accepitque ab eo eqtiitum duas acies.
, belli cepiae non sufflcerent, missa legalione, postu- (DCCCGLXYTI?)Cumque conira eum Wichmannus
lat prsesidium ab "•• Wichmanno conlra ducem. duxisset exereitum, pediles priraum ei inmisit '*»*,
Tlle nichil jocundius ducens, quairi aliquam mole- cumque ex jussu ducis paulatim coram Wichmanno
stiam inferre posset "?• palruo, cilo cum sociis fugerent, acaslris longius prolrahitur, equilibus
adest Slavo. Ut autem suscipilur in urbem Wicb- ??»*a tergo inmissis, signo fugientes ad "" rever-
mannus, slatim urbs obsidione vallatur ab inimico. sionem hostium monet Jw?. Cum ex adverso et post
Ductus quoque exercitus a duce urbem "" obsedil; tergum promeretur "" Wiclimannus, fugam inire
inleriro, casu nescio an prudenli consilio, Wich- B lemplavit ," 6. A sociis igitur arguitur sceleris,
mannus cum paucis urbero est egressus, quasi ad quia ipse eps ad pugnam "•' instigaverit, fidensque
extrahenda sibi de Danis auxilia. Pauci dies inter- «qup, tnm necesse fuerit, fiigam facile inierit. Co-
erant, dum victus "" bellatoribus et pabulumju- actus itaque equo cessit, pedestris i!»8 cum sociis
meiilis 4efecerat "". Fuerunt eliam qui dicerent, certamen iniit, eoque die viriliter pugnans armis
Slavum speciem quidem belli gessisse, non verunv defendiuir. Jejunio auleiri et longiori via, qua "9*
bellum; incredibile omnimodis. fore, liominem ,a per telamnoctem armatus incessit, mane cum pau-
puero bellis assuetum bellicas res tam male praepa- cis adniodum aream cujusdarrt jam 1W°Jessus intra-
ralas habuisse; sed id consiiii machinalum ducem •vit. Optimales aulem u»1 hoslium cum eum reppe-
'*% ut quoquo pacto ppsset nepotem vinceret, ut Tissent, ex armis agnoscunt quia Vireminens esset,
saltem "'»in palria salulera »»*_• recuperaiet, quam interrogalusque ab eis quisnam'esset "•', Wich-
inter paganos penitus perdidisset. Fame "" itaque mariiium se fore 14°»professus esl. At illi arma de-
urbaui ac fcelore pecorum aggravaii, urbe cgfedi ponere exbortiiti sunt; iidem deinde ^pondent, sal-
sunt coacti. Dux Slavum austerius "' 8 alloquens, vum eum domino '*•* suo prsesenlari, hocqtieapuJ
de perfidia et nequara ejus actibus argnit; liocque jpsuiii obtinere, quatinus incolumen imperalori rc-
"'»ab eoresponsi accepil: Quidme, inquit, deper- C stiluat 1MB.iIUe licet in ultiina necessitate sit cori-
fidiq arguh? Ecce, quot nec tu, nec dominus luus Slilutus, non inmemor prislinae nobililalis ac Vir-
imperator vincere poluhih, mea i1?8''perfidia inermes tulis ^ 96,dedignatus est talibus nianuiri dare; petit
««sistunl1,8i. Ad haecdux cehticuit, eum suse di- tamen, ut Misaco1.*Mde eo adriuritient, illi velie
licnis rcgione privans, iilio ipsjus, quem anlea ob- arma deponere, illi manus UMdare. Dum ad Misa-
sidem accepit, oroni ipsius 13S!poteslate tradita. ciim ipsi pergunt, vulgtis innumerabile eurivcircum-
JHililesWichnianni variis poenisafllixil, urbisprae- ^lat, eumque »*••* acriler iupugnat U1°. Ipse aulem
dain suis mililibus donavil, simulacro Salurni (308) quamvis fessus, mullis ex eis fusis, tandem gladiuni
ex sere fuso, qitod ibi inler alia urbis spolia reppe- sumit, el-poliori bostium Ctirahis verbis mi tradi-
rit, nvagnuiiispeclaculum populo prsebuil, viclorque dit: Accipe, inquit, hunc gladium, et defer domino
in patriam remeavit. tiio ">'*,qiiopro signovictorimillum lenedt, impira-
VARLE LECT10NES._
,l?**o(Wvaulem2. lM»-warisA. ».*'•addritis 3. "•' acc. quam ssepe3. " 68 attd. ailer niistau 2.
«*»'aA.3. 13'».iJeesl3. ,*'1viri)eA. ,*" viclis A. "'» defecerant3., W.ducem mach; 2. ,3T»deesf
A. "'• saluterii in p. A. ""Jame2. "'»h&sterius 2. ,3'9 hoc quoque 1. 3. 138»in ea 3. " 81 exis-
tunt 1. " 8' quem — ipsius desunl A. ,383'Wiclimahnus
ma p, ex quo hunc locumse descripshse""Falke p. 456
atperit. ,;'?4;;ap;Clps2.3.:C'^eunlV.enW?A• reversus 1,,jS. J»»6.wloviiA uuloiiuini^. e^itqiie —
Iaces]serentdesunl.2, ,.,"?• fioliz Alaum.i?. boluzlavuin3. "•» boemoruin 2.0. ***•deesti. l3ji:i'neum
iriisit 2. .*'," equilibusque ^. ",3.-deestp. 139i movet 3;, ,3,:ipremerell. preirierentur A. ,3" len&tvit
B(4);. "»7ad pugnam eos sS (i), lm pedestre 2. ,3>» deest i. quaiir A;. **•• deesl 5 ,.*,,1 deist 4*
*?* inierrogatusque — esset desunt A. 140»esseA. 3. /3.7. '*,•*doriino p. ,48»restituit 2. **»•ljiph
franieraor— yirlulis desunl i. ?*•» misaco corr. misiconi 1. nvisacse3. 1M*mariuin fi. 1. •1*Meuih
?;. **?'rimptignarit3. *W1.deesl2. **" suo 3* •'•'.

V(30?)vWagrii,ducatus H6Ual,isebrieriialis incola?, linensem el urbem Febrbellin eerum sedes colloca-


AwaHtorum viclriiesse viderilur.. iriiilt. .:.f.:....'j,'-..
'..,..-;",;'.,..; .:,.•
,(308) Salurnum glossseBoemicaeab Hanka editav (310) Hic a
(M.) Boemiaiegione tiobilem.sibimco-
Syliyriiippellant. rem senioris Bolizlaviduxerat tororem; — Bobrawa
(30&)Slavos ;Wjlinps afferurit Adamus flrein., II ^SMvome dicebdiuri Thietmar. IV. (p. 97.)
c. 10. et HelmeTdus1. 2; receriliores ad lacurii Bel-
"""'™'
207 . WIDUKINDICORBEIENSISMONACHI 208
. torique amko iransmiltat '*" quo sciat aui ItostemA et inccmmodis replelam pietati Creatoris omnium
acchum irridere vel cerle propinquum deflere. Et liis effudit (311). Is finis Wicbmanno, talisque omnibus
dictis, conversus ad orientern, ut poluit, patria voce fere, qui contra imperatorem arma sumpseruril [pa-
Dominum ,4U exoravit, 'aniniamque multis miseriis trem Itium] ,418.

CONTINUATIO

70. (DCCCCLXVill.)'Imperator itaque, aceeplis B vero ad artes paternas "»* conversi,—namerantab


