Vous êtes sur la page 1sur 563

Primase (évêque d'Adrumète). Opera omnia.... 1847.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la
BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :
*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source.
*La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits
élaborés ou de fourniture de service.

Cliquer ici pour accéder aux tarifs et à la licence

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans
l'autorisation préalable du titulaire des droits.
*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque
municipale de ... (ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur
de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non
respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.


PATROLOGLE

CURSUS COMPLETUS
STVE
BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA,

OHNIIl SS. PATRUM, DOCTORW SCRIPTORIIQUE ECCIESIASTICORUM


QOI

AB MVO APOSTOLICO AD INNOCENTII III TEMPORA

FLORUERUNT;
RECUSIO CHRONOLOGICA
OMNIUMQU-iEEXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICJETRADITIONIS»PERDUODECIMPRIORA
ECCLESLE SJECULA,
JUXTA EDITIONESACCURATISSIMAS, INTERSE CCMQUE NONNULLIS CODICIBUS
HANUSCRIPTISC01LATA6,
PERQUAM DILIGENTEJ&CASTIGATA;
COMMENTARHS
JIISSERTATIONIBUS, LECTIONIBUSQUE VARIANTIBUSCONTINENTER ILLUSTRATA;
OUNIBUS1 rOPERIBUSTOSTAMPLISSIHAS EDITIQNES QVJBTRIBUS NOVISSIHIS
S/ECULIS DEBENTURABSOLUTAS
:.*'' ©ETECTis, AUCTA;
• DIPICIBUSPARTICULARIBUS StNG%.OS SIVETOHOS,SIVEAUCTORES ALICUJUS MOHENTI
;> AgAL^TICIS,
//.&•'' SUBSKQUBNTIBUS, DQNATAJ
CAPITIILISINTRA IPSUM R ITE
TEXTUM DISPOSITIS, NECNON ETTITULIS8INGULARUMPAGINARCH HARGINEMSUPERIOREtt
DISTINGUENTIBUS 8UBJECTAHQUB JIATERIAH ADORNATA;
SIGNIFICANTIBUS,
OPERIBUS CUHDUBIISTUMAPOCRVPUIS, ALIQUA VEROAUCTORITATE 1NORDINEADTRADITIONEM
ECCLESIASTICAHPOLLENTIBUS, AMPLIFICATAJ
DU0BUS INDICIBUS
GENERALIBUS LOCUPLETATA : ALTERO SCILtCETRERUM, QUOCONSULTO, QUIQQUID
UNUSQUISQUE PATRUH INQUODLIBET TBEHA SCRIPSERITUNOINTUITD CONSPICIATUR;ALTERO
SCRIPTURjE SACR^E, EXQUOLECTORI COMPERIRE SITOBVIUHQUINAM PATRES
ET IN QUIBUS OPERUH SU0RUH LOCISSINGULOS SINGUIORUMLIBRORUM
SCRIPTUR/ETEXTUS COHHENTATI SINT.
EDITIO ACCURATISSIHA,6ETERISQUE OMNIBUSFACILE ANTEPONENDA, SI PERPENDANTUR: CRARACTERUH NITIDITAS
CIIARTJE QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS,PERFECTIO CORRECTIONIS,OPERUH feECUSORUH TUHVARIETAS
TUHNUHERUS, FORHA VOLUHINUH PERQttAMCOMHODA SlBIQUEIN TOTOOPERJSDECURSU CONSTANaWR^-^
SIMILIS,PRETIIEXIGOITAS,Pl&SERTIMQUE ISTACOLLECTIO, UNA,HETHODICAETCHR0N0L0GIC/7 U/fo\
BEXCENTORUM rRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS HICILLIC6PARS0RUM,/ j£2\f2"
/*, *iPRIHUM AUTEHIN NOSTRA EX OPERIBUS AD OHNES J ETATES, *
BIBLIOTHECA, [ pP \£
LOCOS, LINGUAS FORUASQUE PERTINENTIBUS,COADUNATORUU. I | ^J VJ
SERIES PRIMA,
IN OUAPRODEUNT PATRES,DOCTDRES ECCLESI/ELATINiE
SCRIPTORESQUE
A TERTULLIANOAp GREGORIUMMAGNUM.
ACGURANTE J.-P. MIGNE,
COMPLETURUM
CUaSUUH WS1HGUL0S
SCIENTI/H
ECCLESIASTICfi
RAMOSEBITOBE.

PATROLOGI^E TOMUS LXVIII.


S. LEO SENONENSIS, JUNILIUS, MAPPINIUS RHEMENSIS, ARATOR, VICTOR CAPUANUS,,
S. NICETIUSTREVIRENSIS. AGNELLUS,S. AURELIANUSARELATENSIS,PRIMA.SIUS,
VICTOR TUNONENSIS,LIBERATUS DIACONUS.
TOMUSUNICUS.

PARISIIS, VENIT APOD EDITOREM,


1N VIA DICTA D'AMBOISE,PRES LA BARRIERE D^ENFER,
OU PETIT-MONTROUGE.
1847
PRIMASII

EPISCOPI ADRUMETANI

OPERA OMNIA

AD BIRLIOTHECAM LUGDUNENSEM RECENSITA INNUMERISQUE MENDIS


PURGATA.

SIMUL EDUNTUR

ARATORIS

ROMANJE ECCLESLE DIACONI,

SANCTI NICETII ET SANCTI AURELIANI


TREVIRENSIS ARELATENSISQUE EPISCOPORUM,
NBCNON

VICTORIS CAPUANI, VICTORIS TUNONENSIS,

JUNILII ET LIBERATI
QUORUMPRIOR AFRICANUSEPISCOPUS, POSTERIOR CARTHAGINENSIS
ECCLESI^E
ARCHIDIACONUS,

SCRIPTA UNIVERSA
EDITION^BARNTZEXII,GALLANDIl,MASSUETlET GARNERHEXPRE9SA.
ICXTA MEMORATISSIMAS

TOMUS xmicus.

PRIX : 6 FRANCS.

PARISUS, VENIT-APUD EDITOREM,


/2V VIA DICTA D'AMBOISE,PRES LA BARRIEKED'ENFER,
ou 1'ETIT-MONTROUGE.

1847
|. ':'""..'.'. .""' '&' •....
QUiE IN HOC TOM0 CONTINENTUR.

S. LEO SENONENSIS.
Epistola ad Childebertum. • • • col. 11
JUNlLfiJS.
De partibus divinse legis libri duo 15
MAPPINIUS RHEMENSIS.
Epistolfe duae. 43
ARATOR.
Epistolae duae, ad Florianum et Vigiliuin 63
De Actibus apostolorum libri duo. 81
Epistola ad Paflhenium t .......... . 215
VICTOR CAPUANUS.
Prcefatio"in Evangelicas Harmonias Aiumonii. . . . . . . . . . . . . 251
Interpretaiio Hanntfniarum . . . . . ... . 255
S. NICETIUS. •
Opusculum de vigiliis servorum Dei . . . . . . . . '. 365
Opusculum de psalmodice bono. . %. ....... . . ...... 371
AGNELLUS.
Epislola ad Armcnium 381
S. AURELIANUS.
Regula ad monachos 385
Regula ad virgines 399
Excerpta ex epistola Aureliani ad Theodeberlum regem . , . ...... 405
"RlMASlUS. -
Commentaria in Epislolas B. Pauli. . . . . ... W.-. ....... 417
Commentaria in Apocalypsim . 793
VICTOR TUNONENSIS.
Chronicon. 941
A- "..^--, LIBERATUS
Rreviarium causee Nestorianorum etEulychianorum 969

Paris. - ImprimerLedc VRAUET rue de Sevres, §7.


DESOBCT,
ANNODOMINIDXLVlll.

SAJXCTUSLEO,

EPISCOPUS SENONENSIS.

NOTITIA (ex Gallandio).


- I. Pauca sunl admodum quaede S. Leone anlistite A occurrit : alterum , quod Orbati loco nominatur
Senonensi Iiiterarum monumentis consignata no- Oplatus; alterum vero, quod conciliumillud liabitum
scuntur. Exstatepistola S. RemigiiRhemensis praesu- scribitur anno Chrisli 531. Nam ctim e vivis ex-
lis, tribus episcopis inscripta, Heraclio, Leoni et cesserit Clodoveus anno 511 , ut superius vidi-
Tbeodosio, de quodam Claudio presbyiero in cujus mus, annus igilur 22 Childeberti ejus successoris
eau?a spretum se ab illis fuisse conqueritur; quam nos ducit ad 553.
quidem post Sirmondum (a) et Cointium (b) alibi ex- III. Qui autem per vicarium suum adfuit Leo sjn-
cudendam curavimus (c). Ex tribus illis episcopis odo Aurelianensi n, ipsemet ad ni accessil; quam
non dubitat Cointius (d) quin duo pontificatumgesse- scilicet fuisse coactam die nonarum mensistertii, seu
rinl in provinciaLugdunensiquartn, Heracliusnempe nonis Maii, anno 27 domni Childeberliregis, ut fert
Parisiis, atque AntissiodoriTbeodosius : lii namque sufoscripiioLupi Ecclesiae Lugdunensis provinciae
concilioAurelianensi i inlerfuere anno Domini511 primae metropolitani episcopi, hoc est anno Chrisli
coacto; ac proinde terlius fuisse vitletur noster Leo 538, ut lerhibent scriptores modo citati, Vale-
Senonensisejusdem provinciaemetropolitanus. Ejus- sius (n), Cointius (o) et Pagius (p). Hinc rursus cor-
modi autem epistolam scripsit Remigius post obilum rigendus Papebrocbius, qui synodum isiam illigai
Clodovei regis, qui erat, inquit, non solum prmdica- B anno 536. Ilaud tamen interfuit sanctus antistes con-
tor fidei calholicw, ted defensor. Decessit vero Clo- cilio Aurelianensi iv, triennio post in habito, ul ex
dovcus anno 511 desinente, paucis post dimissum ejus canone 27 constat, ubi haec leguntur :' Si quit
praefatam concilium Aurelianense i, ul ex vetustis post synodi Aurelianensis AMTEnoc TRIENMUH con-
monumentistradunt Hadrianus Valesius (e) et Coin- stilula, etc. Celebratumfuit igitur concilium hujus-
tius (f); adeoque ut maxime anno 512, non autem modi anno Childeberti regis 30, Christi aulem 541.
510, ut ait Papebrocbius(g), scripta fuerit.Remigiana Persequitur hxc fusius Cointius (q), qui et causam
illa epistola. prodit (r), cur ab eodem concilio nosler praesul Se-
II. Porro ex dictis sedem Senonensem eo saliem nonensis abfuerit: dissidium nempe inter ipsum et
anno 512 jaiu tenuisse Leonem intelligimus. Quid Childebertum regem imercedens, quod Eeclesiaesux-
vero praeclariexinde praestiierit in suaedioecesisre- jura strenucdefenderet. Remvero palam aperit ipsius
giinine, illud unum memoriseproditum, Melodunenset epistola ad eumdem regcmquam edidimus. Ex ea
videlicet nondum plene convertotper sanctumAspa- nimirum intelligimus urbem Senoncnsem metropoli-
sium Elosanum episcopumChristo acquitivisse. Le- tanam sub ditione Theodoberti regis fuisse; Melo-
guntur islhsec in breviario Senonensi x cal. Maii, dunum vero eidcm sedi metropolitanac subjectum,
unde illa exscripsit laudatus Coinlius (h). CaeterumC non ipsi Theodoberto, sed ejus pairuo Childebeno
per Orbatum presbyterum concilio Aurelianensi n paruisse. Cum iiaque Childeberius Melodunisedem
inierfuit, quod anno 22 domni Cliildeberliregis, hoc episcopalemstaluere cdntenderet, ohstiiit Leo Seno-
est anno Chrisli 553 celebraium fuisse confirmat nensis metropolitanus, ad cnjus urbis dioecesiiu
llonurati episcopi Biluricensismelropolitani subscri- etiamnum perlinel easirum illud. QuamObremChil-
ptio : ut post VMesium(i) docent Cointius (j), Pa- deberius rex Leonem acerrimum jurium suorum
gius (fc)et llistoriae litterariae Gallicae auctores (/). propugnatorem expertus, nec ipsum antistitem, nec
Qua de re duplex mendum apud Papebrocliium(m) ejus nomine visitatorem venire Melodunumpermit-
(a) Sirm. Concil. Gall. tom. I, pag. 204. D («') Hadr. Vales., 1. c, pag. 379.
(b) Coint. Annul. eccl. Francor., ad ann. 512,§2. (j) Coint., I. c, ad ann. 533, § 35.
(c) Bibl. Pl\I. lom. X, 2s>3.
pag. 805. (k) Pagi., ad ann. 536, § 17.
(d) Coint., c, pag. (/) Hist. litler. de la France, tom. III, pag. 2U.
(e) lladr. Vales. Rer. Francic. .lih. vi, tom. I, (m) Papebr., 1.c
pagg. 315 seq. (n) Hadr. Vales., I. c, pag. 478.
(I) Coint., I. c, ad ann. 511, § 52. (o) Coint., I. c, ad ann. 538, §§ 60, 6), 66.
(5) 1'apebr. Act. SS. April.. tom. III, pag. 31, (p) Pagi., ad ann. 540, § 6.
ninn. 2. (q) Coint., I. c., ad ann. 541, 5 2 seqq.
(h) Coinl., I. c, ad ann. 558, § 71. (r) ld., ibid., S 71.
PATROL.LXVIH.
II JUNIL1USEPISCOPUS AFRICANUS. 12
lebai. Hinc _,eon,sepisiolaqua regem deprecatur ne A iierum non aamittenda tempons notatio Papebro-
Meloduni, hoc est iu dicecesis suae paroecia, novus chii (e), annum 547 liujusmodi roncilio tribuentis.
fiat episcopus, ubi nunquam antea fuerat. Recoliiursancti Leonis Senonensis memoria in mar-
IV. Quo autem anno scripia sit epislola, haud lyrologio Romano x cal. Maias. In breviario autem
plane comperlum. Quandoquidemvcro in ea senem EcclesineSenonensis, nt refert ssepe laudatus Coin-
se dicat Leo aique infirmum, non diu supersles post lius (d), sub eadetn dic sic legiiur : Episcopaliofficio
annum 541 fuisse videtur. Leonis cerle successor digne funclut, et prmmia aHerna consecutut,tepultut
Constituius ex provincia Lugdunensi quarta intcrfuit estin ecclesiasnnctorumGervasiiel Prolatii in tuburblo
eoncilio Aurelianensi v, quod, ut patet ex subscri- Senonensi; ad cujus invocalionemmullas agrorum
piione Sacerdoiis episcopi Lugdunensis provincise curationeset miracula Deus operalus est. Unde factum
primae, celebratum fuit v cal. Novembrisanno 38 ut ea ccclesia in pamcialem litulum cvadens, ipsiut
regni domni Childtberii regis, id est anno Chrisvi sancti Leonit nominefuerit deincepsappeltata.
549 (a). Neque aliter Hadrianus Valesius (b). Hinc
(a) Coint., 1 c, ad ann. 549, §§ 21, 47. (c) Papebr., I. c, num. i.
(I>)lladr. Vales., I. c, pag. 478. (d) Coint., I. c, aii ann. 541, § 71.

S. LEONIS
EPISTOLA
AD CIIILDEBERTUM FRANCORUM REGEM .
Domno illusiri et in Chrisio tilio Childeberto regi B novam et illicitam ordinationem diveili. Custodiie
l,eo episcopus. quaeso, staluta Patrum, et cmonum severitale con
Lilteras celsitudinis vcstrae honore quo digmim stricti, nnn patiainini, sicut scribiiis, ad petitionert
rst, me indicn suscepisse; ubi sperare dignamini, ut cjus plebis superstite propro sacerdote allerum
nd ordinandum Mecledonensemepiscopum aut prae- episcopum ordinari. Quia .si lioc petunt, quod nefas
sentia nostra adessedebeat, aut consensus. Quam rem est credi, deserlores potius judicandi sunt quam
valde admiratos nos gloria vestra cognoscat, quod fideles. Et non eoruin preces facile audiri debent
priiiium siue jussu gloriosissimi domni principis no- a principe, quorum pelitionibus potius generentur
stri, filii veslri Thendoberli regis, cujus suuius regni scandala, quam pax Deoamata servetur. Quia sicut
ordinaiione subjecti, injnngitis ut ea quac anteacto beali sunt pedes pacem poriantes, iia vae bis dict ni
tempore facta non sunt, nunc praesentia nostra aut est per quos venit scaudalum. Qui si forlassc ob hoc
consensu debeant inchoari. Praecipue nunquam nec alierum episcopum sibi fieri rogant, quia nos inler-
suspicari, nec credere poluimus, quod hanc aut nrdini clusis ilineribus ad eos nec visitalorem mittere pos-
noslro, aut etiam temporibus vestrij velletis injuriam sumus nec venire, ista culpa nos non respicit: quia
generari, ul dioecesimnostram a Deo nobis commis- si iter a vestra parte, sicut opiime nostis, interclu-
sam, et usque nunc ponlificaliordine Deo propilio cu- Q sum tanto lempore non fuisset, quamvis senes aut
stoditam, tanquam negligentes ac desides, ad alicrius infirmi, populum nobis ecclesiastica disciplina com-
permitiamus poieslatem transire, aut solliciludinem niissiim rcquirere potueramus, aut certe visiiatorem,
irralionabilis deliberatione trausferri. Unde salutan- sicut canones statuunl, desiinare. Nam gloria vesira
tes digno ac debilo in Deo charitatis affectu, roga opiime debet el credere et scire, qui.i si contra sla-
jnus ac conteslamur, ne ullus ponlificum contra sta- una canonmn quicunque cpiscoporum sine consensu
luta P.atrumaudeat facere, unde possit synodali exa- nostro Mecledoneepiscopumvoluerit ordinare, usque
«ninalione conviclusde illicita pracsuraplioneculpari. ad papaenotiliam vel synodalem audieniiam, tam bi
Jlla lamen vestris debent fieri, Deo inspirante, tem- qui ordinaverint quam qui ordinatus fueril, a noslra
poribus, unde el pax inler sacerdoles essc possii, et erunl communione disjuncli.
plebs non permilialur a pasloris proprii custodia per Leo Christiservus subscripsi.
Ex Coinlii Annalibus ecclesiasticis Francorum, S. Gregnrii episcopi Turonensis, edit. Ruinarl.,
loui. 1, pag. 604, nec non ex appendice operum pag. 1528.
ANNODOMINIDL.

JUNILIUS,
EPISCOPUS AFRICANUS.

NOTITIA (ex Gallandio).


I. Juniliup, incerlae urbis in Africa episcopus lius episcopali dignilale nulla quod quidem sciam
apud recentiores vulgo censelur, cum tamen de il- exstct apud veteres menlio : quin, si Fabricium au-;
13 PRCLEGOMENA. 14
dias (o), alii Uticensem,alii Vdrumetinumfuisscprae- ^V adeo ignorassc tum quid liac de re snnxerint Africa-
suleniauiumani: ubi sane Fabricii diligenliamrequi- na concilia, Hipponense uimirumanno 593 coactum,
ro, qui Labbeum prae oculis habens, quod ille scripsit can. 38, et Carlhaginienseiu, anno 597 habitum.c.in.
de Primasio (b) de quo mox verba f.itiam, ipse de 47; lum vero imprimis qnid ex Ecclesiaesententia
Junilio accepit. Cur vero adhuc hscreamnuin Juulius docuerit sanctus Augustinus, qui praecedenliumcon-
unquam fuerit anlisies, in causa est ipsemet Junilius. ciliorum stalula contracta exhibuil (j). Nec Jtinilio
Nam in sui operis praefatione Primasium alloqucns, parcit Manianaeus in erudilo Tractatu l istorico de
• semel ilerumquc venerabilemPatrem compelial, si- CanonelibrorumsacraeS:riplurae,Ga'liceParisiisevul-
mulque rtverendissinwtepiscoposejus commemorat: gatoannol704(&), dignoplanequi accuraleevolvatur,
qua quidem loquendi ralione Junilium haud usum 111. Cacterum o-n-ovSaoTiiv Anglum , Lconardum
forie fuisse quis duxerit, si eadem ac ille dignitate Twelsium naclus est prasul hic Africanus. Is enim
fuisset ornatus. PraMerea noster auclor synodis Viudicias instruens divinacauctorilaiis Apocalypseos
Africauis nuspiam inlerfuisse perhibctur, licel ea adversus anonymum auctorem Dissertaiionis lii>to-
lempeslate plures coactaenoscaniur. Verum f»c, in- ricacet crilicaede Apocalypsi,qui suas in parles ira-
quies, quo lempore suum scripsit opusculum nuncu- xeral Junilium : < Scire dissertalor debebal, inquit,
pavitque Primasio, non fuerit episcopus; quid vero ,U Junilium in libro suo non suas, sed Pauli cujusdam
prohibet quin ad hauc dignitaiem postmodum fuerit Persao senieniias exbibuisse, cujus regulas Chri-
evectus? Quid si Patrem appellavil Primasium ob stianae inslitutionis Iransluleril, et dia'ogi furmu
venerandam canitiem, ipsemet aetaie pariter ac sedis exhihucrit. Itaque Junilius coneilio Caribaginiensi
aequisilionejuuior? Quid porro si nonuullis couci- favere polerat, quamvisPaulus HlePirsa de nonimlli:
liis Africanis Junilii nomen nou iuveniiur subscri- canonicit librisdubitarit. » Haecil!e. Cujus Vindicias
I lum, aul a;griiudine aut gravi alio impedimeulo Anglice Londiui editas anno 1732 dignas existimavit
deienli ? Uis accedit codicum mss. auctoritas, Wolfius quae in suis Curis philologicis et criticis
in quibus par esl credere Junilii nostri operi sisteret (/). Quod si Humfrcdus Uodius opus illud
episeopi nomen fuisse praefixum. His haud equdem suum de Bibliorum texlibus originalibus post popu-
repugnarim, si vulgaris sentcnlia cerlioribus docu- laris sui Twelsii Vindiciasevulgasset, vcl potitis sive
meniis inni eretur. Utcunqiie lamen se res habeat, Simonii sive Marlianaeicensuras in Juuilii libellum
praesulatushonorem Junilio non iuvideo. conscriptas perlegcre non neglexissel, fortassc Afrum
II. Bonit ariibus in sceculoeruditus, ct in Scripturit hunc aniistitem inler EcclesiaeLatinaescriptores qui
lanclis perititstmui, eloquiobrevis et sensuacutus, Ju- sacrorum voluminumcatalogoslexuenini.recensitum
nilius dicilur Sixlo Senensi (e). Eum inter inlrodu- ,Q n»bis obtrudere desiisset (m):
ctoret Scripturat divince recenset Cassiodoiius (xi). IV. Opusculumsuum nuncupavitJuuiliusPrimasio
Scripsit enim auctor de partibus divinae legis libros Adriimetino sive Justinianopoliiano episcopo, qui
duos, in quibus regulas ad sacras litteras ediscendas annoo5> Vigilii papacConsiitulo pro tribus cpilulis
intelligendasque peruliles tradif, quas se accepisse suhscripsit. Miror equidem hxsisse Labbeiim de Pri-
testalur(e) ex quodam Paulo, Persa genere, qui in masii scde, qaem,ail-,alii Ulicmsein,alii Adrumetinum
Syrorum schoa urbis Nisibenaefueral edoclus. Me- censcnl. Fabricius vero eumdem episcopumin Africa
minit hujus scbolaeSenator ((), eamque ab Hebraeis Juslinopolilanum semel iterumque perperam appel-
sedulo excultam perbibet: ad quem ipsius Senaioris lat (n). Quid pnrro cum AfricaJustinopolis? Uterque
locum illustrandum Garetius cl. ejus operum edilor, igitur emendandus ex ipsius praesulissubscriptione,
Junil i tesiimonium quod modo laudavimus excitat. quae in actis conciliorum sic effcrtur (o): Piimasiut
In hoc autem Junilii opere oonnul'a caute legenda Dei gralia episcopus civitaiis Adrumeiina;,quceetium
monuit Brasichellus (g). Acerbius in hujus libclli Justinianopolisdicitur, conciliiBysaceni, liuic consti-
auclorem invebitur Simonius (h); at posimodum tuto quod beatuspapa Vigilius in causa trium capilulo-
mitius illum excipiens , exisiimat ejus opusculum rum prolulit, consentiens subscripsi. Quod supcrest,
fuisse corruplum. Neque enim , inquit, fas est opi- D Junilii opus prodiit primum Busileaeanno 1546 cu-
nari Africanumepiscopumnon solumnonnulloslibros ranle Joanne Gastio, pluries deinceps excusum; cu-
deulerocanonicos,verum etiam prolocanonicosextra jus varias editiones post Cavcum (p)recenset lauda-
canonem sacrarum Scripturarum posuisse (t), alque tus Fabricius (a). Nos vero eam reliquis praetulimus,

(a) Fabric. Bibi. med. tom. IV, pag. 600. (j) Aug. lib. n de Docl. Chrisl., cap. 8.
(b) Labb. Dissert.descriptor. eccl.tom. 1, pag. 663. (k) Marliau., Trail. hist. du Cauon des livr. de lu
(c) Sixt. Sen. Bibl. sanct., lib. iv, toui. 1. vpag." saint. Ecril., pag. 204 el suiv.
42», nov. edit. Neap (/) Wolf. Cur. philol. el crit., lom. V, pag. 427.
(d) Cassiod.lib. de Instit. divin. litter. cap. 10. (m) Humfr. Hod. de Bibl. luxt. orig., pag. C'i-2.
le) Junil. praefat., infra, col. 15. (n) Fabric. de Verit. rdig. Cbrist. cap. 5, pag. 255,
([) Cassiod., I. c, sub init. praefal. § 16, et Bibl. med. Lat. lom. IV, pag. 600.
(o) Brasich. Ind. libror. expurg., tom. I, pag. 57. (o) Conc. tom. V, p. 1358, edit. 1 Ven. Labb.
(A) Simon., Criliq. de la Bibi. des aut. eccl., lom. (p) Cav. Ilist. li.l., tom. I, pag. 5-26.
1, pag. 229, ei tom. I||, pag. 32.- (q) Fabric, 11.cc.
(i) Junil., infia. cul. 13.
15 JUNILH 46
qurc exstal in Bibliotheea Patrum Parisiensi ann. A bricii emendattonem (b) sd lib. u, cap. 29, ubi Ittti-
1644 (a), caclerisemendalior, quam et alicubi notu- pcatio pro rectificatiolegendum censet (c).
lis illustraviraus : quibus addas velim, si placet, Fa*-
(q) Bibl. PP. Paris. tom. I, pag. 1. (c) Fabric, II. cc.
(b) Jiinil., inlra, col. 42.

JUNILII

DE PARTIBUS DIVINiE LEGIS

LIBRI II.

Sancto ac beatissimo episcopo Primasio Junilius B erudiri voleniibus neccssaria judicasti, excusai»
salutem. temque me diu usque ad defensionis impudeniian»
Scis ipse, venerabilis Paler Primasi, quia vii.e compulisti : unde in dnos brevissimos libellos regu-
meae et propositi conscius, sicut divinae legis me laria haec inslituta collegi, addens ipsius dictionis
siudium habere non denego, iia doctorem dicere (quantum potui) utilem formam, ut velut discipulis
non pracsumo; illud prophclicnm meluens -.Peceatori inlerrogantibus et magisiro respondente, breviter sin-
autem dixil Deut: Quare lu enarras justitias meai, et gula et perlucide dicerentnr. Et ne aliqua confusio per
assumis iestamentummeum per os tuum (Psal. XLIX, aniiquariorum (ul assolei) negligeniiam provenirei,
46) ? Sed dum te inter alios reverendissimos coepi- Magislro MGraecamlitteram, Discipulis vero A prae-
scopos tuos usque ad Conslantinopolim peregrin» posui, ut ex peregrinis characteribus, et quibus La-
provinciae coegisset utiliias, ex civitalis afiectu in lina scriptura non ulitur, error omnis penitus aufe-
notitiam colloquiumquepervenimus. Tu autem more ralnr. *. Sunt alia illius viri praeclara moniinenta :
illo luo nihil anie quacsisli, quam si quis esset inter Nam et beali Pauli ad Rom.mos Epislolam audivi
Graecos,qui divinorum librorum studio inlelligentia- subiilius (ut arbitror) exponenlem : quam ego ex
que flagraret. Ad liaec ego respondi, vidisse me ejus ore, ne memoria laberetur, excepi; sed cura-
quemdam Paulum nomine, Persam genere, qui in C rum negoiiorumqtie spinae, ne quid agro dominico
Syrorum schola in Nisibiurbe estedoctus, ubidivina fruclificemus, impediunt. Sufficit haecuna temeriias,
lex per magistros publicos, sicut apud hos in munda- quod divino gazophylario ex paupertate confessa,
nis studiis grammatica et rhetorica, ordine ac regu- duo haec audeo minula jaciare. Sunt qui talentis
lariter traditur. Tunc diu quaesitus, si quid ex ejus onereqt unde egenlibus prorogetur : qui virlutuin
diclis haberem, dixi quod legissem regulas quasdam gemmas, aurum vilae, argentum scientiae, divinis
quibus ille discipulorumanimos, divinarum Scriptu- possint offerre sacrariis. Mihi nihil amplius duobus
rarum suporficie instructos, prius quam expositionis suppetit his minutis (Luc. xxi, 2), et ipsis ab alio
profunda patefaceret, solebat imbuere: ut ipsarum commodaiis. Verum enimvero multum mihi deevan-
interim causarum quae in divina lege versantur, in- gelico examinatoro polliceor : quia licet alii ex pre-
lentionem ordinemque cognoscerent: ne sparsim et liosissimis preliosa, ex plurimis valent plura largiri,
lurbulente, sed regulariter singula discerent. Hacc ego tamen quia totum dedi, plus obtuli. Vale.
lu, Pater, nescio qua ratione omnibus Christianis
*NosLatinis characteribus usi sumus. EDIT.

LIBER PRIMUS.

CAPUT PRIMUM. B hisior.ca est, aut prophelica, aut proverbialis, au»


D. In quot primas partes legis divinaescientia di- simpliciter docens.
vidilur? M. ln duas : quarum una nd ipsam super- CAPUT III.
Scieni dictionis proprie peninel; alia in rebus est De hisloria.
quas ipsa Scriplura nos edocet. D. Ilisloria quid est? M. Praeleriiarum rerum
praesentiumve narraiio. D. ln quibus libris divina
CAPUT II. continctur hisloria? M. In septemdecim : Gcn. 1,
Qua; pertinent ad tuperficieinScripturarum. Exod. 1, Levlt. 1, NMIII.1, Deutcr. 1, Jesu Nave 1,
U. Ad ipsam superficiem diclionis proprie perii- Judicum 1, Rulb 1, Regum secundum nos 4, sccun-
n<n:ia quot sunl? M. Quinque. D. Quae? M. Species dum Hcbneos 2, Evangeliorum 4, secundura Mal-
dictionis, auctoritas, conscriptor, modus, ordo. Ihaeum, secundum Marcum, secundum Lucam, se-
1). Species dictionis quot sunl? M. Quatuor. Nam aut cundum Joannem, Acluum apostolorum 4. D. Nulii
17 DE PARTlBUS D1V>LEGIS LlB. I. 18
sdiilibri ad divinam historiam pertinent? A/.-Adjun-A sunt lalia. D. Quare addidimus : Ex divina inspira- .
giinl plures : Paralipomenon 2, Job 1, Esdrae 2, tione? M. Quia illi qui autdaemonum instinctu, aut
Judiih 1, Eslber 1, Macab. 2'. D. Quare bi libri non aliis modis latentia dicunt, licel prophetac dici pos-
inier canonicas Scripturas currunt a? M. Quoniam sunt, lamen inter divinarum Siriplurarum non nu-
apud Hebraeosquoque super hac difiereniia reci- merantur auctores. D. ln quibus libris prophetia sus-
: CL
^piebantur, sicut Hieronymqs caelerique lestantor. cipitur? M. In septemdecim Psalmorum lib. 1,
D. Nulla in his libris alia species invenilur? M. Ince- Osee lib. 1, Isaiaelib. 1, Joel lib. 1, Amos lib. 1,
dunt caeterse,sed non principaliter : quia eisi per- Abdiaclib. 1, Jonaelib. 1, Michaeaelib. 1, INahiimlib.
sonaea quibus diciaesunl primum, secundum caete- 1, Sophoniaelib. 1, llabacuc lib. 1, Jeremiae lib. 1,
ras species sunt locutae; tamen ab eo qui librumi Ezechiel lib. 1, Daniellib. 1, Ajigaeilib. 1, Zachariae
8;ripsil, ul historia sunt relata. Sicut benedicliones; lib. 1, Malachiaelib. 1. Cxierum dc Joannls Apoca-
Jacob patriarchae, ab ipso quidem propheia dictae > lypsi apud Orientalesadmodum dubilaiur b. D. Nulla
sunt: sed Moysesqui refert, ordine narrat bislorico. in his libris alia species invcnilur? M. Accedunt
Et cum ipse Moysesdicit: In principiofaclum ccelum i caetera; sed non principaliter, nisi ad probalionem
et urram (Gtn. i, 1); propheticoquidem dicit spiritu, prophetise : sicut in Isaia cap. vu, xxxi, xxxvu,
sed specie narrat bistorica. Similiter et proverbiali- _B* Achaz et Ezechiacregum velut qusedam refertur bi-
ler nonnunquam sonat bistoria, ui est : Ambulantia a storia; .sed prophetiae intentio est, non gesta conte-
ambulaveruntligna, ungeresuper se regem(Jud. ix, 8).i. xere, sed praedictorumexitum comprobare. Jeremias
Aliquaudosimpliciter docet, id est: Audi, Israet,! cum dio.it: Terra, terra, audi verbum Domini(Jer.
DominusDeut tuut, Deut unut ett (Deul.vi, 4). Omnia a xxu, 29), terram, proverbialiter, babitanies in ea
lamen, ut dixi, specie contexuniurhislorica. D.Quid d homines nuncupai. El cum Isaias dicil : JVonlale je-
hisiorica speciebus caeteris praestat? M. Quod ipsi ii junium elegi, dicit Dominus: ted solve omnemnodum
cacteraesubjacent: ipsa, nulli. D. Quid illi commune e iniquitatis(Isa. LVIII,6), etc, velut siinpliciter doeei,
cum caeleris? M. Habeltcommune cum simplici do- ,. sed ut propheiico spiritu jussus hauc praedicat.
ctrina, quod ulraque superficie planaevidenlur, cum n D. Quid pro|iheliaecommunecum caeteris? M. Habct
tint intelleau plerumque difflciles : nam aliaecon- ,. commune cum Proverbiis qtfod utraque superficio
tra. dilflciliasunt, sed pleraque intellectu nou ardua.
CAPUT IV. CAPUT V.
De prophelia. De Proverbiis.
D. Quid est propbelia? M. Rerum l?ieniium, ptoc- -" & Quseest. proverbialis species? M. Quacdamth
p
'
teriiarum, aul prajseutiuni, aut futurarum, ex divina ia gurata locuiio, aliud sonans, aliud sentiens, et in
irispiratione manifeslatio. D. Da in praeteritis pro- >- praesenti commonens tempore. D. In quibus haecli-
phetiam. M. VerboUominiccelifirmati sunt (Psal./• bris accipitur? M. In duobus : Salomonis Proverbio-
xxxn, 6). Et: Quoniamipse dixit, et facta sunt (Psal./• rum lib. i, et Jesu Qlii Sirach lib. 1.
CXLVIII, 5). Et: In principio fecit Deus coelumet ter-r- D. Nullus alius liber huic speciei subditur?
rum (Gen. i 1). D. Da in praesenlibus.M. Cognitio- >- M. Adjungunt quidam librutn qui vocatur Sapienliae,
nem futuri 1'ac'iiGiezi propbeta in praesentividit (/ V et Cantica caniicorum. D. Acciduntne his libris aliae
Reg. v, 26) : et Ananiaeac Saphirae, Petrus aposlo- J- species? M. Sola simplex doctriua accidil, sed non
lus (Act. v, 3). D. Da in luturis. J/. Ecce virgo acci- i- principaliter, ni>i ad explauationem vel commenda-
piet in utero (Isa. vn, 14), etc. D. Quare in defiuitioiie
>e tionem Proverbiorum : ui, Initium snpientics timor
positum est latenlium? M. Quia si quis jam cognita ta Domini(Prov. i, 7; ix, 10).
dicat, licet et futura siul, tamen prophela uon est:.: D. Quid Proverbiis commune cum caeteris? M.
sicut nos, cum resurrectionem praedicamus,prophelae * Habet cum prophelia commune, quod superficie dif-
non sumus. Si vero cujuscunque lemporis latentia ia (icilis videiur, cum inte.lcciu plerumque non sii.
manifesiai, tunc propheia est, sicut jam ostendimus. s. _. U. Quid habet proverbialis species proprium? J/.
D. Proba hoc. M. Aposloli lesiiinonio, in Epistola Ia ' Quod ei neque hisloria, neque prophelia miscentur;
ad Corinlhios, qui ail : Si convenerituniversaEccle- *• et sola est quaeila inlelligilur, ut quodammodo ver
siainunum,et linguit loquanlur omnes, intrent autem "< borum superlicies auferaiur. D. Quare in hoc lantuiti
idiolce, nonne dicent quia insanitis? Si autem omnes es licilum uobis est, non texlum Scripturae ipsitts
prophetent,inlret autem infidelis aul idiota, convinci-'- considerare, sed sensum, cutti in cxleris Iribus iia
turab pmnibus,interrogatur ab omnibus,occulta eliam m allegorias myslicas adtuiltainus, ul narralionis lidem
cordis ejut manifesla erunt: et tunc cadens in faciem,i, praesentare necessesit? M. Quia si voluerimus pro-
adorabitDeum, unnunlians quod manifeste Deut iu "i verbialem speciem ubique allegoiiam sic recipere,
vobisett (I Cor. xtv, 23, 25). Ecce Apostolus pro- >- ut narraiionis veritas inlirmetur, locum damus ini-
phetii! vim in occultorum manilestatione signavii. (. micis, prout voluerint, divinos libros iuterpretandi..
Sed etsequenlia in eadem Epislola et ca?teris,multa i.i D. Quol modis iu divina lege allegoria cognoscitur?
« Caute lege, nam perperam h Cilra omue jam dtibium liber Apocalypsisei ca-
quosdam libros a ca-i-
none sanclarum Scripiur.irum evellil. BRASICHELL nonicus el prophelkus esi. td. ibid.
ludic. libror. exuurg., toni. I, pag. 57
19 JUNILII 23
M. Qualuor: aut secundum Iranslaiionem vel mela- A CAPUT VII
, phoram, ut est : Iratns ett Dominus, et detcendit De auctoritate Scriptnrarum.
(Exod. iv, i4), et similia quae ad insinuandas causas D. Quomodo divinorum Librorum consideralur
ex humanis moribus transferuntur ad Deum; aul auctorilas? M.
Quia quidam perfectae auctoritatis *
secundum imaginaiionem vel hypotyposin, ut est in sunt,
quidam mediae, qtiidam nullitis. D. Qui sunt
:
Evangelio Homoquidam descendebatab Jerusalem in perfectaeauclorilalis? M. Quos Canonicos in
Jericho (Luc. x, 50); et rurstis parabola vinex atque speciebus absolute enumeravimus. D. singulis,
Qui mediae?
agricolarum (Math. xx, xxi). Ordo enim corum quae M. Quos adjungi a pluribus diximus. D. Qui nulliua
gerebantur a Christo, vclul imaginepersonaeet nego- aucloritalis sunl? M. Reliqui omnes. U. lu nmnibus
lii allerius refertur impletus. Aut Fecundumcompa- spcciebus bae differcntiaeinveniunlur? M. In historia
rationem vol simililudincm, sicul dicit : Simile est el simplici doctrina: omnes
namque in propheiia
regnum cielorum grano tinapis (Luc. xui, 19), ele. mediae aucloritaiis libri, non praeter Apoialypsin
Non enim i arralio, sieul in superiore exemplq con- reperiuntur:
neque in proverbiali spec:e omnino
texitur, scd causarum solttmmod»eomparantur efie- cessata
ctus. Aut secundum proverbialem iuodum, ut e.-t:
Bibe aquam de luis vasis, et de citterna lua, el de tuis B CAPUT VIII.
De teriptoribut divnorum Librorum.
puleit (Prov. v, 15), cum velit Scriplura innuere,
carnalem concnpiscenliam intra licenliam conjugii D. Scriptores divinorum Librorum qua ratione
refrenandam. cognoscimus? M. Trihus modis. Aut ex titulis et
prooemiis, ut Propheticos Libros, et Aposiolorum
CAPHT VI. Epistolas; aul ex tiiulis tantum, ul Evangetistas :
De simplicidoctrina. aut ex iradiiione veterum, ut Moysescrcditur scri-
psisse quinqtte primos libros historix; cum non
D. Quae est simplex doctrina? M. Qua, de fide dirat lioc titulu», necipse referat, Dixit Dominutad
ant de moribus in praesenti tempore simpliciler do- me: sed quasi de alin, Dixit Dotninut ad Moysen.
cemur. Similiter et Jesn Nave iiber, ab eo quo nuncupatur,
D. Quare hoe nomen accepit? "/, Quiar ODIIHS tradilur scriptus. El primum librum Regum Saiiiuei
quidem Scriptura sriiquid docet, sed sub alris spe- seripsis-e perbibelur. Sciendum praeterea quod quo-
ciebus quas supra diximus; sub quibus aliud eliain rumdam Librorum peniuts ignorantur auetores, ut
agitur. Hocc autem neque historiam iexit, ncque esl Jiidicum, et Rulb, et Regum III et uhiinus, el
propbeliaui, neque proverbialiter lo ,uitur; sed tar- P cactera simil.a : quod ideo ctedendum est divinilus
tummodo simpliciter docet. D. Qui libri ad sintpli- dispensatum, ut alii quoque divini Libri non aucto-
cem doctrinai» pcrtinenl? M. Canonici sexdccim; id rum merito, sed sancli Spiriius graiia lantum cul-
est, Eccles. lib. r. Et Episi. Pauli Apostoli ad Rom. nien auctoritatis oblinuisse noscantur.
1, ad Coiintb. 2, ad Gal. 1Tad Ephes. 1, ad Philip, 1, CAPUT IX.
ad Coloss. \, ad Thcssal. 1, ad Timoth. 2, ad Ti- De mcdii Scripturarum.
tum 1, a* Pliil'-m. *, a<l lleb. 1;- Beali Petri ad
D. Modi divinae Sciipturae quol? M. Duo : nam
Gentes i, et Beaii Joannis prima. />. Nulli alii Libi i
aut meiris Hebraicis in sua lingua.conscribunlur,
ad simplrcem doctrinam perlinent? M. Adjungtint
aut oraiione simpKci. D. Quaesunt metris conscri-
quamplurinii quinqne alias qnacApnstnlorum Cano-
M. Ut Psaliur, el Job historia, el Ecclesiastes,
nicaenuncupaiitur: id eslrJacobi 1, Pelri sccundam, pla?
et in Prophetis quacdam. D. Quae simplici oratione
Juda3 unamr Joannis duas. D. Nulla in his Libris
sunt? M. Reliqua dVnni».D. Quare apud
alia species invenilur? M. Accedunl caeierae, sed conscripta-
nos iisdem melris conscripta noit suul? M. Quia
non principaliter, nisi ad> probationem doctrinae. nulla
diclio mclrum in ata lingua conservat, si vim
Nam"cum dicit Aposiotiis: El dum venitsem Troa- verborum non mutcl.
ostium mihi ordinemque
dem, in Evanyelie Chrisli aperlum est D CAPUT X,
(II Cor. li, 12); et ubi Pelro dicitur in faciem re<ir- De ordine Scriplurarum.
tisse, velnt historiam videittr lexere. Rursus cum
dicit: Ecce mtrsleriumvoba dico: Omnet quidem re- D. Quis est ordo divinorum volumimiui?M. Quia
turgemus, sed non omnet immutatimur (ICor.xy, quacdamVeteris Testamenii, quaedam Novi. D. Quaj
51), prophetae opus aggreditur. Cum aitr Creienies ad NovtimTeslamenUim perlincnt? M. Evangelia (ut
setnper mendacet, malas betlite, ventret pigri (Tit. i, supra dtctiim esi) quatuor, ApostolicaeEpistolae,et
I2)>, proTerbirriibus utilur verbis: omnia tamen ad Aclus. D. Quaead VetusTestamentum pertinent? M.
doctrinse probationem, ut diximus, inseruntur. D. Reliqna omnia. fr. Qua3Testameuii Veleris Noviquc
Quid commune cum cseleris speciebus srmplex do- sunl propria? M. Veteris intenlio est, Novum figu-
clrina habel? 3/. Habet cum historia commune, quod ris denuntialionibusque monslrare : Novi autem,
ulraque, superficie facilesvidentuv, cum sint inspe- ad aMernaebeatiludinis gloriam humanas menies
clione aul intellectu p'erunrque difficiles. accendere.
"Quinamlibriiu Scripluraj canonem admittendi essent, nondum erat lam cxplicite quam nunc ab
Ecclesia cousli utum.
21 DE PARTIBUS DIV. LEGIS LIB. I. 3*
CAPUT XI. tA nitatis Scriptura significat? Jtf. Simililer duobus:
Dehit quoi Scriptura tacra noi edocet. Principaliter et consequenter. Principaliler, ut cum
D. Quouiam salis diclura est de his quae ad ip- dicitur, Paler, Filius, Spiritus sanctus. Conscquen-
sam Scripturae superficiem proprie peninent, nunc ter, perca quibus significaturessenlia, aut operalio,
requiro quae sunl quaeipsa Scriptura nos docet. M. aut ad creaiuras collalio. Nam et cum dico, Deut,
Tria quxdam : uam aut de Deo loquitur, aut de prx- quod ad cssentiam; et cum dico omnipotettt,quod ad
senti sxculo aut de futuro. operationem perlinet, dico. Et cum dico, immutabi-
CVPUT XII. lis, quod ex collalione ad creaturas dicitur, licet
aliud primus auditus sentiat, tamen Patrem et Fi-
Quot tignificationibusScrivtura de Deo loquitur.
D. Quot signilicationibus Scriplura de Deo loqui- lium el Spirilum sanclum vel simul, vel singulos,
tur? M. Quatuor. Aut enim essentiam ejus significat, consequenter Deum inlelligo.
quam Latine et substantiam nuncupamus, ut est: CAPUT XV.
Ego tum qui sum (Exod. m, 14). Aut personas, vel Quot modis Pater significatur.
secundum Graecos, subsistentias, ut est: Ite, docete D. Quot modis Paler significatur? M. Patris no-
omnet gentes, baptizameseot in nomine Patrit, et Fi- . mine unam personam inlelligis, sed non uno modo :
lii, et Spiritus sancli (Matlh. xxvm, 19). Aut ope- ad Filium enim proprie dicitur, ad creaturam com-
rationem, ut scriptum est: Secundum operationem muniier: ibi nalurx veritatc, hic gratix bonitaie.
potenticevirtulis ejus, quam operatus est in Chrislo, D. Hoc uno modo Pater significatur? M. Principali-
tutcitans eum a. mortuis, el tedere facient ad dexte- ter hoc. Nam consequenter et ex his qnx essemiam
ram tuam (Ephet. I, 19, 20). Aut collationem ejus dekatis, aut operationem, aut collationem ad crea-
ad creaturas, ul est: Regi autem toeculorumincor- turas quolibet modo significant. lnsuper el ex Filii
rupto ", invitibili, soli Deo honor et gloria in toecula vocabulo consequenter intelligitur Paler;et sancli
tceculorum(I Tim. i, 17). Spiritus nomine, ipse scilicet Pater cujus est Spi-
ritus, subintelligitur. D. In ipsa Trinilaie, nulli alii
CAPUT XIII.
De significationibusdivinmessentias. personx vocabulum Patris adscribilur? M. Legilur
de Filio dicium : Pater futuri saculi (Ptalm. LXXXI
D. Quot modis divina significatur essentia? 31. 6); sed boc secundum carnem diclum est,et non
Duobus; principaliier et consequenter. D. Principa- proprie et significative : ut ostendereiur ipse causa
liter quibus verbis? M. Octo. Dicitur cnim , aut el genilor beatitudinis nostrx; in quo per carnis
Deus, aut Dominus, aut simul, Dominus Deus; aut resurrectionem humana natura futurara vitam ef
Adonai, aut Sabaoth, aut Heli, aut Heloi; aul, Est. ' sperare incipit et sumere.
/).'Nihil aliud quam Deumhaecverba significant? M. CAPUT XVI.
Duolantum nonnunquam et de aliis abusive dicuntur;
Deus et Dominus, teste Paulo : Quoniam dii multi et Quot modit Filius significetur.
domini mulli (I Cor. vnt, 5). Et: Dii estit et filii D. Quot modis loquilur Scriptura de Filio? M.
Excelti omnet (Isa. ix, 6). Reliqua vero sex nun- Quinque. Nam velut sola nonnunquam deitas ejus
et earnis as-
quam nisi de Deo dicuntur. D. Quid de Deo hxc significatur, consequenler intelligilur
verha significant? M. Non quid est, sed quia est: sumpiio, ut est: Unigenitut Filiut qui etl in tinu Pa-
vero solus homo ab
quid enim sit Deus, comprehendi non potest. D. tris (Joan.i, 18). Nonnunquam
Quibus modis Deus consequenter significatur? M. eo susceptus, et deitas consequenter, ut est: JVo-
Cum personas, aut operalionem, aut collationem visstmeloculusest nobis in Filip (Hebr. i, 1, 2). Non-
simul ulrumque, ul est: Hoc sentite in
ejus ad creaturas Scriptura exponit. Nam et cum nunquam
nominat Palrem, licet primus auditus generanlem vobis quod et in Christo Jesu; qui cum in forma Dei
non arbilratus ett essese cequalemDeo,
significet, consequenter tamen inlelligimus Deum : esse_t, rapinam
similiter et quando nominat Filium vel Spirilum sed semetipsum exinanivit formam servi accipent
sanctum. El cum dicit, omnipotens, licel operatio- D (Philip. n, 5, 7). Nonnunquamet ad corpus videntur
nem ejus primus sermo denuntiet, consequenter dicta, qux ad deilatem sunt principaliter referenda,
c
tamen intelligimus Deum. Et cum dicit invisibilem , ut est : Filiut hominit quidem in ceelo (Joan. iu,
licet eum qui videri a mortalibus nequeat, principa- 13). Rursus divinitaii nonnunquam videntur adscri-
liter sonet, et ex collatione nostra id quod non su- pia qux specialiter referuntur ad carnem, ut est;
mus ei qui nos fecit assignet, consequenter tamen Si enim cognovissent,nunquam Dominumgloricscru-
cifixissent(I Cor. u, 8). D. Quare his quinque mo-
inlelligimus Deum.
dis loquitur Scriptura de Filio? M. Distincte quidein
CAPUT XIV. ideo secundum naturas loquitur, ut ineonmsas eo-
De tignificationibutTrinilatis. rum proprietates ostendat; communiter, ideo ut
D. Quot modis Personas sive b substantias divi- asserat unitatem. Allernal vero humana diviuis et

* Juxta Gr. b Leg. snbsisteiUitis.


«y6«fT<u.Alii lamen codices et Pa-
tres nonnulli legunt k?av«T<»,immortaH ul habet ' Leg. forie, qnieit.
Vulg.
23 JUNILII 24
divina humanis, ut utromque nnius Personne indi- A ab eo ordinata : et Forlis, eo quod potuit, qux tam
visumque monslretur. D. Quot modis solet Filii bene et sapienter voluit, adimpiere. D. Ia Deo, huc
JffghificariPersona? M. Duobus: et ipse principali- essentia sunt, an volunlales? M. Deus simplex est,
ter quidem significaiur, cum Cbristus dicitur abso- nec est fn eo aliud essentia quam voltmlas : unde et
Iute. Nam cUmalii Chrisii vocantur, alteiius quidemi omnia nomina operationis ejus, licet inier se delini-
dicuntur, ut est, Chritiiit Domini (I Reg.t xxiv, 7,, ttonibus differant, apud ipstim tamen nulla differen-
11), aul Christusmeus (Psalm. civ, 15). Solus autemi lia vel diversitas invenitur. Itaque et essenlia vet
Deus naturaliter Dei Filius Christus absolute dici- natura facit, quia ei nihil accidens est; et tamen
tur; unde et boc solius ejus esse proprium declara-. etiam yoluntate, quia nihil necessitaie efficit, aut
lur. Consequenter vero intelligitur Persona Filii; etL coactus. Non enim, sicut ignis naturali necessitate
ex illis tribus quibus et Paler, et ex ipso Patris vo- urit, aut apes nalurali necessitate fabricant ceras, vel
cabulo, et ex Spirila sancto; quia el Spiiiius dicitur• telas aranex, ita etiam Deus operatur; sed Deusideo
Patrisel Filii. natura vel essen ia facere dkiiur, ne voluntas in eo
CAPUT XVII. quasi aliud aliquid demonsiretur : et ideo voluntaie,
Quot modit signi/icalur Persona Spirilut tancti. quia nihil operari compeHitur; sed essentialiter vult,
B et voluntate subsistit. D. Da specialiler ad erealio-
D. Quot modis significalur Persona Spirilus san- nem perlinentia.-Jtf. Ut cum dicitur Factor, Artifex,
rli? M. Principaliter uno, ut legitur : Ite, baplixate'
Creator, et similia : quamvis dicatur et facere, pro
amnet. gentet in nomine Patrit, et Ftlii, et Spiritus1
disponere, ut est: Fech talutem in medio terroe(Pt.
tancti (Malth. xxyiu, 19). Et ilerum : Templum enim1 . Lxxiu, 12) : sed lunc secundum
speciem providentix
ttlis Spiritut sancti (I Cor. vi, 19). Consequenler vero1 dicitur. D. Da
qux ad providentiam specialiter per-
et graiia quam ipse largitur, qux ipsa similiter san- tinent. M. Ut eum dicitur Adjutor, Prxscius, Omni-
Ctus Spirilus dicitur, ut est : Spirilut sanclus super- potens, et similia. D. Da ad
prxparationem perti-
veuiet iu le (Luc. i, 35). Et: AccipiteSphUumsan- nentia futurorum. M. Ul cum dicitur Via, et Spes,
ctum (Joan. xx, 22). Similiter et ex bis quibus divina1 Refugium, el similia. D. Da ad evenium prxparato-
significalur essenlia, vel operatio, vel ad crealuras1 rum pertinenlia. JH*.Ut cum dicitur ExsuUatio,
collaiio, sicut et de Filio diximus : sed et Patris' Gaudium, el cxtera similia. Omnia autem ad opera-
Fihique Persooa Spiritum sanctum significat conse- tionem pertinemia, a non in omnibus tantum, sedi
.quenler; quia quidquid horuin dicamus, etiam Per- etiam in verbis, vet revelationibus similibus cogno-
sonam sancti Spiriius aut cooperalricem aut consub- scunlur. D. His tautum modis divina operatio decla-
«tanlialem intelligimus consequenter. C ratur? M. Est alius figuratus modus, cum ex humanis
CAPUT XVIII. operatio divina signiflcatur. /*. Quot modis (it? Jif.
Quid habentcommunevel propriumPersonceTrinilatis. Duobus. Cum aut qux ad animum nosirum pertinent
D. Quid habent proprium Personx singulx Tri- uguraliter dicunlur in Deo, ut est furor, et ira, el
niiatis? M. Quod Pater nunquam dicitur Filius, nec pcenileotia : aut ea qux ad corpus tractantur, id est
conjunctis sermonibus, Spiritus sanctus; licet divise pedes, manus, digiti. Aliquahdo enim et humanx
et Spirilus dici possit et sanclus. Nec Filius Pater operationes transferuntur ad Deum, ut eum dicitur :
proprie dici potest, aut conjunclive Spiritus sancius. Apprehendearma et teutum (Psal. xxxiv, 2). Omnfa
Nec rursus sancto Spiritui Patris aul Filii nomen tamen hxc prxdiclis quatiior speeiebus operationis,
ascribitur. D. Qux sunt his Personis. communia? pro sententiarutn qualilate jungenda sunl.
M. Omnia qux ad signiticalionem aul essenlix, aul CAPUT XX.
modit ex collationead crealurat Deui tignifi-
operationis, aut ad crealuras eollalionis perlinere Quibut catur.
noscuntur: unde et constat Trinitatero unius esse D. Quot modis ex collatione ad creaiuras Deus si-
substantix. D. Patris et Filiiet Spiriius sancli voca-
in his Personis Jlf. Taatum gnilicalur? JM.Duobus : affirmalione ct negalioue.
bulis, quid significaltir? j Confessione quidem, cum ea dicuntur de Deo,
D
quod suni. Nam quid sunt (ut supra de Deo diximus) quae
sermo non potest explicare. Juxta eumdem modum nulli creaturx conveniunl; ut
est, Simplex, 'et Vetustus dierum, Anle omnia, ct
CAPUT XIX.
Spiritus : id est incirCumscriptus, et Primus Novis-
Per quot tpecies divinitatii operatio designelur.
simus, et similia. Hxc enitn omnia ideo de Deo di-
D. Per quot speties divinitatis efficienlia sive ope- cuntur, quia nulli creaturx (ejus collatione) conve-
ratio designalur, quam Grxci hipysiM nuncupant? nitint. Per negalionem autem collatio fit, cum,
^M. Quatuor : aut creatione, aut providentia circa prxpositioUe privativa, ea in Deo negantur qtix in
creaturas, aul fulurorum circa eas prxparalione, aut crealura sunt: ulest lngenitus, Incorporeus, Increa-
przparaiorum exiiu vel cventu. D. Da ad operatio- tus, lucorruptibilis, Immorialis, Impassibilis, et simi-
nera perimontia. Jtf. Ut cum die.itur Bonus;exeo lia. D. Quid ergo? baecverba nunquam de crealura
maximc quod qux non erant, esse fecit ac facil: ct dicunJur? M. Dicuntur quidem, sed non secundnm
Sapiens, eo quod tam mirabiliter cnncta cerniinus. eaindem raiionem. Nam cum bomo dicitur simplex,
• AdJenJmi videtur rebut, ex conteUu.
S5 DE PARTHJUS DIV. LEGIS LIB. II. 85
non quta compositus non est (solius enira Dei est A sed quia aliquos latet. Similiter et cxtera dicuntur.
esse essenliam simplicem), sed simplex homo dici- D. Qux sunt collaliva, qux de Deo sic dicuntur ut de
tur, quia non habet doli duplicitatem. Sic et cum creatura dici non possint? M. Qux in eo summa sunt
diciiur aliquid invisibile, non quia a nullo, in quan- et singularia, ut Ingenitus, Sempiternus, Sine initio,
ttim est, videri non potest (hoc enim solius Dei est), et similia.

LIBER II.

CAPUT PRIMUM. ferebatur tuper aquas(Gen. i, 2). D. Sequere ordinem


Quid de prmsentismculoSaiptura sigmficel, generalionis. M. In principio, die prima, Iux facta
est: secunda vcro die, firmamentum : terlia, mare
D. Quoniam satis dictum quot modis de Deo Scri-
el terrx nascentia : quarla, luminaria cceli: quinia,
ptura loqualur, nunc requiro qux, de prxsenli sx-
nalanlia el volatilia : sexta, reliqua animalia et ho-
culo loquens, Scriptura significat. M. Quxdara quin- mo. D.
aul Qux est in ipsarum creaturarum operalione
que: geuerationcm ejus, id est creationem, aut distinctio? M. Quod quxdamex nihito facla sunt, ut
gubernalione.ii, aut accidentia naturis, aut evenien- coelum, terra, ct cxtera qux usque ad comptetum
lia voluntaiibus, aut subsequentia voluntalis eventus. diem
primum diximus facta ; qtixdam vero ex jam
CAPUT II. factis primodie. D. Da horum probationes. M. Quia
Quol modos el differentiasin operatione creaturarum quoties Scriplura ex aliquo factas res cupit osten-
Scriptura posuerit. dere, aut palam siguificat, ut est : Producat terra
D. Quot modis generationem sxculi Sriptura signi- (Ibid., 11), et : Producanl aqum(Ibid., 20), et simi-
ficavit? M. Tribus. Aut enim sola Dei voluntate fa- lia. Aut cerie ex sublili significationeverborum, ut
ctum aliquid scribitur, ul est: /n principiofecitDeus D CUBIdicit : Fiut firmamenlum(Ibid., 6), utique signr-
ccelumet terram (Gen. i, 1). Aut voluntale simul et ficat fuisse aliquid fluidumac liquidum, id est aquas:
voce, sive prxceptiva, ut est: Fiat tux (lbid., 5), el: qux ut solidatx ostenderentur, firmamentum voca-
Fiat firmamentum(Ibid., 6); sive deliberativa, ul ett: lum esi, quod liebat. Et rursus luminaria derivaliva
Faciamus hominemad imaginem et similitudinemno- appellavit, qux qtiario die facta sunt: ul ex lumine,
ttram (Ibid., 26). Aut voluntate, voca ac definilione, primo die operato, facta monstraret. In his autein
ut est : Crescite, et mult plicamini, et replete terram qux primo die facta sunt, neque aperte, neipie stib-
(Ibid., 28). Et ilerum : Germinetterra herbam pabuti lili verbo faclum aliquid declaratur ex altero. D. Ni«
ferentemsemer.tecundum genus suum, et lignum fru- Itil ergo post primum diem ostenditur, ex non ext
ctiferum faciens fructum, cujus semensil in eo ad «'-- slenlibus factum? M. Sola hominis anima : in quo et
nulitudinem ejus in terra (Ibid., 11), et cxtera quoe hoc ad ostendendum quia cum alia aut ex nihilo, aut
pos.tseptimum diem, usque in finem sxculi |.er par- ex jam factis facta sint, solus homo ex utroque com-
les operatur : ex illa enim definitione proveniunt. pomlur. D. Quas alias diffcrentias creatoris ascribi-
D. Est in liis tribus Miqua differenlia? M. Est, quia mus? M. Quod ca qux primis sex diebus facla sunt,
ea qux sola voluntaie vel etiam voce sunt facla, no- non naturaliter, neque ex similitudine provcnerunt;
viter facta sunt; qux vero definitione, iliis jam P reliqua vero quae fiunl naturaliier, ex divina defini-
similia qux facta noviler diximus. Et rursus illa tione nascuntur, exceptis scilicet miraculis. D. Da
quidem in sex primis diebus, hxc vero donec saecu- tertiam diffcrenliam. M. Quod creaturarutn aliqtix,
lum stabit. D. Da ordinem per sex dies faclaruin id esl raiionales, * propter se ipsas factx sunt, ut
rerum. M. In ipso quidem principio condilionis facta angeli et homines. Reliqux vero non propter se, sed
sunt ccelum,terra, angeli, aer et aqua. D. Comproba propter prxdictos angelos aut homines factx noscun-
angelos, et aquas, et aerem factum. M. Facta qui- tur. Homoveroprincipaliter, secundumanimam, pro-
dem ex bis Scripturx locis ostendilur, ut est: Qui pter se b intelligendus est factus. Nam secundum
facit angelossuos spiritut (Psal. cui, l). Et : Laudate corpus cqnsequenter. D. Quid autem? prxler bonii-
eum, omnes angeli ejus (Psat. CXLVIH,°2). Et : Aqum nes ct angelos, alix crealurx se ipsis invicem non
qum super ccelossunt laudent nomenDomini: quoniam egebanl? M. Egebant quidem, non ad utilitatem ta-
ipse dixit, et facta tunt (Ibid., i, 5). Et aer in Scri- men, sed ad ornatum : utiles enim sunt, non sibi,
piuris coelinomine pslenditur, ut est: Votucrescoeli sed angelis vel iiominibus pro quibus eliam factx
(Psal. vn, 9), cum cenum sii aves in aere volare. noscuntur. Ornatum vero etiam invicein prxstant:
Coeluinautem ostcndimus factum. Quod vcro prx- quippe et ccelum inornatum siue coeleslibus luntina-
cesserint ista cxteras creaturas, in angelis, Scriptura n ribus fuit, et luminaria ipsa, ne superflua facta es-
demonstral, dum in laudibus ct beuedictionibuscrea- serrt, videnlium oculis indigebant; et mare innrna-
turis cxteris prxponuntur : et ratio id postulal; opor- tum, douec aut locum suum reciperet, aut animalibui
tuit euim ut terrenas ccelesiis creaiura prxcederel. implerelur ; et terra incomposita, prxter habitaiiliuin
De aquis vero ipsa Scriptura dicit quod Spirilut Dei vel nascentium usum; et irrationabilia animalia, sir.e
* Id est, non propter alias crenturas : alioquin ronsiat homines et angelos.
enim non propter se, sed propier Deutu creatos esse 1 Maliin intetliyibilii.
81 JUNILII 2»
hominis rrgimine inepla ; el herbx, absente anima- A aliqua facta sunl, corporea sunt: incorporea autem
lium usu, superfliix. Ita omnia egent inVicemvel hi* neque ipsa ex aliquo, neque ex ipsis facta sunt ali-
qux per dies sex facta sunt, vel his qux qnotidie qua. Hxc vero incorporea accipienda sunt, non sicut
fiunl. Sed, ut jam diximus, aliud esse incompositum, Deus incorporeus dicitur; ejus enim comparatione
aliud ulile inrompositum, aliquid per se utile alteri nihil incorporeum est, sicut nec immortale, nec in-
declaratur. D. lu ornamento ipso aliqua cst diffcren- visibile. Alius enim modus est quo hxc verba soli
lia? Jf. Est. Nam aliqna in sex diebus ornata sunt: divinitati conveniunt, alius quo de creaturis loquitur,
ui coelum liiminaribus, cl terra berbis, et piscibus sicut animabus vel angelis. D. Quomodo sex diebus
mare. Quxdam donec muudus vivit ornaolur, ut Deus dicitur operatus esse, et septimo die requie-
mare navigiis, et terra xdificiis e( cxttris qux hu- visse, si nec faciehs aliquid laborat, ut necessaria ei
mano construuntur ingenio, et homo ipse scienlia. requies credatur, nec aliquando cessat, Domino in
Quxdam vero decorem suum in futuro recipient, ut Evangelio dicente : Pater meut usque modo operatur,
corpus incorruptionem, et mortalia immortalilalem, el egooperor (Joan. v, 17)? M. Septimo dic requic-
et coelesteregnum habitalionem sanctorum. visse dicitor Deus, non a creando, quippe cum quo-
Nolandum autera in ornamentis, quqd eorum qux lidie ex ejus dispensatione ac providentia omnis
vel ingenio vel artibus fiunt, in hominibus causa est; B creatura renovelur et constet; sed hoc significattrm
reliquorum vero hVDeo.D. Da quarlam differentiam. est, quod post illos sex dies nullam mundo incogni-
M. Quod quxdam simul et velut subito creata emer- tam subslantialem speciem, attl naturam novam inex-
serunt, ut ea qux primis diebus diximus facta, id pertamque creavit. D. Quomodo Deusmundum fece-
est herbas, luminaria, natantia et volatilia, necnon rit, possumus quxrere? M. Hoc temerarie magis
terrena animalia et quadrupedia. Quxdam vero non quam caute requirilur. Nullius enim divinx crealurx
simul, sed velut cum quadam mora, ut mare, terra, modum homini licet agnoscere: nam si sciret quis
Iiomo : et ipse enim paul. tim factus scribitur, sicut quomodo ex nihilo aliqua facta suht, Creatori uliqtie
et cxtera. D. Da quintam creaturarum differentiam. scientia ac potentia par esset.
M. Quod quxdam earuni ratione cxteris prxsunt, ut
rationalia ; quxdam vero usui habenlur, ut ccelest a CAPUT III.
luminaria ; quxdam naturx necessitate obsequunlur, De hit quat ad gubernalionemmundi pertineni.
ut aves et q adrupedes, et similia. D. Da sextam D. Quoniam de creatione mundi tractaium est
differentiam. M. Quod eaquxcxlers prxsunt, id est compelenter, restal ut quxramus, guhernatio ejus
ralionalia, volunlate ac ralione raoventur; quxvero quot modis significatur? M. Duobns: aut enim gene-
usu ac necessiiate obsequunlur, natura moventur. C ralis esi, aut specialis. D. Qux est generalis ? M. Per
D. Ea qux ex aliquo facta sunt, quot materias ha- quam ea qux facta sunt, secundum modum quo Tacla
buerunt? M. Sex : terram, aquas, aerem, ignem, lu- sunt permanent; quod significatur, cum dictum est:
men, costam. D. Da in singulis origines suas. M. Ex Vidit Deut quia bonum (Gen. i, 4 et teq.); et : Quia
tewa, vireniia, plantaria etanimalia; ex aquis, fir- bona valde, et benedixit ea (Ibid., 31). Quod el bea-
mamentum, mare, natantia ac volatilia; simul aulem tus David ostendit dicens : Ipse dixil, ei facta tunt;
ex lerra, aquis igne et aere, omnia qux per succes- ipse mandavil, et creata tunt. Statuit ea in mlernumel
siones renovantur; ex lumine, luminaria; cx cosla, in smculumsmculi: prwceptum posuit, et non prmtcr-
Eva. D. Ignis quomodo probatur faclus, aut unde, ibit (Psal. CXLVIII, 5, 6). D. Qux est gubernatio spe-
vel quando? M. Factum quidem el ex geucrali Scri- ciaiis? Jh*.Per quam singula, et maxime ralionabilia
plura possumus approhare, cum dicitur de Deo : Qui gubernantur a Deo, sicnt prxceptum in paradiso, de
fecit ccetumet terram, mare et omnia qum in eit sunt ligno (Gen. u, 9). Sicut enim omnes creaturas divina
(Psal. CXLV,6) : quia ulique etiam ignis in eis est. continel virlus, ut maneant; ila etiam rationalcs di-
Ex speciali professione : Laudate Dominum de lerr i, versis occasionibus erudii, ut proficiant.
dracones, abyssi, ignis, grando, nix, glacies, tpiritus CAPUT IV.
procellarum(Psal. CXLVIII, 7, 8), de quibus anle di- D Quot modis fiat generalis gubernatio.
xerat: Quonlamipse dixit, et facta sunt (lbtd., 5). Et D. Generalis gubernafio in quot species dividitur?
rursus : Benedicite, omnia opera Domini, Domino M. In duas : aut enim successione constat, atit statu.
(Dan. III, 57); et subjunxil; Benedicite,ignis el mslus, Successioiie, ul homines vel jumenta cxteraque qux
Domino(Ibid., 66). Utrum vero ex nihilo, sirut el niorte vel corruptione pereuntia, renascentium simi-
alia, factus sit, an ex aliquo, dubilalur. Plures enim litudine renovautur. Sialu atilem, ul ea qux his pas-
volunt ccelesliumluminariumesse parlicul >m;quippe sionibus non subjacenlia, mundanis moiibus obse-
enim nunc fiequenter videmtis homines certo modo quuntur, ut ccelum,sol, et stellx, et cxlera. D. Qux
ignem ex solis radiis mutuari: quod si iia est, primo in eis alia differentia est? M. Quod ea qux renova-
die factus cst. Sed sapientius hoc Scriplura lumen tione solvuntur indigent etiam qnibusdam remediis,
quatn ignera vocavit, ut ex meliore usu nomen acci- alimenlis et pluviis; nonnunqnam el ministeriis an-
peret. D. Da septimam creaturarum differentiam. M. gelorum, cxterisque similibus. Ea vero qux non per
'Juod omnia qux ex nliquo facta sunl, vel ex qtiibus snceessionemsubsistunt, sine aliqua tali mediaiio-e *
* Ila, rescripsimus pro medttaiione.Edit.
29 DE PARTIBUS DIV. LEGIS LIB. II. 30
divinitus gubernantur. Utrum vcro et in ipsis per A CAPUT VIII.
angelorumministeriumaliquid agalttr, secrcta et dif- De legeper verba.
ficilis quxstio est. D. Lex in verbis conslituia in quot psrtes dividi-
CAPUT V. tur? M. In duas : aut enim immutabile aliquid prx-
Quibusmodis fiat gubernaliospecialis. cipitur, aut temporale. D. Quot sunt immulabilitim
genera? M. Duo : dilectio Dei, et dilectio proximi.
D. Specialisgubernatio quot modis fit? M. Tribus: D. Temporalia prxcepta in quot partes dividunlur?
aut enim a Deo fit, pro angelis et bominibus ; aut ab M. In duas: aut enim diu servata sunt, ut circumci-
angelis, propler se ipsds et homines; aut ab homi- sio; aul parvo tempore, ut mannx percei lio. D. Qux
nibus, propter se. D. A Deo pro angelis et homini- alia est legum differentia? M. Qux aut aliquid prx-
bus quomodo fit? M. Per legislaiionem. cipiunt, ut : Honora patrem tuum (Exod. xx, 12);
CAPUT VI. aut aliquid vetant, ut: Non occides, Non mmchaberis
De legislalione et differentiitejut. (Ibid., 15, 14).
D. Da tertiam differentiam.M. Quod alia sunl per
D. Legislalioin quot partes dividilur? M. In duas :
D. Qux sunt
in naiuralem discretionem, et in legem extrinsecus B se utilia, alia propter illa necessaria.
D. Proba naturalem per se titilia? M. Dei proximique dilectio. D. Qux
positara. discretionem, legem M. Ut: Non occides;
dici. M. Dicit Apostolus: Quia genlet qum legem-non sunt propter alia necessaria?
naturaliter sunt hi homicidio enim dileetio fratris expellitur : et obser-
habent, qum legis faciunt; legem observatione commemq-
non habentes,ipsi sibi sunt tex (Rom. u, 14): scr.un- vatio sabbaii; in ejus cnim in
dum banc et Cain reus erat fratris sui occisi. D. Ex- ratio est quietis Dei ab operatione crealurarum,
dilectio significa-
Irinsecus constiluta lex jn quot parles divTdilur?M, qua eelebritate Dei ut conditoris
M.
In duas : in opcra, id est acluum relribntionem, et batur. D. Da quartam d fferenliam. Quodquxdam
verba. prxcepta velut corporalia erant, ut de animalbus
mundis et immundis, ac lepra, el similibus. Quxdam
CAPUT VII. ut: Ne oderis fratrem tuum in corde tuo
De lege per opera. spiritalia,
(Levii. xix, 17). D. Da quintam differentiam. M.
D. In opere per quot modos? 31. Per qualuor : aut Quod quxdam sunt Veteris Testamenti specialiier
per generalem prxsentem retributionem, ut est fru- prxcepta, ut de jubileo : quxdam specialiter Novi,
ctuum rerumque proventus; aut per specialem prx- ut : Sic orabiiis-:Pater noster, qui es in cmlis (Matth.
sentem retributionem, ut est Abraham in peregrina- vi, 9): quxdam ulriusque communia, ut: DiligeiDo*
tione ditatus/vel Noe salvalus in diluvio ; aut per minum Deum tuum (Mallh. xxu, 57; Marc. xn, 30;
generalem visibilem poenam, ut est fames generalis, Luc. x, 27). D. Da sextam differenliam. M. Quod
seu siccitas ; aul per specialem, ul Cain vel Saul aliqua prxcepta sicut sonant intelliguntur, ut est:
pcena. Hxc enim omnia, ad medum tegis, angelos JVonmcechaberis(Exod. xx, 14) : aliqua autem so-
atque homines crudiunt; quippe et angelos diaboli nant sicut res est : Cum feceris eleemosynam,nesciat
ruina perterruit atque firmavit: licel credendum sit sinittra quid faciat dextera tua (Matth. vi, 3).
alio modo angelos, alio homines erudiri. D. Qux est D. Da septimam differentiam. M. Quod aliquorum
totius legislationis intenlio, et in quo consistit? Jtf. transgressio prxceptorum poena punitur, ul est :
in discrctione boni ac mali: qux vel in doctrina, id Oculumpro oculo, dtntem pro dente (Levil. XLV,20):
est fide, velin actibus agnoscuntur. aliquorum poena non habetur, ul: Panem sacerdota-
D. Quare pcenas et retributiones prxsentes dtxt- lem comedi ab eo qui sacerdos non erat (/ Reg. xxi,
mus? M. Quia ipsa sunt qux ad vicem legis erudiunt. 6; Matih. xu, 4) : aliorum vero eliam laudabilis
Nam fulura et xterna nec patientibus, nec videnlibus transgressio est,-ut est: Si reddidi retribuentibvstnihi
proderunt, ubi jam poeniientix non erit tempus. D. mala (Ptal. vu, 5). Lex enim tunc jubebat malis
IIxc gubernatio, per quos ministros in Scripiuris L-- mala restitui «. Invenitur ergo contemptus legis esse
gitur facta? M. NunnunqtiamDeus per se ipsum, ul " laudabilis. D. Da octavam differentiam. M. Qttod
Adx prxcepil ne langcrel lignum; nonnunquamper aliqua prxcepta ad fidempeninent, aliqua ad mnres:
angelos, testante Aposlolo : Quia si per angelot lo- quorum subdivisio admodum prolixa cognoscitur.
cutut ttrmo factut est firmus (Hebr. n, 2). Et rursum
CAPUT IX.
primogenilajEgypti angeli manu dicuntur exstincta
De angelieagubernalione.
(Exod. xu, 29). Aut per bomines, sicut per prophe-
ta.s. Aut per bestias, sicut per serpeutes in ererao D. Angelorum propler se ipsos et bomines guber-
(Num. xxi, 6), alque similia. Et per hxc enim, velut nalio quomodo fit? M. Palam quidem in Scriptur»
qoamdam substantialem ac materialem legem, a ma- non legitur: tamen cum in ea dicantur esse angelo-
lis prohibent propler qux ingeruntur; et ad bona rum gradus et ordines, atque discursus propter hu-
propter quorum retributionem oratur, impellunt. manam vitam, ut pro Tobia et D.miele el aliis, sine