armis Wicbmanni, de nece ejus jam certiis l41»fa- exordio fere minidi plurimarum genlium dominl, ;et
ctus, scripsit epistolam ad duces et praefeclosSaxo- qttos virtute nequibant, artibus u~~superabaiit, —
niae in hunc modum : Oddo divino nutu imperator snbito super 143*improvisos et nichil adversi suspi-
14ls canles irruunt, caslra diripitint, plttres occidunt,
augustus, Herimanno' et Thiadrico 141'ducibus
- cmtcrhque 1419publicmrei 14!0 nostrm prmfeclis om- plures capitint, quos elConstantinopolinvirtiperatori
nia amabilia. Deo volente, salus omniaque prospera suo <''"*praesenlant. Qui vero effugere poteranlVfe-
plane succedunl. Cwterum nunlii Conslantinopolitani versi ad impeTalorem, qtiaeacta sunt nuntiarit l43f.
regis, dignilale satis insignes, nos adeiint, pacem, ut . 72. At-ille super his commotus , ad hoc dedecns
intelleximus, admodum qumrenies, Quoquo modo diluendum cum gravi maiiu viros eminentcs', do-
tamen res agalur, bello, Deo volente, nullo modo nos mesticis et exlernis rebus jam saepe"claros factos1,
143Tmitlit irt Calabriam.
templare audebunl. Apuliam l4!1 et Calabriam pro- Guntbarium et Sifriduni
vincias, quas hactenus tenuere, nisi conveniamus, Graeci aulem praeterila victoria elati et mirtus-caufi,'
dabunt. Si vero voluntali noslrm paruerint, ut prm- cecideruht in manus eorum ; ex quibus" iiiniiraera
- senli.mstate conjugem.cum mquivoconoslro in Fran- inultitudine csesa , quos supererant 143Sca*pientes:,
.ciam ditigentes, per Frftxarielum 142!ad destruendos I1 oblruncatis naribus, novam Roniam remeare perriii-
- Sarracenos, Deo:comile, iter, arripiemus, et sic ad serurit. Trjbutum in Calabria et Apulia a' Grsecis
vps, dhponimus ^49».Prmlerea volumus, ut si Redares, .;exlorserunt, lalique victoria illustres facti, ei spbliis
sicut-audivimus,tantam slragem passi sunt (312), —sci- bostium ditati, ad imperatOTemreversi stint (313).;;
«tis enimquam smpefideni fregerint, quas **»*injurias 73; Pepulus autemConsta.ntiriepolitamisaudieiisa
alttUerinl, •— nullam vobhcum ,4!11pacem habeant. suis 143»male pugnatum, consnrrexeruntadyersus
Unde hmc cum Herimanno l4aeduce ventilantes, totis imperatorem suum , et machihatione conjugis pro-
viribus instate, tttin deslructione eorum finem operi priae cujusdam militis insidiis ccciderunt', lccoque
inponalis. Ipsi, si l4!' necessefuerit, ad eos ibimus. domihi militem imperip 144°designantes (314): Cptf-
Filius nosler in naiivilate Doinini coronam a bealo stitus ,441autem rex continup caplivcs- absclvit,
ttpostolko in imperii dignitatem, suscepit. Scripta puellamcum magno exercitu et claris liiuneribus ad
,13 Kal. Febr. in Campaniajuxta Capuam. iroperatorem destinavit. (DCCCCLXXII.)Quam ipse
His litieris lectis in convenlu populi , in loco qtii slalim filio tradidit, celebratisqae ffiagniDce'nupliis,
dicitur Werla , corara principibus et frequentia ple- omnem Italiam super hoc et Germaniam lseliores
bis, visuniest, paccm jam datam Redariis oportere reddidit. Eo tempore , quo haec inlra Italiani gere-
siare, eo quod tunc bellum adversus,14?»Danos ur- D bantur, sunvmus ponlifex Wilhelmus (315), vir sa-
.geret, et quia.copiae minus suffieerent ad duo bella piens et prudens, pius et cunctis affabilis , a patre
pariter conficienda. sibi commendalum regebat Francorum iroperium. :
71. (CMLXIX.)Graecorumitaque legatis imperator 7i. Cujus mater licet peregvina, nobili lamen erat
satis credens , partem I429exercitus cuni plerisque genere iwa procreata (316). Hic cum audisset aegro-
principalibus viris direxit ad condiclum locum, qtto " tare ccepissematrem imperatoris (DCCCCLX VIII),mi-
eis secus 143°sponsionem Jegalorum 1431puella tra- ra^sanctitatisfeminam^nomirieMabthildam^^^jduin-
deretur, et cum honore filio adduceretur. Grseci que ejtts expectat funus, proprio funere ipsius funus
\AMM LECTIONES. •-.•.,
. **" illum tradat vel transmittat 2. illum transmittat 7. ulUl48deum A. i418patrem tuum•*»• urius cod. A.j
oui /lis verbis finitur. l4la cerlior 3. ,41'thiederico 2.14!
3.
3
deesl i. 14l9.cavterisl.
"»* 14!»
rei publicae
2. 7. ,4!1 semver Appuliam. ,4!! fraxinetum 3. 7. disponemus 3. quasi 1. npbiscnm 2.
7. ,4!6 eriraanno 1. "»* deest % 14» 8 adversum 2. 7. ,4!9 par. 2. • ^ 30 deesl i. "i" legatis 2;
A*3*primas 1. ,43»arle 3. ,43* deesti. -,iss deesl 1. U3S nunciabant 2. 3: , "" sigifridum 2. 3.
1438superant 2. 1439asuis audiens 3. In t.folio excho>qum sequuntur usque adverba c. 75. a exlernisv
cuncta relro etc. desideranlur. U4° in imp. 3. 1441constilus 1. "*' gehere erat 3. U4Smathildam 1. 3^
NQTJE,
(311) Diem mortis Necrol. Luneburgense (WeT 416) menlionem faciunt,:
dekind Not. III. p. 70.) nobis indicare yidetur : . (314) Imperator Njcepborus Pbccas uxpris Thee»
x Ral. Oct. (22. Sepl.): Wkltmannus comesetrriulti phanu Lnsijdiisa Joainne Tzimiske d. 11. Dec: 969
alii occisi et Hoko occisus. occisus est; Joannes imp.consiitutus Theophanu..'
- (312) Dehoc bello niliil comperlum habemus. ; uxoris suseneptem, Romani II filiam, trarismisil.
(313) Hujus vicloriae praiter Widiikindum solt (315) Successerat Friderico a. 954.
i\nnales Cavenses (ap. Pralillum bisl. Long. IV, p. (316) Nattis a. 928 (Cont. Reg.).
""""-' RES GESTiE SAXOMLE. — LiB. III.
209, 210
14BS
procedit ****.Decujus laude, 144»si aliquid dicere A functus est {319), — judicavit ab expeditione
cupimus, deficimus ,,quia omn.e.argumenlura inge- Fraxanelil46S abslinere, et dispositis in Italia rebus,
nioli tiestri superal virtus ianlae feminae. Quis enim pairiam remeare. Pulsavit quoquefama eum, quasi
digne pessit explicare ejus 1446vigilantiam erga cul- pl.erique Saxonum rebellare yoluissent; quod quia:
tum divinuni? Omnis nox (317) omnibus raodis et; iiiulile erat, nec relalioiie-1480dignum arbilraniur.j
oroni genere cellttlam suam d.ivinorunv carroiiium (DClCCCLXXli.) Egressusestitaquef 461deltalia cunv^
inelodia inplebal. Erat enim ei 1447cellula ecclesiae: magna gloria, capto rege Longobardarum, superalis
proxima, in qua modicc requiescebal; de qua omni- Graecis victisque Sarracenis; cum victricibus aliis
nus noclibus consurgens intrat ecclesiarti, nichilo- Galliam ingressus est, inde Germaniam transilurus ,
ininus cantoribus et canlricibus u 48 inlra cellulami et proximum Pascha loco celebri Quidilingaburg U6*
et prp foribus ct in .viatriformiter. cbiistilutis , qui celebraturus, tibi diversartim gehliuiri multrtudo cdri-
divinam clementiam Jaudarent alque benedicerent. veniens, resiilulumpatriaecum filiocunv magnogau-r
Ipsa intra ecclesiam '.in vigiliis et oralionibus perse- dip celebrabant U63.(DCCCCLXXIII.)Manens autem
veraris, missarum sollempnia expeciabat. Deinde ibi decem et seplem non amplius ,464diebus, descen-
infirmos, ubicumque audivit, in vicino visitavit, ne- dil inde, ascerisieneni Donviniapud Mersburg l46»ce-
cessaria prsebuit1, jJeinde pauperibus manum por- B lebralurus, Trislis autenv illa Joca perambulat- U6»
rexit, deinde hospites, qui senvper aderant , cum obitu oplimi viri ducis Herimanni, qui prudentise ac
omni largilate susccpil; neminein sine iaffatublando• justilise miraeque vigiJaulise in rebus civilibus et
dimisit, nulium fere 1449sine munusculis vel ne- externis, cunclis relro morlalibus U6' selernam reli-
cessariis adjumentis vacuum reliquit.. Saepeviatori- : quitrneriioriaii]. Post susceplos ab Africa 1468lega-
bus , quos longius de cella prospexit, necesSaria ' tos, eum 1469'regiobonore et munere visitantes, se-
transmisit. Talia opera licet vaide humiliter diebus cum fecit manere. Tertia autem feria anle Pentecos-
ao noctibus exerceret,, ta.mennicliil de honore regio ten u'°, locura 1471 devenit qui diciturjtfiminlevu14".
minuebat, ;et sicut scriplum esty quamvis. sederet 'Proxima nocta juxla moreriv diluculo de lecto con-
tamquam regina UB0 circumslante populo, semperet surgens , noclurnis et matulinis laudibus intererat.
ubique lamen erat rocerenlium consolatrix (Job Posthaec paululum u' 3 requievit. Missarum deinde
xxix, 25). Domeslicos omnes famulos et ancillas va- ;ofiiciis celebralis , pauperibus juxta morem manus
riis arlibus , lilteris quoque instifuil; nam el ipsa porrexit, paalulum gusiavit, ilerumque in leclo re-
lilteras novil, qufls posl inortem regis lucide satis • quievit. Ctim aulem bora esset, processil leetus el
didicit (318). Ergo si omnes viriules ejus velim nar- bilaris, ad mensara resedit. Peraclo ministerio ,
rare , hora defieeret; facundia Homeri ^4»1 vel Ma- C vespertinis laudibus interfuil. Peracto canlico evan-
ronis niichi 14!! si adessel, non suffieeret.- Igilur gelii ,14'*, aestuari alque faligari jam ccepit. Quod
plena dierum , plena priini honore-,' pleiia operibus cum intellexissent principes circumslantes ,- sedili 1
bonis et eleraosinis, Cunctisdiyitiis regalibus dislri- eum imposuerunt. Inclhianrem , 4" auiemcaput,
butis servis Dei el ancillis ac' pauperibtis ,'secundo quasi jam defecisset, refocillaverunt **", expetiio-
ldits Martias aniniam Chrislo reddidit "•''. Illo quo- que ,4" sacramenlo divini corporis ac 14,asangujnis
qiie tempore Bernhardus, ul ab omni populo praedi- et accepto , sine gerilitii cum magna tranquiilitale
cabatur suis lempbribus sacerdotio dignissimtis , : ullimum spiritum curiv divinis u' 9 officiis pielali
diem funxil1'*'»exlremum. Piauv famam super his-> Creatoris omnium tradidit. Transportatur inde in
nenio nos vituperet prodidisse , dum yeri u"" pe- cubiculum-;.eteuffl esset jam sero, nuntiatur populo
riculo non subcumbimus. Audivimus enim a quo- niors ejus. Populus ., 48° autem pro ejus laude et
dam solilario, in spiritu nescio an manifesta vi- graliarum actione multa loculus, memoravil, eum
sione, animam reginae et episcopi infinila mullitu- palerna subjectos rexisse pietate;abhoslibus eosli-
dine 1VJ,S angelorum cum gloria iheflabili coelos ae- berasse, stiperbos lvosies'Avares , Sarracenos U81,
ferre ,4«'vidisse. Igitur imperalor audila morte ma- & Danos.,.Slayos armis vicisse, Italiam subjugasse, de-
tris et filii caeterorumque principalium virorum,— lubra deorum in vicinisgentibus destruxisse, iempla
nam ct Gero, vir magnus et pptens,. jam antea de- Hiinistrorumque ordines constiluisse; mullaque alia
YARI^ELECTIONES.
u*4 prsecedit 3. »**•«feetf'!'. »**•deest i. '•*'" deest 1. u*8 caiitairicibus '3." uw sine
mumisculis
fere 3. u»° regio 3. U81oroeri 1. »*•*nichil 1. , •*»»redidit 1. u»* finivit 5. U6B vero 3. ,456in-
finitam multiludinem 3. ul" deferri 7. 14B 8 erat 3. 14B 9 Fraxineti 3. '*•• ralione 3. U61 ilaque esl 3.
'"» Qtiidilingeburg 3. U6S celebrant 3. 1464 diebus non 3. 146Bmesburg. 1. merseburg. 3.
*-*"perambulabal 3. U6Thic pergit 2. 1468affrica 2. amptius
aphrica 3. 146'cum 2. eum cum 7. u'° penle-
costes 1. u'! loco 3. u" Mimileuu 3. 14'3 1. ,4'4 euuangelii 2. '*'" inclinante 1. U76re-
palnlum
fpcilaverunt.i. ,I4T'fldrf..jani. 2. u'l'el2. 3. ,4'9 divine 2. 1M»populol. U81saracenos 1'. "''.'-
'"'- " '- '--'' -: "' ' '
.'i"i; NOT^ ; /'"'" . .'
•(317) Cf. Vita Matiiildis § 12 el § 6, ubi similia . (319)D. 19.(NecroI. Fuld.) aul20Maii(Thielmar.
narrahlur.' " II, p. 30)963...
^I8yCftVJtaJWath.413,adfin.
211 JOANNISARBATIS S. ARNULFI METENSlS 213
bonainvicem conferentes.Tegaii funeri insistebant. A integro ab omni popuio eleclus iri priricipem, traiis^
76. Mane autem jam facto , licet jam olim unclus tul.it corpus patris in civilaleiii, quam ipse magni-
esset in regem et a beato apostolico designalus in fice construxit, vocabulo Magailiabur1*8*.Itaqiie dcr
imperatoremj speiunicae totius ecclesiae,imperatoris functus est Nonis Maii, quarta feria ante Penle-
filio, ut in us* initio certatim manus dabant, iidem costen, imperator Remanprum , rex gehtium , di-
pollicentes et operam suam contra omnes adversa- vinarum humanarumque rerum mulla ac glbribsa1*'*
rios sacranientis militarlbus confirhiarites. Igitur ab sseculis relinquens moiiimenia ,4*».
EXPLICITLIBERIII RERBM GESTARUM SAXPNICARDM 1M*
VARI^: LECTIONES.
U8*deest 3. u" magadaburg 2.
Magdaburg. 3, 14B* religiosa 3. us» in 3. et 4. procul dubio exGhme «i
codd. haud obvia addunlur: flujus anno prinio, qni est. a Dominica incarnalione DCCCCXXXVllUngari
Franciam et Alemariniaro,et Galliam nsque Oceanum Burgundiamque devaslantes, per Italiain redierunt.;
Monasteria sancli Gaili et sancti Boriifaciicreraaiitiir. Rudolpiius rex Burjgundiae,et Afnoldus dux Norico-
rum ebierunt. U8*//al.e<2.

ANNOPOMINIDGCCCLXXXHI.

JOANNES

ABBAS SANGtl ARNtfLPl SffitENSIS.

NOTITIA HISTORICiV.

(Apud Fabricium, Bibliotheca med. et inf. Lat.)