'» Caute ista Iege : nam lex non jubebal privatTm nec hujus transgressio bona. BRASICHELI,.
Indic k-
mala malisreslitui, sed juridice, auctoritate publica: bror. expurgand. tom. I, pag. 57,
51 JUNILU 5»
ditbio significanlurquod injuncta sibi in mundone- A & egeslate torquetur. Aul cerle neque his, neque
gotia gubernant: quibus et sibi consulunt dum obe- illis utralibet relributio; ut pro Joseph vendito
diunt Creatori, et bominibus,dum eorum dispensa- (Gen. L, 18) nulla ultio fralribus irrogatur. Nec
tioni prospicium, sbcer Moysi pro regendo populo consilium dans
CAPUT X. (Exod. xviii, 17), licet laudeiur, a Deo aliqua mer-
Dehumana gubernaiioneper hominet. cede donalur, D. Quas bujus diversitalis dicimns
causas? M. bic congrua rependuntur, ne
D. Hominum propter se ipsos gubernalioquot mo- mundus nonAliquibus
dis fit? M. Tribus: aut enim pro republica quis putetur providentia divina regi, sed
simul ut etrbonosbonorum copia consoletur,
bominum satagit, ul rex; aut pro domo, ut paterfa- casibus;
el malos similium poena deterreal. At vero inalis
inil as; aut pro se ipso, ut quilibet mooachus vel
felicitas permittitur, ut boni probentur et discant ea
egenus. D. Nullis aliis creaturis convenit guberna- contenmere
tio? Jtf. Omnibus quidera convcnil; cunctis enim se- qux vident indignis secumesse commu-
nia : bonis autein xque accidunt mala. Aut utrique
euudum suara naturam, velut prudentiam quamdam nulla hic compensalionis imago conceditur,
Creator inclusil, sicut legitur : Volui coltigerefiliot generi
ut alibi et judicium et plenam pro aclibus retribu-
tuos, ticut gallina putlot suot (Mallh. xxm, 37), et' B . D. Da quar-
similia. Sed neque intentio Scripturx est de irratio- tionem ceriissirae possimuscognoscere.
ii mali aliquid perse,
nabilibus subtiliter edocere, neque in ea proficied- tum modum. M. Cum neque
boni gesserunt, bonu participanl aut mala, nt
tium est desiderium in bis quxrendis lempus alte- neque
rere. infantes; aut forsitan neutra, ut sunl abortivi; de
quorum et statu, el merilo, causa sublilis dubiusque
CAPUTXI. tractatus est.
T)e accidenlibut naturm.
CAPUTXIV.
D. Quoniam de gubernalione'mundi satis dictum1 Dehit qumad futurum smculumpertintnl.
est, quaesunt naturis accideniia? M. Divinx quidem D. Quoniam omnes regularum parles de prxsenli
naiurx niliil accidit: cum enim sit incomprehensi-
sxculo complevimus, qux ad futurum credimus per-
et
bilis, sempcr eodem modo se habens, non recipit linere? Jtf. Quatuor quidem. Aut enim acceptaiio est
accideniium diversiialem. D. Qux certe accidunt sive
crealuris? M. Slare, ut terrx, secundum Scripiu- vocaiio, aut figura, aut prxdictio, aut effectus
vel exilus prxdictorum.
ram; moveri, ul ccelo, igni, et aquis cxterisque5
enascentibus. Deinde tempus, loeus, numerus. Om- CAPUT XV
uia enim et aliquando coeperunt, et alicubi sunt, et'LG De aceeptationibut.
unum vel plura. Item accidunt, generari, corrumpi,, D. Quamvocamusacceptaiionemsive vocaiionem?
sanitas, xgriiudo, forma , positio, artium discipli- 31.Eam, scilicet,qua Deusquosdamhominesvel popu-
narumque capacitas. Item crescere, nutriri, senlire,, los specialisgralix beneficiosibi conciliare dignatur,
vivere, mori, inler se differre, ct esse contraria.. . plusque circa eos quam circa cxteros bqmines di-
Insuper ordo, conseculio, cohxrentia, hisque si- vinte indulgentix et quasi familiares favoresostendit.
milia atque contraria; nec tamen singulis, uni- D. Qoot sunt aceeptationes? M: Decem. />. Da or-
versa. - dinem aceeptationum. M. Prfma est beati Abrahx;
CAPUT XII. secunda, Isaac; tertia, Jacob et ex eo natorum dun-
De dccidentibutvoluntalis. decim palriarcharum; quarta, tribus Juda; quinta,
totius populi ih jEgyplo; sexta, sancti David;
D. Quoniam satis dicltim est de accidentibus na-
septima, domus ipsius David, et per ipsam toiius
turarum, dicenduin nunc de acr dentibus voluntatis. tribus Juda :
est vOluntas?M. Vis animi inviolata octava, reditus populi ex captivitaie;
Quid sivespou- nona, Drmini nostri JesuChristi secundum camem;
tanea, secundumquam diversx atque contrarix cogi- sibi uniens Dei Filius ex genere David, et per
tationes efficiuntur, et opera. Naturatis est in nobis D quam
ex Abrabam atque ex Adam, omnium nostruni
boni nialique communis discretio; spontaneus autemi eum
:
motus in his qux jara discreta et sequenda suni. saluti remissiomque prospexit decima, omnilim
per dispensatinnem incarnalionis ipsius Dei
Ipsum lex quidem erudit; gralia autem prxparat,' gentium et Salvatoris nostri. D. Quid ergo? Justi et Deo pla-
adjuvat, corroborat, coronat.
centes ante Abraham homines non fuerunt? M. Fue-
CAPUTXIII. rnnt quidem : quippe cum filii Dei appellali sinl qui
De consequentibuteventum lolunlalit. ex Seth fuerant progeaerall (Gen. vi, 2); et Enoch
D. Qux sunl consequentia voluntatis eventus?? translatus sil; Noe pereunlis mundi renovalor rf-
M. Quatuor. Quxdam entm in hac vita, aut bonai fectus; et Melchisedech, summi sacerdotis exem-
bonis, et mala malis eveniunl, ul Abralix prospe- plum. Sed in istis non divina acceptatio, id est, spe-
ritas (Gen. xui, 6), et Cain posna (Gen. iv, 11). cialis illa familiaritaset favor ostendilur; sed ipsorum
Aut contra, bona malis, et mala bonis, ttt dives quii juslitia declaratur. Ad Abraham vero Dei frequens
in Evangelio usque ad mortem felix describiturr allucutioet quasi convictus, ac per singula dispeu-
(Luc. 16, 19); e eontra Lazarus ulceribus atquee satio, probationis promissa prxmia, in posteros re-
' DE PARTIBUS DIV. LEGIS LIB. II. . 5*
53
eardaiio, vim miram divinx acceplationis osiendunt. A 1 CAPUT XVII.
Similiter et circa cxteros supra dictos, peculiaris De differenliistyporum.
iiuidam divinilatis favor, et quasi per singulos vilx D. Quot sunt typorum vel liguraium modi ?
actus palam dispensata gubernatio, prxcipuum gra- M. Principalilerquatuor. Autenim grata gratis signi-
lix declarat auxilium. D. Quare hxc ad futurum sx- ficantur, aut moesla moestis; aut grata moestis, aut
culum dicimus pertinere, cum in prxscnti gesta gratis moesta. D. Da exempla per singulos modos.
sint? M. Quia unaquxque res ex effectu perspici- iV. Grata quidem gralis significantur, ut Domini se-
ttir, eteadem est facti causa, atque facientis inteniio. cundum carnem resurreclio et in coelis habilatio,
D. Proba harum acceplationum causas ad fulura re- formx noslrx resurrectionis, et fulurx juslis in ccelo
spicere. M. Gentium Hdes pro spe vitaexternx re- habitalionis indicium , sicut dicit Apostolus : Jtforiut
ligionem sequilur Christianam. Nam Christus ipss ' enim eslis, et vila veslra absconditaesl cum Chrislo in
Dominus toio doclrinx sux remedio acluumque mi- Deo (Coloss., ni, 3). Moestavero moestis prxfiguran-
raculis, nec non resurreciione atque ascensione, lur, ut diaboli angelorumque ejus dejectio, et futurx
fuiuram vitam docuit, promisit, approbavit, indul- pcenaerepromissio, figura esl eorum qui pro simili-
sii. Jam cxteras acceptationes, quis pro Domino tudine operum poenis similibus detrudenlur; sicut
sacramentisque ignorat effcclas? Ipse Abraham, B ] et beatus Peirus eadem forma ad detercendos ulitur
Isaac, Jacob, prominitur salutem genlibus collalu- peccatores, dicens de Deo : Quia et angelis peccan-
rus. Propter eum Abrahx semen a cxteris gentihus libus non pepercit, sed carceribus caliginis tradidil eos
segregaiur; et propler ipsum Judx tribus et bene- (I Peir. n, 4). Terlius modtis est, cum moestis
dictione prxcellit, et in captivitalem ullima ducitur, graia signilicanlur, ut Adx transgressio typus fuit
et prima salvatur; quia ex ipsa Dominus carnem jusiitiae Salvaioris nostri, sicut bealus Apostolus
sumpsisse dignatus est, adeo ut ex illa Judxi fierint docet : Quia sicut per inobedientiamunius hominis
nuitcupati. Ipse, David doratiique ejus ac tribui re- peccaloret constilulisunt multi, sic etiam per obedien-
promittitur, in perpetuum de ejus semine regnaturus. lium unius hominis jusli constiluentur multi. Regna-
Igitur si fides gentiura pro vita futura, Christi inc.ir- vil enimtnors ab Adam usque ad Moysen, eliam in eos
nato pro fide gentium fuit facta, omnes accepialio- qui non peccaverunt, in simililudinemtransgressionis
nura series ad futurum sxculum pertinere ex ipsa Adm, qui est [orma fuluri (Rom. v, 19,14), id est,
inientione coltigitur. Hxc autem omnia eliam Novi lypus. Iii Grxco enim, lypus, specialiter legitur.
ac Veteris Teslamenti tesiimoniis facile comproban- Secundi ergo Adani, id est, Christi, gralia, forma
lur, cum ubique dispersa sint. vel typus fuit transgressionis Adx per conlrarium ,
CAPUT XVI. (C scilicet, ligurata. Quartus modus esi, cum gratis
De lypis. miesta (igurantur, ut baptisma ; etenim figura est
D. Quid est lypus ? M. Quam nos figuram dicimus, mortis Domininostri Jesu Chrisli, sicul dicit Aposto-
sive formam; sicut dicit Apostolus : Omnia enim in lus : Quotquot enim baplizati estis, in morte Jesu
figura contingebanlillis (I Cor. x, 11). Et iterum : Christi bapliiali estis (Rom. vi, 3). Quid enim aut
Adam qui est forma futuri (Rom. v, 14). Nec enim bapiismate graiius, ubi a peccato purgamur, el quo
abs re est onum aliquid mullis significari vocabulis. lilii Dei eflicimur; aut morie moesiius, ad quam
D. Quid est ergo typus, sive figura ? M. Prxsentium, ipse quoque qui eam fuerat sponle sumpturus, ta-
aul prxteritarum, aut futurarum rerum ignolarum , nteu mcestus accessit? D. Qux alia typis accidunl?
per opera (secundum id quod opera sunt) mauife- 31. Temporum differcnlia. Nam quxdam ante Legem
staiio. D. Da prxteritorum lypos. M. Ut est cate- sunt, ut Abel a fralre occisus Cbrisli pas^ionem
chumenorum humilitas ; lypum enim gerunt Adx prxfigitrabat (Gen. IV,8) : et Noe arca Ecclesiam
paradiso exclusi, et ex conscientia deliciorum di- (Gen. vu, 7); et cxlera similia. Qtixdam vero sub
vinum meluentis aspectum, propler qitod et per Lege, ut ipsius Moysimors, et Jesu gloria. Quacdam
publicum capitibus tcctis iucedunt. D. Da in prx- sub Gratia , ut baptizalorum indumenta, et sacerdo-
soolibus. M. L't Aaron veslis, qua duodecim tribuum " tum vesles, et dominici corporis paiticipatio, et sin-
nomina lapidibus insita geslabat, ostendens se quo- gula alia : qux omnia typis monslrare, non ad re-
dammodo pro omni populo supplicare. D. Da de fu- gularum doctrinam, sedad Cxposilionemlextus per-
turis. M. In his nulla est difficultas :' tamen ex su- tinet. D. Qua ratione figuras sive lypos ad fuiurum
perfluo, ui in duobus filiis Isaac duo Testamenta sxculum dicimus perlinere? M. Quia Veteris Testa-
monslrata sunl (Gal. xiv, 4). />. Quoniam el de menii ligurx ad Novum intenlions respiciunt; No-
prophelica similem pene delinitionem diximus, quid vum autem figurx vitx beatitudinem repromittit; et
imerest? M. Quod in prophetia, verbis ( secundum sic oinnia ad futuri sxculi spem ex ipsa inlentioue
hoc quod verba sunt) futura significantur ; typis au- currunt.
lem res declaranlur. Ex rebus possunt lamen bxc
CAPUT XVIII.
duo et ita definitione misceri, ut dicamus quia pro-
. De prccdktionibus.
pheiia cst typus iti verbis, secundum id quod verba
sunt: et contra, lypus prophetia est de rebus, in D. Quoniam lyporum regulain diximus, de prx
qu.iiftuinres esse noscuntur. dictione videamus. Ouid est ptxdicllo? M. Fulura-
35 JUiV.Lli 36
rum,etincertarumrerumverois (inquantum verba A aliquoruin generatioues et nemina, ut Isaac et Sam-
sunt) manifesiatio, />. Qux accidunt prxdictioni- son. Aul sublimitas posterorum, ut : Reges ex te
bus? Jtf. Principaliter tria : quod quxdam ante exient (Gen. xvn, 6). Aut mutu.sexitus, ut esl: Tu
Legem fuerunt, quxdam stib Lege, quxdam sub autem ibit ad patres tuot cum pace, nulriius in tene-
Gralia. ctute bona (Gen. xv, 15). Aut differentia populorum,
CAPUT XIX. ut esl: Populut populum prmcedet, el major terviet
De prmaiclionibusanle Legem, quot modis factm minori (Gen. xxv, 23). Aut abundaniia est, ut est :
tunt? Dabit tibi Deus de rore emli, et de pinguedine terrm
D. Ante Legem prxdicliones quot modis factx plenitudinem frumenti el vini (Gen. xxvn, 28). Aut
sunl? M. Quinque. Aut de gencralitate communiter, divinum auxilium, ut est: Ecceego teeum sum cutto-
ut est: Propterea relinquet homo patrem et matrem, diensin omni via (Gen. xxvui, 15). Ant sacerdotii
et adhmrebituxori sum,-et erunt duo in carne una vel docirinx electio, ut esl: Dividam eosin Jacob, et
in Israel (Gen. ILIX, 7). Aut fortitudo
(3Iait. xix, 5). El rursus : Maledicta terra in ope- dispergam eos
ribus tuit (Gen. m, 17). Hoc enim, per unum, omni et hxrediialis immutabililas, ut est : Catulus leonis
humano generi prxdicium esse cognoscilur. Aul ex Juda, ex radif.e fitii mei a ascendisti; recumbensdor-
parte vel.medio, ut est : Muliiplicabo dolores tuos B misli sicut leo, el sicut catulus teonis; quit excilavit
(Ibid., 16). Et: Conversiotua ad virum tuum, et ipte eutn (Ibid., 9) ? Aul pioposiluiu vilx, ut: Zabulon
tibi dominabitur (Ibid.). Hoc enim non omni humano peregrinut inhabilavit, et ipte porlut navium, et sciens
generi, sed omnibus lauium feminis dictum. Aut sin- requiem, quia bona est (Ibid., 13), et caelera. Aut
gtilarilcr, ut esl: Et vocavitAdam nomen uxoritsum Iransgressio, ut dicil: Scio enim quia in fine trantilus
Eva, quia ipta esi maler omniumviventium(Ibid., 20). mei iniquitalemagelit, et ileclinabilita via quam man-
Aut pro iniiio Veleris Teslamenli, ut est : Maledi- davi vobit (Deut. xxxi, 29j. Aut supplicium, ut est:
etut Chanaan, servus erit fratribut suis (Gen. ix, 25). Quia occurrent vobit mala in fine dierum (Ibid.) Aut
Aut pro Novo Teslamenio principaliler; nam cum generalis evpulsio, ut dicitur : Quia ipti mmulati
dicit: Faciqmus hominemad imaginemet similiiudinem tunl mein diit, et exacerbaverunlme in idolit tuis : et
noslram (Gen. i, 26) : Venite, descendamus, con- ego mmutaboreosin non gentem,in gentemintipientem
tradam eos (Ueut. xxui, 21). Aut virtutis effectum
(undamus linguas eorum (Gen. xi, 27) : pluralis nu-
merus Triniiatis judicium est, qui NovoTestamento atque mcrcedem, ut est : Quis habilabit in laber-
aul quis requiescelin monle sancto tuo ?
apcrtius prxdicalur. El cutn dicilur : Sanguis fratrit naculo luo,
tuiclamai ad me de terra (Gen. iv, 10), passio Do- Qui ingredilur sine macula, el operatur jmtitiam
mini nostri Jesu Christi prxdiciiur, Apostolo lesle C (Ptatm. xtv, 1, 2), efcxtera. Aut species pornx, ut
iii Epistpla ad Hebrxos (Hebr. xit, 24): quia c»n- est: Venit Gad ad Da id et annuntiavil ei dicens,
spersio sanguinis Chrisli plus potuit ad Dominum Elige tibi fieri aut tribus annit famem super terram,
clamare pro nobis, quam Abel tanguis clamaverat aut tres mensesfugere a facie iuimicorumtuorum per-
eontra fralrem sequenliumle, aut Iribus diebus fieri morialilatem in
terralua (11 Reg. xxiv, 11-13). Aut signa, ut est :
CAPUT XX, Et hoe tibi signum, quia unxit te Deus regem super
Quot modit sub Lege prmdictioncsfaclm sunt. , hmreditatemsuam (I Reg. x, 1), el reliqua. Attt
D. Sub Lege, prxdictiones quot modis factx suni ? electio prophetix, ut esl : Et tu, puer, Propheta Al-
M. Duobus. Aut pro hii rebus qux sub Legc faclx lissimivocaberis (Luc. l, 7t>). D. Da prxdicliones
stuil, aut pro his qux sub Gratia. de gentibus pro populo. M. Ul est : Manut ejuttu-
CAPUT XXI. per omnes,elmanus omniumsuper eum(Gen. xvi, 12).
Pro rebus sub Lege fac.is, quol tmit prmdictiones. Et: Surgite el exite ex loco hoc, quia co.terel Domi-
niit civitalem (Gen. xiX, 14). Visiones quoqne Na-
D. Pro rebus qux sub Lege faclx sunt, quot prx-
buchodonosor et Pharaonis', aliorumque regum vel
diciionum species invenimus? M. Fere viginiiduas.
Aut enitn augmenmm populi praedicitur,- ut esl ad genliiim per prophetas dictx, generales quidem cau-
Abraham : Et eris in geutcm grandem et muliam sas referunt; ad populum tamen spectat intenlio,
ultion.esingula provenerunt.
(Gen. xn, 2). Aut hjeredilalis promissio, utest: Se- pro ctijus
mini luo dabo lerramlianc (Ibid., 7). Aut segregaiio CAPUT XXII.
indignorum, ut e>«t: Ejice qncillam hanc el filium De prmdictionibuttub Lege ia Chritto.
ejut; non enim hmreserit fitius ancillm cum filio li- D. Quot suut modL.prxdiclionum in Christo?
berm (Gul. iv, 30), Aul vindicta in adversarios po- 31. Pere viginti sex. Aut de mirabilibus ejuscon-
puli, et merccj in amcos, ut est : Benedieambene- ceptu et nomine, ut est : Eece Virgo in utero conci-
dicenleste, el maledicamma'edicenes le (Gen. xn, 3). piei, el parielfilium; tt vocabuntnomenejut Emmanuel
Aut liberatio populi ab inimicis, ut esl: Peregrinum (Isa. vn, 14). Aut de loco nativitatis, ut est: Et
erit semen tuum in terra non sua, et exient inde cum tu, Belhlehem,civilasJuda ,nulto modominor et in ei-
prmoaratione tnagna (Gen. xv, 3), et cxtcrn. Aut vitatibut Judm • exte enim prodiet dux qui regetpopw

*_Vulg., fili mi. Et inox, habiiabt jiro inhabitavii.


BE PARTIBUS DIV. LEGlS LIB. II. 38
57
er
lum tntum Israel (Mich. v, 2). Aut pro his qux in A plaga et m wrumna. Ipse autem vulneratus eit prop
rudimenlis gessit; ut est : Priusquatn sciat puer iniquitates nostras, et infirmatus esl propter peccata
el bonum vn, 16)1 nostra (Isa. LIII, 2-5). Aul divisionem veslimento-
eognoscere malum, eligere (Isa.
et tu-
Aut de jtislUia ejtis atque judieio, ul est: Dilexisli rtim ejus, ut : Diviserunttibi vestimentamea,
*iii__runtsortem. (Psalm. xxi, 19).
iutlitiam et oditti iniquilalem; propterea unxit te per vestemmeam
oleo Imlitice tuis Aut resurrectionem Domini, ul: Non derelinquesani-
Deut, Deut tuut, prm parlicivibus
Autde divinitate ut est: Ge- mam meam in inferno, nec dabis Sanctum tuum videre
(Psalm. XLIV,8). ejus,
Aut vocalionem Filii
neraiionemejut quit enarrabit (Ita. 1,111- 8)? Aut de corruptionem(Psalm. xv, 10). : De
visiiatione assumptionis humanx, ut est : Quid est secundnm assumptam humilitaiem, ut est
vocavifilium meum (Ose. xi, 1). Aut divi-
homn, qnod memor es ejus, aut filius hominis, quia jEgypto :
visitatti eum (Ptalm. vm, 5)? Atit pro unitaie nitaiis ejus generationem ante principium, ul est
deitatis et carnis, ul est : Puer nalut esl nobis Ex utero ante luciferum genui te (Psalm. cix, 3).
Aut secundum advcntum : Ecce super nubes
(Isa. ix, 6) : et poslmodutnaddidit: Deut fortit. Aut cmli sicut Filius ejus hominis (Dan. vu, 13). D. Omnes
de potentia ejus et regno, ut est: Ego uutemcousti- e
lulus tum rex ab eo tuper Sion montemsanclum ejut hx prxdict ones de solo Salvatore non inlelligun-
T>lur? M. Duobusmodis hxc solemus accipere. Qux-
(Psalm. xt, 6). Aut de inimicorumconfracijone, ul II dam enim ita in
est: Omniasubjecistisub pedibusejus (Psalm. vui, 8). ipsius personam prxdicia sunt, ut
sicut legilur : Non
Aut de ejus doctrina, ut esl: Speciosuiforma prm, aliis cnnveure non po-sint,
Aut , deficielprinceps ex Judct, nequedux ex [emoreejut,
filiis hominum (Psalm. XLIV,3). de e^us docrinx
venial cui reposita sunt (Gen. XLIX,10). Q x-
utililate, ut esl: Propter verilatem,et mansuetudinem, ' donee
et justitiam (Ibid., 5). Aul pro miraculis, ul csl : Et dam vero sub alterius personx occasione dicuntur,
tamen intellectu respiciunt : In te, et
deducetle mirabiliterdextera lua (Ibid.). Aut de glo- ad Christum
seminetuo benedicenturomnesgenles (Gen. XXII, 18).
rificalioue quam juste a fidclibussuscepit, ut cst :
Propterea populi confitebunturlibi in mUrnum, et m1 CAPUTXXIII.
smculumtmculi (lbid., 18). Aul de probatione prx- De prwdiciiqnibusad vocationemgentiumperiinentibut
dicalionis, ul est : Domine, Dominusnotter, quam1 sub Lege.
admirabileetl noinen tuum (Psalin. vm, 2)! Aut D. Qtioniam prxdictiones de Christo dictas in
de sacerdolio, ut esl : Tu et sacerdosin m.ernum I veteri
Lege probaviiiiiis, da eas qux de genlium
(Pta'.m. cix, 5). Aut de judicio ejus atque justitia,> vocationesunl
posit.r. "/. De vocatiouegentum prx
ut esl : In tplendoribut tanciorum (Ibid., 4). Et* diclioncs fere decein el sepiem modis pisitas acci-
rursus : Judicabit, implebitruinat, confringel capita 3 r* pimus. Aliquando eniin acceplionem eatum signilii
in terra multorum(lbid., 6). Aul de laboribus vitxe lanl, cum dicilur : Eyo mmulaboeos in non geniem,
ejus, ut est : De torrente in via bibet (Ibid., 9). in genlemintipienlemirritubo eos (Deul. xxx.11,21).
Aut placidum circa Palrem incarnationis mystefium a Aliquando inUrmiiates, pcccatoriim fxpuisionem,
Scripturasignficat, ut est : Eca puer meut, dileclus 5 meliorumquc docirinam, ciini dicitur : Pronunliar»
mihi, in quo complacuit anima mea (Matl. 1, 18). ' pauperibusmisit me, prmdicarecapti is rcmissionem,
»
Aul sancli Spiritus inftisionem, quain uliquc homo 0 et cwcisvisum (Isa. LXI,I); aliqtianuV)giatiain quam
ab eo susceptus meruit sive in prineipioipsius incar- acceperant, sivc adoplion s, sive miraculnrum, cum
nalionis, sivc in increnv-nlo, sive in bapiismaie, sive e dicitur : Filim regum in honore luo : aslitil regina
in iiiiraculis, sive in doctrin» , sive in rcsutre- a deslris tuis (PsJm. XLIV,10). Aliquando etiam ad-
clione, ut e.l : Ponam Spiritum meum super eum II inouilionem, ui. illud quod seqnittir : Audi, filia, el
(lia. XLII,1); el : Spiritus Domini supcr me, pro- >- vide, et inclina aurem luam, obliviscerepopulum
ptereaunxil me (Luc. iv, ii), cl reliqua. Aut diligen- 1- luum (Ibid., 11). Aliquando glorilicai.onemquam
tiam citca discipulos, ut est : Non dicet, nsque '_ Christo debemus, cum dcitur : Quia ipse esl Domi-
clamabit, neque audiel quis i» plateis vocem ejus ts nus Devs luus, adorabis eum (Ibid., 12) Aliquando
(Matl. XII, 19). Aut sessii.npm ejus supor jumen- 1- bealiludinem et viituletn quam nierelitr fidelis, cum
tum, ttt est: Ne limeas, filia S on,ec.e rex luus renit it diritur : Adducenlurregivirginespost eum(Ibid., 15).
tedens super pullum usinm (Zach. ix, 9). Aut pas- >- Aliquando Ixtiliam in qua sui.t, profccliiin suum vi-
siones vel sepulturara causasquc eorum , ut diciiur : denles, ciiin dicilur : Adiucentur cum gaudio el exsul-
Vidimus, et non habebatspeciemneque decorem, «.d tatione (Ibid., 16). Aliquandosacerdotium et eccle-
tpeeiet inhonorabilis, inferior omnibushominibus. Et _t siasiicam constictudincm, cum dicitur : Pro palribut
rursus : Homoin plagis, et sciensferre b humilitatem, 1, tuis nati sunl tibi filii (Ibid., 17). Aliquando Ecclesix
quia adversa faci t ejus el dchon.tlata esl, et ad id spi. itualem xdificatinnem, cum dicilur : Ex gradibus
nihitum reputaut : ipte peccaia nostra porlal, el pro rp eburneis, ex quibus te delectaverunl(Ibid., 9). Ali-
nobis dolet; et nos putavimuseum tsse in dotoreet in iii quando ecc!es!asticam auctoritatem, cum dicitur :
• Caute lege : nam haud ista cum placitis theolo->- sni cxaltationem. S. Thom., 111parl., q. 1P, art. 5.
gix cousonani, qux dorcnt Christtim nee sunn in- 1- BtusiCHixL.Inilic.libror. exptirgaml.lom. !, pag. C~.
carnalionem, nec gratiam aut gloriam animx mc- !- b LXX, f-K/Kxi.v.Vulg., iiifirmitulem.
ruisse, sed gloriam dunlaxat sui corporis, et nominis
is « Fortc h-g., 1111111
inielt.
*
59 JUNILII 40
Pones eot principestuper omnemlerram (Ptil. XLIV,A ut est: VentelenimFiliut hominitin gloria Palrit tui
17). Aliquandoplenitudinem credenlium, cum dici- cum angelis suii; tt tunc reddet unicuiquetecundum
tur-: Replebilur gloria ejut omnit terra, fiat, fiat opera tua. Dko autem vobit quia sunt aliqui de hic
(Psalm. LXXI , 19). Aliquandotolerantium sive lenta- slantibusquinonguslabunlmortemdoneevideanlFitium
liones, sive persecutiones, cum dicitur : Uonecedu- homnis venienlem in regno suo (Malt. xvi, 27, 28).
cal in vicloria judicium, et in nomine ejus genles •' Aut retrjbutio bonorum seu malorum, ut cutn dici-
tperabunl (lsa. XLII, 4). Aliquando inimicorum lur : Et ibunt isti in pmnam mternam, justi vero in
destructionem , cum dicitur : Et inimici ejus terram vjtammternam (Malt. xxv, 46). Aul Spiriius sancti
lingenl (Psalm. LXXI,9). Aliquando.pacem qua gau- prxsentia apostolisdala, ut est: Ego rogaboPatre.n
det post persecutiones Ecclesia, cum dicilur : Orie- meum, et alterum Paracletum mittet vobit, ut tnaneat
tur in diebut ejus justitia eVpleniludopacit, " donec vobiscumin mlernumSpiritum veritatit (Joan. xiv, 16,
confirmeiurluna (Ibid., 7). AliqUandohxreticorum 17). Aut ecclesiastica prxnuntiatur auctoritas, sicut
errores, et Elix prxsenliam, cum dicitur : Ecce dicitur : Et dabo tibi clavesregni ccetorum: et quod-
trantmitlq vobii Eliam Thetbiten, et revocabit corda cunque ligaverit in terra, erit ligaiumet in ccelo(Matl.
patrum in filiot (Malach. iv, 5,6). Aliquandofidelium xvi, 19). Aut mors, passio ac resurrectio Salvatoris,
spem, et secUndumSalvatorisadvenlum, cumdicilur: JJ ] sicut dicilur : Ex iUoaepit Jetut oslenderediscipulis
Et ipte erit extpectatiogentium (Gen. XLIX ,10). Ali- tuis, quia oporlet eum in Hierosolymamire , et multa
quando baptismum Joannis, cum dicitur : Ecce mittoi. tustinere a presbyterit et principibus sacerdotum,et
angelum meum ante faciem tuam (Malach. m, 1). mori, et tertia die resurgere(Luc. ix, 22). Aut' gene*
ralii resurrectio, ut cum dicil Apostolus: Sicut tn
CAPUTXXIV. Adam otnnet moriuntur, ita et in Chritto omnet vivifi-
De tpeciebusprmdictionum,qum in Gratia factm cabuntur(I Cor. xv, 22). Aut simul Cbristi el nostra
sunt.
resurreclio, sicut dicitur : Cumego exaltaut [ueio a
D. Quoniam species prxdictionum quae inLege; terra, omnettraham ad me (Joan. xn, 32). Aut Judx
cunt diximus, da eas qux in Gralia leguntur cmissx. proditio, sicut dicit Christus: Nonne ego vot legiduo-
M. Prxdictionum qtix in Gratia faetx sunt species. Aecim, et unutex vobisdtabolusetl (Joan. vi, 71)?
viginti tres invenitintur. Aut enim geueratio et vila! Aut niodus tentalionig et morlis [aliquorum discipu-
Joannis Baptistx prxdicitur ad palrem ejus Zacha- lorum, siciit Petro Dominus et negationem futuram
riam, ui est omnis locutio illa per angelum, et prxdixit et speciem passionis , dicens.: Antequam
propbelia ipsius Zacharix (Luc. I, 15-17, 68-79). gtf.ut cantet, ter me negabit (Matt. xxvi, 34); et:
Aut Salvatoris conceptus nativitasque mirabilis, ut>Q ( Cum tenex fueris , extendet manus tuas, el aliut It
est prxdicii.o quam ad sanctam Mariam angelus di- cinget et ducet quo tu non vit (JJHM.XXI,18). Aut
xit (Ibid., 28-37). Aul magorumrevelatio, aut Judxo- pnesentia detenlorum Christi, cum dicit: Surgite,
rum incredulitas aique conversio (Matt. n, 1 seq.),, emmus,ecceappropinquavitqui me tradet (Matt. xxvi,
sicut dicilur : Ecceitte positut e.t in ruinam ei retur- 4ff). Aut dispersio aposlolorum, sicut : Percutiam
rectionemmultorumin Itrael, et signum contradietio- pvsiorem, et ditpergentur ovet gregit (Ibid., 31). Aut
nit (Luc. II, 34). Aut prxmium regni ccelesiis,sicutt pulli asinx repertio, quem Dominus in Evangelio
est: Pmnitentiamagite,appropinquavit(Malt.iii, 2), eti prxdixit a discipulis adduceudum (Matt. xxi, 2, 3).
reliqua.Aulgent_um vocatio, sicut dicitur : Multiab, Aut Antiebristi prasentia, cum dicitur : Nomo vot
Orienteet Oecidentevenient,et recumbentcumAbraham i seducalullo modo: quia niti veneritdiscetsioprimum,
tt Isaac et Jacob in regno cmlorum (Matl. vm, 11). et revelatut fuerit homopeccati, filiut perdilionit qut
Aut Hebrxorum exclusio, ut est quod sequitur : contradicit (II Thess. 2,3). Aut Elix prxsenlia,
Filii aulem regni hujus excludentur in tenebrat exle- cum dicitur : Elias veniet primum (Matt. xvu, II).
rioret (Ibid., 12). Aut salvalio pcr apostolorum prx-. Aul conscientix electorum, ut de Paulo : V-aselectio-
dicationem, ut culh dicitur : Venitepost me, faciam i nitmihi ettitte (Act. ix, 15). Aut aliqui non immu-
vos fieri pitcatores hominum (Matt. tv, 19). Aut mi-. D ] tandi, sed gustaturi mortem prxdicuntur, sicut Apo-
raculorum claritas, ut diciiur: Qui ereditin me, operai Slolus : Ecce mysterium dico vobis: omnes quidem
qum ego [acip et ipse faciet, et majora horum faciett resurgemut, ted nonotnnet immutabimur(I.Cor. xv,
(Joan. xiv, 12). Aul tenlatio perseculioque jusio-• 51). Aul futura pestis, sicut Agabi propheia (Act. xi,
rum, ut dicilur : Tradent enim vos in eonciliis, et int 28). Aul hxresum contrarieias, sicut dicitur : Istud
tynaaogh suit flageUabuni(Malt. x, 17), etc. Autt aulem agnosce, quia in ultimis debut exsurgent'tem-
patientia fjdelium inter adversa , ut cum dicitur de9 pnra maligna (11 Tim. m, 1). Et rursus : Quando
Ecqlesia : El portm inferi non prmvalebuntadvertuts sanmdoctrinmnon acquietcenl, sed tecundumtua de-
tam (Matt. xvi, 18). Et rursus : Regnum coelorum 1 tideria qumrenttibi doeloret(II Tim. iv, 3). Aut bap- .
tim palilur, et violentidiripiunl illud (Malt. xi, 12). tismatis gratia, ut esl : lpte vot baptizabitin Spirilu.
Aqi conlemplatioregni coelesliset secttndi adventus,, tancto e- igne (Matt. tu, 11). Aul consumptio Je-
qua et in liac vita sanclorum animx perfruuntur,, rusalem ac templi judaici, sicut est : Orale ne fiat

* Ilebr. ad litteram, donec luna detit. LXX, fa_ ou i.vxc<vaipiK


i tnlirn. Vulg., dcnec auferalur luna.
M DE FARTIBUS DIV.d_EGIS LIB. II. 42
fuga vettra hieme vel tabbato (Matt. xxiv, 29); et: A / el fecerit et gubernet. Aut ex divinis Scripluris, qux
Ecce relinqueturvobis domus vestra deserla (3Iatt. (ui diximus) in quatuor species dividuntur; histori-
XXIII,38). Aul Evangelii prxdicatio, sicul dicitur • cara, propheticam, proverbialem, et simpliciter do-
£< prmdicabiturEvangeliumregni in omniorbe lerra- centem.
rum, in teitimoniumomniumgenlium; et tic erit finit CAPUT XXVIH.
(Matt. xxiv, 14). Aut mala finis ipsius una cum ipso Qum tervanda tinl in Scripturarum intelligentia.
fine, ut cum dicilur : Statim posl tribulationemdie- D. Qux sunl qux in inlelleclu divinarura Scri-
rum illorum sol obcmcabilur(Ibid., 29). D. Quomodo pturarum custodire debemus? M. Ut ea qux dicun-
has prxdictiones ad futurum sxeulum dicimus per- tur dicenli conveniant; ut a causis pro quibus sunt
liuere? M. Sicut " deacceplalionibusdiximus : quia dicta non
discrepent; ut concordent temporibus,
ca qttx prxdicta sunt ante Lcgem , inlentio eorum locis, ordini, inlentioni. £>.
Quam dicimus divinx
fuit ad tempora Legis aut Gralix : rursus qux in doclrinx intentionem ? 31. Dominus dixit: Ut
sunt Graliam Ipsc
Lege prxdicla figurabant; et qux in diligamusDominumex toto corde et ex tota anima, et
Gratia,causamet prxmium regnicoelestis habtierunt. proximos tanquam not ipsos (Deut. vi, 1). Docirin»
Ita colligitur prxdictionum oinnis intemio ad futuri autem corruptio est et contrarium: Deum non amare
srculi bona respicere. J* vel proximum. D. Qux hujus contrarietatis esl causa?
CAPUT XXV. M. Causa malorum in ipsis est qui mali sunt; quia
De effectibut prmdiclionum. dum libero arbitrio atque bene concesso inordinate
D. Quoniam tres jam partes oslendimus eorum! tiluittur rationales creaturx, et malitix et pcense
qux ad futurum sxculum diximus pertinere, hoc est; causa sibimet existunt.
acceptationes et ilguras et prxdictiones, nunc CAPUTXXIX.
quarta parsreslat, utdeeffeclionibusdisseramus.QuidI Unde libri religionit cathoticmaiseruntur.
sunt igitur effectus ? M. Effectus sunt earum rerum1 D. Unde probamus libros religionis nostrx divina
quasacceplationumprospiciebatintenlio, aut typorum1 esse inspirationeconscriptos? M. Ex multis, quorum
similitudo figurabat, aut dictionum scientia prxlo-'
primum est ipsius Scripturx verilas; deinde ordo
quebatur. /).Quot sunt effectuura tempora? M. Tria. rerum, consonantia prxceptorum , modus locuiionis
Aut eaim Legis tempore effecla sunt qux prxdice- sine
ambilu, puritasque verborum. Additur conscri-
bantur, aut nunc sub Gratia fiunt, aul sxculorum1 bentium et prxdicantium qualitas: quod divina, ho-
folurorum tempore complenda sunt.
mines; excelsa, viles; infacundi, subtilia, non nisi
CAPUTXXVI. C divino repleti Spiritu iradidissent; tum prxdicationis
Qumcauta fuerit prmtenlistmculi faciendi. virtus, quam dum prxdicaretur (licet a paucis de-
D. Si omnia qux in prxsenti sxculo gesta suntt spectis) obtinuit. Accedunt his, rectificatio contra-
ad foturum respiciebant, quid opus erat ut a Deoi riorum, ut sibyllarum vel philosophorum; expulsio
prxsens sxculum fieret? 31. Quia dccuil ut ratio- adversariorum, uliliias consequenlium, exitus eorum
naSescreaturx prius discerent, ut excitarentur ini qux per acceptationes et figuras et prxdictiones quaa
dubiis, ac luncxternis postea fruerenlur; el merito> prxdicta sunt; ad postremum miracula jugiler facla,
dala viderenlur probatis; et gratiora fiercnt remini- donec Scriplura ipsa susciperelur a gentibus. De qua
scentibus transacta certamina; et plus glorificarentl hoc nunc ad pro_imum miraculum stilficit, quod ab
donatorem qni pios in hoc sacculojuval; et ut vin- omnibus suscepia cognoscitur.
cerenl, el victoribus xlerna prxtnia concederet. CAPUT XXX.
CAPUT XXVII. Ubi tit fides religioni necessaria.
De doctrina rationalium in hoc tmculo, D. Si divinx Scripturx probationibus surficiunt,
D. Quot modis in hoc sxculo rationalium doctrina> quid necessaria est religioni fides? M. Fides nostra
peragitur? M. Duobus. Aut intelligentia rerum facta-- n super rationc qtiidein esl; non lamen lemerarie et
rum, sieut dicit Apostolus: Quia invisibilia ejus a* irrationab liter assumitur : ea enim qux ratio edo-
crealura mundi, per ea qum (acta sunt, intellecta con- cet, fides intelligit; et ubi ratio defecerlt, fides prx-
tpiciuntur (Rom. i, 20). Necesse e_l enim ut quii currit. Non enim ulcunquc audila creditnus, sed ea
mundum atque omtiia in eo posita considerat, modisi qux ralio non improbat. Verum quod consequi ad
ordinibusquedistincla, inlelligat esse Deum, qui hxc: plenura non potest, fideli prudenlu confitemur.

• Ita rescripsimus ex superiori


c_p. 15 et cap. 25 hujus libri. Editi, de acceptionibutdicimut.

Pimot. LXVHI.
« MAPPINII EP1ST0L_E. 44

ASWODOSflNtDL.

MAPPIHIIJS

RHEMENSiS EPISCOPUS.

MAPPimi EPMSTOLJE DUJE.

EPISTOLA PRIMA. A bulationum vestrarum incommodis quam prosperila-


A»«*NCTtM-IlCETlOil «, lum commodis fieri studeatis. Nam nos, medianle
bi concitium Tullense ad atinum 519 habitum. capiie nostro qtiod est Christus, nullis adversitatibut
Domino sancto et in Christo beatissimo fratri Ni- a vestra anxietale divellimur, nullisque asperiuiibu»
cetio papx b Mappinias episcopus. a vesira charitate dividimur. De qua re si tamen
Evangellcx leclionis doctrina testalur regnnm in prxsumptinsi non existimus, indicare prxsumimus.
se divisum stare non posse (Matih. xii). Si hoc Decuerat ut vestra consolatio, pro hujusmodi condi-
de mundi amatoribus et in terrena cupiditate manen- tionibus potius quam regix vocationis, nos conserere
tibus recte et non immerito credatur, indubitanter debuisset; qufa pari modo, si nobis aliquid simile,
rectius de sacerdotum personis sehtitur, si discor- quod in posterum arbitramur posse fieri, contigisset,
dantibus votis ac studiis imer se dividi comproben- statim ad vestram fraternitaiem scripta direxissemus,
tur. Aut qua fiducia Conditori nostro qui nos ifi uni- ut nos eongrao tempore vel loco coram positi vide-
tate compagis, quod est corpus sux deitatis, vivere remus. Qiianquam parere nos regiis prxceptis ia
a bonis rebos et conveniat et libeat, tamen non vestris
prxcepit, preccs oblaturi suraus, si nos vicissim
mutua charilate seponimus? Ut quodam loco deificus mious scriptis, si studro charitaiis, non supercilio
sermo docet, studere nos convenii ut frater fralri Bi dirigantur despettianis; quia amariludo vestra dnl-
cedo nostra esse non poterit; nec abjeclio veslra
adjuvans, sicu* civitas munita et fortis , inconcusso
fundamine stare possit; scilicet ut unius fratris race- absque nostra dejectiorre consiabfl; et venera-
Stitix omnes xquanimiter eompatiendo participemus, tio vobis debila Mtrpeiisa a nobis non dignoscltur
inuiuisque nos laboribus sublevemus. Pro qua re, procul posita. Atque utiitam, ut prxfati sumus, cha-
ritate suadcute ac pagina decurrente, vestnta nobis
piissiroe ac multum diligende domine et frater, indi-
camus nos litteras filii nostri domini regis Theode- patefieri decrevissetis animorum moletliau I cogrto-
baldi excepisse, ut in Tullensium urbe die calenda- veramus utrum compaiimur molesliis vestris, an
rum Juniarum adesse deberem, nullam causam evo- delectamur; nam tacente, ut ipsi scitis, divina, sola
cationis declarantes. Reciprocante pagina indicavi- loquente viro humanilas intelligere potest. Hoc ta-
mus nos illuc accedere non debere, quia causam men plenius noverit veslra perfectio, si ad nos ite-
condiiionemque nos constabat ignorare. Iteralis raia scripta domini regis ante quinque vel sex dies
calendarum Juniarum pervenissent, iu die prxfato
scriptis edocuit beatitudinem vestram, dum aliquos
Francorum pro zelo divini timoris corripit, ac pro prxsentiam bumititatis noslrx in locum habueraii»
incestis conditionibus a communione ecclesiastica constitutum e.
removei, scandala seu anxietaies inultimodas susli- C1 EPISTOLAH.
nere. De qua re non mediocriter ingemiscimus, quod ADVILLICCM EPISCOPUM HETENSEH. ]
nos relatione vestra scire non fecerilis, utrtim ex Domino suo Villico papx, Mappiniusepiccopus.
canotiica lectione damnenlur, an prO pastorali dili- Felieem beatumque te, beatissime pater, omnes
gemia de mediocribns reatibus corriganlur. Licftt unShimiter prxdicatnus, cuisuperna pietas hujusmodi
nibil novi vos de his rebus invenire posse cognosci- triboit inlellectum, afque benignitatis affectum, ut
nius , quod prisCa Palrutn solertia nOn poluit repe- singulari perfectione vivere comproberis, licel san-
rSre; lamen absurdum esso videtur ut a nobis reci- cto Petro hoc a Domino diclum legaraus, Pasce ovet
piantnr (fui a vtJBissecundum seriem candnum ec- meas, sed ad cunctos qui sacerdotale funguniur ofli-
clesiast.ca severitate abdicantur. NoVimus enim.si ciuin pertinet prxsens sententia. Tu vero cunctos
scienter hoc gerimus, quod criminibus aliorum mis- supergrediens dulcedine singulari, qui non solu n
ceamur; si ignoranter, reatni non subdamur. Qua- oves tibi commrssis pascete Cerneris, sed aliarura
propter saluiantes cbariiate debita indicamus, simul- ovium sacerdotes melliflua perfectioneatque delicia-
que suademus ut nos in omnibus participes tam iri- rura ubertate saginare non desinis.
S. Nicetius Trevirensis episcopus. fidelium princeps semper habitus fuerit.
b In primis Ecclesix sxcnlis, vox papa omnibus • Labbe, Concil., tom. V, col. 404. Dom Marlot,
episcopis indiffereuter dabatnr, licet Roraanus pon- His>. metrop. Rhtmens., tom. I, p. 212
lifex, ut Ecclesix universx.caput, ei pastorum ac
43 ABAIOR. — H. J. ARimENlI PR-EFATIO. U
TestU est ille pencrufator lertt* «tcordis, non ,ibito, amore sollicito precantes, fratias cw» seduta
assentatiene icta, sed veridica nobis assari-orte CBH. relatione, laudesque referentes pro notis mMericor.
scribi. Quod si le Condkor Redemptorqua Mtter dis Domiai misericordiam exorare Bftn .desiatasi
usque sexagenarinm numerum armonint, ttt exora- Quapropter rogamu» ut nobis charita»,ve9lMindtcare
rous, proveierit, eris cunctis praecipuus et reliqm dtgrtetur, quanlos soltdos ad compMSRdosporcos .
sacerdotibus anteponendus, et oancti qui vitas tux in illis partibus dirigamus, quia constat fMbiadjEttiQi
inslructione proficiuat, «Meant te deesse, et se poat a vobis muneris loce collttum, «i __aobeneficium
te vivere ingemiscanl. Saluiantw igitur amorede- vobis ordjnantibus fueiit repertttm*».
" Vide S. RemigiiTestamentum, tom. LXV Patro- b Dom Marlot, Hist. mtlrop. Rhemmt., tora. I,
logi.t nostrx, in fine. EOIT. pag. 214. i

A.ft.0 DOH1NIDLt.

ARATOR,

S. ECCLESLE ROMANJE SUBDIACONUS.

PROLEGOMENA.

HEflR- JOAN. ARNTZENIUS LECTORI*


Decennium fere est ex quo Sedulium, meis homi- B si discesseris ab Arrio Barbosa, Lusitano, cujus in
numque erttdiiissimorum observationibus illustra- hunc poetam commenlarli, forma majori, prodierunt
tum, publici juris fecerim. Jam tunc consiliumcepe- Salmanticx an. 1516 (.), sed quos mibi videre non
ram de Aratore quoque emacuiando; plerisque etenim contigit. Alii quidem similia videntur conaii, sed
in ediiionibus Sednlio comes addebatur, atque in eo- conati tantum. Christianum Daumium de illustrandis
dem magis editores arbitrium suum quam codicum Christianorum poetis, atque adeo de Aratore, cogi-
auctoriiatem, sccuti videbantur. Publice me buic rei tasse, idque, si sumptuarii adessent, absolvere opu»
dudum obstrinxi (d), sed quOminusconsiliumfuerim voluisse ex ipsius ad Heinsium epistola apparet (c).
exsecutus, intercesserunt causx, exque saiis graves, Referendus huc quoque est Andreas Rivinus, huma-
in quibns, ue publici muneris partes implendas me- niorum litterarum professor Lipsiensis, cujus opu-
morcm, jure variantium ex codd. Leidensibuslectio- scula Christianorura poetarum Daumiusmemorat (d),
num spcmdatam numeraverim.Harum composfactus,1 et Nicolaus Heinsius (e), eosdemque prO conciono
letam, pro tentpore depositam, resumpsi pertexen- explicitbs, animadversionibus illustratos, et ex mss.
dam, jamque in mattus libi trado poetam , si qUid emaCUtatosRivinuni divulgasse scribit Joan. Georg.
sperare liceat, curis hisce emendatiorem, el ad opti- Grxvitis;([), inque iis corrigendis cumdem sibi mul-
mos cndices expr.essuin.Et si magis grata sint qux C tum indulsisse testatur Daumius (g). Notx sunt cert*
rariora vidcantur, augurari liceat fore nonnullos Draconlii et Drepanii _r|ori editiones a Rivino pro-
qui hoc, quidquid sit consilii, probent lubenter, cum curaix. Sed ulrum de Aratore quoque cogitaVerit
Araloris edilioues non ubivis fuerint notx, et hoc edendo, non definiverim. — In ipso prxterea couatu
carmen in anliquioribus Christiahorum pnelarum substilit Franciscus Juretus, ob idem Christianorum
editionibus inveniatur quidem, sed receniiorum noh poetarum edendorum consiiium, successu licet ca-
sit opera perpolitum. Prudenlius Cellarium et Heih- ruerit, laudatus ab Joan. Albert. Fabricio (h); quem
sium, Juvencus Omeisium et Reuschium, Sedulitts dum nominb, doleb sanc Araloris vicem, qua faia
Cellarium at Grunerum nacti sunt sbspitatores, sed minus benigna eumdem ilii Fabricium negaruut
qui ex recentioribus Aratorem notis illustraverit, sospitatorem. Is etenim instructus codice Caniabri-
novi neminem. At quid recentrores memoro? cnra giensi.quem ErictlSBenzelius, episcopOSLincopBhsis
generalim eruditi nihil notarum ad euttt Cohtulerirtt, et bibliotliecx Upsaliehsis prxfeetus, contulera., Ara-

(a) In Miscellaneis, p. 59. 222.


(b) Vide Fabricium Bibl. med. et infim. Latin. I, (d) Syll. Burman. tom. V, p. 225.
p. 346. Arrium Mendosam eum appellat idem Bibl. (e) Sylloges, loco laudalo, p. 218.
Latin., lom. III, p. 3U7, elFunccius de decrep. L. L. (() Prxfatione ad Syntagma dissert.
Seneci., p. 247. (V)Sylloge Burman. tom. V, p. 226.
(c) Sylloge epist. Burmanni, tom. V, p. 214, 216, (/() Biblioth. Latin. tom. I, p. 721.
47 ARATOR, 48
torem sese ediwnim promisit («),• cui prxmittere A , eo disserere hujus non est loci. Id addendum, Ara-
constituerat Acta aposlolorum, Grxce et Latine e toris neglecli, et tantum non incogniti causas in ipsa
codice LatK__a«-0.expressa, prxierea adjicere Florura scribendi qua usus est methodo sitas esse. Nimius
Sparswnem«*3iata, et Grbtiicommenlaria (b); qux certe ast cumulandis allegoriis, sive eas lypos, for-
omnia _i qui-.;.^»|ncta viri egregii eruditione, consi- mas, iiguras dicere malis (;); sed et in his facile ex-
dereveo «lagWi-Olendumest, Ajacem hunc in spon- cusationem roeretur ex sxculi illius consuetudine,
giam :inc_bu*8_fe,i<-__ni eximia *quxvis ab eo collata qua aeumen ingenii talibus tentabant. Nolum est
liaud dabre JtiisieBt', quorum ulrum jam primas li- quanio opere id expositibnis genus Origeni placuerit,
tieas dUKrft,«B-pseadReimarum deinde pervenerinl, atque illud post sxculum III avide arripuerint scri-
prbrSiA'ignbro'; dubilo iamen, cum Reimarus in ptores Hebrxx Grxcxve lingux iroperiti, qui, quam
poslhumis Fabricii mss. nihil de illis memoret, eo lucem sacri codicis loculionibus afferre non poterant
prxcipue loco ubi opporluna adesset ad manus occa- litterarum inopes, ex lalibus elegantiisaddere fiterunl
siO, Cumexponeret de specimiue Fabricii ad Actus conati : accedebat et bisce pium consilium, quo res
apostolorum, dequeiis Grxce litleris majusculis, e hisloricas, nude positas, parum moribus vitxque
codice Laudiano, exprimendis (c). Suspicalus et probe instiluendx inservire credebant, nisi, velo
aliquando sum Aratorem fuisse sepositum a F.t- gvelut reraolo, tecla, ut credebant, veritas pietati
bricio, postquam edendorum poetarum sacrorum promovendx exponeretur. Quod quidem consilium
consilium rejecerit, ex quo Juvencum Omeisio et nec damnaverim prorsus, neque laudaverim. Iliacos
Reuschio illusirandum concesserit: id sane Reimari in biscc extra muros peccalum, et intra. Pielatis
in Vita Fabricii (d) testimonium indicare videbatur. promovendx conalus, suo in hisce scriptoribos me-
Sed buic suspicioni obstare deinceps ea deprehendi, rito, maximi fecerim, sed cavere debuissent, ue in
qux ipse Fabricius alio loco promisit (e). — Atque turgidam oralionem, in ampullas et sesquipedalia
ex his apparet, viros erudilione insignes sua hos verba, el, vis amplius? ne in nugas prolapsi fuis-
scriptores cura non indignosjudicasse, prxcipiie cum sent. Quis, quxso , ferat, ex historica narratione
el vel eruditioribus minus noti viderenlur, quod vel enatam sacri codicis interpretationem moralem, alle-
adeo verum, ut Georgius Fabricius, cui poetarum goricam et anagogicam? qua d*ere lectu digna' est
veterum ecclcsiaslicorum collectionem, hac licet Georgii Fabricii observalio (k). Al quidni hxc fera-
aeiaie rarissimam, debemus, in prxfatione ad Alexan- mus in illius temporis scriptoribus, quo in humanio-
drum prihcipem (f) profiieri non erubuerit, se ex res disciplinas ardor dudum deferbuerat? cum illa
liisce poetis, excepto Prudentio, novisse neminem. xlas, qux supremi Numinis beneficio majori erudi-
Cu.roenim.haud alio quam religiosx scriptionis no- C li.nis ct Ikterarum luce fruitur, talia nonnunquam
nriineviderenlur r.ommendandi,paucis eosdem evol- probet, et libenter audiat (/). Sed ad Aratoremredeo,
vere placuit, carmina bxc levia et fulilia arbitranti- ut de ipsius allegoriis idem feram judicium, quod de
lius. Dc sua xtate conquestus cst Christianus Dau- Manuele Pbila alicubi (m) scribit Cbristianus Adol-
inius (g) raros esse, qui poelas Christianos curent, phus Klotzius : Ubiqueargutias captat, dumque novo
eorumve eleganlias perspectas liabeant. Qttis adeo modo sentenliat loqui cupit, — risum movet,— in
miretur, illis emendandis vix ullum operam, legen- fiyurisatque in timitium comparalioneintlitutnda in-
disve tempus insurapsisse? lta Frauciscus Floridus felix.
TSabinus: Sic, inquit (h), antecedit Prudentium Sin- Ipsum Aratdrum nomcn, ut eo pergam, quod res
cerus, ul sine dubio pturis sit [aciendumunicumhujus est, in veterum monumentis non est prorsus incogni-
ad summum pontificemepigramma, quam innmmrm lum. Ducem Aratorem memorat Am_nianu<Marcel-
Prudenliorum, Aralorum, ac Juvencorum, ne dicam linus(n), quem Valentinianusper Syagritimnotarium
Doummyriades.Quodjudicium licet nimis sil durutn jussil trans Rbenom in monte Piri*munimentum-ex-
et acerbum, eique Daumius (i), multa ex hisce poetis struere. Dubiam tamen in Ammiano scripturam esse
bona bauriri posse arbilratus, jure restiterit, id tameo non diffiteor, cum in Regio codice, et Colb. ut et iu
jtiondiffiiendum e.t, sxculi viiia secumtraxisse bosce D Augustana editione Oratorem legi testeiur Valesius.
poeias lam in verbisquam rebus exponendis; at vero — Est et Arator in veleri lapide Naiboiiciisi, cui cx
ob id eruditiorum bominura curis baud miuus digni sorore nepos fuit Rusticus, Narbon.. epi-copus; la-
sunt cCnsendi, quam istius xtaiis prosaici, pluribus pidem protulil ad Salvianum Stephanus Baluzius(o).
quoque nxvis et superslitiosojudicio notandi. Sed de — Proxime accedit Arator, Noslri patcr, quem in

(a) Biblioth. Latin. tom. I, p. 706. (t) De Caus. amiss. radic, cap. 21.
(.) Biblioth. med.et infim. Latin. I, p. 347. (;') Vide nolata ad lih. i, li>9. Confer J. G. Vos-
(c) Vide Reimari Vitam Fahricii, p. 206. sium Inslit. orat. iv, 11, iuit.
(d) Pag. 208, ubi de Commodiani Instructionibus. (k) Inferitts ad lib. u, vs. 891.
(.) Bibliotb. Lalin. tom. I, p. 703. (/) CooferJoan. Francisc.Buddeum Isagog.tom. II,
(/•)Pag.8. p. 1740et 1786.
(g) De Causis amiss. radic. L. L., cap. 21, ad (m) Act. litler. vol. V, part. i, p. 41.
finem. (n) Lib. xxviu, cap. 2.
(h) Lection. Subcis. lib. ui, cap. 6, tom. I, Fac. (o) Iu notis ad lib. vn de Gubern. Dei, p. 348.'
Gruter., p. 1204.
49 H. J. ARNTZENIlPR/EFATIO. 50
Ligoria vixisse suspicor, celebrem vero facundix et AParet A itaque salis, ni lallor, e Lhjuria oriundum
eruditionis laude fuisse; testis est Athalaricus, ad fuisse, et forte non male Metliolanumipsi patriam
Nostrura scribens (a) : Genilorisquin etiam tui facun- constituit in lexico Hoogstralenus, quod et idem
dia et moribut adjuvarit, cujut te eloquiuminstruere suspicatus est Saxius (j), cujus suspicio eo quidem
potuit, eliamti libris velerumnon vacattet. Erat enim, fit verisimilior, si Mediolanumad Liguriam referas, — In-
utschnus, egregielilteriseruditut. Et deinde : Paterno cum ejusdem interdum metropolis dicalur.
igilur exemploingeniumextendissecredendut es. fantiam Aratoris celebravit Ennodius, ipsi amicissi-
Tali palre nalus fuit poeia noster, exeunte sxculoi mus.cujus tria supersunt De flagelloinfanlis Aratoris
v, quod nativitalis tempus eo erit certius, si verai epigrarnmata (k), unumqne in ipsius natalem (/).
scripserit Hoogstratenus (b), Laurentitim , episco- Et in hac quidem xtate, prima certe pueritia, vi-
con-
pum Medinlanensem,apud quem Arator posl mor- detur oplimo parente orbalus, quod verosimili
tem patris fuit educaius, anno 504 exspirasse. Acce-. jectura inde constituo, quia apud Ennodium (m), ubi
dit prxterea eumdem jam variis fuisse muneribu_, de hac patris morte agit, susceptus dicitur Arator a
functumante annum 544, quo carmen Vigilioobtulit,, Laurentio , archiepiscopo Mediolanensi. Apud hunc
et talibus quidem, qux junioribus vix comrnissacre- itaque educatus est, tanquam tutorem; ea enim est
das; unde non male mihi videntur illi sentire quii TOUsusciperenotio (n); qtiod non opus fuisset, si ipse
anno 490 palum affirmant (.). Hoc saltem majorii B per xtatem sese tueri et defendere potuisset. Forte
jure constiluerim, qnam alterum illud, quod nonnullii quis conjiciat patrem adhuc vixisse cum Arator litte-
Ravennamnatale ipsi solum vindicant (d). Ravennx: rarum studiis operam daret, ex his Athalarici ver-
fuisse cum Panhenio, patet ex epistola ad eumdemI bis (o) : Genilorisquineliam tui facundia et moribut
tcQ-pta(e) : adjuvaris, cujus te eloquiuminstruere potuil, eliamsi
His quoniamLaribustenebamurin urbe Ravennx, libris veterumnonvacasses.Erat enim, ul tcimus,egre-
Hospeshiansaderam,noctedieque, tibi. gie lilteris eruditus.Sed magis hxc pertinenladexem-
Sed natum illic fuisse mihi nondum liquet, quin1 plum ex patris, vita functi, moribus atque e.loquentia
potius prorsus non fit verosimile, siquidero Ravenna1 capiendum, quod sedulo imitaretur; in facund acerte
remotior sit a Liguria, ubi patrem vixisse suspica- addiscenda non usum fuisse patris prxceptis, ex se-
bar, poetamque in lucem arbitror editum. Georgius s quentibus apparebit. — Cum vero lortes creentur for-
quidem Fabricius (f) nondum lectum fuisse scribit,•, tibus et bonis, sic quoque Arator exprimere voluit
qua patria Arator fuerit, Italum tamen fuisse alioss illius exemplar, cui nalura illumvolueral esse simM-
opinari. Sed, ni fallor, Liguriam ipsi patriam tribuit' liinum, ut de Geniali. uo scribebat Plinius (p). Eru-
Athalaricus, apud Cassiodorum (g) ita scribens add diiionis namque paternx laudibus stimulaius tott-ut
Aratorem : Romanum denique eloquiumnon tuit re-" C se litterarum studiis tradidit, usus disciplina Deuterii,
gionibutinvenitti, et ibi te Tulliana lectio disertum n grammaiici Mediolanensis.Hujus auditorium cum in-
reddidit, ubi quondam Gallica lingua resonavil. — grederetur, Ennodius, qui prxcipue Aratori suo con-
Miltil et Liguria Tullios suos. Eodem et argumento 0 suluisse videtur (q), \ rxfationem habuit, qux adhuc
usus est Joannes Albertus Fabricius (h). Sed forlee in ipsitis Dictionibusiionasnperest(r). Ipsius Ennodii'
quis conjiciat hxc verha magis pertinere ad locum n opera in arie dicendi lunc quoque fuisse exercitatum
quo eloquentiam didicit, quam nalale solum. At' tradit Joannes Nicolaus Funccius (_). — Tantos qui-
vero duo mihi significassevidetur Athalaricus, Ara- dem, his prxceptoribus u. us, progressus fecit, ut ia
lorem mgenio fuisse adeo felici, ut eloquentia a studiis litterarum babere parem neget Athalaricus (t),
prxstiterU, liccl Romx non formatus orator, et indee De pangendi carminis facullate deinceps eril dicendi
apparere e Liguria quoque provenire poluisse homi- locus. Eloquentiaipsius maxime fuit celebrala, cujus
nes eloquentissimos.Ipsum illud verbum mitterena-- quidem vires eo latius explicare potuit, quo magis
lalissoli habere videlur indicium. Opportune succur- causas in foro egerit torrenti facundix flumine per-
runtLatini Pacali verba (i) : Hmc (Hispania) du-i- fusus. Advocaiionis,inquit ad eum scribens Athalari.
rittimot militet, hmc eiperieatissimos ducet, hmc 'C cus (u), te campusexercuit,tejudicii nostriculmenele-
facundittimos oraloret, hmc claritsimos vaies paril;! D git. Nam ita intra le fuil quamvis[legendumputo qua-
hmc judicum mater, hmc principum est; hmc Tra-' rumvis]ampla professiolilierarum, ut luum ibi conse-
janum illum , hmc deincepsHadrianum misil imperio. '. nescere non pateremur ingenium.Auspicalus es mili-
(a) Apud Cassiodor. Variar. vm, 12. (fc)Lib. u carm.epigr. 114,115,116.
In v.
(b) lexico, Arator. (/) Lib. ii, epigr. 105.
(c) Luisciusin lexic. Diclione, sive suasoria 9.
(d) Hoog straten. in lexic. n) Cortitis, ad Plinii epist. n, 4, 2.
i»i)
(e) Versu 35. (o) Apud Cassiodor. Var. vm, 12.
(f) luCommentar. inPoet. Christ., p. U. (p) Lib. MII, epist. 13.
(</) Variar. vm, 12. Amicissimumfuisse palet ex lib. vni, episl. 4
Biblioth. med. et inf. xtat., tom. I, p. 546, in (q)
(/») n et 11; lib. ix, epist. 1.
notis. (r) Adde et Diction. 12, 17,18.
(i) Panegyr. cap. 4, § 5. (f) De decrepita L. L. Seneet., p. 243.
(j) Prodr. de Stud. Mediol., c. 5; locum debeo o h) Apud Cassiodor. Var. vili, 12.
Georg.Christoph. Hambergero Nachrichten von deuu (u) Cassiodor., d. t.
voroebmsten Schriftstellern, pirt. m, p. 405.
81 , ARAWR. 52
ttm (a), cum implere potuerit cognilorem.Et quamvitA j susliuenti, qu* Ludewigii est sententia (A)_Seqttor
traherej te eloquentiapro defensione dicere, suadebat tanten hac in causa polius Joan. Fridericpm Biid-
tarkm mquitqsjudicanda projerre, Probalum ttt, qidd deum (i), circa aniuim 534 hoc facmm soribenton);
utiiilaiit habeaVtnoributarmata facundia. Tanlum au- licet ipsum hunc apnum constituat Hambergerus (j);
tem eruditiope et mgenii ctotibusvjrum ornanissimum quod si vcrum sit, nop dju aute mortem AUialarici ,
adsttmmos honorcs admoveri jubebat ipsarei publi- lioc conligisse dicendum csf, qui eodem anno talie .
cx salus. Primaevurn ad eosjam pervenisse lestatur confectus , octodecim tantum annos patus exspira-
Athafaricus (b). lpsi Albjtlaricq fuisse a labuLisse- vit (k). Ipsa autem Atbalarici, vel, si inavis, Aroala-
cretioribus scribit Hoagstrate.nas,et ex eo Luiscius(e); sunlhx hac de re enjstola superest apud Cassiodo-
sed qiia id fiat atiQloriiateme ignorare fateor. Certius rum (/), ubi interalia: Hinc esl, inquit, quod te co-
est legationem pro Dalmatis obijsse ad regem Theo- mitivaidomesticorumilluilraium honore decaramut, ul
.dejficiim, quam ad unnum 52p*refert Funccius (d), al multo majora de notlrit debeat sperare judidis, qui iu
ve:o ad ajuium jB27Hambergerus (e), uterque, »i te adhuc meliora credimus inveniri. Graade tibi nego-
niihi qpidem videtur, ex coiijectura,. nec umen satis tium vidu este commhsum.Posleriora hxc lucem ac-
certa. Fnnccii opMo probabjIiQr, si ad prmcipium cipiunt ex iis qux de hoc uaunere disseruit Jacobus
auni 526 referas; ati||aHarahergeri prorsus non pro-',B Gutberius (m) et Valesius (n); ipsa autem vertw pro-
cedit, cum f heodericus jaoj anno 526 diem obieril tuli, ut appareatnon salis accurateFunc-ium egisse et
nupremum, mense Augusto, yel ineunle Sepjembri (f), Joan. Albert. FabricJum: illum quujem (o), cum bis
relicto imperiq nepoti Alltalarico, tqtelara gerente litteris creatum fuisse domesiicorum ejt privatorum
Amalasunttia, Tlieoderici ftl.a. Quantasveroeloquen- comilem affirmet; hunc verp (p), cum privatarum
tia. laudesinde tulerii, non apertius quam ipsis Atha- tahium comitem constitutum declaret. Comea cnint
larici verbis exponi potest :Sed ut, inquit, merita lua privatarum, quod munus maxime erat honorifi-
exetnolit potius laudabilbus asseramus,Juvat repetere cum (q), deincj-psdenM-mfactusest, forte past Atba-
pomposamlegaiionem, quamnon communibusverbis., larici-mertem. Hoc vero munere on_aium fuisse, lieet
sed lorrenti eloquentia fiumineperegisti, Directusenim nulla certi scriptoris firmat auctorilss, memariatnta.
de parlibus Datniatiarumad dominum avum nostrum, meo illius rei commodeservavit codex Aratoris Rhe-
tic neeessitatesprovincialium,tic utilitalet publicas al- mensis raonacuorttmS.-Umigii, iaeujusaxowliohxc
legabas, ut apud illum, magna caulela toUkilum, et legi lesiantur Jacnbus Sirmondus Jr \, et Aub. tt%-
copiosus ettet el (astidia non moveres.Abundantia ti- rxu. (s) : Btaio. domiuoPetro adjftvoate, obhtuthie
quidemM$acttmtuqviisiwo tepore dejluebant,ei, cwn cedex ab Aralore illuUri,txcamil* dometlicmrttm,*__-
finemfacereSf.adhuc dictre q\imrebaris: movendo,de C comitepnvourwat, vm rtligiwh&e. —Tarideni vero
leciando implebasmuyis veri praloris nitum, cum jam neg-jiiaet moiesUas pertxsus, quas auk pas-imsug-
calisidicideseruistes officiuin. Meniorant pjrxierea et ge.rit, ad aliud viixjpairusseseeonfart Arator.Moi»-
alii.de quo nmen mihi rtondum certo liquet, Arat>- cliutn priua factum fuisae scrihil. Gee-gitw Fabri-
rem fuisse priitcipem legationis ab Athalarico ad Ju- cius (i). Cerle militix saerse seae accingans caput,
siifijanummissai, quain ad annum 527 referunl Hoog- solemoi more tondendum prxbuit (u), atque ita sub-
stralenus et Luiscius. — Certius est sua sibi erudi- diacontis EeelesJ»Romana factusest, quodadaimum'
lione eumdeui deinceps viam parasse ad honores in S-it refert Funceiu* («t^ cum TotUas i» ItaJi» rerum
auia regia obeundos. Conslitutus namque ab Atltala- potiretur, eoque ualertqttts in etegia ad VifUiuf_.ipM
rieo est comes domesticorum, quod non satis accu- Araior meu_orat; seddeeodixi i»aetis etinadder*-
rafe Joan. NicoL Ftmccius referre videtur ad annum dis. luCliiouio-»taatea au&oris iocerti apud Canisiom
826 (g), obstaiije minpri regis xtate et mairis Ama- .tulus subdiaconi iaui iili daiur ad anmmi 538, nisi
lasunlbx tutela; nisi tamen epistolas qnx Athalarici "ioc per prolepsia faelum putes. Non «ati» aceorate
nomen prxferunt, malri polius tribueudas arbitreris, autetn AJIoosusCiacoi-Ht»(x)+et kma. Hildebr. Wi-
ob corruptissimum Alhalarici ingenium vices ipsius tliQfius(y)Nos.Bomappellant diacomim. AUeromcon-
(o) Militiam W-tetlifitfogatan., sive, ut mox dieii, B . (m)' De Officiisdom. Aug. m, 28.
armaiam facundiam. Mililibus passim Icti siailes. I. (») Ad Anrmran. Marcell. xiv, 10. De domesti-
14 Cod. de Advoc div. judicior. ita fortis est, qui ct. confer Buneman. ad>Laciatit. Mort. Persec., c.
egregieclientibus operam prxstat. Grxv. ad Ciceron. 22 n. 3.
pro Quinct. 2. (o) De decrep. L. L. Senectuie, p. 243.
(,) Cassiodor. Yar. vin, 12. \p) Biblioth. med. et infim. Latin. lom. I, p. 346,
(c) Uierque in lexic, v. Arator. in tiotis.
(d) De decrep. L. L. Senect., p. 243. (q) Guiherius de Offic. dom. Aug. m, 25. Vales.
(e) Nachrichten yon den vornehmfiten Schriftatel- at.(Ammian. Marcell. xxix, 1.
lern, part. m, p. 405. (i) Ad Ennodium ix, epist. 1.
(() Confer. Joan. Petr. Ludewigiuro ih Vita Justi- (_) Schol. ad Sigebert. Gemblacensem, de Script.
niani, c. 8, p. 401, et in notis. E«cles. c. 38. Adde Funccium d. I., p. 245.
(g) De decrep. L. L. Senect., p. 243. \t) IB CommenU.ad Poet. dnristian., p. 11.
(h) Vita Justiniani, c. 8, p..413, in notis. (u) Vide episl. ad Partben. vs. 70, et de hoc more
(») Isagog. tom. II, p. 1629. Sifnond. ad Sidon. iv, episl. 24.
(/) Loco dicto, p. KF5. (u).De deerep. L_L. Scnect., p. 344.
(*:')Ludewigius VitsrJustin., c. 8, p. 412. Ix) In Bih_iotbeoa,p. 23».
\l) Variar. vni, 12. (y) Specim. GuMlitir., p. *», 99,157.
65 H. J. ARNTZ,EN.IPR^EFATIO. M
stantar luentur codices#et Hermanni Contracti (a) et, A quibus veterum fabulas eipressisse videtur (o), bor-
auctoris incerti io Chronico (b) testimonium; eoque tatu Parlhenii ad sacram poesinsese convertit, atque
magis hoc tenendum, cum diaconorum et subdiaco- hinc exponenda sunt qux in epislola ad Vigilium(p)
norum partes maxime essent distinctx (c). Neque memorantur. Ilaque velDavidis Psalmos, velGenesin
meliori jare Aldus (d), Ciaconius (e), Gyraldus (f), et versibus exponere in animum induxit (9). Neque mi-
cditores npnnulli dixerunt diaconum cardinatero, qua rum est Parthenium eidem hujus rei auctorem fuisse,
de re'ad Epistolam ad Florianum (g) expnsui. siquidem pangendi carminis facultate inter subs ex-
cellemi. tlac laude neque eumdem posteriores eruditi
Ex hiscc apparel crarissime, prxsertim Aratorem censuerunt indignum. DanieliHeinsio videbatur a na-
nostrum (loruisse sub Justino Thrace et Jusliniano, tura ad
poesin factus, nisi qualenus non pauca ab
atquc pueritiam ipsius ad Anastasii imperinm esse xtate sna trahebat (r), non ignobilem poetamappellat
redigendam («). Nimis lamcn late florenlem ipsius Joan. Ludov. de La Cerda (.), poelam non infelicis
xiatem Taubmannus (i), aliique, extendunt ad annum
ingenii Maderus (t), vatem m.gni ingenii, et Christia-
560. Habita vitx humanx ratione, eo poluisse per- norum non Bartluus (u). Mulato autem
postrcmum
verrire largior facile Ciaconio (;'), cum vix tum se-
consilio, potius Arator ad ceieberrima apostolorutn
ptuagenario major fuerit; sed aliud si
est, loquamur a Acta aiiimum app!icuit, ducem seculus Lucam, atque
de tempore, quoquisprxcipue rebusgestisscriptisve ita tandem edidilcariuen hoc, DeAclibusapostolorum;
inclaruerit, aliud,si devitx termino, quem altingere lwnc enim
potius operis fuisse inscnplionem, quam
potuerit. Nescio itaque eur Atdo, Aratorem anno 544 utaliis videbatur, inferiusosten-
Bisloriwapostolicm,
fleroisse memoranti, oblocutus fuerit Gyraldus (k), etan. (v). Itnitatum hac in re fuisse Juvenci et Sedulii
Paulum Diaconum, et Palmerium duces seculus,-qui scribit iu Nostri Viia Aldus, qux ipsius edi-
ad annum 560 referunt. Magis placent qtix addit, nisi eftempla
tianiprxfixa est. Perfectum autem fuilhoc opusanno
fortatte hoc tcriptiste tempore(anno nempe 544), illo Christi 544, ul ex codice Vaticanorecte monuit Lab-
( anno 560) decettitte intelligamut. Licet enim non beus
constet clarissime quando fuerit fato functus (/), (x), et mox clarius apparebit, unde non saiis-
accurate Aidusin Araloris Vita : Cum vero hot librot
tamen conjeclura non rejtcienda xtas ipgius ad
componerei, urbt Roma a Gothit et Vandalis obtide-
hunc similemve annum exlendi poterit. Vellem
addi- balur, eralque in Urbe de eligendo ponlificen<n p,irva\
Georg. Christoph. Hambergerus auctoritatem conlenlio. Tandem, divina clemenliaUrbe ab hosiibut
disset, qua mortuum fuisse Aratorem anno 555 affir-
liberala, Viyilioque creato pontifice,pax Ecclesimred-
maverit (m).
dUa esl anno Domini nostri Jesu Chritti £07. Nisi sit
Alque hxc quidem sunt qux ex veleris xvi monu- iQ in nomeris typographi vitium, gravis.imus est Aldi
mentis et hominum eruditissimorum commenlariis error, cum secundum vutgatiores Fastos Vigilius
colligere potuerim ad Aratoris vitam perlinentia. Pe- pontifex fuerit crealus anno 537 vel sequeoti, quo
dem promoveo ad poeseos cognitionem, ipsumquehoc tempore et ilix conteiitiones fuerunt, prxcipue ob
earmen, cujus causa omuis hxc prxfatio comparala Sitvcrium, sede pontificiaejectum (y). — Perfectum
est. Ut itaque liberalibus disciplinis Aratorem tradi- vero carmen primum obtulit Arator abbati Floriano,
tum et imbutum fuisse superius ostendi, ita in iisdem deinceps Vigilio papx; utrique commend-vil addiia
excolendis ducem habuil Parthenium. Cum eodem epistola, quam alios secutus operi prxmUtendam
Ravennx moratus primum illic legit Gxsaris Histo- censui. Oblatum vero Vigilio est viu idus Apriles ,
rias, sive Ephetneridas (n). Ex sua autem eruditionis. maximeque pkcuit, ita ut non tantum publiee prx-
penu varia tum depromp.it Parlhenius, quibus do- lectum, sed el omnium laude bonoratum fuerit. Ap-
ctior iieret Arator; cumque ipse poetarum legendo- ponam hanc in rem, quo magis fala birjus carroinis-
rum miro amore caperetur, suo ad poesin exemplo cognoscantur, ea qux in cod. Vossiana secundo ad
Nos:rum «timulavit, qui cum jam inde a prima xtale finemerant ascripta, ita ut addam variasexcod. Voss.
scribendis carminibus operara dedisset, prxcipue iis 3 ut et Vaiicano (*) lectiones.

(a) Thesaur. Canis. tom. III, part. i, p. 225. ]


D (») Epist. ad Parlhen., 39.
(6) Apud Cartisiumin Tbes. tom. III, part. n, p. (0) Epist. ad Parthen. vs. 51.
240. (p) Versu 16, ubi confer notas.
(c) Vide qox notavi, p. 2. (4) EpisL ad Parthen., vs. 73.
(d) In Vita Araloris, editioni".ipsi_sprxfisa. (r) Aristarcho Sacr., p. 329.
(e) In Bibiiotheca, p. 239. (s) Ad Virgilium, _Eneid. 1, 39.
(f) Histor. poet., dial. 5, p. 297. (() Ad Panvinium, de Triumpho cap. 7, in fioe.
(g) Inferius, p. 2 et 3. (u) Ad Statium Theb. 11, 706; ad Glaudian. ut.
(/i) Vide Vossium,Art. Gratnmat. ii,39,et quxdixi Cons. Honor. pra.fat. vs. 1.
in Miscell.,c. 4. (v) Pag. 32.
(i) Ad Virgilii Culicem vs. 78, et quos memont (x) Btbliolh. Nov. mss., tom. I, p. 688- Vide Fa-
Funccius dedecr. L. L. Senect., p. 246. bric. Bibl. Lat. lom. I, p. 705; Bibl. nied. et inf.
(i) ln Bibliotheca, p. 239. Latin. tom. I, p. 346. Ad eumdem annum refert quo-
ilt) Histor. poetar., dial. 5, p. 298. que HernianiiHsConiraetus in Thesuur. Canis., lom.
(/) Vide Funccium, de decrep. L. L. Senect., p. III, part. 1, p. 225.
246 (y) Vide Platina, Vit. Ponlif., p. 75.
(m) Nachrichten von den vornebmste» Schriftslel- (z) QULC in eodem ascripta eranl, exs.ant iu Bibl.
lern, part. tn, p. 405. Patrura Lugd., tom. X, p. 125.
55 ARATOR. 5«
/n nomine Patrh, et Filii, et Spiritut tat\cti [hxc A huic addere carrrrfnipoterat, atque adeo ipsi ab Ara-
priora ignorat Vatic.]: Beato domno [posterior vox fore commendatumest insigni epistola, ex qna skuti
abe.l a Vat.] Petro adjuvante oblatut ett hujusmodi plerxqne Partbenii dotes el insignia merita cognosci
eodex ab Aratoresubdiacono[ Vat. addit (a), sanclm possunt, ita eamdem doctior orbis debet accuratx
Ecclesim Romanm et\ sancto alque apostolico viro Jacobi Sirmondi diligentix, qui primus edidit ex cod.
papm Vigilio, el suseeplusab eo die vm tduum Apri- Rhemensimonachorum S. Remigii, in notis ad Enno-
lis in presbyterioante confessionemsancli [Cod. Vat., dium (g), unde deinceps Bibliothecx Palrom Lug-
beati ] Pelri, cum ibidemplures episeopi [ Vat. addit dunensis editores expresserunt (h), idemque consi-
presbyteri], diaconi, et clerus \ lege ex Vat. cleri] lium secutus stim, licet in noslris codd. non repe-
part maxtma pariter interetset, quem cum ibidem legi rialur. Bartbius quidem (i) Aratore eamdem statuit
mox pro aliqua parte fecisset, Surgentio , viro vene- indignam, sed argumenia ejus tanli non sunt, ut
rabili, primicerio [Valic. habet Surgentiut, vir vene- operose refellaulor, quod ex illis etiam apparebit,
rabilit, primicerius, et ita Aldus in Nostri Vita] scho- qux ad hanc epistolam sunt nolata. — Alia Aratoris
Im notariorum in tcrinio dedit recle [ lege ex Vat. et scripta mihi noninnotnere. Ex ThomasiniBibliocheca
Voss. 3, Ecclesiw] collocandum. Cujus bealitudinem Patavina tamen Fabricins (j) memorat epistolas Ara-
litterati omnet doctissimi [iege doctissimiqueex Vai.] B loris mss.; sed cum libri inspiciendi mihi non sit
edntinuo rogaverunt, ut eumjuberet pubtice recilari, copia, non ausim definire ulrum intelligantnr cpi-
quod cum fieri prmcepissetin ecclesia beqti Pelri qum stotx ad Florianum, Vigilium et Partbenium daix.
vocatur Ad Vincula, sub [dele boc ex Vat. ] religio- Ad ipsum carmen quod allinet, uli illud Vigilio
torum timul ac laicorum nobilium, ted et e populo placuit, sic non minus aliorum laudibus, propter
diversorum [novem prxcedentes voccs ignorat Vat.] eloquentiam,'fuit celebratum. Ita naroque Venantius
turba convenit, alque eodemAratoresubdiacono[abesl Forlunatus (k):
a Vat.J recilanle, distinctisdiebus ambo libri quatuor Sorlisaposlolicae
qox gestavocantur,et Actus,
fCod. Vat., septem; sed male, ut ex sequenlibus FacandoeloquiovaiessulcavitArator. '
patct ] vicibussunt auditi, cum in una die modicapart Et Eberhardus Bethuniensis (<):
libri [Vat. habet, cum imius medietas libri, quod Nonaret serie melri, sed floretArator.
malim ] tanlummodolegeretur, propter repetitionesas- Doctus,aposlolicafactadecenter arat.
tiduas, quas cum favoremuliiplicipottutabant. Eadem Eamdemque laudem non minus a posterioribus eru-
ergo recilatio [Vat. codex, eadem hmc r.p-iitio] facla ditis tulit. DisertissimumAralorem in perpolilo car-
€tl his diebus, prima id. Apr., secunda xv cal. mine appellat Alexander a Turre (m); aculi teriptor
Mai. [Aldus in Vita Noslri, xm cal. Mai.\, tertia viu iQ ingenii habetur Casp. Barlhio (n), et bene doclut, tt
id. Mai. (b), quarta vero die III cal. Jun., tertio facilior etiam in tot diffieultatibut, quam twculiilliut
[Vat. addit anno ] post consulalumBasilii V. C., in- tricm fere [erebant (o); admodumdoctut (p); trudi-
dictione teplima. tut (q); minime contemnendut (r); ipsumqne poema
Posteriora bxc satis indicant annnm 544, dc quo nobite dicitur eidem (t), adeo ut tatit admirari id
superius monui. Videatur Relandus in Fasiis; Biblio- multa smculanon poluerint; et sane plura eidem in-
thecx Patrnm ediiores (c) ad annum Vigilii 5 et Ju- sunt elegantia, prxcipne cum optimos quosque se-
stiniani 19 non salis accurate referunt. culus fuerit duces, quod.jam attigit Wiihofitis (i),
Ita cum laudatum et in seriniis Eccfesix repositum et ex veleribus prxcipue Lucanum, quod quibu.dam
fuisset hoc de Actibns apostolorum opus, misit illud exemplis in Observationibus docui (tt): atque hine
Arator in Galliamad Parthenium, ipsi amicissimum, gratissimam qoodam loco versuum concatenationem
filiumque sororis Ennodii, dequo pluraSirmondus (d). laudavit Beda (.), et acnmine suo, in describendo
Aratoris fuisse commilitonem docet Funccius («). Pauli discessn, Latinilatem illius xtalis supsrasse
Is illustri nomine insignis, magister officiorum et vere scripsit Barlbius (x). Neque tamen diffiieor nv>
patricius ((), sua auctoritate plurimum ornamenti mio allegoriarum studio inlerdum fuisse abreptum

(a) In cod. Rhemensi monachorum S. Remigii, D (j) Biblioth. roed. el inf. Latin., tom. I, p. 548.
apud Sirmondum ad Ennod. ix, epist. 1, legilur, ab (K) Vita Martini, in principio.
Aralore illustri, excomitedomesticorum,excomite-pri- (/) Apud Fabricium, Bibl. med. et inf. I_atin..
valarum, viro religioso, subdiacono S. E. R. tedit tom. II, p. 225.
apostolicm, tanclo atque apostotico, etc. (m) De lulgenti radio Eccles. hierarcb., pan. i
(.) Huncdiem vm idus Maias omiltit Vat., qui lib. iv, p. 223.
tres repetitiones memorat, lertiamque constituit tu (n) Ad Statii Silvas in, 2, 58.
cal. Jun.; sed is error est librarii, media oinit- (o) Ad Slatiura tv Theb., 19.
tentis ob eamdem vocis tertiut repetitionem, ita ut \p) Ad Statium vi Theb., 550.
lertia junxerit statim sequentibus, tertiotal. Jun. iq) Ad Claudian. Laud. Slilicon. m, 122,
(c) Tom. X, p. 125. (r) Advers. vm, 12.
(d) Ad Ennod. 6 epist., p. 1494. I (*) Ad Sutium iv Theb., 19.
(e) De decrep. L. L. Senect., p. 246. (t) Specini. Gunther., p. 108.
(f) Vide inscriplionem epistqlx ad Parthenium. . (u) Vide ad lib. i, 49, et aliis locis.
(g) Lib. ix, epist. 1. '(.) De Metris, p. 2367, inter Gramm. Putscbii
(h) Tom. X.-p. 141.; (i) Ad Statium iv Theb., 25.
(ij Advers. xxix, 2.
5? H. J. AR-.T_-_.NIlPR_£FAT.O. 58
iUisqtieetundem carmini eleganlissimo non paucas A j contraliebant, vel exlendebant (k). Ut tamen ap-
inussisse maculas, iis prxcipue locis ubi voces He- pareat quantum sibi in hisce editores permiserint,
braicas male fuit interpretatus, atque ex iis allusio- addam hic ea qux ex codice Ballbasaris Morcli ex-
nes, plerumque Ianguidas, derivavit. In talibus bos cerpsit Nicol. Heinsius, additis versibus ad quos
scriptores nugas sxpius egisse recte censebat Da- sint referenda.
niel Heinsios (a), et vere Joan. Aug. Ernesti, V. C. CAPITULATIOLIBRI PRIMt.
Nam cum, inquit (b), religio Christiana ad Grmeos
etset propagata, doctores Ecclesim, qui in explicandis De AscensioneDomini, vs. 21.
divinisversabantur, plerique—ignorabanllinguamHe- De alloculione tancti Petri, ex Matlhia xu (lege et
'braicam, tolaque Grmcain interpretandoulebanlur. — Matthia in) relato, vs. 69.
Hinc orlmtunt multminterpretalionet librorum sacro- De adventu sancti Spiritut in igne super apostolos,
rum, et invectwin Ecclesiam,pro verisqueprobatm,etsi vs. 119.
non pugnanlet cum tumma doclrinw Chrittianm, quan- De sermonePelri ad bapthmum hortanth, vs. 160.
quam lales quoque,et fatiw minimequeaccuratm, qux- De eo ubi illis erant omniacommunia, vs. 211.
que plura banc in rem sequuntur, lectu prorsus di- De claudo a sanclo Petro ad Poriam speciosamtura-
gnissima. Atque hxc ratio est quod Aratoremlurbaii D ] lo, vs. 244.
termonis tcriptoremappellat Barlhius (c), vatem diffi- De inlerminalione Judmorum, qui Pelro respondente'
ciliorit eloquii(d), tcriptorem affectibusmovendispa- tunt eontempli,vs. 293.
rum utilem (e), et intricatiorem (f), parum tamen in De eo ubi omnet apottoli gratias Deo relulerunt, vs.
hisce constans ; neque enim illa satis conveniunt iis 335.
qux ex eodem superius memoravi. Sed jam alii De eo ubi erat credenlium cor unum et anima una ,
eamdem notam quibusdam Barthii testimoniis appo- vs. 383.
suerunt. Accuralius est judicium Funccii (g) : Suffi- De Ananiaet Saphira, vs. 417.
cil opus etse pium, eliamsinon satis eruditum; neque, Deeo ubi umbra Petri sanabantur infirmi, vs. 455.
ut tmculum [aebat, in eo exarando tcriptori tpiritut De eo ubi in templo apostoli qui in carcere mitsi [ue-
defuit poeticus,licel nonnullos, vel imprudens, contra rant reperti tunt, vs. 515.
Itget metri severat commisiterrores. Posterioris gene- De eo ubi ab aposlolit 7 diaconi ordinati sunt, vs.
ris exempla in notis passim protuli, in indice sub 552.
Protodiacis collata; sed hoc Arator cum reliquis l)e pastione sancti Stephani, vs. 586.
poetis Christianorum habet commune, ex pio eo- De eo ubi Simeon pecuniam offerens, Petro incre»
rumdem consilio, quod atiigit Corn. Valer. Vonc- Q ptnte, confusus est, vs. 624.
fcius (h). — Cum verojam in eo sim, ul carminis De Philippo et Eunucho, vs. 672.
hojus merita investigem, non omiserira poetam sibi De ' Saulo cum peteret Damascum
ccecitate percutto,
quidem Aclus apostolicos proposuisse carmine con- vs. 708.
scribendos, sed res ipsas primis plerumque digitis De Paratylico a sancto Pelro in Lidda curato , v_.
attigisse, atque, suis additis, liberius Juvenco aliis- 754.
que fuisse evagalum , qux vera" est Richardi Simo- De Tubila a sancto Petro suscitata, vs 801.
nis (i) sentenlia, unde nescio an quis carmen hoc De Cornetioab angelo visitato, vs. 846.
Metaphratin poeticamActorum recte cum Ci. Joanne De visione Peiri, cumei de cmloplenum vas ottentum
Albertio dixerit (/). — Atque ila jam defunctus vi- ettet, vs. 878.
deor illis qux ad poetam ipsumque carroen perti- De eo ubi sanctus Pelrus Hierosolymitretulit tur gen*
nent, ubi hoc addiderim, videri mihi carmen hoc libus prmdieastet, vs. 966.
conlinua serie conseripsisse eo modo quo Fabricius De eo ubi nocte anqelus Petrum solvent e carcere per-
edidit, non vero in capita dissecuisse, veluti in Ant- duxit, vs. Iti07.
verpiensi editione conspicitur, in qua initium libri u
consiituit caput 25. Igitur capitula rejeci, ex edito- D CAPITULATIOLIBRl SECUNDI.
rum arbitrio nunc longiora , nunc breviora , licet et De eo ubi Saulus, qui et Paulus, apud consultm Pau-
codd. eadem habeant, sed qux tamen, ut in Sedulio lum prmdicavitin Pasa [lege iit PopAo],vs. 1.
deprehendi, debentur librariis, iis prxserlim qui De eo ubi Paulus Antiochimin tynagogam prmdicant
vel zpvaoyiyot ornamenta addebant litu-
xvX).iypi.tfoi de egressu Israelitici populi attutit tnentionem,
lis librorum, capitumque initiis, aique adeo ad spa- vs. 40.
t a qux a priori librario his ornamentis vacua erant; De eo ubi ileium in eadem tynagoga de returrectione
relicta sese accommodantes, tales inscriptiones vell et patsione Dominiprmdicavit, vs. 96.