JOANNES abbas S. Arnulfi Metis ord. Bened. scriptcr Vitm Joannit abbatis Gorzientit, a. 962. in Aclis
Sanctcr. lcm. III, Febr. 27, pag. 690-71Scum iictis Bpllandi: et in Mabillenii ssec. V Benedict. p. 369.
ldem scriplor posl a. 951 V.itmet transiationis duplich S. Glodesindisvirginis, quae temporibus Ghilderici
circa a. 608 tradilur claruis.se. Exslat apud Labbeum T. I Bibl. novse mss. pag. 720-740. Et in Actis
sanctor. tom. VI, Jrilii 23, pag. 210, el in Mabiljonii Aclis Benedictinis ssec. 11, pag. 1087, el saec. IV,
pag. 435. Vitam, sed interpplatam, ediderat Siirius 25 Jul.*lestatus codices quosdam aiiclorem habere
quemdam Bernardum abbatem, alios Alberlum monachum. Admonuisse juvat scriptorem hunc non qui-
dem ex integro scripsisse Vitam S. Glodesindis, sed ab alio quopiam, forle a Bernardo abbate, vel Alberto
monacho datam reformasse, atque addilis de suo quibusdam auxisse, uli monent atictores Historiaclitte-
rarise Gallicaelom. VI, pag. 423, qui et addurit Joanriem liunc scriptorem in vivis adliuc egisse aririo 977,
sicut et anno 984, non amplius inter mortales exstitisse.

(520)
VITA SANCTiE GLODESINDIS

ABBATISSJ; METENSlS
Aiictore Joanne abbate sancti Arniilfi Metmsii. '

Apud Mabill., Acta SS. ord. S. Bened., Saec. V, pag. 1087.)

PROLOGTJS.
1 l. Multajam diu prece sanclitatis vestrae.sorores Bperurgente, ne qiiid veslro deriegarem amori id
in Christo cbarissimoe, paulo immoderatius me demum effecit: quia quod pelebaiis, non modo bo-
(320) S. Glodesindis memoria, celebris semper fugiens, velamine capitis misso sibi a Deo per an-
apud Melenses, in anliquis Marlyrologiis (si Meteri- gelum, se et sua J)eo delegavit. i Ejus nionasteriuin
ses Faslos excipias) desideralur. Sigebertus mona- S. Glosinm, truncato (ut fil). nomine,, appellatu.ni,
chus in Chron. ad ann. 615 ejus inentionem facil bis sanctimonialibus Benedictinis haclenus addiclurij
verbis : t GlodesindisMetensis clarel, quse sponsum intra Metarumurbis mcenia subsistit,
— "
213 DE VITA S. GLODKSINDIS. LIB: 214
neslum, verum emriinp cnnstabat religicsum, idque A finem usque feliciter consurivmatuinexsliterint.qiian-
me -recusare cum indignum, lum etiam sentiebam tunvex scriptis quaead nostram aetatemqtialilniscun-
periculpsum. Etsivires aliquantulum reputabam prasi qiieliiterisadnoiala perdurant,qtieam adycrtere;slylo
ppnderare negotium, rursus animum subibal, quod quoquo possibile sit audeam perlenlare. Quolaiilp
charitas, qusenon sua, sed quseproximorumsunl co- lempore lantaque iiisianliaflagilalum, qnia indecens
git curare, quo diiTicilioribusejus causa instaltir, eo Videlur obniti, ope ejusdenvprastantissimse virginis
ium faciliorum successuum novit adilus miiiislrare. Deo spirilu mimdo inhaerentis virtulibus;, tumye-
Nequeincausa Dei verendum, eum cui res agilur, stris pariier frelus orationum subsidiis; elsi non
pro.se operanti deesse : tanlum fide nori infirrivari svne quodam rubore, uli qui parcilalem propiji per-
conlingat. Impellilis ilaque, ut sacralissimse virginis pendarh ingenii, non diuper longa-mnralus exprdia
Christi Glodesindis, cui devotiscpnlinue adhseretis ocius narrationi accedain, .
excubiis,quaeconversationisinitia,qui medii actusin

INCIPIT VITA.
2. Temporibus Childerici (321) apud historicos B sum Christum cordis medullis imbiberat, totis nisi-
celebratissimi regis Francoruin, in Gallia Belgica bus resullare, nec in eam.labem virtuti semel fixum
quse ex gente postea Francise nomen mulavit, virgo aniimim inductione qualibet inclinare. Die interea
DoniiniGlodesindis exiroia, salis nobili generis stem- jiuptiarum ex- condicto parentum inslante, beata
inaie procreata, palre illustrissirap eodemque duce vii-go prae ejus specie quem oculis mentis incor-
clarissimo, cui vocabulum Wintro (322),. matre ruptibilem, immarcessibilem, immortalem cpncepe-
Gpdila luce geiiercsitatis nori dispari, ab ineuntis rat, hunc post paululura-pulredinem et filium ho-
'selalis ingressu multa virlulura dote insigrtis, mul- minis vermem attendens, patre pie centempto, Dei
tisque exemplp in via castilatis futtira, vita ei nie- ac sanclae raatris Ecclesiae.confugium peliit. Erat
Tibus clara enituit. Haec cttm in domo parenlum palri soror meroorandse sanclitaiis Rollindis ,no-
quoad puellares annos excederet, integre et sub mine, fama religionis Treveris opinalissima. Ad hanc-
omrii esset educala diligentia : ubi jarii tempus quo eam secum abducere tentabat, ut saltem ejus suasu
se dignis natalibus despondi deberet accessil, juveni animus puellse emollitus paternis non recusaret
cuidam nomine Oboleno a parentibus ex more sponsa ,obteniperare consiiiis. Sed quid conlra lumen seter-
decerriitur : Christo vero se ubique pretegenie, non nilaiis caeca molitur instantia? Sancla virgo palris
mimis cnrpore quam mente servatur intacta. Et G jussis animo virili obluotans, urbem populis, poten-
(quam semper mira in electis suis Dei miscrenlis tia, ipsaque sui -anliquilate lerra mariquc nvemor.a-
custodia!) cum tempore desponsationis exaclo juve- bilem Mettim seu Mediomatricum maluit expelen-
riis virginem, tit fit, a parentibus suscepisset, do- dam. Est ineadem uibe basilica bealissinviprptp-
riium cinri grandi frequenlia nuptias paraturus dedu- martyris Stephani, quammuliis saepeoperalio divina
cil. Sed quia sancta virgo coelesti sponso jam corpus miraculis illustravit. Hanc ancilla Cbristi ciim janv
etanimam suam consecraverat, eodem forte prae- sibiresprope advim speciaret, ingressa, ibi inlra
dicfo sponso, consilio utique Divinitatis, jussu regio altare et confessionem, ubi cum ejusdem marlyris
evocalo, palatium juvenis sine mofa conlendit. Qiio sanguine (323) plurimorum continenlur sanctorunv
cum pervenisset, multis et nefariis ci ingesiis scele- reliqtiioe, se profugam collocavit. 0 saeclisomnibus
ribus graviter in einri regalis est incensa severitas. casiilatis studium merilo efferendum! Quo enim
Ila acta relriisus oustodia, arinoque inlegro ibi, digrto fluxa mortalitas natura ipsa quamvis pcenaliter yi-
squalore confectus, eo cxacto eductus judiciali tiata trahente descendit capliva, hoc puella spirilus
damriattis sententia capite deifuncatur. Sic virgi- ' vigore se fortiler relinente, quasi imnianis prseci-
nilas sancta , dum toto nisu carnali obleclatiorii pitii voraginem exhorrescens, quia alias evadendi
repugriat, cunctam glbriseteiriprifalispompam riihili ^ aditus sibi obducilur, fugsesolius capit praesidium.
reputat; Dpmlno Christo quem omnrbus labenlium Nec sane in sinu egens (mendum)aut quicunque de
refiJm prseferebat deliciis prd se decertante, eiuhi turba erant qui cogerent. Dux certe prsepolens
'
quem semper optaverat; corde iiihserens et ccrppre, paler erat, qui et ipsis terfofi locupletibus esset,
laelsi etvicirix de'lotius* jaiii damho ccrruptioriis eumqtie cifcurosiipantium cohors minax inslabat
triumphat. atque terribilis. Sed illa mori paratior quam florem
3; Nec se qucque advefssepoleslalis defecere doli. . Virginilalis et splendorem gloriosseamiltere integri-
Pater nece sponsi prioris audita puellatri venerabi- tatis, necminis concussa, riec blanditiis mpta, lan-
lem riirsus cogit ad thalamum. Illa qusejam spon- quam tutissimo portu roanebat interrita. Discant
(321) Legendum Chilperici, quanquam aucior in • qui rursus cap. 18 insligariieBrunechitdedicitur ih- ,
Hist. Translationis S. Glodesiridis, regis Cltilderici terfectut xmno tertio regni Theudeberti, Childeberli
nomen tantumsub opinioneappositum fuisse fatetur, filii, id est anno.erae Chrisiianae.598. ,; . r
defieientibusaliis nolis chronologicis. (523) Donatus iri Vita S. Trudonis suprai adariri.
est Quirilrio seu Vuintrio dux Campaniae, 698 in ecclesia''S. Slepharii pretidiinitriumejut'"tdn?
predegariiScholaslici Chron. cap. 14 memorattis, (jainmcuslorfiriaiTirmatrCap; 8 : •.—' •.-.:••'.:. »>'
i322).Is
4IS JOANNISABBATISS. ARNULFI METENSIS . Slfj
virgiries prsesenti exemplo non pulchrum sibi esse A exsliterant poslhabilis, in inlegram cum parentibus
maritalibus subjici vinculis, ncn in po.ssessionum et caeleris rediit gratiam. Allendant hic virgiries, et
ampliludine, non in servorum ancillarumque gregi- caslitalis thesauro nibii Deo gralius vel angelis di-
bus, non in ornamcnlorum diversi generis apparalu, scant famil.iarius. Virginitali Christus inter oriinia
non in quorumcunque obsequeiitiuni cuneis dele- adest discrimina, spiritus ccelestes uli sponsse ini-
ctari, cum liaec omnia variis sibi casibus non sine peratoris sui famuli devolissimi obsequuntur. Haec
mulio uiique dolore noverint amillenda, nec quid- sola immaculata Agnum sequilur ubiquc immacula-
quain eoriini se morte omnia prorumpente vel co- tum : quantpque ei adhaerel vicinius, lanto ad qii.se-
witari posse, vel sequi: quin polius quaemajus ora- libet postulata auditur.velocius, Ecce quam pr.sesip