(a) Arstarcb. Sacro, p. 329. (h) Lection. Lat. lib. n, c. 2.


(-) Opuscul. philol. et critic, p. 213. (i) Histor. <rit. comment. N. T., c. 23, p. 335.
(r) Ad Staiium m Silv. ,2,58. Locum debeo Buddeo, Isagog. tom. II, p. 1629.
(d) Ad Slaiium n Theb., 706. (j) Ad Glossar. N. T., p. 78.
(e) Ibid., ad ivTbeb., 19. (k) Vide Christian. Gollib. Schwarzium in Scho-
(f) lbid., ad vi Theb., 550. liis Phil. ad procem. Instil., p. 23.
(g) De decrep. L. L. Senecl., p. 246.
m ARATOR. «9
£)**. iifciPaulus infirmumpedibus curavit in Littrit, AI spem omnium implevit, i/isigne, quod dudum fore
vs. 156. augurabar, musarum nostrarum decus et ornamen-
De eo ubi Paulut Hierotolymam Petro vet cunctit tum. Cxterum codex primus, ita diclus quia reliquis
Apottolit de circumcitione,quam Judwi movtrant, prxstare videbalur, forma est octava, reliqui autem
intulit qumsiioHem,vs. 242/ . quarta. Integrum Aralorem complecliiur secundus,si
De eo ubi Pautut a Spirilu prohibetur in Achaia [lege ab epistola ad Florianum discesseris; primut autera
Asia] prcedicare,vs. 307. incipit demum lib. i, versu 427; tertiut vero lib. u,
De ee ubi Paulus in Philippis a putlla Pilhonemjut- vs. lOi. HIc est omnium corruptissimus, ita ut libra-
tit exire, vs. 383. rium vix Latine schrisse diceres, eaque est ratio
De eo ubi Paulus cum Epicurmh, Stoicis philotophh quod plerasque ex eo variantes lacitus prxterierim,
decertaxil,vs. 443. futiles siquidem, et somniantis poiius librarii aelira-
De eo ubi Pau.ut Corinlhi apud Aquilam manent po- menla. in secundoconspiciebantur plures glossx in-
putum converlitad Chriilum, vs. 506. terlineares, qux tamen lib. u maximam partem eva-
De eo ubi Paulut Epheti 12 virot, qui a Joannt bapti- nescunt; has locis obscurioribus consului, et innotis
%atiitmt, iu Chritto baptizavit.ys. 869. paasim iisdem locum dedi. — Prxter baeccelebranda
Dt eo ubi in Epheto 7 Judmi, ticul Paulut facielat, B 1 mihi, et grata mente prxcipue commemoranda est
dmmmiaco manus imponentet, ab eodem lacerati msignis Pelri Burmanni Secundi in me humanitas et
tunt parilerque fugati, vs. 623. benevolenlia, qui lol alns amicilix erga me indiciis,
De eo ubi in Epheto contra Paulum Denielriu*.argcn- tantum in Aratore a/fdidit, ut, quidquid ornamenti
tarius tedilionemconcitavii, vs. 688. j»ra poetx accesserit, huic uni fere debeatur.-Nactus
De eo ubi in Troia Puulus Euthicum de umtaculo scilicet sum a viro clarissimo triom codd. collatio-
adenlem tuscitavit, vs. 753. nes, Cantabrigiensis, Universitatis, et Baltbasart
De to ubi Paulut Hitrosolymam profecturut cuactit. Moreti. Duo priores ad editionem Fabricianam con-
ex Atia vocatit valcdixit in lit.ore, vs. 826. tulerat Gottieb Cortius, atque ex bibliotheca Menc-
De eo ubi Paulus apud Fetlum pratidem conlendent. keniana, Lipsix divendila, eamdem sibi compara-
cum Judmis, vs. 991. Sed sequens capitulun. prx- verat Burmannus. Koreti codicem contulerat Nico-
- figendum fuissel. laus Heinsius, fectipnesque variantes in scbedula
De eoubi Paulut in templo comprehentus esl a lu- notaverat. Canlabrigiensem ascripserat Cortius esse
dceh, vs. 915. cod. roembranaceuin collegii Trinitaiis apud Canta-
Deeo ubi Paulut excuttit viperam de manu tua i»; brigienses, uncialibus lilleris scriptum, perantiquum
focum, el iltmsuspermantit, vs. 1156. I et nitidrssimum. Hunc arbitror eumdem esse quem
C
De eo ubi Paulut a Milite intula, ubi sanitatet fecil,' ab Erico Benzelio collatum habuit Joan. Alb. Fa-
navigant Romam utque pervenil; Cmtarem appel- bricius (a). Alter codex erat paulo recentior, sed ac-
tavit, vs. 1206. curatius scriplus, -lesie Cortio, isque in bibliotheca
Hxc jam librariis deberi vel iude apparet, quod in, Universitatis servabatur. Cutn Cortius non addide-
Vossianis longe plenius iegantur, elegantiora tamen, rit, cujus universitalis fuerit, tautum bunc Cod. Uni-
in priori cod., aliter iterum in Aldi edilione, aliter. vert. dixi; suspicor tamen esse membranaceumcodi-
in Tomxsianis sjmilibusque. cem, quem in Paulina Lipsiensium bibiiotbeca ex-
AUpiebxc ojuidem Unluca. Superest utde admi- s.tare memorat in epislola ad Heinsium Cbrist.
niculis exponam quibus in ornando poeta usus sum. Daumius(-). Moreti codicero Heinsius veterrimum
El priort quidem loco memorandi sunt tres codices. appellat; sed non ultra vs. 204 lib. I contolit, unde
Vossiani, in membraria eonscripti, quos talium di- reliquis xgre caremus. Eumdem forte inspexit in
tissJaia academix Lugduuo Batavx bibUotbecaasser- itinere, cum a Spadanis fonlibus, qnos valeludinis
vat. Consilii mei de Aratore pcr clariss. Burmannum causa adierat, redux et Brabantiam peragrans Ant-
Secundum certipr factus Ludovicus Casparus Val- verpix Moretum, typographumejus xtaiis summum,
ckenaer, V. C officia in litteras humanitate, ho-. D inviseret (c). Uoc addendum, praler variaotes ex.
rura inspiciendorum copiam fecit, eui adeo hoc. Canlabr. et Univers., Cortium quoque ascripsissa
nomine obstricu» gratias ouas possum maximas me. quxdam, addita litlera P. Suspicor bxc ex schedis
debere profiteo*. Nec minus ia aere suo roe consti-. Pulmahni esse deprompta, qui quidem ex codd. hxc
tuit reum Everwimis Wasaenbergius, qui studiorum, videtur descripsisse, cum aliquando aperle sint con-
causa Lugduni moratus, in hts conferendis operam! tra melrum, veluli, ut utiico lantum exemplo defun-
sua sponte oblulii, et accuratissime perfecit. Uli au- gar, vetus lib. i, vs. 149, et certe Pulmanni manum
tem probala pietate ductus hoc mihi, prxceptorii sese in Aralore habere testatur in epistoia ad Hein-
quondam suo, prxslitit oflicium, ita, oblata mox ei- sium Christ. Dauraius(d), eumdemque mss. consu-
dem honorificain Daveatrtensi gymnasio provincia, luisse tria, Brugense, et bina Leodiensia auctor est

*~
(*) Vide Bib). Latin., tora. 1, p. 706. Biblioth, (.) Vide BurmannumSecundum.CommenUdeVit.
ined. et inf. Latin., lom. I, p. 346.} Nicol. Heinsii, p. 5.
(6) Sylloe. Burmannt tom. V. o. 25S -, (</)Syllog. Burinan., tom. V, p. 254.
^
«1 H. J. ARNT__E_U_ PR/KFATIO. 61
&-_*$. taoticiHi (a): eomagig id suspicor, quia, A 1551,1562 (/<).—Tornacsianetres sunt, 1553, 1566,
beneficioiudctn IkBwaaui, bahucrim aliud editionis 1..88. Prima quidem omnium est opiima, ad Aldi-
Fabricianx exempluro, quad olim fuil Car. Attdr. nam, ui videtur, expressa. — Fabricius quoque edi-
Dukeri, in quo ex schedis Pulmanni ad Aratorem dii in Corpore Poetarum eectetwsltcoHiffl1S64, ne-
quaedamexstabant, levioris licet roomeati. Hac su- jque tamen in Aratore tantnm sibi lribuit quanturo in
spicione ductus, illa Cortii, Schedarum Potmanni Scdulio aliisque, qna de re in prxfatione ad Sedulium
nomine, reliquis variantibus inserui. — Vellem, ad prnpe finem abunde dictum est. — Exstat etiam in
mams quoque fuisscnt variantes cx cod. membrana- Bibliotheca Patrura, cnjus editiones cnumerat Fabri-
ceo, fonna quarta, quem Londini in Westmonasle- cius (t); ipse autem variantes lectiones protuli ex
riensi bibiiotheca servatuni vi.iii Zacharias Conra- edit. Lugdunensi apud Anissonios 1677. Colonien-
dus UlTenbachius(.), ul ct ex Suollano et Daven- sem vero 1573, forma minori, cum quibusdam ex su-
triensi, quos meraorat Georg. Fabricius (c); posle- pericribus nunquam vidi : memorant eam Fabricius
ripr tajfien quo abierit nescki; in pnblica saltem il- et Funccius.
liusorbis bibliotbeca non exstare ad me perscripsit Quoscodd. quasque(Sic)ex edd. ascriplis vidi, ex il-
Ci. Rboerius. lisaccuratissirae varias lectione$pro(uli,etiamaperte
Editiones,Aratwis u<i sunt varix, sic prxcipue, 8 vitiosas, si Voss. 3 excipias, secutus in eo quidem
bcneficio CI. Bormatmi Secundi inspexi Aldinam, consilium Joan. Aug. Ernesti (;'): Meliut, inquit, ho-
Antverpiensem, Basileensero, et Tdrhxstanam: dux dte et aliorum usibuset posteritalis comniodilaiicon-
ejusdem Tornresii aiixpenes me erant, nnde in il- tulilur, hac quati lege inducta, ut in codicibut excu-
lis distinguendis interdum iis numeris usus sum de liendit nihil, quamvh lenue, quanivisvitiotum, negli-
quibus dixi iu pncfatione ad Sedulium. Ut omittam gatur, qua re omnit ultra confereadinecettilat tollitur.
editionem _brmafuarta, sine anni etloci nota, quam — Addidi excerptas ex Adversariis Caspar. Barlhii
memoiat Fabncius (d), omnium qux enumerantur observationes; veliem tamen ut ex rnss. suis plura
prima est Medrolarreosrsanno 1469, forma octava («), poeix protulisset emendando, prxcipue eum egre-
qux forte eadem est quam ex Mattairio ad sequen- gios Aratoris codices babuisse videatur. Ipse enira
tem annum refert Hambergerus (f); additos eidem sese possidere affirmal Aratoris membranam, xtato
fuisse Juvencam et Sedtilium tesiatur Fabricius, vix jam legendam (k), membranas antiqnissimas et
undeapparei quojure in calalogo bibliothecx Go- rectissimas (/), vetuslissimas et udclissimas Colo-
chenianx edilio Sedulii Davcntrieusis anni 1519 nienses (m), bonas et pervetustas, quas ex manubiis
prima dicatur. — Secutus esl Aldus Manutius, qoi Carthusiensitim prope Argentinam redemerat (n), et
Venetiis Araforem cum aliis Christianorum Poetis C quatuor codd. membrauaceos, integros diversos, ac-
edidit, forma quarta, anno 1511: qux editio eximia cedentibus eliam quos Pulmannus composueral (o).
esl et emendatior.—Solus Argenlorati prodiit 1507, — Prxter hxc ex Georg. Fabricii commentario illa
forma octava. — Cutn Sedulio et Juvenco Lipsix excerpsi qux ad Aratorem referenda videbanlur,
1515, fornta quaria. — Salmanlicx, cum commenta- prxcipue cum illud Fabricii Corpus paucorum sit in
riis Arrii Barbosae, forma majori, 1516. — Antver- manibus. — De meis uihil est quod addam; si diii-
pix, lypis Joannis Graphei, 1555; ejusque lcctiones gentix in conferendo laudem, et bene de liilcris me-
conspirant cum iis qux ex Schedis Pulmanni, ut vi- rendi sludium non denegaverit xquior judex, sat
debatur, protuli, ita ut vitiosissiroa quxqne sint ex- operx me tulisse prelium arbitrabor. Quas iis iuser-
pressa. — Succedunt qux Pulmanno tribuuntur Ba- tas vides Cl. Wassenbergii conjectaras, sane quam
sileenses, Talem sine anni nota, prxmissa I.ein- elegantes, mecum per litteras communicavitvir ami-
hardi Hadamarii prxfatione cum variis leciionibus, cissimus; xgre lamen fero, majorem earumdem par-
forma octava, memorat Fabricitts (g), eamdemque tem in Addendis reponendara fuisse, operis litlera»
affirmat repetiiam Calari apud Vincentium Sembe- prxvenientibus. Indices adjeci satis accuralos, et
nium 1573, sed 1571 constituit in Bibliotheca Cia- priorem quidem, quo facilius quisque Aratorem cum
conius. Est et Basileensis anni 1557, apud Bartbo- 0 Actibus conferre possit. In Addendis leviora lype»
lomeum Weslbemerum et Nicolaum Brylingerum; graphi peccaia prxtermisi, riolatis tantum graviori-
banc beneficio Burmanni consului, et adeo quidem bus; id moneo, ne quis reliqua negligentix incu-
cum Aldina conspirat, ut omissos ab Aldo versus rixve omissa tribuat. Alqtie hxc sunl qux tecutn
ipsa quoque ignoret. Ex hac forte reliqux Basileen- agere volui, lector erudite. Tu vale, et huic dc Ara-
ses profluxerunt, qux referuntur ad aunos 1541, tore bene merendi consilioCave.

(a) In Comment.ad Poet. Christian., p. 11. (h) Primam et ullimam memorat Funccius de de-
(_) Itiiier. lom.inII, p. 515. crcp. L.L. Senect., p. 247.
(.) Comment. Poet. Christ., p. 11. (i) Bibl. Latin., tom. 111.p. 505.
(d) Bibliotb. med. et infim. Laiin., tom. I, p. (i) Opuscul. philolog.et critic, p. 330.
346; Biblioth. Lalin., tom. III, p. 307. («) Advers. xm, 20.
(.) Vid. Beuchem. Incunab. typograph., p. 16. (/) Ad Statium m Siiv., 2, 58
(f) Nachrichten von den vornehmsten Schriftstel- (m) Advers. xiu, 20.
lern, part. m, p. 406. (n) Advers. xxxm, 3.
(g) Biblioth. Laik)., tom. III, p. 304. (o) Advers. XJH,20.
63" ARATORIS 64

ARATORIS SUBDIACONI

EPIST0L4 AD FLORIANUM.

\ Dominosancto ac venerabili 2 et in Christi gratia spiritaliter 3 erudito Floriano abbsti, Arator


subdiacoausS.
NOT.E.
Aratoris.] Nomen ipsum Aratorit et aliis usur-, \ Theod., de Episcop., et Tribbechovius Continnat.
palum. Nam Aralor dux ab Ammiano memoratur, exercit. ad Baron., p. 165. Talis subdiaconusmemo-
lib. xxvni. BAKTHUIS, lib. xm Advers., c. 20.—Locus ratur apud Reines. Inscripl. Cl. xx, n. 57; ascri-
Ammianiesl cap. 2. Sed iilic Valesius in aliis Oralo- bam Isidontm Orig. vn, 11, ut emendem : Hypo-
rem legi monel. Fesiinavit vir summus in comment. diacoui Grmce, quos not subdiaconos dicimut, qui
majori ad Phxdr. tv, I, 8, qui Aralum appellat. Eo- ideo tic ^appellaniur, quia tubjacent prwceplit et offi-
dem tamen modo Vossius de Analog. m, 30, in fine. tih levitarum. Obialionetenim in temploDei a fideli-
Subdiaconi.] ln Ecclesia veteri non diaconi solum, but ipti tutcipiuht, et levith superponendasallaribut
sed infimi ministrantium erant, qualiquam in Actis deferunt. Iia locns legendus esl ex antjquissimo cod.
apostoloruminferioies non memorentur, sedet diaco- Groningano. Resecui qux in edil. Golhofr. interme-
norum diaconi, hoc esl subdiaconi. Talis in urbe dia legontur.'XTroStaxov-e., voxplerisque Iexicis igno-
Roma fuit Arator, cujus opusculuminscribilur : AKA- rata, exstat in columnaDianx; inscriplionem einen-
TORIS SUBDIACONI. In veteribusaitiem membranis qux davil Cl. PaciaudiusMonumenl.Peloponnens.vol. I,
apud mcsunt, ita prxnolalur : Dominotancto, vene- p. 8. — Prxterea in quibusdam editis vidi, tubdia-
rabiti et in Chrisli gratia tpirilaliter erudito, Flo- coni, RomanmEcctetim cardinatit. Resecui ilta, ex
riano abbali Arator tubdiaconus. Mentio talis apud arbilrio ediiorum apposila, nec ulla codd. auctoritate
Sulpicium Severum, dialog. 3: Et posl paulumingre- muntia. Nec videniur bxc Aratoris xvo satis con-
ditur pretbyter notter Etherius, eum Caliipione dia- venire. Cxteroquin diaconi cardinales erant qui pe-
conoet Amatore subdiacono. Ex Aratoris tittilo non culiariter erant Romanx Ecclesix astricti, unde san-
debuit demere Theodorus Pulmannus, cujtis codd. a ctx sedis apostolicx diaconi dicunlur. Vid. Gothofr,
nobis in Belgio empli sunt. lufra forlassis monebo, B ad 1. vu C. Tueod., de Susceptor., et Du Fretne
opportuniore loco, quis sit Calliopius; nunc liic vi- Glossar. voce CARDINALIS. — Lociis SulpiciiSeveri,
rile nomen Sulpicio Severo restituendunj existiino. quem Barthius excitat. non eodeminodo in codd. le-
Membranx abeodem Pulmauo collatx, qux ad nos gitur. Traject. habet Calipione.In commentario ine-
redierunt, Catipiane,Calypione, atqiie aliter habent, dito Wopkensius propenstor esl in Callipione,ex li-
unde iirmalur C.lliopium esse reducendum. BAR- bris melioribusGiselini: additque Ausoniumejusdem
TBIUS,lib. n Advers., c. 2. — Grxcum Staxovocde nominis patrnum deflesse Parenl. 7.
pedisequo est apud Aristoph. Avib. 73, de sacro- Domino.] Ed. Anlverp., Prologus Aratorit tubdia.
rum ministra apud Antonin. Liberal. Metam. c. 29 coni urbit Rotnm.Basil., Aratorit tubdiaeoni, Chri-
generatim desigual ministrum viuo in conviviis fun- ttiam poetw, ad Florianum abbatem, in sancthtima
dendo. lta Anacreon od. 4, vs. 6, ubi lonicum Apottolorum Acta, prmfacio. Plerxque simplicius:
SiqxovciTu reposuit Barnesius, invito Baxlero, et Tol- Aralortubdiaconut Floriano abbati S. De quo inscri-
lio iu margine edit. quam servo. De ipsa voceconfe- bendi more vid. Socer tneusdissert. de xtaie Avian.,
ratur Elsner. ad Lucx xvu, 8; et cum Latino mini- c. 5. Adduxi hxc, ut appareat quantum suo quisqne
strare, hoc sensu, contulit Cerda ad Virgil. __£n.vm, ingenio indulserit, in hac incyp/xfy.In codd. inveni :
_8I.Segaar Observ. in Lucam. p. 167; indc repe- Dno tco ac venerabiliet in Xsti graa tpiritaliter eru-
tenda inserviendisignificatio.Porphyr. de Abstment. dito (Cod. Moreli, prmdilo] Floriano abbaii Arator
anhnal. i, § 9, -5 «px^C*«*»T« KMSD 9ia.y.ovnamxa>v: tubdiiiconut. Addit Moreti Cod. talutem. Compositis
modo sana sit lectio, quam in 5iaxo^»jaavTo_v mutabat hisce, illud prxfixi, quod de more illius xvi verius
Reiskiuset Rhoerius; ipse matiui .1a7.--jK.avT_)., le- Q videbatur. Cxterum ignorant hanc epistolam Vos-
nius, si quid video. Inde vox apud Cbristianostransiit siani tres.
adillos quibuspauperum cura.et in sanctioriuus con- Spiritaliter.] Spiritalit pro spiritualis,. Prud.
viviis datum erat minister.um. Hoc expusuit Caveus Stephan.:
in Vit. Stephani, p. 41, et Martinus in Observat. Et spirkalilacte pectusirriges.
Miscell.,vol. X, p. 237: inde diaconhsm,dequibus In
uonnulla protuli in Miscell., p. 34. Prxcipue lamen Hymno:
confer Gothofred. ad 1. xxvu C. Theod., de Episcop. Et spiritalisunctio.
et Cl.; Van Hoven Antiquit. Evang., p. 07 : Diaco- FABRICIOS in comment., p. 115. Solus Moreti, Spiri-
nium hinc ipsum diaconorum munus. Sulpic. Sever. tualiter. Quid prxferas.flocci non interduim. Utrunt-
Vit. Marlin.,c. 5 : Tentavitautem idem Hilarius, im- que enim sacris Scripioribus usitaium. Vid. Nollen.
posito diaconii officio,sibi eumarclius implicare, el Anlibarb. p. 732. Vorstins ad Sulpic. Sever., epist.
ministerio(ei) vinciridivino.Ita lege ex ulroque cod. 2, § 15; dinl. 2, c. 10, ubi in Trajecl. est, tpiritali-
Traject.; qui vincire iilic exhibent, decepti sunt a li- ter sale condita; in Isiilori cod. Groniiiganoquan-
brariis, quibus pronotnen omissum fraudi fuit. ld et tivis pretii iuveni, lib. vi, c. 2, spirilalia rejna; et
alibi facium ostendi ad lib. 11, de In jus voc, c. 8. deinde, certaminatpiritalit pugnm : ubi male Goiho-
Diaconorumsocius Grxcis est a-vvSurxovo.; Stephano fredus edidit 1pecialh; lib. vi, c. nlt., spiriialis effe-
id ex Glemenle Alexandrino asseruit Joau. Henr. ctus; vii, 3, tpirilale tignaculum; vu, 8, tpiriialiter
MaiusObserv. sacr. iv, p. 207; est et apud Alhana- vidit. Emendes et hinc ex eodem cod. eumdem xi, 1,
sium, Apol. ad Constantin., Opp. tom. I, p. 783 et tpiritut autem vel pro tpiritali nalura : ubi Golhofre-
850. B. Mini.ter diaconorutn eral OfroStaxovo.. Ita D dus itidem inale, soeciati.
Ignatius in epistola, si modo ipsius sii, p. 88 ed. Ftoriano.] Mem.irantnr lioc nomine varii, in Pro-
Voss. Praeposiiihi fucrunt foribus custodiendis; al- sopographiacodicis Theodosiani, lom. VII, part. 11,
tari prxterea inserviebant. Gothofred.ad I. XLIVC p. 56. Adde rescriplum Antonini Floriauo in 1.11,
65 EPISTOLA AD FLORIANUM. 66
4 Qu'1 meriti florem, maturis sensibus or- A 5Nam, primxvus adhuc, senibus documenta
[tum, [dedisti,
Nomlnisore lui jam, Floriane, tenes; E quibus in .o.lum vita pararet iler;

NOT/E.
c. de Hxred. vel act. vend., el Florianum prxfe- et p. 732 :
clum prxiorio in inscriptione I. iv, c. de Precib. Necmermmssemororprxconiaclara Chrysanthi,
imp. off.Glossx Moretirecte notant hunc imperante Quetnmeritomundustamosalaude frequeotal.
Justiniano vixisse, Non ausim definirc utrum sit Huncigitur genitor florentemtemporeputo.
de
idem, quo varia tradumur in Collectionahislor.
lib. III, c. 15, apul Canisium Thes. Eccles. tom. Mallimillic lemporeprimo. Conjicit Gronovius, tem-
II, p. 193. Memoraturet Florianus in inscriptione pore proto, Observ. in Eccles. c. 20.*
epistolx apud Cassiod. i Vur., 5. 3. Primmvus.]Frequenler poetx juvenem ah inge-
1. Florem.] Perspicue alludit ad Floriani nomen, nioyirili etsenili commendant.Vid. ad Sedulii'mi,'n,
quod hujus xvi poeiis familiare, nec minus Aratori. 137; Martinus, Var. Lect. m, 6; Cerda ad Virgtlium
Vid. Fabricius comment. ad Poet. Christian., p. 24. yEneid. ix , 234 et 310;
Eodem modo in elegiaad Parlbenium, in suo nomine , segm. 91; Burmann. ad Lotichiura Menag. ad Diog. Laert. t,
jg
'
* iv, el. 3,104. Adde
elegantiam, si Dis placet, captavit: ellapidemapudMontfauconium.Antiq. Expl.,tom. V,
tabul. 61, FILIAE. SVPRA.SEXVS.SVI. CAPTVM.
Et, quia nomenbabes,quo te vocitamus,Arator, ET. AETATEM.PRVDENTI.Si verasilWithoviicon-
Nouabstrusalibi sit, sed aperta seges.
jectura,iu Specim. Gunthcri,p. 43, huc referendusest
Sulcavit AratoreademeleganliaVenant.Forltinal. Vit. Venantius Fortunatus, Vit. Martini, i, p. 288.
Martin. init. Lepide Hieronymusin epist. ad Partlie-
nium nonien Vigilantii,in quo ludebat, mulavil in Dor- Advolalindesenexvelulisjuveniliterannis.
miianiium. Vid. Sagiltar. de Natalit. Martyr.c.3,§6.
Cicero pro Rosc. Amer. 43 : Venionuncad itlud no- Retineo lamen illic armit. AmbrosiusOffic. n, 20 :
men aureum Chrysogoni.In nomine Hosii, ab oaio;, Nam adoletcentemlegimut in Evangelio Joanntm, tt
Alhanasius,Apolog.ad Constanlin., Opp. lom. I, p. tua voce, licel merilh et tapientia nulli fuerit teniorum
703. Ad similcm formam pertinebit Laclantius dei tecundus. Erat enim in eo tenectut venerabiUtmorum
Mortib. Pcrsecutor., c. 9. Ex conjectura Galei et el cana prudeniia. Ex codice uieo illic deleri malim,
Grxvii: Tum demumfurere cmpit, et contemnereno- el sua voce. Etnendandus binc Paulinus Pelrocorius,
men. Diocles,sicenimante imperiumvocabatur: vulgoi de Vita Martin., m, 417.
illic, contemnereomnia, unde ipse e.fingebam omina.
Nunc sequor Heumannum, resiiluentem contemnere ; Cordehumilis,morteexcellens.
omnia, quia non est allusio ad Diocletiani nomen,'
cum ad Galerium verba pertineant usquead Diocles. Scribe, mente excettens: magis id~placeiquam me-
Similesvero allusiones poetis indignas esse recte ju-. (Q rito excellens, quod reponi jubebat Wopkcnsius in
dicavit BurmannusSecundus ad Lotich. v Eleg. 13,p Observ. Miscell.nov., tom. VII, p. 880.
17, ubi hinc recte, ob alhisioiiem in nomine Acon- 4. Pararel iter.] Membranxexdera, pararetur. Alix,
lii, epistolx Cyiiippesauctorem negai Ovidium,quod| pareret iium : quam scripturam, ob vocein minus
et fecit Siephanus Var. observ. in Horat, dialrib. usitatatn monachalibus auribus, legitimam arbitra-
4, et Valckenaeriusad Euripid. Phueniss. 639, quii mur. 1-ARTiiiiTs, lib. xm Advers., 20. — Quid in Bar-
tamen quibusdain in allusionibus venustatem inesse> thii observaiione pareret sibi velit non perspicio.
putat. Hauddubie, hac in allu-ione, Aralor vctcres.i Ulique debet esse a pareo, cujus tamen prima longa
secutus est, qui florem dixerunt de quovis hoiniiie est. A pario ut derivemus metrum prohibet, licet
eximio. Slratoms epigr. 39. parere et pnrare eo sensu nihil differant. Vid. notas
'AVT-_X-V lnr«f-iv _cv9tftov ji..£_)v. Sic enim recte. ad Floruin i, 12, 6. Forte typographus pararet ex-
emenda.se videtur Herelius in Kloizii Actis liiterar., , primere voluit. Pararet itum lacile se posset tueri.
vol. II, p. 360. Agathias de imper. Justiniani II, p. Vid. Klockiusad Liviuin vtt, 36, 5. Ammian. Mar-
65, Damascium,aliosque arpell.il axpo-jat_rov, setl, cell. xxvn, 10, p. 544 : Per regionet longo ilu por-
ut addit, xetTaTV,V irouxriv.De Lalinis vid. Drakeub. reclas; ubi laineu situ legendum conjicit Freinshem.
ad Livium XXVIII, 35, 7. ad Flor. i, 16 , 12. lsidor. Orig. xv, 16: ller velitus
Ore.\ Multismillibus melior membranx xtate vixi est via qua iri ab homine quaquaversumpotett. Apud
jam legendx lectio, nominisorbe, hoe est ambitu et Plixdrum ni ,6, 6, emendabat Wopkensius :
coroplexu. BARTHIUS , lib. xut Advers. 20. Neque ta-
men ea scriptuia placei, licet orbe pro ore in qtiibus- Itttmflagellotemperatlentomeum.
dam edd/exstet etiam infra, i, 93, et sxpius conftin- ID
daniura librarii.. Vid. Drakenb. ad Silium m, 654 ;.' Quod proxime accedit Burmanni conjeclurx, iter aut
noias ad Valer. Flacc. n , 57. Delectatusnimium vi- cursum. Restituo itionem hoc sensu in I. 37, § i, _f.
demr b_c voce Araior, quam ut eara ejiciamus. Os, de Religios., ubi legendutu puto , in circum ponicut
noiuinh videlur mihi designare consensum, conve-. itionet aliler Rxvardtis Var. m, 7; qtietii sequitur
iiientiam cum ipsa re, eo modo quo ore decerneniium , Gutherius Jure Man. n, 30 ; aliter Marcknrlus IVo-
per cousensumexposuit Piihcut aptid Sueton. Cxs. bab. part. cum n, p. 1. Hoc tamen Araioris loco iter ser-
88, invito lamen Oudendorpio,quem magis sequor.\ vaverim, quia codd. nibil mutant, tum qtiia
Dura lamen est locutio; nec vero in meis aliquid in-[ itum hic aures poeticx vix ferunt. Sentenlia est FIo-
veni qund Barthio favere posset. rianum talia documenta dedisse, propter qux vitv
2. Floriane.] Inepte primam hic corripit, quam, ratio, ab ipso prudenter instituta, in coelumviam
mox in fioremproduxer.it. Sed iia solent bujus xvil pararet. Vitam pro vivendi ratione exposuit Corlius
poelx. Convenilipsum nomen, et Anlhut, quod est[ ad Plin. vn , epist. 9, 13, et ix , 19, 6 ; et d<; hac
apud Gorium Inscript. Florentin. part. i, p. 44; ita, voce late confer Nicol. Loensem Miscell. vi, 5; de
et Aulhuta, Chrysantke, ibid. p. 209. Parem Aratorii hoc autem prxposiiionis ex usu, egit Drakenb. ad
eleganiiamcaptatAlthetmus.de Land. virgin., p.729, Livium IV, 47, 1. Theopbrastus Character. ethic.
tom. I Thes. Canisiani: Prooem., napxTtOex[tiMo; iq KxpiSeixsnoXkfi;: in cod.
cujus variantes margini editionis mex ascripsit docia
Praesulerat quondamNarcissusforlevoealtis, manus, est illic, napazsBpv.iJ.y.im;; id lamcn sequen-
Yirtutummeritisredolena,ut uomir.eftorens; libus parum conveniens.
a ARATORIS 68
5 0 Ad carmen concurre meum, pedibusque la- A 8 Inler grandiloquos per mille volumina libros
[banti 10 Maximacum teneas, et breviora lege.
Porrige de placido sxpe favore manum. _ Naturxque modo, variam quam condidit Auclor,
7 Jejuno sermone quidem, sed pinguia gesta . ' Concordent studiis celsa vel ima tuis.
Scripsimus, ac pelagi pondere gutta fluit. 9 Qux genuit tigres, qu» nutrit lerra leones,
NOT_E.
5. Concum.] Adunura Florianum hoc retulil Bar- paci. Ha mox eptet. ad Vigilinm, vs. 8. /_r mt/i. le-
thius Adversar. xiv, 24, ubi et ostendit talia verba, gitur in eod. Moreti. Giweteeodem modon«l adver-
qux ex compositione sua ad plures pertinent, de uno sativom est. Confer Observ.WsceH.vol. X, lom. III,
tamen homineadhiberi, itaconferre in mrariumde ttno p. 553, et Molliamad Longi Pastor., p. 50.
exposuit Oudendorpiusad Sweton. Atig. 29. Isidorus 11. Voriomquam.] Qntm retum, Mss. qnatuor ha-
Orig. v, 1: Lycurgut primus Lacedasmonmjura le- bent, variam quam emdhKt mtttor. Apttssime ad
gum ex Apolltnisauctorilaleconfinxit: ubi legum pnto sententiam. Conspicesequenlia. Sed et rfytdt magis
delendum auctoritate Cod. Groningani. Noc taineu bonwrn, «eqnenti verau, quam genuit, arbim», quod
iUud concnrrere hic ad unum Florianum retulerim , iidem libri nobls suppeditaiit: m quibus t_T_tamesse
sed ei ad Vimlium, i;uem sequenti epistoli carminis varietatem a vutgatts mirum non est, eum, ouotft-s
*ui prxsidium coBslituit. Referri huc quoque posset ab indoctis media barbarie desoripti linguli verstls,
ParUieniut, ut ex iis patet qudt in epistola ad eum B toties fere et vulnarati ad nos perveneriat; votnera,
iuemorat.
' licet vilia visu, cum sanare possimus, cur imputrere
6. Porrigt.] Auxilium prxsta. Ducla loculio.ab iis patiamur. BARTHIOB, llb. KIIIAdver».20. — ln meis
qutin turba m»nusjungunt,quo magispenetrent. Late constanler est, qutHnterum eondUrtattctor. Ex codd.
pq<7iv exposuit Barthius Advers. xv, 13. Defdvoreest nihil Cortius apnosuerat, unde «t in iis ita lectum
propter favorem, quia mihi faves. Vid. Manut, ad fuisse, certum videtur. Reposui4amen id, quod ex
Cicer. ad Divers. vi, 10, apud Ulpianura ut 1.37, ff. quatuor codd. protuUt Barlbius; ipsa id senteatia
de Dol. mal. Noodtius, de dolo, exponit per, propler postulat, et major elagantia, si quis sequentia coo-
doium, ad ff. p. 461. Tertullianus de Pall. p. 6: Sic suluerit.
•t mmi fidet infamit, dum el, ftabrit wquemutmtibut, 11. Auctor.] Seribttitr per,c(; nec aliler anliqui
dt tranquUloprobum, de ftustris temperatum, et tx- scripserunt. Rod. Agricola scribit mutor, et deducit
teotpio de deeumanh inquietat. Locunvhunc ita expo- ab aveo, ut sit autor, qui cupit aliquid. Suut et qui
ait Cerda ad Virgil. _£neid. vm, 522. cum aspiratione s«rib_nt auihor, o Graeo au9_vn).;
7.' Jejuno.) Humili,inani et tenui. Vhl. Cl. Ernesti quibus ergo prxtero Rodolpbi senleutiam, et tamen
Clavi Ciceron. Paria sunt his quaedarain Sedulii pro- antiquorum orthographiam sequor. FAJMUCIOS in
logo, ubi ad eumdem modumvs. 4 : coinment. ad Poet. Christiau. p. 13. *~.<Cod.Uni-
vers. bahet ttctor; male quidem, sed «x freqnenti
Nec quaerasopusbiccodicisartificis. errore. Vid. Patreih ad Vlctor.; Caes.201 3; Dra-
Codith fltic quibusdam videtur depravatum. Id si Ve- konb. ad Livium, 1,26, 5. Auetor crealorem dest-
rum, incorruptum quotiuecodicem incidit Martinus, gnat. Wopkens. ad Seduliura m, 114, et v, 191.
Dumiensisepiscopns, ita hxc itnitatus: Q Rerum geniloremdixit Cotippus n, 180:
Nec per mufliplices,abacospleodenle,cavernas Curasqueregendi
Uuaeranturnitidsecodicisarte dapes. Imposait r erum geaitor, quasipsecreavil.
Totum illud carraen habet Sirmondus ad Sidon., Forte illie reciius dWtingues,tmpoxtrit,rerum genitor
carm. 19. quat. PriscianttSdi.vftNaturm
— geftttoremde Sltu Orb.,
t. Ptrtfluia.]Magnihca,ex quibus non summa tan- vs. 1. Optifne autlor scribitur. DepravatiOrem
tum percipiiur utililas, sed qux tanta eiiam suni, soripturam hoc atfisque tocis seqttuntur editiones.
ulex rei dignitate vix rile queant exponi, ita pin- Prtcter adDausqtriam, Vossium, Cettarium, videatur
gutdo verbisuperni inferius lib. i,' vs. 572 , et pin- Sigon. Livium, i, 3.
12. CoHcordenlAmtmVr.,CdHvMattt, ex gtftssa,
guedo loquelmin etegia ad Parlbenium, quod ex hoc ul videtur.
loco efficlumesse putabat Baribius Advers. xxix, 3.
Cum sequatur, petagi ponderegutta fhtit, putaverira 12. Velfma.] ViCto»Uticerrsislib. v.lUm libtbt ton-
Aratorem desump.isse metaphuram ab aquis, ingenii (ecerat, exceplh innumerabilibutepiscoph, vei expoti-
copia profluentlbus, quo sensu fom diciiur pinguior tione totiut Psdlfirt it Evahgttiofum.Venantius F6r-
ad irngandum apud tlegesippum Excid. Hierosolym. tunatus, lib. i de Martino:
iv, 17. Alius autem jiujus vocis fuit usus apud opti- NamPatris ac Genitixqualemvel Flaminisalmi.
mos, quibus sermopinguit pro duro et insuavi po- Paulus Diaconus Histor. Longobard., Jib n, cap.3:
nitur. Vid. clariss. Ernesti in ClaviCiceron. Gixcuro. lnnrle grammatica, tive rhelorica, tivt etiam metrka
jraxu. buc recle coniulil Elsnerus ad Evang. Mattb. clarittimut txtiUit. Ita vero«t vera Lalini-scriplorw.
cap. 13, § 14. — Cxteriun Itictamen omiiliiur, quod D Gensorinus, cap. 4, Vt in Colchidevtl fn Baeotiaden-
po-t quidemfreqiiens. VideDrakenb. ad Livium viu, tibus armttli partm: ulrobique enim ponunt fabulx.
12, 8: adde Muncker.ad Fulgentii Mytbolog.i, iait. BARTHIUS, hb. xvu Advers., cap. 1.—Confer eieum-
Contra tamen adhibetur, omisso quidem. Confer v_- dem lib. xni, cap. 17, et eadem repetentem ad Ka-
rumdoelum in Observ, Misccll., vol. Ul, totn. Hl, tiliutn, i,40; ojuodipsi in deliciis uil, quia 3t_xsdrpis
p. 389. T« uaki, ut fatelur ad Rutil. i, 218; adde ad Claa-
8. Ac.] Veluti, qt irecte Goriius in margtne edi- dian. p. 759 et Ulf; notas ad Sedulium, v, 428;
tionis sux exposuit. Addatur MenckeniusObserv. Annam Fabri ad E_itropi*m,vi». 23; Salmasium ad
L. L., p. 7. TertuIIiani Pallium.p. 403 -.Wapkensiumin Observ.
- 10. ElhreViora.] Cod. C.inlabr., hmc. PerimUa- Miscell-,vol.X, tom. I, p. 18; Pervigilium Veueris,
tionis origo quxrentia jn aspir tiooe a librariis nuoc vs. 23 :
addila, nuno omissa, ubi non opus erai. Vid. Mun- Rurishicerrtatpuells-vtel paelUenrmtimn;
eker. ad Fiilgent. Mylhol.,.p. 596, 610, aliisque te-
cis. Servandum arbitror ei, quod vim adversativa. Hbi Weiitlus : Eadeitl ratidne <tr., tttedto xftt, Ul
hic babet. ApudMartialem vn, epigr, 19, ex oplkno «stendit SocCrmeus de Postumo, c. 16, et ih epi-
Thuani codice rescribendum arbitror : Slola ad illiistrlssimdm cottiireui Lyndenum, p. fo.
13. Genwi/.JBarlbius supra ad vs. 12, ,x suis nia-
SMUIIvicorunl:et qaamvisces_e.itSnnis. lebat giani(. Nostri nil mutaoi, et vulgatum perpla-
Vutgatum r<d debetur Kbrarto , elegantix pantm cH- cet, ob fiftfqueri,pr_?.uii.
EPISTOLA AD FLORIANUM. '70
€g
Formicis, apibus prxbuit ipsa sinum. A Dcscrit, et varias quxrit habere vices.
15 Et si respicias, dispenset ut omnia rector, 11 Loricam solitus membris imponere mi-
Ingeniutn mites, viro meruere triices. [les,
20 Gymnasii gaudet nudusadire locuin.
10 Ipsaque continuum virtns infracta laborem
NOT___.
15. Ditpenset.] Cod. Moreti, dispensat; alterum Virgilium _£neid. xu, 1, infra.tO- Latinot exposue-
verius. De ipsa voce cottfer Gronov. ad Justin. vn, runt per non fraclos, oslenderunt late Vorstius de
6, 4; Schulling. ad Senec. p. 62. Latin. mer. susp., c. 4, et Reitzius Ambig. p. 304.
16. Ingenium.] Felicitas nalurx, ingeniositas. Al- Neque Servii me movet auctoriias; cum enim iu su-
dhelmus : perioribus diversa dixerit, non putaverim illa Servii
esse qux deinceps iradidit. Interpoialum esse gram-
Quibrututninspirasvilaliflaminepeclus: maticum ostendit Emmenessiusad Eclog. i, 12; Jtisti
Oui corda ingettiisorna., et labra loquelis; Specim. Obs crit., c. 11, p. 33, et Burmannus Se-
boc est acuniiiiesensuum, pro quibus cor ipsum sxpe cundus in prael.it.ad Vi gilium; adde ad Sedulinm i,
usurpalur. Sidoniusin Burgo : 11, licet sciam grammaticos veteres eam sibi licen-
AlqueIlh-ci ingeniofraudalumluce Cyclopen. iiam.sumpsi.sc, ut obvia quxvis e_ arbitrio damna-
Paulinus Celsiobilu : rent probarentve. De ipso Servio id docuit Schrader.
B ad Musxum Animadv., c. 2. Miror itaque Barthium
Necsapiensmagnogaudeatingenio. ad Claudian. p. 406, hanc significaiionem Virgilio
BARTHIUS, lib. XLVIAdvers ,10. — Plura idem ad tribueniem, sed el hxc Statii Thebaid. x, 199 :
Claudian. R. P., i, 143. Vix hinc distare arbilror, Dumres infr.cta., putsiqueia terga redimus,
quod Florus e'ephanlis Iribuit tensum captivitath, i,
18, fin. : ubi videantur notx. Atque huc pertinet exponentem, ret non fractm. Ipsa poetx senlentia ju-
prudentum jus, quod natura omnia animalia docuit, bet inielligi res fructas. /Evo Araloris non negem in-
de quo quxdam dixi in Miscell.c. 15, p. 166.— __>- pro forti posse accipi; vel solum id docet
ruere designat consecutx sunt, adeptx. De ea signi- tractus lieronymi lesiiiiiotiiuin. Si codd. tamen addicerent,
ficaiione dixi ad Sedulium l, 331. AddeBurman. ad mallem virtus inv cta; de qua locutione Vid.Withof.
Ciaudian.Eid. tv, 24. Spccim. Gunilter., p. 37. — Laborem recte addit,
17. Virius infracta.] Cantab. habet virlute, aperto vocemlortibus iniliiihiisquepropriam.Curtius,iit, 10,
errote. Virius noiai eos qui virtute pollent, quique 6. Laboremmililimdixit Justinus, m, 2, lt). tsidorus
inler duros belli labores leviora intcrdum inlerpo- Otig. v, 7, pro personarmn quatitatibut et taboribut
nunt, ut quemvis magis laborem perferre possint. [Cod. Groning., laboris, neque id roale)justa divisio.
Abstractum itaque hic est pro conctelo, ut occursus Jta vox capienda apud Virgilium.Eneiil. xn, 455, ut
pro occurrentibus. Schulting. ad Quinciil. declam. 6, recte exponit Cortitis ad Ciceron. ad Divers. vn, 17.
p. 177, morte. pro mortuis. Burmann. ibiil., p. 250, Bellicossudores dixit Jtistinianus prooem. Institut.,
redemplio pro red.mplore. Venant. Foriunal. de § 1. Laboresel pericula hoc sensu jungit Florus in
Part. Virg. i, p. 690. Emendetur binc Isidorus ex p, prooein.
codiceGroningano, lib. x, p. 1070, Cmlebt,connubii u 20. Nudus.] Duplicisignilicatuvox hic exponi po-
expen, qualia sunt nominain cmloqui absqueconju- test. Si originem vocis praccedentis, Gymnasii, spe-
giis tunt. Maleeditur, qumabtqueconjuyibns.Mulavit ctes, p.»tes.tcapi de milite vestes et arma deponente,
qui librarius, non perspiciens talem construciionem ut ad luctatores et simile genus hominum respicia-
Latinis frequentein, ut infenusostendam. Deatstia- tur. Nolissimamhanc vocissignificationemvir doctus
cto confer pltiraapud Muncker.ad Fulgent., p. 623; confirmavit ex Virgilio Eclog. i, 61, ut piscet nudi
in nolis ad Sedul. i, 218 et 237; Wopkens. ibid., n, designent non vestitos. Nollemfactum! Mutatatamen
220; Observ. Miscell., vol II, tnm. I, pag. 93; atque senteatia in coniment. ad Exodum, p. 147; apud Vir-
ita induttria tocietat capienduraesse pro socio indu- gilium interpretatur nudut per inermem. Neque et
s rio, in 1.2- ff. Pro socio, osiendi in Miscell. c. 15. illud placet. MeliusServius ad Virgil. _£neid. v, vs.
Ex Grxcis similia protulit MaittsObserv.sacr. part. i, ult., et Idsinga Varior. juris, c. 20- Hoc tamen Ara-
p. 44. Contra eti.tm artifex pro artificio, et similia, toris loco malim nudus per inermem exponcre, tit
qti-cdedit Salmas. ad Tertulliani Pallium, p. 265.— miles lorica armatus opponaturitli qui arma depnsuit.
Per virtut.m vero infraclaminlelliguntur illi qui nulla Cicero dc Finib., I. 7, inermemet nmftiiiijungil;
arte vinci aut subigi queant. Infractus e. se inter eas etinm Tacitus Histor. tv, 64; Isldorus xv Orig. 2.
voces qux contrarias signilicatiottesadniittunt, ita ut Confer Burmann. ad Ovid. Amor. I, eleg. 2, 20. Ita
pro non fractoet valide fiacto ponatur, scribit Taub- expono Curtium vi, 1, 15, ubi nudum peclus ost a
mari. ad Virgil. Georg. iv, 145, etad Plautum Cap- quo clypeus aliquantum erat remotus, quo Agiscor-
tiv. III, 1, 2t>,quod nolleni ila generatitn facitim. In pus protegebat, ut vimlelorumretunderet. Nudatum
quide ii contrariam significaiionem,pluribus in com- j) dixit Jttstinus, m, 1, in fin. : ubi tainen nudaniem
posiiis, adtuiltit, ut ostendt Specim. Observ. c. 6, mihi placet impense, quod in altero cod. Franeque-
et Cl. van Hovenin Otiis litter. lasc. i, p. 67, ubi rano inveni, propter exuenlem, quod prteeedii, et
luetur I. 52, § 3, ff. Pro socio; quod tainen dndurn quia Artxerxes non videtur Artabanum occidisse,
feceral, eadem ratione, Marckailus Ptobab , part. n, postquam loricam exuisset, sed dum in eo e?set, ut
p. 89. Wasseus ad Sallust. p. 26, aliique. Iia et im- eam solveret. Apud ValeriumMaxim.n, 10,2. Wop-
plorare per valde plorare exponendum apud Juven- kensius in Adversar. inss. penes me cmendabat,
ctim ii, 375, et Sedulium m, 298 : ubi tamen ipsum proinde te seeurum nudh, id est, non annaiis, ex'
subaudirimalebat Wopkensius. Hxc taroen prxposi- Ctirtio, v, 4, et Sallustio Jugurth. 107. GrxCiseodem
tionis signilicatio, licet analogix conveniat, non in sensu yuf-vof.-Eliani locum produxit Cuperus Ob-
omnibusestadmittenda, sedlestibus unice Siandum serv. II, 7; aliumex lib. u Machab. c. 11, § 12, ex-
arbitror. lnfractus, eleganlix Romanx studiosi., de- ponit Perizonius Anim. Histor., p. 238. Addo Ilome-
signat fraetuin.Heinsiusad Claudian.Bell. Get. 214, rum lliad n, 815, ubi Patroclus yvpvo?.Herodianus
Verheik.adEutrop.n, 2-2; autvalde fractum. Ouden- memorat yuptvoOfttpb; e_jr>tiTfi-V0u., Hist. n, 15, 8.
dorp. ad Froutin. n, 6,5; nunqtiamvero fortemsive Contra indutnt pro armato, quod exposuil Cerda ad
noii fractum, CadenleLalinitaie haec primura signi- Virgilium _Eneid. xt, 83. — Seutentix AratOriscon-
Gcatioadmitti ccepii, quam ex Syminacho et Hiero- veniunl illa Seduiii epist. ad Macedon., p. 9 ; Sape
nymo produxit Cell.triusin Curis posler., p. 246, ct beUigermilesarmis quibus ussuetusett dimicare, dele-
Antib.,p. 182. Quantumigitur illi aberrarunt qui apud ctatw et ludert. Conferillic notala, Dignisuntomnino
71 ARATORIS 72
12 Et, qut ferratas acies atque agmina vin- A 13 Ergo gradurn retinens, et prisca volumiua
[ cum, [linquens,
Imbelles feriunl per sua lela feras. Cede dies operi, quod pia causa juvet.
NOT.E.
qui ascribanlur poetx eleganiissiroi, Sidronii Hos- Observ. jtiris III, 4, p. 215. Ambrosius Offic. i, 24 :
tchii, versus lib. vi, eleg. 7 : Cum cibumtuum fratri cedendnm putatttt. Apud Sal-
luslium Jugurlh. 47, 3, in cod. quera a d'Orvillio
Ipse tuusmilesnonsemperdegil in armis. accepit Wopkensius, inveni, omnia iletetto cedere:
Saspecaput galea nudatet ense manus. vulgo edilitf, dedere. Hegesippus,m, 22, delicli qra-
Tu quoquesolliciioclypeumde pec ore solve, liam volent cessit. Neque audiendus Wasseus ad iSal-
El galea vertex et vacet ense manus. lusl. Catil. 55, qui feeitemendabat. Sic iofra, lib. i,
Cas-idedeposita, citharamtractahatAchilles,
Mollemovensplectrumqua priusarma ntano. vs. 301, cedit male mutatum in fecit, et eetsa legen-
dtim lib. i, vs. 490. Isidorus Origin. v, 25: Cestioett
21. Et Cjui.]Cod. Moreti, At qui. Vulgatum sen- proprie rei concessio,ticut ett illud, Cedo jure pro-
tenlix jungendx aptius. Non repelo qux ad hunc pinquilatis. Cedtre enim dicimut, quasi concedere.—
locum contuli in Miscell., c. 4, p. 44. Cedere proprie dieitur, qui contra veriiatemalteri con-
23. Ergo.] Ultimam corripit.contra morem optimo- B sentit. Posleriora expressi ex cod. Groning. et edit.
rum poetaruin, quibus longa est, cum sil ab epyu. veleri; veram esse scripturam firroabit Servius ad
Ita sane poelx qui Augusii xtate scripserunt; posie- Virgilium _Ene;d. n, 704.
riores egerunt ex arbitrio. Vid. Burniannusad Lo- | 24. Juvet.] Ita reposui ex Caniabr. Edebatur oltm,
tichium lib. i, eleg. 2, 32; lib. u, eleg. 4, 76; in juvat; sed alterura elegantius. Prxsens subjunctivi
Antiklotz. p. 97, ad Antholog. p. 357. Grammaticos passim pro fuluro indicativi. Disputavit hac de re
seculus ita distinguit Isidorus, Origin. i, 17 : Vel dis- Perizonius ad Sanctium i, 13. E Grxcis exempla de-
cernendmanfbiguilath causa, ut ergo. Nam eum pro- dit Bosiusl4ad Evang. Malihxi.c. xi, § 3,ubi inin-
ducilur go |cod. Grouing., trgo\, eausam significal'; lerrogandiTormis id frequentissimumostendit. Recte
eum corripitur, coniunciionem. Itinc apud Sedulium hymn. 1, 86, emendattim esi,
24. Cede dies.] Concedelempus, ut, deposiia pris- Quid faciant? atque in ipajus epistola ad Maccdnn.
corum voluminum cura, huic operi legemlo breve p. 2, expurgem prxvalet, neque opns est ul per age
quoquetempus tribuas.jCed.reproconcederein 1, 20, expurgemcum quibusdam expouamus, aut exponam,
% 1, ff. de S. P. V. aliisque, ul expo.uit Schroder., vei expromamcttm aliis ememus.

ARATORIS

EPISTOLA AD VIGILIUM.

15 Dominosancto ac bealissimo 16 atque apostolico et in 17 toto orbe prirao omnium sacerdotura,


papx Vigilio, Aralor subdiaconusS.
NOT.E.
Apostotico.] Titulus in membranis pluribus hic Q eiendo,atque apottolicatede dignhtimo fralri, RUricio
esl: Apottolico domino, beathtimoque papm Vigilio episcopo Fauitut. Dux alix Sedaii ad eumdem apo-
iuo, Aralormiter tubdiaconutS. Eum, ul egn verum stoticam ei reverenliampalain ascribunt. .Enio, si
putem, temporum raliojubet, quae s_ne parum ex- nomen salvum est, eumdem litulum inscribii ipse
lerx potentix, diviux rationis aticlorilalisqiie pluri- Huricius, lib. n, epist. 8: Dominotaneto el opottolico,
mum sanctis episcopis dabat; quos apottoticot virot etc, papm Mnio Ruriciut. Sanctum et apostolicum
vocat Hilar.us prte.at. libri Historici : Apostolicam idem _£nium vocat, eumdem certe, lib. u, epist. 15,
dignilatemepiscopatum Gildasiuvectivaluculenta in et Sedatum, epist. 33, ul prxcedenie Cxsareum; ut
clerum Britannix: apottol cot virot fuluros episcopos et Victorinum, epist. 39, apostolicumpatrem Dado-
PaAsienses Germanus in Privilegio apud Aimoinum, nem appellat Desiderius Cadurcenus prxsul, epist.
lib. III, cap. 2, edito, quod scriptum anno 5C9.Sic 10; qui idem a Sulpicio , Bituricx urbis episcopo,
de pontiiice Romano simpliciler Ivo Carnotensis, avostolicasedeeolendutdicitur, utab Aviulfo,apotio-
epist. 134 el 140. Eicganier Claudius Taurinensis: licus pater ab Eligio, sine dubio eo ipso cujus non
Quinta sua in me objeclioett, quod dominut apostoli- contemnendx homilix ad nos vencrunt; apottolicut
eus indignatus sit imhi. Hoc dixhii de paschaliEccle- prmtul a Rauricio, qui male cum Lemoviceno eo
sice R. ephcopo, qui prmsentejam caruit vita. Apo- modo nominalo confundiiur. NequeSigebertus, rex
stoticusautem dicitur, yuasi apottoli euttoi, aut apo- Francorum vetusiissitnus, alio honore eu.udem De-
tioti fungent offieium.Lertenon ille dicendut etl apo- siderium compellavlt. Apottoticum papam eumdem
ttolicutqui in cathedra tedent apoitoli, ted qui apo- ipsum appellat Abbo. ApottolieumPatrem Consiait-
ttolicumimplelofficium.Adelbodusin Vila HenriciI: n tius et Galltts, eorumdem teniporom non ignobiles
Hoc quoquehumilitateet devolioneapud dominumapo- D antisiilcs. Gregorio papx paribus verbis nuncupat
tlolicum oblinuit, ut Atemanniaminlraret. Eccerbar- •libros de Vita B. Marlini Venantius Forlunatus.
dus in Vita Notkeri, cap. 9 : Vilalianut prmtul, cujut Victor III PP. apostoticutsimpliciler dicitur a Leone
adkuc cantum, quando aposlolicus eelebrat, quidam Marsiano, I. tit Cbronici Cassinensis; ut Bruno, I. iv,
tolenl edere. Episcopos, sotemni more apo.io/i.orum cap. 33, ejusdem operis a Pelro Diacono. lnnumera
liiulo affici solitos docel epistola Eufrasii ad Ruri- alia exempla cogi possent, si quis ei rei studeie .
cium, Lemovicenum prxsulem, sic inscripta : Do- Hxc ad Aratoris genuinam scrjpturam tutandam suf-
tiiino tantlo, meritii beatitsimo, papm, honorit cuUu ficiant, si addiderimus etiam principalia urbium tem-
iuspiciendo, atque aposlolico patri domino Ruricio pla, non de nomine, sed auclorilate apottolicaolim
epitcopo Eufratiut. Fausti ad eumdem alia sic in- dicta; ut Sophix itlud magnilicentissimura (quod,
acripta est; Domino btathtimo, debita pitlate tutpi- post tot $xcufa, eiiam incoqiparabile iiro evo fuisst
rfPISTOLA AD VIGILIUM. ?4
73
Moenibus u ndosisbellorum incendia cernens, Pars ego tunc populi, tela paventis, eram.
18
NOT/E.
affirmat BenjaminusTudelensis) Corippus vocat 1. iti A 1. Undosis] UndosisPosteriusvel undhonis ex Moreti codice
in funere Justiniani: ascripserat Heinsius. habent edd. Antverp.
Donecapostolicisubeuntesatria templi, Fabricii, et.Biblioth. Patrum Lugdunensis. Prius
sacralo membra sepuicro. servant codd. Cantabr., Univers., Voss. 2 et Londi-
Inclyta posuissent nensis, ex quo id protulit Uffenbachitis in Itiner.
Quodvero miseraddii de se Arator, idem hausit com- tom. II, p. 315; frequens illa in codicibus permu-
muni ex saeculornore. Peecatoremfere semper Pau- tatio. Confer notata in Observ. Miscell.vol. II, lom.
linus epistolis suis se prxscribit. Eodem verbo de se, I, p. 74. Posterius prxfero. Undosammniasunt m__i-
in epistola de usu carnium et sangtiinis, usus Evan- tibusplena;-Mdapassim demultitudine poetisdicitur.
tius abbas : Quia se prwbuit oceasio opporlune, ideo Barlh. ad Claudian., p. 758; Valer. Flacc. i, 539 :
hanc exiguitalh mem paginulam vestrisobtulibusprm-
ferendam(ita legendum)meacuravitdestinaremiseria. Undatequis, floretqueviris.
BARTHICS lib. xni Advers., c. 20. Plura similia con- huc pertinet Silius Italic. iv, 159 :
tulit idem Barthius lib. XLIIIAdvers., 8, sed longiora Prxcipue
quam qux hic ascribantur. Episcopos olim generatim Spissaequeruunt confertaper arma
apostolicosfuisse dictos, notissimum est. Vid. Atha- TJndae Boiorum.
nasius Opp. 1.1, p. 832 C, et Baluzius ad Salvian., Vid. illic Drakenb. Salvianus de Gubern. Dei vi, p.
p. 568. Nihil ilaque, priori tempore, titulus ille epi- 120 : Inundarunt Gallias genles barbarm; ubi Weit-
scoposet paparodistinguebat; sed deinceps id factum, zius et Rittershus.; adde Heins. ad Claudian. n in
prxcipue postquam apostolicuset apostoticasedesde Eulrop., 271. Pacatus Paneg. 37, § 4, quid avlwit
episcopo Romano et urbe Roma dici ccepit. Vid. *»undanles ptateas : quod illic pro tardantrs recte re-
Casaubon. ad Baronii Annal. p. 280, et Basnagius posuerunt eruditi, placuitque jure Trekello ad
prxfat. ad Thes. Canisii p. 37. Haud dubieigitur Ara- Brissonii opera minora, p. 325. Neque tamen fero
tor dislinctionis causa addit, in tolo orbe primo illic legi, gratutantes annh tenes. Rescribe, gra-
omniumsacerdolum.—Cxieruminscripiioncm,ex suo tulanles anus , senes : quod jam in cod. invenit
ingenio mutatam, quisque fere ediiorum apposuit. Schwart-ias, et confirmat Vaticanus, et Excerpta
Plerique dederunl, AratorsubdiaconusVigiliopontifici Vossii penes me. — Undisonismstgis pertineret ad
sal. Distant ab hiscc commentis quam longissime strepitum armorum, signilicationea mari desun.pta,
codd. Ille Moreti habet, Domno ac bealissimoaposlo- ut Tto\vy\oi<r%oio BcAaaarisdixil Musxus de Heron.
lico, et in toloorbe primo omniumtacerdotum, papm 234, qui Arisiophaui est wxsav.? /-apvajni., quam
VigilioAralor subdiaconus.Similiafere edit. Antverp. vocem Oppiano Halieut. 4, 569, reddendam censuit
In cod. Univers. est, llluslri sco et domnoFloriano vir clariss. in Ohserv. Miscell., vol. IV, tom. II, p.
abbaii. Dno sco ac bealissimo atque aposlolicoet in 216. — Sententia Aratoris ex codicis Cantabr. scho-
tolo orbe primo omnium sacerdotum, papm Vigilio liis optime apparet, qux ita : Quando obsessaerat
Arator subdiaconussalutem. In Vossian. n ex aira- Romaab liirico, rege Gothorum; item eo lemporequo
menti colore sibi videri inscriptionem a recentiori Gothi obsederuntRomam, et devastabant lotam regio-
mauu additam esse, monuit me, qui eum codicera nem, orta est m. [forto modo, aut mox] magna con-
mihi contulit, Ev. Wassenbergius, olim disciplinx tentio de eligendo aposlolico. Eleclo v. [veroj papa
nostrx alumnus, nunc vero insigne Daventriensis Vigilio,recesserunthostes,el de hocloquiturArator.Pro
gymnasii ornamentum. In eo autem codice inscriptio Q llirico substilue illic llderico, qui patriThrasymundo
hxc erat : Domino sacrosancto, beathsimoque, et in successit, licet is lamen Romam obsedisse dici ne-
tolo orbc primo omnium sacerdolum, papm Vigitio queat. De Alarico id verius, sed nimittm ille ab hoc
Arator subdiaconus.Voci sacrosancti titulum sancli tempore remotus est. Scquentia, ilemeo lemporequo
pncferendum puto. Sancthsimi nomen episcopis Gothi obsederuntRomam, referri possunt ad obsidio-
proprium. Confer elegantia in Justi Specim. Observ. nem a Vitige factam, quam repressit Belisarius, aut
crit. cap. 3. Compositishisce, vix, credo, dubitabit ad Totilam, qui, Belisario adversus Cosroem ten-
quispiam quin vera sit illa inscriptio quam prxfixi. dente, ejus absentia usus Romam cepit; quam qui-
Papw] llaud dubie vox derivaia ex Grxco itemxs, dem Belisarius recuperavit, sed, rennvato a Cosroe
quo patrem designabant. Vide Suidam in Uamta, et bello, iterum Urbe potitus est, a Narsete tamen
Hesychium. Ut itaque pater, sic et papa gener.ilim deinceps victus. Si tamen quis ad Toiilam vellet re-
oltm episcopis fuil tributum, tanquam honoris et ferre, illa Urbis obsidioconstituenda fnret ad annura
venerationis insigne. Casaubon. advers. Baronium Christi 543, cum aiino sequenti Aratoris carmen pu-
p. 280. Sirmond. ad Ennod. epist. 4, 1. Usum et blice fuerit prxlectum. Ea sane est Pagii sententia.
auctoriialem hanc vocem fecisse propriam primo Sed Ludewigius in Vita Justiniani, cap. 8, p. 453,
inter omnes episcopo scribit Gothofredusad I. 2 C. Araloris verba non refert ad veram Totilccobsidio-
TI;eod. de Episcop. Auctoritatem repete ex decreto nem, sed potius ad ostentalionemarmorum et copia-
Gregorii VII. Yartis ille motibus causam prxbuit, rum e longinquo factam, quia vera Totilx obsidio
adempta episcoporum electione et confirmatione demum facta est anno 546. Sed quid si ipsum car-
principibus, et fulmine deinceps in Henricum IV men eo quem dixi antio recitatum quidem s.t, at vero
roisso celebris in historiis. Vid. Bruno de Bcll. D postea demum hsec ad Vigilium epistola conscripta?
Saxon., p. 123, tom. I Rer. German. Freheri. fru- Si hoc displiceat, commodeverba referantur ad so-
stra adversus Guibertum defensus ab Anshelmo, lum Vitigem, de cujus obsidioneconsulatur Ludewi-
Lucensi episcopo, qux delensio exstat in Thes. Ca- gius d. 1. § 96.
nisiano tom. 111,part. t, p. 372. Ad istum Gregorii 1. Incendia]Forte hausit e Lucano, quem interdum
fastutn refer decretum quo papmtitulum, antea epi- imitari solet, Pbars. n, 390:
scopis communem,soll episcopo Romano vindicavit.
Confer Archibald. Bower Histor. Pap. part. v, p. ... Tenuitflagrantisin omniabelli
429, ed. Belg. Decretum id ad annum 1073 refert Prxcipilemcursum.
Vossiusin Etymol. voce PAPA.Malimsequentibus id Vid. Gebhard. ad Liviumxxix, 31, 5. Scinlillam belll
annis constituere : eo enim quem Vossius ponit, dixit Ciceroad Divers. x, 14. Refer huc Sxtypoivapud
creatusprimumestGregoriuspontilex, x cal. Maias. HoinerumIliad. B, 23, quod scholia illic per nole-
Vid. P.IatinaVit. Pontif. p. 146. Sequenti aulem, et f-txovypovvpaZyrjMexponunt. Ad similem loeutionem
deinceps, convocatis conciliis, superbum in orones incendiaCarihaginh apud Horatium IV, od. viu, 17,
animum exserere prxcipue ccepit. refert cl. de Rhoer Feriis Dav. p. 129.
PATROI. LXVIII.
75 ARATORIS 76
10 Publica libertas, Vigili, sanctissime papa, A Inque humeris ferimur, te revocante, piis.
Advenis iricluso solvere vihcl-i gregi. 21 Corporeum satis est sic evasisse periclum,
5 20 De gtadiis raniuntur oves, pastore mi- At mihi plus animx nascitur inde salus.
[nistro, 22 Ecclesiam subeo dimissa naufragus aula;
NOTiE.
5. tiberlas] It_ appellat Vigilium, ob berifeficiapa- NonagnSmqoesinu pigeat fetumvecapelhe
tH-S prxslitfti motusque Ob Silveriuth, in exsilium Desertum,oblitamatre, referre domum.
misSUm,feli-iter composiWs. Irtspic. VictorfemTu- Cumqueet iidem pastores voce aberrantes revocent,
Itnnenseril in ChrBnico p. 350; ibique Bash_rg6.Ita hine recte addit, rtvocante, infr. i, 1000.
CiSUdi-UuSStilieohem appfellatfidMam belli et pa- Quasquxrat oves, has nempeparabat,
eh -V)niffth*it, d. Lalidib. Stilic. ht, 122 : ubi Bar- Quasnunc rite.vecat
thfus videhdUS.COnvenitillud Dethex ad Tlmonem, Lib. Ji* 778 :
apud Lucian. Timon., p. 151. ed Amstel. XaTpe,_>
Tiftwv,TOf_-7«op-AojTOOysvou.,TOepetafia TWV'A8>I- •Quisparsosvocibusagnos
Evocat.
vate-v,T- *jstosifu.-TW'EM&SO?. Sltttuiie. Anloriinum
Oppiauusappellat, yaivi epwjSis tpe__-fia,:Cynegel.t, Adde et Vs. 259. Cpiivenit etiam Servatoris oratio
vs. 1, ubi RiHershusiiisopportiihe Luciani locum jam Joann. X, vs. l6et 27, TCC 7rpo_aTaTa ip.a T>i;pwvrj.
conlulit. B fto. axouit. Similiter Longus Pastor., p. 8, eici ti<n
5. Vtgiti] COd.Moreti, Voss. 2, tr_hsponitnt, tan- *.aXa.vpoitt ^pij-TS-v,E7riTiori/x6v>t««vij. Alium Longi
etisslmepapd. Vlylli. SeCuta id Antverp. editio cUm Iocumcontulit Pric*us ad Joanl Evatlg. x, § 3.
dliis. S.d vix medix in Vigiti quahtitas id ps- 8. At tnihi] Moreti codex, Et mihi, frequenti li-
tiathr. . . , brariorum more. Vid. Cortium ad Sallust. Calil. III,
4. Advenis]Persona secunda quartae, contra natu- 2. Posset et ferri ex iis qux proluli ad epist. ad Flo-
ram, cOrripitur apud Aratorem : riah. vs. 10. — Plus designat magis, potius. Barth.
Nescis amdre Deum; ad Claudian., p. 823; Cortius ad Ciceron. ad Divers.
et: xv, 21. ,
Esuris ad faeinus; 9. Ecclesiam]Pro cqnventu et agmine populi Chri-
ei: stiani, seu domo sancta, ut Prudentius. Correptam
Quoa tu cuslodis anhelus. habet antepenultimam TO tTvarolyapud Sedulium,
Item apud Sedulium iv : Aratohem, Fortunalum, Drepanium, magis auctori-
Pervenis ad Chrhtuhi. tale quam veritate, sed quadam vulgari eonsuetu-
FABRICIUS COmmeht.ih poet. Christ., p. 102. — Ifa dine. Correptam etiam habet primam T>5 Kaptlleipu,
ad utiam omnes membranx priscx. E't in syllaba sed alibi husquam, quara apud Tertullianum, ut
erratum auctoris est, quod minirhe debebant corri- lib. III :
gere libraHi receniioresad suam sapientiam. Exera- Esse caput Cbristomtsunt cujus Eclesiamembra;
|fl_. uhdique ex vatibus Christianis se ihgerunt. BAR- etii:
T_hu_, lib. xift Adver's.^0. — El mei codices et edi- u
tiortes hieliores adveiiis servaht. Iia et citat Walflra- Seilicetih Christoessedecustuum Eclesiacernens.
rious_.Umbur'gensisApologiae contra Hildebrandum Ita idem locis. FABRICIUS, comment. in Poet.
lib. it, cap. 22, tit testatur Bartliius ad Claudianum Christ. pluribus —
L_.Ua.Siili-ori. iTi, 122. Ex ahtiquis et recentibus stiahi Iicentia p. 47. In Eceletim voce lapsUs xvi Chri-
est. — Modoinusad Theodulfum :
libris idem prObavitCellarius ad Sedulium v, 280, Addeetiam, quodadhucrudis ecclesiasticusordo,
ubi tamen hibnet in ms. Lipsiehsi trahspohi, incluso
adveniens. Plurim» editiones mularunt in advehit: iQfbnriisquesua tege careret iners.
hec tamen id hecesse; ita enim ultimam passim cor- Arator, libro i:
ripiunt hi poet__. Voss. Art. gramm. n, 51; Bur- ..... 'fenuemqoesaporem
man. ad Anthol.Latin. m, p. 6<.7. Legis in Ecclesisefecit fervescerelibris.
4. S<)..er-1Graeconiore, pro ad solvendum, quod Sedulius libro iv:
Aiifhri faniiliare, ul venis suthere, ihfra i, 679; ve-
piens avertere, iliid. vs. 189. Similia sunt p<rax_v_r. EcclesiampulchroChristussibi junxit honore.
Videanttir Vechner. Hellen. i, 38; Drakenb. ad Si- Venamlius libro «.... rettituit..-Ecclesiam stabitem
ljum iv, 705J Emroehess. ad.Virgil. _En. i,5$7; pendulus ipsecruce. Drepanius FlOrus:
Burman. ad Valer, Flac. vi, 647; et in Observ. _iis- Quidloquarirsigtti tnmidumSolomonacothurno,
cell. vol. Vlll, p. 370. Emenda hine Senecam Her- Qui tAala-absChristipsallit et Ecclesix?
cul. Fuf.,-157. 1.ARTHitis,Advers. xxi, 17. — Penultimam etiara
tte, Tral6*s n" corripit Arator inlr. i, 121, aliisque locis. Ita et
Visitereg__. anonymus de Gestis Caroli M., lib. v, vs. 518. Et
Errri-tldusNfgellus, cjuiinter Scriptores Germ. Mehc-
Dtio codices Trajectini, visere, quod prxfero. kenii exstat, illis etianl locis. ubi, facta transposi-
6. Inqite] Moreti codex, Lmqwe. Sed in humerh tiortte, id fevitare pOtUisset. FOrte tameh donnulli
ferre summum ahiorem desighat. Locutionem ham_ poetx vocem feceruht trisyllabam. Vide qux hanc in
reddendani arbitror incerto auctori Paneg. Constarr- rem mox ad vs. ^l Supt monehda. — Prior syllaba
tin,, c. 19, § 5, quacunqueprogretsui .., tt humeris nOh apud u-thni Tertullianum, quod videbaiur Fa-
tt oculit ferre gettivil. Ita excerpia Vos_ii; pejus et bricio, s-d et aphd PahlinUm Peirocor. brevis ex-
kumerh in edilis omittftur. Justa tum est oppxfeitio, sUt, de Vitk Martin. n, 326, ubi Ectesia editur. Ne-
inter Ciceronem, quem htemorat, humeris lialra. in que ultimus Te-tUlliahi apud Fabricium locus saiis
patriam reportatum, et Constantinum, humeris et sufficere vide.ur, ht priorem correptam probemus.
oculis latum. ^ PefsKtft A.ator ih inetaphora de Confr ih_ enim tuum ih unam syllabam (id cnim hi
grege et pasloribus oves errahies hum.ris intponeii- poetae sibi sutt_p5l__evidentur, prxcipue Terlullia-
tibus ut ad gregem reducant. LocUtioneMtbrte de- nus. COhferFatiric b C6rnraeh't., p. 129), et quao-
sumpsit ex Lue__Evahgelio, c. Xv, §§•. Ex illi more titas recte _e hatetdt. Si_hi|ia"videad Sedulium v, 8
buBClochm recte exposait Cerda ad Virgil. eclog. i, etiSl.
vs. 13; TibullAs1, i,l_, notatus jam Pricaefoad Lu- 9. Naufragus] Vox de illis usitata qui damnum
cam: frave sotit perpessi. Patrimonio naufragumdixit Ci-
EPISTOLA AD VIGILIUM. 78
i0 Perfida mundani desero velafreli. A Fluctibus in mediis, cui via sicca fuit.
23 Transferor ad niveas Petri, sine turbine, 15 Esse reus potero, grates si reddere cessem.
[caulas, Unius officio displicuere novem.
Et fruor oplati ]am statione soli. 25 Sensibus ardor inest horum celebrare la-
24 Liltoris ille sinus ad carbasa nostra pa- [bores,
[ravit, Quorum voce fides obtinet orbis iter.
NOT.E.
cero pro Sutl. 14. Christiani scriptores illis tribuunt melioribus edd. , qux a Gothofredo turpiter sunt
qui, negotiorum alterius generis mole obruli, ea: vix omissa. Cxterum sinus tranqnillitatera passim indi-
traclare possunt qux saluti curandx sunt apta aut cat. Plinius Paneg. 6, 3 : Confugit in sinum tuum
qui prorsus res illas negligunt et ejuraut, quod mpi concussa Resp., vel sinum lutum, quod cod. Guel-
Trjvitio-m vvMajno-atappellat Paulus in Epist. 1 ad pherb. habet; pritts maluerim. Portus ita apudCice-
Timoth. i, § 19 : quam locutionem illustravit clariss. ron. pro Milon., c. 33. — Aratori similia habetEr-
de Rhoer in Feriis Daventr. n, 7; atque hinc natu- moIdusNigeIlustom.lScript.Germ.Menckenii,p.884:
ram humanam ^_if_a?ofi_v»jv appellat Atttanasius Dextera, qusePetrum, fluctusuperante, fidelem,
Opp. tom. I, p. 98. Sedulius epist. ad Macedon., p. Ne pereat, relevat, addiditatque rati;
2, quem, gubernanle Deo, tmtaberis nulla perlulhse j> Haecme praecipitemservet miseraudoper uudas,
naufragia. Salvian. de Gubern. Dei m, p. 41 : Non Conferat ad portum,Gxsaropime,tuum.
enimiertantummodOnaufragavimus,quorumpeneomnh 14. Sicca] Confirmat hic locus scripturam cod.
vita naufragiumest. Ita se nau(ragum profiletur Ara- Cantabr., apud Seilulium m, 227, ubi de Petro :
tor, cum negotiis civilibus el publicis in aula admo- Et vastipremit arva freti, siccisqucfluentis
lus fuisset. Eloquetttia enim pollens res primura in Circumfusasacraslambebantmarmoraplantas.
foro egit; deinde pro Dalmatis legationem obiit ad Virleillic notata, et in addend.
Theodericum regem; ab ipso Athalarico comes do- Nigellus,p.910, tom. I Script. rer. Germ.Menckenii: p. 227. Ermoldus
mesticorum factus est, qua de re digna lectu est
epistola Alhalarici apud Cassiodor. Variar. viu, 2. Qui pedibussiccis per rriarisivititer.
Deinceps factusest comes privatarum, et tandem Ec- 15. Poiero] Nota periphrasis, pro reus ero. Ovidius
clesiaedatus subdiaconus. Quodeum comitem priva- Metam. m, 297 :
tarum fuisse affirmo^fit auctoritate ms. Rhemensis ... Neque enimnonbaecoptasse,neque ilie
MonachorumS. Remigii, in quo appellatur exeomet Nonjurasse potest;
domesticorum,et excomes privalarum. Videatur Sir- id est, omnino hic optaverat, ille iuraverat. Arator
mondus ad Ennodium epist. 9, 1. lta autem appella- infr. lib. i, vs. 529 :
bantur qui talibus erant muneribus functi : vid. Jos.
Castalio Var. Lection., cap. 5. Sic Tribonianus ex- Quotiesjubet ipse vicissim,
Posse quodinsolitumfieri;
qumslor in prooem.Instit., §3; quod miror Schwar-
s-tumin scboliis ad illum locum accepisse, cum Al- lib. n, 695:
dobrandino, de quxstore primario; meliora vidit G Si non per sseeulapossunt
Ritterusad HeinecciiHistor. jur. t, § 388, et Bachius Fine carere Dei.
Histor. jurispr., p. 025. Simili modo Turcius Rusus Grxcum -.va<r.at eodem modo asseruit Pricxus ad
exconsulappellatur in ms. Dixi ad Sedtilium p. 20, Evang. Lucf, c. xvi, § 2, et Maius Observ. Sacr.,
et Specim. Observ., p. 69, ubi simile exempiunt part. i, p. 52. De Latinis copiose Cortius ad Plinium
protuli ex Gruleri Inscript. p. CXLIU,2; unde de- x, epist. 94,1. Wopkensius in Miscell. Observ., vol.
fendi queat haud difliculter scriptura apud Eutro- VII, lom. II, p. 238; ad Sedulium iu, 321; Burman.
pium Breviar. vi, P. Servilius exconsule.In auctore ad Ovidium Heroid. xvn, 209; Drakenb. ad Liviunt
id nusquam obvium scribit Verheykius. Ex optimis xxxti, 13, 4. Reslitue eamdem locutionem Mamer-
tamen codicibus Vegetio restituit exconsulibuscl. tino Gratiar. action., c. 7, init. : Sufficerequidem
Oudendorpius in Observ. Miscell., vol. VII, tom. III, poterat ad expeditionem. Iia codex Guelplierbytaniis
p. 559. Addatur Salmasius ad Hislor. August. scri- etExcerpta Vossii; editi, sufceret. Exstat eteadem
ptores, p. 117, 137 et 209. Isidorus Origin. tx, 3 : in cod. Groningano apud Isidor. Orig. i, 38 : Teren-
Exconsulesautem dicii, quod jam a consulatuexie- lianus hos elegiacosdicere solet, quo ctausula talh tri-
rint, sive dhcesserint, peracto vicis sum anno. Ex ty- slibus, ut tradunl, aptior possit esse modis. Ab editis
pographi vitio Gothofredi editio illic habet pacto. hxc parumper recedunt; sed locus aliter constituen-
Idem lib. xv, c. 13 : Squalidusager, quasiexcolidus, dus est, ita quidetn, me judice : Terentianus: Hos
eo quod jam a culiura exierit, sicut exconsut, quod a elegos dixtre : solel quod clatisula talis Trisiibus, ut
consulatu discesserit; atque hinc illud exconsulapud tradunl, nptior essemodh. Testimonium hoc est Te-
Eutropium satis confirmatuin est, opinor. D rentiani Mauri, ctijus hic versus est, de Metris p.
10. Detero] Contra morem antiquoruin ultimara 2422, edit. Putschii. — Quod statim Arator dicit
corripit; poetx recentiores in eo fuerunt negiigen- grates reddere, alii agere, vel referre, Ausonius Grat.
tissimi. Vid. Burmannus Secundus in Antiklotz., p. act. init., Ago tibi gralias, imp. Augusie, si possem,
9.3; ad Lotichium i, 1, 51, et iv, 4, 194, ubi tamen etiani referrem. Vetus editio illic, _*__referrem;
Tibttllum ultimam in desino corripuisse ostendit. unde Vossius in margine conjiciebat, si postit
Videet ibid. lib. v, eleg. 12, vs. 71. In eodem verbo etse, referrem. Sed possem retmuerim. Cicero ad
corripit etiam Ovidius Heroid. xvm, 203, ubi tamen Divers. x, 11, relaiurum me affirmare non psssum ;
alii desine ediderum. Vid. Heinsius. Idein raox est xi, 13, ago libi gralias; cui enim re vix referre pos-
in defero. vs. 27; tolvo, vs. 2_; disco, vs. 29; quod sum. Cxterum grates reddere quidam poeiicum cen-
semel monuisse suffecent, cum plura in ipso Aratore suerunt; habent tamen et prosaici. Vid. Drak. ad Liv.
sint sirailia. xxi, 12, 7.
13. Littorh] Innuit tranquillitatem, quam ab aulx 16. Novem]Locus satis obscurus. Sententia mihi
Strepitu et negotiis civilibus remotus habebat. Sta- videtur esse, se, ab aulx strepitu remottim, et sa-
tionem et sinum jungil etiam Virgilius _£n. n, 23. cro ministerio addictum, reliquisse swcularia ntudia
Isidorus xiv Orig., 8 : Statio est ubi ad tempus stant el slultos sapienlimmundanwtensus, ul ait Sedulius,
naves; porlus, ubi hiemant. Importunum aulejn, in prxlat. ad Macedon. p. 5. Per novem itaque inleili-
quo nultum est refugium, quasi nullus portus. Portus geudas censeo novem musas, eoque generatim no-
autem, etc. Ascripst haec verba ex cod. Groning. et mine poetarutn antiquo-Umcommenta. A priraa enim
79 ARATORISEPISTOLA AD VlGlLIUM. 80
Versibus ergo canam, quos Lucas rettulit aclus, A Et res si qua mihi mystica corde dalur.
$0 Historiamquesequcns carmina vera loquar. 27 Melrica vis sacris non est incognita li-
26 Alternis reserabo modjs, quod littera pan- [bris;
[dit, Psalterium lyrici composuere pedes;

NOT_£.

jain pueritia poesi dedilus, fabulas velerum car- terio canorius? quod in moremnottri Flacci, et Grmci
mine conscripsit, sed a Parthenio monitus ut sacras Pindari, nunc iambo currit, nune Alcaico pertonat,
poiius res caneret, consilium mutavit, odasque Da- nunc Sapphico lumet, nunc temipedeingreditur. Quid
vidicas vel Genesin carmine conscribere habuit in Deuteronomii, quid Itaim cantico pulchrius? quid Sa-
animo; tandem magis Aclus aposlolici placuere: lomonegravius? quid perfectius Job? qum omnia he-
ita ipse Arator latius in epistola ad Parlhenium, xametrit et pentametris versibus,ut Josephui et Ori-
quam consule. Hic igitur aflirmat priscas illas sibi genesscribunt, apud tuot composita decurrunt. Idem
fabttlas displicuisse officiounius, id est Pelri, cujus prxfalione in librum Job : Hexametri, inquit, versus
statira roeminerat, seu, quod oranino malim, Par- tunt dactylospondeoquecurrentes, et, propier lingum
thenri. Officioexpone per beneficio. Vid. not. ad idioma, crebro recipientes et alios pedet non earum-
Caton. Dist.i, 15, et iv, 42. dem tyllabarum, sed eorumdem temporum. Interdum
19. Ergo\ Edit. Basil., ipse canam : id quidem _B quoquerhylhmusipse duleis et tinnulut fertur numerh
rectius, si ad quantitatem attendas; sed, cum codd. pedum solulh : quod melrici magis quam timplex
nihil routent, receptum tueamur ex iis qux notata lecior intelliguni. Quod si cui videlur incrcdulum,
sunt ad episl. ad Florianum vs. penult. De ipsa re metra scilicel esse apud Hebrmos,et in moremnostri
dixi in Miscell., p. 47. Flacci, GrmciquePindari, el Alcmi, et Sapphus, ...
19. Rettulit] Nescioutrum indicet Lucam conscri- Psalterium, vel Lamentaliones Jeremim, vel emnia
psisse id, quod ipse viderat. Aiii contra ex Petro ferme Scripturarum cantica comprehendi, legat Phi-
stta cognnvisse sunt arbitrati. Egerunt hac de re tonem, Josephum, Origenem,CmsariensemEusebium,
Wandaiinus in Diatrib., c. 2, p. 249; Syntagm. et eorum testitnoniotnt verum dieere comprotabit.
Grxvii, et CI. Segaar Observ. ad Evang. Lucx, p. Ita D. Hieronymus.In hoc autem loco qui comme-
2et 16. De ipso Luca, Lucano, vel Lucio confer morati non sunt, eos recensui supra in prxfatione
11.uman. in Pcecil. tom. II, p. 519. ad Alexandrum ducem Saxonix. FABRICIOS, com-
2J. Carmina] Forle legi posset earmine: infr. i, ment. in Poet. Christ. p. 79. — In Tornxs. i est,
802 : mttri vh.
Carminibus Joppe canimus. 24. Ptalterium] Valriptov et inslrumenlum musi-
cum est, et liber ipse Fsalmorum. Antepenullimam
el triumphos carminedicereest apud CorippumPaneg. contra morem corripit Arator :
in laud. Anastasii 51. Eodem modo, talia carmine
pando, recte emendat Vonckius in carmine Antonii Psalteriumlyrici composuerepedes,
in
Advers. genles, Spec. critico, p. 1. Carmina ta-
men vera sunt, qux sine figmenti vitio sunt condita, G pro libro Psalmorum. FABRICIUS, comment. in Poet.
ul Aslerius ait m epigraram. ad Macedon., vs. 2: Christ. p. 110.— Editiones Aldin., Basil. et Tornxs.
ubi in priori versu etiatn alii ediderunt, veracia di- i, exhibent, Nam Ptalmos lyrici. Non est necesse;
clapoetm; unice larnen iltic veracit verum est. potest enim hxc syllaba corripi eo modo quo in cre-
21. Reserabo] Ullima correpla, a quo ahstinue- pida a xptnzi;, medeor a piSu, similibusque, qux
runt principes melioris xvi poetx. Vid. Burman. ad ptotulit Vossius in Etymol. voce H__RES. Alia pro-
Lotichium m, eleg. 10, 29. Pertinet huc Lactantius tulit Schottus ad Valer. Flacc. I, 331; neque poetx
Divin. Instit. tv, 20, init., Scripturm sanctw litieras, Christiani hxc adeo constanler observant. Sic Grx-
%d__t.prophetarumarcana patefecit. Indicat Arator se cum » pariter correptum est in Eccleiia : vid. supra
alternis modis, sive vicibus, expositurum rei gestx ad vs. 9. In eremus apud Prudenlium. Psychoni.,
liistoriam, et quxcunque arcana in illa deprehendat. Contra 370; poesh, in Symroach. u, 52, ex mss. Heinsii.
Hanc sibi legem seriptam mallem sxpius neglexis- . interdum producitur, ut in thema, aliisque,
set; per aliegorias enim passim lit obscurus, ne di- qux prolulit Fabricius in Comment., p. 134, 135 et
cam quid gravius. In lalibus curiosum esse, plerum- 143; wmulatur in e breve, et his et aliis poetis. Leu-
cosia et similia notat
que ineptum est et barbarum, judice Fabricio in Sophene, priori brevi Drakenb. ad Siliurn iv, 778.
comment. ad Poet. Christian., p. 49. Oudeudorp. ad Lucan. n,
21. Lilt-.a]Sacravolurnina; sic litlera velus, infra, 593. Idolum media brevi est infra i, 264, quod ta-
men quidam illic niutarunt in idolaque, ut et apud
ii, 362.
22. Mytlica] MUOT-XOV, celandum. Hilarius Hymn.: Sedulium v, 146: ubi tamen vide, et Barthium Ad-
vers. xxxiv, 4 : VossiumArt. graram. n, 34, qui it-
Verumfatenturet Deum,
Munusferendomyslicum. lic, cap. 33, Araloris in voce Psatterii vitium quoque
jy notavit. Sed quid obstat quominus per crvvtg-itr-v vo-
FA-RICIUS,commenl. in Poet. Christ. p. 90.— cem in tres syllabas redigamus? idem enim fit in
Potius arcana, sive celala, qux in rebus gestis la- ariele, pariete, vindemiulor,et aliis apud Burmann.
lebant, quxque eo referenda erant; ea enim vis est ad Lucan. ix, 790; apud Ausonium epigr. 44. Pro
adjectivorum in xo_exeunlium, ut recte Cattierius omtiiamercatut in ed. veteri inveni, hoc die merca-
jn Method. p. 33. Sic itu codd. infra i, 385, myttica tut, quod firmat conjecturam illic Lucii Scoppx, in
dogmalh memorantur; mysticus Adam, vs. 1038; qua tamen metrum non constare ait Vinetus. Sed tu
tnystica dona, n, 89; myttica virtus, Sedulius i, 59. contrahe die in unam syllabam, et meirum, ni fal-
Gonfer quaedixi in Miscell., p. 48. lor, constabit; atque ita hanc oonjeclursm tuilus
23. Jtfeirica]Libri biblici qui carmine scripti sunt, fueram in Miscell. p. 49; consensum addidil deinde
recensentur ab Aratore in prxf. ad Vigilium: Metri- Boltius in Silv. critic. p. 13. Neque hxc conlrahendi
ea vu, etc.; item a Drepanio iu epistola ad Modui- ratio Aratori ignota : ita duodenariusin quinque syl-
num: labas redegit infra i, 116. ConferDaumiuroad Caton.
Jobpriusheroosua carmtnebellaretexit, iv, 4; Vonckium Lection. Lat. n, p. 142. — De
DivinaDavidpersoaatipse lyra : Psalmorum metro Isidorus Orig. vi, 2 : Omnesau-
Quidloquarinsigni tumidum Solomonacothurno, tem psalmos apud Hebrmosmetrico carmineconstat
Qui tbalamos Christipsallitet Eeclesiae? etse eompotilot. Nam in more Romani Flacci, et
D. Hieronymus prxfaliune in Eusebium: Quid Ptal- Grwci Pimiari, nunc ulii iambo eurrunt, nunc ele-
81 ARATORISDE ACT. APOSTOLORUMLIB. I. 82
25 28 Hexametrisconstare sonis in originelingux A Respice, quod meritis debita solvo tuis.
Cantica, Hieremix, Job quoque dicta ferunt. 30 Te duce tiro legor, te dogmata disco ma-
29 H°c l'bi, magne Pater, cum defero munus [gistro;
[amoris, Si quid ab ore placet, laus monitoris erit.
NOTJE.
giaco pertonant, nunc Sapphico nilent, trimetro vel conferatur Huetius [Demonstrat. Evang. propos. 4,
tetrametro pedeincedenies.In edil. Parisiensi antiqua p. 262.
illic est, Psalmi—conslant esse composili. Adum- 26. Job\ Isidorus Orig. i, 38: Siquidem et Job,
brala autem bxc sunt ex Hieronymi loco apud Fa- Moysitemporibusadmqualus, hexametroversu daclylo
bricium. Ipsam cum Pindaro comparationem insli- spondeoquedecurrit; el lib. vi, cap. 2 : Prmripia
luit cl. Kuckersfelder Syllog. comment., fascic. i, autem et fines libri Job apud Hebrmos prosa oratione
cap. 1 seqq.; a quo dissentit Klotzius in Actis litter. lexta sunt. Media aulem ipsius ab eo loco quo ait:
vol. I, part. ii, p. 119, et vol. II, part. n, p. 151. Pereat dies in qua natus sum, usque ad eum tocum:
25. Sonis] Ita rescripsi ex cod. Moreti, Cantabr. Idcirco ipse m. reprehendo et ago pcenitentiam, om-
et Univers., edd. Aldin., Basil.Cxleri ediderunt mo- nia heroico metro discurrunt. Scribendum conjicio
dis, sed vocis illius significalio in Hexametris jam decurrunt; reliqua aulem, qux disiant a Gothofredo,
inesse videtur. Cortius, in margine editionis sux, expressi ex ms. Groningano.Conscriplum esse sim-
tonis exposuil per versus, pedes. Prius maluerim. B ] pfj.t hexamciro testatur Beda de Metris, p. 2366.
Sonus pro cantu, sonare pro canere, utrumque ne- Cassiodorius Divinar. Lection. c. 6 : Prosa incipit,
glecttim Fabro, vindicavitMenckeniusObserv. L. L., versu lebitur, pedestri sermone finilur. Sed de metro
p. 919et 921. hujus libri, quod non Jobo, sed alii ascribunt non-
26. Cantica] Isidorus Orig. vt, 2, ubi de Cantico nulli, satis sunt omnia cum reliquis incetta. Vid.
agit: Horum auiem irium iibrorum carmina hexame- Huetius Demonstr. Evang. Propos. 4, p. 222; Fri-
tris et penlametrh versibusapud suos composilaper- dcr. Spanhem. Opp. tom. II, lib. i; Schultensium,
hibenlur, ut Josephus et Hieronymus scribunl. Cxte- virum sua xtate principem, in Commentario, et Sa-
rum totam hanc de melris Ilebrxorum materiam, muelem Wesley in librum Jobi dissert. 3 et 4.
salis impedilam, exposuit Robertus Lowlhius in 29. Magislro) Ex hac voce Bellarminus de Script.
Prxlectionibus Acadcmicis. eccles. constituit Aralorem Vigilii fuisse discipulum.
• 26.
Hieremim]Ita reposui ex cod. Moreti, Can- Milti non liquel; el, donec cerlior afferaiur aucto-
tabr. Univers. et edit. Aldin., B.isil., Tornxs. i. Cx- rilas, voceni expono de eo qui majori prx aliis hq-
teri Hieremiam, aut Jeremiam, quod est in Biblioth. minibus dignilate insignis est, ul Vigiliusponlifex*.
Patrum Lugdun. Jam olim in Miscell., p. 50, codi- Maghter auctionh hoc sensu exponitur a Grxvio ad
cum iectionem prxtuli, sed lum Hieremimad Can- Ciceron. ad Divers. xn, 30; Pricxo ad Apuleium p.
tica rclerre placuit. Nunc aliter sentio, poslquam, re 389. Maghter pecorisest apud Virgilium -Eneid. xu,
accuratius considerala, Aralorem de tribus libris loqui 717. Quodeo magis huc retulerim, quia ipse Vigilium
perspexerim, de Canticis, ut etiam appellat infra i, paslori comparat superius vs. 4. Maghterium pro ira-
697; de dictis Hieremimet Jobi. Per dicta HieremimQ ( perio exposuit Pricxus d. 1., p. 62; prxcipue et apo-
intelligii Lameiuationes, ut recte in margine expo- slolis hanc vocem tribuunt Christiani scriplores.
suil Cortius; neque tamen ideo dicia Jobi itidem Paulinus Carmin. xxu, 178; xxxm, 353 et 373. De
per lamentationes exposuerim; uni enim vocabulo nonnullis prxterea huc pertinentibus, consule prx-
sxpe duplex inest significatio, qux pendet ab ea falionem nostram.
voce ad quam id relerendum est, ut ostendi in 30. Ab] Propter. Vid. Cortius ad Ciceron. ad Di-
Specim. Observ., c 2, p. 17, et in Addendis.— vers. xin, 10. Quid vero sibi ore velil, satis obscu-
De illo Hieremiwlibro lsidorus Orig. i, 38 : Threnos, rum est. Conjeceram, ab arte; nil tamen defiuio;
quod Latine lamentum vocamns, primus Hieremias videor enim mihi deprebendissc Aratorem maxime
vertu composuit*superurbem Hierusalemet populum, Itac voce fuisse delectatum. Pro prxdicatione rerum
qitando captivus ducius est; et lib. vi, cap. 2 : Hie- divinarum adhibuit vocem infran, 3; pro convc-
remias simitiler edidit librum suumcum Threnis suh nientia, supra ad Florian. 2. Forte hic elegantiam
[cod. Groning. legit cjus\ quos nos lameiila vocamut, dicendique venustatera per hanc vocem exprimere
eo quod m Irislioribusrebus funeribusqueadhibeantur, conatus est; sed conatus lantura; nisi, propter prx-
in quibusquadruplexdiversometro composuitalphabe- cedens tnunus amorh, sit imitatio Prutlentii Perist.
tum, quorum duo pritna quasi Sapphico metro scripta xin, 3, Amore et ore hotter. In scholiis cod. ms.
sunt, quia tres versiculos,qui sibi nexi sunt, et ab una qu c aliquando vidi, apud Senecam Hercul. Fur., vs.
littera lantum incipiunt. heroicumcommaconcludunt. 1310, verba, Aninuimlevemin ore primo teneo, ex-
Terlium alphabetum trimelro scriptum esl, et a ternis ponebaniur, in primo verbooris lui, ti dixerit quod
lillerh iidem terni versus incipiunt. Quarlum alphabe- vives,vivam ego; si dixerh quod morerh, stalim ego
tum simileet primoet secundohabetur. Mutaviin Itis D . moriar. Meliora tamen illic Farnabius. — ln cod.
quxdam ex cod. Groningano. De eadem liac re Moreti et Vossian. 2 addilur, Explicil prologut.

ARATOR SUBDIACOIVrUS.

DE ACTTBUS APOSTOLORUM

LIBER PRIMUS.

Actibus]ApostolorumActa inscribuntur, velut olim eam secutx historix fide tam tuculenter explanet.
apud gentiles Aeta publica appellabanlur, quibus ra- El certe, prxter Epistolas apostolorum, qux hxc
tio fidesque imperii gesti, et administratio reip. duo miscent, nullus est. Talia commenlaria Roma-
cunstabat. Vix enim ullus nostrx religioni liber est nis erant, qux Acla Urbit inscribebanlur, quibus
qui veritatis doctrinam irrefutabilibus exemplis, et videlicet posteri, majorum ftde velut publice depo- ,
83 ARATORIS 84
31 Ut seeleris Judxa sui polluta cruore, j^ 32 Hoc, quod ab humanis sumpsit sine cri-
Ajiaa nefas, complevit opus; rerumque Crea- [miite membris,
ftor Humana pro stirpe dedit, dignatus ut ima

NQT___.
sita, instituerentur, quid gestum esset. Lampridius gestis et memoratu dignissimis exposuerunt Statius
in Commod.: BJabmt prwlerea morem, ut ea omnia et Passeratius ad Tibull. iv, 1, 4. Acta getta dixit
qumturpiter, quee impure, qum erudeliter, qum gla- Rufinus Histor. Eccles. vm, 10. UpS&t; Grxci,
diaforie ageret, Aetis Urbit indi juberet, ut Marius quod per facta interpretalur Cicero. Vid. Viclorius
Maximut tettalur. Stante agtem republica, singuli ad Ciceronisepist. ad Divers. ix, 14. "kv.tarecentin-
principes talia brevia rerum ab se gestarum consti- res Grxci, ut "AXTOC subleslx tamen fidei.
T1(X-CTOU,
tuebant%ut Aeta Pompeii Magni memorantur apud Du608. CangeGlossar. in vocemVAND_.LEN de Oracul.,
Pliniura.Licet veroet Actusinlerpretari res memoratu p. Facta bxc ad modum Aclorumdiurnorum,
dignas. Capitolinusin Maxim.et Batbin.: Sed priuv quorum partem ex Vossianocodice publicavit Dod-
quam de aetibus eorum loquar, plaeet aliqua dicerede wellus, suppositiliam tamen.— Confer Oudendorpium
moribus atquegenere, aut ipsam vitam. Venant. lib. et alios ad Sueton. Cxs. 20. Aclus pro vita et vi-
viu.earm. 4, de Virginibus: vendi ratione adhibuit quoque Novatianusc. 18, p.
Et quaectmque suosvigilansmeditabituractus, 140. — Cxterum in quibusdam codd. inseruntur ca-
Hlcerit egregioparticipandagradu. pituli capitnm, in qux carmen dividunt, quorum
B primum est de AscensioneDomini. Sed in codd. et
Adde notata ad Clatrdian.i Ruf., vs. 283. BAHTHIUS,editis adeo hxc sunt diversa, ut facile
lib. III Advers., c. 13. — Titulus operis in Can- esse Aratoris. Resecui appareat non
tabr. et Univers. est : Incipit Hhlorim apottolicm itaque, et Fabricium secutus
ordine cuncta composui. Idemque in Sedulio
Araforh subdiaconiRomanwEccletimliber/; jn Voss. juneto olim placuit.
2":Incipit Hhtoria apostolica liber primut. Parum 1. Scelerh] Primum verbum mendx convincunt
hinc distant ed. Aldina alixque. Recessi ab hisce, vetustissimx et fidelissimx [membranx Coloniense.,
quia ex ingenio librariorum orla videbantur, ut in in quibus loco teelerh mirahilis voxest pareti. Quam
titulo flngendo indulserunt quoque sibi editores alii.
Placuit magis, De Aclibut apottotorum, non quidem ego quidem non capio. Vulgaris scriptura nihil ad
senstim egregium et acumine aliquo munitum, ut
quia apottolorum Actus memorat Sulpic. Sever. H. solent fere fieri exordia. Sane Salvatorh, aut ejus ge-
S. i, 1, 3; CassiodoriusDivin. Lect., c. 9, aliique; neris vox requiritur. Mihi,
sed quia plura mihi persuadebant hunc operi suo non est aniraus uunc quam in scripto Feperi,
titulum Aratorem prxposuisse. lta enim in edjtione longe abeuntibus. excutere, prxsertim litteris
sine anni nota exstnre monet Fabricius Bibl. Lat., forte aliqua Uapidpovsane minime sufficit, et
macula subest. BARTHIOS, Ad-
vol. III, p. 307, cui subscriptum ; Explicit liber ._- vers. lib. xm,vulgaris
eundut Aratorissubdiaconide insignibus aposloiorum rum Coloniensiura cap. 20. — Quid mirabilis membrana-
Actibut. Londinj in btbliolheca Westmonasteriensj por, non scriptura velit, qui meus est stu-
in Itiner. tom. percipio. Proxime accederel Pararii, a Pa-
codicam evolvit Uffenbachius, ex quo rariut, quod glossx fiso-iT»..Vide Cer-
II, p. 515, profert tilulum : Aratorh tubdiaconiAcia 'Q dam ad Virgil._Eneid.exponunt ix, 14; et VossiumEtymol.
aposlolorum vtrsificala ad Vigilium papam. Neque in vocem hanc. Sed quantitas repugnat. Locns mihi
despnt aliunde aigumenta. Ipse Arator epist. ad Vi- sanus videtur, inque id codices conspirant. Respicit
gilium, vs. 19 : haud dubie ad Judxorum imprecationem, Jllatthxo
Versibusergo papam,quosLucasrettnlit aetus. memoratam in Evang. cap. xxvu, vs. 25 : quam illu-
Eleg. ad Parlhenium, vs. 77: stravit inter alios cl. de Rhoer. in Feriis Davenlr. i,
Inciditillemihi. querqregulanominatactus, 20, eaque sunl vota eruorit, qux metnorat inferius
Messisapostoli-Xplenusinorbeliber. vs. 191. Nec tamenscelerh pendere arbitror a cruore.
Venantius Fortunatus de Vit. S. Martini, ioit-: Hoc fraudi Banhio fuisse videtnr. Nihil impedit quo-
minus referas ad opus, atque binc distinctionis no-
Sortisapostolicaequx gesta vocanlur e t Actus, tam post sui ponendam duxi. Sententia est, Judxam,
FecundoefOquiovatpssulc^vitArator. poliutam cruore Servatoris, et nefas ausam, comple-
Hermannus CQntrac'us in Cbronico, p. 225, tom. III, visse opus teelerit tui, id est scelestum. Eademin re
part. i, Thesauri Caqisiani: Arator -u6dia_o/iu.Ro - cruentum opttt dixit Sedulius v, 305; exitiabiletce-
tnunusUbru,nsuum, quemde Aciibusapostolorumhe- lut, Paulin. Petrocor. de Vita Martini v, 111: quem
roico metro edidit. Hos seeutus, Acius quam Acta, locum illustravit Wopkensius in Observ. Miscetl.
quod habet Wesimonasteriensisccdex, prxtuli. Ma- nov. tom. VII, p. 900, qui illic similia locutionisqua
sculinum illud Latio asseruere Vossius Art. gramm. bic opui sceleris dicilur, exempla protulit, p. 830.
III, 36,; Drakenb. ad Silium x, 136; Burraann. ad Sic fides annalium apud Florum i, 12, (in. Adde
Ovid. Metam. vi, 58. Plura sunl lalia secundx et VonckiumLection.Latin. u, 10. De Grxcis egit Sta-
qiiarixTormx, de quibus Gronov.ad Senecx Con- D verenusad Fulgent. Mythol. I, p. 614. V. D. ad Quin-
trov., p. 306; Burman. ad Valer. Flacc. n, ?07; Cj4l.Peclapa., p, 23, et qtix protuli ad Sedulium v,
Drakenb. ad Liv. yi, %&kqux, pqtavfad Astefii epi- 126; et in Miscell.cap. 6, p. 62. Vindicandushinc
gramma, vs. 7, ubi ostendi simiii mddo [aslos et Lactantii locus Divin. lnstit. m, 12, 18 : Nec potest
|ssluidici; posterius poetisviusitalius est: unde miror euiquam sine tcienlim virtute, id esl sine Dei cogni-
Bupgmanuuipad Lactant. D(vjn, |qstit. ,5, §Cum- 81, fione ac jysiitia pfoyefdrg.Etneridah>tDavieslos aj
jqpeje suo pencu|p ejnepdari apud Or|en.liu_q Ciceron.ife Divinat.1,15, __i-ri-taetvittute. Blil'opus":
nionit., p. 77: scientim virtut est virtus prxdita scientia, sive Dei
Finge,age mansurisignenttua nominafastos, cognitione. Eodem pacto doctrina tuperttitionh satis
pro faslut. Hoc prxtulerim, ob mansuri, et quia satis se tueturubi ip.Collatione Leg. Mosaicar. et Rom. tit.
habet qua se tueatur auctoritatis. Apud Isidorum 15, § 5, similiter doctrinmet supersiitionh tenta-
(utor autem editioqe Gothofredi) in antiquissimo bat Koverus Specim. Jtirid., c. 12. Aliier Cannegie-
cod. Groningano inveni lib, i, c. 21, contractu om- terusmeus ad Fragmenl. Vet. Jurisprud., p. 319.
niutn; lib. viu, c. 9, eventa prwdicare conantur,el 3. Sine crimine] Cod. sloreti, Cantabr., edd. Al-
inox, divertofatu; lib. ix, c. 5, gravistimodictu cor- din., Basil., stn. _«mt»..Similiter Corippusn, 54:
ripuU; lib.-xiv, c. 8, mpniemrupil acetu, qui versus Et virgo maneussine seminepatris.
est Juvenalis satyr. x, 153; et lib. xix, c. 4, tor- Claudianusde Phrenice 27, n._ temineturgit. Corru-
.menta autema torto dicla. — Ipsam vocem de rebus pta hxc vox apud MartianumCapell.vi, p. 224. Edit.
«5 DE ACTIBUSAPOSTOLORUMLIB. 1. 86
5 33 Tangeret inferni, non linquens ardua coeli; AIO Se vincente, perit, qux pondere mersa trium-
Solvit ab xterna damnatas nocte tenebras, [phi,
34 Ad Manes ingressa dies : fugitiva reiin- 36 PIus rapiens, nil juris habet, divinaque
[quunt [virtus,
Astra polum, comitata Deum; cruce territa Rursus membra ligans, animata cadavera movit.
[Christi Ad vitam monumenta patent, cineresque pio-
35 Vult pariler natura pati, mortisque po- [rum
[lestas, Nalalem post busta novant. Lux tertia surgit,
NQT___.
Grotii, eum Jovis semine procreatum. Legendutn fe- in 9. Natura] Vide ad Sedulium v, 237, et qux dixi
mine, ex optimo Vossiano, cujus variantes sttnt ad Miscell., p. 172; adde inferius vs. 320 :
manum. Ex duobus vetuslissimis idem reposuit Ou- 10. Se vincente]id est, ipsa mors vincens, mors
dendorp. ad Sueton. Vespas. 5. Hoc loco semine peritadexSedul. victoria sua. 'lta recte exposuit VYopken-
olim prxtuli in Misceil. p. 172; sed, re accuratius sius IV,8, eaque est species oxyniori; de
perpensa, jam muto sentenliam. Crimine nervosius qua videiisad vs. vs. 149. Ipsum hunc locum satis Arator
esi, rausa rei extollendx, Servatorem, criminis ex-1} exponit qux 181 habet:
pertem, morlem subii.se pro illis, t|ui cunctis erant Iafernuslunc esse timet, nullumquecoercens
obnoxii criminibus. ld expressit Sedulius n, 159 : In se poenaredit, novatortor adotialanguet.
Ipse nihilquodperdat babens El vs. 318 : |
nisi ex Prosa illic tergat malis cum clariss. Schra- InfermunDominus curadestructurus adiret, f
dero Observ.i, 4. — Verbum sumere eodem modp Detulit inde suam, spolialofunere, carnem.
adhibet vs. 335: Lib. ii, vs. 117 :
Humaoamqux rogocarnem Morsdeniquevicta est,
Sumerecausafuit. Vincenditransgressarnodum,quaejudice lacto,
Attumptit formamhominhdixit Arnob. Advers.Gent. Linquerejussareo_,spoliisvacuatavetustis,
I, p. 37 : ubi vide Elmenhorstium,nolasque measad Per sua bella cadit.
Sedul. i, 337. Athanasius de Passione Domini,Opp. lom. I, p. 1016,
6. Solvit]Reliqua etiam hujus periodi sunl allxsa. de Diabolo: Kai vof_-_,a? xpareiv TOVXpvrzovh r$
Nam TOdignatus aliain vocera requiril, ut uon indi- Qavaza,«OT.. (_5)_\OV e5eix.Qn
ve-xpi;.
gnetur ipsa. Forte legendum : 12." Ligans] ln vitam revncans. Arnobius Advers.
Dignatusut ima gent. n, p. 76 : Quid enim sunl homines, nisi animat
Tangerelinferni,non lioquensarduaca li corporibus illigatmi Infra stringere hoc sensu dixit
Solvereab aeternadamnalosnocte; tenebns vs.786.
Adraanesingressadies. . Dudum,laxa neci,slringunturmembrasaluti.
Q
Concinnior sane lectio, et sequentium consideratio Contra laxari dicuntur tnortui, infra vs. 758 :
lianc videlur flagitare. Intercisa vcro phrasis est, Ad
manet ingressa dies, ubi TOest subaudilur. Sic sta- Atqueanimanodislaxatatnolesolutis.
tim : lib. li, 127 :
Lttxtertia surgit, Laxarinonposse neces.
Majestascumcarneredit. Ita et solvi. Vid. Barthius ad Claudian. epigr. i, vs.
Subaudi, ubi tux tertia surgit. BARTHUIS, Advers. lib. 101; Cortius ad Sallust. Jug., 17, 6. Boetius Consol.
XIII,cap. 20. — Mutandi catisam nullus video. Ui- Phil. n, pros. 3, Hominem velox hora dissolvat. et
gnatus tuetur satis Prudenlius Calbem. xi, 32 : pros. 7, Resotutummorte suprema corpus. Adde Bur-
man. ad Anthol. itl, p. 465; Barthium Advers. xn,
Atqueipsepeccantem diu
Dignatusorbemviseret. 15; xiv, 2. Grxcis ita>0stvrriorli tribuittir. Cerda ad
Virgilium _En. x, 418 'AVKXUSIV, Perizon. ad -Elian.
ifortunalus de Partu Virgin. i, p. 699 : iv, 23. 'A7roXu-!v, Elsner. ad Epist. ad Philipp. cap.i,
n. 23. Aiio-i. pro morte, Duker. ad Florum iv, 11,
Per quara est se nascidignataredemptiomundi. 11. Ita veleres locutos, quia corpus animx viqculum
Si solverc recipias, erit Grxca construclio, de qua et carcerem esse statuebant, observat Homberg.
in epist. ad Vigiliura, vs. 4. Sed miniis expedita lum Parerg. sacr., p. 123.
videtur sententia. Prxterea nibit codices mutant, ut 13. Monumenta]M-ijf_.ra,quxnos monent alicujuff
mittam ingressadies non esse iutercisam locutionem. _ rei, ut sepulcra. Juvencus :
Senlenlia est, po.tquam rerum Creator pro stirpe Tum veterummonumentavirnmpatuere, reputsis
humanaid dedissel quod sumpserat a membris hu- Obicibus.
manis, diem solvisse lenebras damnalas ab xterna
nocte. Nihil hic intercisa locutione opus, de qua vi- Servius ait, monumentaesse memorix; monimenta,
deaiur Cortius ad Sallust. Catil. 34, in fine; addam mentis, cui, qui velit.asseniiatur. FADfticius.comment.
Florum i, 1, 10, Res eral unius miaih: populus vi- inPoet. Christ.p.89. Jurisconsullis sepulcrum et mo-
diversaesse docuit Marckart Probab. part.
rorum. Sed neque illic admiserim ; malim enim, re- numentum
jecla distinctionis nola, omuia iino spiritu legi. — ii, p. 4. Sed scriptores id non attenderunt, pro .e-
Tenebrmhic sunt illi qui in tenebris versanttir : de in- pulcro hac voce usi, ut docui ad Sedulium v, 390.
feris vox illa frequens. Vide Barthium ad Claudian. Adde Trolzium Memor. Propag., p. 13. Orosius Hi-
in Eutrop, i, 459. Dqmnqtus est nocti vel lenebris ria. stor. vn, 7, ad monumentorumbuslorumquediverso-
traditus. Lactanlius de tra cap. 23, § 22 : Animus OrosiiLege, ad monumentorummansiones, ita enim
humanusel corpori mancipatusmlernamorte damna- rus verbaauta adduxit Joan. Saresber. vtn, 18. lsido-
tur. ClaudianusConsul. Olybr. 45 : v, 24, non valet, nhi posl teslatoris monu-
mentum; sed illic Groning. habet mortuos; unde le-
Nectenebrisdamnavitopes. gendum puto, pott testalores mortuos, ut siatim ad-
Prxcipue appositus est locus Rufini Histor. eccles. dit, nonvalet, nisi testatoribusmortuh.Uirnp.tlov,ita
iv, 6:5. ob salulemeorum sidus maynum cmlilusesse Grxcis recentioribus, rarius veteribus. Vid. Segaat
detapsum, mgrh mortalibutet longa obtcuritatedam- ad l.ucam, p. 323. Atbanasius contra Arianos, orat.
natii ferre lucis auxilium. 4, Opp. tom. I, p. $07: K«2xa prv f_v»f_it«,vc itpr.
87 ARATORIS • 88
15 37 Majestascum carne redit, speciemque co- A 20 Semine, florigero sua germina reddidit horlo.
[ruscam 39 Jamque quaterdenis Dominus manifesta
Urobrarum de sede refert, ut ab exsule limo, [diebus
38 Inlerclusa diu, patris repetatur origo. Contulerat per signa fidero, cernentibus illis,
Omnipotensparat ipse vias, et corpora secum 40Usquesub extremum.diffusoinlimile, mun-
Post tumulos regnare jubet; moriente veneni [dum,
NOT_£.
__!-•-,livo-y-To:qux male in versione omisit inter- in Grxco vocabulo, deinde collusionemlitterarum in
pres. — Aratorem in his respicere testimonium Mat- spermateet germinecaptavit. BARTHIUS, Advers. Iib.
tbxi cap. xxvn, vs. 53, satis apertum est; illic la- xiu, cap. 20. — In meis nulla est mutatio. Solent
men eorum sententiam probo,qui post pvypeinvdis- quidem hi scriptores in Grxcis eruditionem captare,
tinctionis notam ponunt, etTijv eyepotvcum eiirniQov ut de Arnobii vocabulis Grxcis notat Stewfchius ad
jungunt: aliorum somnia et rerum naturx et inter- eurnd. Advers. gent. vn, p. 150; de Tertulliano Sal-
pretationis legibus illic repugnant. masius ad Pall., p. 290. DeAratore itlmihi non ad.o
15. Speciemque]Splendorem, pulchritudinem. Vide liquet. Mox quidem vs. 32 adhibet chrisma; sed re-
ad Sedulium n, 60: unde Juvenci locum recte tue- cepia hxc erat vox in baptismo, adeoque magis cx
tur Wasseus ad Sallust. Catil. 57. Prxcipue tamen n; usu loquendi ita scripsisse videtur, quam quod Grx-
intellige splendorem et pompam qux in oculos in- ca affectaret. Interdum et fieri potest ut vox Grxca
currit, et qua quis Deus agnoscitur, ut vocem expo- Latine verli commode nequeat, atque adeo sit ser-
nilBurmann. ad Claudian. iv Consul. Honor. 83. vanda, quod tamen hic non necesse. ita in novella
Adde Elmenhorst. adArnob. Advers.gent. iv, p. 146. 105, cap. 1, ubi pessime Gothofredus cdidit, quem
Apud Corippumu,48, aliquaudoVonckiuraemendare adorna voeani, recte porna, ex Grxco ttopvas, resti-
memini: tuit Taffinusde Annn sxcular. cap. 9, idque seculus
Astitit in clypeoprincepsfortissimusillo, Hombergius, qui Taffini tameu non meminii.
Solisbabensspeciem. 20. Florigero] Paradisum intelligit, quem florige-
ram sedem appellat Sedulius u,2; neque ineiegan-
Vulgo illic est specimen, quod tamen tueri posset ter iia vertit vocem poiius peregrinam, quam ut ex
Yirgilii auctoritas _Eneid. xn, 164 : itapa et Se.<._>, satis ridicule, derivaret Mollius ad
Auratibissex
} Solisavi radii fulgentiacingunt, Longi Pastoral., p. 48. Eleganter Sedulius v, 222 :
speciraen.
Ita enim dicitur res quxlibet insignis, qua quis sit Secumqueadduceregaudet
fn camprjs,Paradise,tuos, ubiflore perenni
conspiciendus et xstimandns. Boetius Consol. Phi- Gramineusblandilurager, nemorumquevoluptas
los. u, pros. 4, aviti specimen elucet ingenii. Schul- Irriguisnutriluraquis,inlerqtiebeoigne
ting. ad Senecx Controv., r*.60, auret tmculispecimen, Conspicuos,pomisnondetirientibus,horlos
Donato in Vita Virgilii ad finem non ittale restiiuit Ingemitanliquumserpensbabitarecolonum.
Gronovius. Adde Drakenb. ad Livium xxxviu, Ubi, cum Wopkensio, decipientibusomnino videtur
17, 20. IC reducendnm. De Paradiso Isidorus xiv, 3 : Est enim
Exsule timo] Christum indicat surrexisse, qui ho- omnigenerelighi, el pomiferarum arborum consitus,
mini ad patriam ccelestemvitamque beatam aditum habensetiam lignum vitm. Non ibi frigus, non wstas,
pararet, interclusum peccatis, in qux prxceps homo sed perpetuaaerh temperies.Ita editi quos vidi. Tu ex
ruerat. Ipsesenteniiam exponit lib. n, vs. 556. Groninganorepone, nonmslus.Ita Draconliu. Hexae-
mer., p. 553, de Paradiso :
Nosquoqueper culpamprimade sede repulsi
Exsiliomundijacimur; via redditataadem, Nonfructusanhelis
Qaa patrix repetamusiter. Fiammaturradiis,quatiturnec flatibusullis,
Nec conjuratisfurit illicturbo procellis,
Limus hominemdesignat. Vid. Elmenhorst. ad Ar- Nonglaciesdistrictadomat,non grandinjsictu
nob. Advers. gent. n, p. 93, infra vs. 374 : Yerberat, aut gelidiscanescuutprata pruiois.
Materiesterrena sumus,limumqneparentem Sententia illic flagitat, grandinii iclus. Alcimus Avi-
Nomineprodithomo. lus i, p. 371 :
Terlullianus de Judicio Domin. 16 : Nonbic alternisnccedittemporisunquam
\ Quisvebominemlaelopotuissetiingerelimo? Bruma,nec aestiviredeunt postfrigorasoles.
Parum distat hinc hortorum Alcinoi descriptio apud
Quid illic tmlolimosit non perspicio. Emendandum Homerum
arbitror tento. Sic Atcimus Avitus de Origin. Mund. Odyss. H, vs. 118:per quos Justinus Mir-
lib i, p. 368 : tyr credidit poetam Paradisum expressisse. Vid.
Brassicanus ad Salvian., p. 263; atque hoc modoge-
... Et in lento meditaturvisceraco_no. "n neralim loca temperata describuntur. Justinus n, 1
Terra lentescere dicitur apud Virgilium GeOrg.n, 7, /Egyptum ita temperatamsemper fuii.se, ul neque
230: unde lentum virus per viscidum gluline exponit hiberna friyora, nec mstivisolis ardores, incotasejus
Servitis ad eumd. Georg. m, 281. Adde et iv Georg. premerent.
•41.Hx autem voces passim permutatx. Vide Brouck- 22. Undecim apostolis; Judas enim jam re-
hus. ad Tibull. i, 11, 58; Burman. ad Nemes. eclog. motus lllh] erat, et Thomas aderat, antea licel absens.
4, vs. 128 ; ad Ovidiumn Trist., 514; Drakenb.ad Memorantur qtiidem $i>Sexaa P.nuloEpist.adCorinth.
Livium ni, 26, 12, et v, 5, 7. I, c. xv, vs. 5; sed ila integer interdum numerus
17. Interclusa] Cantabr. cod., interclausa. Ila et constiluilur, uno tantum alterove excepto. Vide Pe-
Aldin. et Basil., sed recepta sunt in his similibusque rizon. ad /Elian. Var. Hist. m, 17; qui etiam de un-
tetnpora ab antiquo cludo, ttnde et clusit pro c.aust. decim apostolis locum Pauli interptetattir. Apud
in membranis vetustiorilius. Vide notas ad Silium Aratorem id procedit; sed in Pauli loco pluresquam
vi, 451; Scholtum ad Senecx Suasor., p. 350; Ste- decera intelligi neqneunt;pertinet enim adapparitio ,
wech. ad Arnob. v, p. 113. Clusapro ctausain Guelf. nem, ipso resurrectionis die factam, Thoma absente.
invenit Cortius ad Sallust. Jugurth. 12, 5. Vide et Gerdesius in Meletem. sacr. p. 80.
Duker. ad Florum m, 20,13 : BynckershoekObserv. 23. Usque sub] Bibliotheca Lugdun., utquead,
Jur. vni, 5. errore. Confer notas ad Florum procem.lib.
20. Semine] Genuina lectio in quatuor libris, sper- aperto i; Burraan. ad Virgil. vu /Eneid., 289.
mate, Maaifesto, mwe talium, primum eruditionem 23.ExtremumYEoitiax«nv xi( 7.., Act, I, VS,8.Cum
10 DE ACTIBUS APOSTOLORUMLIB. I. 90
Quos tesles jubet esse suos. Miracula rerum A Luminis et pacis locus est; vult inde reverti,
25 Non poterant celare Deum ; documenta resur- 30 Unde creaturam, signata fronte micantem,
[gens 42 Divinus commendat odor, cum desupcr
'Quaesic cerla daret, quam mandere? corpora [unclos
[vitam Abluit interius Chrisii de nomine chrisma
Hinc bumana probant. Coelum petiturus, oli- Tollitur astrigerum rediturus victor in axem,
[vx Et secum quod sumpsit babet; nova pompa
41 Progreditur luslrare nemos, quia germine [triumphi!
[sacro 35 Arva Deus peliit, homo sidera; quis datur illi
NOT.E.
LatinaconsiructioneidcontulitTennul.adFrontin.i,3, Samaria.vicinapetens, baptismatisundis,
10. Adde cl. Segaar in Lucam, p. 318. Mundum Ablutassignavitoves.
exiremumposuit pro extrema mundiparte: ita extre- Prudentius Calhemer. Ilymn. 6, vs. 125 :
mus annus apud Livium n, 64 ; summa rola apud CultorDei memenlo,
Ovid. Metam. n, 107; apud Sedulium i, 212, ex Cod. 3 Te fontiset lavacri
mulavi: Roremsubissesanctum,
Saxilaticesproduxitab imo. Te chrismateinnovatum.
Nunc animus magis inclinat ut taxo imo revocem, enimad Alii codices illic, innotatum; non displicet; pertinet
ex iis quaenotavi ad eumd. m, 123; et Heinsius ad fuisse docet crucis nolam, frontibusimposilara. Id faclum
Ovid. Ileroid. xx, 41. Non ineleganler cl. dc Rhoer Prudent. Psychom. 360 :
in Feriis Daventr. i, p. 43, apud Senecam Hippolyt. Post inscriptaoleofronlissignacttla,per qua.
956 emendat: Ungueniuraregale datumest, et chrismapercnne.
Fluctusqueab imotumidusOceanovoca. Seduliumhinc interprelare, I. 327 :
Vidctur faverc codex a Grutero memoralus, in quo Et fixumest in frontedecus.
est omnt. — Diffususlimes est spatittm longius ex- Adde Fabricium in comment. p. 39 : inde rationem
lensum; limes pro quovis spatio et via adhiberi do- coiistituiionis qua Constaniinus stigmate froutem
cuit Drakenb. ad Silium iv, 105, et xvi, 338, Bur- inuri vetuit, deducit Goihofredtis, ne frons inhone-
man. ad Virgil./Eneid. vi, 901 : unde et cum tra- stiori nola deformarelur, ornala anlea crucis signo.
mite a librariis passim confunditur. Burman. ad Va- Vide ipsius commeiitar. ac I. n C. Theod. de Pcen.
ler. Flacc. tv, 614. 32. Chrisma]Xpiapa unclio quxlibet. Auctor iit-
26. Mandere] Ut enim se vere vivere ostenderet cert. in Bebiano:
Christus, cibum petieral, quem memorat Lucas in Et divalesacrumIibans,et chrismatefragrans.
:
Evang. xxiv, 41 unde exponendus est locus in Alias unctio
Actibus apost. x,41.Cxterum de ipso hoc argumento Q zaii erant. Prudent. qua Christiani designabanlur qui bapti-
Calhem. :
conferatur Eric. Phalelranus de Ablat. sceptr. Judaic, Roremsubissesanclum,
p. 425, Synt. dissert. Grxvii. Te christnateinnovalum.
27. Petiturus] Brevi penultima. FABRICIUS in com-
ntent., p. 102. — Antepenullimam haud dubie scri- elApotheos. :
bere voluit Fabricius. Ecquisalumnus
28. Quia] Ita rescripsi ex codd. Moreti.Cantabr. et Chrismatis,inscriptosignarettemporasigno.
Univers., et edd. Aldin., Basil.; proquoc» terae, qua. FABRICIUS in commentar. in Poet. Christ. p. 53. —
Consensuraaddidit cl. Wassenberg. — Cum locum Abtivitestin edd.Aldin. elBasil. proabluit; videntur
luminis dicat, alludit ad oleum, lucernis indi solilum, hxc perlinere ad Christianornm opiriionera,baplismo
quam infusam Pallada dixit Ovidius Trist. IV, 5, 4. peccata aboleri, unde ad vilx nonnunquam iinem
Sic lumenper lucernam apud eumd. Fastor. n, 743; differebant. Vide Baluzium ad Salvian. de Gubern.
recte exponit Burman. ad Metam. x, 691. Pach vero Dei vi, p. 545. Optalus de Schismate Donatist. vn,
locum appellat cujus indicium erat oliva. Hinc infe- p. 103, edil. Du Pin ; Oleum enim simplex est; et
rius vs. 656: nomen suumunum el proprium habet; confectumjam
Rostriquemodesli chrisma vocatur, in quo esl suavitas qum cutem con-
Pignusolivafuit!,dilectiosemperin ore scientimmollil, exclusa durilia peccatorum. Mulatin
Fructumpacishabet. itaque haud dubie per baptismum fieri crediia. Sub-
Ideo pacata dicitur apud Ovidium exPont. i, 1, 31. dubitans conjicio, utrumne huc referam Hesychium,
Adde Drakenb. ad Siliumxm, 68;Burman. ad Ovid.)D A"/0,ayf_a, o flaizTi£op.evo;.Alberti BatTTaJof-.vofcon-
Metaro. xi, 279; de Barbaris Polybius Hisior. m, p. jicit; vocemCbaldeo Syriacam latere opinatur vir
285 : cTJviivTti-vOIJTW,8«._un.
? S^OVTS. xat axeyocvovs. doctus in Observ. Miscell.vol. X, tom. I, p. 67 : sed
TOUTO yip cx-Sovnaat Totf TSapSapotsiaxi ffiiv8t)f_otampliandum censeo.
f dias. Olivam illic 6a._to. significal : vid. Perizon. 34. Pompa] Ovidiusex Ponto n, 1,19.
Ad_£lian. V. H., vi, 6, in fine; Btirman. ad Ovid. Per quamspectatatriumphi
Metam. vi, 81. Aratori similia habet Prudentius, Inclusomediisest mihi pompaGetis; ,
sive, quod aliis placet, Ammnus, in Encbirid. Epigr.
44, quod inscribitur MonsOliveli: et iii, 4, 95:
MontisoliviferiCbristusde verticesursum Quidcessas currumpompamqueparare triumphis?'
Ad Patremrediit, signansvestigiapacis. Pompam prmeuntium (erculorum memorat Pacatus
Frondibusaeternisprxpinguisliquitur humor, Paneg. 47, 3.
Qniprobatinfusumlerris de cbnsmatedonum. 35. Arva] Terram, infra 522;
Prxlerea ad hunc locum conferatur Bochartus de Arva tremuntconcustalocis,
Animal. Scriptur., part. n, lib. n, cap. 6. vs. 575;
30. Signata]Baptizati oleo perungebantur, et frons Vis flexitet imputitarva,
eorum cruce signabatur. Prius demonslravit Ritter- vs. 509; arva Sidonia apud Sedulium iu, 242. Eo-
shus. ad Salvian. de Gubern. Dei, p. 27. Arator eo dem modo poetis pro regno adhibetur; eo sensn
respicit, infra vs. 626. Burmannus vocem resiiluit Rnlilio itiner. i, 83:
9| ARATORIS 92
4$ .--ihereadeparte-ragorl tpjSBlumquere- A 40 Exuviasatri raplas de fauce profundi
[sultant Lucis in arce locat, terrenosque erigil artus;
Coelestes in laude cbori, cum reclor Olympi QuapietalB capit, propter quam venerat, ivit.
Evehit excelsis, quidquidsuscepit ab imisf 45 Discipulosstupor altus agit, quibus ore
44 lngrediensque polum, carnis cemitante [corusco
[tropxo, Perspicui dixere viri; quai cognita nobis
NOT.E.
Quidsimile?Assyriisconnecterecontigitarva Theb. iv, 440. Burman. ad Ovid., ibid. 80. Recte
Medifinitimoscumdomueresuos. Bollius in Silv. Crit., p. 14, apud Juvencum vidit
Deterior illic Cfusii conjeclura jn Probab. Crit., p. legendum.ar.ts eorporh vinclispro atrh. Sed in emen-
57, eomprendere,vel contendere : duplicem emen- datioribus edd. ila jam exstat-
dationem pro.qlit Yonckius Lectioq. Lat. i, 2, in 41. Arce] Ila freqHepter poetx. Yid. Barlh. ad
flne; ex quibus posleriorem prxtulerim. — Mox Claud. Rapt. Proserp. i, 213 : unde apparet quam
Bibl. Patrum Lugd., petil. negligenter Aldin. et Basil. arteexhibeant.
36. Parte] Fabricius edidit patre, nec tamen mthe- 42. Quapietate] Expressi versum ex Caniabr. in
rea mutavit, undg suspicio mihi est de vitio typothe- cod. Moreti; edd. Aldin., Basil., legebalur etiam qua
tx. Vulgatpn)luelgr Salvianus de Gubern. Dei i, p. pietate, sed in seqpeptibus, propter quem : in reliquis
18, tremendumundique tptius aerit fragorem; et loca omnibus versus ita legitur :
hotata Heinsioad Claudian. Gigant. 74; cxleroqttin n Qqospietatecipit, propterquemvenerat, ivit.
hic mihereode palre elegantia quoque stia non care- Probounice cod. Cantabr. scriptiiram. Sententia esl,
ret. Librarios hxc confudisse, dudum doeuerunt QuapielateinpeccatoresductusCbristus venit.eadem
Burman. ad Valer. Flacc. i, 72; Drakenb. ad Livium pietate ob quam venerat, ivil in ccelum, ut apud Pa-
iv, 60, 3. Pater meus ad Victor. Cxsar. 3, 8 ; eq- trem intercedendo peccata suorum dilueret. Probat
que hxc permutatio facilior, quia lijjrafii scribentes Aldinx ediiipnis, qua usus est, scriptoram quoque
litieras passim transposuerint. irisigne exemplum cl. Wassenbergius, qui ita exponit : Christutin terra
dabo in Isidoro Orig.tx, %, Vascones, quasi Vacco- hominh causa tiertatu., hominisetiam causa in suum
net i- quqd genus Pompeiut edomitq Hhpania. Ita cmlumrediii. Etidemet veniendieauta fuit et redeundi
Gothofredus; scrjbe ex Groqingano codice, quos pielas. Nihilviri clarissimi, rujtis mihi consensum
Gneut, idemqqe jam habet edilio anni 1509, ui po- gralulor, expositione verius. Glossx interlineares in
stea deprehepdi,' Voss. 2, propter quem, exponunt hominemvel propter
38. Evehit] Recie hoc utitur verbo, quod perlinet quqm causam, Turbas hic dedit pronoroen oroissum,
ad eos quj, re gesta, magnitudineuiadeptj sunt. Vid. quod et sxpitts locis corrumpendis ansam prxbuit.
Burman. ad Vejieiumn, 41, 1. — Excelsit posset Vide notas ad Ftortim I, 1, 12, et qux dixi in dis-
accipi pro ih excelsUjinlerdum enim verbo, ex prx- seft. ad 1.2, ff. Dein jus vocand., cap. 8, ubi ab
positione composito, alia additur : ut tubire in late- aliorum emendationibus vindicavi, eodem pacto,
brat apud Ovidiura Metam. iv,600; adde Perizon. Plihii locum viu epist. 27, II. Idem tameti deinceps
ad Melam,in Observ. Miscell., vol. VII, tom. III, deprehendi in nugntemvenisse Gronovio ad Senecx
p. 460; Drakenb. ad Livium m,21; xxn,5. In u eplst. 22, cui boc inventum libens transcribo. —
exeeltit lum ponilur pro in excelsa. Discrimengram-' Pieiatem expone per clementiam. Vide Martinumin
maticorum in bac prxpositione vjx attendilur. Vi.le Observ. Misccll., vol. X, tora. II, p. 245 ; Cellar.
noias ad Ciceroti. pro Qujncl.. 5et 11; Muncker.ad ad Sedul, iv, 196.
Fulgent.,p. 624, 6"26;Schulling. ad Senec. Con- 43. AUus] Gravis, quique maxime penetrabat
Irov., p. 170; Strqphtmeyer Anjmadv., p. 120; nol. eorum.animos, iisqqe velut videbatur insidere. Am-
ad Sedul. |V, 107. Ma|itn tamen hic excetsh accipi mianus Marcell. xxx, 2, ingravescenteposihwc aliius
terlio casu, nt iii il|o Yirgjhi, it clamor crnlo, et ire _ura;xxxi, 10, a/ta pugnandi eupiditaie raplalut.
eqstrh apud Silium X, 622 : ubi notx.etad xv, 526. Petronius Safyr. C. 128 :
Adde Vopkepsiuniin Qbserv. Mispell., vol. VII, ipm. Et menlemtimoraltusbabet.
II, p. 247 ; Qoden.p',ad Lncan. n, 68§. not. Pater- Tacitus Annal. iv, U,sed altius metuens,ubi Freins-
nas ad Victor. Orig. gent., 14, 3- Pricxus ad Epist. hemius, altiustnoveriapudMinuc. Fel. Octav. 14. Sic
ad Titum, cap, |, $ 5, eumdem dativum refert ad apud Senecam 3i a/ljor famen illa voluptas ett:
Scri- epist,
sigtiificaiiopemlqci in quo quidlit, velutiapud ita emendat HeumannusPoecil. lom. II, p. 51 ; vul-
bonium, compos, 169, nqs,cxturSiciUmpositttmscri- gatum lamen illic seryayerim. AmobiusAdver.. gent.
bit pro in _jjci/ta . id qtudem recte; sed dativum v, pi. 155 : Credjmusnevinctos
esse prorsus negaygriff!»mirorque id Prjcano in toporis oblivioneden\ertos ? scribe sqmnb, atque alihtimi
illic vietot tomno,
mentem venisse; est enim casqs secupdus, ut jEgy- Ut p. 158; re viclussoporemin altissimumde-
et similia constriictionis, ex- i^solifq
pti, Cypri, ejus quam pritrjat-!''. Atque. ita Virgilius /__neid.ix, 337 ; uhi
posuit Vossius Ar(. gpmm. vn, 25, et in quibi|Sf|.m vinctus invenit Heinsius. De
39. Tropwo]Barthius ad Statiuhi Thebaid. u, 706, ]0 tatnep
voce a((«s^de. Pnrrnan. ad Valer. Flac. vn, 88. Pro
recte exponit de corpore Christi, ccelo iilaio, id ql(o slupare dixii ttuporem qttonilumPacatus Paneg.
enim revera tropxum est victorix de iuorte insigne.'
Alhanasius Opp. tom. I, p. 75, TOUTO h VJKU. 41, 4; ubi lapien potius assentior Schwarzio conji-
fup cienti atlonilis, quoddeipde iq Vossii Excerptis con-
TOO BavaTOV T fiorratovTauT»vettiSei^aaBat. lla crtlX firmatum inveni. Grxcis iderh est
dicitur vtxn eidem tom. I, p. 79 , et resurrectio Luciamis Amorib., p. 898, (kfieiav ioquendi genus. \rfim.
83, 85et 100. Arnbrpsius jn Hymnis de iirfxtdeifisv^
Tjoor-aiov, p. Vide Molliuni ad Lengi Paslor., p. 18; hutc enim
adventu Cbrisii, p. 792. Corp. Fabricii: voci altittidinis signjficationeminesse probat Alberti
_EqltalisaeternoPatri ad Hesychiumv. Bo8of. GeneratimGrxci ita expri-
Carnistropxoacciugere. munt quod magnum est. /Elianus Var. Histor. iu, 18,
Caro Christi, regalis currus, locutionea triumpho de- p. 220, 7T>OUTW ^aflsf. Vide Perizon. ad eumdem vi,
sumpta appellatur Paulino ad Cytherium, p. S49; 6; aique lib. i|, cap. 11, J_a6uT«Tairkovxovinas,vel
addc Maderhmad Panvinium de Triumpho cap. 7, in BaBuxarovsreponere conatur vir el. in Observ.
fine. Miscell.,vol. II. tom, (1, p. 249.
40.-tt.jlltapassim poetx de inferis et morte. 43. Ore ] Referri potest ad dixere, locutione pooiis
Barth. ad Claudian. Rapt. Proserp. i, 2; ad Statium usitatissima Virgilioimprimis. Sie ore loeutuminfra
94
93 J>E ACTIBUS APOSTOLORUMLIB. I.
45 46 Et miranda son uit, nunc jam speculemur A 47 Nec cessant elementa suo servire Tonanti ;^
[ovanles, 50 Stella, coroes prxgressa Magos,venientis honori
Imperiique modum per subdita jura probemus. 48 Militat: obsequio nubes famulatur euntis.
Virgine matre satus, calcata morte resurgens, Angelicis igitor posfqqam est affatibus usa,
Cceli sceptra petens, his nuntial acta minislris. Liquit oliviferi veneranda cacumina montis,
NOT/E.
i, 694. Malim tamen referre ad p_rsp._ut, ut indicet idemque vidit Cortius ad Plin. vn, 10, 4. Eumenius
faciem, tanquam fulgur splendentem, ad quam eo- Paneg. Constanlin., 13: Servit profeelo, Constantine
rutcut pertinet, et vullus coruscamen aptid Fulgen- maxime, ipsa rerum natura numini luo : ubi idem
liiini Mytliol. i, p. 618. Ita angelorum ad Christi se- codex Constantine delet, sed ipsarum rerum exbibet.
50. Prmgressa] Aldin., Basil., Antuerp., Pitlm.,
pulcrum aspectusdiciiur fuisse sicutid[ulgur, in Vul- Fabr.,
gata versione Matthaei xxvm , 3; ita expressit progressa. Ex Moreticod. Heiusius utramqttc
AlcimusAvilus libro ad Soror., p. 431 : lectionem ascripserat. Passim hxc permutantur.
candebatniveo cui corpore vestis, Vide Drakenb. ad Livium lx, 10, 7 : prxpositiones
Sptendida enim hx eodem fere modo in codd. scriptx leguntur.
Cuivultomrutilus consperseratundiquefulgor. B Muncker. ad Fulgent. p. 681, edil. Staver, Reitzius
Flammeum aspectu dixit Sedulius v, 328; generatira Observ. Miscell., vol. X, p. 376. Apud Saresberien-
angelos describit Tertuilianus de Judicio Doui. p. sem in, 19, p. 644, legendum, manus prmferebanl,
289 : ex Rulino II. E. iu, 19. Hoc loco prmgressa malirn.
Igneushis vigor est, rutilantia corpora,coeli Slellam prceviamdixil Sedul. bymn. 2, 34. Juvencus
Yisdivinamicat. 1,245:
hi dicuntur fuisse -v Ecce iteris * mediostellamprxcurrere cernunt,
Apud Lucam viri iaOnxt)..uxfj,
qui habitus passim angelis tribuilur. Vide Elsner. ad Sulcantemflammisauras.
Evang. Joan. xx, 12. Exponit locutionem per vesti- Ubi sulcare egregiecxponit Weitzins ad Valer. Flacc.
tos vestecandida recte Burmannus ad Valer. Flacc. i, 568; Burman. ad Lucan. v, 562. — Arator alii-
v, 349 : per candorem namque hxc omnium ad se que poetx stellam Magis in itinere antecessisse sta-
oculos trahebat, qux significatio a \e<ia, vel \e\iaaoi tuunl; sive id de toto itinere, sive de via qttx Be-
descendit, qttod per bpavexponit Hesychius. Propler thlemum ferebat accipias. Ulruraque negat Heuman.
verba, ore corusco, videtur Aratori magis obversala Poecil. tom. II, p. 131 : cujus sententia blanditur
iaH; \apvKpi.,qux taraen a >-_xji omnino distin- maxime.
guenda, licet conftiderit Thomas Magister, p. 566, 50. Magos]MagiPersarumphilosoplii, periti inler-
castigaius rectea Trillero, aliisque. Ilinc 6?u et -.«(_- pretes nalurx , ut circuraloquitur Prudenlius. Ju-
izpbvvestimentum purpureum appelinU Grxci. Sal- vencus i:
mas. ad Tertulliani Pallium, p. 182; eique lumen tiens est Eoi Pbueboorta proximaregni,
tribuunt Lmini. Vide Vonck. Specim. Crit.,p. 23. p" Astrorumsolersorlusqueobitusquepotare :
46. Jura] Voss. 2, jure. Hujusprimoresnomentenuere Magorum.
17. Calcala] Devicia; locutionc sumpta a victori- A regibus proximam dignitalem Magihabueruiil, et
bus, qui pedes victis a se hnsiibus impouebant. Boe- imperium aliquando per Patizithem et Smerdem
tius Consol. Phil. i, metr. 5 : fratres occuparunt, quod eis rursus eripuitastuta et
Sanctaquecalcant antmosa nobilitas. Unde Persis dies .% uayotpoviaf
Injustavice collanocentes. solemnis fuit, quq nullus Magorum ausus fuit in pu-
Notacad Pacat. Paneg. 36, 5, et 45, 4. Burman. ad blicum progredi. Hos Magosqui Chrisium muneri-
bus affecerunt, e schola Danielis remansisse, multo-
Valer. Flacc. tv, 312. Inde calcare, et conculcarepro rum
insdlenier contemnere. Barth. ad Claudian. p. 1338 opinioest. Magiautem fuerunt apijd Persasquod
Advers. xvin, 2. Weitz. ad Salvian. p. 174. Vir apud lndos gymnosophislx, aptid Assyrios Chaldxi,
clariss. inObserv. Miscell., vol. VIII, p. 9; sicinfra apud Romanos Hetrusci aruspices, ut inquit in xvt
vs. 408 Strabo; et addit: Talh erqt el Moses et successores
ejus. Fuitquoquegens peculiaris Magorunt in Media,
Calcandumque docent,quodsubduptgressibus,aurum. ut ait Herodolus; in Baclriana, ut Plinius. FABWCIUS
in commenl., p.85. — Cod. IJnivers. et Voss. 2 a
Grxcum \u%noxeTvcontulit Stephqn. ad .Escliyl. Eu- manu secunrla, Magh. Sed quartus casus addi potest,
menid., vs. 544;adde Heinsium ad Silium m , 85. utverbis prmire, prmcedere, prmcurrere : de quibus
Per xaTatp/-ov_-v binc^exponit Hesychius in naT.ouo-t. Bangius Observ. Philol., p. 1015.
48. flis nunliat.] Antverp. et Fabric, bis. Ascri- 50. Honori] Pulm. et Anluerp., honore. Videlur
pserat Corlius margini, nuntia tacia, addita littera D expressisse notum illud Claudiani : Cui militatmther.
P; indicari arbitror Pulmannum, quem jn Aratore 51. Euntis] Antea in Miscell. cap. 16, p. 174 ,
pauca castigasse, apparuit prxsertim mihi ex illis conjeceram, eunti, ut inferius n, 155,
qux editioni Fabricianx, qux penes cl. Bnrmannum
est, ascripserat docia manus. Cuni hisce Pulmanni Famulemur ut illi.
sxpius convenire Antuerpiensem editionem confe- Sedulius i, 224, Creatori suum opus famulatur. La-
renti patebit. ctantius Div. lnslit. u, 5, 6, Qum cum videantdivinis
49. Nec cessant] Voss. 2, ne. legibus obsequentiacommodis atque usibus hominum
49. Tonontt] Imitatur Lucanum I, 35. perpeiua necessitate famulari: ubi vide Bunemann.
Ccelumque suo servire Tonanti. Sed jam neque eunth displicet, tum ob prxcedens
Notavit idem in addendis Oudendnrpius : ita infra, fcrii.ntt., ttim quia obsequioeunth exponi possit per
vs. 160, in quibusdam est, in euritem, quod eunti prxstaret : ut reverenliafra-
tris apud Eulrop. vut, 10; injuria raptarum apud
Primttsat ille Petrus, cui servit in aequoregressus. eumd. I, 2, ut, contra Havercampum, recte restituit
Rem exposuerunt Pricxusad Malth.ix, 26; Oudend, Verheykius, et anle eum dudum eruditi Lipsienses
ad Lucan. v, 602. Adde notas ad Sedulium m, 68. in Actis A. 1729, p. 492. Eodem modo odiumcon-
Mamertin. Paneg. Maxim. llercul., 12 : Quam pro- sulh, Livius n , 43; fides patrim , vide Raphel. ad
speri te succestusinremaritima seeuturi sunt, cumjam Marci Evang. n, vs. 22. "Epas vij. yuvatxo.apud Lu-
tie tempettatumopportunitasobtequatur. Lege ex op- cianum. Dial. Mortuor., p. 309 : titpyiaw xu\ <?[\uv,
t.uio cod. Guelpherbitano, qui olimGudiifuit, cuijam; in Timone, p. 65.
*Pro tltnert*, per syncopen, ut constet metrum. EDIT.
03 ARATQRIS 96
Ad messem prxlecta manus, qui, calle citato, A A nato formata suo; mala criminis Evx
55 49 Mcenianota petunt, quo per sua sabbata 51 Virgo secunda fugat; nulla est injuria
[mille [sexus;
Passibus ire licet, qua tunc slatione sedebat 60 Restituit quod prima tulit. Non voce que-
50 Porta, Maria, Dei genitrix intacta creantis, [relas
NOT_!_.
54. Qui] Prxcesserat manus, sed ita solent scri- Grxci ..U...JV Mariam appellant. Vide Nansium Ad-
ptores. Infr. 305: dend. ad Nonni Paraphras., p. 16; Bynxum de Natali
Ne viotent,quosturbafovet,quibusindiceclaudo. Jesu i, 3, p. 43, et n, 3, p. 505. — Expressit hxc
Adde Wopkens. in Observ. Miscell., vol. VII, p. 402. Arator ex Luca. verbis i, 14, o-uvyuv«t%imi uapia:
Sic apud Isidorum lib. x, p. 1070. Ex Groning. cod. ubi generi addilur species nobilior; de qua eleganiia
malim, sunt nomina in cmlo, quw abtque conjugih "R vide Pulmannum Interpr. cap. 7, n. 3.
57. iWartaJMediaproducla, solemni quidem horum
tunl: ila enim ad sententiam magis interdum quam
verba altendunt scriptores. Festus in Solitaurilia, poelarum more, nec tameu probato. Videad Sedul.
Grmcomore usus, quod illi mque tcribenles. L. 236, n, 30. — Post Dei in Aldin. edilione punctum legi-
§ 1, ff.deV. S.: Exemplo Grmcisermonh, apud quos. editoribus lur; prxtuli minorem distinctionis nolara, cxteris
lsidorus Origin. xvn, 7 : De lingua Hebrma sumptum neglectam. Dei enira ad portam refer.
est; apud eot enim. Male Calventius apud Fabrum 57. lnlacla] Sedulius n, 36 ,
Semestr. m,23, tentavit locum MinuciiFelicis Oclav. Aogelusintactaececioit properataMarix.
24, Sic nata Romana superslitio, quorum ritus : ubi Neque. aliter scriptores antiqui. Inlaclam PaUada
Romanomm maluit, ut et Germanorumapud Sueton. memorat Horatius i Od. 7, 5; Ovid. Heroid. xvu, 31;
Calig., 51, rejectum recte a Burmanno. Mirorjuris- Goes. ad Petron. 43; Titius ad Calpurn. Ecl. n, init.
consullos toties disputantes de Ulpiani verbis in 1.1, Contra tangereapud Ovid. Heroid. xx, 147; ni Amor.
ff. de Pactis : Quid enim tam congruumfidei humanm 7,39. Grxcum aitxeoBatita apud Epiclet. Euchir.
quam ea qum inler eos ptacuerunt, tervare ? Tueatur cap. 47; irpoaameoBat,Lucian. Timon., p. 92; «<paa-
Ulpianum Justinus vi, 1,1: Moreingeniihumani, qua. auv, Musxus de Heron. et Leandr., 82.
plura habent, eo ampliora cupientet. Adde Marckar- 58. Anato] A natoqueornata tuo. Nihilsane mirum
tum Inlerpret. Recept. Lection. u, 6, § 1. Hinc et hoc, neqtte iu miraculo persistit hxc recensens. Sed
recte se habenl verba in I. iv, § 10, if. Fin. regund. scribe, a naloqueoriunda tuo. In manuscriplo nostro
Vide qux dixi ad Arnaldi Vitas Scxvol. p. 66. est, a nalo (ormala tuo, quam leclionem, quoniam et
55. Mille] Eucherius libro i Instructionum ; Quid /i in tribus aliis reperi, prxferendam conjecturx puto.
indicat illud quod legimut, Sabbati habensiter ? id ett BARTHIUS, Advers. x, 5. — A natoqueornala est in
mille pastus. Sabbato autem usque ad montemOliveli edit. Antvcrp. et Bibliotheca Patrum Lugdunensi,
ire Judmh licilumerat, vel cerie, sicubi fuiisent, tanto ediditque Fabricius. A nalo formaia ex codd. recte
spalio dcambulandi ticenltam prmsumebant, Arator tuetur Barthius, e.t, ita nostri, nisi quod Cantabr.
poeta lib. i, Mmnia,etc. Duoautem iila millia habent prxpositionem omiilat. De ipsa re vide Barthium
Judoeiex promissionibus Barachix, Simeonis, et Hil- Advers. xxxvi, 16. Sedulius n, 39 -.
leli, ut scribit ex eorum sermonibus Agobardus ad
Ludovicum Pium, p. 75. Hillel antem ill.e et Simeon Stupet innubatensos
fuerunt principes sectx Pharisxorum, et floruerunt Ylrgosinus,gaudetquesuum pariturapareatem.
sesqui sxculo-ante natum Dominum, ul observat Jos. Damasusepiscopus de Christo, p. 774, ed. Fabric.:
Scaiiger, quem vide in Elencho Trihxresii, cap. 12.
Legendum puto in Eueherio, tanto spalio redambu- Virgineilumuere sinus, innuptaquemaler
landi. Nam et iisse, et rediisse mille passus dicit. Arcanoobstupuitcompleriviscerapartu,
Aucloreu paritura suum.
Alque ita conciliandum est, quod Judxi et alii de
duobiis millibus scribunt, esse tantum iter unius sab- Elegantissimum boc carmen Damaso tribuit Fabri-
bati; quod non animadverlil eruditissimus et in rab- cius ; alii Claudiano; Heinsium secutus Lactantiopo-
binorum libris versatissimusamicusnosterl. Drusius tius ascripserim. Vide notas ad Claudiani epigram-
lib. v Prxtermissorum. BARTHIUS, Advers. m, 13. — ma 45.
Am-Ende in Christeide, p. 7, sex stadia itineri sab- 59. Sexus] Hoc est moltebris sexus. Silius lib. m,
balico computat, et septem ilta qux interpres Syrus D Sinsolo aspicimursexu, sexumquerelinquis.
habet, inde deducit, quod alii ab ipso monle, ab ex-
tremis radicibus alii numeraverint. Clariss. vero Al- Plinius Iib. xxxv, cap. 15, de alumtne : Auribusma-
berti Observ. Philol., p. 203, suspicatur Lucx verba, gnopereprodest infusum vel itlitum, vel oris ulceribut,
o-ag.aTo. i"xov6Sov,de magnitudtne monlis esse ca- ti taliva cum eo conlineatur. Et oculorummedicamen-
tis interilur apte,verendiiquetexut. BARTUIUS, Advers.
pienda.
: 57. Porla] Huic voci manum emendatricem ad- x, 5. —Videndi Heinsius ad Silium m, 14; Stewe*
movendam esse suspicatus sum in Miscell., p. 174. chius ad Arnob. u, p. 70; Elmenh. Indice Apuleii in
Jatn me retineo, edoctus his scriptoribus id Marix voce, nolx ad Sallust. fragm. u, p. 53, ed. Haverc.
nomen esse, ob Christum genitum. VenantiusFortu- Scalig. ad Festum, p. 173. V. D. ad Livium xxvi,
nalus de Parlu Virgin., p. 687 : 47, 1. Unde et apparet distinguendi causa interdum
vocem addi.
Ha3C est in
porta clausa, quaminlratvir nec exit.
Ni Dominussolus,cui quoqueclausanemo, patent.
60. Tulit] Abslulit. VideBarthiumad Claud.Laud.
Stilicon. iii, 164, Cortium ad Plin. vm, ep. 6, 12 ;
Hymnus Gregorii, p. 802, edit. Fabric. de Maria : Burman. ad Valer. Flacc. n, 577, et not. ad Sedul.
Tu regis allijanua, i, 205. Ita el t .«_-Tao--vcapiendum in Evang. Joannis,
Et porta lucis fulgida. cap. XII,6. Beza per gettabat vertit, vulgatus inicr-
Cyprianus in Exposit. Symboliapostolici, apud Weit- pres et Tremellius, perutportabat: ulrumque malc;
zium ad Prudent., p. 645 : Sed et partus ipsius mo- designalillic, auferebat, appareat ratio quare Judas
dum mirabilem Ezechiel propheta ante formaverat, fur erat. Ita recte Menagius ad Diogen. Laeriiumiv
Mariam figuraliterportamDomininominans,per quam Segm. 59: quem secutus Eisnerus. — In ipsa re con-
tcilicet Dominutingrettusett mundum.Ludil in eadem venit Sedulius u, 30 :
voce Arator inferius vs. 533: Evx de stirpe sacravenienteMaria,
Mirumest, si corporeportam Virginisantiqux facinusnovaVirgopiaret.
Sie adeat,quemvirgoparit. lllic nova virgo, qux bic tecunda.
97 DE ACTIBUS APOSTOLORUMLIB. I. 98
52 Excitet, aut gemitu mcerentia corda fa- A 53 Dum trahit, ipse trabi mertiit; piscalio
[tiget [Christi
Autiqua pro lege dolor; scelera ipsa nefasque Discipulumdignata rapit, qui retia laxet
Hac polius mercede placent, mundoque re- Humanum caplura genus : qux gesserat ha-
dempto [mum,
Sors melior de clade venit; persona ruinam , 75 Ad clavemest translata manus, quique xquoris
65 Non natura.dedil; tunc femina fela periclum, [imi
Nunc lumuit paritura Deum, mortalia gignens, Ardebat madidas ad littora vertere prxdas,
Et divina ferens, per quara Mediator in orbem 54 E' spoliis implere ratem, melioribus undis
Prodiii, et veram portavit ad xthera carnem. Nunc alia de parte Ievat, nec deserit artem,
Primus apostolico, parva de puppe voca- Perlatices sualucrasequens, cui tradiditagnus,
[tus, 80 Quaspassus salvavit oves, totumque perorbem
70 Agroine Pelrus erat, quo piscatore solebat Hoc auget pastore grcgenv quo munere sum-
Squamea turba capi; subito de littore visus, [mus
NOT/E.
61. Fatiget] Cantabr. habet [aiigat. ]B AllhelmusdeLaud.Virgin.,p.723,tom. I.Th.Canis.:
63. Mercede]Id est, si ille Iructus inde redeat, ut QuosPetrus Christiclaruspiscatorin orbe.
exponit Burn. ad Phxdr. iv, i, 8. Est autcm imitatio
Lucanii,57, Ita et aayms-bstv,£<_y/>stv, de hominibus, cl. Segaar