tiibus esl species beati pudoris, Deo angelicisque huic ancillsesuaegratia illa inseslimabilisadfuit. Vere
unice cliara agminibus, super oronia haecinfiraaet prope Dominus onniibus qui oblriverunl cor, et
mundi caduca obleclamenta stii solius voluplate, prope limenles etim salutare ipsiiis. Quo vero putas
sancloque el immaculatoallici desiderio. ore eara lunc in laudem sui erupisse Creaforis, aut
4. Sed ul ccepta sequamur, parenles pucllam fu- cujiis genere vocis bymnum inaeslimabili fudisse
gientenv e vestigio inseculi, faclo slupentes, iraque cum jubilo, ciim oculos lucis illius invisibilis lam
Incensi, maxime ctini sponsalium adminislri se con- B placide in se dejeclos, et aures illas secretissimas
quesli delusos acriori inslimularenlur dolore ; an- voci suse lam propere cognovit adrootas, lanique fa-
cillam Christi ex sacro confugii loco, si qua arle cili via preces daias effecltii, ut angelum sanctum
"valerent, conabanlur ahstrabere. Fit jugis ante sub ipsis niorlalium oculis ad se laelificandumet
ostium sedis sanclav pernoclaiio, inlentaqiie die no- consolandumpraepoleiilimajestale advenisse gaude-
ctuque ebservalio, ut qualibet forle sibi facultale rel? Propliciica nimirum exsultatione , jam sponsa
oblata vi abducere properarenl. Puella venerabilis coelestis effecta, tili poterat ac dicere : Induit me
spirilu robusliori, animoque se oljslinalo immobi- Dominus vestimenlo salulis el indumenlojustilim cir-'
lcm lenens, ut sacrosancto adhaerebat altari, nulla cumdeditme (Isa. LXI,10). liemque voce universalis
ihde ralione vel puncto temporis aliquatenus quivit Ecclesiseex utroque sexu collectae uni capiti suo
avelli, et (mirum dictu !) sex conlinuis diebus ma- gralulabunda pro.clamare: Siatl sponsoimpdsuitmihi
nens in ecclesia, non modo nonegressa, sed et omni milrum, et sicut sponsamornavil me orngmenlo(ibid.,
prorsus cibcabslineletpetu. Verumqui dat escaa juxla LXX).
cmni carni, et replet omne animal benediclione, 6. Beata itaque virgo cum (ut prscmissum esl)
famulam suam bumanis fruslralam, divinis rccreat visceribus affluei)Spielatis cunetos sibi pridem iiv-
alimentis, eamque precibus assiduis ccetoinlenlam j fensos veniaeclemeiiier admisisset, et parenlibus
angelica dunlaxat probatur pavisse reieclio. Fide .deinceps in nullo impatiens placidam se subdidisset;
interea laro conslanli perseveranlise suse remune- nd prsedictanvarailanv suanv Rolhildam magnsepro-
~ralionem exigenle consolalionis divinae, quae tandiu . bitalis fama celebrem quam in seeundo actu de nu-
conlractain nubem moeroris abstergerel, lux .ptiis, pudori raetuens, non conlumaci menle refuge-
•repenle grata resplenduit. Inslanle namque jam ral, jaro in gralia percepla non lninimum gerens
septima die quse Dominica erat;, ecce.vir qui- .fiducise, Trevires spcnle conlendit. Ibi pro modo
damvultu angelico, sequentibus pueris duobuspul- ccnversalienis tempore non multo exacto, cunclis
cherrimis snb omnium conspectu advenit, partem- jam benorum sludiis morum acluumque stalu ad
que allaris qua virgo sacralissima pudorera lueiido normam cceleslis disciplinaequidqtiid divinilus et hu-
celabalur, recla ingressus, velamine in sanctoespe- .roanilus aequocompetit el honesto, plenissime infor-
•cimen religionis cernenlibus cunctis B. virginis caput niata, urbem sibi palrociniis divinis amicaroMellim
obnubit. Nec mora, oculis intuenlium, ctim his qui- rcpetiit. Vilaeillicp arcticris ingressuro, cui jam du-
bus apparuil sublatus, nvagnitudiiiefacti, slupore et dum sanclus ejus spirilus lcto desiderio aspirabat,
miraculo perculil universos, cum terror ipse eos ac si ancillarum Chrisli se cum grege collecto summa vi
•stolidos et raentis vacuae sic reddidisset, ut neqtie D ^ atque ope nitens arripuit.. Est-locus infia moenia ur-
proloqui, iieqtte unde, aut qui essent qui venerant, bis ipsius, jure bereditario tunc parentum possessio,
possenl ediscere. religiosiori insliluiio admodum .opportunus. Hunc
5. Cum vero post discessum tantse visionis ad se sanctavirgo divinis usibus donodari sibi expestu-
revcrsi sanctam virginem eo habilti astanlem per- lans, nec mcra paraiissima coruin liberalitale ade-
spicerenl, facile animadvertentes angelicaiii appa- plum mcnasteriuni puellarum Dei liodie usque. insi-
ruisse prsosenliam, lolumque id divinilus faclum gnepulchro materialiler decore conslriixil, piilchrioii
esse quod videranl, nihil qno tillro resislerent erat. nihiloininus viriutnro robore nobililer gubernavit.
Tantum.solp.slrali, vestigiisque beatae virginissub- in quo usque ad cenieniim numerum collegiuiu Chrt.
. niissi, jani omni feritatis lumore supplicenjin gestum slo famulaniium adtinayit, eique om"i vigilanter s&
conversc, yeniam selam prp illatis exorant injuriis. dulitale irislilil gloriosa. Qusebujus deinceps sancC
Non erat apud cor cui spiritus pietatis et rcxprae- ccrtaniinis conversalio fucril, qui inomni geneijl
'sidebatmansueludinis, hiclabor difficilisindulgendi: spirilalis incrementi ei profectus quolidiano usu ao
ac repente tanquaio uullis laesa, pnvnibusqutcqtieea ccsserit, sub quo disciplinaerlgore et scipsa con>.
' DE IRANSLATIOM S. GLODESINSIS.
8il 318
presserit, et caeteris superni dux facta iiineris, in se A contaciuassiduocorrumpantur, attestante lioc eadem
quod sequerentur prsestiterit, atque ei potius quam Sapienlia.: Baptus, inquil, est, ne malitia mularet
sibivixerit; fideatque arbitratu saiiae intelligentise, sensum ejus, aut ficlio deciperetanimam.illius(Ibid.).
Utiani scriptis sestimo ccmmeiidandum. Consideranli Funus interea ex consequenli debilohonnre curatur,
eiiini altenlius, liquido caret quod B. virgo visila- et de more a se in eodem monasteriojam inde ab
tionem illam in se tam a supernis jucunde effusam jni.lio insliluto corpus ad basilicam sanclorum apo-
pi.sec-ctilis co.rdis coutjnue versans, exlerioris ope- stolorum haud. longe a mcenibus urbis ad portara
r|s_exseciitipiiein. interipri. nph disparem servabat nieridiem.versus effertur, alque jbi in cryplalonge
jervprL inferius deraersa ad lalus sinislrum d.eponitur. Nani
,,,-J. Poslquam idenv monasteriu.m ad.iihmerum ses lioc idem ipsa vivens ut fierel jusseral: eo quqd.
illorum dierunv, quibus praepara.tionis sanclae inte- ccemelerium sanclarum puellarum ejusdem.loci;in
grilalis mirabili illo in ecclesia. duraverat jejunio ; praedicta aposlolorum eGclesialunc teraporis -habe-
sexitem annes feliciler rexerat, Deo hominibusque retur ; necdum (325) corpus gloriosissimi confesso-
gtala, vija_quoqueel signis magnifica; in- sanctita- ris Chrisli Arnulfi, quem postniultaexinde.lemppra
Jjs. proppsito cursti fideltter consummato, coronam magnis vitae et yirlutum ibi cnnstat enituisse insi-
juslitisBperceptura a Domiiio. Sponsoque diu cupilp .gnibns, eadem ecclesia auguslo (ut nunc cernilur.)
ccelestijaro socianda in thalamo, immaculala migra- lumulo suscepisset. Unde huic loco poslea tam prp_-
vit a -sacculo (324). Tot.uro praeterea hujus spalium pter erebra miracula ejus, quam propler nobiljtar
jnortalitalis iriginta aunorum cursu. eam emensam lem generis ejus nomen i.nditum, nec praeterquam
£sse confirraant. Nec sanede setatis quid pleiiijiidine beali ipsius anlislitis nomine, uliitis allerius sancli
,pej-quirendum, cum quidquid fructuum annosae se- apud vulgum ibi notatur memoria. Mansit yenerabiie
neclu.ii esset accessurum, boc brevi. consummala pignus per annos circiter yiginti et quinque iu
_nihil juyentus detraxerit. Stint enira juxla Sapien- eodem loco in pace sepultum, spirilu inter pravmia
tiam, cani sensus iiominh, et mlas seneclulis vilaim- seternitatis omni jam temporis mutabilitate- subacla
iMaculal_^(Sgp,,vv). Qttin potius.magno Dei donp ju- ipsi qui vere solus habel immorlalilalem , el lucem
sti selema quiete recepti mundo provide sublrahun- babitat inaccessibilem, adbaerenle, vilaque eo vere
ilur, ne yidenles mala quse fiunl sub sole , aut inler- iramorlaliter, quo immutabililer, cum ipsoperfruenle,
_nispanluluin remprentur deliciis; aut vitiis ipsius cui immortalitati, invisibili soli Deo henor et gleria
'niortalitalis, quorum ipse quoque ebnpxius est visus, C Jn ssccuia saeculnrum. Amen.
' (324) Nempe VIITKalend. Aug,, quo die in Addil. annos nala erat vivo adhuc patre, quem aiino 698
;ad,JJsuardui.n et, in Adonis Martyrologiointerpolalo exstinctum fuisse diximus. Porro S. Glodesindisante
.ejus memoria celebralur. At quo anno S. Glodesin- S. Arnulfum-anrto circa 640 monuuro decessil, uti
dis dbi.isse'dicenda est? Cerle annuni 610haud ex^ auctor paulo infra Iradit.
cessisse videfur. Quippe tricenaria obiit, postquam (325) Hic locus aliter apud Labbeum legilur; al
-paier ea semel et iter.um nupliis devoverat. Cum se- Suriana leclio prseferenda visa est.
.cundissponsalibusnunlium remisii, vigirili circiter

HISTORIA

TRAKSLATIONIS SANCT^ GLODESINDIS


- < -
ABBiTISS* METENSlS, '

Auctore Joanne abbate sancli Arnulfi Melensis.

- (Apud Mabill., Acta SS.Ssac. V.pag. 435.) .''..._'

MONITUM. • : - >':>'
i
Tres leguntur in subjecto libello sanclse Glodesindis corporis translationes : priroa sseculovm facla,
anno inceito; alteia anuo 830,per Drogoiieiuepiscopum,' iu cujus epilaphio islius rei mempriam consigna-
lam lego his versibus : ,; . - , • ; ':':'_ \ :_
Isle Glodesindissolenuiiterossa
levavit,
c5 i . . eximio.
<Joiida^iequeIococondidit ,
~Adhanc quaesclemnier fuit alias duas revccare visum est, nempe eam quam sseculc vm factam" dixi; ' «i
'-"
tertiam, quaeannc 951 ab Adalberone episcppp ctirata est. Omrtes sequens libellus ceiumemerai.
m JOANNIS ABBATIS S. ARNULFl METENSIS 2:29

PROLOGUS AUCTORIS.
1» Partibus prirois gestorunv sacrse virginis, ut lx ritate, Christo Domino nostro prsevio, mcritisquS
dicendi «icciias paliebatur, ex veterum illarum litle^ ipsius sponste divinae faventibus, narrandi ofdirie
Tarum situ in nova quadam facie Dco miseranle re- eadem vestigia persequemvir.
ductis, priusquam reliquis expedieiidis succedam, 3. Graltiro prseterestadmoduhi habemus, quod baec
leclorem, si quis forle hsec in manus post illa su- posteriora certiori jam aliquanlulum dticunt ilinere,
mere non fastidiet, bona venia paucis oratum volo, temporis maxiroe notitia, qusesuperiores parlesrion-
ne riie quasi lemerarium et omnibus fersitan seriis nihM' infuscat, lucidius insignita. Nam excepto
vacuum meritis quadam nebililate ad lisec denotet priroa frenle noraine Childerici (326) regis, et boc
pfofupisse, causasque sequo animo non asperneiur sub opinioneappositp per lolam exinde narrationero;
addiscere. In pfimis quam exordio professus sum, quid, sub que rege vel principe gestuni sit, ita sile-
quaequecseleris prseponderat flagitatio sanclarum ni- tur, ut eliam ipse Childericus, qui in nece spensi
nvium imporluna, eademque diutiua subegit soro- beatse virginis senlentiam ferens reperittir, non sa-
rum, qiiibus quidpiam denegare offensse pene vide- tis cerlos temporis reddat. Ilunc siquidem Ghilde^
batiir in Deum. Deinde maleria lam perspicabilis, ricum, si tamen ipse est, fama laritum fert Caroli
quam riierilo sui prseslanlissimis quibusque (libere Senioris non niullum superius tempora contigisse,
pronuhliaverim) coavquanda,in sui commendationem 'B eique adhuc superstile genitorem ipsius Caroli Pip-
per seipsa sufliciens, animum in se tola cupiditate pinum prius ducem et majorera domus, ut lune dice-
conVertit. Nec scriplura illa, quamvis silenti fepatur batur, in regio cuhnine superductum, nimia illo so*
auctore, viribus rerura aliquid detrahit, cumsemine cordia et inerti demerso ignavia, rebus regendis non
utique ac si raro aspefsa, non sterilem usibus no- sotiim minus idoneo, sed per omnia prorsus Jnutiii
Stris in immensum cxtendendarii messem produxeril. reddito. Hoc utrnm sic se babeat, necne, non equi-
Neque enim refert quovis indicio ex quacunque ca- dem in nvagncponam discrimine. Cselerum annales
vefniila gemma pulcherrinia extrahalur, dummodo seu historici, quos inspicere polui, praelersolam Ca-
avariliam mortalium visu expleat et decore. Et quo- roli Vitam, Raganfredum querodam continent, de
riiam lanti preiii margarilam, pluribus pretipsis me- cujusmanu Carolus principalum sustulit; Cbidericum
rito prseferendam, inler vitse hujiis serumrtas multi- unus tanium ille annalisquam brevissime adnetat, et
plices infirmilati nestrae splalium tam eflicax divina famam supradictam. sequitur ee depesito de regno
praestilit pielas, indignum omniniodis judicabatti, et tonsorato, Pippinum ei superduclum. Si lamen is
siad lantam gratiam linguse improba etingrata tor- de quo famajactat, ea setatefuissecredendus est; quo-
perent silentia, ut si non quanlo dignunv esset elo- modo id, quod in prsesenli libello reperitur, quprj
quii nitore, oralio posset vestiri, nudus saltem sermo " IPCUS ccemeterii sanctimonalium ad sanclos aposto-
prseslaret, ne salus, quse erat in cemmune , videre- losnecdum temporis corpore beati Arnulfi habere-
tur merlalibus intercludi. tur insignis, possit probari, non salis elucet: cum
2. Npn auiem cerlius nos aliquid allaturos hac conslet bealum Arnulfum longitis multo antequam
scripti npvitate falemur, neque enim intactam ordi- is Childericus fuisse dicatur, e mundo receptum, et
mur rem, curo alienis tanlum vesligiis innilamur. ut sacra gestorum ejus scripta declarant, vixdum
Sed queniam historia illa bealae virginis simplici, anno dormilionis suaeexacle a loco sepulturse Mellis
ut.forte antiquitas de repente mandavit memorise, relalum. Ea utcunque sint quibusque pro arbilratu
slylo compacta vulgo solum erat accommoda; con- in medium relinquentes, nou multum utique senlen-
sideranles jam Christo propitio plures disciplinarum liarum pondus liac adimente ambage; quse reslaut
sludiis eroinentes, ieelionem insttlsioris scripttirse oronino, Domino eonatum juvanle, jam persequi
non sine quadam nausea fastidire; eoruni deliciis conlendamus, et translationibus geminis beatse vir-
noslranv operam non incongruum sestimavimus de- ginis, qiiaesuccesserint virtulum miracula, quaequead
servire. Fidem ergo gestorum et in prieri parie, ut sacratissimam tumuli ejus reverenliam diversorum
scripla pravfalamenstrabant, inlcrpretatione fida, ut: tjlangerum sint osiensa remedia, officiotion minus
puto, usque ad obitum beatavvirginis transposuimus, devole quam debito explicemus.
el nunc sequentibus deinceps pari niliilominus pu-

NAMATIO TRANSLATIOMS PRIM S. GLODlSIlSDIS.

i. Ut superier narralienis series ccmprehendit, in basilica sanclerum apnstolorum extra muros urbis
ppstqriam sacralissimse virginis corpus intemeralum per annos 254 ouieverat, qusedam forie religiosa-
(326) Legendum Hilperici, ut in sseculp n admonui, eo numine primi CJrihtericum Chlodovei U
fljiuin ignorasse videtur auctor,. . . , : ^ „-
22» DE TRANSLATIONES. GLODESINDIS. 22£
nirii supra rijethoraii sahciihJonalhim ceencbii rew AJjasilicse deferuut Iiabilaculutn, Ibi sanetfmonialeft ,
latione clivinase testata esl fuisse commbnitam, ulii insestimabili in eam devolione fervetotes, corpus
majori ecclesiae, quse eral loco subleridri, 'alia ad- beatissimum, tanqtiam tunc primo vita excessisset,
jacens cxirinseciis in lionofe sanctae Dei genitricis: de riiere ecclesiasiico lavant atque exornant. Inter
Mariseconstruerelur basilica, modumqueipsius reve-• lavandum qusedam sanctimonalium diutinb languoro
laiionis Iioc crdine referebal. Videbatur, inquiens, obsessa, vitamque ipsam iri ancipHi trahens, spe sai- .
mihi quiescenti beata virge Doniihi Glodesiridisi ' luiis nhn fTusira prsesumpla, ad locum lavacri fldu*
super murum civitalis slans, lapidem emintis veltiii cialiter venit, et .faciem sanclae digito: levi tactu
loco designando manu dejicere, mequeverbis insu- compressit.' Illico digitum redeuntem sangnis ex fa*
per compellare : Ibi, iriquit, ecclesia fabricclur, et cie virgineaprodigio mirabili est subsecutus.Omni*
quem in lceum lapis casu devenit, in eo beatissimae busibi.pariter consistentibtis, et in exempium Do*
seroper virginis Marise erigatur altare. Monslraloi minici Jateris miraculo stupenlibus, cruor isdem
defiiqtie aliam qnamdam in partenv Iatere seersum: palam apparuit. Cumque eadem vix, ut dixi, reli* >
Hic, ait, oslium fial, quo ex ecclesia majori, hoc giosa femina supreroum balilum retineret, repento
ejit, mortastcrio, in eamdem pervius novam sorori- vires jam morbP exhauslas paulatim sibi redireiper*
bus.aperialUr ihgressus. Hoc somno discussc, cum B sensit, et mensibus sex tantse rei testis pestmodum
caeteris retulisset, ancipiti diu bsesere ccnsilio, eo stipervixit. Explelo omni pii amoris circa sanclatii
quod tiinc temperis fegise lulelae locus subessef, nec virginem ministerio, deposuerunt eam item in sar- :
nisi ad eiim rogatiohe peflata tale' qtiid aggrediendi cophagp npvp, ad dexteram parlem allaris sanetsa.-•
eis Stiggerebatur fiducia. Itaque re celerrime priri- Dei Genitricis, liumeque desuper aggesta, ditigentejr
cipi insinuala, eoque aiictcre in negotio exsequendo, compertunt.
ut visio docuerat, sumriia facilitate adducto, opus 6. Aliquanium postea fluxerat tempus, et ecce
strenue curalur alqne periicitur. Edictum insuper nOcte quadam cuidam vitse continenlioris feminae
regise liberalitatis eisdem sancliirionialibus est adje- invisu a quodatn dieebatur, qtiod corpus ipsius
clum, nl eadem hova, qrise condenda esset, basilica bealtc virginis mus infra sepulcrum corrumperet;
coemeterium sprorum deriuo solemniter haberet, ac atque id ipso sopore monumenlum sibi videbalur
mox in eamdem basilicam corpus sacrae virgiriis ex aperiri, et rourem, qui jam pollicis pedis"dejitr:I;
IPCO,pripfis tumuli venerabiliter referretur htiman- parteav corfoserat, ipsa quse baec videbat, expelle-
dum. Sic et lengitudihi iiineris, qued funeribus ari- ret. Expergefacta diluculo, rem mairi congregatio-
cillarum Dei urbe (327) exportandis laberiosum nis, caeterisque sororibus narrat. Ad id explorandum
cefrtebatur teiiiperatiim, et patrocinium niultiludirii G ministros sacrorum acciri continup placuit. Qui de
fldelium est cppiosissihie divinitus pfovisum. Nec nipreChfislianae religienis litaniis et orationibus pro
ex ed tempere jam, ui pritis moris erat, vel ad me- re prosperanda peraclis tumultim reverenter ape-
moralam apostplpfum, riunc beati Afnulli nemine riunt, et ad cerla indicia visionis pollice pedis
celebrem, vel cseteras circa ufbem basilicas cujus- dextro cruenlalo reperto, soricem depelienles, et
libet.earunv est funus elaium; sed veluti matfi filias via in reliquum penelrandi obstrttcta, sepulcrum,
ut viventes develis bbsequiis, iia saeculofuriclas sub ut prius, obcludunt et niuniunt.
terivpus glorificationis suae debita corporis videas 7. Quievit In eodem loco cofpus sacratissimuuii
adhaerere quiete. usqtie ad tempora imperatoris piissimi Ludovici Ca-
5. Fabrica igitur nova ecclesisead summaramanum rolo. fampsissimp ac maximo imperalore progenili,
perducta, ad Iocum sepulcri plebe tota certatim ubi pluribus se frequenler virge beata publicavit
undique accurrenle, mira alacritate, coritenditiir, ef- . virtulibus, multaque infirmantium curatio sancli-
fossaque liuroo circumjecta, ac lapide monumento tatis ejus et niefiti apud Doiuinum praestantissimi
snbducio, reperiunt sanctam toio adhoc corpore teslimonio fuit. Ea quamvis incuria antiquitatis
inlegram, nulla illius tam diutini sepulcralis silus scripto mintis sint tradita, memoria tarrien ex nar-
"
signa in carne mpnslranlenv, sed ac si die eodem fatione praecedentium subirideiri succedeijtes trans-
esset deppsila, gratiam.:tqiius ccrporis referebat. fusa,quac fes omnes vetustate et senio fugientes du-
QuseilbiIsetitia, quoe intimi caiore gaiidii lacrymse rabili reparat rioviiate, semper eam oslensiono
prorumpenles beatam illam de tanta visiene tenuie- sigriofum flofuisse ttoh tarjet. Quse autem pPsteriori
rjnt frequentiara, melius verbis succumbere, quanv setale, otio jain segniori submoto, litterae signave-
parum digne dicere, giied utique dicendo minus red- riirit, facile insinuant quanta fides prseteritis possit
diderim. Nam et si quid forte sermo pessii expli- baberi, nec minus claris in illo tanti temporis spatio
care, id mullo uberius ea fidelis populi tunc evice- iniraculis eariv ceJebretii exstltisse. Frustfa auleih
runt Obsequia. Tandem irtcomparabilem lliesaurum htec iri commendaiionerivejiis feqiiiri videriitif, cunl
pia avidiiale excepium cum solemni ccelestispompa certe id urium tanta praesentia deitatis cOncessura
triunjplii laudes Deo sacris ordiniJius concenlu reli- corpus scilicet per tot annos sirie corruptione serva-
gieso in ccelumtollenlibns ad prseparatum sibi novav tum cuncta exsuperet admiranda, quocunque cas|
(32/J.Co3meteriioIim exlfa urbes - locata erant> ;
etiarii sariclirivonaltum extfa . coerioMa, u| Wti10
execiplisprobaripotest. •ijHl
"
323" J0AWISI5 AUBATISS. AUJNlLri .iiETENSlS 22.«-
exira ppluerant-prevenire. ttbi simul.datur intelligi j(Vtalem assumpserat, ullam est corruptionem exper-
in qtianta gloria beatae immertalilatis ejus spirilus tus. Esf maxiraa ulrique servorum ac Domini di-
illic ubi vere est, totius mulabilitatis expers trium- stantia. Ille, ut qui animam, quando vellet, ponendi,
phat, cum hic et illud, quod corruplibile fuerat da- et cUm vellet, ilerumsuroendi, solus habuitpote-
tum, ingenlis roerili viribus ipsa condilioni morta- statem, morte sibi sponte admissa, infi'a breve
linm jura impusita tam pntenli gratia superavefit. tempus claustris sepulcri contenlus virtule mox
•8. Quod ulique Dominus ad, •commeiidendamglo- prpprioe majestalis mortis legibus fractis viclor per
riam purissimse caslilalis ejus oculis bumanis osten- se ipse surrexil; sancli yero corpore hoc mortali
dare voluit, ul palam claresceret, quo prseiaioapud nattira ipsi toti mortales egressi, spirilu ad' eum
eum soleat compcnsari carne prse ejus amorecon- qui illum nviserat, revolante, caro lege primi
lempla solis ipsius haerere compleximus, quodque. bominis ad terram reducilur. Sed quia mira-."
virginitas, qusesupra quam jussum est facit, plus- bili commercio natura ulraque carnis ac spi-'
quam promissum est merelur* Posse sane ex divino ritus concreta, dura in praesenli ad divina se
duntaxat munere anle illam generalem corporum exercel,, mulua inter se expendunt bperandi officia,"
'
resurreclionem carnem hcminis cujusquara iniegran u.l spirilus per carnem, caro per spiriius bona quse-
per lempora drirare aliquanta, licet plurioribus ido-; B libet operentur, et baec simul dum vivunt, Chrisli
neis scriploribus mullaleclio teslis defendat, untvni lemplum, ct qttasi qua;dam arca lestamenli divinanv
tamen in hancparteui sanctum (328)Bedam presby- servans scienliam habentur; mox ut spiritus ab au-
terum adduxisse sufficiat; qui in liistoria genlis ctpre reposcittir, corpus in quo lolsacrata diu serva-
suacjflusejam ecclesiaslicis auctoritaiibus merito re- banltir, vice lempli Dei, et arcse illis sacramerilis
clae fidei et sansc doctrinse adminiscetur, de beato plenissimoedigne a fidelibus reverendum excipitur'
ppntifice Gulperto refert, quod poslquam 12 esset et servalur, donec ii) fine temporaliuro selerna utra-
annis sepullus, inlegro corpore -sit repertus. Idque que substantia reddita in unam, ut pfius, compagi-
plenius in libro de Vita ipsius exsequitur. Simile n.em,gloria tameii praesianlipri, amicis poslea hul-
etiam de quadam mirae sanctitatis regina Edeltrude loque inler se dissidentibus nexibus reparentur. Si
cbnimemeral. Sanctum quouue Patrem Hilarionem ergo bonitas potenlise Dei, quse suam sariclarri ex
Hieronynius non solun) carne, sed etiainj vestibus virgine carnem nulli corruplioni subdi -permisit,.'
inlaminalis post aliquantum lemporis sepulturse, a sanctprum quorumdamper aliquot lempora graluito
discipulpejus scribit iivventuniet siiblalunv. Csete- iiiunere servari voluit corpora incofrupla; bseclaus
ruin noii bsec in ebfuscalipnem illius supereminendi inferioruni nihil illam summe singularem Dei Chri-
elDemini glpriaesiiigularis de praeconio sanclorum C sti omniuni superioris comrninuit: quin polius hs2c,
allolimtis. Gbrislus siquidem nalurse nostrse parti- quaeper. se, obscurarentur, luce i.llius immensitatis
ceps faclus, non culpae, sicut prse filiis hominum prnanlur. Jam de.secunda transposjtione seu trans-"
gralia arapliori plenus, vere et naturaliter Dei Filius lalione sacratissimse virginis oj'dinemprosequamur,
e'xstilit Deus; ita caro ejus jttxta prophetam paulu- et quantis sigoorum splendoribus ad consolationem'
lum in sepulcro requievit in spem resurreclionis mortalium sponsanvsuanv rex illuslravit angelorum,
quanlocius secuturse; el aniraa, qua inferno nulla- meritis ipsius juyandiccepli operis tewnino"inten-'
tenuspoluit detineri, cilius corpus repetenle, San- damus.
ctus ipse sanctorum, nec in ipsa carne, quam mor-