Jam nihil,o Superi,querimur: sceleraipsa, nefasque ad Lucam, p. 175. Cxterum superiori versu cod.
Hacmereedeplacent. Moreti, laxat.
Vidit jam Oudendorpius in Omissisad Lucanum, et dttbie 75.C/a._m]Cod.Univers., clavum. Idreposuithaud
Burmannus. librarius, pontificix dominationi studens et re-
ut clavumteneredixit Cicero ad Div.
66. Tumuit] Elegans loculio de gravida. Sedulius gimini Ecclesix,
l, 94, ubi notx, et ad lib. n, 39. Hymnus Ambrosii, ix, 15, et pro Sext. 20. AddeBarthium Advers. xxxv,
19. hic scripluram ipse tuetur Arator infra
p. 792, ed. Fabric. Iiinc onut, pondus, sarcina fre- vs. Vulgatam
quenter occurrunt. Elmenh. ad Arnob. m, p. 115; 825,
Not. ad Sedul. i, 96. (laaxa&iv hinc contulit Segaar Moxsuper astra volat,propriisquia clavibusintrat.
ad Lucam, p. 315.
67. Mediator] Neaixns. Prudent. Apoth., Ita et Petrus dicitur claviger, vs. 899; et in Epilaphio
Filius et noslriMediatoret Omnipotenti». Trophimi, in Scriptor. rerum Germ. Meuckenii, toin.
I, p. 119; clavigerpolorumapud Ermoldum Nigellum
FABRICIDS, comment. in Poet. Christ., p. 86.— Infra de Gestis Ludovici Pii, lib. iv, p. 954, ibid. — Cta-
n, 301, vim Antverp.: quod Fabricius sequilur, et editores
Alque bominemMediatorin omniacomplet. n Bibliothecx Patrum Lugdun., qui est prxterea omit-
,*-"
Est taroen hxc vox scriptoribus Cbristianis tantum tunt.
usitata. Vide Cellarium Cur. poster., p. 274, et An- 76. Vertere] Conjicio legendum verrere. Vid. No-
tib., p. 71. Talis elegantioribus est pacis sequester. nius Marcellus de Propr. serm. cap. 4, n. 491; iia
verrere examina apud Auson. Mcsell. 244; el everrere
; Vide Heinsium ad Ovid. Fast. i, 287. Drakenb. ad piscemapud Apuleium, qux-debeo Bentleio ad Horat.
[Silium vi, 347; et de sequestri voce Perrenonium 235: cui adde Drakenb. ad Silium m,
Anlm. l, 15. Nonnulliet mediumappellant. Vid. Can- u, Serm. 3, everriculum
neg. ad Avian. fab. 22, vs. 5 : quousque Dukerus 321. Unde retis genus, de quo dixi in
laudat ad Florum IV, 2, 55. Pacificaloremdicendum Miscell. cap. 15; et Lotich. adutPetron., p. 257. Alii
jopinatur CoeliusSecundus ad Cicer. Phil. xu, 1. Vo- verrere mquorretibus dicunt, Siiius xiv, 262: ubi
cem peaixov Sterkius exponit ex anliqua testamenti tamen et in antiqua edit. Lugdunensi iuveni verlere,
faclioneapud Romanos,ita ut familix emptor f_.--i.rjf unde nostra conjectura commendatur, tum quod fre-
fuerit ?is StaOiix»!.. Vide Bibliothecam histor. Theol. quentissimehxcpermutatio inveniatur.adVide Oudend.
' classe vn, fasc. 4, p. 585. Sed huic npinioni non de- ad Lucan. m, 542; vi, 585; Surtn. eumd. vu,
sunt qux obmoveri queant. 616; ad Samonic, 258; ad Claudian. R. P. n, 295.
71. Squamea]Squamigerumpecus alii. Vide Gipha- Burmannus Secundus -ad Anthol. m, epigr. 106, vs.
nium Collectan. in Lucret. ad vocem PECUDES, et 24. Inde van Hoven in Verosim. fasc. iv, p. 48; et
Taubm. ad Virgil. Georg. iv, 168. — Turba, gens, Prolus. ad Lect. histor., p. 16. Eleganter apud Sut-
populusde multitudineanimalium frequentia, utGrx- pic. Sever. H. S. i, 1, emendat, post gestaconverrere;
cis -rjfiof,et cSvo.. Burman. ad Ovid. Met. xi, 22; ad quod miror Wopkensium in Adversariis penes me
Phxdr. commentario majorii, 11, in linejad Virgil. D ineditis, tanquam ineptum ridere. Verratur pro ver-
vn jEneid., 282. Vossius lnstit. Orat. iv, 6, 8. Len- satur egrcgie Oudendorpius restituit Avieno Descript.
nepius Anim. ad Coluth. n, 6. Nol. adSedul. IV, orb., vs. 818; in Miscell.Observ. vol. V, p. 70. Con-
118. — Ex re ipsa Petrus dicitur epyaxivn; ttbvxoto fer qnx Burmannus erudite protulit ad Antholog. iu,
ap.td Nonnum in Paraphrasi in Joan. I, 43: de quo p. 77. 563.
loco uberius Heinsius Aristarcb. S., cap. 17; de Ratem] Cod, Morcli, ralim. Conf. Voss. Art.
Pi.catoribus namque 8aXa_-<rav _pyaS-o-8«tdicitur. gr-78. ii, 12.
Vide Wesseling. Observ. i, 15. Levat] Infra vs. 162,
74. Humanum] Sedulius u, 220 : Ut piscatorovanslevet has de fonte catervas.
Prolinusergo virosex piscatoribusaptos
Humanaspiscarianimas. 79. Latiees] Cod. Moreti, talicem; et mox, lucra
Infra vs. 992: querens, haud dubie pro qumrens, idque metro repu-
de gnal, et est ex glossa. Sequi lucra est qutrrere, stu-
Cujus gurgile Petrus, diose petere. Sequi dona, infra u, 942; sequi docu-
Homidalina trahens, verbo piscantecarinas
Comple.ilmajoresinu. menia juslitim, ibid., vs. 1034. Not. ad Plin. vtn,
Lib. ii, 565: epist. 18, 8; neque alia ex ratione designat tendcre,
studio.secursuni ad aliquid dirigere. Burmah. ad Va-
Pjvtes Petrus agens, hommescapit. ler. Flacc. i, 5, et not. ad Sedui. v, 230.
99 ARATORIS 100
- Surgit, et, insinuans divina negotia, coram A 30 Debita poenalocum; ccelo lerrxque perosus
Sic viiiherandUs dit: Nostisquia proditolfamens Inter utrumque perit; nullis condendasepulcris
55 Mercedemsceleris solvit sibi; txdia noxx Viscera rupta cadunl, tenuesque elapsus in
85 Hdrruit ipse sux, strihgens in gotture vocem, [auras
Exemplo cessante, ream, qui partti necari Fugit ab ore eiois: non hsscvacat ultio Judx,
Promeruit, qua cutpa fuit, crimenque retra- 5*| Qux suprema negat, vindictaque mercis
[ctans [iniqux
Judicio tali permisit membra furori, 93 Sie plaeittwa venit; nam, cum modd riira pa-
58 Aeris ih ihedio communitit poneret bosti frasset
NOT/E.
- $3. Quia] Ita restitui ex codd. Moreti, Canlabr. el vefsus, qtli inferius leguntur vs. 443, hisce tanquam
Univers. etedit. Aldin., B_sil., Torn__s.1: in reliquis una serie, sententia quidem legilima, sed accurata
est quod. Alterum his scriptoribus usitatius. Isidorus parum industria.
Origin. i, 38 : Nhi quia apud nos Ennius eo prior Perizonius 92. Viscera]Casaubon. adversus Baron., p. 527;
usus esi; quod illic in cod. Groningano itidem depra- de MorteJudx.
vatum in quod. Consentius in Arte, p. 2021, Animad- 93. Ab ore]Edit.AIdin., Anlverp.,Fabric.,a. orbe,
vertere debemus,quia — uti possumus.ldem hoc loco B I qux non infrequens est permutatio. Vide Burman. ad
nOtavitBondamius Var. Lect. n, p. 218. Adde Vop- Ovid. Ibid. 74. HiriCin Miscell., c. 16, p. 177, olira
kens.ad Sedul. u, 165. Ita Grxci, Epist. ad Roman., Conjeci,a/>-r_--£l*ii_. Dicti namqde canesqui aliquem
n, 2, otSapsv3- OTI.Vide Gronov. ad Arrian. Expe- dfefertint, et falsis acciisationibus opprimunt. Vide
dit. AteX. II, p. 89 : ubi tamen eam constructionem Busm. ad Petron. 74; HommeliumJurispr. Numisra.
male cepisse iri Xenoptiontis loco docet Kusterus illastr., p. 89, et hominibus animalium nomina pas-
Diatrib. Anti Gronov.,.p. 55. sim data fuisse, patebit ad vs. 102. Sane lllud cinis
84. Ttcdtd]Clariss. Wassenbergiusconjiciebtl, sol- parum ptaeet; per pulvereantvitam expohit Scholia-
vit, qui itedid. S_d m_le in qttjbusdamedd. locus ih- sles in Voss. 2, eodemque modo quo faviUat corpo-
terpitngiliir; tneiioreh. reslitui. ris dixit infra 537, accipiendumsibi videri ftotaverat
83. Vocem]Fabritius coiitra metriim, noc.iu,-et Wassenbergius. Forte est prava Stdulii imilatio, qui
tainen id sequuntu. fcdito.es Biblioihecx Palrurh de Juda v, 55 :
Lugd. Apparet ex his Aratorem decantatom illud Aut mitlefusushumo,confestimmtiberalucis
«Tray/so-8atde suspendio accepisse, nonde morte ex Perderet, ut pulvis,qaem ventos projicltingens
animi dolore. Similes de suspendio loculionescollegit A facieterrx.
Cerda-ad Virgil. xff, 603. In verbis parum d__tatOvidius t Trist. 5, 11.
86. Cesiante\Sine exemplo, ut geMilucegtttnteinfra Spirituset vaeuaspfiushtc tertdandusin auras
vs. 357; reditu cessante , vs. 661. Imitaius videtur Ibit.
, Lucanum ix, 169, Alii, exspuereanimam,et similia adhibenl, de qutbttS
Exemploquecitrens,et nullicognilussevo C notx ad Valer. Flacc. iji, 107.
Sclioliaste. in Voss. 2 exponit, quia nullutantea do- 93. Judw] Posset etita interpungi; iVonhwcvacat
mini proditor peremii se tutpendio. Sed nimis genera- ttf.ro, JUddi QuWiuWemartegat.
lim id dictum. Verba Aratoris polius eo refer, quod 94. Vindiclhmte]voSs. Si,vindielamerch miqua.—
mlllum exslilitexeroplum ante Judam aliquemDomi- Per tupremtt intelligit sepulturam, qux et supremut
num et Deum suum prodidisse, ut sese hxc capere .ion.r dl.itiir. Vide GuLheriumde.ureMan. n, 17.
monuit cl. Wa.senbergius. EltneiihbrSt.ind. in Apiileiumvoce FERALIA OFFICU ;
88. Judicio] In Miscellaaeisc. 16, p. 177, prxtuli nctt. ad Ovid. Metaffi. m, .37. Supremi diei celebrita-
indicio, utinfra 102', atque ila hic edilio Aldina et ttm dixft Cicero pro.Hilon. 52. — De seputlura Judx
Basil. eaque frequens est permutalio, de qua eruditi negata, cohferatar Gronovius Exercit. de J.uda, p.
ad.P.lin. Paneg. 5, 2; Burman. ad Anthol. i, p. 48; 185. Noltem qiiosdam huc retulisse xbttovtStov, in
Drakenb. ad Livium vn, 39; not. ad Sedul. n,*_J32. quem Lucasedm Sbfisse memorai, de sepulcro locu-
Mamertinus Gratiar. action. Juliano f cap. 21, 1, tioneirr interpreiarites; sic tSto; per OCUTOU exponit
Quantofuerit paratior tervituti, tanlo honore indignior VindirigiiiS aa Dictyn. Creteus., p. i£, veluti apud
de
vocabitur.Cod. Gueiferb. illic habel indicabitur. Ve- Virgilium MisCno, _En., v i 152.
rum servant Vossii excerpta, judicabitur. Sed apud Sedibushunc refer ante suis, et condesepulero.
Aratorem vulgatum jam servemus; erat enim Judas Livius vi, 36, 11, Ad teclum necettariuiii, aut locttm
velut ipse sui judex. suus patetet ager. Potius Lucx verba capio
88. i}^rmt_i(]SulpiciusSever. Dial. u, cap. 11, § 5, tepuUurm
de ioco convenienti et digno, quo modo .txatovesi in
Gralias agens, errori tuo se non (uitte permitsum. D cod. Alexandr. Vide Priexum, deque ejus vocis sensu
89. In medio] Alix edd., aeris ut medio communi Heinsiumad Sitium m, 95. Knalclrb»tll sententia de
poneret. Lucx Incoparusn videturverisimilis.
90. Coelo]Aulverp., ccelilerrwque, etita Fabricius 95. Parastei] Expotte, causam dedisset, uf parare-
in editione sua*,etcomment. in Poet. Chri.t.. p. 102; tur. Ipse.enim non paravit, sed apyjspsi;. Eodefn
eumque sequilurBiblioth. Lugdun.DuxTornxsianx, modoin Actibus i, 28, txx-naaxo,per occatiohemdedit,
toitum terramque,quod.jam rejecil Cellar. ad Prudent. utdger acquireretur, reote verlil Le Moh_ead Poly-
Perisl. III, 41, qui Fabriciuin magis sequitnr. ipse carpi epislolam, p. S15._Sicphilosophip.ovr.f dicun-
secutus codices Mureti, Cantabr., UniverS.et Voss.2, tur, qui in causa sunt/ut omnia «'redartturDuere.
ecelorescripsi; nou enim activa notio hic requiri vi- Menag.ad Diog. Laert. ix Segm. 8; Httstet. Diatrib.
detur, sed Judnm indicatperrisse, Deo boiminibusque Anligronov. p. 52. ntwTityfacere cadere, voo-eTvfacere
invisum, ut perosus Deo .quis dicitur apud Commo- xgrotare, exposuit vir docius in Observ.Mtscell.,
tlinn. Instruction. xxX, 15. t)e quo usu passivo vide vol. II, p. 233. Superi dicuntur migrare regna, pio
Falster. Supplem.Ling. Lat., p. 123; Heins.ad Clau- efficere ut migrenl. Drakenb. ad Silium vn, 431,
dian. Bell. Get. 513; Caiiitegiet. ad Avtan. Fab. n, damnare, pro etficeTCul qUisdaftjhetur. Drakenb.ad
13.Adbibuithxc Afatoris verba Jac. GronoviusExer- Livium Vii, 16, _r. Pater meus ad Victor. llltistr. 63,
cii. de Juda, p. 184, et _)t>fens.,p. 53;. sed locum 1, et similia ibid. cap. 6, tine ; facere
enim r_.onar.pro
ipsum inspexisse dubitaverim; jungit quosdam resonare, Burman. ad Vjrgil. _£neid. vn, 12. Confer
I0i DE ACTIBUS APOSTOLORUMLIB. I. 10«
Funeris ex pretio, cum nomjne sanguinis em- A Est exorsa nefas, qui signifer, oscula flngens
[ptus 59 Pacis, ab indicio bellum lupus intulit
58 Cespes, in exlernas componens busta fa- [agno.
[villas, Nunc opus est volis, quod verba prophelica
Detumulis fecundet humum, caret impius agri [clamant,
Fertilitate sui, sclusque excluditur arvis, 60 Quem liceat supplere viees. Tunc, summa
100 Qox monumenta ferunt, cujus tuba sxva [precantes,
[eruentum 105 Constituere duos, Joseph cognomineJustum,
NOT___.
eumd.Jbv. Fulger.,p. 251. Florus iv, 3, inflne, mo(a Quo properat smvirelupus,
sideratonent, id est efficiantut tonil.ua oriantur. Etvs. 717)
96. Pretio] 'Ex TOOf_to-8o0xn; aStxta., ait Lucas , Lupum domalille rapacem.
Pretium ex proditione, ob suppressum «vri vel _x, de
Velleius n, 27, 2, Nunquam defuturosraptores ttalicm
quo Alberti Peric. Critic, p. 49.
97. Favillas] Sepulturx peregrinorum destinaius tibehatis tupos. Similiter de Juda Sedulius v, 68,
erat; respicit autem ad morem cremandi cadavera, pj Aut truculentapio lttpus oseula porrigit agnn.
Romanis usitaium, de quo dixi in Miscelt., p. 136: Unde hic locus VidetUr expressus. Generatim homi-
ut autem hic verba cremationem indicantia ad se- nes pravi a bestlis solent designari. Vide Alberti ad
pulluram iransfert, ita sepeliendi verba ad cremalio- Epist. II ad Timoth., iv, 17. Hinc _8>jojo(__xjj(Ta,
nem alii. Vide Wopkens. in Observ. Miscell. nov., quod Paulus adhibet I ad Corinth. xv, 32, de pugna
tom. II, p. 22. Grxcum irupi BanxeaBatexponit Hem- cum vcritatis hostibus nonnulli exponunt. Confer
sterhusius ad Xenoph. Ephes. in Observ. Miscell., Maium Observ. S. part. t, p. 79, et Baschium de In-
vol. V, p. 21. terpr. N. T. ex Pairibus, § 9, in notis; lii sane besticS
98. Fecundet] Uoratius nOdar. i, 29, interdum dicti. @npio-jArius dicitur ab Atbanasio
Quis nonLatinosanguinepinguior opp. tom. I, p. 113. Adde Gerdesium Meletem. sacr.,
Campus? p. 318. De voce cahis pro falso accusatore, notavi
Ovidius Heroid. i, 54, jain ad vs. 95: eamdem de falsisdoctoribus exponunt
LuxuriatPhrygiosanguinepinguishumus. in Pauli loco ad Philipp. m, 2. Vide Gataker. Ad-
vers. Post., cap. 38; Pricxum ad Matth. Evang., p.
Cum quo Emmenessius recte conlulit illud Virgilii 51: nisi philosophosCynicos illic quis intelligi malit,
Georg. i, 91: ut Menippum xuva appellal Litcianus Dial. Mort., p.
Bissanguinenostro 265, et sxpius. lta oa/t.no., tupm pro meretricibus,
Emathiam,et latosHsemipinguescerecampos. unde lupanaria. Pareus Eiect. Plaulin., p. 19; feles
100. Ferunt] Heinsius ex cod. Moreii ascripsefat,p pro lenonibus, ibid. p. 33; juvencapro puella libidi-
ferunt, vel terunt. Posleriusesi in Cantabr.et Uhi-. ** (* nosa, Horatius n Od., 5, 6; Ovidius Ileroid. v, 117.
vers., et hxc frequenler confusa. Vide Drakenb. ad[ Sus de homine gulx dedito. Martinus Var. Lect. ii,
Silium v, 235. S; S_rp_n.-set vipermde iis qui beneracientes Ixdunt.
101. Signifer] Nihil intercedo, live id proprie ac- Segaar Observ. ad Lucam, p. 138. De asino, hirco ,
cipias, de Juda signura dante, quod ipsi tribuitur. capra, similibusquealiis JusiusSpecim. Observ.,cap.
Matthxi xxvi, vs. 48. Vide ad Sedulium v, 62 ; sive 15; et generatim huc pertinet egregius Boetii locus
pro incitatore, et omnium lace. Eumenius Paneg. Consoi. Phil. iv, Pios. 2; c.nfeiendus etiam omnino
Constant. 15, 3, Sijnifer nefarim[aclionis. Cicero pro> Vossius lnstil. Orator. iv, 6, 2; Banhius •Advers.
Planc. 30, Cattso.nesira. ducet et quasi signiferi; adI vin, 14.
Attic. II, 1, Te tignifero ac principe. Florus m, 23, 6,, 103. Clamant] Psalmo LXIX,26, et cix, 8, poste-
Sullanw dominationisduees alquesigniferi. rioremlocumCum ActibusconiulitUsseriusdeOrigin.
101. Fingens] In plerisque edilis est figens,ulapudI episcop., p. 3. Quo verba Biblioth. Patrum Lugdun.
auctorem Consol. ad Liv. 95, Clamantesl, lestantur, quomodo proclamare perpa-
At miserandaparens supremaneque osculafixit. laro testari expono apud Aurel. Victor. Orig. gent.,
23, 7, repugnat tiostrm memoriwproclamans historia
OvidiusMetam. m, 24, Liviana: ubi significalio vocis memoriadecepit inter-
Peregrioxque osculaterra. pretes qui aut locum emendarunt, aut exposuerunt.
Fixit. Klotzius Miscell.crit., p. 34, conjlcit, nostram memo-
Lucanus n, 114, ridm proclamans: id esl res geslas narrans aut pro-
Osculapollut-3Gxissetrementiadextrx. pagans. Vulgatum servo, et memoriamcapio pro ipsa
Harrcvero b cuttoitem pOetis de paribus aditiberi, > B narratiohe et relatione illius rei. Proclamans nostrm
tnemoriwest palam lestimonium addens noslrx nar-
cum superiores libare osculadicantur docet Meursius 3 rationi, divcrsx
Auctor. Phil. cap. 18; sed fingens expressi ex Voss. meminerat. ab illa Egualii, cujus antea Victnr
2, schedis Pulmanhi, edd. Antverp. et Tornxs. i,» 101. Summa precdntes]Nihil hic variant codd., ne-
ipsa sententia suadet; fingebat hoc osculo pacem et1 que tameh video
amicitiam Judas. Sedulius v, 64, quid .amma precaii indicet. Aliud
est summa petere, quod adliibuit Livius xxxv, 42, 14,
Ore or.t preotfs,melliqnevenenum aliud swnma sequi, eapere, de quo Wopkensius Ob-
Inseris, etDomtnumblalidasub imagineprodis. scrv. Miscell., vbl. VIII, p. 63. Scboliastes in Voss.
Quidsociumsimulas,et amicafrauctesatutas? Iocutionem accepit pro Deum summum precari.
2,
Freqirenter tamen )i.fc confuhduntur. Vide Drakenb.i. Sed Vix est ul satisfaciat. Scripsisse Aratorem
ad Livium vii, 39, 3 ; ita figere pro fingefe Virgilid o tumtna petentet. Expressit ita Lucx verba in Actib. puto,
restituit BurroannuSSecundus ad Anthol. n, p. 573;; 13: aveSvaavel; xb i,
favebit ipse
apud BoetiumGoilsol. Phitos. i, pros. 4, in codice ett Arator infra 824, vrtepyov.Conjecturx
ed. veteri invehi, dliqaod crimen aMgiiur, non affingi- Tuncmagisalta petens, oratiofusa Tonanti.
tur, quod reposuit Sitzmannus. Firmat Ammian.
Marcel. xlv, 1, artium nefandarum calumnias inxonti- ; Et vs. 878,
bus affigebant: ubi Gronov. ArduaprogrediturccenaculaPetrus adire.
102. Z.uptt-JInfra 710, de Paulo, Erant namque coenaculailla in superiori domus parte.
103 ARATORIS 104
61 Matlbiamque, Dei parvumquod nomen, ut A Quatuor est laterum discretus partibus orbis;
[aiunt, Trinafides vocathunc, quo nomine fonte lava-
Hebrxo sermone sonat, humilemque vocando [tur.
Comprobal. 0 quantum distant humana supernis 115 Quatuor ergo simul repetenster, computat om-
Judieiis I Parvi merito transcendilur ille , [nem,
110 Laude hominum qui justus erat. Duodena 63 Quamduodenariuscircumtulit ordo figuram.
[refulgent Discipulisque piis, quibus hoc baptisma jube-
_.igna chori, terrisque jubar jaculatur Olympi. [tur,
62 Hxc quoque lux operisquid prxferat, edere Mystica causa dedit numerum remeare prio-
[pergam. [rem.
NOT/E.
Barlh. Advers. m, 13, et xxxii, 22. Hinc Grxcis est prxstare, prx jugulet,'quod ilKc Gothofredus; aut
vircpuov,ut jam notavit Rittersh. ad Oppian. Hal, n, indulget, quod editio antiqua exhibet. Vossiani ta-
13. ;'non quidem ab _iov,uthugatur Molliusad Longi men cotlicisscripttiraeo magis mihi placet, quia Ara-
Pastor., p. 9; sed ab vrtep,eadem forma qua naxpStosB '. lor exprimere voluit 12 apostolos, ad modum duo-
a Ttarhp, pro quo poetx lones tzaxp&ios,quxcommo- deciro signorum coeleslium, viam prxbuisse , qua,
de contulit Grxcarum Venerum eruditus interpres, tanquam sol, totumterrarum orbem illustrarent. Ilau-
sed longiore vita dignior, Piersonus ad Mcerid., p. sit bxc e Sedulio i, 345,
295 ; etKoeuiusad Gregor., p. 75. Atque ita suppri- Sicet apostolicisemperduodenushonoris
mi in hac dictione etxqpa eleganter ostendit Bosiusad Fulgetapex, numeromensesimitatuset boras,
Act. apost. i, 13. Latine oonnunquam pergulx. Sal- Omnibusut rebostotus libi militetannus.
roas. ad Spartian., p. 155 ed. major. Adde de his 112. Prmferat] Prx se ferat et ostendat. Infra 903,
Pleilfer. dissert. de Cura Virg., p. 7. Juvat prxterea Prmferlur imago: ubi Voss. I, profertur. AddeSchul-
conjecluram nostram ritus, quo precaturi lianc do- ting. ad Senecx Controv., p. 86; Bunemann. ad Lac-
mus partem solebant petere. Exempla babet Pri- tant. viDiv. Inslit., 18, 1.
deaux Histor. Jud. lib. vi, p. 58J, ed. Belg. 113. Quatuor] Ita dedi, Fabricium
106. Dei parvum] Novum hoc commentum. Mat- que, quattuor. Litteram duplicarunt,secutus; plerx-
thix namqtic nomen exponi solet donum Dei. Hesy- brevem esse statuere, in quibus etiam qui priorem
est Bartbius
Cllius: MaTSato.,Ss-_i/nj/__vo_. MaxQiasae Sbjxa8so0. Advers. xxvm, 16 : cujus argumenta ex Ennio et
Confer Alberti ad Glossar. N. F„ p. 16. Convenit Ausoniorecte aliter cxposuit VossiusArt. Grammat.
itaque Grxcum @ebSa>pos, et Dositbeus;posterius cum n, 17 Probo judicium viri eruditi in Fabri lexico ,
hoc, tit et Matlhxi et Mattathimnomine contulit Smi- expressum quoque a Noltenio lexic. Antib., p. 147,
thus ad Monument. Palmyr., p. 51. Hinc el Isidorus prxcipue prxeuntcm secutus judicem in bisce opti-
vu Orig., 9, Matlhias, qui inter aposlotossine cogno-' mum, BurmannumSecundumad Loticbium v Eleg.,
minesolut habetur,interjrretalurDonalus,ut subaudia- pu 18,69. Quin prima haud dubies.it longa, si quis ap-
tur pro Juda. Ipteenim in locum [cod. Groning., loco] probet derivationem Cerdx ad Virgil. ___neid.vm,
ejut electusett ab apostolh, cum pro duobussors mitle- 207, quatuor ortum esse ex x«xcpovpro r.ai exepov.
r.tur.Hauddubiealios secutus est Arator, qaod et 113. Dhcretusl fiihliothecaPatrum Lugd., dhcreiis.
verba, utaiunt, indicare videntur. Forte Lingux He- 115. Compuiat]Heinsiusascripserat, vel comparat:
brxx prorsus imperitus id addidii, cujus, ut et Grx; in aiiis id non inveni.
cx, hujus xtatis scriptores ignarissimos fuisse jam 116. Duodenarius]Penultimam hic corripi notat
monui in prxfatione adSeduliura. Suspicabatur ami- Daumius ad Caton. iv, dist. 4. ld a Sedulio n, 275;
cus, forte in tali themate hujus vocis significationem in denarius quoque factum esse, alii jam notarunt.
quxsivisse, quoscunque duces sccutus est Arator, Sed forte hic Arator in quinque syllabas vocera re-
quod vergere, tendere cum inclinatione designaret, degit; de quo dixi ad epist. ad Vigil. 24. Id autem
cojusque significalio ex Deuter. xxvm, 43; psalm. magis credo, quia infra vs. 866 produxit.
xvn, 11, aliisque locis hauriri possil. 117. Quibus]Jubeo tibi cura dativo. llpvlkcat zs-
107. Hebrmo] Fabricius aliique, Ebrmo. Retinui leitav. Juvencus m,
aspirationem, consuetudinem secutus, aliorumque Discipulistuncinde jubet couscendereoavem.
exempla, non derivationem. Vide Cellar. Orthogr., Prudentius Apolheos.,
p. 42, et Dausquium,part. n, p. 151.
109. TranseendUur]Stiperaturmeritis Matthixpar- Quisjubeat sxvis aquilonibus?Ite, venite.
vi. Atii id, simili sentenlia, dixerunt transire. Oudend. Viclorin. n,
ad Lucan. vi, 336, et transgredi. Argolius ad Panvin. t* ] Velle et possedabat, famuloquodcuaquejubebat.
de Ludis circens. i, p. 175, tom. lXTbes. Grxvii.
Videtur mihi Arator respexisse ad sortem in urnam Arator i,
conjectain; hxc eitim , si suffragium ferretur, inde Mihijussitaperlam
dicebatur exire, veluti et LXX Interpretes _?>...6_v Gentibusbancmonstrareviam.
adbtbent, 1 Paralip. xxv, 9; et sic Tremellius imaev, FABRICIUS. comment. adPoet. Christian., p. 74. Tan-
in hoc Actuum loco, cap. i in line, vertit, ascendit. tum abest ut jubeo tibi parum Latine dicat Barthius,
111. Jaculalur] Vossian. 2, juculantur : id non ut potius ex Cicerone effictum pntaverit, lib. xxxvi
displicet. Allera si lectio sit vera, passivo sensu ad- Advers., 16. Rectius illi sentiunt qui optimos hac
hibuit, quale exemplum ex VictoreUticensi produxit conslructione rarissime usos statuunt; eos vero fre-
Barthius Advers. xxv, 7. Id vet inde derivari posset, quentius, qui ad Latinitatem cadentem propiores ac-
quod deponentia sxpius passive sumantur; velab cedunt. Vide Drakenb. ad Silium xn, 607 : quxcun-
aclivo jaculo effictum est, quod e Claudianolexica que enim alii buc referunt, per ellipsinjure possuot
proferunt. Sane et ita dici potuit, ut comito, populo, exponi. Neque obstare videntur duo loca3.Livii qux
aliaque, notata a VossioArt. gramm. V, 7. Ciofan. produxit Drakenb. ad eumd. xxvn, 24, Hanc ta-
ad Ovid. Metam. xiv, 259, et Heusingero ad Mall. men coostructionem cum Grxco recte contulit Fa-
Theodor. de Metris, p. 41: licet passivum jaculor bricius, et Vossius Art. gramm. vu, 56; licet apud
non lemere, uisi in participio, inveniatur, judice Vos- eos interdum dativns, interdum accusavitus verbo
sio Art. gram. v, 6. Apud Isidorumi Orig., 20, in xc>tustvaddatur. Confcr Piersonum ad Herodiau.
egregio cod. Groninganoinveni, ut quasisagitta jacu- Philetxr., p. 433.
._(tupervacm : neque hanc lectionem dubitaverim 118. Remeare] Uon dedi ex CanUbr., Univers.,
105 DE ACTIBUS APOSTOLORUMLIB. I. -06
64 Spiritus xtberea descendens sanclus ab A 66Quxnumerosavenit, totoqoeexorbedisertis
[aula Suflicil una loqui. Dudum vetus xquorisarca
120 Irradiat fulgorelocum.quosteraroa beatum 130 Cum superasset aquas, lurrim voluere maligni
Ecclesix nascentis erat, quibus, igne magistro, In ecelum proferre suam, quibus impia cortia
Imbuitora calor, diclisque fluentibus exit Sermonum secuere modos, sociisque superbis
- Affectuscum voce perit: confusio lingux
Linguarum populosa seges; non littera gessit
Officium, non ingenii slillavit ab ore Consimili ttinc geniefuil, nunc pluribus una est,
125 65 **ena,nec egregias signavit cera loquelas; 135 Ecclesix quoniam venientis imagine gaudet
Sola fuit doctrina fldes, opulentaque verbi Concordes habitura sonOs,et pace modestis
Maleries, cceieste datum, nova vocis origo Fit fecunda redux, humilisque recolligit ordo,
NOT_E.
Moreti, et Voss. 2. In editis est recreare, ortum ex dum rivulumde suaaddicendi facuItateUrifra adhibet,
glossa, uti in Vossiano scholiasta addiderat, restau- vs. 493. Ita Cicero Divers. IX,18, facultas orationh
rare, recreare. Positum est remeare , pro redire, ut exaruit. E-/.ot« loyav apud -Elian. Var. Ilist. vm, 12.
salus dicitur remeare,infr.,298; dies remeare, vs. 861; Cort. ad Plin. ix Epist., 26, 9. Flumen ingeniiapud
rem_ar_ado/r--iumin 1. 9, C. deAdvoc. Div. judictor. _. **
Ciceron. pro Marcell. 2, ubi Abr.tm. Maleillic cod.
CtaudianusCons. Slilic. 1. 331, cujus variantes penes me, fulmen. ld potios restitue-
rim eidem Ciceroni de Orat. it, 45, tantum est ftumen
Romuleasleges remeassefatemur. __ gravhsimorum,optimorumqueverborum... ut milii non
lta illic Moreti codex, alii rediisse, quod glossx tribuo. solum incendere judicem, sed ipse ardere videarh. Po-
Confer notas. — De conslructione , dedit remeare), steriora verba oinnino postulant ut reponatur fulmen;
consule notas ad Sedulium i, 65; Wopkens. ad eumd. sic ferventisfutmen ingenii apud Sidonium Apoll. v,
iv, 282; Burman. ad OvidiumMetam. xu, 202; infr., epist. 8.
365, . 125. Si3na.it] Sulpicius SeVer. i H. S., 36, 5, Sa-
Da seminaverbi cra hhtoria signavil: id est, significavit, edocuit. Ita
Per lua donacoli. signare fidem ex codd. resliluendum Pacato Paneg.
119. Auta] lnfra, vs. 1055, 32, 2. lndicat itaque has linguas non edoctos fuisse
QuemDeusxtherex custodemdeputat aulae. ex libris, tangens morem veterum, qui tabulas cera
Sedulius, n, 61, obliuebant. OvidiusAmor. i, 12, 8,
Non capit aula poli. Tuquenegaturis cerareferta notis.
Adde notas ad eumd. i, 15. Lactantius de Passion. etMetam. ix, 521,
Dominiin line: Dextralenet ferrura, vacuamtenet altera ceram.
_Eten_8_ pacisaraoena Quem locum ex Euripide expressum esse notavit vir
Perpetuo felixmecumregnabitin aula. doctus Observ. Miscell., vol. II, p. 37. Tabulas cerasve
Hxc prxcipue contuli, quia aulam hac nolione insue- Q memorat de UlpianusFragm. tit. 20, § 9; ubi Canne-
tam vocem appellat Muratorius Thes. Inscr., p. gieterus, qua locutione plura protulerunt er.uditi,
sed convenire videtur Isidorus. xv, 2, ex la-
HDCCLXVH, 18, notatus jure a Justo Specim. Observ., bulisproxime lignhque; ita euim cod. Groning. eteditio vetus.
c. 17. Adde Pareum Elect. Plautin., p. 572; Grang. ad Ju-
121. Maghtro] Spirilu enim sancto doctoreerant
erudili. Siroiliforroapanam magislramdixitinfr. 729, venal. l, 63.
et ore magistro legendum ex codd. ii, 136, ut errore donoetmunere 127. Datum] tta vulgatus interpres Sbat; vertit, pro
;Riuersb.ad Salvian.-deGub. Dei, p.
magislro, ibid. 448 : ita ars tnaghira illustratur a 132; Burman. ad Ovid. Met. xi, 106. Post' origo pun-
Burmanno ad Catalect. i, p. 127; Witbovio dissert. ctum
2 de Catone , p. 562. Vulgatum itaque prxtulerim conspicitur in Voss. 2, male. Sequentia sunt
ei scripturx, quam Moreti codex exhibet, minittro, intricatiora. Conjicio sententiam poetx esse, cceleste '
licel Similimodo manus ministras asseruerit Elmen- fecisse illud donum, novam vocis originem disertis solam suf-
horst. ad Arnob. n, p. 73, eaque confusio frequens ad eloquentiam. Loqui pro gerundio accepe-
sit. Videnotas ad Plin. paneg. 49, 8. — Lucxver- rim; unus autem pro solo assertum est ad Sedul. u,
ba nove exposuit Heumann. Pcecil. n, p. 333. 197.
130. Cantabr. cod., properasset.
122. Oraj Voss. 2, hora. '* 135. Superasset]
Affectus]Voss. 2, effectus : ila hxc confusa
123. Populosa] Voxhxc antiquioribus ignota. Ma- infr.
nilio eam asserere conatus est Bentleius, Astronom. it, 154; alterum magis placet, ut indicetur sin-
studium ad rem periiciendam, ipsaque operis
n, 224; sed vide Burmann. ad Virgil. _£neid. m, _. gulare
708; de Rhoer Feriis Dav. n, p. 185: indicat autem \" inchoatio ad effeclum nondum perducta : ita enim
ea diversarum linguarum multitudiuem, quam popu- afficerepro inchoare. VideLipsienseseruditos in Actis
lus notat. Videnolas ad Sedul. iv, 109. Deearum nu- A, 1761, p. 156. Affectus el effectusopponi docet
mero locus est Isidori Orig. ix, 2, quem tractavit Savar. atl Sidon. Episi. iu, 14, et vn, 1.
Joan. Cannegieterus, affinis optimus, Observ. cap. 18. 134. Consimili] Ita exhibui ex cod. Moreli, edd.
124. Ore] Voss. 2, ed. Antverp., Fabric. et Bibl. Aldin., liasil., Antverp., ut infr. 410,
Patrum Lugdunensis, ab aure; idem in Cantabr. Consimilijactalur humo.
ct Univers. exsiitisse suspicor, quia editioni Fabricii In reliquis est, in simili. Nonnunquam in compositis
nullara Cortius diversitatero scripturx apposuerat. hxc prxpositio corrupta. Ex Groningano apud lsi-
Giossx in Voss. 2 hoc exponunt: non a prmceptore dorum xvi, 13, restitue, concolorPyropo. Editi, cui
audierunt. Res eodero redit, sed ore videtur lueri Vir- color; et tum in sequenlibus legendum, et eiqualitas
ut ignis.
gilius _Eneid. iv, 79, 135. Quoniam] Pulmanni Schedx et Ahtverp.,
Pendetque iterumuarrantisab ore. quondam.
Ubi Cerda, idque Sulpicio Severo Dial. r, cap. 1, §. 137. Fe.unda]Voss.2 etAntverp., facunda. Eadem
4, recte restituit Meursius Exercit. crit., part. n, p. permutatiojest iuferius, vs. 818. Ita non ineleganter
146: ubi male edebatur, amore tuo pendens.— Ver-- opponeret priscam iliam confusionem, qua sese ii_~
bum stillare hausit exJobo.xxix, § 22, ubi Vulgata : telligere nou possent, et apostolos facundeloqucnles.
superillosslillabaleloquiumtneum.Elegauter metaplio- lla inferitis, vs. 224,
ram ab aquis petiil; sic dictis fluentibus,vs. 122; ari- Kesciaverba.virisfacundusdetulit igois.
PATROI_.„LXVIII. • *.
107 ARATQRIS «08
Quod tumidi sparsere viri. Res maxjt-Ujjogit X -". Ht sit sitqpltcita?, quain CQBgruadjligit a|es ,
'., 67 Non relicere diu, quid. sit, quod Spiritus 68 Quae »e tarda gerat sine dogroatis igne te-
': [almua (.pores,

.:. 140 His daiar in flamroa, Jordanjs ah aroue co- 1|§ §\\ parjter su,cce,jisafldes jbi destjiiaj undis
- Unaniroes, ijjc,pre jubet flagrare doceptes.
[luipb>;
Qupd tuiic rite canam, promiss^que debifa sol- inslat sjroor, serm^inibusxstuat ardor.
JMen.tij)us.
' -
-.' : .[*f*.m, 69 Hos etiam musto typica ratione mqveri
Si sua dona ferat: dup gunt hxc sigpa figurx, Errgr y.erus,ajt, guos, ebria fonte recenti,
NOT___.
Sed cum superius, vs'. 123, memoret populosam tin- Juvencns lib. u:
guarum segeiem; vs. 128, numerosam voch originem, _Siniplicitatelamen purassuperare columbas.
facile eo referri fecunda posgit, prxcipue curn me- ut sit velut proverbium, smplex inttar columbw.BAB-
liqris noltx cqdd. nil mutent. THIUS,Advers. sxxui, 19. — Ajlde infr., vs. 662;
138_.Tw-iitrft]Nihil frequentius ghrjstiapis vafjbiH!, ad Se'tluLH, ^7Q; Bocbart. tlieroz-, part. u, lih. i,
quam superbiam (uwom nomine circumlpqui; 'estqjjp ,D ° cap. A.
^ra^ca''ij|pnjpi.Euripides Hecuba: Uh NeAAld. j l}3Sv,Torpaes. 1, nee-
£1.ft. TOfwS-Vri'>:of__v, fpov>ii_aTOf U5.*/.i] Cod. Univer?.. ubi: m.le; respicit enira
**&$ pptv qxtphxpt, -fr« Sw"oyxo-/_._a. ad Jordanem superiuj jT^emoraliim.
Horalius pulchre: 146. r/nattimes.^PulmanniSchedx, et Antverp.,
_mammb_.'Altertiffl,excodd. servO, quos in talibus
CrescehtemlUmidisinflasermqnibusp*|en|. seqtii oplirritiin est, cum utrumque sil in usu. De
Prudentjus: tal.bus in «» et .«' exeuntibus vide Coiv. ad Apu-
Lictor,tribuual, et trecenta insignia, leium i, p. 9;Heins. ad Virgil. _En. iv, 8; v», 335;
Quibustumetis,rnoxquedetumescitis. Burman. ad Valer. Flacc. in, 571; Burmann. Se-
Marius Victor lib. III in Genesin : cundum ad CaWt.in, p. 525; Ondend. ad Lucan.
Jam descendamus,tumefactaquecordasuperbo III , 746; Drakenb. ad Livium vii, 21, 5. Ila tnogna-
Consens., variilurBemusvocibusoris. •' nimes in melioribus est, infr. vs. 951 ; et unanithem
W«n: panem in, qwibufcta«iajaqdSedulium iv, 219. Corpu*
Fastu luntefactasuperbo exanime iri Traject. codice, apud Sttlpic. S.eyer.
DespexitljQminun^. Dial. II , cap. 4, § 6; imbecillus aptid Saivianiim de
Alcimus Aviius lib. vi: Gub. Dei iii, p. 45. Apuleius Metani. x, p. 210,
impe0lfa qfUfnc,ejujs,vfaibiq, fmte a qrdoretn tenuem
S^ll-a?1^^1^8^ ^'^: deprimens : tit recte emendatura Lenaepio Ani-
madv. ad Colu^huroiu, 4. Apud Boetium Consol.
BARTHros.AdTferg.xxxm, 19.-Minuc. Fel.flctav.,8,, C Philos. i, jhjtr^ \% ^o edit^| 15,11inveni,
prudentl«Ihmescehtem. S imili moqo,tnflqtus, Barthius a,pn\
AdVers.vx_:n| t/S_varo ad Sjdpn. pjj%, p. M.
Grxcum oyxo;exposuit Adaihi Obs^rv'., p. 593. Adde e| inf oodlce apmi eumdem : nt, pros. 2, imbecUleac
BOtasarj,Ovid. _".« "i, */lS; Metam. n,' 8$. ''" s[ne vMHkiH'
*.f40,. /«'/-«mmflfl Respicit ad Act. apdst., cap. n, 147. Ambr] Respicit, consueta allegoria, ad co-
§ 5; deqtio.ii*o,vitle Majum ObservViv, p. I?©.' lutnhain; coJumbts autem amor prxsertim sincerus
AOrot.illical w^8i)_-av refert Segaar Obsery. adLu- trjibititpr,., .
HQ. QuodveroSlephahi cotlex lflic ex«,9taav, !»jb Hjos\ PtiUnauni Schedx et Antverpu, _Vos;
ea_q,"p.iderii
habet, exhibet Atltanasius Opp. toro. J,' p.' __33. fpequ^fttej W tiHe«« pe._nulatx. Vide ad Sedul. iu,
JSed vide Albejli ad N. %, p. 4-8. 5^. p.e ip^a xe wnXexBarth. Advers. v, 5. De voce
4&<).Jordams] Recte media longa ; aliis ea corri- tapt-^.uota.s«d Sedul. i, 102.
. pitur. Vide Burrtian. ad Lotich. ivEteg., 6, S5J.Sia- ii,% yeru*] (|a codices. Fabricius aliiqne dede-
tim Moreli codex, t» ttmne, Cum inteltigat baptisma rttnt priscus,; in Pufmanni Schedis et Amverp. est
In Jordane, ab accipiendum puto pro post; de qtto v$us, eague est erroris prigo : id enim cum quariti-
tfsu vide Sculting. _d Senec. Controv. m, p. 2'S. tay r^pugnape.viderent, pxtscu,s. subslituerunt, cum
Sententia loci patet ex glossis in Voss. 2, Agit de • tanien ex corrupio t)_ri>sesset orluin. Aratoris ma-
eo Arator, qttare sanctus Spirilus dhcipulis inigne, nus est errorverus; jungitque ita contraria per oxy-
Bomino apparuit in cotumba. mo^on. Sic.siipjpa.vs.. 72,
141. _"««_]Moretanus a manu secunda, nunc; Dum tfahil, ipte irahi meruit.
eaderoque es| conjectura Wassenbergii mei. j. s
143. Stmp/ieiia-] Columbani iriter aves stne fctle Intr. vs. 395,
esse docent tum alix tum sacrx litlerx. Dominus Etqv^stum ne^ damna seaui.
Jesus Matt(i_-i10. r-veor-roTwypovtftotu>sot oy.tf, xal Plure-Utiesiniijes in Aratore occorrunt. BoetiusCon-
wdpatoi iis at n.pt-^T.pai.Seduiius lib. n. sol. Philos. ii-, pros. I, in ipsa sui tnutabilitate con-
Confesttmpatuereppli, sanctusqnecolutnbx stantiarn. Ua. «iiemvuperatdm apud Plautum Mer-
Spiritusio specieChrfslumvestivitBonore. cat. m, 4, 13, emendat Heraldus ad Minuc. Fel.
Mansuetumquedocet, multumqqeitlcederemitem Octay. p. %. Shaiha canluieruot Gerda ad Virgil.
I_e|y»Jtl5)-eD|iqua.feUe.ca.et. Mneid. VM, , 295; vi«* 150,; Rarfbius ad Claudian.
Sedulium expressit Aldhelmusin xnigmate columbx: Laud. Sitito., p. 266; Martinus Var. Leet. m, 9;
Mitiaquaproptersemperpra-cordiagesto, \ BurniaA. a.d Bu,ttLItinec i, 398; ad Ovid.ii Met.,
Et felix pr_.pe_ntgro sinefelle manebo.' 62 /,; ad Cla,udiaa.Cons. Maol., 80; Burmannus Se-
Humanam ab eadenr mente appellat Jjlariqs Vjc(or cundus ad Catalect. l, p. 45, etm, p. 465; Ou-
lib. III :'"..""* dend. ad Lucan. t, 98. Nolx ad Sedul. iu, 89, de
Grxcis Barnes. "ad'An_acr.od. 6l, p. 224.
Castaquoque'huojana.turtur conjupctacoltimtw. 149. Fdnti] Ebrietas quxdam sobtia describitur
m
5imp/ic. tegq(uni earn quam ex arca emisit Noe, in saqris litteris, ex illo diclo obscuro Jaeobi, be-
|jcim)|s ^jfititslih. 1«: nedicentis Judx : fiitit-undtor oeutit prm vino, Ge-
Tali legatusfirmavitfcederasimplex nesis cap. penuuirnp. De hac ebrietate duo iantum
Judicio, purumquepius sic comperitorbem. legi in sacris t-ttftris exempla.Uhum Testamenti Ve-
109 I)E ACTIBUSAPQSTOLORUMLIB. I. «•
150 70Complevit doctrina poli; nova vasa liquqrem A 160 Primus at iile Petrus, qui figit in aequo.e
Suscepere novum, nec corrumpuntur acerbo, [gressus,
Quo veteres maduere lacus , de vite bibenies, Retia jam cupiens hominura vibrare saluti,
Qux, Christo cultore, dedit convivia verbis, Ul piscator ovans levet has de fonte catervas,
Unde rubent, quas vertit aquas, tenuemque sa- Retulit xthereos, populo miraute, triumphos.
[ porem 72 Venit ad occiduas carnaliter editus oras,
165 Legis in Ecclesix fecit fervescere libris. 165 Humana sub lege, Deus, qui temporis expers
Tertia sidereis inclaruit hora loquelis. Principium de matre tulit, nec vile putavit,
71 Huncnumerum Deus unus habet, substantia Majestate potens, terreni sumere formain
[ simplex Corporis, atque opifex hominum pars esse,
Personis dislincta tribus; quam plurima nobis [suoque
Instrumenta patenl, simul lioc et tempora mon- Nos prelio revocare sibi, post dona salutis,
[strant. 170 Poslque tot erectos, pulsis languoribns, xgros,
NOT_£.
teris, 1 libro Samuelis, cum ea objiciiur Annx, Sa- qux talibus in rebus velut tecta latent. Allegoriasso-
mueiis matri, ab Heli sacerdote, cum effudissel ipsa n lent appellare, nec tamen consuet» rhetorum usu,
auimam suam coram Deo gemitu et precibus. Atie- qui per eas potius modiflcatarum vocum continua-
rum Testamenti Novi, in Actis aposiolorum, cum tionem iniellexerunt. VideVossiumInstit. orator. ivf
ab irrisoribus quibusdam eadem exprobratur apo- 11. Simili signiflcationedocumentaadbibct, infr. vs.
slolis, post acceplum Spiritura sanctum, cura variis 491 ; documenla plena figuris, vs. 725; document»
lingtiis loquerenlur facta Dei magnifica. Gregorius figurm, vs. 1027 ; figura, vs. 690, 771, 858, 982;
liymno I, tpecies, vs. 751; forma, vs. 210,90S, 1029:quod illic
Laetibibamussobriam Voss.1 in male firma muiat. Prudenl. Diptych. 15',i»
EbrietatemSpiritus. formamdiscipulorum.Sttlpicius Sever. i, Hist. Sacr.,
Paulin. Cyth., 24 ,quanquam hmcin typum Ecclesimforma prmmhsa
sit. Vocisapud hos scriptores usum nou cogitavit,
Inebrielursobriantepoculo
De fontesanctiSpiritus. qui in Veris et Veros., p. 80, fetnina emendabat,
teste VonckioLect. Latiu. i, p. 10: qui ipse forsan
Est igitur ha?cebrietas non vini aut sicerx, sed Spi- malebat. Vonckii lestimonio utor, quia Verosimilia
ritus sancti: quando mentes afflictx aut Ixtantes ita nunquam inspexi; tanlum abest ut presso atictoris
inflammantur ac rapiuutur, ut non sua agant aut lo- nomine sententiam quamdam protulissent, quod ex-
quanlur, sed Dei: et inspiratione atque agitatione cidisse nollem Cainpeusiumauctoci, p. 109.
quadam coelesti ita feruntur, ut ebrii vino solent. 159. Hoc] Anlv., hmc. Personx tres, et tempora;
De bac homines non exercitati nihil intelligunt; ii horx tertix monslrant, quam late pateant instru-
in
videitcet qui nunquam angnstia cordis posili, se-
rio oraverunl, aut divinis beneficiis excitati ex ani- menta. 160.
mo exislierunt. FABBICIUS Comment. inPoet. Christ. fj cap. 10,Primus] Upwxosdicitur a Maithseoin Evang.
§ 2. De quo cl. Van Hoven in epistola ad
p. .6. — vel
Corde fonte ascripserat Heinsius. Rhoerium.p. 18. Hinc tenior tlelendi posset apud
151. Acerbo]Scholiastes in Voss. 2, per vinum Sedul. v, 104. Princeps dicitura Salvianode Gubern.
(orte, el de atpero liquore legh. Dei, p. 169: ubi Hittersh. et in inscriptione recentio-
152. Lacus] Vide ad Sedul. HI, 8; in Voss. 2 ris licet xtatis, apud Montfaucon. Diar. ttalic., p. 4.
glossx exponunt, per humefactashydrias Judmorum. *b0. Qui figk] Cod. Moreti, Schedx Pulmanni,
153. Ver.isj Moreti codex, mensh. Glossx in edd. Ald., Basil., Antverp., Tornxs. 1, cui servit;
Voss. 2, eonviviaexponunt per potationes. Per con- Biblioth. Patrtim Lugdun., quod figit.'Eo usu servire
vivia verbis dala indicare mihi videtur eloquentiam. hic accipi posset, quem aitigi stipra ad vs. 49. Sed
154. Aquas\ Ha jubentibtis codd. reposui. Ede- nescio utrum tum mquornon magis diceodum sit ser-
batur, aqum; sed eleganliam non ceperunt quam ex- vire gressibus.
posuit Drakenb. ad Livium xxxi, 44, 2. Ita Scali- 162. Piscator] Cantabr., phcalur. Ita edidil quo-
ger in proleg. ad Manil., p. 8, eraendabat apud que Fabricitis ; sed altertim prxstat.
Virgil. Georg. ii, 22, 164. Carnaliter] Ecclesiasticx Latinilati vocem
Suut alix quasipse viassibireperit usus. tuto asseruit Cellarius Cnr. Posterior., p. 259, cum
Vossius in margine editionis sux ascripserat, quas vocisvis e.astoLatinorumsermone exprimi satis juste.
ipse vim; sed vulgatiira tuetur Burmannus -, a pairuo nequeat, eamdem retinendam censet Noltenius Le-
neque dissentit nepos ad Antholog. ui, p. 527. xic. Antib., p. 454. Plerumque Christianis quidein
155. Legh. ] Per excellentiam
' de lege Moysis: scriptoribus ea adhibetur sententia, quam illic pro-
infra 792, , D tulit Noltenius, sed hic locus diversns est, quo car-
naliter editus notat homo lactus, ut recte interpre-
Legh adepta modum. tatur vir doctus in Fabri Thesauro in vocem.
Lib. n, 926; Isidor. vi Orig., 2, qumin lege vet Re- 170. Erecios ] Restitui scripturam cod. Cantabr.,
gum libth. Male Gothofr. illic legutv. lta et iocum Voss. 2 et Moreti a manu prima; idemque editlit
ejusderaix, 5, exposuit Perizon. dissert. Triad., Fabricius, et Biblioth. Patrum Lugdun. Cxterx,
p. 9. K quo tamen dissensi in Miscell., p. 20. Fue- ereptos: male; indicat namque xgros ex lectis in
runt postea qui illic xit tabulas indicari scripserunt» quibus decumbebant excitatos, de quibus hoc ver
sed quo jure nondum video ; qux itlis continentur, bum solet adhiberi. Vide Burman. ad Valer. Flacc
ab Isidori menle prorsus differunt. Quis Romx du- viu, 20; tnfra vs. 468,
bitaverit quin posthumus, legitime natus, palris no- Dubiaquea mort»remeti
mine dicerelur? utique erat ipsi jure Romano fllius.: Erexere caput.
adeo sane in id lege non fuit opus.
157. Simplex] Vide ad Sedut. i, 282. Sxpios tali et vs.,853,
loquendi forma usus Arator. Vide vs. 451, 837, 918; Et ereelamturbi» gaudentibut offert.
ii, 900 : idque prxsertim egit ob Arii dogma. BoetiusConsol. Philos. iv, pros. 2, uti medici spe-
159. fnslrumenta] Intetligil modos investigandi ea rare solent, indiciumest erectmiam reshtentisquena.
111 AfeATORlS H*
Cum deflela etiam, perfunctaque corpora luci A Fit medicrna Dei; pavidis resplenduit umbris,
73 Redderet, et superas iterum concederet 74 Pallida regna petens, propria quem luce co-
[auras; ' [ruscum
Se quoque permittens, fusus genitricis ab 180 Non potuit fuscare chaos, fugere dolores;
•[alvo, j 75 Infernus tunc esse timet, nullumque cocr-
Carnis jura pali, vilam ne perderet orbis, [cens
175 Maluit ipse mori; sed quod de virgine feta lnsepcena redit; nova lortor ad otia languet.
Nascitur, illud pbit; ligno suspenditur insons, : Tartara mcesta gemunt, quia vincula cuocta
Et ligni Vacuaturonus: sic vulnus iniqui [quiescunt.
NOT_E.
turm. Simili modo levare pro sanare, infra vs. 485, Qni manejunctum vesperi
Diemvocari praecipis,
836; n, 114, 215, 820, 1208. Quara facile, erectut Tetrum chaos illabitur,
in ereptuspermutari potuerit, patet ex Drakenb. ad Audipreces cnmfletibus.'
Livium tii, 5, 7. Sed necminus sacri poelx chaos mundum dicunt, ut
171. Perfunctaque] Eodem modo funclus adhibe- ^, " primum conditus est. Hilarius Arelalensis de Ma-
tur.Vide ad Sedulium ni, 164; Oudend. ad Lucan. chabxis:
VII, 130 : iicei in oplimis id non ferat Burman. ad
Ovidium Eleg. ad Liv. 393, defunctus eodem sensu. Qui chaosimplicitumcsecacaliginemiscens,
Soiinus Polyh. p. 7, inter defunctaeorpora. Illic edi- Dividisin partes , et das noctemquediemque.
tioni mex docta manus ex codice, ul videtur, as- Paulious, sive Mamerlus ad Colleam:
cripserat, dejunctorumcorpora. Nescio utrura ita ca- Scribecreatarumverbo prtmordiarerum,
piendus sit Curtius IV, 4, in flne, ubi Tyrus dicitur Et cbaosante diem, primxqaecrepusculaluois.
tnulth casibusdefuncta et post excidiumrenata. Expo- Aliquando chaos profundam pohti abyssum designat.
nit Pitiscus per liberata; sed propler renata altero Aleimus Avitus lib. iv:
sensu capere maluerim, ut urbes passim mori di- Interea magnapontusse moleraovendo
cuntur. Vide Fabrum Semestr, i, 9 ; adde et Bur- In chaoiantiquum,linqueusmuudana,redibat.
roan. ad Catalect. u, p. 261. non sunt ta-
172. Superat] Poetx hanc locutionem morti in- Qux omnia, minus vulgo cognita, Advers.
terdum opponunt. Virgilius /Eneid. u, 91, men ipjucunda cognilu. BABTHIDS, xxxn,
cap. 22. —De inferis hanc vocem dici Iate osiendit
Superlsconcessitab oris. idem ad Claudian. in Rutin. n, 215 : ita et vulgatus
Paulinus Nolan. Paneg., p. 828, in Corp. Fabricii, interpres adbibnit Lucx Evang. cap. xvi, § 26, uhi
Quemmendicantemspreverat in superis. X«<"f_a in Grxco est; interpretemque defendit Bur-
Et htnc recte Latio vindicavit Dresigius in Actis Li- tnan.ad Valer. Flacc. n, 86. Respexit Arator certis-
sime ad verba Lucx in Act. apost. cap. n, § 27, eis-
psiensibus, A, 1740, p. 192. Similiter 5v_>apud Lu- r aSou; hxcenimvox uOnnunquam accipitur pro ma-
cianum Dial. Moft., p. 265, et sxpius.
173. Fusut] Ita codices, edd. Ald., Basil., in reli- niateria, ex qua omnia credebant (acta, et in quam om-
statuebant reditura, quam poeix chaqs dicunt.
quis/«.«-, quod reposilum ex consiructionis ignoran- Vide Casaub. adversus Baronium Exercit. i, p. 78.
tia, qham hoc loc.ojam vindicavit Cortius ad Plin. x Iwdede inferis et sepulcro, ut notatum ad Seduliura
Epist., 26, 1, eamdemque enallagen pluribus expo- 1, 204. Cxierum apud Lucam ei; «.»v habet cod.
suit ad Sallust. Jugurth. 33,2. Fusut autem pro nato
Klmenhorst. ad Arnob. Advers. gent. t, p. Canlabr., et interpretes Grxci psalnio xv, § 10. Illic
3. Herald.ad eumd. m, p. 149. Burman. ad Clau- taraen
Souitur. Alexandr., adou, ut Jamblich. Vit. Pythag. p.
dian. iv Consul. Honor. 73. Notx ad Sedul. v, 55. 86 el 155. Nota eliipsi, de qua Rittersh. ad Oppiani
Huc respexit Virgilius ___neid.n, 328, Hal. iv, 107, et Bossius Ellips., p. 58; eamque La-
tini imitati. VideVechneruro Hellen., p. 124.
Arduusarntatnsmediisin moenibusastans 180. Dotores] Ex Grxco expressit atotvas, quod
. Fundit equus.
quidem de parturientibus proprium. Bos. Exercit.
Ut heroes illi ex equo velut prognati fuerint; idem- philol., p. 69. Lucianus Dial. Deor., p. 200. _£lia-
que jam videoobservasse Burmannum. nus Var. Hisior. IV,I; etw.ivM apud eutnd. i, 14;
175. Maluii] Propensam hxc locuiio indicat vo- sed inde de quovis gravi dolore dicitur. Staver. ad
luutatem, ut notat Wopkensius in Observ. Miscell. Fulgent. Mythol. i, p. 624 : ubi Vossius in margjne
nov., parl. x, p. 127. Infra n, 108, Ne pereas, vult editionis qux esl Lugduni, pro corrupto ido dinin
ipse mori. Posse mori magnum quid, et heroe dignum conjiciebat, elSoe bSw&v,ut 6.uvn pro sollicitudine ;
indicat de Rhoer Feriis Daventr., p. 51. O apud MiiseumHer. et Leandr. 11, cruvo3uvaof_ai, una
177. Et ligni] Ald., Basil., Fit ligni, ex sequenli dotore afficior, neglectum Stepbano, asseruit Majus
versu illud huc translatum. Observ. iv, p. 224.
177. Vacuatur] Pro vacuefacere hoc verbom 181. lnfernut] Voss. 2, infernum. Forte ideo mu-
adhibetur. Infra 447,. Viseeribusvacuatus obit. Ver- tatum, quia putarunt subslaniive vocem pro orco
bum hoc Latio asseruit Daumius Radicib. ling. Lat., non adhiberi, sed contra Cellar. Cur. Poster., p.
p. 513. Syntagm. Grxvii. Scholiasta in Voss. 2 ita "268, Antib. p. 55. Nollenius Lexic. Autib., p. 1001,
exponit: Peccatum diaboli, qui per lignummortemin- adjectiva vi indicat sxpius id quod ad inferos perti-
tulit mundo, per lignum iterumvictus curatur per me- net; raro autem ipsum locum notare largior Bar-
dicinam Dei. thio Advers. xxn, 10. Nec lamen eidem assentiri
178. Fit] Aldin., Basil., Et, eodem errore quem possum, quibusdam inlocis inferus rescribenli. Quid
_uperiori versu notavi. Crucem Christi ._p«r._i«vxvs si subaudiatur locus? infernas vias dixit Sedul. v,
»T(ir--i_appellat AlhanasiusOpp. tora. I, p. 2. 266; adde Wopkens. Observ. Miscell. nov., part.
179. Pallida] Vide Barth. ad Claudian. Rapt. Pro- vu, p. 885. — Pto etse timet coojicit Wassenbergius
serp. i, 40. legendum ipse limet, neque id displicet. Athanasius
180. CAooslApudpoetas inferos designat, non so- "Opp.tom. I, p. 150, o 58-if _,ITTU|S.
lum rudem illam atque indigestam molem. Arator. 182. Pcena] MorsChristi effecit ut ipsa mors vin-
liivi Histor. apost. Pavidh..... Chaot iisdem noctein. «ceretur, ipsaque velut poenaiu subiret. Paria legi
etlaui designat. Ambrosius Hymrris:
^ t-ossunt superius ad vs. 10.
113 DE ACTIBUS APOSTOLORUMLIB. I. M
Mors ibi qaid faceret, quo vitx portitor ibat ? A j tn Iucem punila venit. Si solvere cura est
185 Hunc Deus omnipotens, cui nunquam terrninus Fecundi crementa mali, felicibus undis
[instat, 200 77 Exstincium reparate genus; spes una re-
Post sacra busta levat; radiantem in corpore 1
[mittr
[Jesum Debita supplicii, post crimina velle renasci.
Vidimus, et propriis reducem conspeximus Muttiplicat jam paslor oves; tria millia vulgi
[astris. "™"^Nonminus illa dies in flumine ditttit Agni.
Sed fugite, o miseri! funesta piacula gentis, Hic primum, post jussa Dei, baptismatis usus
76 Cui, veniente Deo veleres avertere noxas, ' 205 78 Exoritur, data jura probans; nam trina po-
190 Addita sacrilegx creverunt vulnera cnlpx. t [testas
Cur natos, Judxa, tuos, per vota cruoris, Colligit hanc prolem, numerum partita per
Parricida trahis? qttid, Christi sanguine fuso, ![xquum.
Hos tecum damnala premis, necdumqoe creatos Perfectum est, quod mille sonat : sic denique
Festinas proferrc reos, homicidaque lingua [sxclis
195 Naturx percussit iter? cui serior ortus Ponimus xtates, cum tempora dicimus orbis.
Quam faciutts discriroen alit, scelerumque pro-] JJ Res perfecta semel ter jurigitur, et facit agmen
[pago 210 Mysticavis numeri. Gregisest piaforma novelli.
De natale perit, qux saucia voce parentum Fuhditur interea per cunctos gratia sensus,
NOT_E.
184. Portilor] Vocem Sidonii xvo natam arbitra- Idem cap. 7 :
batur Pius. Sed tu vide notas ad Virgil. _En. vi, Cremenlacapit pulcherrima.
298; Heins. ad Ovid. IV Fast., 715; Barth. ad Clau-
dian. epigr. 47, Advers. LIII, 8; Savar. ad Sidon. v, Juvencus lib. u,
epist. 4. Apud Symmach. i, epist. 90, in codice Justi mox ut crementa vigoris ,
vidi, levia rerum porlalor [estivusexornel, pro por- Sumpserit.
litor, quod in cdit. est. Arator lib. i; idem, lib. n,
186. Jesum] ln quibusdam edd. punctum additur,
ut pendeat a levat. Mutavi^id, et, ni fallor, vere. Servosquereposcet
Mensura.crementasuae.
188. Funesta\ Schedx Pnlmanni, ed. Antverp., et BARTI-IUS.
Advers. iv, cap. 24.
funesia. Videntur bi piacula rettilisse ad ipsos Ju-
dxos. Acceperim potius de crimine expiatione di- 200. Reparate] Heinsius ex Moreti codice ascripse-
gno, culpaque, ob quam funesta mortis pcena sequa- ral, reparate vel reparare: posterius est in Bfbl. Pa-
tur. Addici piaculh wternh ita dixit Salvianus de Gu- trum Lugdun. : in Cod, Univers. est, repetite; in
bern. Deiu, p. 32. Adde Reilzium, Ainbig., p. 435; Cantabr., reverate. Sententia fla^ital reparate. Horta-
qui et utitur vexato Flori loco, i, l,uter auspicarelur tur cnirn Judxos ut, si velint se malis crescentibus
et regeret, adhibuere piacula. ubi ex Jornande legunt tanquam vinculis solvere, genus exstinctum instau-
erudili, adhibere placuit deos. Puto legendum, adhi- rent : ita reparare affiictum apud Hegesippum i, 33,
buere prodigia. Eam vocem librarius in pericula mu-1Q in fine.
lavit, unde transiit in piacuta. Similiter apud Flo- 200. Retnitti] Heinsius ascripserat, remitte vet re*
rum i, 10, 5, olim legebatur, tunc ilta R. pericula. milli; in Aldin. et Basi). est remittit. Nil mutave-
Jam exbibetur, prodigia, quod primum se iliic resti- rim. Sententia esl: Spes Una est, ut debitum suppli-
tuisse Boxbornius memorat in epistola ad Pontanum, ciiiin remittatur, si quis velit renasci post crimina.
p. 100. Syll. Matthxi posteriores Boxhorniiemenda- Remittere injuriamhaud dissimiliter dixit Sallustius in
tionem secuti sunt, cujus tamen miror nihil Dtike- Fragmentis, p. 52 ed. Wassej. Peccata remittere ad
rum meminisse. Latinitatem ecclesiasticam retulit Cellar. Cur. Po-
190. Vulnera] Vitia, peccata. Wopkens. ad Sedul. Sler.. p. 281, et Antib. p. 218. Nolten. in Antib.,
iv, 77; ita sauciam mentem in Ausonio defendil Bol- p. 1721; permittere eodem sensu adhiberi statuit
tius Sitv. critic, p. 31. Cujacius Observ. xxi, 29; sed loca quibus utitur
191. Cur| Schedx Pulmanni, ed. Antv., cui; et ila corrupta arbilratur Gronovius in epistola ad Salma-
citat Fabricius in comment. ad Poet. Christ., p. 98. sitim, tom. II Syllog. Burman. p. 612. Adde notas ad
In Aratore tamen cur edidit. — Sententia Aratoris Aur. Victor. Orig. Gent., c. 9, § 4.
fiere convenit his Ovidii Heroid. xi, 107 : 202. Tria] In Actib. apost. u, § 41, additur w_•_',
ut indicetur numerus non explelus. Arator plenum
Qnidpuer admisit,tam pauciseditus horis, ' posuisse videtur allegorix captandx.
Quolaesitfacto,vix bene natus, avum 203 Diluii] Moreti codex, deluit. Claudian. in Eu-
Si potuitmeruissenecem, meruisseputetur.
Ahmiser admissoplecliturille meo! trop. n, 23,
Tantum facinus qum diluet mtas.
D
192. Parricida] Ald.,Basil., Cur paricidq. — Mox ubi pro detuel illud positum noiat Barlhitis.
quod Chrhti, Bibl. Palrum Lugdun. 204. Primt-mjAldin.',Basil., primus : non displicet.
195. Serior] Heinsius ascripserat, serior vel sm- 204. Jussa\ Ascripserat Heinsius, jussa vet jura.
vior. Perposterius elegantia videtur perire. Prius probo; respicit Cbristi jussum, in Evang.
196. Alit] Aldin., Basil., habet; alterum placet; Matthxi cap. xvm, § 19 : posterius ob sequensjitrt»
frequenter tamen hxc permutata. Vide ad Sedul. olfendit— Hactenus aulem Moreti codicem contuie-
n,8l. rat Heinsiti..
199. Crementa]Crementumcst incrementtim. Glos- 211. Sensus\ Voss. 2, centus; et ila legendum
sx : Cremenla,alizbaet;. Alioquin crememumybvn,si conjecerat cl. Wassenbergius : mox vs. 214,
lidos Isidoro lib. ix Origin., c. 5, et lib. xi, c. 1. Corda ligant sine limite census.
Verba Strabonis nostri: Adde de hac voce Drakenb. ad Silium vu, 167; not.
ad Sedul. epist. ad Maced., p. 11. Sic sensus pro
Creditapridem census habet Tornxs. 1, vs. 214; et Biblioth. Lugd.
Spe sioe crementi,pigrosub cespiteclausit. vs. 417. Confusa.et bxc apud Marlialem Epigr. tv, 74,
115 ARATORIS
Divitiasque metit locuples in amore voluntas. A Munera da iiogux, qui das in rnunere linguas.
Utque piicoeant in foedera, pignore certo, Hxc iterata, reor, confirmant prxmia justos,
Res laxant, et corda iigant sine limite census, Ut duo jussa colant, tabulis conscripta dua-
215 79 Affeclu consorte licet; nova jura beatis [bus :
. Munificafluxere manu, quibus ubere lxto 230 Dilige mente Deum, fervenli plenus amore:
Divisx geminantur opes, et crescit in omnes, Rursus ait: Charustibi sit quoque proximus, ut i
Quod faciuut commune sibi, totumque capes- [tti. j'
[sunt, Hoc pactum jus omne tenet, quod Spiritus al-
Qui proprium nihil esse volunt. Quo fonte cu- [mus,
[currit 81 Bis veniens, per corda creat : semel bunc
220 Hfficprobitas, quxve illa fuit bonitatis origo, [dedit auctor
Hinc canere incipiam : Sacris bis Spiritus almus In terris, ut ametur homo; post misit ab astris,
Discipulis concessus erat; spiratus in illos 235 Ut flagrent humana Deum : dilectio prima est,
A Christo surgente semel; post, missus ab Qux Domiqum vehementer amat, cui deinde se-
[astris, [cunda est,
Nescia verba viris facundus detulit ignis. Qux sociat raortale genus; tamen incipit ante
235 80 Ne quid inexpertum studio mediterour inani, B Posterior numero, sequitur comilata secundam
Spiritus atmel veni, sine te non diceris un- Quxprior est; sic forma docet: nisi diligis, in-
[quam; [quit,
NOT.E.
Adde Burman. ad Catalect. m, p. 554. Puto per om- 222. £pirattti] Ita Cantabr., Voss. 2, edit. Ant-
ties ensus ihdicasse Aratorem eamdem omniutn sen- verp., Fabr., Bibl. Patrum Lugtlun. Cxterx, tpi-
tenti. m, et expressisse Luex verba, .rrt T6 av.6, in
-tib. apost. cap. n, § 44. De verbis illis dissentire 224, JV.scta] Ignota, qux ipsi antea non didice-
_olent; simpliciter vertere malim, omnet qui crede- rant. De passivo hiijus vocis Usu Bartbius agit ad
bant eonsentiebant: ea est vis illius locuiionis, quam Statium Theb. in, 30. Ita vocem capio apud Hygi-
recte exposuitStrucbtmeyerus Animadv. crilic. l, 4; nuni Fab. 88, ._ t» compressionenocturna nescio cui
-. Bascius de Interpret. N. T. ex Patribus, p. 16 : eduxhse : id est, alicui ignoio; quX enim Staverenus
<.bidocet Clementem et Ignatium eodem sensu locu- de locutione hetcio quis affert, ab eo loco videntur
iiOhcm adhibuisse. aliena, ita etiam ignarus pro ignoto. Burman.
_!14. Limite] Cod. Univers., limine, ut hxc in- Q ad Ovid. Metam. i, 134; Manut. ad Sallust. Ju-
terdttm permiscentur. Vide Burman. ad Valer. gurlh., 98; Abram. ad Ciceron. pro Coel.2; Hcusin-
Flacc. iv, 614; ad Lucan. I, 351. Sententia ipsa /t- ger. ad Vechner. Hellen., p. 420. Pertinent auiem
mitt flagitat; indicat enim nullum divitiis terminum Aratoris verba ad id quod apostoli babebantur aypitp,-
fiiisse positum, sed omnia habuisse communia, unde futxoteiiSiStxai, testeLuca in Actib. tv, § 14; sive
Chrislianos familiarh comniunicatores rei appellat plebeii, rerumque imperiti, qux posterioris vocis vis
Arnobius Advers. gent. iv, p. 152; neque tamen est, observante viro clarissimo iit Observ. Miscell.,
omnia inter eos fuisse communia demonstrare cona- vol. X, p. 9. Adde Savaron. ad Sidon. vn, epist. 14;
tus est Moshemius Cogitat. in Select. N. T. Iocos i, et sic deinde Christiani studiorum rudes, artiumque
cap. 6, p. 114. expertes habiti. Elmenhorst. ad Minuc. Fel., p. 9; ad
214. Census]Torn. 1, sentut. Arnob. I, p. 52, et n, p. 62.
216. Ubere] Ex Virgilio _£neid. m, 95; Valer. 230. Fetventi] Coriius post hauc vocem inserue-
FlacC. vi, 711, rat minus distitiguendi signuro, ut referatur ad mente.
Sed haud dubie ad amore pertinet.
Aquh et fertilh ubere ierrm. 231. Charus] Btbliotbeca Palrum Lugd. iransponit,
Agrit illic conjicit Heinsius; cui Palladii locus apud charus quoque sivtibi. — Vocem proximus, hoc sensu,
Burmannum obstat, sed et alius Homeri, quem cum ecclesiasticis scriptoribus recte tribuit Nolten. Lexic.
Valerio contulit vir eruditus in Observ. Miscell., Anlib., p. 1129.
vol. IV, p. 185. 232. Omne\ Sane, quidquid de juris naturx prin-
219. Proprium] Aldin., Basil., quod proprium; cipio meditentur alii, ex amore Dei mutuas,
Voss. 2, quiprimum. Conjicio Aratorera scripsisse D caut, relationes et officia, tanquam ex primo quas vo-
qui privum. Ex glossa enim proprium videtur. No- derivari arbilrer. Si qujs Deum cogitet creatorem, fonte,
nius Marcell. l, num. 152, Privum e_tproptium unius- ei debetomnia, nec minus reliquis, ab eodem Deo
cujusque, unde et ret priiata. Vocem hanc quibusdam formatis homitiibus. His namque ea tribuenda, qux
egregie restiluit Burmannus ad Ovid. Metam. IX, 20, scopum Creatoris in iisdem
et Faslor. i, 113 et 137. Justino autem xn, 8, 3. queant. Sed de his disserendiformandis latius hic
adjuvare
locus non
Cannegieteros meus ad locuni Nonii p. 16 : licet est. Ideo autem Jacobum pulaverim appeHassevb[iov
Scheffero assentiatur Wopkens. Observ. Miscell. Baaikabv, in Epist. cap. n, § 8, non quod a Deo,
nov., pari. x, p. 130. Redde et Ciceroni de Le- Rege magno, lex est lata, ut censet Raphelins, sed
gib. III, 19, m privos homines; alque Varroni de R. quod sit omnium pr__stantissimaet Inaiima, genera-
R. i, 41, non male prt.i» generibus restituisse videtur tim continens quxcunque sint agendd. Sic
Triller. Observ. crit., p. 466. Conjectura mea in ille est qui exeelliii Vide Fabr. ad fiaatktu;
Aratore eo est verisimilior, quo frequeniius primus, p. 169, et Latinis hoc sensu regiut. Anacreont.,
Vriemoet, Dict.
et
prtvtt-, propriut confundantur. Vide patrem ruetim class., tom. II, p. 107.
ad Plinii paneg, 83,1. 234. Misit] Ed. Ald., Basil., Torn. 1, missus; al-
219. Nihii] Cantabr., ni/. Ita et Antverp , Biblioth. terum habent codices, et favet prxeedens dedit.
Patrum Lugd. et Fabricius. Ald., Bas., nihil esse ho- 236. Amat] Ed. Ald., Basil., Torn. 1, amet.
lunt: aperte vitiose. Convenit Sidonius Apoll. vm, 256. Secunda est] Revocavi est ex Cantabr., et
epist. 4, quidquid Ecclesik spargis, libi colligh. Univers., et edd. Ald., Basil.
221. llinc] Vir&Ui_.ua_a esl ex Georg. i, 'o. ^<; 1 238. Secundam] Cod. Univers., secunda.
_17 DE ACTIBUSAPOSTOLORUMLIB. I. 118
240 Cernere quero potis es, fratrem, quem cernere .A, Plus vacua meruisse manu, qui munera poscens
[non es, Est datus ipse sibi. Nulia hic mihi vena metalli,
Nescis amare Deum. Concordia nexa talcscat 83 Respondit, qux fundat opes; ego dilior
Ergo pari voto, Dominumque in pectore condat fxgro
Fratris amor, geminx sibi sit substantia causx. 255 Pauper ero; progressus abi! De voce jubentis
82 Claudus erat,cui primadiesexordiavitx, Exsiliit medicina poiens, atque nospite gressu
215 Membroruutcum strage, dedit, languore coxvo 84 Convixere pedes; cunabula longa relinquens
Octo lustra gerens, ad quem, comilante Joanne, Calcavit veteranus fiiimuiii, plantisquc hbvellis
Respice, Petrus ait: Votum spes lusit avarum, Matcries se prisca movet, ciii prxpete cursu
Cumque negat, meliora paral. Quam sxpe gra- 260 Prottilit incessus, quidquid non edidit ortus.
[vatos Stal facti manifesia fides; sed et alteri hobiS
Desperata juvant, et semine nata sinistro Res aperit, quod eausa gerit: gens nomen ab
250 Prosperilas, celans rnceslisconfinia Ixta .,..tiUo
Prihcipiis, ad vota veriit? gaudebit egeriuS Israel dicta tenet, qui betla,reii|uerat--g_r,
NOT.E.
240. Potti es] Voss. 2, pofis est. Ipsa sententia hoc B gantem usum, quo tpse casu solet difterre ab altero
renuit. Poth es pro potes, de quo vide Stewech. ad pronomine. Vide Rivium ad Ciceron. vn ad Di-
Arnob. Advers. gent. n, p. 81; Elmenh. ad eumd. i, vers., 1. Et veteres non aliter loculos scribil Gr.i—
p. 28 ; Stephan. ad Saxonem Graromat. Hislor. Dan. vius ibid. iu, epist. 4. Obstant tamen Grxyio plura
xv, p. 248; Falster. supplera. Ling. Lai., p. 272; loca, quat, si ipsius sententia de usu veterum vera
Vossium Art. grammat. iv, 21; Oudendorp. in Observ. essei, omnia forent emendanda. Disputavit ea de re
Miseell., vol. III, p. 153. eleganter Dukerus ad Flor. m, 18, 7 : adde notata
2.0. Non et\ Hoc revocavi ex Cantabr., edd. Ald.. ad Sedul, n, 203. Non male quidem videntor mihi
Basil., Torii. 1, tit repetatur potis; in reliquis exhi- eruditi Lipsienses in Actis ap. 1761, p. 26, distin-
betur non eti, quod acceperunt pro Iicet; quamlocu- xisse, utrum oppositio ad aliam rem fiat, necne. No-
tionem exposuit Heinsius ad Ovid. Art. n, 28; Me- ininativuin posiulant, si alterum alteri non oppona-
tam. ii, 189; Drakenb.ad Silium ix, 451; Joan. Can- tur, contra vero alium casum. Hinc apud Ciceron.
negicterus Ubsehr. cap. 1, p. 570. Ita Grxci. Cebes pro Marcell. 5 legendum, meriieimihi,—reliquos am-
in Tabula, p. 221, ed; Scbrod., e<.TtvISelv,et p 229, plissimos viros et sibi ipsh et patrim reddidit; non
6-_>j--tveaxa. _Elian. Var. Histor. n, 34, vaiiv eaxat. ipsos, quod dedit Grxvius, et in cod. est, cujus va-
Penzon. ad eumd. ix, 7 ; Schulting. ad Senec. Sua- rianies sunt ad manum.
sor, p. 29. 254. Respondii] Pelrus nempe : VifleAct. apost.
^ 241. Netch] Vide ad epist. ad V=gilium, vs. 4, et iii, § 0.
VossiumArt. gramm. n, 31. 254. Mgro] In Cantabr. scholiastes ascnpserat:
242. Dominumque]Sched. Pulmanni, ed. Antverp., _ mgrosvocatdivites, quiasemperegent, "kripoi sunt. Cor-
Domir.umvoloque. Prxterea in pectora Antverp. *-' tius in margine mgro tertio casu . ccipit, ut Petrus,
243. Sit] Voss. 2, sint. ldem conjecerat amicissi- prpfessus sese nec aurum neque argenttim babere,
raus Wassenbergius, hac sententia : Geminx cauSX, videretur illi claudo pauper, cum tamen esset dittor.
amur erga Deum et proximum, sibi sint una substan- Neque hoc male : eligat qoisque quod placuerit; hihil
tia, ut alieruttam separare nequeas. Parum abest enim interest.
quin assentiar. Nihil tamen immuiare ausus fui, ob 255. Abi] Hoc dedi ex codd. edd. Antverp., Fa-
reliquorum codd. consensiim, modo causwcaSu tertio bricii aliisque. In nonnullis, juncia sentenlia, legi-
capias. Geminx causx inter se subsistant et con- tur, progressnsubi de vocejubentis : sensu bonot nec
stent. tamen adeo eleganter. Contusio facilis ftiit litterarum
245. Comvo]Male quidam hanc vocera Iribuuiit a et u, prsecipue in Longobardico cbaractere. Vide
Ciceroni in Vatin.'13; est enim cadentis Latinitatis. Salmas. ad Flor. i, 5, 5. Apud Isidor. Orig. x,
Vide Nolten. Le.xic. Antib., p. 463. Eodem Vossius p. 1071, cupidus a cupiendq niultum, id est accipiendo
refert quoque comqualh, quod tamen antiquiori- vocatus. Lege ex Groriing. capiendo; ve. sequens ver-
bus adhtbitum docet Vorstius ad Sulpic. Sever. H. bum id jubet.
S. i, 26, 6; et Nolien. Lexic, p. 8B0. 250. Exsiliii] Hoc titfeturilatXbjxevoset a».6f_-vof,
246. Gerent] Damnata quibusdam locutio, sed La- quod utrumque esl in Act. apost. iti, § 8. Aldin., Ba-
lio assemit Burmann. ad Ovid. Metam. n, 497. Adde si\., exuit; fortein codice fuit.it.if, utvulgattis inter-
Wopkens. _d Sedul. n, 141, ad Justinuni in Observ. pres in Evang. Liicx ha'p. vt; § 19, gtiia .tritts de illo
Miscell. Nov. Part. x, p. 45.' exibat, et sanabat omnes.
247. Avarum] Sperabat enim aliquod-a PetrO do- D 256. llospiie] Videtur accepisse pro peregrino, sive
nura, adeo quidem. ut in id inientus esset. 'Emixsv tali, qui ipsi non erat propfius; vestigia aliena dicit
scribit Lucas jn Actib. c. m, § 5, «iuoclper -y.«_f__0f vs. 311. Hospes honos est apud Claudianum vi Cons.
rectesupplet Heiusius ad Valer. Flacc. vn, 114, licet Honor., 651. Ip_e lamen legeritlumconjicio. a sospite
TOVV prxferat Elsnerus. grestu cumvixert pedes; aut, ac soipiie gressu convi-
248. Cumque] Cl. Wassenbergius eleganter cOh- xere pcdes. Confundi sospesel hospes docuit Drakenb.
jicit, quique negnt. quia cxternquin locus est impe- ad Livimn v, 28, 4; sospitdet hospita apUd etiind. ad
ditus, el conferendum monet vetsutn 284, lib.xxli, c. 1, § 17.— Per aT-SsuexpOnit(-as--i_,quod
Qui, noxiapellens. est apud Lucam Act. m, § 7; atqiie ita vocem hanc
Aurivitat onus. intelligendani stispicabatur Elsnerus. Confer Dupor-
151. Gatid.ftti] Ita restitui ex Cantabr., Univers., tum ad Tbeophrast. Charact., p. 226.
edd. Ald. Basil., Torn. i.Cxters., gaudebat; se- 257. Co.i-t:--r.] Voss. 2, Convinxere; Aldin., Ba-
Cum vixere.
quenlia alterum poslnlant. — Statim meruisse pro Sjl., 260. Edidit] Pulmanni Schedx et Antverp., addi-
consequi adhibet. Vide ad epist. ad Flotian. 16. dit. COd.Cantabr., Fabricius, et Bihliotb. Lugdun.,
253. Sibi] Sedulius ifi, 505,
aperte vitiose, edidit ortas.
Redde mihi vtl redde sibi. "263.Isruel] Media producta in epigrammate Theo-
ln Bibliothec. Patrum Lugdun. est ipte : sibi, inter- dulpbi :
posila distinguendi nola, sensu nuilo, et contra ele- Israel.tu rex, Davidiset iacljta proles,
419 ARATORIS 120
Conatus certare Deo; tulit ipse figuram A Qux speciosa suo prodit de nomine Jesum?
265 Corporis ante gravem, quam post in vulnere 275 Isaias, Daniel, similes quique ore prophetx
[mentis Obscurismanifesia canunt roiracula Christi.
Et portx qui nomen habet, sic admonet ipse :
85 ,srael claudus habet, qui per sua crimina
labens Porta ego sum vobis, qui per me intrare reeu-
Corde magis quam carne fluit, spatiisque sub [sat,
[ipsis Fur erit ille nocens. Possunt porlare prophetx
Quadraginta annos iEgypti fine remotus 280 Ad portam, cernenda magis, quam visa loquen-
Claudicat, /Egyptum cupiens, atque idola qux- [tes;
[rens. In lemptum non ferre queunt; hxc janua Petro
270 86 Ponitur ad portam Speciosam debilis; Credita, qui, Christuro confessus, cognita mon-
(ultra strat,
Non valet ire miser, nec limina tangere portx; Non ventura sonat. Vetus o sine fine jacebis,
Culpa negavit iter. Qui sunt qui pectore clau- 87 Ni Petrum jam, claude, roges! qui, noxia
[dum [pellens,
auctor
Israel ferresolent, portxque adjungere certant, B 285 Auri vitat onus, rerum cui censait
NOT.E.
Idem Symmacb. i:
Alcimus v,
Israet soloperagenscertaminavisu. Cxruleasqueanimasatque idolanigra vocare.
Media conlracla ttatti.xpaaiv, ut sit dissyllabum, apud Sedulius v :
Aratorem : Lucosqux semperamavit,
Claudum Idoladilexit.
Tsraelferre solent,portaequeadjungere certant.
Arator n :
Et :
Quampost in vulnerematris Idolatot Romxntondocoliectasubacto.
Israel claudusbabet. Tertullian. i :
Sicidem sxpius aliis in locis. FABEICIUS, in comment. Idolavana sequi, turbamsibi Ongeredivum.
ad Poet. Christ. p. 74. Idola primtim fecit Syropbanes_i_gyptiis,Prometbeus
264. Deo] pugnandi verba cum dativo, more Grx- Grxcis, qux Judxi mandato divino, et Persx insti-
corum. Prudent. Psychom. : luto patrio non admiserunt. FA.BRICIUS, comment. in
Confliguntviliis,seque ad sua pr__miaservant. Poe' Christ., p. 71.—Similia fere exempla dedit
Arator lib. n : C Bartnius Advers. xxiv, 4; VossiusArl. gramm. n, 54.
Sed non mortaliapossunt Adde ad Sedulium v, 146; supra ad epist. ad Vigil.,
Auctoricertare Deo. vs. 24, Aldbelmus de Laud. Virgin., p. 720, lom. I
Thes. Canis.
IDEM d. 1. p. 111. Infra n, 959,
Auderembeltare sibi. Orarentidola regis.
Silius I-alic. x, 57, Quin et prima brevis legitur apud Alcuinnmde Vit.
S. Willebrordi, lom. II, Thes. Canis. : obi vide Ras-
Ausit certare Tonanti. nage in prxfat. In media corripienda accentumre-
L'bi Drakenb. el Voss. Art.gramm. vii, 37; Veehner. spexisse hos poetas putat Nansiusad Nonni Paraphr.,
Hellen. lib. i, part, n, cap. 25; Boltius Silv. critic, p. 57; et Falster. Supplem. L. L., p. 149 : quod
p. 54. mihi nondum liquet. — Quod de Aldo scribit Fabri-
265. Mentis] Pulmanni Schedx etAntverp., Ma- cius, apparet cx ipsius editione, in qua, ut et Basil.
tris : male; instituit enim comparationem inter Jaco- cst idolaque. Mirortamen Fabricium hanc Aldo aliis-
bum claudum, et Judxos animo hebeiiet claudo, qux que mutationem objecisse, cura ipse nimiora sibi in
locutio est apud auctorem de Rep. ordinand. ep. 1, similibus indulserit, inque alienis operibus ingenio-
cap. 7, § 2. sus fuerit, ut scribjt Joan. Alb. Fabricius Bibl. Lat.
266. Claudus]Cantabr., edd. Aldin., Basil., Torn. 1, tom. III. p. 709. Qua de re latius dixi in prxfal. ad
clodns,atque ita deinceps passim. Isidor. Orig.xvu, 5, Sedulium.
veteres clodum pro ctaudo dicebant. Vide supra 270. Speciosam]Confer Alberti Observ. ad N. T.
vs. 17. D p. 225.
267. Fluit] Ut animum viliis magis maculave- 272. Qui sttnt] Iloc dedi ex Cantabr., Univers.,
rint, quam luxuriosas corporis delicias sint secuti. edd. Aldin., Basil. Cxterx, nam sunt.
Fluere animo vitiis, prxsertim luxuria, corrupto tri- 275. lsaias] Aliis poelis Eseias, ant Esaias. Vide
buiiur. Vide Douza Prxcid. ad Tibull., cap. 7 ; Dra- Heins.ad Prudent. Add.,p. 158. Respicitautem verba
kenb. ad Livium vn, 29, 5. Lucx Act. apost. ni, § 24, ubi xat per insuper recte
267. Spatiisque] lntellige iter Israelilarum per de- vertit Alberti Ohserv. ad N. T. p. 462,—Statitn uno
sertum. Spatium namque iocura notat per quera ore cst in Schedis Puimanni et Antverp.; sed al-
transimus. VideMeuchen. Obs. L. L., p. 926. tera leclio Lucx accommodatior.
209. Idola] EiS_i).ov, media correpla seraper apud 276. Obscurh] Voss. 2, a prima manu, obscuri;
ecclesiasticos^fortasse indulgentes consuetudini vul- ipse conjeci, obscuro, ut ad ore referalur. Cl. Was-
gi, ne in templis discrepans esset eruditorum, et mul- senbergius vulgatum interpretatur, quod propheta-
titudinis concentus. Aldus, Nebrissensis, Clichto- rum dtcta, oliin obscura, Christus manifestavit ad-
veus, Upimphelingus, Sichardus loca interdum rait- ventu suo. — De significationecanere pro praedicere,
laverunl ita, ut mutari possunt, sed conlra fidem vide ad Sedul. n, 55. Istdorus Orig. vu, 8, quid in
vetustx lectionis. Prudent. Psychom : fulurh (actisdictisquesuis prmcinuhsent.Itarecte Gro-
Quosquevirosnonira fremens,nonidolabello ninganus, non prmnuntiassent.
Cederecompuleratit. 277. Et portm]Deest hic versusin Aldin, et Bas.l.
i21 DE ACTIBUS APOSTOLORUM LIB. I. 133
Non peram gestare sibi: petcdona salutis, A. Infectura supplevit opus : solidumque decorem
Non fragiles secteris opes, quas spernere debet 300 88 Pars reparat, quamjussa novaht, hic mem-
Cum Domino, qui dives erit. Post limina templi [bra redemptor
Porticus hunc Salomonis habet, qui jure voca- Saucia restiluit, hic morlua surgere cedit.
[tur 89 Fert animus patrare nefas, sanctisque ve-
200 Pacificus; regnante fide quis semper in orbe [rendis
Pacifieus, nisi Christus, erit? Hic protegit om- Sacrilegas inferre neces. 0 seraper iniqui!
[nem, Dpnavident, et bella movent; sed ccepta relin-
Qui, Petro ductore, placet, quo prxsule surgit. [quunt,
Agmine jam niveo, per millia quinque viro- 305 Ne violent, quos turba fovet, quibus, indice
[rum, [claudo,
Ecclesix crescebat apex; arcere laborat Testis orat meriti, cumque boc sua corda leva-
295 Hunc Judxa coli, cujus de munere iltixit, [bant.
Quod virtus operata dedit, scd linquere Chri- Nam nonparva dedit populo miracula gressus,
[stum Quem rudis atque senex nuilis jam legibus xvi
Petri nescit amor : Non hunc relicebimus, in- 3 Vernula sumpsit humi, cum quo stupet ipsa mo-
[quit, [veri,
Quo remeat prxstante salus, qui jure creantis 310 Qux jacuit natura din, firmataque nuper
NOT_E.
286. iVon]Voss. 2, Anlverp., Fabric, Bibl. Lugd,, 301. Restituit] Aldin., Basil., htinc versum igno-
nee. rant. Producitur autem hic syllaba ante aspiratio-
289. P.r.t.Ms] Quse huc spectant, late cxposnit nem, licet Antverp., Tornxs. 1, id evitaverint repo-
Zeibichiusin Miscell. Lips., vol. III, p. 576. — Sia- nendo qui mortua. Nil opus esse patebit ex notatis ad
tiin regnantefide, distinctione deleta, ad pacificus re- Sedulium i, 19.
fertur in Aldin., Basil. 301. Cedit] Ita cx codd. et Tornxs. 1 restiiui.
290. Quis] Voss. 2 a prima manu, edd. Aldin., Cortitis in margine recte exposuit per concedit, per-
Basil., qui. Neque id displicet, cum rn interrogatione mittit. Vide ad epist. ad Florian., vs. ult. ln edl-
ita poni docuerit Duker. ad Flor. i, 18, 20; Drakenb. tis est fecit, sed illud 'est ex glossa, ut apparet ex
ad Livium v, 40, 7; et facile s ex sequenti voce addi Voss. 2, tibi scholiastes id superius apposuerat. Licet
potuit, quo pertinenl quxdam ascripla ad vs. 524 : neque ab hac locuiione alienus sit Arator, ut fecit
atque hinc sxpius loca sunt emaculanda, qux, sylla- C fervescere,vs. 155; (ecit habere, vs. 377; fach debere,
bis litterisve vicinis appositis, maxime sunt corrupta. vs. 405; facil ire, vs. 322; [acil esse, vs. 624 et 727;
In memoriam revoco mibi vexatum Victoris locum de fecit procedere. vs. 628. Adde Ciofan. ad Ovid. He-
Cxsar. cap. 5, § 10 : Namque ubi menleminvaserint roid. xvii, 474; Wopkens, ad Sedul. iv, 90. Sic
vitia, nequaquamverecundimexternh societate huma- rtomav.t vnaxevetv,Lucx Evang. v, § 34 — Ad rem
nius datur peccandi consueludo. Prxter conjecltiras peninet Arnobius Advers. gent. i, p. 30 : Imperio
in notis roemoratas addantur illx Kloizii Misceil. ille uno exturbavit a corporibus dmmonas,et exanima-
critic, p. 38, et Joan. Cannegieteri Disquis. de notis, tis suos restituit sensus; sub eorumtortantes el itli se
p. 324. Dividenda puto qux coaluerunt, alque ita casibus, jussione non alia, sanitati el conslanlimreddi-
immutanda : nequaquamverecundiaexternh satialur, derunt : ubi illud casibus multuro interpretibus ne-
at ei immaniusdatur peccandi consueludo. gotii fecit. Probo conjecturam viri docti ad marginem
292. Prwsule] Ope, anxilio ipsius. Vide Wopkens. editionis mex, cassibus; erant enim dxmonum vincu-
ad Sedul. i, 60. lis velui irreliti.
299. Solidumque] Posset legi solitumque, eitm 305. Neces| Infra, vs. 589,
nempe qui antea fuerat, ut hxc coniiisa docet Dra-
ketrf).atl Liviotn v, 4, 7; sed potest tamen sotidum Felices habitura neces.
exponi per integrum, totutn. Sic apud Vvgil. _En. Lib. II, vs. 127,
xi, 427, in sotido exponit Cerda. Cort. ad Ciceron. ad
Divers. v, 20. Isidorus xiv, 4, Regio vero fortis, et Laxari non posseneces.
tolida duobus satis acribus fluviis vallata. Ita
Gothofredus; sed rectius Groning. et vetus editio, et D Et videtur hoc numero usus, ut indicet sumnia peri-
solo Imta. cula, et quodvis morlis genus. Ita mories expostiit
300. Qtiam] Aldin., Basil., Torn. 1, qua. Burman. ad Quinctil. Declam. x, init.; ad Ovid. Me-
300. Novant] Renovant, et restituunt. Vide Dra- tam. xi, 538. Pacatus Paneg. 29, § 1, de virorum
jtenb. ad Silium vu, 141 : quo refert Virgilii locum mortibus loquor. Soiinus Polyhist., p. 4, incusatm
_Eoeid. iv, 260 : morles filiorum. Quam scripturam confirmat collalio
penes me : in edit. Veneta 1498 inveni, neptis in-
.Eneamfundantemarces ac tecta novantem.' famia incusala; mortes filiorum.Earndem vocem Sul-
picio Severo episi. 3, § 10, ex utroque Trajeclino
Ita edi jussit Burmannus, cum Dan. Ileinsius tela no- recie restituitVonckius Lect. Lat. i, p. 40. eav«Tou.
vantemexhibuerit, quod tamen in cod. non legitnr; dixit Athanasius Opp. tom.il, p. 678.Adde Barlhiura
id yero nec displicet, cum tela novare potucrit adhi- Advers. LIV, 6; notas ad Valer. Flacc. vni, 332;
beri pro pristinam formam immutare, ul indicaverit Oudend. ad Lucan. vn, 100; Drakenb. ad Liviuin
_Eneara arma Trojana Tyriis mulassc, quare et a Epist. xxxi.
Jove Mercuriusmissus, eum moniturus quanto opere 306. Levabani] Expressit -atvovvxa,quod est in
condenda Cartbagine et mutatis armis negligeret id Act. apost. III, § 9; vel __6?-_"o-., ibid. iv, § 21. Hoc
quod fato erat destinattim. Et Virgilius deinde ipsi sensu enim vulgatus interpres in Tbrenis Jeremix
tribuit ensem stellalumjaspide, el IwnammuriceTy- in, § 41, Levemuscorda noslra.
rio, ut arma et vestimenta mutala fuisse agnoscas. 309. Vernula] Confer Gronov. Observ. in Eccles,
500. Hic\ Aldin., Basil., Torn. 1, huic. cap. i, p. 49.
123 ARATORIS 124
Incessu proprio nova jam vestigia signat, A Arva tremunt concussa locis, tu fixior hxres.
QQ Qux fuerant aliena sibi; tamen improba Saxa crepant , tu dura manes. Jam scissio
[proles [veli,
Sxvil adhuc, farique vetat, quod gaudia cla- Qux laluere diu, nudavit roystica templi.
[mant. 325 Lux lua nos adiit, tecum nox sola remansit.
Quid toties, Judxa, cadis? surrectio Chrisli Mors sine fine premit, cui nunquam vita re-
515 Ut furto celetur, emis, sed inania demens [surgit.
A somno documenta petis livore caduco, Planta vetus, sociare novis el condere libris,
Qux sentis virlute geri, vis fraude negari. 92 Ne pereas viduata cibis, sine munere quo-
Infernum Dominuscum destructurus adiret, [rum
Detulit inde suam, spoliato funere, carnem. Arida ficus eris, nullo quia tempore fructum
k Victor ab arce crucis radianiia
signa minislrat. 330 Ad Christi vis ferre manuro, neque cernere
91 Sol ruit in tenebras, tu pectore nigra re- [qoantum
[bellas. Floriiit incertus faciens oleaster olivas,
NOT_Ei
31L Proprio] Ita Ald., Basil., Torn. 1. Favet Can- fl Tota sibi oppositumfratremquodDeliababeret,
tabr., in quo est, proprio novo vettigia; Univers., Cumsoberat lerris, supero ille in culminecoeli,
propiore novp, In Voss. 2 totus versus desideratur. tmpiaperpetuamlimueruntsscuta noctem.
Placuii hxc scrlpttira ifi primis, ob sequeniia, Qttce HosCellariusaSednlio profeclos negat; et priores duo>
fuerant aliena sibi, ut proprium et alienum opponan- clarissinie suiit ab aliena manu; h__retsententia, et
lur. Cxterx edd., properala novo vetligia, quod bac siylus esi Sednlio iiidigntis. Uliimumvero Sediilianis-
parte se commendat, ut indicetur claudus celeriori inserendura arbiiror, Virgilio sublectum ex Georg. i,
gressu vestigia figens, licel tum aliena parumper lan- 468, constieto illius poeix more, quare et eidero
guere videatnr. ascribit Cerda, et Freinshem. ad Curt. x, 9, 3. —
312. Fuerant] Cantabr., fuerint. Mox Vriss. 2, lenebris.
314., Cadis] Voss. 2, vecors. 522. Arva] Vide ad vs. 35. Tremerehoc sensu pas-
315. Emis ] in Voss. 2 integer locus ita distin- sim adhibetur. Vide Cerda ad Virgil. Georg. i, 475,
guilur : .i> auiem terrxrhotu Cenlurio dicitur Christum Dei
SurrectioChristi Filium agnovisse, Matih. xxvii, § 54. Non rnale vi-
Ut furto celetur, emis.Sed inaniademens detiiiiropinatiqui veterum opinioniid ascrihunt, ter-
A somnodoeumentapetis. Livorecaduco rxmotu prxsentiam Ntiminisagnosceniiuin. Centurio
Qux sentis, etc. utique Romanus erat. Confer no'ns adSiliiim iv,444.
327. Sociare\ Imperandi sententia. Loctitiones de-
317. Vh] Ald., Bas., Torn. 1, jus, frequenli per- sunt de arborum insiiione , quas illustrabil
mmalione , ut infr. vs. 375. Adde Stewech. ad sumptx Cdlumella de Arborib. cap. 26. Ovid. Metam. xiv,
Arnob., p. 84. Patrem meum ad Plin- Paneg. 77, 4; nli 630,
apud Martianum Capell. i, p. 9. Cod. Vossii habet, Fissa ihodocortice vifgam
consilium jus ferre meum^ quod jam rejeci in Mi- Inserit, et succosalieho prxbet -lumno;
scell., p. 204. Isidorus Orig. x, p. 1071, unde et a
viris peritis capite diminuius dicitur. Scribe ex Gro- qtii torus delendit scHpturam apud lsidorum Ofig.
6 :Insitio dicilur,cum fisso trunco surculusfe-
iting. cod. jurhperith. Emendandus superest Cicero xvti, cundm arboris sterili ubi Cod. Groning.
pro Marcell.4: Nam cum ipsius victoriw conditione exhihet, incho triihco.itiseriiur; Postei iora lsidorum lu-
jure omnes vicli occidissemus,clemenlimtum judicio cetn prxbent Aratori, eum, inciso apud cortice, UbroaUe-
couservalisumus. Recteigilur unus invicluses , a quo nm arboris
eliam ipsiusvictoriwcondiiio visquedevicta est. Priora germen immitlilur.
verba jubent ut scribatur, conditiojusque, vel et jus, 328. Viduatd] Privata, Sedulius iv, 50,
cod. enim Leidensis, cujus collatio penes me, et vis Confestimvidualasuis tieulneasuccis.
habet : neque obslat quod jus requirat devictum;
cnnsiructionem enim hanc delendit satis Drakenb. ad Ita Grxcis opjavos et bp<favit,etv. Vide Marlinum Var.
Livium ix, 35,5, et xxvi, 54,12; Burman. ad Lu- Lect. i, 26; virum doct. in Observ. Miscell. vol. VIII.
can. i, 176. p. 196.
320. Cruch] Ad signa refer. Chrisiianis namque, 328. Cibis]Cantabr., sucis. Repugnat quantitas,
Chrisli mililibus, tribuilur vexillum cui crucis insi- licet scriplura sit recta, ul docui ad Sedul. i, 36 ;
et Heinius Observ. in Tibull. iv, 2, 16; et in insi-
gne. Sedulius i, 321 : tior.e eamdem adhibeat Ovidius Metani. xiv, 650.
En signosacratacrucisvexillacoruscant. "n Cotumell. de Arborib. 26, in line, ne quid sil quo
Milites enim in vexillis aut scuiis priores nominis possit succusevocari.Scripiura Canlabr. estexglossa,
litleras habebant in.criptas, veliiti A in scutis Lace- veluti apud Vurron. de R. R. l, 23, 2 ; olim /egeba-
dx.moniOrufn, n in Peloponnensiunt, iia a xpiaxw tur, qum suci sunt majorh. Jam rectius emendatum
tribuitur Christianorum vexillo X sive nota crncis. cibi, quam vocem de alimento arboruhi et planiarum
Eleganter hoc observavil Cerda ad Virgil. -Eneid. adhiberi docet Ursinus. Adde Lexicon Rusticum
it, 396. Ducum namque nomina vexillis etiam inscri- verbo P_._OL.O_I.
pta, nt probat Harenbergius in Bibl. Histor. Theol. Tornxs. 329. Quta] Pulmahni Schedxet Ahlverp., quoque.
class. viii, fasc. 3, p. 396. De crticis cttltu apud 1, qum. In voce temporerespicii ad r.aipbs
Christianos varia habet Elmenh. ad Minuc. Fel., 0-ux.iv,in Evang. Marci n, § 13, ubi tamen Heinsius
p. 76. mavult legi, oZ.yap nv xatobs OTJX_)V , probante Colo-
321. So(] Sedulius v, 234, mesio Observ. sacr., p. 15. Novamexpositionem de-
dit AbresChiosLection. Aristaen. lib. i, p. 16.
Solnubecoruscos 331. lnsertus] Virgilitiin, aliosque secutus mascu-
Abscondensradios,telro velatusamictu, linum adhibet. Nonnulli genus feminiiiumputant Ci-
Delituit, tristemqueinfecitluctibusorbem. ceroni placuisse, in Verr. in, 23; sed dubia illic
lu quibusdam edd. illic hi tres versus adduntur : . scriptio, et quodam edidit Grsevius. Vide et Vossium
l9Jt DE ACTIBUSAW)STOLORUMLIB. I. ?*3
Plenaque per gentes de ispinispullulat uva. A340 94 Ante viaes> reriitrique creas per nomioa
formas.
93 Imminetexhaustis radicibus ira securis,
Ut succisa ruas, ni jam translata virescas. Cum fierent, voXsemen erat, nec di. tulit ortus
335 Postquam roira salus, in corpore nata vetusto, Imperium nalura sequens ; mox spiritus oris
Discipulis audita liquet, gentisque superbx /Etheia cnrvavit, sola nexuii, xquorafudit,
Cognovere minas, celebtant his vocibus Materiemqueoperis sola est largita voluntas.
[hymnum: 345 95 Ne derorme jugum similisportaretimago,
Tu, qui cuncta Deus, propriis animata figuris, Tegmine servili latuit regnalorOlympi,
Arlifici scrmone facis, quique edita cernens Ut sua gentiles implerent coeptafurores.

NOT_E.
de Analog. i, 13. — Expressit Arator locum Pauli KTIO-IV uTioT-Tayfx-vijv dixit Alhanas. Opp. tom. I,
ad Roroan. n, § 17 ; -yxevT/jtftiv,quod illic est, eo- P- 976- • _,
dem modo adhibet Athanasius Opp. tom. 1, p. 551. 342. Spiritus] Ex psaimo xxxin, 6. Convenil Se-
*Ev.£tvatsensu metaphorico dixit Theogn. Sentent. dulius u, 211,
430.
332. Per gentes]Respicit Evangeliumgentibusan- Maximasummi
nuntiatum, et propter coniumaciam a Jiidxis trans- _ Curvavitqui membrapoli.
latum. Cxleroqnin conjeceram, per sentes, ut in 544. Operis] Cantabr., operi. Non displicet. Vide
de
Metaphora spinis pergeret. Ita Sedulius 111,249, Drakenb. ad Livinm __*i,53, 2, sed dilficile est af-
Gentisqnein sentibusortam firmare quid poeta scripseril, cum uterque casus ita
Compulit H ebraei
d e gramine vescier agri. adhibeatur. Duker. ad Flor. n, 6, 48. Paier meuSad
Sic apud MinuciutnFel. Ociav. 31. De vestris senti- Plin. paneg. 54, 1; itlque propter litleram sequen-
bus, substiuiebat Vonckius Leclion. Lat. i, p. 59. leui s eo incerlius, cum vel adhxrere potiterit priori
Magis alix edd. hic turbant,qiix pergentesuna voce voci, vel ab . adem absorberi. Vide ad Seduliuiri n,
prxferunt. Potius id resiiiuendum Althelmo Laud. 214, et v, 153; ita apud Virgilium _£neid. i, 174.lit
Virg., p. 728, tom. I Thes. Canisii: Clermontii codice patermeus invenit:
Accipiuntpariter pergenli tramite Christi.
Hanck. iilic, per gentes ; sed jungantur dux voces, Ac primumsilicisscintillamexcuditAchates.
et sententia eril fitcilis. Editur silici: vide Heinsium. In collatione codicis
335. Exliauslis] Aridis. Exhaustum animal pro roe aputi Solinum Polyh., p. 5, est, enitentit
macilento dixit Vegetius Art. Veter., in,,l, § 11. penes reiinere, non enitenti. In Martiali vni, epigr.
Nisi tamen qtiis exustis legenduni ptltet, qux duo 21, cod. spiritum
confundi patebit ex hotis nd Phxdr. i, fab. 6, vs. 7: egregius Thuani exhibei:
id est exurendis, ut apud Sedulium Iv, 52, Jam, Cicsar,vel nocte venis,tenet astra, licebit.
Omnisenim, quicunqueDeonil fertde nutrit,
Ceuslerilis truncus, lignUa_quabiiurustis. i Unde non ineleganter docia mauus efflngebat, veni,
Q
Quod Wopkensius exponitigni deslinatis ; ita enim stent astra. Apud IsidorJOrig. Xvi, 14, in Groriin-
in tus exenntia leinpus lutiirum significare docet gano est, marmorisimilis non marmoris ; el licetea-
Voorda in Interpr. c. 52. dein littera non sequatur, tamen et in similibus
534. Succisa\Cantabr., succissa.Forte scribere vo- xquc dubia poterit esse scriptio. Dnbium in hisce
luit subscissalibrarius, sed eam vocem lexica igno- tollant auctoritate sua meliores codd. Sic apud Sul-
ranl. Excidere hac in re adhibet vnlgaius interpres' picittm Sev. Vit. Marlin. 11, §1, ex duobus Tra-
Evang. Matthxi m, § 10, quod arboriluis proprium1 ject., maliui, proximus monaslerio tocus, non mo-
esse noiavit pater iueus ad Victor. illttsir., 31, 6. tiaslerii. «itiodeditur apud Istdorum Orig. ix, 2 ; ex
Succisa hic saiis tuetur Columella de R. R. xi, 2; Groning. et anliqua edit., proxima mari loca occupa^
% 11. vere; ,-puil ettmilem x, p. 1072, ex iisden. prxfero,
354. Translata] Simili sentenlia hocverbum adhi- navis cui eminenlia vi lempestatis adimuntur, non
bet Columella m, 5, § 2, et Buetius Consol. Philos. cujus; iib. xi, cap. 2; ex Groning., libxdini frahgit
ni, pros. 11. impetus, non libidinis; lib. xm, cap. 21, Exordium
555. In] Hoc restitui ex Cantabr., Voss. 2, edd. Argivwgentisprimus dedil. Ita Groning. Forte tamen
Fabricii, et Antverp. Caeterx, de. genii illic proestei, quod et habet antiqua editio, lib.
337. His] Pulmanni Schedx, bh. xv,7. Groning., et ed. Vet., quod domuilucem mini-
358. Deus] Potest accipi, more Attico, de quo strat, non domus. Apud Ciceronem de Orator. il, 23,
Bosius ad Lucx Evang. xvm, § 15. Adde Gregorium cod. Trajectinus habet : sororis filium fuhse Vemo-
de Dialecl., p. 47; de Latinis Burman. ad Ovid. He-' sthenis. l.diiur, Demostheni.Adde similia apud J.uhn-
roid. xvn, 100, et Burman. Secundum ad Catalect. D keniitni, V. C. ad.Rutil. Lupurou, p. 83. Ex iittefa
III, 74, vs. 2. Pejoris nolx scriptoribus est, Dee. prseccdenti ila dubinm est Tertullianus scripserit (\e
Vide Vossium de Ahalog. n, 5. Au| referri potest| Paticnl. 14: Lapidalur Siephanus, et vehiumhoslibus
ad illam form. hi de qua dixi ad vs. 154. suis poitttlat; an vero, sed veniam, quod in cod. in«
539. Arlifici]Voss. 2, a manu sec, artificis: male.• veni; prius tamen videtur prxferenduin ex iis quaa
Vide ad Sedulium Prol. 4 Observ. Miscell., v.ol. V,' ad epist. ad Florianum dicta. Plura cumulari. pos-«
p. 17, ei itasolet Araibr, tit inferius ostendara. sent, sed f_«S_v ayav. —Cxterum maiertamqueVoss,
540. Creas] Hoc dedi ex Cantabr., edd. Basil., 2, Bibl. I.ugd.
Torn. 1; reliqux, creans. — Per omnia, Voss. 2; sed| 545. Imago] Glossain Voss. 2, Nelurpe peccalum
deindealia manus emendavit. Conveniunt hxc Se- homo, ad imaginemDei faclus, haberet.
dulii iit, 21, 347. Furores] Voss. 2,,a manu secunda, furorit.
MoreDei, qui curictapriusquamnata, videndo Accepit librarius cozpla furorh pro furibundis, de
Prieteriluxncernit, quidqaidvult esse futurum. quo loquendi more dictum ad vs. 1. Expressil ita
342. Impmum] Sedulius i, 224, qnod Lucas adhibet Act. cap. iv, § 25. Id
i<?px>ac,uv,
equis iiibtiii Thomas Magisteret Ammonius; uUr-
Omnesuumfamulaturopus, sequiturquejubcntis "t que in fpiiiaxxeaOat:uiide ad quemvis moium
Imperium,quocuuquetrahit sententianutu. ... _tet, et per-7r.yJ^Ta_ ab//««c/ti-e.-ipouitur. perli-
127 ARAT0RI8 128
Quis dolos Herodis, cum tristia belia moveret A 97 Per tua dona coli, segnisque, novalibus usa,
Infantum mandata neci? quos ubere japtos Colligat ista manus, te fructiflcanle, maniplos,
350 Vulnera suscipiunt parvis errantia membris De qUibusipse tui componas horrea cceli,
Vix habitura locum, sxvoque jubenle tyranno, Triliceamque fidem, lolio pereunte, corones.
Nasci pcena fuit, cujus tulit iropetus aevum, 370 Qua sancti fulsere pedes, concurrere visa est
Quem nescivit agi, qui perdidlt. 0 nova mortis Pondereterragravi.moxquealmus Spiritus illis
96 Condilio! solovitam pro fine subire, Splenduit, et linguis facundia crevit oborlis.
355 Et, cum prima dies atque ultima sit siroul una, Auditx valuere preces : humana propago
Possemagis quam scire mori. Quisluminesicco, 98Materiesterrenasumus,limumqueparentem
Aut gemitu cessante queat memorare Pilali, 375 Nomine prodit homo: vis flexit et impulit arva
Quod deflenl elemenla, nefas ? quo judice, Chri- Vocis apostolicx, qux de lellure creatos
[stus Fecit habere fidem : sed quidmagis exsilit unus
Subde.e pro mundi voluit sua merobra periclis, Concutiturque locus? cecinit Scriptura decoros
360 Ut carnale malum caro solveret, et ferus hestis, Pacem ferre pedes; horum sub gressibus ergo
Cujus ab ingenio ftuxerunt tela veneni, 380 Lxta movelur humus, quibus est sermonc Ma-
Perderet antiqui lacrymosa piacula belli, B [gistri
Materia superante pari, ne criminisultra Pax commissa pii, qux, deportala per illos,
Per sobolem prodiret onus : damnatio justi Exiit in cunctas veloci munere terras.
365 Libertas est facta reis: da semina verbi Ecce tot egregiis unum cor esse catervis

NOT_E.
i 548. Moveret]Alix, moveres. tum pergit in metaphora; signu enim dicitur de agro
552. Cujus tulii] Voss. 2, a mianu recenliori, cui infecundo. Carduum segnem per inutilem, infecun-
nbstutit. Fuit illud haud dubie glossx loco. dum, exponit Serv. ad Virgilium Georg. I, 151; et
353. Quem]Ita reposui, jubentibus id codd.omni- terras segnes,u, 37. Simili modo librarii corruperunt
bus, et edd. Antv. et Basil. Reliqux, quod. Cddi- Aurelium Victor. Epit. c. 12, §6,—tignhque ridicule;
cum consensus prxvalet; inest lamen aliquid durum, ubijam recte edilur, segnhque. AbNostri verbis
nisi referas ad syntheseos speciem, de qua Cortius non longe abit Sedulius i, 349,
ad Sallust. v, 8. Videlur Arator aliam vocem inenie Lacrymasqueserendo
complexus, ad quam pronomen reteratur. In Can- Gaodia longa metam. Mamqui deflemusin Adam
labr. ascriptum eral: Ideodixit quem, ottiaapudGrw- Semirra miuentes, mox exsultabimusomnes,
eos masculini est, et in vum neutratcunt apud nos. Portantes nostros,Christovenieule, maniplos.
Qui mvum,id est, mtaiemislius vitm invenerit, ille 370. Qua sancli] Ald., Basil., quam sancti.— Pro
aclum vilalem, id est, peecatumagnoscil. Sed isti per- fultere contra quanlitatem Voss. 2 stetere, ascripta
diderunt mvum, antequamscirent peccare; antequam glossa, fulsere.
tcirenl el inteliigerent vivere,~perdiderunlvitam.
<„. 370. Concurrere]Quid hoc sibi velit ignoro. Agilur
356. Po--.|Vide Withof. Specim. Gunther., p.77. C deterrxmotu; Lucx estTotro. iao&evOv.Simile ver-
356. Quh] Virgilius _£n. n, 6: bum requiri videtur ; hinc statim, Exilil unus Concu-
Quistalia fando titurque loeus. Legendum arbitror, consurgere,quod
verbo o-a).t>u.tvoptime convenit, cunt et de motu
Myrmidonum, Dolopumve,aut diri miles Ulyssei undarum adhibeatur. Virgil. _Eneid. vn, 530,
Temperet a lacryrais.
Et vs. 361, • Iode imp consorgitad xthera fondo.
Atque ita fluctuare de terrxmotu apud Senecam Naf.
Quis funerafanao
aut
Explicet, possitlacrymisaequarelabores. Quxst. vi, 1. Quam facileautem librarii hxc duo
verba permutaverint, patebit ex Burmannoad Luean.
Ibi siraiiia deditCerda. 1,579.
557. Pttoti] Priori correpla. Sic infr. n, 101, 372. Obortis]Cantabr. et Basil., ab ortis. Aldin.,
Petit hunc a jure Pilati. Torn. 1, una voce, aborlis.
Incertus auctor de Passion. Dom. vs. 34, 574. Parentem] Voss. 2, parentum. Vide supra vs.
16. Isidorus xi, 1, creatitlDeushominemde limo terrrn.
Et cmciinfanda Pilali. lllic Groning., de humo.
Contra producit Sedulius v, 116 et 157. 375. Vh] Pulmanni Schedx et Antverp., jus. Vide
359. P«ri_/ts] Cl. W«ssenbergius conjicit, piaclh, supr. 317. — Pro flexit cod. Cantabr., a manu se-
ut vs. 188, Funesta piacula gentis.i cunda, fluxit.
360. Et ferus] Tornxs. 1, efferus. '
p 377. Magis] Ald., Basil., Torn. 1, ted quid magh?
363. Vttra] Absolute pro ultra id spatium. Vide extilit, etc. : interpunctione viliosa. Sentenlia est:
Duker. ad Fior. prooem.,§ 1. Sedulius n, 12, Quare potius unus ille tocus exsilit? cujus rei mox
Cernere nongentos,ultra, feliciterannos. rationem adjicit. Magh pro potius adbiberi patet ex
364. Damnaiio]Cortitis roargini ascripserat Vale- notatis ad Sedulii prolog., vs. 7.
378. Ceeinii]In Cantabr. a manu secunda legitur,
sium ad Eusebium Histor. eccles. vm, 10, p. 166.
365. Da] Voss. 2, das ; seqttens litlera adhxsit. Concutiturquelocus,stupeas,conquirelatentem.
Confer prxterea superius, vs: 118. Sed illa noh sunt Aratoris. Respexit vaticinium N.i-
366. Segnhque] Hoc dedi ex Cantabr.; neque dis- humi cap. 1, § 15. Ita opinabatur Wassenbergius,
sentire suspicor Voss. 2, iii quo est senesque,posita v. c. Addi et potest illhd Isaix c. LII, § 7.
supra n nota litterx g. In retiquis omnibus estsignisque 381. Pii] Voss. 2, Ald., Bas., Torn. 1, piis. Sed
novatibus. Qnx illa sint, non exputo. Per manum Christo pieiat passim bis scriptoribus tribuitur. Ila
sttgnemindicat homines peccatis deditos, inque vera tator pitts dicitur apud Sedul. 11,20, eamdemque
pielale colenda infecundos; qui taroen uberrimos vocem non immerilo reslitui illie lib. 111,vs. 44.
pietatis fructus ferent, rescisso vitiorum lolio, et 383. Corj Cor syllaba apud Latinos ambigua est,
velut segete; id enim per novalia intelligit. Egregio modo brevi, modo producto accentu summis poptis
129 DE ACTIBUSAPOSTOLORUMLIB. I. 150
99 Incipit, alque animam populus nanciscitur 1A 595 -Ambitiose, cupis, parvoque in lempore lin-
[unam. , [quis,
585 Quis dubilare queat mysteria dogmalis, unum Quod semper vis esse tuum. Sic spargere rura,
Personas tres esse Deum? cum millia vulgi Nollecarere fuit; quid enim substantia prodest,
Convenianl sub niente pari, numerique fre- Qux servata perit? quam sideris arce localam
[quentis Commodius, qui cedit, habet, Pele, creditor,
Sinl animivelut unus homo; qux turba perennem [inde
100 Portatura crucem, Dominumquesecuta 400 Usitrx majoris opera, gazasque reconde,
[fidelem Quo nequeant adversa pati; non deterit ullus
390 Sprevit agros, habilura polos: hxc nempe fa- 101 Perpetuasibicasus opes; sine fine tenebis,
[cultas Quod Dominumdeberefacis. Nunc aspice partes,
Fortior est, de parte inagis conquirere totum, Leclor docte, pias, et tecum mente sagaci
'Atque caducorum pensare manenlia causis, 405 Volve, quid esse putes, rutili quod pompa me-
Et quxstum per damna sequi. Non , prodige [talli
[rerum Ponilur ante pedes, sacris non debita dextris;
Venditor, ista facis, sed qui lua jura tenere, Deslitui debere probant, quod tangere vitant,
NOT_E.
posila, quod cum nesciret tibrarius, hiatum in Lu- B \ 388. Qnm) Pulmanni Sched. et Antverp., quam.
cilii versu lib. xx Satyr. admisit : — Superiori versu Torn. 1, numenquefrequenlh.
Et sic isti omniaflcta 390. __a.tJK.ajPossessura, ut Grxcis -x"». Munc-
Vera putant, creduntsigniscor inesscahenis. ker. ad Fulgent., p. 664; Elsner. ad Lucam c. xvni,
Non opus ullo Iabore, si rescribas, § 24.
391. Parte] Basil., Torn. 1, patre. Vide vs. 36.
Signis cor essein ahenh. 592. Caducorum]Lactantius Divin. lnstit. m, 12,
Produxit autem hanc vocemOvidiusepistolaSapphus, Virtus divilias et opes ideo conlemnit, quia fragiles
Mollemeumlevibuscor est penetrsbile telis. sunt.
392. Pensare] Velleius n, 115, 1, aaam damno
Corripuit Ausonius : amissipensareimilitit. BoetlusConsol. Philos. l, prosa
Hicnbi eo scriptumest, legere cor, si corhaberet. 5, non wqua meritit prmmia pentari: ubi, quod in
Poeta vetus de Bellerophonte, ut puto, ms. reddi invenit, recte interpreli tribuit Wasseus
Ipse suumcor edens, hominumvestigiavitans. Indice in Sallust. verbo PENSANTUR. Adde Barthium
BARTHIUS, Advers. lib. xxvii, cap. 3. In Ovidii loco Advers. vi, 17; Vonck. Speciin. critic., p. 16. —
Her. xv, 79, emendaiiores edd. hahent levibusque.C Manentia per rr-ternarecte exposuit Bailliiu* ad Sta-
Vide Heinsium. Sane cor producitur hic contra mo- -iuinmemoraiur iv Silv., 2,#; respicit enim vnup'itv ftevovruv,
rem aliorum poetarum. Confer Vossium de Art. qux in Epistola ad Hebrxos cap. x, § 34.
594. Jura] Ita omnes. Suspicor Aralorem scri-
gramm. n, 30. Constanter tamen hic codd. servant psisse rura. Inde superius vs. 390,spr._tt ao. os.mox
quodedidi. At vero Barthius ad Claud. in Rufin. i, rura : similiter rurh pro juris
105 et Advers. xxx, 20, cilat, cor inesse catervis. vs. 396, spargere
Utrum id ex copjectura factum sit ignoro in editio- emendalum apud Aurel. Victor. Cxsar. 39,26; atque
nibus quas vidi non legitur; nec tamen displicerel si hxc confusa fuisse patet ex Tibullo i, 1, 49; Lucano
codd. addicerent. ix, 249.
384. lncipit] Barthius ad Claudiau. In Rulin. I, 401. Quo] Fabricius, Antverp., Bibl. Lugd., quee.
Fere eodem modo Sedulius iv, 19 :
105, et hunc versum aliter profert:
Cernitis,ulque animampopulusnancisciturunam. Nampropriasbene tractat opes, coeloquerecondi
Unde id habuerit definire, nequeo; neque enim in Thesaurosvult ille suos, ubi quidquidhabelur
Konmordaxsrngo vorat, nontinea sulcat.
codd. aut editissimile aliquid reperi. — Rem ipsam
de una menlein pluribus, certo amicitix et consen- 401. Non] Cautabr., nec.
sus indice, locis pluribus, qux tamen parum inge- 403. Quod] Cantabr., Fabricius, Anlverp., Bibl.
nue aliis sublegit, exposuit Ouzel. ad Minuc. Fel. Lugd., auo..
Octav., p. 5. Adde noias ad Sallust. Catil. 20, ad 404. Sagaci] Guntherum hxc expressisse Ligurin.
Silium Italic. ix, 406; Elmenh. ad Minuc. Fel., p. 4. 11,421, raonet Withof. Specim. Gunther., p. 45.
Mamertinus Paneg. Maxim., c. 11 : Remp. enim una D 405. Votve]Woss. 2 , Volve. Quid; neque id in-
mente regilh, neque vobis lanta tocorum diversitas congruum.
obest, quominuseliam, velut inviclisdexleris, guberne- 405. Quod] Pulmanni Schedx, Anlverp., quoque;
tis. Legendum potius, junclh dexteris ; id alii jam Aldin. Basil., Torn. 1, quia. Si codd. addicerent,
viderunt, et probat Spanhem. ad Julian. Oral. i, non rejecerim. Vide ad vs. 85. Pompa metatli Lucx
p. 59. FirmatMamertinusGenetbliac. Maxim., c. 11, Actib. apost. iv, § 57, xprif-a dicitur. Ila enitn vox
§ 4 : VidesDiocletianum? Maximianumvides? ambo illa, singulari numero, nonnunqnam pro facultatibus
suttt, pariter sunt; quam junetim sedent : ubi iu currat et pecunia adhibetur, licet frequentius zp-tfiuxu oc-
quibusdam edd. etiam est invicti sedcnt. Conler : ita per pretium, pecuniaminde redactam lo-
Schwarzium. cum Lucx exposuit virclariss. in Observ. Miscell.,
584. Populus] Vide snpr. ad vs. 12.3. vol. X, p. 352. Ionibus hunc usum tribuit Pollux.
385. __"uj.-rta|Cantabr., per mystica. Placuit id VideKceniumad Gregor. de Dial., p. 79. Conferetiam
quidera in Hiscell., p. 180, jam receptum servave- qux disseruit elegantissirous Piersonus ad Moerid.,
rim. Cicero in Verr. 2, 22, quod causa prorsus, quod p.4H.
dubitari posset, nihil hubebal. Ovidius, Trist. u,331, 406. Non debita] Fabricius'cum quibusdam aliis
Forsan et hoc dubitem. edidit, non sacris. Aldin., Basil., itoit tradita. Ant-
verp., non dedita.
ubi Burman. 407. Desliiui] Contemni et reiinqui. Vide notasad
586. Cum]Cantabr., eui, quod ex eleganti usu da- Livium xxm, 10, 5. Fruslra igilur Pulmanni Schedx
tivt non displicet. et Antverp., restitui.
131 /__tATOft_S 158
Calcandumque docent, quod subdunt gressibus A Suppjicio percussa pari, quia crimine ab uno
[aurum; 420 Fitcommunenefas,quotiesscelusai-teperactum
De quoterrenx veniunt ad pectora curx Consemsusfacit esse suum : nam mentis avarx
410 Consimili jactatur humo. Quo sislat, avare, Vindex illa fuit sentenlia. Denique quando
Mens tua^disce, toco; quod tu custodis at.helus, Auri cessat amor? qui peetora semper adurit, •
Quodslatione premis.quod cerneresxpiusardes, 103 Quo capilor mortale genus, qna pullnlat!
1Q2 Cujusin aroplexus per somnia cuncta re- [omne !
[curris, 425 De radice matum, cujus violentior ardet '-
.HwrescunttTaotarepii.Dectuncquoquegestaiit, Ambitio, crescente modo, simulantque rapinis
418 Curo hoaa fecla parant: quaotum 8pecu\antur Addita Iuera famem. Sed, quod mutata voluntas
, , , [iu ijlo 104 Falsi crimen habet, cnmque est jam cau-
Siare nefas 1et dooa gerens rontemnitur aurum I [tio voti
Decidil infeltx Apa,aiasvulnere culpx, Stava decet, r_eevelle prius violare sequenti,
Fur census sub fraude sui; cadit impia conjunx, 430 Jos proprium retineremagis quam demere fasest.
NOT.E.
40$. Cqlcffudnmue] Vio> ad vs. 4,7, ]B iv, 39 : Avaritiam siquidem radicetu esse omnium ma-
410. Avare] Pulmanni Schedx et Antverp., avara. lorum, el lectio diisinalestatur, qum tali sorte phnita
Iia duo epitheta adderentur suhslantivo mens , quod est,.ul-eum mulla rapiat, semperegeat. Expressil idem
vitiosum esse tradit quidem Servius ad Virgil._Eneid. Phocylides Sentent. p. 101,
n, 392. Sed tamen, poetis prxseriim, id non inusi- *Hftkoxf>~i(*oaiw pttixnpxax-TMTo? atraan;.
tatum esse docet Scbraderus v. c. Animadv. ad Dicilur et axpbtrolts xns xaxia;. Vide Rhoeritim ad
Musxum cap. 12; Burman. ad Lotichium v, eleg. 11, Porphyr. de Abstinent. i, § 33. Adde Barihiuni Ad-
37, et eleg. 18, 47; Boltius Silv. critic, p. 57, Aso- vers. LIV,4; ad Claud. n Laud. Stilic, 112; Grang.
ptotsuXiixoi;uypiotsin _Eschylo, non damnasse vide- ad Juvenal. xiv, 173. Auri etargenti usum, velutma-
ttirllenr.Stephanus in nalis ad Prometh. vinct., 154. teriam oranium scelerura, sustulit Lycurgus , teste
Apud.Cieeronempro Miloa. %,muUaprmctaramerita; Justinoiii, 2,12. '
apud Boe.ium Consol. Philos. m, metr. 8, 425. yi-/_Btt'or] Pulmanni Schedx el Antv., vio-
, Eheu! quxmiseros tramite devios. lentiaque. Cantahr., Atd., Torn. 1, violenttus. Sed ita
Sed ex cod. et edit. yet. legp,,t-qmHedevio. Hlic au- solent nonnunqoam adjectiva, adverbii loco posita,
tem ex iisdem resiituendum, heu%heu, ut patebit ex corrumpi. Quxdam loca elegantix sux feliciter resti-
noiis. Rurroaoni ad Lft.ich. n, p. 467; et ad Virgil. tuit Bondamius Yarjar, Lect. n, 13, n. 9. Unum addo
eclpg, 2, 58. Neque displicet clariss. Burmanni con- Boetium, apud quem Consol. Pbilos. i, pros. 2, ex
jeclura, quaro in Roetu, loco, n, pros. 2, tolleudis cod. emendo, qum msi prior abjeeisses.
427. Fam.in] Ald.,BasiI., Toraxs. 1, /am..Uliima
duohtis.eptlhetis, protulit ad Ca|atect. tom. I, p. 196.
414. Tunc] Pul.maniii,§chedx et ^ntverp,, te. C inlerdum producta tegitur, cum vox olim quintx de-
415. Parani]Ci. Wjtssepbergius emeodat, parat, clinationi» ftierit. Vide VossiumArt. grarrim. u , 25.
ut ad aurum referatur, quod et mox dona gerens di- Hic/ommn sententiamagis posiulare videtur.et codd.
citur, consensns. Simili notione hoc voeabulo utitur Paca-
417. Decidit] lm expressiex Caplabr. edd. Aldin., tus paneg. 25, § 6 : Cresceiat in dies habendi fames,
Basit., Torn. 1- Ahx, occuLi\i.Pulinanni Scbedx e.t et parandi rakiempartairritabant.Malim iitic prmdandi
Aniv., cecidUf.Sed deeidete sxpe »ro inori occurrit, rabiem ex cod. Guelpherbyano; idemque in Vossii
et a librariis passim corruptum lalet. Ovidio recte Excerptis iijveni. Famem majorum dixit Horat. tn,
rest\tuil Burmanuus x Metain. 10; et in quib.ustiam od. 16, 18. Famem doetrinw, Sedulius n, 264. Vtr-
tutis famem, Nostei, infr. 568; discendi, n, 367, Sic
mss. d-.ideral est ibid. xiv, 803.
4t8. Census] Bibl. Ludg., sensits. Vide vs. 211. et sitis habendi aptid Boetium Consol. Philos. u,
421. Consensus] Voss. 2, Aldin., Bas., Torn. 1, metr. 2, quetn amorem habendi appellat roelr. 5.
consensuiii. . Rebus siti rabidainhiflre, Salvian. deGubern. Dei iv,
421'. Nam] Antverp., non. Cepit hau I dubie pro p. 76; et lale Weitz. ad eurad., p. 202.1ta stitr.
nonne, utinterrogatione sentenlia intendatur; exem- pro veheinenter cupere, infr, n, 510 et 1065. Adde
pla dedi in Speciro. Observ. c. 5, et e Grxcis Majus dian. Savaron. ad Sidon. carm. 9, 295; Barth. ad Clau-
Observ. S., parl. i, p. 9. in Rufln. i, 103; Elraenh. ad Araob. Advers.
422. Sententia] Poena. Vide Wopkens. ad Sedut. gertt. i, p. 18, et Herald., p. 24. Grxcura itetvav et
v, 204. Si-ji^icum Latinis contulit Alberti ad N. T.,p. _.!.;et
425. Amor] Avri saera fames est Virgilio /Eneid. _" Vri,em,oetin ^vmag. Itt^tih., p. 96, _EUan. Var. Hisl.
itl, 57; sceleratus amor habendi, OvidioMeiam.1,151. iii, 7, ayopeuttvSt$i&vxa;;neque hac elegantia caret
Qux loca DrakenborchU conjecluram juvant, diium Athanasius, Opp. tom. (, p. 306.
428. Ca_;(i.]Scbolia in Voss.2 exponunt per ipsam
lucxumeme-idanlis-apiidPriscian. Perieg. 704. Exstat
eaitt viri cl. notis ad Silium xiv, 126. Claudianus in voluniaienK,q^udlhcunquefuerit,, confirmdtionem,defi-
Rufin. i, 188, nitionem, prom,wionem. Uecte amicissiraus Wassen-
Sic fluctibusauri bergius ooservat, cautionem bic eamo>messe qox vs.
Expteri cajor Uteinequit. 432 sponsio.appellatur. Seduliits U, 270,
AiIdeBarthium Advers. LX, p. 296L Prqprii pam cautio verbt
424. Capitur] Omnia eidem subdilaNesse. jara dixe- Illic cautio Spondentesmaiiifestatenet.
verbi nihil differt a caulionevoti.
ru Btveteres. Martialis i, epigr. 77. 429. Priut] Votum prius, quo, res promissa «si,
QuidTpetisa Phoebo? uummoshabet arca monetx: violare et toliere sequenti votto rei servandx.
H33C.
sapit: hseconanes temperat uua deos. 430. Proprium] ln Cantabr. ascriptura erat:G/ossa
]ti emendavii jyi^cklandu^ ad Statii Silv...m, 3,1054 Rent?g&dicil:Magisfas est demere propriumjus quatn
oe.l vulgalaw senpturatu lueliu; Bauldri ad Laciant. relinere,hocest, me.liutdividere quam servare, Vereor,
Mort. Persec, p. 133. Adde Gronoy. Qbserv. in, ne satis bene. Sentenliam arbitror esse : Magisfas
Eccles., p. 11. est jus retinere, sive rem dominio propriam voto
*4ri. Iiadice] Diclum ^st Pauli Epist. I ad Timoth. noi) proniittere, quaro deme^e, sive votutn hdemque
cap. vi, § 10. Pertinet huc locus Cassiodor. Variar. eo datam frangere. ls sensus est verborum Luca_v.
«RS DE ACTIBUS APOSTOLORUMLIB. I. 134
Omnibns exemplum sanxit vindicla duorum, A. Errorisque tui est, fusa ruit Arrius alvo
. 105 Ne flms d°na vocet> 1uae sponsio debita 445 Infeiix, plus mente cadens, lethumque perera-
[ poscit. [ptus
Respice, vera Gdes, ac dogmate clara beato Cum Jnda commuue tulit, qtii, gutiure pendens,
Verba require Petri: Quisnam te fallere suasit, Visceribus vacuatus obit, nec pcena sequestrat,
455 Conclusitque probans? homines baud, talia Quos par culpa ligal, qui majestatis bonori
[fando, Vulnus ab ore parant: hic prodidit, ,ille diremit,
Deludis, meiitire Deo. Qux damnat iniquos, 458 Sacrilega de voce rei. Deusarbiter orbis
106 iEdificat doctrina pios. Quod Spiriius al- 107 Personis tribus esl, in quo simul una po-
[raus [lestas.
Sit Deus, ex multis plena est inslructio iibris. Abstulit his species operum, bonitate creatas,
El tamen binc capit arma fides : quo lendimiis Qui fabricatoris non inspexere decorem,
[uitra? Errantesque pulant, qui fecerit omnia, factum.
440 Quisdubitet, quo.dPetrusait. qqijure venitis 455 Fama ciet populos ad mystiea sigua salutis
Ad Iatices, hoc state loco; satis hostibus obstat, E cttnctis properare locis, et pestibus segros
Ecclesix quod forma sonat: divi-or amare, In lectis deferre suis, quos urbis in illa
Judicium de fine time! qui criminis auctor Parte locant, qua sacra lenet vestigia Pelros.
NOT_E.
§ 4. Ordo in Aratoris verbis turbatior est; quem ita B ] 442. Forma] Fovmam Ecclesiw Petruro dici addunt
constitue : Sed fas est magis jus proprium retinere scholia in Voss. 2. Confer inferius vs.667.
qtiatn demere, quia mutata voluntas habet crimen 442. Amare] Forteatiar-.
falsi, et (quia) decet stare, nec velle prius (votutn) 444. Fttsa] Pulmanni Schedxet Antvern., (utp,. lu
violare sequenti, cum cautio voti est. Male adeo iq alvus hoc genus antiquioribus placuil, Catvo, Cinnw;
Voss. 2 interpungitur : jus ; proprium retinere. femininum aliis. Vide Oudendorp. ao)Sueton. Vesp.,
431. Sanxit\ Confirmavit, constituit. Barth. ad 24; Burmann. Secundum ad Catalect. iu, p. 621.
Claud>an.Laud. Sltlic. iv, 573; ad Statium Theb. V, Posterius prxfert Vossius de Anal. l, 51,— De boc
196. Justinusiii, 2, 8, Niliil legeullain aliossanxit; Arii exiiu confer Athanasiura Opp. toin. I, p. 3(il et
ubi duocodd. D'Orvil!ii, a Wopkensio collati, in atiis. 844; Sedulium i, 287, ibique notas. — His Aralo-
432. Sponsio]Sijam protnissa sint, noii possunt ris verbis usus est Jac. Gronovius Exercil.de Juda,
ilerum tanqnam dona offerri; promissione enim jam p. 184. Ulrum locum inspexeril dubitaverim, adco
debentur. Egregie de cadem bac re Atbanasius Opp. omnia miscet ex suo arbitrio, hisce jungens qiix su-
tom. I, p. 995 : Sei yap eiSevat, r.ui pj uyvoeiv,OTI, pra vs. 90 legunlur.
a iirayysXkbpieQa. 0sw, oxixext \otitbv 'eaxiv»i/_5v,u&& 447. Sequesirat] Separat, dividit. Barthius Advers.
@t&Siaaipu, xai iav uTtoa\>po>uev aitb TOUTUV, oy^ d>; xix, 12; ad Staliiim Thebaid. n, 425;!Sitzman. ad
*
flftwv eapevluuSuvovxe;, a).-.wf Ta TOO 8_oO iepooy- Poetium Consol. Pitil. n, pros. 5. Ideni m, pros.jl,
io-OvTEf. sed sequestrari nequit. Sequioris taroen notx boc esse
433. Fides] Bibl. Patrum Lugd., vides. Ita Virgil. . non negaverim Falstero Supplem. Lexic. Fabri. p.
-Eneid. m,516, 317.
Ne dubita; nam vera vides. I
C 448. Par\ Societatem culpm dicil Livius vi, 24, 8.
Sed alierum luentur illic ab Heinsio notala. 449. Diremit] Arius namque Christum a Palris
434. Bealo] Ita dedi ex Cantabr. et Voss. 2.1n Ald., natura diversum statuerat, nequeo^oouo-tov.'
Bas.Torn.l, est beati; in plerisque autem do- 450. Arbiter] Arbiier poetis idem quod rex sonat.
gmala. Seneca, Hercule Furente :
435. Probans] Probando decrevit, ut falleres. In Tandemnoctis ait, vincimusarbiter.
aliis interpungitur : otits nam te fatlere suasit ? Con- Horatius:
clusitque probans homines.
435. Homines]Voss. 1, hominem.Lucxest uvQp£>- Quonon arbiter Adrix
ttots. Major, tollere, seu ponere vult freta.
436. Mentire] Hoc habelVoss. 2; ita etFabricius Claudianus :
edidit, neque aliter in Antverp. In reliquis est men- Maximenoctis
lite. Propius alterum convenil Lucx verbis in Aclib. Arbiler.
V, §4, ouxETpst-o,-i av8p_)7roti,aXkaT»6JM : ubi non Alcimus Avitus libro n:
opus estcum quibusdamj_.6vov subaudire. VideDuker. Talibusoffensusjudex, atque arbiter orbis.
ad Thucyd. iv, 92, p. 202. — Dativus verbo Grxco
more additur, utin Vulgata Ezechiel. xm, §19;et Viclorinus Pictavensis:
Hosem ix, § 2.—Mendaciuropari paclo detestati sunt Te, maximemundi
Gentiu_nscriptores.ServiIe,et oinniunihomintimodio Arbiter, exorat pelagus.
dignum, neque mediocribus servis ignosceudutn sta- D i BABTHIUS, Advers. xxxv, 10. —-Adde eumdem ad
toit Plutarchus. de Liber. edircat. n, 16, in (ine. Clandian. Rapt. Pros. i, 55; Seduliusn, 78,
Contra tamen -Eschylus iu Fragmentis veterum Py- Ferus arbiter aulx
thagoreorum, in opusc. Mylbol. Thomx Galei pag. -EstuatHebrxx.
72o: Isidorus Orig. vm, 6, Deum creatorem et arbitrum et
'AiraTii.-ixata. ouxattoaxuxei©so'_•
"F-uSwv Sexutpbviaff oitot xtu-n8eof. judtcem asserunt: ita Groning.; n_hle Cothofredus,
curalorem.
Posterius ad mendacium perlinere videtur quod vo- 452. Voss. 1, hic. Sed quo abstulit sit refe-
cant officiosum; et tamcn Ci.cero,Offic. ui, 20: Cadil renduin,7/ts] onllus yideo. Et senteptia estdiflicilis, quara
in
ergo virum bonum mentiri emolumehti sui causa, rne noii satis assequi fateor ingenue.
eriminari, prwripere, fallere ? Nihil profeclo minus. 454. Fecerii] Cantabr., fecerat.
436. Uum]Pulmanni Sched;uet Antverp., qui. 457. Suis] Pulmaiuii Schedie el Antverp., solo, et
439. Tendimus] Ald., Torn. i, tenditis. Schedx moxorbis —Lectot meinorat,.pro
quibus apudLucam
Pulmanni, Antverp., ttndimut ulti. Act. V, J 13) est, itti, Aiv&v, xat r.p«.GGixuv. Potuit
*•Supple articulum et lege <_£T«
yp.br».EBIT.
135 ARATORIS
0 mihi sl cursus facundior ora moverCt, A. 109 Qui venisse probat, crescltque potentia
460 Centenosque daret vox ferrea, lingUa diserta [facti
106. Hac io laude soaos, quantum speciosior 475 Agnitione carens; cujus splendoris imago,
[esset Omnia pervolitans, tactuque nocentia mundans,
Ambitus eloquii! variis aperire figuris Stat donis, fugitiva oculis, et munere plenos
Singula, nec modicis includere grandia verbis, Linquit ubique toros, bostesque a sensibus atros
Qux fuerit rerum facies, cum tempore parvo Projicit, ac nebulis larvalibus exuit artus.
465 Morbbrum cecidCre greges, et fluxit ad omnes 480 I citus, et curas hominum de calle frequentans
Improvisa salus, quam corpore fusa sereno Excute, Petre, gradus; tecuin medicina salutis
Luminis umbra creat, dubiaque a nnoriere- Ambulat; adde viam; spes est ad gaudia velox,
fmoti i 110 'n pcdibus non esse moram; tua seraila
. Erexere caput. Sed non deprendere visu [vila est;
Auclorem potuere boni, quibus ardua virtus St properas, jam nemo jacet; tu motibus lim-
470 Occultat, quam prxstat opem, resque ante pa- [brx
[ratur, 485 Corpora cuncta levas; atque hoc siraul, inscia
ulla foret, furtivaque prxmia vitx B
' Qoam spes [voti,
Dat medicina latens, et anheli corporis xstus, Sumit turba tacens, quod, cum rogat, accipit
Ignaro languente, rapit, quam nescit adesse, [unus.
NOT/E.
perduasvoces indicare allatos esse tam potentiores atros S-nsi6ttsintelligipossent quos diabolus in trans-
quam tenuiores; his enim grabatus, illis lectus pro- versum egerat. Vide superius vs. 40; atque ita que
prior. Confer Ciceronis locum apud Bartholinum in passim,'Sequente et.adhibetur, ut dux res jungan-
Paralyiic. N. T., p. 387, tom. V opuscul. Pbilol. tur. Ssepius tamen librarit hanc elegantiam corrn-
Addeel ibid. p. 325. Usti a grabato differt <rx_»- perunt. Ita paler metis ad Aurel. Victor. Cxs. 20, 5,
jrovs, de quo Thomas Magister in vocem. recte conjicit, tehuiqueet indocto. Confer et eumdem
460-. Daret] Cantabr., durent, certe ob duplexsub- ad epitom.1, § 15*,et;8,'§ 3; Drakenb. ad Livium x,
stantivum, de quo iisu egit Cortius ad Sallust. CatiK, 30, 2, et xxix, 12, 5. A sensibus tamen hic retinui,
47, in fine. — Nota est poetis similis sententia. Alci- et senfentia postulat.
irtus Avit. m, p. 591, Corp. Fabricii : 479. Larvalibus] Larvm sunt inlemperix, quales
Vix cui vel lingusesint cenlum, ferrea vel vox. in tenebris iinaginatione occurrunt, unde larvalis.
in comme-it. p. 77. — Larvaribut cod.
Auctor incertus de Laud. Domini, pag. 767, Corp. FABRICIDS, Canlabr. De inani terriculamento larvam dici docet
Fabr., (C Agesilaus Mariscottus
Ferrea vox,linguxque forent mihimille canenti. Synt. de Personis, tom. IX
Thfis. Gra^vii,p. 1116-Nebulee/arwj/.s binc pro horri-
Adde Savaron. ad Sidon. carm. 23, 459; not. ad Se- ficis capi possent,'vi speciet larvalh, de qua Swar-
dul. i, 85; imprimis Cerda ad Virgil. ___neid.vi, liusAnalect. m, 11. Adde Elrnenborst. indic. in Apu-
625, qui ad lib. x, 620, veteres numero centenario leium; aut speciatim ad dxmonem referri poterit,
usos putat, quia numerum certura credebant exposi- ' mentem htimanaro velut nebulis offuscantera, ne
tum invidix et fascinationi. Confer Taffinum de verum discernat : ita' larvalem purgationem de eje-
Anno sxcul., cap. 1; atque huc prxcipue perttnet clione mali spiritus dixit Augustinus epist. 2, p. 5.
notum iilud Persii sat. 5, init: 480. Frequenians] Schptia in Voss. 2, de ambula-
Vatibushic mosOst, centumsibi poscerevoees, tione circumiens. _'-,.
Centtimora, el linguasoptare ia carminacentum. '
.. 482. Adde] Imitatur Lucanum iv_'759:
.462. Figuris] Vide superius ad vs. 158. Jamquegradurnneque verberihus stimulisquecoactl,
463. Grandia] Horatius m, od. 3, in fme ; Nec quamviscrebris jussi calcaribus,addunt.
Desine, pervicax, Pluribus locutionem exposuit, Nostri non immemor,
Referre sermonesdeorum: Heinsius ad Virgil. Georg. i, 513i
et, 482. Gdudia] Voss. 1, grandia.
Magnamodistenuare parvis. 486. Taeens] Id prxtuli ex cod. Cantabr., edd.
471. Furjt.aatt-] Qux nesciebant, ignota.^Vide Ald., Basil., Torn. 1. Omnes reliqui, cum codd. tum
Barlh. ad Claudian. Nupt. Honor., p. 778; et in Eu- _. ] edili, jacens. Qnod, cum de xgrotis agatur, uoii in-
trop.1,^8, furtum de eo quod clam fit. Ita furio "congruumquidem, utostendi adSedul. ni, 97; et
ereatum pontificemexponit Popma apud Velleium n, r.uxaxsio6atexposuit Elsnerus ad Evang. Marci i, 30;
63,1. Kkiitxecii simili modo exposuit Casaubon. Ani- et sxpius hxc permutata fuisse patet ex notis ad Se-
niadv. ad Athenxum i, 15. dul. n, 227, et iv, 88. Hic tamen tacens prxvalere
473. Rapit] Aufert. Salvianus de Gubern. Dei ui, videtur. Sanitatera enim acceperat lurba ex sola Pe-
p. 43, nist eis, quanlum in nobh est, siret sinat, cun- cat tri umhra, nullis ad id precibus usa; id etiajn indi-
cta rapiamus. Prxcipue hoc verbo vtdetur usus cele- Lucas Act. v, § 25, Xgrotos affirmans in lectis
ritati indicandx, hxc enim notio eidem inest. Barth, tantum delalOS fuisse, tva trxtaijuaxtaan xtvi a--T_iv;
adClaudian. ih Eutrpp. i,575. de qua locutione vide cl. Segaar ad Lucx Evang.,
475. Splendoris] Glossx in Voss. 2, idem est ac p. H.tlanc itaque turbam lacenlemopponit illi h,-
tupra Luminis umbra. inini qui precibus salutem impetraverat; eum auiem
477. Donis]El hic non satis expedita sententia. indicari arbilror, de quo Act. cap. ui agiiur. Eoque
GlossxinVoss, 2, Conshlit in miraculis. Videlur indi- jnagis hxc ttirba tacens dicitur, mique inscia ,voti.
— SMmerehic pro accipere ponitrir. Sedulius m,
care facti potentiam ipso rnunere sive roiraoulo con-
slitisse2 licet non cohspicerelur qua id ratione fleret. 165,
478. Toros] Cantabr., toris. Cum sanati lectos de- Sumpsistisgratis, ounctisimpenditegratis.
seruerint, restitulx sanitatis testes, vulgatum prx- Sulptcius Sever. n Hist. sacr., 41, 4, detiderium
stat. ett sumendi quod pattutas : ubi Wopkensius in noiis
478. A ttntibut] Voss. 1, et temibut. Per hostet et ioedilisaddit loca fioetit «Consol. Phil.
n, 3; Ruhni
157 DE ACTIBUSAPOSTOLORUMILIB.1. 138
[Omnibusergo salus, uno poscente, venibat.] A 300 112 -Etheream dubitasse licet, sed verior illa
Quxrite, quos agitat tanti reverentia facti, [est,
Quid typicum res ista ferat, librisque volutis, Qux, super astra manens, coelestiset alta vo-
490 111 Noscite quod soli cessa est hxc gtoria [catur.
[Petro; Hxc, in transcursu dubii qux cernilur orbis,
Qnxve sub hac specie lateant documenta vi Ad vitam datur esse via, spatioque sub isto
[dete; 113 Destinat xlernx, quos colligit, atque pro-
Qux tentabo loquens, el si datur ista facultas, [balis
Aridns ut magnas impellat rivulus undas. 505 Hinc iter est excelsa sequi; regit agmen utrum-
Rursus ab antiquis veniunl miracula causis, [que
495 Firmior in cunctis capitur substantia rerum, Petrus, et hinc duciis sorli dat sidera turmis,
Corpore sensa suo, sequiturque, et corpore Ut patuit per verba Dei: Quod solveris, inquit,
[certo Quodque ligas terris, sic vinctum sive solutum
Funditur, et solidam non terminat umbra ligu- _£lhere perdurat : culta hxc quam cernimus
i [rara; [arvis,
Sed tamen ipsa sibi prxcedere corpora signat. B 510 Ergo flgura foret, firma est quam nubila ge-
Ecclesiamterris colimus quam prodere nulli [stant.