NARRATIO SECUNDJ TRANSLATIONIS.

- 9. Ludovicus imperalor, de quopraemisimus,filius !D terliuin apostolatus sui annuiri agebat. Hanc autem
Carpli Magni, cognomentpPius, post palris glorio- sanctam sedem Meltensem Drogo ejusdem impera-
sissime exactum imperiura, in iiullp inferiori fastigio toris Ludovici fraterjam per annum tuebaltir octa-
reruin poliebatur, annp ab obitu pairis deciroo se- vum (329), qui etiam V^icesapostolicas in cunclis
ptimp. cum incarnalionis Dominicaepctingenlesimus Galliarum partibus privilegio ab ipsa sede Roiriana
tricesiinus ageretur annus,. et sedem aposlolicam cuin pallii auclcrilateet nemine summi (350) archi-
RomaeGregprius quidam pccuparet, qui duobus Eu- episcopalus acceplo, ul ampllssimsedlgnilalis vir
genio et Valentino feslina tunc recens sese mofle suslinebat. Cunvigiiuf ad id Usqrietemperis, corpus
consequentibus, quorum prior lanluro iriennum, bealse virginis in dexteriore, quam proedixirous,
sequens vix mensem superfuit, successerat, luiacque parle allaris basilicae'nova sancloe Dei Genitricis
(328) Sic lego, non secundum,ut apud Labbeura Luxoviensis abbaiis rcfeft morlis genus Drogonis,"
S. Cuthberli Vitam a V. Beda scriptam, habes in quen>Ligone fluvio inter piscandum absorptum
''sseculoii. fuisse tradit. Obitum ejns v. Id. Decemb.nolat Ne-.
(329) Recte; nam Drogonem "Mellensi Ecclesise crologium S. Galli.
jannp.823:iroposiiumluisse teslanlur Eginhardi An- (350) Eodemprivilegioaflecti sunt Chrodegangus,-
palesi Adsoabbas in l.broDe gestis S. AValdeberli Angilramnus, et Wale, ejusdera sedte episcopi.
"*"' '
225 DE TRANSLATIONES. GLODESINDIS,:. 221
fcumo mansisset reconditum; dispositio illa superna,, A lamo edilis, nomen ipsius beali Sulpicii conlinent,
cui cum omninm quaeccndjdit, tunc niaximesuorumi et tota ratip juris baereditarii ipsius Jpci rernmque,
cura exstat prsecipua, in ipso qtioque corpore adI supputalio, quam abbaliani dicunt, ejus nomirte ap-
•oculoshominum meriia ipsius sacravvirginis, quantii pellalur. Dicitur tamen et nomine sanctae Dei Geni-
apud se semperexisterent, patenter voluit deroon- tricis, addito eliam beati Petri aposloji, aranv ipsam
strare. Ccepiteiiim tunc temporis sepulcrum ipsumi majorem simul cum ipso confessore esse dicalam;
de terra-se sponte siibrigere, et.mirum in modum,, In bac ergo basilica , sarcophago novo post sacrum
ita:ut nec in terra eadem viciniora tumuli loca ap- altare venerabiliter proeparalo, sanctum et preliosis^
parerent, necin niurali conslructionedesuper com- simum pignus honore etcullu, qtto ampliori valuer
posila. Hujus rei novitas, dum ad noliliam suprai runt, diligentissime collocarunt.
memorati pontificis pervenisset, morarum impatiensi 11. Mirabilia mpx per virtutera Christi tam jiir
roox.iii'crastinum fidos. ad hoc inspiciendum sacro- cunda et salutariailliccceperunlclarescere, ut quantj
rtim ministros cum arehidiacono majore ,. qtiem vjrginei meriti gloria apudDeumconstare crederettir,
chorepiscopum. dicunt, direxit. Qui venienles cjj; adhsec ipsa nostra, id est humana judicia, cerliori-
cuncla viris, ut relalio per.Vuler.it, approbantes', ad bus ipse Dominus comprobare dignareiuf praeconiis,.
•rem conlinuo certam renuntiant.Episcopus ad haiie B In «juibuscorporaliter quoque non desinit adimplere
relalionem de eadem sacralissima virgi)ic, quse fuC- quod per virum Dei in libro Regum loquentem. ad
rit, quseveei conversatio vei vila vivenli fuerjt, qnoe Heli proteslatur : Quicunque, inquiens, honorificq-
.utique jiondura salis.vulgala claruerant, sollicilins veril me, Iwnoraboeum; qui autem contemnunlme,,
disquirit. , erunt ignobiles(IReg. n, 50). Quia enin) hsec sancla
10. Ilbi cuneta ex ordine ab ipsis.qui.vivam ip.sara et.saepe dicenda sancta puella, Dominum in suo cor-
in .corpore videre.potuerant, qtiorum pars multa ad- pore juxta Apostolum glorificavit, et reverenler
fbnc supererat, didicit, gaudip mislo.admirationi non aiiiorevirginitatis portayit; ideo gratia cppiosior,,
• ininiinum percilus, ac.divino nescio quo jitituim- ul jam de illa inimensj pnnderis ccelesti laceamus
.pulsus, ad hoc horiatu addilo plurimorum _, de ea niercede, etiamin hac mortalitale eam et manenleni
sublevanda ocius capit consilium.. Ne cui autenvin- in corpore est comitala, et exstincla nunc ipsa illius
; credibile videatur •e.justemporis' aliquos tunc esse membra ingenti bonpre prosequitur. Conlemptori-
.poluisse superstiles, chronica a tempore Cbilderici bus autenvDei et conGulca.nlibus ea quae sancta
, regis ex Pjppino per Caroltnn irt Ludovicum deducta, sunt, et qui juxta.Sapientiam videntesjuslos. et npn
. facili id probat indicio, quseutique non mulluro su- inlelligenles, nec ponenles in praecordiis lalia, illa
,per octogesimum reperjtur annum : jdque lempus C qnse in eodem libro contexuntur jure conveniunt.
setale unius hominis npn difficile durare convinci- Condemnatautem juslus mortuus vivos impids (Sap.
tur. Antisles igitur reverentissim.us cumsacra cle- IV, 16). Et paulo post: Posi hmc erunt dec.denies
rieeruhv ac populorum.frequenlia, ad locttm per se- sine honoreel in conlumelia inter moritios inperpe-
„melipsum accedeiis, religiosis vplprum supplicatip- tuum. _ . _
nibus rilu splemni proemissis, patefaclo sepujcrp, 12. Verum de ipsis signorum yirtulibus jam pla-
, ipse propriis ulnis nviro, et supra quam credi possit, nius disseramus. Ferelro, ut superiora retuterunt,
religioso in eam fervens officio , sancta yirginalia ex sepulcro priore imposita, priusqtiam altero re-
• nvembra , .qiiseutique lota adbuc compage integre conderetur sepulcro, quidani ex multo jam tempore
tenebaijlur., e lumulo subleyat, et feretro imposi- coecus, nec ultra in reliquum videndi sperans subsi-
laro, Jaudes Deo, gloriara Christo, tolis certalim dia, ad feretrum subito spe meliori animalus acces-
turbarttm el populorum agminibus personantibus, sil. Nec raora, ope sacraiissimse virglnis desperatum
. ad majorem ingenli triumpho basilicam perferunt. diu lumen perfecte recepit.. Item mulier qusedam
Est ipsa basilica major, quse adhuc cernitur, paulo riiultorum similitcrannorum caecitale tabescens,.sii,b
: a muro civilalis disjuncta : in cujus fronle orienlali ipsa fere hora' ibidem per graliam Cbrisli illuminata
' '
foris murum urbis, illa nova, de qua supra exposui-;D est.' . .
jiius, sanclaeDei Genitricis exslile.rat ad coemeleritHn . 13. Postquam vero- tumulo sacroi sunt membfa
.puellarum exslriicla. Ipsa aulenv major basilica an- recondita, qusedam simill modolonga luminis amis-
. tiquo ab inilip (331).nomine ei honore sancli Sulpi- sione multata, ut .sigria, quse Domiuus per merita
, ciiBiturici episcopi et confessoris sacrata habebatur. bealse virginis operabalur, quseque fama veloci jam
Ipsa est, quam beata virgo,-dum viyeret, a parenti- tctam cnmmoverarit urbem, audivit, quarita poluit
. bus suis ad usus divinos praedioconcesso jactis fun- celerilale ad sancium sepulcrnm contendit: ubi di-
.damenlis menasteriura inslituerat. Edicla qncque vinum per famulam ipsius liumo porrecla implorans
publica.de pessessippibus ejusdem monasterii in auxilium, dum aliquot ibidem excubat noctes, quse*
cunclis scriptis, yel polyplicis, vetusto slylo et ca- . silum. tandem integre Itimen adeptaest,
J {331) An S. Sulpicji nomine primitus insignila sit Glodesindis aelate ame prajslilulani. Cerle polius.S.
ea basilica, non immerilo dubitari polest,cumS. Petri noraen ab inilio lulisse videlur isla ecclesia,
Sulpicitis Bituricensis episcopus, eo nomine primus, cui postea patronus accessit S. Sulpicius Bituri-
Glodesindisaequalis fuerit, secundum epecham de censis episcopus, pri.musan securidus. -'
SJ? JOANNIS ABBATIS S. ARNCLFl METENSIS ,42«
14. Sub idem tempus feminsetres febribus nimiis A Qtia divinitus forte subducta tniSquam accurrente,
cx diutissime tracio langupre pmnibus pene membris ab ipsa ignota, quam sub dubia adhuc liice vix cer-
exhauslse, quse in van.a medicerum cura mullelies nere polerat, usque ad sepulcrum virginis, parte
sibi frustra adhibila, cenSu pauperum perdite, ct quse caput respicit, est.perducla. Ibi oralioni pro-
onus geniinavcrant pauperlatis, et remedii ni- slrala, ubi surgens treniebunda et sltipida e regiorie
hil oninino atlulerant; audila relatione ingenlium tnmuli constitit, pro sepulcro ipso nubem quamdam
lhirabilium, ad virginissanctoe sepulcrum se fide non sibi apparere putabat; et mirabatur quodnubes,
cassa propere centulernnt. Ilse mox ut, limina sedis quoe altius in aere ferri consueverunt, tam vicinse
saWcta:contigerunt, virgine in sui auxilium precibus iunc terram tangere videbaniur. Sensim deindeci
credulis invocala, ititegerrimam membris omnibus lux clarius magis ac magis coepitinfundi, donec ca-
recuperaverunl salulem. El in quo avaritia semper, ligine lcla oculis submota cerlo et vero intuilu, <_uia
curationtim carnalitim comes, illa suae, qua in mise- sepulcrum esset, quod prae oculis situm babebat,
Torum corpora vel opes desaevit, arlis experisa po- plane cognosceret. Tunc ubi essel, vel qualiler illuc
tenlia, tota derecerat; fides sola, qusegralis cuncta advenisset, altonita, nihilque circa se ^juod reco-