NOT.E.
Bist. eccles. v, 2, et vulgati interpretis Jacobi III, spedem intueri codex Trajectinus apud Ciceron. de
Orator. n, 52 : ubi vulgo tueri. In Martiale Spectac.
487. Omnibus]Deest hic versus in Cantabr., edd. epigr. 27, edidit Farnabius :
Aldin., Basil. Vossianus2 imx paginx habet ascri- Jam nullummonstrisorbe fuissetopus.
ptum. Aratoris non esse arbiiror, neque juste cum In monstrisalii. Eamdem illic erroris originem vidit
prxcedentibus cohxret. ideoque uncinulis inclusi. cl. van Hovenin Propemplicoad Anton. tle Roy, p. 9.
Quis est ille u»us poscens? non sane is de quo Act. Sed quid sibi velit qttod addit, nisi potius erbi scri-
cap. in; is enim omnibus non erat causa satutis. —
Venibalceleroquin pro veniebat, tttentur salis illa non psisset, non exputo. Si divinando quid assequar, ita
scripsit Martialis, ne in quantiialem peccaret.
qux protulit Vossius Art. gramm. v, 34; Muncker. 499. Nuili] Voss. 1, 2, nullis. Ila et edtti plures.
ad Fulgent. Myth. i, p. 609; Burmann. ad Ovid. Cantabr., nultum. Eodem res redit.
Heroid. xvi, 36. 500. Jltheream] lta Fabricius etiam, et omnes
489. Typicum] AMin., Basil., lypii; forte typici quolquot vidi editiones habent. Corrige divisa voce
excudere voluerunt operarii. Vide ad Sedul. i, 102. unica, etleviier correcla :
490. Cessaett\ lla scripsi ex Caniabr., Voss. 1, 2, n Ecclesiamin terris colimus,quamproderenullis,
edit. Antverp. In Aldin., Basil., Torn. l.est, solii Et veramdubitasselicet, sed verior illa est,
ett concessa;reliqux, soli concessahmc. Veram Ara- Quse super astra maaenscoelesliset alta vocatur.
tori mauum esse restitutam patebit ex notatis ad Si non ipse scriptor proximis verbis hanc emenda.
Florianura vs. ult., et supetiusvs.301. sole clarius confirmaret, plura adderemus.
491. Lateani] Cantabr., Anlverp. et Fabric, lati- tionem WITHOF.Specim. Gunlher., p. 157.— Blanditur ma-.
tant.
493. Aridtts] Ut ipse, eloquentia haud prxditus, xime hxc conjectura, nisi quis pulet in te.ris et
rem magnam enarrem. Aridus de tenui et jejuna di- mthereamopponi, ut mox vs. 517,
ctione. Aridosdeclamatoresexposuil Gronov. ad Se- Cultahaec,quamcernimusarvis, -
necam Controv. v, p. 393. Ita Heinsius apud Pelro- Ergofiguraforet, Qrmaest, quam nubilagestant.
nium satyr. 2 emendabat, corpusorationis enervare- Nibil lamen hic in codd. variatur; tanium dubitare
tur et areret. AddeErnesti Clavi Ciceron. in vocem: est in Schedis Pulmanni et Autverp.; sed alterum
qui et Gronovium excitavit. Eamdem melaphoram poetis usitatius, ul vs. 540,
notavi ad vs. 124. Quamfuerat dubitassenefas.
496. Sensa] Cortius in margine exponit qux sen- 503. Vitam] Ua in Cantabr.; inVoss. 1 est, advi-
tilur. tw datur esse via. Editiones, ad vitm datur esse viain.
496. S-Otti/Mratt-]Cantabr., edd. Aldin., Basil., Confer superius vs. 118. Interim
Torn. 1, sequiturquea. Voss. 2, sequitur quwa cor- Wasscnbergii mei conjectura, certe maxinie arridel :
Ita fere ediliones omnes. Schedx ingeniosa
pore. Pulmanni,
Antverp., segut-urquam corpore. Quod dedi est ex iD Hac, in transcursudubiiquaecernitur orbis,
Advitamdatur isse via.
Voss. 1, et tjaud dubie corruptum a lihrariis , que
anle et non iolerantibus, de quo lamen exposui ad Nihil esse facilius patebit ex Brouckhusio ad Tibull.
vs. 478. i, 10, 36. Notis ad Sedul. v, 2, et Cannegietero ad
499. Terris] Withovius, V. C. Specim. Gunther., Ulpiani Fragment., tit, 1, § 8.
p. 157, emendat in terris. Minusid necessarium ob 503. Isio] Voss. 1, tpso.
frequentem prxpositionis ellipsin. Ita jam hujus loci 504. JEiernw] Voss. 2, a manu secunda, mternh.
sanitatem tuitus est cl.Scbraderus Animadv. ad Mu- 506. Duclis] Deesl in Pulmanni Schedis el Ant-
sxum,cap.l6, p.277. ItaipseAratorsuperiusvs. 140. verp.—Quxdam ediliones, sonis; male.
Jordanis abamne columba. ltadefendi poterit Pau- 508. Sic'] Voss. 1, seu.
lus Sentent. v, tit. 28, § 5, alius enim vitam, atius 509. Culta]Alilin., Basil., Torn. 1, cuncta. Dudum
pudorempubhco facinoredefendit. De quo loco con- existimavi vocem requiri qux sequenti firma oppo-
fer Cannegieterummeum ad Ulpiani Fragm. i, § 18. neretur. Sed videtur ipse se tueri Arator vs. 499,
Si emendandum censeas, repone in publico. Verba Ecclesiamterris colimus.
exposuit cl. Vryhovius in Observ. juris, cap. 21. ln Puto significare cultam in terris Ecclesiam esse fi-
poiuit latere in priori littera m, qux et Withovio illius qux esl in coelo.
causa fuitlociAratoristentandi. Passim ita peccatum guram 510. Forel) Voss. 1, fuU.
esse patebit ex notis ad Sedul. n, 169 el 235. Sic _ 510. Qttant]Aldin., Basil., Torn. 1, qua.
PATROL.LXVIII. 5
,13J> ARATO-US m
Petrus, utramque regens, ibi corpus et hic A 115 J. Pua clausa Deom, miruro est, si corpore
[parat umbram, [portam
Ut, quos bic vitiis noxisque resolverit xgros, Sic adeat, quem virgoparit,quem viseera malris
Innocui ducantur ei, qux permanet astris, 535 Inlegra concipiunt; humanain qux, rogo, car-
Susceptura pias, hac emundante, catervas. [nem
513 Interea templi, zelo mordente, priores Sumere causa fuit, nisi suscitet ? Inde reversus
Ecclesiara crevisse dolent, animxque colonos, Exhibuit pro teste latus, nostrique favillas
Ne spargant, quod corde metant, in sede rele- Corporis exemplo proprii doeet esse oovandas,
[gant Vulneribus sua membra probans : modo, Di-
Carceris, ut desint nascenti sarculamessi. [dyme, discis,
Angelus adveniens tenebrosa volumina noclis 540 Quam fuerit dubitasse nefas, an fecerit auctoc,
520 H4ReppuIit, etsubitomicuerunt antra sereno, Quod nobis licnisse vides; si solvere sensu
Erumpensque dies alieno tempore sanctos Cura subit, quod Christu. ait, non indiga vocis
Ad templum facit ire viros, sed, cardine fixo, Est species, cpr has sattoti liquere tenebras.
Irrita signato custodia permanet antro, Dixit, opima parans , hos luminis esse mini-
Stansque suis foribus, vallante crepidine, carcer J3 [stros,
525 Clausus apostolicis vestigia pandit aperta 545 Et candelabri positas velut arce lucernas
Gressibus, et vigiles illudit janua fallax. In tota fulgere domo ; nox nulla reteniat,
0 nu.nquamneglecta fides I cui subjacel illud Quos lumen lux ipse vocat, qui dona feren-
Quod natura negat, propriis quam legibus uti [tem
Non sinit Omnipoiens; quoties jubet ipsevicis- Et testem meruere Deum, qua lege cavernis
[sim 116 Oeculerit loctts ilie suis tot in ordine
530 Posse quod insolitum fieri, mirata perurget. [soles,
Si quis adhuc fragili meditalur peclore Tliomam, 550 De qttibus ut tenebras, putsts erroribus, orbis
Hinc documenta petat, quia lunc penetrata re- Vinceret, xlernam meruit cognoscere lucem.
[cepit Jura ministerii, sacris altaribus apti,
NOT/E.
511. Viramque]Ald., Bas. etalix. utrumque. <G hoe comprobat.
512. Resolverit\ Pulmanni Schedx el Anlverp., 531. Adhuc] Voss. 1, adhoc.
retolveret. 635. Qum]Pulminni Scbedneet Antverp., 7M_trt.
513. Ducantur] Cantabr., Fabricius, Bibl. Lugd., 536. St-S-tt.!] Voss. 1, suscitat.
Etquos .... innocui drcuniur. 539. DtsctsJVoss. 1, disce. Ita et in Voss. 2 exsli-
517. Corde\ Elegans est cl. Wassenbergii conje- tisse videlur, sed posterlor roamisimmutavit.
ctura, quo corda metant. Favenl Pulinanni Schedx et 541. JVofrts]Cantabr.. Voss. i, Edd. Fabricii. Anl-
Antverp., in quibus est, quod corda. Ila mox meino- verp., Bibl. Lugdun., vobh.
rat sarcula, el proxiue conveniunl qux leguiitur 545. Tenebras] Aldin , Basil., Torn. 1, lalebtas.
supr. 365. Sed tenebrm«dhilienlur pro loco tenebricoso. Vnlga-
518. Surcula] Basil.,Torn. 1, surcula. tus itilerpres Matlhxi xxu, § 13, conjiciiein lenebras.
520. Anira] Vo.s. 1, 2, Antverp., aitra. Nihil mu- Vide Vossium Insiit. Orator. iv, 7, § 10.
taverim ob vs. 5_5; et.librarius in Y»ss.2 ipr>eantra 646. Domo] Voss. 1 el2, a prima manu, domu, qui
videtur legisse, eum atlra sit iuterpretaius, tenebrosa est casus antiqnus. Invenitur 61 ille in codd. apud
loca eareeru. Liviutn i, 1, 4, et vn, 31, 5. Vide "VossiumArt.
521. Ait.na] Sic alvenos tnenset dixit Virgilius gramm. IV, 20. Joan. Cannegieteruro ad Llpiani
Georg. ii, 149, ubi Gerda Videtur: Araior eonstituisse Fragm., p. 41.
eos adliue noctttrno tempore ad templum exiisse. 546. Rttentat] Pillmanni Sehadx et Antverp., re-
Lucas id factum memor^t, OiroxbvbpQpov.Veteribus teniei. Adbibeturproretinere, ul apud Virgil. ___neid.
Grxcis eipBpa;nolat quitlem tempus aurorx proxi- jjv.278:
mum, ciini nondtim sit diluculttiit.Sed Lucas, poste-' Pars vulnereclaudaretentat.
riorem significalioiem secutus, videlur magis acae- Ubi Burman: Ita Batthitis exponit Claudian. Consul.
pisse de eo lempore, cum jam mane essei clarum. Manl. 295. Maronis noti immemor.
lta sane expo_uit Salmasius,'IIelleiiist. p. 102. 1547.Quos] Voss. 1, quos lumenipta lux.
524. Crepidine]Rarior esl bxc vncis siguilicatio. 550. Tenebrqs] Nori iiieleganter in Voss. 1 locus
Videtur de-ignasse vincitla, qtix memorat vs. 1050. - ita constitiiitur :
Metapboram forie peiiii a crepidine, qtia maris atro-
cilas frangilur, ut talia carceris vincnla De quibus, in lenebraspulsiserroribus,orbig
quemcunque Vicit, et a-terttammeruit cegHOMere lucem.
impeium susiiiient. De ctepidine vide Bertium de
Agser. ei Poniib., cap., 10. Hxc Aratori fere ascripeerim.
528. Negat] Sedulius iv, 8, 552. Jura] PulraanniSchedx et Antverp., cnra.—
In h sce versibusgraiissimam eoiicalenationem nnint
Et quidquid nalura negat. Betla de Meiris, p. 2596, inier Gramm. Putschii.
AddeBarthium Advers. xvn, 9. 552. jfitttsl-rit] A ministeiio mensx nom.n tra-
530. Posse] De hac periphrasi late dictumsuperius xisse ostendit Pignorius de Servis p. 103. Adde no
ad epist. ad Florian., vs. 15. Adde hic tantum Luc» taia ad epist. ad FJorian., init. Mihhtrate enim esl
locum Evang. xvi. 2, ou yap Swnan crt ohovofitiv, epiiianti adesse, ejusque niantiata expedire, de quo
verlendum, non amplius dhpensabis sive administra- lale B irth. Advers. n, 16. Vocem lianc servaveriro
bis. Idqttejam video eiiam placuisse Pricxo, t.uiom- apud Isidor. vn, 11 : ttbi de Slephano : Quod prior
nino assenlior, difficiliorem Marci lociim Evaug. fuerit in ministerio ad imitationem fidelium. Codex
cap. vi, § 5 : oux-SuvaTO er.eio\iSepti«v
_uva/_tv-rotstv, Groning., in manyrio.
vertenti, non faciebai. Matthxi in eadem re locussatis 552. Apii\ AW., Basil., apth.
141 DE ACTIBUS APOSTOLORUMLIB. I. 142
In septem secuere viros, quos, undique lectos, A Oris apostolici! nunquam permittere plebem
117 Levitas vocitare placet: quam splendida Virtutum senlire faraem; dispersa talenti
[coepit Crescere summa solet; commissa pecunia lin-
555 Ecciesix fulgere manus I qux pocula vitas [gux
Misceat, et latices cum sanguine parrigat Agni. 570 Displicuit, cum sola fuit; locus indicat iste,
Huic numero deiatus honor sublimia secum Quod meliora rudi populo sint fercula messis,
Sacramenta gerit, per qux nunc lougius ire Quam fusx per membra dapes, lateque peritum
Non patitur mensura vix, ne plura locutus Nuiriat ingenium verbi pinguedo superni.
560 118 Inveoiar dixisse roinus. Sit cura miqistris 119 Nam quid corporex prosunt alimenta
Ofliciumlibrare suum, quo laudis amktu [saginx,
Hunc deceat lucere chorum,quemmysticus ordo 575 Esuriente anima? cujus jejiinia pasci
Consecrat in numero, cui danl coelestiaformaro. Semper ab ore decet, mensam ut lendamus ad
Promissum servabo modum : venerabilis orbi [illam
565 Coetusait: Verbi potias, nos eonvenit omnes, Uberibus verbis, ad quam conviva recuwbit,
Quam mensx captare cibos : o gtoria dives Qui vestis candore nitet, ne fulcra beata
NOT_E.
553. Secuere]Pulmanni Schedx, Antverp., Aldin., B ApudSeduliuro epist. ad Macedon., p. 11, evangelicm
Basil., Torn. 1, staluete; posterior prxterea nirts sacramenlum doclrinm, glossa in codice Ahnelove-
exhihet. niaoo exponit mysterium. Quod Paolus epist. ad
553 Undique]Videttirintellexisse eos lectos fuissai Ephes. t, § 9, appellat pMaxnpu»,vulg.ttus interpres
ex diversis Judxis, sive Alexandrinis, sive in Judxa per sacramentumvertit. Vide et cap. m, § 5, ei ge«
naiis. Grxca nomina qux Lucas recenset quosdam iu neratim hac voce graviora religionis Christianx ea»
eamdem opinionemadduxerunl. pita intelligi notat Vorstius adSulpic. Sever. n Mist_
554. Leviias] Levitavel Levites, minister pontifi- Sacr. ,59, §5.
cis, flamenRamanis, diaconus Grxcis, a Levi, Jacobt 858. Nunc\ Aldin., Basil., Tor. 1, me.
palriarchx tertto filio. Arator i: 559. Vim] Vide ad Seduiura i, 266.
559. Lqcutus] Guntherus Ligurin. i, 273,
Jura ministeriisacrisaltaribnsapti;
In septemsecuere viros,quosundiqueleetos Timeone multaloquendo
Levitasvocitareplaeet. Inveniardixisseminus;
ltunc antem locum, vulgo contaminatum, e Beda pqr- ex Aratoris imitatione, ut nntat Withof. Specira.
gavimus. Prudent. Stepban., Gunther., p. 37. Conyenit Sallustius Jugurth., 19,
§ 2: De Carthagine silere melius puio quam parum
Hic primuse septemviris^'' G dicere; quoniam atio properare tempusmonel. Conjfef
Qui siant artaramproximi, ibi Cortiuin.
Levitasublimis. 560. Sii] Ptilmatini Schedx, Antverp., si.
561. Librare] Librare consilia, Ammian. Marcel.
Idem : xviu, 2, in fine ; atque ita pro xstimare, et accu-
Vincentiuslevita de tribu sacra, ratius ponderare adbiberi notavit Barthiiis ad Clau-
MiuislerallarisDei, dian. Laud. Siilic. i, 75; ad Stat. Tbeb. vm, 288.
Septem e columnislacteis. 562. Hunc] Cantahr., nunc, frequetiti litterarum
permutatinne, de qua ad Sedut. III, 302, et v. 321.
Drepan. bymn. 1 : Pulmanni Scbedx et Antverp. , Attttcdecet hinc ;
Sacrolevits saoguinecreti. Basil., hunc doceat.
563. Cmlestia] Voss. 2, Eeeletim, Scholiastes ex-
FABRICICS comment. in Poet. Christian., p. 79.— plicai, spiritualiti.
Isidorus Origin. vn, 12: Levitmexnomine auctorh. 5.5. Convenii]Ita recte vertit upsaxbv,quod Lucaa
vocai. De Levi enim levitw exorti sunl, a quibus in habet cap 6, § 2.
lemplo Dei mijsticisacramenti mysleria explebanlur. 571. Populo sint] Basil., Aldin., Torn. 1, viliosa
lta Gothofredus, sed ex Groning. potius cmendave- transponutit, sinl populo.
rim, sacrum-iit-ministeria. Vide ad vs. 55-2.Frequen- 572. Lateque] Hoc dedi ex Voss. 1,2, et Ant-
terhxduxvoces fneruiit corrupt n. Cassiodori locum verp.; in cxteris omnihus , lauteque. Tribuitur qui-
recte emaculavit Demster. ad Rnsin. v, 5. Atlde et jj dem lauius ORiiis opiparis : vide notas ad Pelron.
patrem ineum ad Plin. Paneg. 49, 8. Ministerium satyr. 26 ; Cort. adCicer. ad Divers. VH, 44; Heins.
pro mutleriumegregie Salmastus reddidit Solino Po- ad Ovid. Meiam. iv, 76-2.Sed non minus late eodew
iyhisl., p. 8 : qund firmai collaiio cod. penes me; pertine.t. Horatius n, satyr. 2, 113,
comra mysteriumpro mimsteriumidem cod. cum aliis
recte apud euimiem, p. II. Integrisopibusnovinonlatius usum.
554. Splendida]Cantabr., sptendide,
555. (_«_.!PiiliiiaiiniSchedx, Antverp., qui. Ubi Bentleius, qui noiat contra adhiberi anguste uti.
557. Huic] Aldin., Bnsil., Antverp., Toru. 1, hoc. Per metaphtirain jejunum ammum et anqustum dixit
558. Quw]Pttlmanni Schetlx, Antverp., quem, ut Cicero Philipp. 14, 6. A simili niendo Florum ui, 9,
referaiur ad honor. Potius pertinet ad saeramenla,id 5, liberare tonatus est Heinsius, ut illic lauiius mm-
est mysteria, quorum iinlagandoruin anianlissiinus rium legereiur. Becte lamen lalius tuentur erudili.
Arator, sed qu* brevitatis studiosus hic oinillit : 575. Pinguedo]Pinguititdinem alii Lalinius dicunt,
veilem sxpius omisisset: l.oilein sensu sacramentum, atque in emendatioribus scriptorum lncis ea vox re-
adhibuit Prudentius Perisl-pb. x, 588, stituta est. Confer Dtikerutn ad opusc. de Latinit.
JCtor., p. 570. Pinguedo lamen Vossius tneiur de
Scioincapacemte sacramenti,impie, Vit. Serm. vu, p. 304. De Ioco Plinii quem hae in
Noti[iosseeaecissensibusmysierium re adhibent, agit Noltenius Lexic. Antib., p. 664.
Uau-ireaostrum. 578. Ne] Aldin., Basil.. Torn. i , ut.
143 ARATORIS 144
Deserat abstractus, quisquis deformis ad illam, A ' 120 Vox cecinit, quod causa dedit: sere prx-
580 Eloquio sordente, venit; ferat esca salutem [lia, martyr,
Progrediens de pane-poli; gula pectoris ipsum Felices babitura neces, ubi gloria pcena,
Ambiat, atque animi pleno gustare palato 590 Et cadere est ortus, jugulisque patentibus xvum
Interior festinet homo; ne'vilior esset Nascilur, xternx compleclens munera vitx,
Causa relicta tamen claris tractanda ministris [Vitx principium fuit en sine fine beatxj
585 Cred.ilur.et numeruro tenuil pretiosa supernura. Sic meruisse mori. Lapides, Judxa rebellis,
, Emicat hinc Stephanus, qui primus agohe In Slephanum lymphata rapis, qux crimine duro
[coronam, 595 121 Saxea semper eris; hunc denique Chri-
Nominis hxres, habet, de quo prxnuntia palrhx [slus adoptai,
NOTiE.
579. Deserai] Deserere cogalur. Hancnonfemineumjugulo dare pectusaperto.
579. Quisquh] Pulmanni Schedx, Anlverp., qui- Lucanus
but et. vi, 555,
580. Ferai] Pulmanni Schedx, Anlverp., nam Erumpatjuguloqui primusaperto
fecerat esca : contra ntetrum.
584. Relicta ] A 12 aposlolis, qui miuisterium il- n Generalim de violenta cxde locutionem accepisse vi-
lud tractandum reliquerant septem diaconis. detur Arator; Stephanus enim jugulalus dici nequit.
585. Supernum] Vix divinando assequaris quid 592. Vitm principium]Abest hic versus a cotJd.,
voluerit. Per numerum supernum inlellexisse credo nisi quod in Voss. 1 ad vs. 595 detrudatur, forta
duodecim apostolos ; causa preliosa, id est prxdica- imx paginx apposilus. Aratnris esse non putem,
tio Evangelii, preliosior ministerio mensx, lenuit ideoque uncinulis inciusi. Sequens versus superiori
apostolos ipso quoque numero superantes diaconos. recte cohxret, indicans munera vitx xternx fuisse,
Tenere per obtinere exposuerim , de quo Drakenb. ut itn mori meruerit.
ad Livitiin xxiu,20, 10. 594. Raph] Hic locus favere posset emendationi
586. Agone] 'Ayuv tria significat. Primum certa- Marcklandi ad Lysix Orat. tx, p. 554. In Actibus cap.
men quod in suo quisque munere sustinet. Arator u, vn, § 58, legendum conjicientis, _^t.o>oyo-vvel IX.-
Qofbpouv. ln IXt-oSoXouvmaculam lalere suspicatur in-
Varii Iuctamenagonis
Hicdabitur certare mihi. gemose, quia mox idem verbum rursus repelitur {
59: unde Lucas videretnr bis idem dixisse. Posset
Deinde martyrum certamen , in sufferendis crucia- tamen prius .XtSofioXouv de voluntate magis, poste-
tibus et supplicio. (dem 1, rius de effectu exponi, quod neque Marcklandum
Emicathinc Stephanus,qui primusagone coronam fugit. Sane Lucx verba verli malim :, el) ejicientes
Hxres hujus habel. extra urbem, lapidare votuerunt, vel slatuebanl. Ele-
gans is est usus imperfecti tam apud Grxcos quam
Prudent. Slephan., Latinos. Vide Wesseling. ad Herodot. i, p. 34;
Nil illa visexercila Q Wopkens. in Observ. Miscell. vol. V, p. 505. Ita
Tot uoxiorummorlibus, saepe quis fecisse dicitur, id tantum conatus. Sic
Agdne in isto, proflcit. Ev-Spav.rotou-TE., in Actib.-xxv, § 3, per insidiat len-
dere votenies recte verlit Marckland. ad Lysiam p.
Poslremo, luclamen spiritus extremi in homine 550. Adde Schulting. ad Senec. Controv., p. 115;
animam jam agente. Juvenc. iv, Duker. ad Flor. i, 18,12. Id addendum , poslerius
Nuntiusadveniensnarrat, sub agonejacere, -Xt.o-oXouvpertinere ad testes, verbaque esse ver-
DilectumChristojuvenem. tenda, qui lapidarunl Stephanum. Testes enim primos
— lapides in reum conjiciebant, et ita xat idem sxpe
FABRICIUS comment. in Poel. Christ., p. 3. Pri- quod o_. Sic Act. apost. VI, § 6, xat 7.DOO-£u!;a;_svo.,
mus qui in agone, AIdin.,Basil., Antverp., Ttirn. 1. verteridum, qui precaii, ut referatur ad apostolos :
In voce coronam alludit ad nomen Stephani: ita co- ita recle cl. Schacbt in fiibl.Bremens.nov. class. 2,
ronare el oTsyavo-vde quovis honore. De Rhoer ad fasc. 3, p. 482; et Segaar in Lucam p. 166: quero
Porphyr., de Abslinent. n, § 24 ; addead Sedulium jam video excitasse Duker. ad Thucyd. vm, p. 548,
n,253. qui omnino est consulendus.
587. Nominh] Ita ex codd. et melioribus editis 595. Saxea] Judxos populum induralum et quovis
reposui. ln aliis legitur, hmres hujus. OvidiusMctam. lapide durioremappellal Joan.Saresber. n, 7, infine;
xv, 819, estque ea locutio solemnis de hominibus asperis,quos
non facile moveas. AiOiwv;dicunt Grxci. Quxdara
Natusquesuus,qui nominis haeres, hanc in rem contulit Duportus ad Theophrast. Cha-
•Dracter., p. 464. Adde Observ. Miscell., vol. V, p.
iFastor., 615,
61, atque ita Xi9otquibusdam accipitttr in Evang.
Auspicibusquedeis, tanti cognominish aeres. Lucx cap. xix, § 40, ubi Pricxus; licet eo loco viri
Vide ad Sedulium i, 162. clarissimi mihi maxime probatur opinio, de lapidi-
588. Prmlia] Pulmanni Schedx, Antverp., prw- bus el templi a Romanis vastali ruderibus exponen-
mia. Sed serere pr&lia,bella, et similia frequenter oc- tis. Homines dici lapides ostendit quoque Paieus
ciirrunt. Notx ad Silium l, 394; Burman. ad Cata- Elect. Plaut., p. 554; Herald. ad Arnob. u, p. 76;
lect. i, p. 175. Savaro ad Sidon. iv, epist. 23, et v, epist. 7. Hinc
589. Pwna] Est additur in Aldin., Basil., Torn. 1. cor lapideum illis tribuitur. Vriemoet Dict. Class. n,
590. Ortus] Voss. 1, patma, ex glossa. p. 273. Poetx tales e scopulis natos , vel silices in
590. Patentibus] Pulmanni Schedx, Antverp., pa- pectnre affirmant habere. Loca contulit Ciofan. ad
ranlibus. Aidin., Tornxs. 1, Bibl. Lugd., parentibus. Ovid. Metam. vn, 52; dicunttir quoque rupices. Bit-
tershuf. adSalvian., p. 13; Llnienh. Indic. in Apu-
Vulgatum tueatur Ovidius Ileroid. vm, 53, leium verbo RUPICONES. Appellari quoque petrones
Juguloque^.gysthusaperto; patet ex Festo in verbum. Haud dissimili metaphon
hominem ligneumdixit Sedulius i, 252, ubi Wopken-
et XIIIMetam. 693, sius neque Aralorem neglexit.
145 DE ACTIBUS APOSTOLORUMLIB. 140
Adquera milesovans, per vulnera sacravocatus, A 605 124 Pr 0 pophto peccanle rogat; licet omnia
122 Sanguine fecit iter, cupiensque in prxmia [tecum
[viclor Telaferas, silicesque graves el pondera libres,
Hac properare via, nivei metitus honorem Quem perimis, viclurus erit, qui, fine colono,
Callis ad excelsi pergit fastigia regis, Seminat exemplum, quo surgat vinea Cbristi,
600 Et per tot lapides petrx conjungitur uni. Et calicem Dominiconvivia festa coronent.
123 Quis furor iste novus, nulli feritate se- 610 Lumina cordis habens ccelos conspexit apertos,
[cundus, Ne lateat, quod Christus agat; pro martyre
Parcere nolle pio? vibrantibus acta lacertii [surgit,
Saxa jacis; parat ille preces , nec respicil Quem tunc stare videt, confessio noslra seden-
[unde [tem
Grando nefanda cadat, qui, tempore roortis , Cum soleat celebrare magis; caro juncla To-
[amice [nanti
NOT___.
597. Cupiensque]Pulmanni Schedx et Antverp.de- JJ Cominusobliquiset rectiseminushastis;
lent que. Omissa bxc parlicula sxpe turbas excita- Obruitur,nonvulneribusnec sanguinesolum,
vit. Apud Justinum xn, 6, 8, primum in flelus pro- Telorumnimboperitura.
gressusamplecli mortuum.... arreptum telumin sever- nus UbiCerda ad Virgil. _Eneid. x, 522, emendat, Emi-
tit, putat BoltiusSilv.Crilic.,p. 108,excidissed_«ide obliquiset rectiscominus hastis; nec tamen probo.
ante arreptum. Scribendum potius arreptumque, quod Generattm de hac vocum significatione, el Grxco
inveni in duobus codd. biblioth. Franequeranx , et veyo;, egerunt abunde Vossius Instit. Orator. IV, 6,
tribus D'Orvillii, quos a Wopkensio collatos babeo. 5; Siizman. ad Boet. Consol. Philos. m, metr. 11.
Similiier corruptusAmbrosiusOfficior.i, 39, iracun- Nansius Addend. ad Nonni Paraphr. p. 4; Bos. ad
diam velut quibusdamproputset armis, qum lollit con- Epist. ad Hebrxos xu, § 1; nolx ad Pacat. Paneg.
tilium, et tanquam mgriludtnemvilet. Scribe omnino 35, 1; de Riioer In ad Porpbyr. de Abstinent. i, § 25.
excod. meo , propultel arietibus armisque tollat,et 604. Nefanda] htte versu repetilam litteram a
conviciatanquam, elc. asperitatem, rei accommodaiam, indicare notat Bar-
597. Jn prmmid]Florus II, 6, 23, in sacramenlum thius ad Statium Tbeb. i, init. Vossius tamen Instit.
mililiwtiberata servitia. De eleganti bujus prxpositio- .Orator. iv,2,2, hanc litteram, si producatur, gravi-
nis usu vide Dukerum ad eumd. n, 15, 10, etiv, 7, tatis; si corripiatur, suavilaiis indicium prxbere
13; Btirman. ad Catalect. lib. n, p. 271. Sic facere arbitratur. Aratorem ea raente qua censet Barthius,
in utus exposuit Oudendorp. ad Sueton. Domit. 7 ; hauc litieram repeliisse vix affirmaverim. Taliitm
haud aliter in 1. 31 C. ad leg. Jul. de Adulter. nubit elegantiarumhi fere poelx sunt expertes. Nec tamen
iit feminam, est, ut sit femina, ejusque parles ex- dissimulem celeritali designandx suaviter eum dac-
pleat. Neque aliter de hoc loco seniire video Ruhn- C tyios cumulasse inferius vs. 831:
kenium, V. C. ad Rulil. Lupum n, p. j)6. Addo fir- Surge, Tabitha.Vocataredit, luciqttereducta.
mandx sententix Orosii locum de Nerone, lib., vu, Aliis ex locis idem producit Emmeness. ad Virgil.
cap. 7, virum in uxoremduxerit. Neque aliter in cen- _Eneid, ii, 250; et sane talia elegantiam carmini
summanumittereexponoin Fragment. Vet. JCli § 17. addunt rei exprimendx accommbdatissimam.»Ex
Confer notas ad Ciceron. pro Flacc, c. 37. Neque spondxorum tarditate formicarum labor et faligalio
adeo opus illictn censu emendare; aliter Joan. Can- egregie signatur a Virgilio, _Eneid. iv, 405,
negieter. ad Ulpiani Fragm., lii. i, § 8. Convectantcalleangusto,parsgrandiatrudunt:
598. iVi.eiJ PulmanniSchedx et Antverp., niveiet.
De calle niveoconfer Barlhium Advers. LV,2.—Lo- Vide Cerdam et Taubman. ad _Eneid. i, 3; iterum
culio emensus iter, et similes exponuntur iu Observ. Cerdam ad _£neid. xu, 718. Littera caninu horrorem
Miscell., vol. I, p. 2U3. eximie exprimit in Itoc Ennii in Fragment., p. 129:
600. Petrw] Stephanus,prim.is martyr, post ascen- Africaterribili tremil horridaterra tumultu.
surn Cbrisli ad ccelos lapidibus obruitur, Et per tot Sonus maris fluctibus littora pulsantis inlelligitur
lapides pelrm conjungilur uni, ut canit Arator lib. i. in hoc Homerilliad. />,265:
De eodem Fortuuat. lib. i,
'HtovE.(3o6_>_-tv
epevyop&vns aXo. _?_>.
Fundatosvirtute Dei, de morte triumpbaus,
Excepitlapides,cui petra Christuserat. Qui versus ab xmulatione Homeri deterruit Plalo-
Bembusde Stephano: nem. Confer Tollium adLonginum de Subhmit. sect.
JJ xin, § 7. De imitato susurrantis aqux et aviurnvolan
Ibalovansanimis, et spe sua damnalevabat. tium soiio adde Barlhium Advers. xm, 3.
Quem versum audivi imprimis commendari a Phi- 604. Amice]In omnibus edd. est amicm, prxter-
lippo Melanchtbone. FABRICIUS coroment. in Poet. quam in Fabriciana, quamsecutus sum. Corlius roar-
Clirist., p. 126. — Bembi versum morienti Sebaldo gini illius nihil ascripserat, unde suspicor et ita in
MunsteroaccommodatMelchiorAdamusVit. German. Cantabr. et Univers. lectum fuisse. Pondus prxterea
JClor., p. 72. addidit cl. Wassenbergii auctoritas, ex coujectura ita
602. Nolle pio] Pulmanni Schedx, Antverp., nulli legendum divinantis.
impio. Videtur Arator furori potius quam consueto 607. Fine] Scholia in Voss. 2 exponunt tnorle.
judicio hoc Judxorum factum tribitere. Contra Wa- VideBarth. ad Statium, Thebaid. ix, 661; not. ad
genseilius iu Fascicul. opusc. ad Hist. perlinentium Caton. dist. 1, 24; Schulting. ad Senec. Suasor.,"p.
v, p. 242. 43. ItaT-Xc;apud _Elian., Var. Hist. m, 25;TEX_UT.I
604. Grando] De lapidtim multitudine. Sic imber, PtoToto,Homer. lliad. w, 787 ; TEXEUTOV, Raphel. ad
nimbut, et similia passim. Silius xiv, 430, Evang. Matthxi 2, § 19.
i ....Saxorum grandine dirus. 608. Surgat] Tornxs. 1, surgit.
610. Cmlos]Nonnullis hoc damnatum est, de quo
Not. adeumd. xn, 53; Duker. ad Flor. m, 8, 4; et Nolten. Lexic. Antib., p. 860.
tiubes, nimbus leterum. Burman. ad Valer. Flacc. u, 612. Videt\ Cantabr., vidit.
521; Drakenb. ad Silium xvi, 566. Lucanus iv, 774. 613. Juncta] Aldin., Basil., Tornxs. 1,, vincta.Fre
W ARAT0RT5 148
125 lo Stephano favet ipsasibi; dux prxscius A Poena sequens nescisse fidem ; contractibus aur i
[armat, Munera vull xquare Dei, numisque referre,
615 Quos ad dona vocat, ne quis hic dimicel an- Quod pretio mercator emat. Quem tala Petrus
[ceps, Attentare videns, Quisnam te, perdile, dixit,
Corpus in arce Dei patuit pro munere tcstis. 635 Movitad ista furor? Domini quod gratia donat,
Ad Saulipnsuere pedes velamina sxvi, l/t venale putes, sensu hoc, non sumitur auro,
Infernura quod Hebrxusait; jam constat ulris- 127 Nec licet, ut ccelum corrupta pecunia
[que, [quxrat,
lline meritum sentire suum, cum sidera inartyr, Quam terrx scrutator amat; tibi nulla profecto
620 Carnifices inferna petunt; sors prima revelat, Hac supereSt in sorie quies, nec ad ista venire
Exemplumque creat, quod t. lia bella gerenti, 640 Tu poteris, pnllule dolis, qui cordis amari
Hoc de fonte fluit, sic occidentibus ttt mox Felle tumens aliena petis; namque atria mentis
Tartara succedant, morientibus astra patescant. Spiritus illa subil, qux simplicitate nitescunt.
Sxpe sibi socium Petrus facit esse Joannem , Hac de voce sacrx lux est manifesta figurx.
625 126 Ecclesix quia virgo placet, quo denique Ecclesix speciem prxstabat macbina quondam,
fjuncto, B 645 Temporibus constructa Noe, qux sola recepit
Samarix vicina petens, baplismatis undis Onirie genus, clausisque ferens baplismatis iu
Ablutas signavit oves, quibus adfuit almus [st_r,
Spiritus, et varias fecit procedere linguas. Cum vaga lethales pateretur turba procellas,
Fonte quidem iotos, sed non in pectore mundus Ad vitara convertit aquas: simul ipsa coln
630 Hicfuerat Simon ille magus, quem prodidttorbi ri...v,-.,.
NOT_E.
quenter bxc sunt confusa. Vide ad Sedul. v, 358; 630. Stmottj Basil., Simo itte : mutatum ita cer-
Heins. ad Claudian. Nupi. Honor. 267, et Epigr. vn, tissime, qnia prior producitur apud Sedulium iv, 112
3: patrem meum ad Plin. Paneg. 17,2; llein. ad et 118. Iterum tamen corripit Arator vs. 663, et illic
TibUH.Observ. i, 6, 84. . Aldin. et Basil. mtilant. In hoc nomine quaniitatero
616. Tesih] Voss. 2, edd. Ald., Basil., Antverp., parum curarunt poetx Chrisliani. Itain Siinonis me-
Torn. 1, tesli. Scholiastes in VosSianoexpouit, mar- dia jam producitur, jam corripiiur. fcoca indicavit
tyri Stephano. Non intercetlo; pltires lamen codd. se- Fabricins comntenl. in Poet. Christ., p. 123. — De
qui placuit. Nescio utruin putitts poeta scripserit: hoc Simohe videatur Moshi-m. in Dissert. ad Histor.
Corpusin arce Dei patuit pro munere. Testes eccles., p. 226. Notum est quosdam credidisse divi-
AdSaidi, etc. ' hum ipsi honorem a Romanis essedaium, ob locum
C
Ita enim Lucas ilt Actib. vn, § 58, *«/ ot pupxvpes Justini Martyris apol. 2 pro Chrislianis, p. 69 : quem
Ta tfiaxta auTwVttapa xov; iraSus. in errorem deduclum esse per Semonem Sancum,
iiw._-S.TO
618. lnfernuni] Quid hxc sibi veliut, perspiciant deum Romanorum, in inscriptionibus memoratum ,
me eruditiores. lpse sane his me difficuitatibusnihil statuit Herculem Wonna de Geniis cap 3, § 6. Per eum autem
exlricare potui. plures inteliigunl. Vid. Thulemarius Flor.
618. /_irj]Catil_br., nam. Ita et hxcconfusa infr. Spars. ad Eginhartum, p. 228.Totam rem lale exa-
vs. 924, 98», 1018. Adde Duker. ad Flor. pr. cem. § minat Theod. Cruger de More se devovendi, p. 34,
2; Drakenb. ad Livium, v, 61, 6; patrem meum ad qul per Semonem intelligit infamemistum Hadriani
Plin. Paneg. 56, 4; Burm. ad Catalect, n, p. 221; Antinoum.
I>32. NumisqUe]Numinisque Fabric. Bibl. Lugd.
Cannegieter. disquis. de Nolis, p. 559. Jam hocloco 636. Auro] Voss. 1, aurum. Malim hoc referre ad
tuetur is usus quem altigil Cortius ad Ciceron. ad
Divers. vii, 18.—Slatiin utrosque malim. t)e tluobus quod gratia dondt; quod non pecunia, sed sola roen-
hane vocem adhibiiain doeet Hurman. ad Catalect. tis cogitaiione et senteniia capitur. De voce coufer
Barthiutii ad Claudian. Cons. Manl. 160.
iit, p. 471. Apud Joan. Saresberiensem, vm,19, p. 639. Clariss. Wassenbergio vix dubium vi-
644, est, utrhque riott ampiiut etset; . ed utrique in debattir Quies]
iisdem his verbis legitur apud Rulfinum Hisior. Ec- verba Lucx quin scribendttm stt fides, cuni expresserit
cles. III, 19. lsidorus xi, 1, quibus se uirmque clausw XS> vill, § 22,ou>ciaxtaoi [itpis OU-ExXrjpoc iv
eonlingunl; sed cod. Grontng., utraque clausa. X.yWTOUTM.
620. lnferna] Aldin,, Basil., Torn. l,.-i/..nia,«sed rtN 640.' Dolis'] Ita rescripsi ex Cantabr., Voss. 1,
1^2, edd. Aldin., Basil., Torn. \ et Pttlinanni Suhe-
inferna opponuiitur prxcedenii sidera. lia postea dis. In retiquis est, pollute potes donis. In eo quod
martyres pro Christo inorieutes, se in vitain migrare expressi coitlirmat me Wassenbergii v. c, mecum
arbitrati sunt. Vide Jusii Specitneit Observ. cap. 14,
cui tamen in MinuciiFclicis loco non assentior. semieniis, auctoritas.
623. Pat scani] Puimanni Sched., patetcunt. 641. Felle] Itaque et ei; pro EVaccepit Aralor in
624. Facil] Cantabr., fecit. Lucx verbis Act. vm, § 25. Malim tatuen accedere
625. Virgo] Respexit forle Hieronymi locum, sententix cl. Alberti ad N. T., p. 236.
643. Lux] Camabr., lex. ld pro modo, cnnditione
Joannemviryinem t/is-iptt/-tmappellantis.Debeoillum capi posset, ut est apud Prudeut. Cathcm. iv, i. Sed
diligentix viri erudiii in Lexico Fabri. cum agat de figura, id est allegoria, ttl exposui
626. Samari-f.] De b»e ls'doriis Orig. xv, 1: Sa- vs. 158, eaque sxpius obscura sit et mys-
mariam, a qua. ontnis regio quce circa eam fuit nomeh superius
tica, bitic aptius videtur lux, de tali ligura, cujus
accept, Sennacheribrex Assyriorumconstruxil, voca* omnis apparet ratio, vs. 690,
vilque am Samaiiam, id esi cuttodiam, quia,qtiando
lsrael tranttulil in Medos, ibi cutlodet conttituit. tia Nonparva ligura
locum exseripsi ex cod. Groning., pessime habitumi Causasub obscurx regionisiiu-gine lucel.
a Gothofredo, emendaliorem in ed. Venela. 648. Columbam]Hoc dedi ex Aldin., Antverp., Ba-
629. Fohle] Sequentem versum huic prxponunt sil., Ltigd.; nequealiter Fabricius. Ex codd. Caut.
Pulmanni Scbedx et Antverp. et Univers. uihil ascripseral Cortius; suspicor hinc
«M DE^ACTIBUSAPOSTOLORUMLIB. I. 150
Dittrite. oorvnrn, sed non concordia mentis A 129 Suffleil ond* tavans, nisi si_ sine felle co-
650 129 Fecit utrosque pares ; hunc guttura plena [lumba,
[rapinx fjjui generatur aquis. Simon bie baptismatis un-
Sabdoxere vix, cupiensque in funere pasci [dam
Nil pntuit vitate aeqni, rectitales aroica Gontigerat, sed cervos erat, soalucrarequirens,
Frngibtts, et nullis succumbit naufraga lym- 668 Qrt» nunqu-ff»roeruere Deum, qiri Bmine templi
[phis, Vendentes arc-.ro solet: meliora seqtuiuur I
Nulriri de merte Irmerrs, studioque laboriS Petrus ad isla vocat, qui filius esse columbx
655 Dat doeume»-»pii, quant» teneatur aroord Dieitur ore Dei, meritoque hac matre creatus
Rlu»operi devota.fides, rosiritme mode-ti Ecclesix subtiu-at opus: derounere.prolis
Pignus elivafttit: dilectio semper in ore 670 Nomen habet genitrix.quod Spirituseligit almus,
Fr_clum pacis habet: volitant in ftuctibus ambo Alitis innocuss dignatus imagine cerni,
Ex uno sancioque sinu, servantis in alvo Angelus alloquilur plenum virtute Philippum,
€60 Purgati vallante freto, tamen exsuiat unus, 130 Australemcelebrare viam, quaspadojugatis
Et, reffltueessahie^I-erit: ridn ergo saluti /Ethiopum pergebat equis, qui fidus in aula
_.OT_E.
«t eos huic scriptura favere. Coltunba est in reli- B ad Statium Thebaid. x, 618; sed non tam deceleri-
<juis. tate qnain ipso itinere agi arbiirer. Neque tamen per
649. Diluit] God. Canlabr., edd. Aldin., Basil. freqttenter obire exponendum, ut airia ceiebrareapud
deluit. Videsupr. ad vs. 203. Oviditim, Metam. i, 172. AddeCoriiumadPliniuin vi,
651. Funere] Cadavere pasci. Barth. ad Claudian. epist. 30, 1, Bunetnan. atlLactanl. Div. Instit. vi, 5,
Laud. Stilicon. i, 101. Decorvo Sedulius i, 155 : § 7. Sed simpliciter accipio pro iler peragere, ut
Alesquerapinis verbum hoc non tmtum de rei freqtieutia, sed ipsa
Deditus,alqueavidOsaturanscavaguttura rostro. re solet adhiberi. Docel hoc Drakenb. ad Livium i,
9. Quam s_?peaulein librarii hoc verhum conrupe-
Has aves<-*_»_-ns sanguine et prarda dicit Flnrus i, 1, 4, ex Burmannoad Vnler. Flacc. m, 251; ad
7. Taniaui corvi voracitaiem esse, ut et parentem rint, patet /tneid. IV, 641. Celeremet celebremin Thuani
senio cuuf.ctum devorel, teataUiit/Elianus de Anim. Virgit. codice permutaia apud Lucauum vi, 183, celebriteret
iv, 43. Adde Demster. ad Rosin. v, 59.
652. Aes] Caiitabr., alh. celeriler, vide notas ad Sueton. Vesp. 7. Quxdam
654. Nutriri] Puimanui Schedx, Antverp., Bibi. loca hinc egregie emendavit Burmann. ad Ovid. Me-
tain. iv, 504. Adde Isidorum Orig. l, 22. qno tcriptio
Lugd., nulrici.
657. Fuit] Voss. 1, dedit. De ipsa re.egit Bochart. celebrisbrevior fiat. Cod. Groiting.recte, celeris, unde
celeris breviorque reponi posset, qnod egregie vidit
Hierozoic., part. n, p. 51. Junge dicia superius Vir clariss.
vs. 28. longiori vita dignior, Gisb. Kcenius, qui
6r0. Ptirgatt] Voss. 2. Aldin., Basil., Torn. 1 , et ipse Groningnni cod. el ed. anliqux scripturam
purganti. „ produxit in D.ssert. jurid., p. 24. Consensum addi-
*'
661. Cessante]Cotvumex arca emissum a Noescri- dit CannegieierusDisquis. de notis, p. 299.
bunl Sedulius i, Aralor i,, Victor n. Adnotavit Ne- 673. Qwtt]Voss. 2, quam. Id non rejecerim. Te-
brissensis errorem esse ignorationis lingux, et Sedu- rent. Hecyr. i, 2,'lt9, pergam, quo cmpi, hociler :
liiini suo lempme cod Ceinhabuisse non castigatum; nisi illic ad posterius verbum referre malis. Apud
SCiibienim egrediebalurel revertebatur,videlicet non Sallustiuin Jugunb., 47,1, Cortius in Guelferbytano
habens ubi consisteret. Laudanda Nehrissensis.,. viri invenit, ab eo itinere quod Meteltus pergebnt; lbid.,
optimi, diligeniia, qui linguam iniellexit; idera ta- 79, 5, maturavereiter pergere^Similia plura protulit
men phrasim non discnssit. Sensus enim es.t, ut vir eruditum illttd Frisix su:u decus, Joan. Schraderus
lingu.t.pefttissimas explicavit, cofvom, hwc inde Animadv. ad Musxuin, cap. 17. Adde Drakenb. ad
volando, B.oram tam d.ti traxi.se ad revertendum , Livium in, 6, 7; Duker. att Florum m,4, 5. Iter gra-
dwiee aqtta, stcearentur supra terram, quasi diceret,< dire exposuit Barthius Advers. iv, 2. Sic currere pe-
iiiinqnam ipsani ad iSoe esse reversum. Corvum lagus, Sedulius epist. ad Maced., p. 2, et fleinsius
alAnyoptxa;atf Judxos refert. Alcim. lib. iv; ad apo- Addend. ad Prudent., p. 155. Vecti maria, Virgil.
statas Araior _: nam et Juiteetet apostatx, in Eccle- _£neid. i, 524.
__»alti et cooservati, ex ea exeideront, et , discur- 673. Spado] Prima producta, quaeapud Juvettalem
»andoiet tiHiiuliuant-O, nnnquam ad ejussu-tei.itei-t brevis est, notante VossioArt. gramm. u, 39. Ipsara
ptacidam reveriuntur. FA-H-CU. s comment. _» Poe». vocem a Spado, Persieo pago, derivat Stephanus,
fcliristian., p. 59. De voce cttsante videsopr. vs. 86. cujus loco jam ttsus est Bartbius ad Claudian. l in
662. Ftlle] Sednlins epist. ad Maced., p. 11, co* .T. Eutroi>.545; et Brissoniustfe Regn. Pers. u, 164.
Itmbm thnplici»mimum non amittat; idero u, 171, §
Alia Vossius in Etymol., in vocem.
Per vo-t-ere_aqux felle caret. 673. Jugath] Trebellius Pollio Gallien. 8,-Oint6tts
Ubi notx. Altbelmus Laud. Virg., p. 721, lom. I auro jugutis. Varie is locus lematur. Cnsauboniet
Thes.Canis., Salmasit opiniones exposuit Tiiller. Observ. critic.
Sotaearet quoniaraerudelisfelleveneni. II, 8 : qni ipse (ucath iitavtill. Jugatit vei ex hoc Ara-
Atliaoas. Opp. lom. I, p. 471, xistttpvrtepas xbttp&o* toris loco tueor, sed cornibus auro exponendum ar-
memorat. bitror ex auro, sive aureis, ut pttppes abieie apttd
665. Simon] Aldin., BasiL, Simo. Vid..ad vs. 630. Virgiliunt, damnum injuria apud JClos, t)ux(|iie alia
669. Sublimai] Sublimare, in sublime atlollere. protulit Canncgieterus tneus ad Fragment. vct. Ju-
Prudent. Apotb., risprud., p. (io.
Aut tumidamfargoSUblimat 674. Fidus\ Pulmanni Schedxet Antverp., sidus:
flaminebombum. vox qtiidem elegans de homine qui rei cuicunque
FXBBICIUS comment. in Poet. Christ., p. 127. addit ornamentum. Vide Barthium ad Claudian. vi
671. Uignaiut] Aldin., Basil., Torn. 1, dignatur. Consul. Hotior. 23. Sed alterum accommodatius. Eu-
•73. Celebrare]Ita reposui ex Canlabr. et Voss. I, nuchi enira variis rebus prxpositi, eoque gratiores
2. Reliqux editiones, ceterare, quod probat Bartbius quo lideliores. Confer Pignorium de Servis, p. 372.
151 ARATORIS ISS
675 Reginx servabat opes : volat axe citato A 132 De quo verba sonant, cumque omnia
Gaudia fixa petens, curruque merebitur ipso [fecerit olim,
131 Errorum jactare rotas. 0 quanta bono- 685 Qua fuerit nunc parte salus; si credulus audis,
[rum El tibi nascetur, tuque inde renasceris iili.
Semina percipies! qui tam pretiosa lavacri Conspectis properanter aquis ardescere coepit
Sumere dona venis, sterilique in corpore condis, Eunuchi fecunda fides, qui gurgite mersus
• 680 Quod fructu raeliore.metas. lropone Philippum, Deposttit serpentis onus, plaustroque cucurrit
Lampadis os quod Hebrxus ait, qui mentis ho- 690 Helix meditatus iter. Non parva figurx
[norem, Causa sub obscurx regionis imagine Iucet.
Nomine teste, probat; juvat hunc audire magi- Comprobat Omnipotenstxdarum fosdere,Mosem
[slrum, 133 _4_thiopamsociasse sibi, quem dogmata
Discipuliquia jure docet; dabit ipse, prophetx [produnt
NOT_E
677. P-otas]Respexisse videtur verba Ecclesiastx, B Vossio assentiri audeo, cum omnipotensAralori sit
familiare. Tantum vide vs. 185 et 529, aliisque locis.
cap. XXXIII,§ 5.
680. Fructu] Aldin., Basil., Tornxs. 1, fructum. Octateuchurn roemorat Cassiodor. instii. divinis in
Littera sequens adhxsit. principio.
681. Lampadh] iHntno;, equorum, hocest militix, 692. Mosem]Moses, in papyreto Nili invenlus, inde
eupidut. Etymon Hebrxum affert Arator, Impone nomen accepit, qtiod ex aquis exiractus est : nec
Philippum, etc. Est autem Arator, ut supra dixi, in- aX- aliter, quod ad orlhographiam scribilur a Jnvenale,
^nyoptxbs,ideoque sententias interdum torqnet, Plinio, Justino, qui ejus mentionem faciunt; inde
terdtim verba. FABRICIUS comment. in Poet.Christ., acctisativum inusitatum format Juvencus iv,
p. 104.— Mire hic dissentiunt Cantabr. et Voss. 2, Mosea,qui legum potuitprseceplajubere.
Cor oris quod Hebrwus ait. Voss. 1, Pulmanni Sche- Idem etiam possessivumfecit lib. n,
dx et Antv.,, Oris cor quod Hebrmus. Scholiasta in Moseismanibussummosublatushonoreest.
Voss. 1 ascripserat: Philippus interprelatur cor oris, Et Fortunat. lib.
qui, quidquid in corde habuit, ore manifestavit: et os v,
Iampadis, quia ore suo omnesilluminabat. Nugx sunt Mosealege rebelles.
omnia; Grxcum fontem huic voci rectius tribuit Bar- Poetx Christiani scribunt interduro Moyses, et pri-
thius Advers. n, 21. Lampadh os tamen Aratori tri- mam corripiunt, penultiraam producunt. Prudent.
lwo, alterum est librariorum commentum. Ita enim Stephan.,
et Isidorus Orig. vn, 9, Phihpput os lampadarum, Relaxatipse
vel os manuum. C Indumentapedumyelut Moyses.
683. QtttaJ Edidi hoc ex Cantabr., Voss. 1 et 2. , IdemHamart.,
Prxterca in Voss. 1 erat, dtscipvlh; prxterea Aldin., Velut ipseMoyses,
Basil., Tornxs. 1, qui jura; Antverp., qum jure; Historicusmundinascentis,testificatur.
reliqux omnes, qui jure.
683. Uabit] Dicet, exponet de quo capienda sint Sedulius m,
prophetx Isaix verba; confer Lucam Actib. vm, § Eliamet clarumvirtute Moysen,
31 seqq. Deque ipso hoc Isaix loco Colomesium in Ignotosoculis,videruntluminecordis.
Observ., p. 125. Quxdam verba Lucas refert ex Appellatur a Prudenlio Genealogus,quia ortum mundi
Grxcis interpretibus, et hinc ex cod. Grxco prselecta describit et familias de quibiis Christus usque acf
fuisse censet Amende in Christeid., p. 80. — Dare Adam ducit originem. Ab eodem scriptor doctissimus,
eoflem sensu est apud Virgilium, _£neid. m, 85, Apotbeos. vaticinalor, Hamart. Claud. contra poetas:
t Da propriam,Tbymbraee,domum. LegiferantiquovenerandusnomineMoses.
Servius, probante Burmanno, per dic exponit : ita FABRICWS comroent. in Poet. Christ., p. 89. — Quod
dare sortem capio apud Ovid. Metam. i, 381, ut de vocisderivatione meroorat Fabricius, nititur testi-
Xpnap-ovSOSEVTO; apud Apollodor. Bibliolh. n, 6, § monio eorura qui ex __..aqua, et \>an;servatus, vocera
5. Ambrosius Offic. i, 14, volunt ci dare occultorum componunt. Testimoniar indicavit Triller. Observ.
scientiam. Male illic cod. meiis, dicere; et apud lsi- critic, p. 437. Sed nugas has dudum rejecit Bochar-
dorum Orig. xvn, 7, prxfero, quwrentibusresponsa tus Phaleg. i, 15. In scriptura hujus vocis, ut toties
dare, licelin Groning. sit prmcanere.Similia protule- D alibi, hic quoque dissentiunt codd. tum scripti, tum
runt Barthius Advers. LV,11. V. D. ad Valer. Flacc. editi. Basil., Antverp., Torn. 1, Bibl. Lugd., Jfcfos.n.
v, 219; Burman. ad Ovid. Fast. vi, 334; ad Clau- Cod. Cantabr. habet Moysen. Sed, si verum sit quod
dian. R. P. m, 3i57.Heinius notis ad Tibull. I, 6, 15. Fabricius monel, et Vossius Art. gramm. i, 9, in
684. Sonant] Cantabr., Voss. 2 et Fabricius, so- Moysesprimam corripi, mediam produci, non con-
nent Verba Aratori eadem sunt qux Lticx Act. stabit versus. Sane, in fine carminis, metri leges
vin, § 52, tteptoyrnTJi- ypufns, quodque alii TO7TOV,banc scripturam non pati judicat Grunerus ad Sedul.
X«pta, pnait;, vel simile quid appellant, qux erudite ni, 208. Codd. taraen et ita ibid. iv, 169. Si ex Moy-
exposuit Valckenarius ad Herodot. n, p. 157. ses bisyllabum fieri posset, defendi posset cod. Can-
684. Cumque]Aldin., Basil., quique; alix, cum qui. tabr. scriplura. ld tamen non probo. Apud Victori-
Deinde Voss. 1, fecerat. lnnuit Christum rerum au- num Afrum de Machabxis vs. 252, in quibusdara
ctorem, et ex Maria deinceps genitum. editur :
| 687. Properanter] Aldin., Basil., properatur. Tradidit et mundirector Moysesquepetitam;
| 688. Gurgite] Voss. in
1, gurgite.
692. Omnipotens]Ald., Bas., Heptaticus. Quo no- et vs. 327,
mine indicatur prior pars Veteris Testamenti, con- PoscebantMoysen,daret ut sitientibusundas.
tinens libros Moysis, Josux, et .ludicum. Omnipotens Sed Mosesqueet Mesen illic edidit Fabricius, secutus
hic esse ex libris recenlioribus censet Vossius de haud dubie meliores codices.
|Vit. Serm. ro, cilal
14, qui unice probat Heplaticus, et 693. jElhiopam]JEthiopa pro _Ethiopissa. FABRI-
consentientem Jurelum ad Ivonis epist. 83. In CIUScomroent. in Poet. Christ., p. 3.—Dux Tornx-
loeis codd. nibil simile deprehendi, eoque minus sianx, &thiopem; rectius scripsissent AZthiopitt,
155 DE ACTIBUSAPOSTOLORUMLIB. I. 154
3-_i Postea cum Domino vicinius ore-locutum. A710 136 Quo properat sxvire lupus. Sors l_.ta
695 Quid mirum, si legis amor tunc crescere cuepit, [ruinx,
Ecclesix cum juncta fuit?quod sponsa perennis In qua culpa cadit; didicit qui corpore lapso
Hacveniat de gente magis, nec cantica celant, In mentis jara stare gradu; cum lumina claudit,
Qux fuscam pulchrainque vocant; bxc pergit ab Pectora tunc aperit, coelique agnoscitur auctor,
[Austro, Discedente die : quantum meruere lenebrxl
_£thiopum qui lorret humum, Solomonis in ore 715 Post oculos majora videt; mirabile sxclis
700 Pacificumlaudare suum, quo nomine dudum Exemplum dedit alma fides. Anania furorem
Signalum est, quod Christus habel: jam debila Excutit, o nova palma! lupura domat ille ra-
[mundo [pacera,
Custodem prxmitlit opum, quo pignore gazas Hebrxus quem dixit ovem; clamabitur orbi,
"
Incipiet proferre suas; thesaurus in illa Hoc prxcone, Deus, legisque exutus ab umbra,
Quis potior, quam fontis honor? quod ditius 720 Sub qua cxcus erat, terras lucebit in omnes
[aurura, Perpetuo de sole calens. Ne desine, Saule,
705 Quam Iocuples sub corde fides? quam denique Hunc celebrare diem; multorum lumine plena
[recte „ Nox datur ista libi, tuque hic tua nubila portas,
Prxvius huic spado esl? quo procedente libido Ul mundi purgare queas. Nunc plena figuris
Pelliiur, et capiunt caelesti.t regna pudici. 725 Inlerius documenta sequar, tectumque latebris
Saulus, acerba fremens, committere bella Aggrediar proferre jubar; quod leropora Saulus
[Damasci In tenebris triduana gerit, facit esse fidelem
135 Judaica feritate parat, sed amabitur agnus, Exempli mensura sui, tandemque coactum
NOT-E.
quod prx /Ethiopissa probat Vossius Vit. Serm. i, Scribe, utile quod nobis. lta egregius codex Thuani,
16. jEthiopam auiem derivasse videtur Aralor e casu et ex conjectura Rutgersius Var. Lect. vi, p. 580,
quarto Grxco, qui similium apud Laiiuos vocum fons assenliente Scriverio, neque aliter ex membranis
est. Ita Marathona, ca.u recto, produxit Vorstius ad HeinsiusAdvers. i, 2, et m, 16. ldem Martialis vtu, 6,
Sulpic. Sever. H. S. n, 9, 7. Cratera, crepida, lam- Largius-Eacideset bibit ipse merum.
aliaque contulit Vossius Vit. Serm. m, 15.
$ada,
tiadam reddidit Solino Polyltist., p. 7, Salmasius, Recte Scriverius edidit, vividiusquemerum, quod co-
et probat Collatio apud me. Grxci recentiores eodem dex Tbuani confirmat. Hoc merum vividiusin men-
modo novas voces formarunt, ut crtaydvareclo casu tem mihi revocat locum Aurelii Victor. Illustr. 76,
a o-tavo-v. Meursius ad Psellum in Canlic. cantic, p. _ § 8, quod (venenum) cum tardius biberet. Conjicio
183. ^ viveret, potuit euim hoc verbum adhib. re de veneno,
696. Cumjuncta] Ald., Bas., Torn. 1, conjuncta. cujus vis totum corpus penetrat et afficil, haud aliter
697. Celant] Basil., Torn. 1 et Fabricius, cmlant; atque vinum. Videret placehat iliic Crusio Probab.
Schedx Pulmanni et Antverp., cedanl. Critic, p. 257.
699. Solomonh] Ita et alii, de quibus Heinsius ad 709. Judaica] Judxi a Juda, Jacobi quarto filio.
Prudent. in Addendis, p. 145 et 158. Salomonh ta- Plebs Judxa et Judaica eodem significato apud Alci-
men hic Aldin., Antverp., Torn. 1, Bibl. Lugd.; et mum. Sed in hoc antepenultima modo producta le-
ita superius vs. 289. Hoc in Vossianis, alterum in gitur, ut apud eumdem libro v,
Cantabr. et Univers. exstitisse videtur.
704. Potior] Voss. 2, potius. Quandoinduratumplebes Judaicaregem
704. f-t.iusj Schedx Pulmanni et Antverp., dicitur. EBugiens;
706. Q«o] Cantabr., Voss. 2, qua; hoc Cortius in modo correpla, ut apud Sedulium n,
margine ad Ecclesiam refert, sed vox illa remolior; Judaicisnuper populis,Orientisab axe,
potius, si id placeat, fides repete. Progenitumfulsisseducem;
708. Acerba] Virgil. ___neid.xn, 398,
Stabat acerbafremens. etapud Arator. FABRICIUS comment. in Poet. Chnst.,
p. 74. — Tornxs. 1, Judma. Confer Observ. Miscell.
Valer. Flacc. m, 229, nov., part. v, p. 434. Ex moribus populi Juduicu\
Ssevitacerba fremens. sxpe pro feroci adhibelur. Barthius Advers. xi, 4.
710. Ita codd. el edd. Antverp., Bibl.
Ulii Weitzius : Ita|passim adjerliva neutra adhiben- J) Lugd. etRuinm] Fabricius; cxterx.st addunt.
lur. Burman. ad eumd. u, 126; Oudendorp. in Ob- 711, Qui] lta Voss. 1,2; didicilque e corporehabet
serv. Miscell., vol. II, p. 306. Expressit Aratorhisce Cantabr.; didicitquein SchedxPulmanni et Antverp.
illud Lucaneum Aclib. ix, § 1, ep.Ttvea>v uneikns xui Reliqux, didicil de.
5»ovou. Posterius illustravit Rhoeriu-sFer. Dav. li, 3. 717. Excutit] Probo elegantissimara.cl. Wassen-
Kllipsin prxposiiionis hexu indicavit Alberti Peric. bergii conjecturam, excuiis; ut Anania sit vocandi
Critic, 51. Cum Latino spirare, prxter Elsnerum, casus; rectitts enim Ananias est superius vs. 415; in
contulerunt Heins. ad Ovid. Metam. v, 348, et Dra- cranibus tamen constanter est excutit.
kenb. ad Silium xvn, 556. — Cxterutn Voss. 2, 721. Calens] Cantabr., Voss. 2, canens.
acerva, inriicio quam frequentcr beiv permutentur. 722. Ptena\ Cantabr., plenum; sed atlerum Aratori
Corruplus hinc Isidorus Origin. n, 50, quid sit thesh? convenientius, per oxymormn talia jungenti sxpis-
respondeatur, cui vh deett, ut sit arlh. Ita Gothofre- sime.
dus: sed monstrum est lectionis, dudum. jam ita 725. Tectumque] Pulmanni Schedx el Antverp.,
corruptx, ttt ideo in edit. veteri hxc v«rba prxter- . reclumque.
missa arbitrer. Scribendum ex Groningano : Quid sit 726. Pulmanni Schedx et Anlverp., tem-
trestit? retpondeatur, cui bet est [potius deett], ut tit . pore. Tempora]
attis. Apud Martialem v, 20, 727. Triduana] Primam hic contra mor.m corripf
. Utile, quod non vis, do tibi cODiilium. notatVos$iusArt.grammat.H,2d.
ARATOmS *56
55
pxna magistra docel, Bbminum ne respuat uttra A Discipulis Salvator ait: Calcabitis angnes,
730*Posttriduum superasse chaos; cum cceperil ipse 138 Purior obsequiis ut sit coelestibusactus.
137 Sic visus rep_ra.e suos, quod ab orbibus Vipereum jacit ante nefas, et prxlia doctor
[atris Mox meliora gerit; qui ctim superasset ihiquos,
£t squamx cecidere graves, hattfra quod anguis 740 Insidias meniit ciaosis evatlere portis.
Ferre solet, ratione viget: Judxa venertum 139 Sporta solens texi juncis palmisque vicis-
Semper ab ore vomit, crudetior aspide Surda. [_im,
735 Perfidix cofuber Synagogx sibilat antro. Tegmina dal Saulo, retinerrs in honore figuram
NOT_E.
72"9. Dommum] Pulhianni Scheda., kesum. Ant- reete hinc in emendatioribns editis correctus Mamer-
tinus Paneg, Julian. 21, iiiit., ac libertaiemsuamsal-
Vetp., Jetum. vutor vilis imminuat. lia tfeteriores; sed in Vaticano
7.31. Orbibut] Oculis. Infra u, 225, et GflelplierbyfaTio,quorttm excerpta sunt ad manum,
Exsulque dies illuminat orbes; salutavor est, idque, probante Jttreto ad Symmaclt.
etvs.932, tenebrx vui, epist. 41, jam recepttim. Hoc, vel adulator re-
Caligantesque stilueudtim ih inargine editionis sux conjecerat Vos-
Orbibus .ncfflnbunt. i, sitls. Utrum Servaior saiis Christum exprimat, non
Amobius Advers. gent. ltt.p. 107, oculorum otbicu- definivefiro. Sane Ciceronis xtate voci auxnp expo-
.<__mobiles. Ubi Elmenhorst. et Heraldus. Virgilius nendx nnn sufficiebat sermonis Latini inopia : ita
J_neid. xn, 670, enim in Verr. 2, 63 : Itaque eum non solum palronum
ArdentesoculorUmorhesad moeniatorsit. islius tnsulw, sed etiam sotera inscriptumvidi Syracu-
Hoo quantum est? ila magnum, ut Latino uno
Burman. ad Valer. Flacc. m, 178 et 739; Weitz. ad sis.
eumd. iv, 255; Savar. arf Sidon. n, epist. 1. Solent verbo exprimi non possU.It esl nimirum soter, qui sa-
dedil.
autem numerum puralem adhibere poetx, non sin- lulem
caslisja*itBurnv. it 736. Angues]Aldin., Basil., anguem, haud duhie,
gularem, unde Barihii errorem recie diaholus intelligatur. Sed IrravMo^.wv est apud
»d Glaud. B. G., 259. Praecipue hanc vocem adhi- Ltitam
butsse videlur, de serpente loctiturtis, cui orbes trt- Evang. x, § 19 : qttetn locum respicit.
759. ftriquos] Aldin., Basit., iniquas; referutil cer-
buit Virgil. _En. n, 204 : qui Grsecissnnt xuxXot,do- fissime »ilinsidias.
eenie Spanh. ad Callimacfi. in Del. 93. Addit et ideo
Grxcis in his 740. Ctauti*] Mulato ordine Voss. 1, 2. Pulmanni
squamas, serpenlibus proprias, qux Vide Rhoerium Scnerfx, Antverp., porlis evadereeUtusis.—Proporth
sunl yoXtSs.,irt piscibus atitein \emSe;.
ad Porphyr. de Abstinent. iv, § 14. Non dtssimiliter Aldiri., Basit., sportis; s-^ditolu; memorai. Lucas.
-ieSauIo inf. II, 1185, 74f. SoUns] Voss. f, Basil. Aldiit., Torii. 1, solet.
Ita lMItem,UtcSs ACt. tx, § 25, naT-jxavSta TOV xei-
Oculiscumfsquamensexcidithorror,.
Qnemserpen_autiquadabat. %b-oi,xu\uauvxi; ev atnpiSt. Parum distat Salltislius
f.ragm. Histtn*.H, p. 53. Ed. Haverc., E muris canes
733. Ratione] Pultnanni Schedx, ratioque, et ila
ininen deterius omiiiit. Q [rectius alii cives]sporiis demhiebant. Vocem tporta
Antverp.; qii* qwe def.vat Voss-usiw Eiyn_.il. » qnarto casu o-tru^tSa;
734. Atpide] Inier venenaiis.imas besiias aspis alti » spario, irfeimiruesentire vtdetur Arator, cum
habetur, unde easerpens proverbium velut quodpiam addal, le.xtjuncit. E sparto similia fieri solebanl,
feeit. Araior lib. i, Judma eenenum...... Venantius Ontfeet porrieidarum euleum inde confectnm tradit
Fortunatus: Ttrrnebus Advers. xxvrti, 8, etMattheus deCriminib.
RegnlUsatqueaspis, ceduntquis etfnctaveirena. p. 585. Seeuti sunt uterque Isidori lociiniiu Rlossa-
Crudelem vero Arator ob surditatem dixit, cum qui rio; buite tarrn.n reprehendit Cisauboti. ad Sueton.
surdus sit ad coiiimtseratioiiem vocibus plangentiutn Aug. 3J. Culeo lamen sparteo videtur favere Pru-
non possit moveri, unde et malos spiritus surdos dentius Peiisteph. v, 4?t7,queni et /isc.-7amappellat,
apud iuferos coitstiluil Mahumetes, Tnrcaruiii legis- ibiil. 492; lafgior Casaubono plerumque foisse ex
lator, ut scilicet nulio mckioad nitseralionernpossiht corio taiirtuo; ftoXyo.dicitur a Dositheo iu, § 16.
damnaloruin bominum ejulaiibus molliri. BARTHILS Ubi Goblastus, id airtetn per $bmv otaxovinterpreta-
Advers. xxxu, 22. Ittr Ilesycliius in vocem. tJbi n«Ex. Ila et glossx no-
736. Satvator] Ztoxnp,qui dat salutem. Prudent. micx, voce no;_.rvtou?.Aepuu f&ttavCedrei-USCom-
Symro. i, pend. Histor., p. 161, qiiem debeo Detnstero ad Ro-
Sahator generis RomuleiprecOr. sin. viu, 31, p. 654. Kyyelovdici a Plutarcho in
Gracch., p. 834, quidatn ptitant; reclius lamen in-
Latiftius dicilur S-.-_._T, tit mundiiervator Augnsftis terpres veriit arca; posset et de quodam vase capi,
Cxsar apud Propertium. In Juvenei exemplaribtis _" ut apud lloroerum lliad. p, 471. Casaubonus glossam
vetustis modi>servaior^n_odosalvator legittir. Diffe- Isidori refert ad tunicam i>iceilliiatn qua indueban-
runt Laliriitste el usu. FABRICI. s coitfmeiit. in Poet. tUr igne cremandi. Suspicatus aliquandn sum utrura
C_rrist.p.|118.—(juod de usumemoral Fabricios, eo ev hoc Isidori loco emendandus sit scholiastesJuve-
videtur spectare, quod Servatoremteete dici Christttm oafis Satyr. vni, 234 : Vesth ex chana facia, pice i/-
_idtiiiUllinegant, distinguentes inter serviireet salvare. liia, ih qua. iunibus paenceaddicti ardere solent: ut le-
IUtidreferniil ad eiim qui parcil quos occidere pote- gendtiin sit, ex sparlo facta. Tunica saue spartea,
rat, hoc illi tribuunt qtii Viianinon tantum dtmat, qflam chartacea Imlc rei videtbr actommodatior.
sed et meliorem felieioremque statum atldit. Ideo Sed hoecconjectnra esto; non enim dissimulavetim
Christum pOlius Satvatorem appellant, utique non paptjrum meiriorari iri hac re ab eodem scholiasla ad
iDSpiciendumarbilrati quid sit Latinius, sed qtiid rei Siityf. i, 155; idemrjue affirmat Sctiwarzius ad Pti-
momehtBmmagis exprimat. Ita judicat Daumiusde Uii Paneg. Th. p. 125. Sed ad Aratorem redeo ; ex-
Gaus. amiss. rad. L. L., cap. 26. Atlde Borrichium cursuin non xgre ferat lector humanior.
Cogital. L: L., p. 229; Notten.Lexie. Antib., p. 1158, 712. Sauto] Cantabr., Paulo; sed in hac re lauX-j
ei quos laudat Burman. Secundtts ad Lotich. iV, 6, dicitur in Actib., ix, § 24; riequePaulum aliquoties
init. Verbumsalvare est etiam itifra 853. et superius fl;. peccaitim prius dicit Lucas quatn ailventiiinin
vs. 80; idque de cura roedicainenloruronon rejicien- Cyprum CXAsia continettte memorat, cap. xm, § 9.
dbm videtur Reinesio Var. Lect. n, p. 194. Latinius Probo soceri opiimi, Henr. Cannegieteri, sentenliam,
est geoer. tim tervator, ut doeui ad Sedul. n, 156; de Mulala nomin. ration. cap^ 6, Pautum se demum
157 DE ACTIBUSAPOSTOLORUMLIB. I. 158
140 Ecclesix, nam juncus aquis et palma co- A 760 Vectorem compone tuum, nec reddere lardes
[ronis Olficium, portate diu. Quo munere vocis
Semper inest: juvat Ecclesiam baptismaiis un- Slringitur in solidum, qui fluxerat autea nervis.
[da, Tunc iterum formatus homo, longique cadaver
745 Martyriique cruor : dudum, vescente caterva, Temporis exstinctos ad vitam surrigit artus,
Nutriti sub dente cibi; distendere septem 765 Seque Ievans vacui linquit monumenta cubilis,
Sportarum ccepere sinus : tot in orbe profeclo Quod misero pars mortis erat. Plebs cuncta pcr
Ecclesias Scriptura canit, quod Spiritus illic [illam
Sic operator adest, et signat nomina virtus, Ccepit stare viam, multisque supervenit ampla
750 Cnm tamen Ecclesiam celebremus in omnibus Unitis languore salus, tactoque liquore,
[unam. Expulit exclusi sua mox contagia morbi,
fcrotegitergo virum species, cui militat ipse 770 Fonte lavans animas, alieno robore firmas.
Vas in vase manens, atque hac duce tutus ab 142 Eloquar hinc sacrx qux sint arcana fi-
[hoste [gurx,
Egreditur, cunctis doctor qui vincit in arrois. Si mibi corda movet, cujus vox corpora reddit.
Pervigil excubiis coramissi Pelrus ovilis, B Oclo quod annorum languoris proditur xtas,
755 Postquam cuncta videns lustravit in ordine sart- Jure per hoc tempus meinbris defecit ademplis
[ctos, 775 Antiqua sub lege jacens, jugulanlia quippo
Per Lyddx tulit arva gradus, ubi mcenibUs Vulnera semper habent, quorum fit saucius lo-
fastans [fans,
Respicit _Eneatr>defunciis vivere membris, Octavo veniente die; sanavit ab illa
141 Atque anima, nodis laxata mole solutis, Parte gravem, lacerumque diu discrimine carnis
Non moriente mori. Surgens, parilytice, dixit, In liquidis solidavit aquis, octavus ut Xgrum
NOT_£.
dici voluissc Romano nomine, postquam continente 763. Cadaver]Sedulius m, 89,
Asia egressus fuerat, Sauli autem nomine usum inter Ecceaderant vivumportautesjamquecadaver.
suos, et in patriam reducem. Adde et Barlhium Ad- Ubi similia Wopkensius. Adde supr. vs. 149.
vers. vn, 4. 764. Exstinctos] Cantabr., txstinctus.
742. Honore] Basil., Aldin., Torn. 1, ore. 767. Voss. 2, ire : glossx ascripserant ere-
745. Coronis] Ita Voss. 1, 2, Pulinanni Schedx, „ dendo. Stare]
Ald., Bas., Torn. 1. Alii codd. et editl, coronm. ',J
770. Voss. 2. levans, quod lueri possent
746. -Vtilritt']Bibl. Liigd.. nutrici. Mox Schedx ascripta Lavans] ad vs. 170. Gracis ita xou^i^ftv,quod lan-
Pulmanni, sibi. quam minus Alticttin male rejecit Thomas Magister
753. Doctor] Editiones Ionge p'tlrim:ie, duclor. in voceitt puiaag. Vide Trillerum. Hoc loco allerum
Ipse tamen se SiSxar.ulw -.vfiv appellat, ad Tinioth. htagis placet. Supr. 114,
Epist. I, cap. n, § 7. Sxp- ductor docior, doceredil- QuonominefonteIavatttr.
cere, et similia periinitaia. Drakenb. ad Livitnti xxi,
27, 4. Mox Voss. 2, rui. 770. Firmas] Basil., Aldin., Torn. 1, firmat.
756. Lydda] Aldiu., BasiL, Torn. 1, Lydiw: male, 771. Hinc] Ita Canlabr., Voss. 1, Altlin., Basil.,
quod vel constat ex Actib. x, § 32. S-lioliastes irl Torn. 1. In rcliqtiis, hic. De voce figura vide ad vs.
Voss. 1 apposuerat : Lydda, civitas Palwstlnw, ih 158.
littore MagniMarhsita, qumnuiic Diospolisappeltatur. 772. Corda] Pulmahni Schedaeet Antverp., verba.
Poster us hoc nomen quando acCeperit, iion videtur Vulgatum prxstat. Moveri poetis anliquioribus de
certuni. Vide Cellar. Georg. m, p. 3-2-2.Distinguettda fnrore et iiisiiuctii divino frequens. Broucklitis. ad
est a Diospoli, qttam memnrat Plitiius llistor. Naliif, Tibull. i, 7, 51. Ita non ineleganter Burmaunus in
v, 20, extra Palseslinarti, de qua Wes-elingiuS ad Catalect. lib. i, epigr. 89, vs. 9, conjiciebat:
Antonin. lliner., p. 150. — PrO atta Torn. 1, ora. SasvusqUe movetprsecordiaMavors.
756. Ubi] Voss. 1, tub; ex priori litteia, huc re-
tracta. Neqiie lamen ea luciititi sine exemplo. Aufel. Pf6 fovet, quod Ondendorpio placebat.
Vict. O. G., 14, 2, caslra sttb Lavinio collocasse. ' ' cuit 779. Liquidis] Epiilieion noii est otiosnm, ut do->
758. Antma]Voss.2, aitimatn.De sequOittilOciitioneD Burman. ad Loticli. i, eleg. 8, 27. MartialisSpect.
vide supr. . d vs. 12. epigr. 28,
759. Paralytice] HapaXuTtv.6j, sotutus omni corpore, Horruitin liquidisire pedestrisaquis.
utSedulius m Acrostcliide; vel per omnia membra lta Thuani codex; alii abnuit et pedester. Sedolius I,
retolutus, ut Celsus circumloquitur. FABatciuscom- 61,
ment. in Poet. Christ., p. 98. Monstraretliquidasrenovarlposseper undasv
760. V-e/or.m] Sedulius III, 102, Silius vn, 501,
Vectoremque suum grata mercede revexit. Evocate liquidispiscempeuetralibusesca.
Conlnlit illic Wopkensius hxc Aratoris; ex quibus
Boltius Silv. criiic._ p. 91, apud Claudianum prxfat;, Calpurnius Eclog. n, 88;
ad lib. II, in Euirop. 73, reponebat: Fontiliusin liquidisquotiesme conspicor,ipse
Adtnirortoties.
VectoremIrustra motiensDelphinavocabi&
Titius exponit, puris ac pellucentibus. Ipse autem
760. Nec\ Aldin., Torn. 1, necredere.
761. Portate] Ita scripsi ex Cantabr., Voss. 1_ 2. ex membranis recte prxfert Modtus Novant. Lect.,
Reliqux omnes, portare, ni fallor, per Grxcisroum; epist. 45:q'ieni alii sccuti. Ca.siodor. Var. i, 35,ini-f
undas liquidas. Sic mula »i/_nlia, pavidus limor, et
sed quo ttnn diu?
762. Solidum] Ut integer esset et plenus homo. similia non esse otiosa epitheta doeel BUrman.at.:
Vide Burman. ad Ovid. ibid. 573. Ovid. Metam. n, 66.
779. Solidavit] Rutilius Itiner. i, 120,
159 -ARATORIS 169
780 143 Solveret a plagis exstincti corporis annus, A In libris.xgrota suis; hinc eripit unum,
Quo numero veniente die, solemne resurgens 795 Qui veniens peccata tulit, quam rile figuram
Jam Christus sacravit opus : stat temporis usus, Mundus ubique gerit, quem postquam sabbata
Sed volo meliore redux : hinc vulnera serpunt, [solvens
Hinc ablata ruunt: ibi subdit regula poenis, Impulitad fontero,superavit gratia legem.
785 Hinc purgat medicina vadis, spatioque priore Petrus ad Ecclesiam revocal documenta magi-
Dudum laxa neci stringuntur membra saluti. [stri,
Signatis etiaro numero paralyticus annis Cujus in orbe manu paralylicus exsilit unus;
Ille jacebat iners, cui proxima mota Siloa 800 Et, gradiente fide, sua vincula projicil orbis.
Heu! nullas prxstaba: aquas; piscina, ligata 145 Te quoque , laude polens, ccelestibus
790 144 Porticibus, Judxa fuit, namque atria quin- [inclyta signis,'
[que Carmihibus, Joppe, canimus, qua sede Tabitha
Ad sua clanstra tenet, per quinque volumina Mansurasfundebat opes, et semper egenis
[Mosi Munere mater erat, qux, vitx tempore clauso,
Legis adepta moduro, cujus circumdata gyro 805 Ponitur in medio, lacrymis plus lota, ferelro,
Debilis xternum vidit sine munere Jesum, B 146 Post funus victura suum. Fiducia Petrum
NOT_E.
Contemptussolidetvnlneraclausadolor. sianis obsequi ausus non sum. Rationem repete ex
Prudent. in Symmach. u, 130, dictis ad vs. 692. Mosiretinui a M_>t.Eu?, ut Achilli,
Donecdecretosolidaretrobore vires; et quorum similium copiam dederunt Vossius de
Anaiog. II, 9; Vorstius ad Sulpic. Sever. H. S. i, 17,
et960, 3; Gronov. in Eccles. cap. 10; Burman. ad Ovid.
Conceptastenero solidaretlacte medullas. Heroid. vui, 9; Art. i, 743; Heins. ad Virgil. Eclog.
781. _Vttm.ro]Pulraanni Schedx, Antverp., mu- vin, 70; _Eneid. i, 30,120; n, 7, 436; xi, 243. Bur-
nere : aperlo vitio, quod per transpositionem vitari man. Secundus ad Antholog. tom. I, p. 85 et 191.
potuisset. Wopkens. Observ.Miscell.nov., tom. II, p. 25 et 62;
783. Hinc] Voss. 2, hic. cujus exemplis addo Marium Victorem in Genesi,
784. Ruuni] Finiuntur, concidunt. Cantabr. se- p. 311. Corp. Fabricii.
quentem versum huic prxfigit. Joclytalegiferijam panditoscriniaMosi.
785. Hinc] Antverp., Bibl. Lngd., Hic. Joan. Saresbcr. Policr. i, 10, digiiumDeiin signhMoysi
785. Priore] Aldin., Basil., Torn. i,priora.
786. Neci] De morte naturali ex morbo. Iofr. n, confiteri. Teriullian. de Carn. Chrisii 6, qui Dewn
Moysirejicit. In margineScaligerpraeferebatMoysei.
127, 792. Adepta] Cantabr., adempta.
Laxari non posseneces. 794. Hinc] Bibl. Lugd., huic. Eadem et Antverp.
Vide Freinshem. ad Flor. m, 25, 7. C statiro, cui veniens.
788. Siloa] Lacus, seu piscina fuit, seu, ut Joan- 796. Gerit] Voss. 1, regit. Passim ita peccatura.
nes evangelista, xohipStfipa, in qua innatarunt seque Vide patrem meum ad Plinii Paneg. 4, 4, et Dra-
lavarunt variis motbis affecti, ad quam ire jubet ab kenb. ad Livium xxvn, 40, 2. :
ubere materno cxcum Christus, apud Joannem cap. 800. Fide] Basil., Torn. 1, fides. )
ix, et ad quam fruslra octo et triginta jacuit annos 800. Projicit] Cantabr., projicit. Ita libri veleres
paralyticus, apud eumdem c»p. v. Aquas Silox vado frequenter in compnsitis a jacio. Vide Duker. ad
esse tranquillo testalur Isaias cap. vm. Certo lem- Flor. I, 10, 5. Cod. Groninganus apud Isidor. Orig.
pore. motas fuisse tradit Joannes. Multx autem xix, 25, quod dimidia ejus pars retro rejieiiur. Huc
aqux salubres et medicatx aliis quoque locis fue- omnino malim, quam ejicilur, quod est in edilis.
runt in Judxa. Legitur apud eumdem evangelislam 805. Fundebat] Cantabr., fundabat. Allerum ser-
-r/joSaTixi) cap. v, ut Theophylactuscitat, vari
xoXuf_S>j-/>« jubet Sedulius epist. ad Maced., p. 11, Egenh
quasi dicas, die Vtehtrencke.Drepan. epist. 1 : univerta distribuent, lanti census effusionenihil perde-
Si placidifontisvitalemquxrimusundam, ret. Qui locus ila huic similis, ut fere ex eo bunc
En Silox nobisvenasalubrisadest. expressum dixeris. Tacit. Annal. xiv, 31, Omnesfor-
Fuerunt ad eamdem exstructx poriicus, in quibus rio lunaseffundebant.OrosiusHistor.lv, 16, Egenti wra-
sine injuria tempestatum xgroti cubarent. Unde Ara- lamprivatm opesrefusmsunl. AddeRuhnken.ad Aqui-
Rom. de Fig. Senient. , p. 177. Peccaium in
tor, cod. Cantabr. est ex frequenti a et e permutatione,
Piscinaligata TJcujus corruptelx supersunt apud alios vestigia. Isi—
Porticibus. dorusOrig. xn, 1, Excuiiunt acceptas sagiilat. Lege
lib. i. Syllaba in boc nomine triplicam habet quan- ex Groning. exceptat. Turpius peccaluin ibid. xiv, 2.
titatem. Sedul. ui: Ab Ausiro Armeniam, agil de Perside; quis auiem
Siloamvenissetad undam, illi ad Austrum Armeniam tribuet ? EssregieGroning.
Et consanguineifotusmedicamiuelimi, exhibet Carmaniam.Lib. xvn , 5, inhabilesfruclu et
Pura oculosfovissetaqua. sterilitale affecti. Scribe effeti. Ex eodem cod. Joan.
Arator i:. Saresberieusis Polycrat. v, 3, Testantur hocancilia ,
CuiproximamotaSiloa. atque Palladium, sacraqumdamimperiipignora. Lego
secreta qumdam ex Floro i, 2, 3. Secreta primum in
Sedul. Enchir.: sacrata, atque ita in sacra transiit. Florus i, 7, 5, u.
Siloamvocitant,sputisubi collitacaeci virum regem salutaret. Omninoscribendumsalutarat:
Lumina. id sentenlia et aliorum testimonium postulat; eaque
FABIUCIUS coinment.in Poet. Christian., p. 125. est felix conjectura Annx ad Aurel. Vicior. Illust. 7,
790. Judwa] Bibl. Ltigdun., Judae. § 19 ; et Eutrop. l, 7, cujus miror nibil meminisse
791. Moti] Cantabr., Voss. 1, 2, Moysi. Aldin., Dukerum.
Basil., Torn., 1, Mosm. CodicibusCantabr. et Vos- 805. Feretro] Qux ad rogum aut sepulturam apud
161 • DE ACTIBUS APOSTOLORUMLIB. I. 162
Evocat; ille gerens divini pignus amoris, j^ 815 Instrumenta precum ; quidquid bene facta me-
Ut nunquam pielate vacet, quod vota requirunt, [rentur,
147 Prxstaturus adest. Lugentia tecta petenti Officiisvoluere loqui, vocisque repulsam
810 Stant inopes viduique greges, et brachia mon- Elegere sux, lateant ne vulnera cordis,
[strant Qux lacrymis fecere viam. Facunda gementi
Exuviisonerata suis, quas Dorcadis ipsis Materia est dixisse nihil, nimiumque sonora
Texuerant dederantque roanus. 0 qualia fer-
820 Causa petit, quod lingua tacet, nec cessat ab
[vens
[aure,
Iroplorat foroenta dolor! non rourroure tristi
Clamosa pulsante fide; qua Petrus aditur,
148 Affeclum pietatis agunt, nec ab ore fre-
[quentant Qui menles audire solet, jubet ocius omnes
EOT_E.
veteres cadavera deportabantur, capulo indebantur, 809. Lugentia] Pulmanni Schedx et Antverp., t'n(
quem Latinitas, Grxcam vocem xmulata, ferelrum genlia ; male. Sedulius m, 129,
dixit. Isidorus )ib. xx, cap. 11, Feretrum dicitur,quod Ventumerat ad rocestilugentiaculminatecti,
in eo morlui deferantur. Estque Grmcum nomen; nam _3 Deftentemquedomum.
yepexpov dicitur aTroTOU y.p.iv. Nam Latine capulusdir ld est llentem, ut exponit Wopkensius Observ. Mis-
ciiur. Sedulius lib. III : cell., toin. II, p. 53. Similiter mmnia trepidanlia ,
Auxiliumvitale tulit, tactoqueferetro, tecta pavenlia, qusequealia contulerunt V. D. ad Si-
Surge, ait. lium i, 129. Incer i Panegyric. Constant. 22, § 6,
Idem innuit Venanlius lib. i de Vita Marlini: domos mwsiaslugentesque;ex Vossiiexcerptis emen-
Additurillud onus,deponuntcollacadaver, do, domos funestas ; videtur enim mcestus et lugens
Necjam ferre valent, sed morsin ponderacrescit. parum apte jungi.
— 811. Exuviis] Ita Cantabr., Voss. l,2,edit. Basil.,
BARTHIUS, Advers. x\xm, cap. 19. <._/>sTpov,LucasTorn. 1. In est, exuviisque. Intellige vesti-
-5o-opb;,lectulus quo mortuus effertur. Virgilius lo- menta. Videreliquis ad Sedulium v, 200.
rum, Plautus capulum , Marlialis sandapilam, Ilora- 811. Dorcadis] Grxcum norrien Sbpxavcaprea, ca-
tius libitinam,interpres Evangelistx toculumverlit; Vide Molliuroad Longi Pastor., p. 16. Mu-
tamen est cadus vel urna in cineres preolus.
qui proprie qua liebre nomen fuisse oslendit Gifanius Collect. in Lu-
couduntur. Sedul. III : cret., p. 54. Hebraiceerat Tabitha. Sxpius duo no-
Auxiliuinvitale tulit, tactoqueferetro, mina, diversis ex iinguisrepetita, uni homini in sa-
o
Surge, ait, ju.enis. cris tabulis dantur. Vide Vorstium Exere. Academ.
Erat in funeribus libitinaritts, qui procurabat omnia v, § 15. Ita Thomas Syriacum, Didymus erat Grx-
qux ad funus perlinerent; pnllinetor, qui lavabat et cum. Hujus rei Sedulius immemor po. terius pro co-
ungebat cadaver;designator, qui prxscribebat fune- r gnomine accepit, v, 579. Forte et Nonnus in Para-
risordinem; sandapiiarii, qui mortuum elTerebant. phrasi, de quo vide Nansium in notis, p. 129.
FABRICIUS, comment. inPoel. Christ., p. 103. — Ni- 811. Ipsis] Aldin., BasiI.,Torn. 1, ipsm.MSTaur_>»
bii de ferelro Lucas. Tantum memorat eos cadaver habet Lucas ix , § 39. forte itaque prxpositionem
lavisse, quo et Araloris verba pertineut, lacrymis cum mente magis complexus est Arator quam ex-
plus lota. tlle mos variis gentibus usiiatus. VirgiL pressit, cnjus rei et apud alios vestigia. Vide Voss.
_£neid. vi, 218: ad Vell. Palerc. n, 65,3; Drakenb. ad Livium i, 14,
Pars cafidoslatices, et ahenaundantiaflammis 7. Si quis lamen tertio casu accipere malit, ob se-
Expediunt,corpusquelavantfrigettliset ungunt. quens dederanl, non inlercedo.
Ubi Servius, et Ouzel. ad Minuc. Felic. p. 63. Addit 812. Texuerant] BoetiusConsol. Philos. i, pros. 1,
Lucas cadaver repositum fuisse in ccenaculo, quod quas suismanibusipsa texuerat; et pros. 5, vestem
meis lexueram manibus. Parum distat Virgilius
exposuit Buxtorf. Synag. Judaic, cap. 49, p. 700; quam _£n. IV,263,
alque illicPetrus eam in vitam revocavit. Vide Act.
apost. ix, | 39. Itaque feretrum hic potius acccperim DivesqusemuneraDido
de leclo in quo cadaver reposittim erat in coenaculo. Fecerat, et teaui telas discreveratauro.
Ita lotum et unctura corpus, aptid quasdam geutes, Notum est feminas, etiam honoratisMmas, in id
certo quodamxdium loco reponebatur in lecto, ple- apud veteres operam dedisse, ut domi lanam ttahe-
rumque in vestibulo. Forroa illius exstat egregia in renl el texereut. LanificwItine el domisedmlitulus in
monumento quod ex Observatinnibus lilterariis pro- monutnentis honori ducebaturnon minimo. Vide Fa-
tulerunl eruditi Lipsienses in Aclis A. 1740, p. 20. jv brelti Inscript., p. 252, n. 3.
Graficihoc appellant ttpoxiBeaQutet itpbBeatv: docuit 815. Quidquid]Cantabr., quhque et.Voss. I, 2, qui
id Kitliniusad-Elian. Var. Histor.i, 10. Cujustamen quod. Antverp., quisque. Deinde Pulraaniii Schedx,
de Hlo loco sentenliam rejecit vir doctus in Observ. Aldin., Basil.,Torn. 1, bona facla.
Miscell. vol. 111,p. 84. De hoc lecto quxdam con- 818. Facunda] Cantabr., fecunda, utlib. i, 137.
tulit Duportus ad Theophrasti Charact., p. 470, et 819. Nimiumque] Schedx Pulmanni, Antverp.,
Kirchman. de Funcr. l, 12 : quo tamen male refert nonnunquam. — Vox sonorus, quibusdam damnata,
locum Lysix contr. Eralosth., p. 197. Ed. Taylor., poetis lantum tribuitur; canorus prxferendum cen-
aXXixXtfftov («<.6_OTaf_svoi,irpouBevxt aUTOV, recte ver- sent, saltem in prosa. VideVossium Vit. Serm. vn,
titur, conduciotuguriolo eum exponebanl; non vero, p. 567. Hinc ex Groning. et edii. veteri apud Isido-
conductolectulo. Errorem Kirchmanni jam notavit rum ni, 18. Prxfero, perculiendo canorum. Gotlio-
vir eruditus in Animadv. ad Hesychium, in Observ. fredus edidit sonorum.
Miscell. nov., tora. I, p. 80. 821. Pulsanie] Voss. 1, pensante. Alterum niagis
808. Va.e.]Seduliusv,71, placet, sono proprium. Rutil. Itiner. i, 203,
Ne qua pius a pielate vacaret. Pulsatonotaereddunturjabxthere voces.
Ubi Wopkens. Heins. ad Ovid. Meiam. tv, 123; Bondam. Var. Lect.
809. Prwstalurus] Justinus xi, 12 , 14, prmstatu- i, 8. Senlentia autem est, ipsam rem velut excla-
rum se ea Dario ; ubi et in Franeq. uno est prwsen- masse, de quo tacebant, idque omnibus auditum
taturum. AddeDrakenb. ad Livium xxxvu, 25, 2. fuisse, quod fides adeo clare significabat.
163 ARATORIS 164
Ire foras, flexoquegenu fil pronior arvis, A NOJIfuerat promissa salus, quia fonte renalis
143 Tunc magis alla pptens. Oratio fusa To- 845 Gralia perpelux ccepitdare munera vitx.
[nanti Cxsarea venerandus erat Cornefius urbe,
825 Mox super astra volat, propriisque a clavibus Gentili de stirpe saius, queut dedita cau. is
[intrat. Vita piis sacravit aquis, ccepitquegereado
Dic, ubi sunt, mundana, tux, sapienlia, leges? Credere, quigessit, quidquid bapiismate lotis
Qua virlute negas in se corropta reverti, 850 Cortsuevitprxstarc lides: uaro roissusab aslris
Qux vitamde morte vldes? Ut munera Petrus Angelus, liuqcadi.ns, Suuimiin coospeciibus,
Sensit adesse Dei, quibus est reddenda saluti, [inquit,
830 Qux defleta jacet, falur conversus ad illam : SUn, PoioJAi, quas spargis, opes, qu» verba
Surge, Tabitha. Voca.a redit, lueique reducta [precaris;
Se stupuit supere.se »ibi, quam protinus ipse 151 Prxmia ne desint virtutibus , accipe ccr-
Prendit, eterectara turbis gaudentibus offert. [tam,
lila manas meruit Petri contingere dextram, Huc Petro veniente, viam. Sic voce coruscans
835 Pauperibus qux la,rgafuit, qua vila revenens 855 Nuotius xternis fixit mandata lavacris.
Cxtera roerohraleyat, corpusque ituraper orone B Nona Cu.it,lunc bera, magis qua reciius hora
150 Hanc subiit, qux causa fuit. Si jure roo- Prodirel jam trioa fides, quod tertia simplex
[vemur, Hociterum ter trina deeet, sacfamque figuratn
Instaurata dies animx patet, apta figuris, Singula ter faciunt, et ter triplicata falentur.
Quam niniis anliqqi depresserat umbra pericli, 860 Hxc est nona potens, oculos qux reddidit orbi.
84.0 Ad vocem conversa P.lri: caput, ante grava- Post teoehras reroeantedie, cum protulit ortu__t
[tum De radiis lux __»tacrucis, cunetosque reptevit
Legis in Qbscurajgremio, \e|qt altera surgens, Hoc sine finejubar; nam mundum constat onu<
Ecclesia prxsente, levat, lenebrasqoe repellit [stum.
Lux operum comitata fidem, qux legis ab ore Gentibus esse ljQC«m,quibus,'u_ baptis»ate loti»
NOTiU.
823. Ftexoque.]Vide Sedul. Hymn. n, 54. Non- ( ,' Alix plures prxler, Aldin.Basil., -linc.lndicat mantim
nunquaro ponere genu dicunt, ut et Lucas Act. ix, Petri illam T-tbiiha» suhiisse, qua per liberalitatem
§ 40, Ciij xa 7-VKTC. Hanc tocutionem paruraGrxcam in pauperes vita dabaiur.
nonnulli censucrunl; quorum errorem correxit Bur-. 847. G-ti/t-i].t__tCWtistianisdkebantur, quicunque
man. ad Ovid, Metam. m, 340. superslitioRXveleru» religioni erant dedit_. Ratio»
823. Arvis]Vo_s. 1, arlut. Hoc tuejri posset notior netn nomtois exposwt Vorstius ad Sulpic. Sever.
Grxcismus. Juvenal. Sat. vut, 4, Hist. Sacr. u, 14, § 4. Mura adfhxe Sedulii i, 1,
Humerosqueminorem <_umsua gentHesstudeantftgmentapoetx.
Ccirviiiutn. Ubi Juslus Specim. Observ., p. 71, mavuU, studue-
Ubi in ms. vidi, nasumque minoremCorvini. Adde runt ficla quia iia legiiiir kn Anonymi VHa
poetm,
Vossium Art. gramm. vn , 41. Arvis timen Aratori Adalberoms. Sed non satis validum Uiudargumen-
videtur couvenieniius. Vide superius ad vs. 35. tum. Vulgatnelecttoui luenda. opfoaani Auonymo
825. Propriisquea] lia ex utroque Voss. edidi. In Vitam S. Tilloois -Paall Bollaaduni 1 Januaiii,
omnibus reliquis est, propriis quia. Corrupcrunt id ubi lixc exstant : Igitur apad cum geniilespoetmsludeant
librarii, non a
perspicientes pro propter posilura, de sua figmenta protixh pompare slylis. Aperte boc ex
quoCortius ad Cicer. adDivers. xm, 10. Seduiio est expressum; locum autepa, suppediuvit
826. Dic] Sedulius i, 204, Vossii diligeniia de Vit. Serm.. iv, 17.
Dic, ubi sunt, natura, lua.post talia leges. 851. i»J Hoc deteuitVossuuterque eted. Antverp,
Ubi notx. Legh est in Torti. 1. Si placoat, muudana 852. Ottrt-jVoss, 2, a.i(Fet
erit nctitrum pltirale, eodem modo quo caruia pq«(»,D 855. Fixit] Voss. 1, fudit.
et similia, qux contuli ad Sedulium i, 12Q, 856. Magh] Atdin., Basil., distinctioite postposita,
829. Senstlj Basil., Torn, 1, sentH. junguut cum hora. Potius refer ad vectius; passitn
850. Defieta]Uterque Voss., deflecta; in pnorita-. enim couiparativo addnur. Vidit itt quoque Fabri-
men delendi nota addiia erat luteix supetvacux, cius commentai;. in Poeu Cliristian., p. 57. ItaHe-
Defteta idem est quod Ueta..Supr. 171 , raldus opportHnepotius magis luetur iu Aruabio Ad-
Cumdefleta eiiam,perhiQCiaque \e.rs. geiites u, p. 81. Adde Vossium Art. gramui.
corpora. lii; Banh, Adver.s.xxt, 3;Taubm. ad Virgil»
Adde Wopkens. Observ. Miscell.nov., loro. II, p. 53. vu, Ciijic. 48; Duker. ad Flor. IV,2,47 ; not. ad Sedul.
836. Itura] Elegansest ainicissiini Wassenbergii, v, 547,.Grxci f_a),>tov itautunlut. Nansius ad Nouni
v. c, conjeclnra, et maxime probahilis, iieraia. Parapiir..,p. 41. Heupel. ad Marci Evang. vu, § 56.
Infr. n, 84, Davis. ad _h-xiui.Tyc, p. 531. Valckenaerad Hera-
Hmc itetare dacens; dot. n, p» 171,.Rboer ad,Porphjr. de Abslin., p. 76.
C1605, 1'ariler valde maxime,adjnodum,a.Iditur ^uperlalivis.
Dissonanon iteral; Wopkens.Observ. Miscelt, vol. VIII, p_ 38; et Grx-
superius 228, cis f_._.wTa,ut apud -Elian. Var. Hisu u, 4. Eeupel.
Hceciterata reor. ad Marci Evang.vu, § 36. ha,%' aptaxos apud Ho-
Adde Gronov. Diatr. Slat. cap. 54. Burman. ad mer. lliad. A, 69.
Ovid. Heroni. xvm, 135. Ex Groningann cod. eam- 862. Nata] Cantabr., Ed. Fabricu, Bibl. Lugd.,
«li-mpostlimiuio reddendam arbitror Isidoro i, 16, oria. Videtur esse ex glossa et effictum ex prxce-
falimbachius diclus, quia tracius a Racchioest. lta deitli, ortum. Eleganter enim nasci pro ortri adhibe-
edit. antiqua el Gothofredi. Scribe, quia iteratus. tur. Lucan. m, 231,
837. Uanc] Schedx Pulmaoni, Antverp., huic. Ostiauascenticontrari»solverePhcaba
165 DE ACTIBUSAPOSTOLORUMLIB. I. lOff
8C5 Piena repurgato fulserunt lumina mundo. <Jk 885 Quem vetat hac landem; veniens xtate tte-
Hanc solet ille sequi denarius, omnia donans, [demptor
152 Qu* prxcepta decem servantibus arbiter Peccati dilione preipi : sic denique sexta
[offert, Fertur et illa geri; fessusde calle magister
Nec sinit, ut tardos prxcedant xre priores, Cum, putei super ora sedens, per vasa puellx
Temporis hujusqpem, quam sacri fontis adivit Pocula qaxrit aqux, r.equiem facturus ubiquc
870 Prxvius, o utinam nostrx petat aclio vitx, 890 Eccle>ix de fonie sux : qua Pelrus in hora
Mortalisqnesibi studium proponat origo, Esurit, ille sitit pius ad sua dona niagisler
Ut credentis amor rerum speculctur lionorem, Addere semper amans; cui npininis auxit ho-
Et ferat exemplum meriiis, qui prxbuit undisl [norem,
Jamque capax fidei Cornelius, indice voto, Dat parier nutrire fidem; lxtabitur orbis,
875 Ad Petrum tresire jubei. Confessiotrina Hac saturante fame, qux mpnere pinguior
Sic venit generantis aqux, numerumque per [omni
[ipsum 895 lg4 Deliciosafluit, nuilumque relinquit ina-
Europx atque Asix Lybixque tenebitur orbis. [nem
153 Ardua progredilur ccenacula Peirus _rj Perpetuas latura dapes. Qui solvere nosti,
[adire, Excute, Pelre, mex retinacula tarda loquelx,
Jam medio torrente die; locus instruit allus Deque tuis epulis exhaustx porrige lingux.
880 Despiciensquesolum, Petrum caelestiasemper, Claviger xlhereus ccelum cnrispexjtapertura,
Non terrena sequi: sexlx quoque.circulushorx 900 Usus honore suo; demittitur inde figura
Detegitxiatem qua Christus venit in orbem Vasis, ut in terris sit visio, corpore Pelri
Largiri salvantis opem : numerusque dierum Oinnia posse capi, qui, quidquid sumit eden*
Prxtulit exeroplum quo condidit antea mun- [dum,
[dum, Ecclesix facit esse cibum. Prxfertur imago,
NOT_E.
Burman.ad eumd. u, 106. Contra mori. Tertullian. vet. part. i, lib. i, cap. 6. Sic S_>f_«Tiov apud Lysiam
de Resurreet. carn. 12, Dies moritur m tioclem. occuirero de parbe domus interiore, qux simul erat
865. Plena] Pulmanni Scltedx, Antverp., plenave suprrtor, osteiidit Stephanus iii Scltediasm. m, 28.
purgalo. 885. Hac tandemj Voss. I, hacveniens wlate Re-
868. Sinit] Cantabr. siiu ut. Schedx Pulmanni et demploreadem; in 2 est, hwceadeinvcniens. Aldin.,
Antv., sunt ut. Basd., Antverp., Tornxs. 1, hac ipsa. Posterius
868. Prmcedani]\oss. i,prmcellant. Nihil interest. < C non dispicet.
Varians scriptura orta est ex viciuitate litterarum D 893. Lwtabitur]Voss. 2, jactabUur : quod glossx
el.L , quas cnnfusas docet Sciopp. Verisiin. ui, 8. -per lcelabitur exponunt. Gorallus adSeveri _Etnam
Teslem addo Isidorum Orig. u, 30 : A noia est argu- 23, ex glossis anfiquis profert: Jactari, xuvxaaSut.
mentum,cum sui nominisargumenlo aljquod dicilur. Aliud lamen seexemplum habere negat.
Vere Groning. exui [lege ex sui] nominis argumento 894. Pinguior] Barihius ad Sedulii Prolog., vs. 7,
aliquodelicitur. ldem IX,1, qua Nmvius et ex ora- irian. cilat dilior. Alterum tuetilur dicta ad epist. ad FIo-
toribus Gracchuset Catoet Cicero, vel cwlerie/fulse- 7.
runl : non effuderunt.Loium constilui ex Groninga- 895. Deliciosa]Vid.Barth. ad Sedul. Prolog. vs. 7.
no, male habitum a Gothofredo, et in edit. anliqua RutiJ. lliner., 57£,
corriiplum. Emcndandus quoque Benzo Paneg. in Stagnaplacentsepto deliciosavado.
Henric.III, tom. 1 Scriplor. rer. Geriq. Menckenii, Frustra illic desidiosa tentat vif doetus in Observ.
p. 960 : Maro Vales Mantnanus, Lucanus et Siatius, Miscell., vol. III, p. 366.
Pindarus seu Homerus,ei noster Horatius,, Grillim, 895. Relinquit]Voss. 2, Basil., Torn. .1, reliqui..
Quinlillianus, CotnifUiTerentius. Quis Griilius? le- Possetper enallagenexponi. Temporadiversa raillies
gendum puto Ovidius: nisi quis de G-elliocogitare jungi notavit Ruhnken. ad Rulil. Lupumi, p. _S5.
mallel, quod lauen roibi non admodurosit proba- 901. Vasis] Xxsvosest Lucx, qnx vox geqeratim
bile. uiensilia designat, atque ob sequentia de stragtijo
868. Tardos] Serius vocatos. Non sinit ui prrus vel simili involucrocapienda videtur.
vocati prxcedant xre, sive ampliorem pecunix par- D 901- Visio] Cantabr., viso : i.nfr.031,
tem accipiant serius vocatis. Omnis htijiis loci sen-
teniia pendet ex Chfisti narratione Matthxo memo- Comperitaccitus,qux sit sua visioPetras.
rata in Evang. cap. xx, iuit. 902. Quidquid] Aldin., BasiL, quidquam. Stafiffl
876. Venit] Ita Cantabr., uterque Vossianus. In Voss. 1, subdit edendum.
omnibusreliquis, veniel. Perfeclo lempore utitur, ad 905. Prwfertur] Voss. 1, proferiur. Alterupi ma-
ipsum Comelii facium respiciens. gis placet. Supr. 112,
!»77.Orbis]Ganiabr., Voss. 2, Tomxs. 1, oris: qui Hxc quoquelux operisquidprxferat. '
immutarunl, non cogitaveruni orbemde sitigttlispar- Ubi vide. Prwferre swvitiamest apud Isidorum x, p.
tibits tlici. Barlh. atl Clau lian. Bell. Gild. 5. Uitde 1086; sed ex Crojiingano locutn poiius ita consti-
pro regione eliam ponitur. Burman. ad Grat. Cyneg. lue : Swviliam enim perfert, nec ultus est, nec uilo