ferre consuevil, qttod suum esl, solila velecitaie re- gnosceret videns, anxia haerebat et stupens; et
sliluit. IJ quod adhuc pavorem augeret, jam nec ipsam igno-
15. Alia ilem fcmina morbo adeo gravissimo lam persenam, quam se paulo ante prsecedere, et
longissimsc avgriludinis Jecto decubans tenebalur, iiluc adduxisse niirabalur, tiltra videre prsevaluit.
Ut solo spirilu lanium supercsset, ctii quidquid Dum erge in hec moerore diu centabesceret, tandem
lnimana adhibucrat manus, fruslra toltiin id fue- ad se reversa, beatam Glodesindem sibi apparuisse,
irat: quin etiam ipsa spe salutem sibi ullra pesse ct se illuc perduxisse, ac suis meritie lumen sibi
resiliui jam penilus deserebalur. Hsec, quo ne- recuperasse, cerlissime cognovit, atque in graliarum
Scitur inslinclu, nisi forte ut post satis claruit, aclionerii prorumpens, jamqtie clareomnia cernens,
Deo cui suorura oinnium cura est, 'inspirantc, Dominum et sanclam virgincm publicis vocibus col-
qui eam ex liujusmodi fovea desperalionis gratuita laudabal, nec jam ullerius duce indigens, viam li-
bonitate sua eximere voluil, el fomentum boni ope- bere quaquaversum exsultans ingreditUr.
fis, quamvis lenuiler in ea accensum, non prorsus 17. Non multis hinc exactis diebus, rursus alia
patiebatur exstingui, ad limina sacri monasterii in- multi item temporis caeca ad tumbam sanctam de-
ter irianus se ferri fecit: qute ubi jam septum seu ducitur, illucque cum caeteris languenlium turbis il-
atrium, quo monasierium ambiebalur, irigressa est, lic exctibanlium per lolam npclem divinum cum pre-
gralia oiririipblenli Deo voce, qua valuit, agere cee- (1 cibtis prsestelans subsidium , malUlinali offieio de
pit; quia quod nunquam sperare potuerat, sed nec more ab ancillis Dei peractb, vidit sibi beatarivvir-
aliquando fieri posse credebat, illuc se divina mise- ginempfopius accessisse, el digilis propriis oculorum
"'ricofdiaVcnire concesserit. Curn vero portas sanciac palpebras, qitasi yiplenter ab invicem separare. Nec
basilicaeprimis allingere coepisset vesligiis , paula- niora, puro lumine reddita, meritis virginis sacfse
tim languore roitigalo se cenvalescere; quanlpque plurimis posiea annis lestis superfuil.
proprior sacrosanctp ccrppri accedebat, lanle Ipn- 16. Quidam prseterea mirabili narium borrpre
gius segritudinem a sererooveri, et meiius subinde graviter spirans, ila ut ne eminus quidem ei a quo-
sibi vires et sospitalem senliebat succrescere. quam facilis esset accessio, ,in quo cura a diversis
Deinde cum ipsa sui ipsius quodam roiraculo slu- mederi cupienlibus ei saepeadhibita, vaneper omnia
pens, huc illucque quasi spatiabunda basilicara ob- cesserat, ul rumcrera longe laleque curremium gau-
anibulare ccepissei, et gralias vecibus aperiis non diorum , quse in Meltensi civitale ad memoratum
modicas resenaret; post modicum ad sacri tumuli monaslerium per gloriosi meriti virginem Glodesin-
pavimenla supplicaiura proslerriilur. Ibi enixius ora- dem fiebant, audivit, illiic festinus accurrere stu-
tiOlie profusa, el aliquandiu inler allaie et sepul- duit. Quo poslqnam pervenil, et ecclesiam ingredi
trum pernoclans, paucis post diebus integre sanitali 3D visus est, omnes nimie ex naribus predetinte offeiisi
est fesliiula, ut illius diuiini et desperati langueris fetore, fugere ab ee in diversa ccepere. Ille quem
nulla in se indicia senserit resedisse. anxii delpris causa prsesens mcnebat, et pcenam
16, Die quadairi sanctimonialibus fem divinam in suanv secum circumferens se fugere ipse non pote-
ecclesia agenlibus, ihulier ignota, oculis capla, alia rat, pudorem bominura necessilate devincens, et de
quadam s.ibimanuductum praebente , in censpeclu eo, qui leprosorum et cruore fluentium contacturii
earumrJem puellaruiu Dei psallenliuro, ad gradiis non sprevit, et morbos alque infirmitatesmiserorum
usque, quibus ad allare conscendilur., pervenit. curare descendit, nullateniis diflisus, ad sepul.crum
Qtios ubi proclergressa, prppius altare sela tunc ipsa omnibus salutare cum caeteris infirmis processit,
ccncessit, palpebris, quae lcngp et tenaci silu diu ibique lucernam, veluin sanctorum manu prdten-
liserebarit occlnsae,in aliis quanluium lumen perci- dens, et pro salutis suserecuperatibrie eriixius sup-
piendum repenle divisis, ignolam quamdam se du- plicans , roisericordiaeccelestis^exspectabat adven-
cere mirala conspexit; subiloque clamore emisso, tum. Nec prius a fidei suse instantia deslilit, quam
: Buamquaesolito sibi dabat manum,
ccepitinquirere. ope ingenlis meriti virginis, illa cmni pbsceni odo-
429 DE TtUNSLATIONE S. GLODESINDIS. 230
ris fceditale careret, et convmuriideinceps hominuriv v A cpntigtiuiri,qui Sallia [la SeiWeJdicitur, causa aliqua
freqiientia, et solilis salutationum et confahulalio-- perurgenle Irajicere gesliebat, qui ubi ripae accur-
nufti occursibus sirie cujusquam molestia frue-- reus navigium nusquam vidit adesse, diu si quis
'
reiur. "-'• ferte ^iiacuiique ex parte fluminis adveniret, ppe-
18; Itein mulier jam tfecennia cseca, n6c spem in! riebaiur. Hae exspeclaiione, ut fit, tandejn defaii-,
reiiquumvisiisretinens poliendi, divinitus, ulsesli- gatuk, humoque paultibun recliiialus, somno corri-
--
iriatuf, commoriJta nicnasterium peliil. Quseeccle- pitur; experreclus, nec quid elianv tum ad trajicien-
siairi irigressa, ut tumulluiri infirmanljtim, qui plu-- dum spectans consiiii, duro jaro senielipsuni: mpra-
ririji sedehtes sepulcrum circumsepserant, audiyit,, rum, qtias sibi landiu frustra insumpsissel, accu-
vocibus altius emiSsis in auxilium sui Glodesindem,, sans, deliberaret recedere, repenie orj subrepsit
itemque nomine ingeminaris invocabat, Deumque e sanctam virginem nomine inclamare. Postquanv vov
sibi peccalrici prepiiium fieri precabalur. Mox vir-- cem aliquot iiilra se;,momenrasustinuit, et ecce rer
tutis supefnaj largitate luce recepta, Jseta dis-- spicipns navim sibi in loco.Iiltori^.quo. slabat, ei
cessif. improviso videt assistere , quae quo ordine absque
19. Et ne singulis quibusque personis diutius im- humano ministerio adducta sit, cum omnino non
mOrati Isediosi, et ob hoc merito fefugiendi scripto-- ™posset conjicere, diviiium tanlummodp qpus, cui
fis:culpam incurrisse videamur,. si quid memorabi-- omnia famulantur, et merila saerse virginis, ^uam,
lius duntaxat exstilerit, quam succincte nolalo,, invocasset, sibi id cerlum lenuit prseslitisse. Stth
turbam curalorum in numerum quemdam redegisse_ pensque boc tanto miraculo, et gralias, ul par erat,
suffecerit. Ordihem sane, u't sibi subinde operatio> immensas omnipotenli Deo sanclseque virgini red-
viftuturii successit, qupquam cavemus invertere; ; dens, fluvium , ut desideraverat, transit. Hucusque
sed sicut scriplura ipsa velerior rettilit, quse ufiquej lam ingentis facti ipse post fidelis relator sanclc ju-
unamquamcunque narrationem juxla erdinem tem- r.ittis asseruil nihil se confmxisse, sed, ut sibi vere
poris ita antecedenti subtextiit, ut quod prius factumr conligerat, iideliler enarrare. .
sit, pfius •scribefet, et quod deiiide mox est subse- 24. Pauper quidam longe ab urbe commanens, qui
ciiluni, e Vestigloredderel; sicqiie tisque ad certumt vitaro arle tariiuin piscaloria tuebatur,. die quadain
lempus 'serle 1 iotius calalogi texefettif, licett Ut monasieriunv prsedictae virginis adiret, mente
fidi inierjjretis viiio deriotaiidi, per bittiiia se- concepit. Qui simplieilate rustica, non tamen im-
quiniur. probanda, vacuus illuc procedere nolens, quia alhid
20. Quiriqtie ibi feminse, diuiina olim csecitate• _ forte sibi non suberat, flumen petere, piscemque, si
multatac, Christo Domino iliuminanie ad gforiam ett quis forsitan occurreret; ferre disponit. JHoxnavK
comriieridatiertemsacralissimse virginis diu deside- ciila coriscensa, jacto recle piscem prseter spem in-
rati luaiiiiiSgratiamreceperiint. Exinde niulier qriav volvitjipn nipdicum; dumque litlus leriere deproi
dattipef tres catenus anrtcs Jjedem utruriique ctt pefat, ocitis piscis ex reele violenter eluctalus in
riiarium iinarri gerens disjorlam, aiidiiis tot miriibi-. fliimen elabilur.. Hic ruslicus veheriienter aiiinio
iibtis, illo ocius se fefri rogavit, allalaque.pavimenloi cbhsiernaius, voce Jacrymabili : Sancta, inquit,
sepulcri prostrata, fletuque mtilto et precibus se obi Glodesindis, redde qued tibi ferre disposui. Hoe
peccaia prripria Kaecperlulisse lestata , laridem irii dicto, rursus fete fluriiini nierso , idem qui pfius
convmeridalioneriv piae et recte aciae yirgiriitatis, ini piscls prseda fugitiva cericluditur, volumque * iit
censpeelu mtiliorum circtunslanliun) directa in iin': mente decreverat, nieiiasiefio delatuiri et reddi-
tegrum perfeclae sartitalis oflicium, discessit incc- turii. ...
hiriiis. 25. In curatione vexatorum non mirieri gfatia
JJ, Scpleriipost hanc, mares tres, feiiiirisequa- ssificiam hanc meritis peteritibtis proevalerfjplurirna
tupf, iertebris oculprum jamdudum damnali, ad laii- prodidere frequentius dociiirient-a, " quibus boec fidcro
dem clarissimaevlrginis, et semper luniirie seterrii-- pfaCere vcl scla bufficiant.
taiis spierideriiis, luci videndavsurit resliluli. 26. Rtislice, de quo proedixlrtius, piscein
J22. PaTuni est oifca pfaesentiarti ejus sacraiissimli vcium ferehte et abeuriie, sub ipso fere iafti-
cprppris crebfas faclas esse virlutes, abseiiles quc- cule lemporis in IPCP ecdem faber quidani irii-
que nomine ejus inVocalo per gfatiarii Cbrisii, qiiii peraiorius de Villa Judicib (332 y advenit. Klic
iii pmriiparie. mundi ciim sarictis siiis et rnanet ett jam per aririos uhdeciiri graviler dsenipne agitii--
operatnr, plurinia sibi adfuisse seiisere siibsidja,, ius, riiulta sarictnruni niartyrum loca eliahi in lori-
quQ|yel.exlirs,,.quse licetexigua subjicimus, ceili-• gihquiora FrariciSe ad saiiciiirii Sebastianurii Sues-
queiVii. sionis, cujus nnn mullp ariie idein teniporis feliqiii»
23.; CJej-icusmcnaslerii ipsius vicem oiTiciieccle-- ab urbe RprtVailluc dicebantuf delatse ei apud sari-
siaslipi iii prdine preprio administrans, cui hoitteni ciuai Medardum recpnditde; seti a'dsariciuni Quiriti-
Fulgubertus .efat, fluvium civitali a parle orieutalii ttunv Vifeii)aridis, aique saricJum Diohysinrii Pafl-
... (332) Lpc.unirtriricripi.avTlJacpbuk.Bij-muiidus5ni yulgo Jiidiz yocafi scfibit -,. sllum liaud ^ioctil ':a
noiis ad capiiula^re II Cafeli Calvi, ubj Judiciiihi,, TbebtioniSvilla'. ;• ,f"
231 • JOANNISABBATISS. ARNDLFIMETENSIS .., -832.
sius (333), multorumquc praeterea sanclcrum me- _.i, menlalia [penes ipsas ancillas Dei usque hodie ma--
morias spe recuperandaesalulis circuierat; sed ejus ijent, quoesuasu conjugis suae Teutbergse reginae,.
curaiio divino quodam arcanp, npn per impolentiam interveniente eodem Advenlio episcopo, eis et-de-
sanclorum differebalur, sed huic sanclse virgini, noviter dalis, et de antiquioribus restilutis, sive
cum qua manus Domini tam efficaciler operabalur, eliam de immunitatibus ejusdem monasterii regia
certissime est reservala. Huic qucque carnalis me- aucloritate constant liberalissime atlribula. Namet^
dicinse industria, si qua pesset arle suecurrere, ipsa Teulberga regina Icci ipsius rcgimen lunctene-
iriulta vane remedia adhibere ccnata est, nibilque bat, quseetiam ibi quiescit; sed et quis isteLclha-.
obis prorsus attulerat. Tandem Dominus volens riiisfuerit, et ex occasione ejus aliqua.supra repe--
apeflius demonstraTe frustra eum tot in longinqua tere non ingralum esse lectori a)biiramur, ut ex;
tbiies' expetisse subsidia, cum de proximo velocior nolitia temporum validiores narralipni vires accre-,
e! salus posset occurrere, ut de miraculorum tatita, scant. Hic est Lotbarius junior filitis illius Lotharii.:
qtise ad sepulcrum-reverenlissimsevirginis Glodesin- senioris ex Ludovico Pio geniti, qui post morteni _
dis fiebant, audivit frequenlia, Mettis qnam celer- ipsius pise memorise pairis sui diulina dissensione
rime potuit, pevvenit, atque basilicam bcalce virgi- "cum fratribus suis Ludovico Germa.nor.umrege ct,-
riis ingressus ,'penes tumbam ipsins se ccllocavil. B Carolo, qui ppst imperator factus est, cupidilate im-,
Ubi cum aliquandiu jacuisset, impurus ille ac teier- perii habila, tandenvgravibus et iniestinis od.iisfiir:
rimtis spiritus prsesenliam tanlse' sanctitatis non fe- nesio rilu inler se longe prius proiraclis, in pago-
rens, nihiideinde virisin homine possidens, .violen- Autissiodorensi loco. qni dicitur Fonlaiietuni, praelio.
ter.pulsus abscessit. atrocissimo, et absque exemplo cruenlissimo, csede.
- 27. Posl hunc mutus quidam ab infanlia illuc ac- miserabili conflixerunt, adjunclo eis Pippino Aqui-,
eedens repenle ante corpus sacratissimum absolu- tanorum rege. Pace lamen post inter eos facla, di-.
tissimam oris liberlalem est consecutus. JSodem visoque regno, hsec pars Franciae, quae Rheii.oet,
rivpdoet mulier ilidem, ex quo nala esl, muta, vir- Mosella limilatur, additispro cpnsensu et firmitale.
tule,virginis loquelam ibidem recepil. Item femina pacis quibusdam civitalibus et regalibus abbaliis.
qusedamdsenvonediu atrociler captivata illuc deve- ultra ci.traque, eideiaLolhario cessit, ejusque exinde,
niens adversario depulso, sui compos alque integra in id usque temporis npmine regnuro Lptharii ap-.
riiente regressa est. Claudus quidam ex villa Lau- pellatur. Ipse non multo post cuncli sa3culi rebus
fiaco in loco eodem potenti yirtule virginis pedes, sponte abjectis , monachum in Pruroia iiionasterio
quos valida. tabes dislorserat, in usum libe.re grar professus, ibidem quievir, ubi ej sepulcrum ejus ce-
iicndi directos recepit. Mulier ab annis plurimis C lebre usque habelur. Sticcessit eide.rofilius el aequi-
cseca, de. villa Arcuntiaco, aliquo tempore ad san- vocus bic junior Lotharius, de quo fania salis do«_
ctum sepulcrum cum infirmis«jcleris excubans non lenda vulgatur, odip Teutbergavhttjus quam dixi-
post mullum lemporis luce donala est. Similiter et nius, reginae, et illicita superdu.cliene Waldradae.
sdiaeduaecajcilate damnatae graliam diu amissi, lu- Quaemiserabilis species facti cum faciem rerum lu-.
niinis. per Jiealam virginem receperunt. ctucsp fcedasset exemplo, toturo pene orbem iri sui
• 28. Mulla prseter hsecel pene innuraerabilia apud commpviiinvidiam. Nam et qued multp amplius ex-
ejus perpetua virginitale bealissimuni corpus ex paveseendum, primarum sediitm anlistiles Tietgau-
iertipore memoraii Drogonisarchiepiscopiper annos dus Trevere))sis ct Gonterus Cploniensis luijus ex-
circiler sexaginta sub prsesulaluAdvenlii eidem suc- secrandi connubii assenlatores, cuin.viderenlur sa-
«edenlis episcopi, impcranlibus Lolhario seniore, et •pienles esse ingenio, et litteris divine bumaneqtie
posl euirt Lelharip juniore, sunt oslensa miracula, erudili, insipienlise deterrimi sunt facli fautores.
usque ad tempora Walonis , qui praefato Adventio Undea papa NicolaoRomam evocaitiet ante sacfa^
successit, quavex incuria scriplo non sunt cpnimcn- lissimum corpus beati Peiri synodo, lam Italiae
dala; Quseverp sub ipso Walnne, vel successere ip- n pene lotius, quam et pluribus Galliarum cpiscopis
.sius Rotberle, sunt gesta, ordo subsequens decla- congregata auditi, el culpam prselexlu conjogii or-
.rabit. nare diu conali, tandeni fraude capliosa, qua capere
29. Antequam ad reliqua prcgrediamur, quando se alios arbilrabantnr, ipsi capli, papa Nicolaocun-
res ila mpnel, et se occasic praebuit de memoralis ctis assenlienlibus damnali, et gradi.busSunt eccle-
.primis duobus se subinde consequentibus episcopis, siasticis multali; rex quoque cum Waldrada et cun-
. sed et de stalu temporum aliqua brieviteradnotanda ctis ejus scandalis participantibus pariter analbe-
pulavimus, ea prsecipuecausa, quod allerius eorum, matizati. Et, ut ratilla ad alia tendens prwleream,
.idcst, Adventii, lemporibus, monasterio hujus san- qtialiter ipse Gonterus faclnm suum tuens, in pa-
. Oloe.virginisplurima regali munificenliasunt collata pam ipsumpublice mullis invectus,iiijusto se judicio
Jbeneficia, regisque Lolharii Junioris edicta testa- alligatum testatus sil, eful parvipendens apostoli-
(333) Id cst, in agro Parisiensi. Sic veleres non- 6. Idem legitur in Vita Adalberonis Mellensis epi-
" nhnquam loquebanlur, ut notavit eruditus vir Ha- scopi, qui dpnaria multa S. Dionysio Parisius, id
drianus YalCsiusin Disceplalione de basilicis, capp, est, moriaslerio S. Dionysii, quod qninto ab urbe
9 et 9, el in Defensionisparte posleriori capp. 5 ct Parisiorum lapide distat, transniisisse perliibetur'*"-
535 '..-. DE TRANSLATIONES. 6L0DESIND1S. 234
cam censuram, domum nec venia petita, ncc impe--A ret, et (quod magis stupeas) vase exccpturn diulius
irata. reversiis, roissas, et in die sacrosanctae ccenae poslea esl servaium, mukiqiie pro diversis incom-
-absoliitioneinel clirisnialis actionem victus perege- modis co tacti et uncli vera retulerunt reniedja.
Tii.JIoc lanliim in lerrorem eorum, si qui forte ta- Opinio viilgi erat, et quibusdani revelationibus sibi
liiim 'iinquariverunt pariicipes, dixisse sufficial,quod plurcs oslensum esse dicebant, lacrymas eas sanclae
socius ejus Tielgaudus Treverensis peregre Roritae virginis esse, quibus iinminente urbis inleritu, iram
exeommunicatiis interiit. Loiharius rex, licet cor- Domiiii avertere laborabal. Non tisqueqiiaque error
reciionem promiserit, et rcginam Teutljcrgam in damnandiis, qui licet ct ex simplici mente desccn-
bonore suo, ul videbalur, receperit; post lamen dens, nonnihil lair.en inlelligenliaeperspicitur conti-
ftoiiianiveniens a papa super iide conjngis rcquisi- nere : siquidon oleum figuram misericordioc,lacry-
tus, el melu culpam inficialus, ea condiiione, si vefa mavmolum exprimunl indulgenlise.Etsi enim in illa
falerelur, missas a domno papa in sancto Anaslasio summselsetilioeciviiate dplor nullus, nulloeomniuo
audivit,. et corpus Dominicumde manu ejus infelix sint lacrymx, ubi abslergel Deus omnein Iacrymam
proesumpsit. Inde palriam repetens, repente miser- ab oculis sanctoriim; non incongrue tamen Doini-
riina clade suorum pene in ipsis Romoeportis exorta, nus oculis humanis hnjusmodi speciem osiendere
ncc mora, nec requies morientium erat, donec lan- B voluit, per quam prudens quisque colligerel, qua
dem dum ocius festinal, j