150. Versus hic deest in Basil. ignominimcommoveiurdolore. Orosius vi, 15, Per)a-
878. Comacula]Vide ad vs. 104, et Demsler. ad toque ad se ac viso Pompeii capile. Legeudum piiio
Bosin. v, 48, et hic locus indicio estjam hujusxta- ex cod. Trajectin., prwlatoque,quam codicis scriptu-
tis Scriptores vocein Suuu in Aclib. apost. x, § 9, ram non adeo miror neglcxisse Havercampum, cuui
rtoii accepisse de teclo. ut tSarilioliiiusin Paralyt. N. in varieialibus excerpendis eum fuisse negligentio-
T.,p. rs. 566, et Albeiii Ubserv. Philol., p. 139; rem dudum eruditi notarint. Solemnis autetn est
sed pro coenaculo,ut vulgaius interpres vettit, in su- prxpositionum pro et prw permutatii). Vide Drakenb.
perioru, probatus a Pricxo, el Vitring:)de Synag. ad Liviurovi, 40, 1. Adde superius ad vs. 50.
167 '„- ARATORIS
Quatuor ordinibus se submittentibus; una A Discretx conjunctus aqux; maculosus oberrat
005 155 Ecclesix forma est, qux quatuor eminet 950 Anguis, et exstinctum lymphis gemit esse ve-
[orbis nenum.
Partibus, et laxat totidem praeconibusora, Comperit accitus, qux sit sua visio, Pelrus,
Omne genus relinens volucrum, pecudumque, De meriio qui nomen habet, nam Pelrus He-
[ferarum, [brxo
Reptiliumque simul; mortalibus ista cobxrent Agnoscerissermone sonat; pro munere Cliristu_
Ex meritis vitiisque suis : patet ergo, quod Sic vocitare dedit, quo cognoscente patescit.
[auctor 935 Descendit visurus eos quos miserat illuc,
910 Jussit in Ecclesix transfundi viscera genles. Qui laticum quxsitor erat, descendere Petrus
Macta et manduca, dum prxcipit; abstrahe, Dicitur, ad plebem veniens gentemque no-
[quod sunt, [vellam,
Et tibi fac similes; qui vertitur, alter habetur, Qux necdum cognorat aquam: pars mersa pro-
Denique Saulus obit, quia Paulus vivere coepit. fecto est
Absit, Petrus ait; quanta est reverentia sanctx Sacro fonle carens, cujus via ducit euntes
915 Legis! et esuriens oblatas respuit escas. B 940 Ad patrix melioris opem, qua pergere cessans
Ter sonuit Domini vox, qux dictala saluti esl: Nonintrat, quovita vocat; comitantibus iisdem,
Hoc Genitor, Natusque simul, sanctusqueper- Cornelii properat coeleslia regna daturus,
[egit 157 Sanctificare domuro, genibus quem, poplite
Spiritus, huic fidei pugnax cadit Arrius, unum [flexo,
Personas tres essenegans; Sabellius unum, Non sinit advolvi: gratis dare munera suetus
920 Sed Patrem coufessus, ail, qui deinde vicissim 945 Arcet honoris opus : caput hinc novus erigis
Filius el sanctus dicatur Spiritus idem, [orbis,
Sed totus sit ut ipse Pater, quodque ordine Qui percussus eras antiqui dente parentis,
[trino Natalemque libi fons reddidit; edite rursus,
Continet unus apex, hic dividit, ille relinquit. Ne preme colla luis, alienis libera, culpis.
156 Victus uterque jacet, nam jussio trina Ut primum fari sublimia dogmata Petrus
[monentis 950 Coepit, et xterni mysteria pandere Cbristi,
925 Personis numerum virtutibus indicat unum, Magnanimesstupuere viri, vocemque sequentes
Quo vocat imperio gentes; hoc credere fas est, Invenere viam : quid non credentibus offert
Si volumus complere fidem, facis omnia, G tndubitata fides ? cui nunquam munera tardant,
[Christe, Nec faciunt divina moram : mox Spiritus almus,
Sanguine munda tuo, lateris qui fluxitab ictu, 955 Indulgens varias opulento munere linguas,

NOT_E.
904. Ordinibus] Quam significationem huic voci 928. Lateris] Aldin., Basil., Tom. 1, distinguunt,
dederit Arator, me ignorare fateor. Codices nihil mu- luo laterh, qui.
tant, neque datur conjeciurx locus. Exprimere voluil 929. Oberrai] Quxdam edd., oberret, et mox, ge-
est in Actib. x, § 11. Vulgatus vertit, mat; ut certa res designetur, alterum magis placel.
itpxuts, quod id
initiis, neque satis accurate. Grxci ita exprimunt 931. Qum]Pulmanni Schedx, Anlverp., quam.
cujuscunque rei extremitates. Dignissima est qux 954. Palescit] Ita.codices,sed Aldin., Basil., Torn.
hac de significatione vocis inspiciatur, observatio 1, patescat._Indicat Christum per Petri agnilionero
Valckenaerii ad Herodot. lv, p. 508. fuisse manifestum ; cognoscerepro agnoscere. Vide
905. Ecclesiw]Voss. 1, F abricius, Antverp., Bibl. adSedul. v, 11.
Lugd., transponunt, Fotma est Ecclesim.Consule ad 938. Cognorat] Cantabr., cognovil. Mox Basil.,
epist. ad Vigil., vs. 9. aquas. Sed alterura rectius, quia speciatim aquas ba-
911. Quod\ Canlabr., quot; Ed. Basil., qum. Vul- plismi intelligit.
gatum prxslat, hac sententia, aufer ab iis illud quod D . 942. Cornelii] Fabricius in Indice monet sectin-
sunl; eoque ablato, fac libi similes. dam hiccorripi, qux producitur vs. 846 et 874. Non
914. Sanctm] Fabricius, Anlverp., Bibl. Lugd., video; ttltimas syllabas contraxit Arator, ut mox in
sanclo, ut ad Petrum referatur. iisdem.
916. SonuitJ Voss. 2, sonavit. 943. Qttem] Pulmanni Schedx, Antv., qum. De
Priori a Se-
919. Sabellius] longa, qux corripitur poplite flexo vide ad Sedul. Hymn. n, 54. — Vocem
dulioi, 317, sanclificareLatinitati ecclesiasticx recte asserit Nol-
tenius Lexic. Anlib., pag. 718. Adde ad Sedul. n,
SnmusqueSabelliusesse fatendum. 244.
In Aratore hoc jam notavit Vossius Arl. gramm. 945. Erigis] Ita scripsi ex Cantabr., Voss. 1. In
li, 39. omnibus reliquis est eriqit. Id damnant seqtienlia.—
922. Trtno]Voss.l ,inttno,contraAratorismenlem. Voss. 1, caput huic. Cl. Wassenbergius prseterea ma»
923. Relinquit] Ald., Basil., reliquit, ut supr. 895. lebat. arcet honoris opes, ob prxcedens gralis.
924. Nam] Voss. 1, jam. Vide supr. 618, et ami- 947. Natalemque] Voss. 1, nalalem tibi fons modo
cLssimumvan Dorp in Observ., cap. 11. reddidit.
924. Monentis] Antv., movenlh; eadem confusio 951. Maynanimes] Ila Voss. 1, 2, Aldin., Basil.,
est infr. 1044. Antv., Torn. l.Reliqui, magnanimi, Vide ad vs. 146.
926. Quo]Cantabr., qui. 932. Quid] Voss. 1, quam.
169 DE ACTIBUS APOSTOLORUMLIB. I. 170
Complevit sine more domuru; baptisma fre- A 159 Gaudia nostra teris ? non sunt nova mu-
[quenlat [nera Petro,
Petrus, ut ablulos flammis purgaret in undis. 975 Tot vicibus signata prius, cum nominis alrai
Exemplo caret iste locus.quo Spirilus almus tluic Christus dat laude frui, quem jura locavit
158 Prxvenit, quas sanxil, aquas; qui talia Ecclesix portare sux, cum littore navcs
fsemper Prospiciens asiare duas, prxccpla ministrans
960 Addere dona solet, solisque ex fonte renatis In Petri vult puppe vehi. Synagoga profecto
Imposita properare manu; gerit ista vicissim, 980 Sicca remansit humi, postquam doctrina ma-
Ne qoisquam putet esse suum, meritisque ve- [gistri
[nire, Ecclesix dedit alta sequi, stat perfida terris,
Quod variat, qui sponte parat, nam Spiritus Jam pelago currenle fide, sua quippe figura
lalnius Hxsit utrique rati. Joseph Judxa vocabat
Nescia mensurx fert prxmia, plusque mini- Hunc natum, cui Pelrus ait : Tu, Christe, pro.
[strans, [baris
965 Qoam sperantis erat, prxcedit gratia voium. 985 Filius esse Dei: pars hxc defigitur arvis,
Pervenit, hinc abiens, sublimem Petrus in B Qux cecidit lerrena sequens; processit in ai-
[urbem, [tum,
Qux retinet vexilla crucis; piebs citncta re- Qux crevit divina Ioquens : cum pisce sine ullc
[quirit, In lenebris captura fuit, nam tempore lucis
Gentibus unde salus, aperit quibus omnia do- 160 Lux quia Christus adest, spoliat vada salsi
[ctor, [draconis,
Subjungensque monet, nunquam fas esse ne- 990 Ut cunclos ad littus agant sacra retia fontis;
[gari, Et de cxrulei rapiantur fauce profundi.
-70 Qux veniunt bonitate Dei; sententia voce Nam mare mundus erat, cujus de gurgite Pe.
Digna pii monstrare palam custodis amorem, [trus
Ut velit ad cunctos co.lestia regna patere, Humida lina trahens, verbo piscante, carinas
Qui tenetbassinefine fores: quid, turba,querelis Complevit majore sinu, quia turba duobus
NOT_E.
958. Lo-tts] Voss. 2, lacus. Forte id placeat, ob < Q ad Maced., p. 15. Quem fovereassoles, invidiosedete-
sequens aquas. Emendandus sane ila Isidor. xni, 21, ras. Ita ex cod. protulit Barthius , placuitque illud
Gurges proprie locus allus in flumine. Puleus est lo- Bondamio in Otiis ad Isalam fasc. 2, p. 59. Sed
eus defossus. Ex Groning. scribe utrobique, lucus. delerreas, quod, alios secutus, edidi, unice verutn est.
Ex simili litterarum a et o confusione emendandus Macedonius enim deterrere videbatur Sedulium, ut
Martialis iv, 22, potius vellet alteri librum siinm inscribere. Confer
Conditasic puro numeranturlilia vitro. qux ipse Sedulius deeo memoratp. 10.
975. Tot vicibut] Ald., Bas., persmpe assignala
Scribe ex opiimo Thuani cod., ctijtis ad manum va- prius.
riantes, candida. Ipsa comparatio corporis Cleopatrx, 976. Huic ] Ignorat hunc versum Cantabr.
suli unda pellucentis, id jubet. 977. Naven ] Glossa in Cantabr. ascripserat barcas.
958. Quo] Edd. qttxdaro, quos. Adhxsit sequens De illis vide Fabricium in comroent., p. 20; Voss.
littera, ut sxpius. de Vit. Serm., p. 268.
959 Sanxit] Voss. 2, sancit. 987. Qumcrevit]Sequentem versum male huicprx-
959. Qui{aiial_iaCaniabr., Voss. l,Aldin.,Basil., ponit Voss.2.
Bibl. Lugd. et Fabricius. Reliqui, vitalia. 988. Nam\ Ita edidi ex Cantahr., Voss. t, 2. Ald..
963. Quod] Pulmanni Schedx, Antverp., qum, Bas.,Torn. 1. jam. De qua pcrmutaiione
tanquam ad merilis foret referendum. Potius arbitra- vide ad vs. 618 Beliqui, et 924. Opponit Arator capturaiu
tur Arator nemini existimandum esse id (hoc esl ea nocte et lucc. Illa nilnl capiebant, hac velut inagna
Spiriius dona) venire ex roerilis, qui Spirilus ca eral piscium copia. Jam reposuerunl igmir illt qui
sponie dona parat, sive flamma, ut in aposlolis; sive D ] non cogitarunt num interdnm esse adversativum pro
aquis baptismatis, ut in aliis. Vide Act, apost. xi, sed, de quo Duker. ad Florum prxf., § 2. Ita inter-
§16.— Variare est alternare. Vide Wopkens. ad prclor loca de qnibus Canncgieierus Disquis. de No-
Justinum, in Observ. Misceli. nov.,tom. X, p. 237. lis, p. 359. ita et in objecttonibus adhibctur, nisi
967. Cruch] Infr. n, 257, quis illic ellipsin statuere inallel. Vide Ernesti cl.
Locatendit ad urbis, Ciccron. voce NAH.
Cui radiant monumentacrucis; 989. Quia] Aldin., Basil., Torn. 1, qui. Antverp..
et 845, qum.
VaJovidere crucisvenerandamgentibus urbem. 989. Salsa\ Vide ad Sedul. m, 53.
969. ZVtmguam] Pulmanni Schedx, Antverp., nus- 993. Lina] Ex Virgilio Georg. i, 142.
quam. Expressit verba Petri Act. xi, § 17 : 'Eyti 5. Pelagoquealius trahil humidalina.
xis nu-rrnSwuxbs xto\vaui xbv @ebv.ltiic np-nvmalebat
Sopingius, notatus recte ab Alberti Observ. Phil., Ubi Cerda. Silius vn, 503,
p. 427, et Peric. Critic, p. 24. Ducenssinualocaptivumad littora liuo.
970. Veniunt] Cantabr., venianl.—Voss. 2, pietale Ducens hamato illic etiam inveni in edit. antiqua
Dei; non male.sVide ad Sedul. i, 196. 1514.
973. Fores] Respicit ad Petrum ctavigerum,de quo Lugdunensi 995. Carinas] Aldin., Basil., carinam; sed vs. 978
supra vs. 75. duarum navium merainit, quibus vs. seq, duo populot
974. Teris] Minuis. Vide Wilhof. Specim. Gunth., comparat.
p. 92. Eo sensu deterere capiunt apud Sedul, epist. 994. Turba] Voss. 1, iUala.
PATROI,. LXVIII. 6
171 Aft._fd-._S .74
995 E populis ventura feret, gentesque levavit A1020 Se cofhitante dit.; cdfelivefi-fciitefrM_.f'«,
Tune famulante salo, plenaque in puppe fate- 16_S Carceris umbra fugit; pulsx periere te-
[tur tnfebfx,
Ecclesiam, cujbs placida stattone reeondit, Ltieifetb' ra-dlanM.ftbvd; boldf ixSiiM sfter,
' Et frrotSta Videht iih_thrrl_ -fgph_ctii_ solem.
Quod Dorriiriiseffhone capit, qui dtxerat ante
Esse alias; quas quaferatoves; has riefnpe para- CuSiodumvallante manu, inter vincula Petro
[bat, 1025 Corpore SOmnuSefat, std ebifl vl£11_fetin
1000 Qiias nunc rite vocat, per quas elementia Pfetfi [illo,
Cringregat xthereis humana pecuiia septis. Qux nescil di-rdiire, fid« : hoc Cjfhtidt cla-
Non deerit soa faina locis. Petrits. orrifliapren- [inant:
[dens, Dormio corde"vigil; Lxti aocoriitentaflghfx
Bcthsaida satus tfrbe fuit, qux noroine Hebrxo Discite, qui liquido meruistis ionte renasci,
Venatorurh est dicta dortius, quia verus ab Et. qtix fortff-lmanet sacfato Irt cdfporfe Pe-
[illa [tri,
1005 Ecclesix venator adest, qui cuncta p.ragrsths 1030 Cernitd COrd* pte:ddefet harie vifiutis apertx
Cinxitj et ad fidei collegit felia gentes. B Arigelus ipse viaro; tffngfihs l_tus ithftulit, in
161 Clauditur obscuro, sed non sine lumine, [qua
[Petfus Ecclesix stat parte csl_hit;qoa ntmtius bttam
Carcere, nec possunt tenebrx callgine fulva Noterat, inde levat. Lateri subnexuit arcx
Eeclesix celare diem : commtine pef ohines Ostia saneta Noe elausis animalibus. Iiinc est,
1010 Supplicium timor ilie facit: custodia Petri 1035 Diluvio vastante, salus. Producitur Eva,
Publicn poena fuil; propriurb sed pastof bvile, Dormilante viro. lateris generata propagri,
Servalo custode, regit, quem ditat hohorfe Nomen habens vitx, si ounquam culpa fuisset,
Ter Dominum confessus aroor; de titfmine Sic mansura magrs : Christus post myslicus
[Petrx [Adaro,
Nomen Petrus habens xterna voeabula porlai, Dignatus dare membra cruci, atque in carne
1015 Fundamenta gerens nunquam passufa ruinam. [perempta
Exspectate tuis, cunctoque in tempore charus. 1040 Morte premi, qua vila redit, nova dona li-
Et nobis jam, Petre, venil simul oronibns [quoris
[exi. Per lateris sacravit iter : nunc angelus ilta
Quos stimulat natura prior! Jam ndcte pro- G Petrum parte vocat, mens credat ut omnis, in
[iuiida [ipso
Angelus, astra ferens, ergastula candidus in- Ecclesix constare decus, teneatque superno
ftfat; Assertore fidem, quo ealceamenta monente
NOT_E.
997; Reeondit]Pulmanni Schedx, recondat. Atltv., tera.— Nunc cura prior Aldin., Basil., Antverp.,
recondeti . Thffi; 1.
1004. Quia] Omnino non displicet quam, quod est 1018. Jam] Cantabr., nam. Vide ad Vs. 988.
in Voss. 2 et TOHK1. — Apostolos venaloret CSse 1019. Attra] Lucem secnm afferens.
dictos ostendit Barthius Advers. XLUI,8, 1029. Et quw] Pulroanni Schedx. Antve.p. mqite.
1006. Cinxit] Respicit ad venatores, silvas cingen- — Firma manet, VoSS;1 :sed vide ad vs. 159.
tes. Auson. epist. tv, 1030. Aperim]Voss. 1, 2, aperte.
1634. Clautis] Pulmanni Schedx, Antv., clausus.
An cumfratre vagosdumeta per aviacervos Non satis acctirate Fabricitis distinguif: Not: clautis
Circuindasmaculis,et multa indaginepiunx. animnlibushihc esi.
1038. Addm] Priori toiiga, qux aliis cofripitur.
Fiebat enim venatio per lineara pcnnis rubenlibus
dicebatur. Casaubon. ad Ulritisque exempla satis copiose peti pbsstth. ex in-
distinctam, qux formido Ddice.Fabricii in Poetas Ghristiaiios.
Apul. Apol., p. 182, et late Demsler. ad Rosin. i, 1044. Ca/-eamentfl]Antepenullimamhabet brevi_b_.
7, p. 119. Hanc indaginem dici ostendit Duker. ad Prudent. Steph.:
Flor. in, 6, 11; Drakenb. ad Liviuih vn, 37, 14 Plantiscalceanientadi_solutl_
1012. Regii] Legendum forte, tegit : sane hxc Pronusd_tr_h._e studebatunriS1.
duosxpepenhutata. Drakerib. ad Liv. xxxvil, 11, 3.
Bnrman. ad Catalect. m, epigr. 260. Ita pater meus Vict. i:
apud Aurel. Vict. Cxs. 61, 3, emeridabat, hostesho- Ctfitangete nonsufn
nore nc forlunis manenlibus rexit. Lipsienses tamen Calceameiitapedumd;gr,u9.
in Aclis A. 1734, p. 3, texit illic defendunl, pro in FABRiciiJs.eri-iiment. in Poet. Christ. p.25.—Posterius
fidem recepit. apud Fabricium testrmonium non est Victorini, sed
1014. Portat] Pnlmanni Schedx, Ahtv., poria. Nostri infr; », 79. Mtror Falsterum in Supplem. L.
1015. Ruinam] Aldin.,Basil.irttt'nas. Poelis quidem L., p. 47, calcimenlum pro calceafnenlo adhibitiim
numerum pluralem frequentissimum esse demonstra- affirnfafe. Utitu. locOGblumellx R. R. xn, 3,1 ; sfed
vit Schraderus V. C. Anim. ad Musxum, cap. 2;sed illic calceamenta tegitur. Expressit bxe Arator ex
cum intelligat ruinamuniversara.singularem prxfero, Act. apnst. xn, § 8, bttbSnaat xa aavSakta. Vulgatus
ex eadem ratione qua cinerem tuetur Burroannus vertit interpres : et calcea le ealigas luas : qu;e ea-
apud Ovid. Her. I, 24. dem habet Joan. Cafesianb-S de Institul. Cb_iiob.I, 2:
1018. Quot] Voss. 2, quo. Adhaesit sequeos lit- ubi ealigis tuit noliem emendasse Vonckium Lect.
175 DE ACTIBUSAPOSTOLORUMLIB. 1. 174
1046 1Q3 Hi tooruere pedes, tetigit quosdextra ma- A Femineos, loquilur redeuntis gloria carnis
[gistri, Ad sexum, quem mater habet; patet hinc quo-
164 Quae totum mundavit aquis: eradienti- [que vatem
.[bus.illis, : Ecclesiam sensisse suum, qux gaudia portet
Conclusx cessere fores : pulat omnia, somno In cunctum diffusa gregem : quis talia fando .
Ludificante, geri, cui prxmia vera paravjt,.. lt.t>5 Explifcet, iiit v^fbis atloliat poridera rerum?
Majestasignara doli : jam ierrea claustris Maximus ille pavor, gelidos qui strinxerat
1050 Porta patet, rigldi laxant sua viiieulriposte_. [artus,
Gentibus abscidens durx fefitatis aeumen Lxlitix mensura fiiit; manet omhe 'pWxvum
Aspera cuiicta dofnat, ne jariua fixa veiaret PignOris hujus apex, et sidefis bbiihet iit-
Orbis iter, quo cursus erit: dic, gihria refurii, [star,
Ferrea quid mirum si cedunt ostia Petro ? Corpore quod Petrus sacravit, et angelus
1055 Quem Deus xthCTe* cu_.od-tn d&putataolx, |pre.
165 Ecclesixque sux faciens retinere cacu- 1070 His solidata fldes, his est tibi, Roma, catenis
[men Perpetuata salus; harum circuthdata nexu
Infernnm stiperare jubet: mox liber ab hosfe g Libera semper eris : qnid enim oori vincula
Divinumcetebravit opus, quem primapuella [prxsicnt,
A tenebris remeare probat. cui graiia Christi 166 Qux tctigit, qUi cunctapotestabsolveret
1060 Rem dedit esse parem; visus adit ipse resur- [CHJUS
[gens Hxcinvictt manu, vel rel.giosatrii-fhpho
NOT_E.
Lat. ii, 7. Neque tamen ita satis accurate intOrpres; Siatius Theb. vu, 64 :
potius tandalia vertisset, ut ostendit Dilherrus Far- Clansxqueadamanteperennl
rag. rit. sacror. ii, 16; neque et recle Arator usus Dissiluerefores.
est cai--am-ttf. voce. Potius turh biioSnp.axascri- 1051. Abscidens]Hoc reposui [ex\Voss. i, 2,ed.
psissetLueas, qtiicaleeisunt totum pedehi cingentes, Ahtv. In reliquis estdbscindens.Cum hic de acumine
cutn sandaiiis lantum plantx pedum muniebantur; feritatis, tanquam membro absciso, loqu itur.alterum
hinc vincula aliis sunt dicta, ut docel Cerda ad Vir- prxtuii ex ea disiinclionis ratione quam attigi ad
gil. JEri. vin, 458, licet pfo vulgari catceamfentovox Sedul. v, 272. lta apud Althelrouro de Laud. Virg.,
interdum adhibeatur. Confer Perizon. ad _Elian. p. 721, tofn. 1Thes. Canis. Legeiiduinputo :
Var. i, 18. Hxc distinctio eo magis ob.ervanda est, Dumcaput abscisumpopuliad convivia.vectant,
quia cxterpquin pugnare videntur loca Matthxi in non abscissum.
Evang. x, § 10, et Marci vi, § 9. Ea conciliavithiric 1054. St ceduht] Canlabr., sicedunt, littefa re-
egregie Salmasius ad Tertull. Pall., p. _88 i.quem (Q tracta. Sic cedunl, Fabric, Bibl. Liigd. Si cedant
sequitur Sagittarius de Nudip. vei. cap. 1, § 19, et citat Alexaiider a Tufre de Futgenti Ratlio eccles.
Segaar Observ. in Lucam, p.,214, ubi late hac de fe
agit, et prxterea ostehdit pfiscis temporibus sahda- hierarchix, part. i; lib. iv, p. 223. — Hbstia Ald.,
lia fuisse feroinarumopulentioruin , licet et nonnun- Bas., Torn. i. Mifumtreseditiones, easque fneliores,
quam viris tribuanlUr. Heroibus et heroinis ascfibi in idem hoc vitium conspirare potuisse.
docent illi quos excitat Burnian. ad Catalect. n, p. 1055. Depuiat] Destinat, assignat. Ea significatio
262; et apud Romanosmulieres soleis sive sandaliis scriptoribus debetur postetipribus, qritiquiores eiiim
usas, ostendit GracViusad Ciceron. de llarusp. resp. pro xstimare, een_fereaahibuefurif. Vide Vofstium
21. — In h»c angeli dicto indiciuni mihi videtur ad Sulpic. Sevfer., rlist. sadf. /, 33, 4; Nolten.
inesse, non opus fore ut Petrus rem celerrime agat, Lexic, p. 498.
sed tempus juslum sibi sumeret sandatiiscolligendis; 1057. Jufcet] Interrogandi signum addebatur in
neqne enim metus efat ne cu.todcs exciiarentuf. Voss. i.
Sandalia utique pedibus erant ab iis aplanda, quibus i(\5S. Pueita Rhode, quqd nomcn a rosa dedu-
non adeo erat festinandum. Contra obtitiebat in Alc- cium, ut etalia ]mulieruui,
mena, virum Amphiirvonem excitante, ob lucem b'is desuropta esse notat MbHiusad iiojninu a uoribus et her-
media nocfe in cubiculo circumfusam , apud Theo- P-.*6- Longi Pastor.,
critum Idyll. xxiv, 313: i i
1059. Cui ] It_ Cantabr, Ih Voss. 1est quta gratia,
"Avcra, pnSe-nbStaatxsois ittb aavSxla Beins, et iia edit. omhes, pfxter Tofhxs. 1, in qua , quut
qaem locum exposuit Marlinus , Var. Lect. i, 4. — t) sanguine.
Vocem mpiZaacu apud Lucam referendam esse ad 1062. Hinc] Bibl. LUgd.,Iiuic.
tunicam succinclam docet Salmas. ad Tertull. Pali., 1063. Suurn] Vbss. l,suam.
p. 72. 1063. Portet) C_iita'bf., vortat.
1044. Monente]Recte Cortius in margine exponit 1065. AtttJ.Voss. |, «/. lta apud Virgil. Eclog. 6,
74. Ilxc confusa esse efuditi noiatii; marnini tamen
per hortante. Prxcipue hoc verbhrfladhfbetuf de illis inex
qui jussu divino aliquid indicani. Vide Heiniurnriot. Drakenb. fedil.docta manuSas.cfip..erat,at Scyllam. Adde
ad Tibull. i, 6,49. Male igitur quxdain edd., movente, ad Liviurh iv, 12, 8. Aul hic lucur Arator
ut supra hac confusavs. 924. stiperius vs. 557.
1046. Gradientibus] Cantabr., gretdbntibus. Qdtsluminesiceo
1050. Postes] Fuit, cum conjeci ponies: ita enim Aut gemitucessantequeatmemorar_?
ianux carceris, in pontis modurriarcuatx, appelta' Addeloca iilic ascripta.
bantur. Vide Meursiumde Luxu Rom. in Mantiss; 1069. Quod] Pulmanni Scliedx, Ant,Verp.. quam.
cap. 12; sed nulla mutandi jam necessitas. Conve- 1072. Prmtteni] Ald., Bas., Torn. I, prmmnt:
niuot bxc Ovidii Mctam.n, 699: inate. Vide ad episu ad Florianuin, in fine. Apud
Spontesua patnisSefores, lapsasquelacertis Juvenalem Sat. i, 159, re.tiiue ex codice cujus va*
Spontesua famaest, nullosolvente,calenas. riantes stuit ad manqm : . .
175 ARATORIS 176
1075 Moenianon ullo penitus quatientur 'ab hoste. A Claudit iter bellis, qniportam pandit in astris.
NOT/E.
Sed quisferat istas Apud Sedulium v, 401, ex Almeloveeniims. et meo
Luxuriaesordes? jam malim :
Ex eodem codice inveniasprobo Satyr. n, 5. Virgi- Quisnamambigatunam,
lins VII,145, 'non ambiget. Confer Heinium Observ. ad Tibull. i,
Quodebitamceniacondant. 4,79.
1075. Non ullo] Ita ex codd. legendum. Plurimx
Illic condentin Clermontii codice paler meus invenit. edd., nonnullo.— Basil., qualiuntur.

LIBER SECUNDUS.

167 Spiritus accensam verbo radiante lu- 169 Mulliplicat lascivus ager : cui nescia
[cernam [post hxc
Sub modio lucere vetans, secernite Saulum, 15 Difficilisqueforet, cum sic V-deaturhoneslas
Dixit, in oris opus, quem mox sacravit euntem De tufpi crepisse loco? pars ne qua vacaret
Imposila Petrus ille manu, cui sermo Magislri A meritis jejuna, tamen mnliiur iniquus
5 Omnia posse dedit. Cyprum, Salamiiraque lin- Eloquio certare Magus; conlraria semper
[quens Virtuli fecere viam: jaculata retorquens
168 PergitadirePaphum, qux fertur amori- 20 Ecclesix bellator ait: fallacia roonstrat,
[bus olim Quo pereas genitore satus; confinia mortis
Dedita, sacrilegx mansisse libidinis antrum, In tenebris patiere tuis, neque cernere solem
Aligerosque vagos studio coluisse procaci. Tempus ad usque dalur, rerumque altendere
Hinc operum procedit apex, quia gratia major [formas,
10 Ad delicla venit; cuipas huic posse remitti, Artificemquibus esse negas; tunc nubila vultum,
Exemplum jam Pauius erat. Quam splendida 25 Cxruleis viuxere notis, et pectoris atri
[laudum Venit in ora color: quxrit jam, calle negato,
Materiaest adjecta viro! Primordia casta Quo duce tulus eal, cujus pedegressibus instet,
In luxus regione serit, fructusque pudicos
NOT_E.
3. Oris] Vide ad epist. ad Vigil., in fine. Os per nec tamen bonorum poetarum auctoritate. Burman.
sublimia et grandisona verba exponit Verbnrgius ad Calalect. m, p: 484 et 615. Alii Cythereamputant
apudOvid. i Trist., 1, 13. dictam ab urbe Cypri Cythera. Hos refellit Cellar.
Hos tu vel fujrias,vel, si salis oris habebis, Geogr. III, p. 169.
OEdipodasfacitoTelegonosquevoces, 8. Aligerosque]Amores , Veneris minislros, ut ex-
meo judicio, male. Designavit potius Ovidius auda- plicat Fabriciuscomment. p. 6; inielligit certissime
ciam qua id opprobrinm facerent: de qua significa- C columbas, Veneri sacras, de quibus Maius Obscrv.
tione agit Grxvius ad Ciceron. ad Divers. v, 10, Cor- pari. n, p. 134: nnde in Erycinorum nummis columba
tius ad cumd. ix, 8. conspicilur. Perizon. ad _EUan. i, 15. In aliis idem
5. Cyprum] Vocem hanc mendosam pronunliat deprehendit Henninius, quem vide ad Tollii epist.
Delrio ad Senecam OEdip. 539, cum utique Cyprum iliner. u, init.
linquens non possit dici Paphum adiisse, qux in 9. Procedit] Cantabr., procedet.
ipsa Cypro erat. Inlelligendam autem Paphum no- II Laudum]Cantabr. a manu prima, Voss.2, Pnl-
vamdemonstravitCellarinsGeogr. Ant. m, 7, p. 166. manni Schedx, Anlverp., dudum, contra menlem
Nihil tamen in codd. aflxilii est: adeo omnes con- Araloris. Vititimestortum ex frequenli permutatione
spirant. Et ipsa Lucx verba videntur in causa fuisse d et l, de qua ad lib. i, 868.
ut Arator videatur omnino Cyprum scripsisse. Forte 13. Luxus] Voss. i, itt luxu regionh erunt. Florus
quis Hendiadyn statuat, ut intelligatur Salamis, qux iit, 9, init., Cyprum appellat insulam veleribusdivitiis
est in Cypro. Suspicatus et aliquaudo sum, utrum abundantem,etob hoc Venerisacram: ubi Lipsii con-
hxc pertineant ad illum loquendi morem, quo regio jectura delicih prorsus non displicet. Alterum tamen
et uri.s in eadem sita nonnunquam dislinguuntur. cum aliis tneri videtur Alberti ad N. T., p. 98.
Vide Perizon. ad /Elian. i, 31, et ex eo Klsner. ad 14. -Ves.ta]Ignota, vide ad i, 224. Sententia est,
Evang. Joan. iv, § 34. Poiius laraen per Cyprum hic cui foret difficifehonestatem sequi, cum illa ex loco
intellexerim raediterranea Cypri loca. Relicta enim lascivo primum orta esset ex Pauli doctrina. Inier-
Salamina, totam peragravit insulam, unde in Actib. rogationis signum post loco reposui, idque et est in
xni, § 6, nonspernenda codd. lectio, Skv»xnvvaoiiv,D Antverp.
judice Valckenaerio ad Herod. v, p. 432. Itaquc me- 20. Ifonslrail Aldin., monstrant.
diterraneam insulam peragrans iter perrexit Paphon. 23. Ad usque]Separavi, qux in edd. male junge-
Non dissimilisest locus Philostratide Vita Apollon.v, banlur, aucloritatem secutus Burmanni ad Loticb.
45,initio:'lxavc_;S- _'_£_>v _._/>/TJ}V'Alt^etvSpetav,eoxiX- Eleg. n, p. 171.
hxo .; Arvutrrov:id est, ad .inleriora yEgyptieta 25. Vinxere](ta Cantabr. in Voss. 1 est fecere; in
mari remota, ut recte exponit Olearius. Eodem loco Voss. 2, fixerenoctis. Schedx Pulmanni, Autv., cer-
usus est summus ille Hemsterhusius in Miscell. Ob- vich notif fitere : in omnibus editis est fixere. Prx-
serv., vol. VI, p. 340, ut similemXenophontis Eohesii luli vineire, qnia cxcitas velut somousoculos opprcs*
illustraret. serat. Ovid.Metam.xi, 238:
6. Amort.tts]Sacra Veneri, qox hinc Paphia. vide Ut somnovinctajacebas.
Cuper. Observ. n, 4, p. 166, et Cypria, apud Arnob.
Advers. Gent. v, p. 169. Quibusdamet Cypritdicitur, 27. Eat] Fabricius, Bibl. Lugd., erat.
177 DE ACTIBUSAPOSTOLORUMLIB. II. 178
QoisIribuatmiseratus opem,vacuasque per auras A Quas Synagoga tenet; dextraque silentia man-
Erroris palpavit iter. Proconsule Paulus [dans,
60 Moxdedicit lucere fidem , cui causa videndi 172 Nostis, ail, patribus tellus _Egyptia no-
170 Nox aliena foit: non sont nova, Paole, [stris
[salutis Qua posuit feritate jugum, crudelibus arvis
Obsequia,a tenebris lucem benesurgere nosti. 45 Quos rapuil per signa Deus, quibus omnia ce-
Omniasecretam reserant documenta figuram. [dens
Si libeat vigili pulsare latentia sensu, Mutavit natura vices, cum virga fugavit
53 171. ure docensPaulus miraculacondere ccepit Terga maris. fluctusque suis stetit exsul ab oris,
Ex oculis, jubar unde sui micat altius oris, Pulvereo de calle placens, pontique facultas
Amisso crescente die; sic nuper iniquum Obsequio est subjecta pedura, redeunte pro-
Subdere dignus erat, tenebrisque fatentibus [fundo
[hostem 50 Naufragiom faclura reis, qux vertere jussa
Vincere, qui cxcus meruit sine fine videre. Per varios sua jura modos, bis stravit arenas,
40 Antiochidictam de nomine visitat urbem His cumulavit aquas; justis via, sontibus tinda.
Paolus, et extemplo properat dare verba ca- Cum percussa silex venis spumavit apertis,
[lervis, _£quoreos enixa lacus, de vertice sicco
NOT/E.
29. Proconsule]Antiquo more, dfequo videOudend. BPatentibus est in Voss. 1. Alterum prxfero ex iis
ad Sueton. Cxs. 54. Eum ignorans librarius in Voss. qux notat Wopkens. Aniroadv.ad Pacalurn cap. 21.
1 dedit Paulo: in Voss. 2est Paulus, recte quidem: Designat utique ostendere, declarare. Schulting. ad
ea enim scriptura coroprobatur auctoritate lapidum Senec.Controv., p. 153 et 260. Martialis l bpigr.,82.
Capilolinorumet nummorum. Vide Duker. ad Fior. n, £ servoscis te geniuim, blandequefateris,
6, 17, V. D. ad Livium x, 3, 3. Sed in Aratore nihii Cutndicisdominum,Sosibiane,patrem;
niutavi, quia hac xtate hujusmodi scriplores Grxcam qui versus est difficillimus , neque placet Scriverii
magis scripturam videntur secuti. lntelligendus autem expositio. Forte hxc est sententia, Scis le naium
est Sergius Paulus, de quo nomine coufer Ryckium esse ex servo, et blande fateris patrem tuum essa
ad Tacit. Annal. tv, 17; Hist. n, 18; V. D.ad Victor. servum, cum dominum dicas, sive cum altetius do-
Cxsar. 6. Hxserunt quidam, quo modo Paulus ille minio sis subdiius. Cum enim omnes scirent, eum
proconsul dicatur, cum Cyprus tsset Cxsaris provin in illius domin» potestatem non redactum esse juris
cia. Proprmtorem appellandum potius statuunt : sec civilis aut gentium modis, et tamen eum dommurr
ex adulaiione honorilicum hoc nomen Sergio datuni diceret, utique apparebat vernam, aileoqnc ex servt
suspicatur Grotius, illud Batavix oraculum. Procon- esse genitum.
tulit nomen laiii late patuisse, ut et proprwloreacoiu- 40. Vititat] Cl. Wassenbergius conjicit, vitit ad.
plecteretur, censet Schultingius ad ff p. 146. Sed 41. Dare verba] Loqui. Cxleroqutn hxc locutio
egregie Alberti inObserv. Phil. ad Act. cap. xm, ex pro fallere usitatior est. Similiter infr. 1032:
Dione Cassio ostendit, Cyprum, antea Cxsaris pro- Irrita verba dedit.
viticiam, Populo redditam fuisse ab Augusto, atque C
ex eo tempore missos in eam proconsules. Suffra- Avianus Fab. 24, 10 :
gium huic seulentix addidit Wesselingius ad Hiero- Et rabido pectoreverba dedit.
clem, p. 706, ubi similia proconsulum Cypri exempla Adde Barthium Advers. ix, 9, et LI, 7; Vonck. Spe-
profert. Unum ex Grutero addidit Rhcerius in Feriis cim. Crit., p. 138; Withof. Gunth., p. 96. Officium
Daventr., p. 152. Si etaliquid adjungere liceat, addo sermonis dandi est apud Arnob. Advers. gent. i,
PRO. COS. DfcSIG.PROV. CYPRI. ex Gudio Inscr. 31. Dare dicta p.
p. 125, num. 4. Cum quo confer lapidem apud Rei- 1. Atque ubi dare exposuit Drakenb. ad Livium vn, 33,
nesium inscript. Class. vi, num. 136. pro dicere adhibetur, ellipsin simi-
substantivi in pluribus admitlendam puto. De illa
32. A lene.ris] lta Voss. 1, et olim lecturo in Voss. lis
2 ; sed illic deinceps mutaium in o6set.uiolenebrh, locutioneVoss. dixi ad lib. i, 683.—Pro exiemplo scribunt
et est in Tornxs. 1. E tenebrh habet exempto 2, Bibl. Lugd.; extimplo Cantabr. Si-
quod Aldin., milem diversitalem in Rutilio Lupo notavitcl. Ruhn-
quod olim probavi in Miscell., p. 184: nunc potius kenius ad lib. II, p. 125.
codices sequor. Obsequiatenebris quidam editi, obse- 4_. Dextraque] Exlensione ejus, qua silentium et
quia et lucem tenebrisSchedx Pulmanni et Antverp., favoremauditorum sibi conciliabant dicturi. Erhard.
obsequia et tenebris lucem,Fabricius, Bibl. Lugd. Ex ad Petron. Sat. 17; Schott. ad Senec. Controv.,
Cantabr. et Univers. nihii erat ascriplum : videntur 641 ; Bafth. ad Claudian. B. Gild. 135. p.
itai.ue Fabricii scripturam expressisse.- Obsequiasa- quidero fiebat, cujus in orationibus ususIdquedextra erat prxci-
lutis eodem modo capienda sunt quo obsequia officii Hac de re ex Aristophane exposuit Cuper. Ob-
apud Syramachum x, epist. 83. Obsequiapietatis apud puus.
serv. ni, 2.
HegesippumExcid. Hieros. i, p. 6. — In Torn. 1 hxc
est interpunctio: jj 46. Ft.es] Sedulius in eadem re i, 125
Nonsunt novaPaule, salutis Mutavitnatura viam.
Obsequiolenebrisfucembene surgere: nosti 47. Ttrga] Cassiodor.Var.i, 35, Supra marts tergum
Oi_iniase_.eiam,etc.
33. Reserant]Voss. 1, referant. Id ob secretam navigium slnfe; vuxa Bv.li.aan;, llomer. Iliad. (3 159:
minns placet. —Si liberat Voss. 1. quem imitaiur Coluthus Rapt. Helen. 200. Adde El-
menh. ad Arnob., p. 45, cui sua turpi plagio debet
34. Pulsare] Simili modo infra 142, Ouzel. ad Minuc. Fel., p. 20; Barlh. adClaud. Epi-
Historixpulsarefidem; gr. ix, 36; (.erd. ad Virgil. Georg. m, 561; patrem
videtur evocandi atque adeo detegendi significatio- meum ad Plinii Paneg. xii, 3; Segaar ad Lucam,
nem huic voci dedisse. Mullus in ejusdem expost- p. 164.
tione cst Barllnis Advers. xxvn, 8, ad Claudian. Bell. 49. Est\ Ignorat hoc Voss. 1.
Gild., 170, ad Siatimn Theb. iv, 477. 53. Percussa ] Vide Weitzium ad Salvian. Gub.
38, Tenebrisque] Que delet merrjue Vossianus. — Dei, p. 190.
m ARAT6ai9 1W
Flumiiieuni largita vadum, non pristina morem Ai 80 Calceamenlapedumdignus, neque solveresum •
6e$silorigo suum, veterem nec prxbuit usum, [mam
Donahovella ferans, quam lex xternj coegit Qua ligal exeetsas humilis corrigia plantas.
Noninnata sequi, disjunctaque seminemonstrat Quaw bene vox Pauli ceeinil prxcepta lavacri,
173 Posse dari, de rore dapos, de eaufe H- Bermiscens antiqua novis I nec Epistola cessat
[quores. Hxc iterare do. ens : Patres baptismate nostri
60 Naro ne pauca piis fluerent miracula causis, 86 Ifi Rubro fulsere frelo sub nomine Mosi
Saxa vomunt latices, el inundant nuhila panes, Per legem, cum petra simul sequeretur eunies;
Aeriusqua tiquor su.idis induruit escis, Nam petra Christu» erat. Quid adhpc, gens
Qoxque diu vaeuas lenuerunt agmina fauces, [dura, requiris?
Frugiferis saturantur aquis, nimbique coloni In Ijbris sonat ecce luis : ne credere tardes.
65 Dant epulas, pluviamque vorant, et roanditur Cansulesignaraaris.quxmysiicadonasusurrant
, [imber. 90 175 Teroporibus ventura crucis, cum sangui-
Sic invicta manus, sic gratia plena ereantis [ne Je.us
Soit querulos nutrire greges, et ponere sacros Tinxit aqtias, laterisque uno de vulnere fluxit,
ln pat_ia meliore eboros, ut vent-i? ama.ni B Quod vitx tria dona darel: rubox xquoris ille
Fruetus ad xternx florescat semina tptx. Gausa futura fuit; sic Conditor abluit omnes;
70 Davidica nam stirpe satus, genitrice Maria, Sic emit; hic prelii color est in gurgite ponii,
Cbrjstus adeftt, quetn tct.acanuntoiacqla.vj»mm 95 Apparentque; vado miracul^ debila ligno.
Venturum sub carne Deum, seseque creantem Sxpius obspur s radips infundere fervens
Virgineos intrare. sjnus. Evolviie.tjuidquid Menlibus , hxc rursus memofavit in nrdine
Sahbata vestra tegunt, typicx documenta (igurx [Paplus:
75 174 Perspicitis fulgere sac. i prasepibus Agni, Pqstquam signa Dei, carnis vestitus amictu,
Cujus ab igne senes hauserunt dicta proplietx, Ghristus ubique dedit, faciens manifesia, quod
Etdedit ante lnqui, quod coepit postea nasci. [orbi
^oanpgs :
ClapaaYir»yirltite potens, BsipJ.jstaj 100 Venerit ipse sa.us, stin.ulis agiiata furoris
Non egosum, post me veniet, cui tangerenon Impia turba fremens petit htmc a jure Pilati
[sum Suspendi, figiquecruci : terrena propago!
NOT___
57.Ferens]lla Cantabi., Voss.2,ed. Aldin., Torn. iQ 80. Summam] Fabricius, Antverp., Bibl. Lugd.,
1. At gerens eit in Voss. f, ei reliquis edd. Continua tumma. Wassenbergius arbiiratur glOssam latere in
fere est bxc permu atio. Vide ad Sedul. u, 150; m, catceamenta, et scripsisse Aratorem indumenla, ut
134et38S: vs. 545 memorat insirumenta pudorh. Prudent. Pe-
57. Quam] Caniabr., ouia; non displicet, ut ne- rist. vi, 85;
que olim i« Miscell., p.185. t Relaxatipse
58. Semine,monstrat ] Sfin^nerevqcavi ex utroque Indumpntapedum.
Vossiano; in reliquis e_Vseniina'. Id forte etiam in Forte tamen el cqntra inetrum, ut in aliis, peccasse
Car|t_.e( Uniyerj. fuit, cumGonius nihil margini ap- Aralprem suspicatur.
pos(jeril. De.inde moiistrant Voss. 1, Bi|>l. Lugd.; 81. Qua] Iddedi ex Cantabr. Omnqs, qum.
m-p.lraf.s,Vpss.'-_.Quod in reliquis est, nionstrat re- 81. Corrigia] Calceairienti est foruni, seu solea,
ctunt pu.Qt refer tlludad legemmtermm, manstran- 6 tua. xdv vitoSnp-uxoiv,ut evangelistx omnes, ex-
ten. o% qux urigine sua sunt disjuneia, d>ti posse, cepto Matthxo, qui taritum nomiuat \>itoSnpi.uxa. Jtt-
videlicet dspe.de rore, etaquam de silice. lnfr. 1012; venc. i:
Fluxerpnt de rore cibi, rupesque
f vicissim Cujusvinclapedum nonsum contiogerediguus.
Aridafqditaquas, FABSICIP^, poiiiment. inPqet, pjirist. p. 39i—Coiiler
Porlinet hue quoque Sedulius i, 136, ubi tamen tur- BynjeuiiideCalceis Hebr. i, 7.
bata distinctio restituenda eo modo quem proposui 8o. ppistola] Resiiicit locura Pauli adCoriiuli. I, c.
inMiscel|. c. 17, p. 185. x, ini..
(.0, Fluereni\ Voss. 2, pluerent. I)e illa confusione D 8g, JMost'] yossj. 1, l^oysi. Yide supr. 692 pt 791.
egit Heipiits Observ. in Tibull. i, 10, 68. MosfeAldif).
si
66- Sio gratia] Voss. 2, graiia. 87. Durq] fabriciqi., Aldjij., Bjbl. Lugd., surda.
6j. Ammni]Voss, 1, ammnus. Alierum ipse.videtur lueri infra 246:
70. Dqvidica]Voss. 1, 2, Davilica. Ila et variatur Gens dur., quid ultra
apud Sedulium i, 7. Secunda hic corripitur, ut et Ad lapidesferrumquevocasf
ii fr. 118. Ifa e| in Uavidis a Petro Apollonio de Ita
Dnell. Davidis, initio : gentem hanc dixit saxeam i, 595, ubi vide. Surda
PraeliafalidiciDavidis,sxvique Golix. posset forte placere pb spquens sonat, et susurrdnt,
vs. 89; sed codd- alterum prsefeiunt.
Vijle iilie Heuman.Alii producunt. 88. Ne] Cantabr., nec. Sequens littera adhxsil.
71. Joia] Oninia, ut exponit Wopkeps. ad ge_dul. Forte ila itdjuvandusisidorus Ori^.m, 10 : Nam pro-
W. *??• voeati studio sic cwpetunt. Ita recle Groning. editur,
75! Virgineos]Voss. 1 ita hgpet : ttudioti cmperunl.
90. Jesus] Cantabr., Ihesu. Anlyerp., Iesus.
Yir.g.i_epsa,ue.iW.?Eyolyitequidquidin bacre. 95. Vado] Aldin., Torn. l,in t>ado.
74. Vettra] Vess. 1, a manu prima, noslra. 96. Swpius] Turbat liic Ariiverp., qux ante hunc
75. Sacri] Bibl. Lugd., taerh. iiiserit qux seqtiuniur vs. 15(j usque 241.'
78. Potens] Epitheion Joanni passim tribtittim. yersum 97. flttrsws]Voss. 1, 2, rursuth.
(VifieViapi___s.ad Sedul. ii, 143. 101. A;'«re]Voss.2, Antv.^Fabricius, BibJ.Lugd.,
79. ^enielj Caniabr., venil. abiure, '"' ""
181 DE ACTIBUSAPOSTOLORUMLIB. II. 1.2
Vota quod optanti non possent omnia ferre, A Sanguine mundati, regno sociamur hferili,
Sponte saiutiferi cesserunt munera Chrisli, In cujus jam parfe sumus, sub pignore carnis,
105 Qui libertaiis pretium tibi venit ab asiris, Quam voluit portare Deus. Tunc doginaiaquos-
Perdita restituens, tumulisquejacentia tollens; [dam
Respice, quam proprio maneas obnoxia regi; 130 Ecclesix dantista viros; vetuere loquelas
Ne pereas, vult ipse mori; post tristia facta Ulierius proferre pias. 0 semper inanis!
Quinetiam, custode dato, signare sepnlcrum O sterilis Judxa, libi I qux semina vilas,
110 Ad geminumvoluerenefas, Dominoqueparatam Ne fructus afferre queas, quibus ore magistro
176 Surgenti damnare viam t pre exca vo- 135 Paulus ait : Vos ista quidem, vos nosse de-
[luntas! [eeret,
Qux putat xternum mortali lege teneri, Ast aliis hoc lumen erit, nam scripta fatentur;
Et non posse sibi post funera reddere membra, 178 Lumen in extremis posui te gentibus
Qui toties aliena leval: meministis ab ore [esse.
115 Davidicx resonare Iyrx : Corrupta vetabis Gentiles stupuere globi, fontemque secuti
Sanctumnosse tuum. Poteratne in pulvere lethi Sumere promissx cupiunt novitatis honorem,
Ferre moras, qui vita manet? quem suscitat B 140 El lymplia genitrice sati mentere renasci.
[auctor Compellor raiione loci, pro munere tanlo,
Nil paliens de morte Deus. Mors denique victa Historix pulsare Udem,qux prodidit, olim
[est, Cum populos gentesque duas in ventre Rebecca
Vincendi transgressa modurn, qux, judice taclo Ferret, et angustis includeret agroina muris,
120 Ljnquerejussa reos, spoliis vacuata vetuslis 145 Consuleretque rogans oranti corde Tonantem,
Persua bella cadit; veniensque absolvere vin- Responsum meruisse Dei: Prior, inquit. in
[ctos [istis
Non retinepdps er?t; sqrs ullima ccepit Averni Inlerior breviorque manet, majorque miaori
177 Jam, vita prxsente mori, qoxque omiija Serviet, etjuvenis palmx potietur honore.
[suhdens Quidquid in hoc utero fecunda puerpera
Ante fuit, tunc ipsa perit; triduoque peracto, [gessit,
125 Lucis iler, quod fecit, adit, quo tola resurgil 150 Ecclesix conceptus habet, formamquesequen-
In Doniinonatura suo; de lege videtis [lem
Laxari non posse neces; bunc quxrite, cujus Gentilis concursus agit, qui crescit in alvo,
NOT/E.
103. Pasient]Vqss. |, a manu prima, poisin/.Tor- 115. Davidicm]Ald.,Torn.l, Daviticm.Videsupr.
nxs. 1, pottunt. vs. 70. l.espiciiautem psalmum xvt, § 10.
106. Perdita] Hemistichipmes| Sedulii v, 251. 116. In] Abest a Pulmanni Schedis et Antverp.
110, Geminum] per truiiq facta intelligit sxvum 123. Mori] Heniistichium Sedulii tv, 139.
Jqdxorum faciqus,qtio Chrisliimcrtjci affixeriit.Tri- 12.. Fuii\ Subdidit : Grxcismus. Vide Vechner.
stts utiqqe prrjsaeypponitur.Yjijefjiirlh. ad Claudiap. Helien. n, 'J. Ipsa loci sententia apparet ex iis qux
!l! Qons. l|pi)Pr. 30; Huic aliud addiderunt facipus, notanttir ad lib. i, 11.
qqp cus.odibus carfaver servare couabanlur; inrie et Q 128. Sociamur] Cantabr., potiqmur. — Vocemhe-
ftuxusenefas,dicuntur a Sedulio v, 297, ubi Wopkeu- rilis exposuit Wopkens. ad Sedul. iv, 106.
sius et Aratorem coptulit. 131. Dc.nl] ln Voss.1 ita Iticus exstal :
\\{. Sargenfi] l|a scripsi ex Cantabr,, Voss. 1, Ecclesiaeprxclaravirosvetuere loquelis
edd. 4)dip„Tornxs. 1, Inreliqujs esisurgendi. Sxpe Ulleiius proferrepiis ;
participia a librafiis jn gert|i)dia stjnt dqpr. Vfita-Vel- ncqtte displicet, nisi qtiod Arator duas res videatur
leium Paterculum binp egregie restiiqii Rubnkenius expre.sisse; etdictis Pauli quosdam Ecclesix additos
ad Hu.il. Liip. I, p. 4. -tdde l..idortin) n Orig. 21} fuisse, et Judxos veiuisse quominus plura loqueren-
perpetuaorattofaligationematquejastidiumlam diwidi lur. Vide Aci. apost. xiu, § 43 et 45.
quamaudtendi creat, Scribe ex Groning., tam dicenii 155. Semina| Voss. 2, semine.— Canlabr., vetas.
quam audienli, t^ique ita s;t-pe d et t permixta , qx Negat id syllabx quantiias.
sono viciitp. Vid- Cannegiet. ad Ulp.an,, tit. xxu, 154. Magistro,]Ita scripsi ex Voss. 1, 2, Aldin.,
§ 32; Brouck. ad Prpper|. i, 13, 36; Heins. ad Ovitf. . Tom. i. Reliqux edd., maghtri. Alerum stylo Ara-
Her. xin, 208. Pmendabo hac occasioneCoiistilutio- loris convcnientius. Vide ad lib. i, 121. Sic iuttit
nem Leonis et Antheuiii, ex parte eodem modo cor- maghtris contra Dausqueiumrecte tuetur Drakeitb.
ruptam. Legilur i||a in Cp(J.Theq4ps.\om, Vt, part. ad Silium m, 387. Artes maghtrmsunt apud Ovidiuro
poster., p. lb:l. Ed.Ritteri: Aut hude tqpte lu,mi\\ge- ller. xv, 83 , ubi nolx; anijtxdoclor exposuit Savar.
num libertqth fulgqre persgfcuunigenns,\n fem(naim ad Sidon. iv, epist. 1; not. ad Seriul., p. 25;Observ.
prudentior complexus impinuat. pitlfes eruditorum Miscell. vol. V, p. 17. Legct tervw , Hejns. ad Ovid.
conjectnras spamqng pFpiylilCapnegiet^iqs Djsquis. Amor. i, 6, 74. Urbtdomina,idem ad Remed. Amor.
deNotis, p. 313. Legend.iiji puto, 4"< Tutilqnietam "281; et flammis marith egregie restituit Martiaii iv,
ingenum[tb'et\qtis(utqure. S'C pmfiU.qxi- splendpre no- epigr. 75. Yitle ipsius notas ad Claudian. B. Gildon.
bititath dix|( Aipbros. Hexaem. (f(, 1). 407, membraministra, manut minhlrw. Buneman. ad
111. Dqtnnaxe\Objtpiere. Vide Wppkens. ad Se- Lactant. de Opif. Dei 16, § 5.
dul. III, 125. 137. Potui] Fabricius, Bibl. Lugd., posuit.
111. Pra] lia Aldin.,Totn: l.plerxqtu, prah, scri- hse_.its^quens littera. Respicit loeum Isaix XLII,V
ptttra deteriori. Drakenb. ad Liviiiin (^, %i, 9; Bur- 142, Pulsare] Supr. vs. 34. * l'
man. ad Lotich. (_arm. u, |5, xp; ad Catalecf. n, 146. .»] Cantabr., ab. Respicit dicta Paoii -, ,,61
f. 20*. ad Roman. ix, § 12, &P'
185 ARATORIS • 184
In qua victor erit : quod jam memiuisse ne- A Has prhmimgraditure vias; petis xthera sensu,
[cesse est, Cumnecdummovearishumo, pedibusquenegatis
Et studiis celebrare bonis, famnlemur ut illi, 165 Longius ire vales. Paulus speculatus, in imo
Cujus ab affeclunos contigit ante vocari Pectore quid cuperet, claudique fidelisamorem
155 Quam nasci; qui dona prius quam tempora In verbo jam stare Dei, sic clarius infit :
[praestat. Surge citus, rectusque tuis imponere plantis!
Jamque Lycaonios incedens passibus agros Exsequitur prxcepta saltis, et calle novello
Lystram Paulus adit. Fuit hac tunc claudus in 170 Progredilur persona vetus, motuque frequenti
[urbe, Pulsat ubique solum, perque omnia cnrrere
Supplicio comitanle satus, vesligia ferre [tenlans
Nescius ex utero : membris pars cceperat ISO Sxpe timet, quod nescit, iter, modo
[xgri, [gressibus ortus
160 .179 Se nascente, raori. Comperto dogmate Annoso languore senex; quod ut agmina cer-
[Pauli, [nunt,
Quo monifore pix tendunt ad sidera menies, Exclamant, divumqne vocant, ac serta mini-
Moxvoltiit divina sequi : bene , claude , jace- B [slrant,
[bas, 175 Ut mactanda feri procedat viclima tauri.
NOT_E.
152. Erii] Tornxs. 1, erat. — Voss. 2, qumjam. 166. Claudique]Voss.2 que ignorat; antea tamen
155. Famulemur]Cantabr., famulentur. illic apparuit, sed negligenlior librarius corrupit, uti
.154. Affectu] Voss. 1, Antverp., effeclu. Vide ad et mox verba dedit vs. 167, et novella vs. 169.
lib. i, 133. 167. Infit] Fabricius , Antv., Bibl. Lugd., inquit.
157. Lystram] Aldin., Torn.,1, Lystram. Grmchest In Cantabr. et ita fuisse suspicor , quia ad edil. Fa-
n A-baxpuet xu Avaxpa, Perizon. ad Sanct. Minerv.i, hricii nihil ascripserat Cortius.
9, i; Wesseling. ad Hierocl., p. 675. 170. Persona] Persona nonnunquam euro sonat
159. Membrh] Hoc dedi ex Cantabr., Voss.1,2, qui alictii prxest, cujusque auctorilate se quispiam
edd. Fabrcii, Antverp. , Bibl. Lugd.; nisi quod in luetur. Paulinus Panegyrico Celsi :
Voss. 1 est mgris. Reliqux edd., membri.Puto wqri PerfugiumCbristus,personaquefactusegentum;
membriseodem modo dicturo ut mger animoapud Ci- alioqui periona corpus designat. Tertullianus Carm.
ceron. pro Ccel.8. „ IVin Marcionem, carmine inquinatissimo :
160. Natcente]Natus, cum nascerelur, nt expnnit C Personxbic vere propria.,nonnmbraligatur ,
Wopkens. ad Sedul. iv, 8.
163. Senstt] lta recle Cantabr., Voss. 1,2. Edtl. nec non ipsura alibi hominem : Arator lib. u de
Aldiu., Tornxs. 1; cxterx auiem, nienfc. Alieruut claudo sanato: Exsequitur.—Sidoniuslib. n, epist. 8:
prxvalcre docebtt Ritlershus. ad Salvian. de Gtibern. Cui debuerit domi forhque tninor persona obstquium,
Dei, p. 157. major officium,wqualis affectum: ubi dignitatem no-
164. Humo] Voss. 2, Torn. 1, homo. Intelligi pos- tat. Sed ne quis hos daronet, producendus est testis
sel homo plenus et perfecius. Sed prxcedons mthera locupletior, Seneca Ludo Claudii : ltaque ne videar
oppositum humo fiagitat. Pro negaiiscl. Wassenber- in personam non in rem dicere sententiam, censtone
gius m vult necalis, nt supra 159 : quh post huncdiem Deus fiat ex Ulh, qui — «povpns
Membriparscceperatsgri xupitbveSovacv.BAJITHIUS, Advers.XXXV, 10.—Ipsum
Se nascentemori. hic hominem designari recte vidit Bartbius. Neque
Eodem modo i, 757, iianc significationemposterioribus scriptoribus qui-
dam invident, sed inelegantioribus negant; histanien
Re.pieit/Eneam defunclisviveremembris; et ascripsit Perizonius, neque id injuria. Argumenta
v_. 764 : illius repetiit Nollen. Lexic. Antib., p. 1094. Addi
Longiquecadaver possevidetur Cicero pro Milon.xu: lllud Cassianum,
Temporisexstinctosad vitarasurrigit artus; cui bonofuerit, in hit personisvaleat.
vs. 780 : 171. Perque] Antverp., per qum.
jv
' olim 172. Quod] Cantabr., qui. Non displicet, ut neque
Octa.usut segrum in Miscell.c. 17.
Solvereta plagisexstincticorporisannus; 174. Divuthque]Pulmanni Sched., Antv., Domi-
prxcipue vs. 786 : numque. Id nomcn diis quidem tributum; sed divus
Dudumlaxanecislringunlurmembrasaluti. hic majoris est efficacix. In Actibus enim cap. xiv,
Qux ioca conjecfurx sfabilicndx, in litieris ad me in §11, non est xupto., quod Dominumpostularet, ut
dntis ipse vir cl. addiderat; neque obslare censet Lactantio lnst. iv, 13, 10, restituit Bunemaunus,
vs. 26, std Qeoiappellantur qui hominibus opem aflerreni;
id enim per rax£6ne«*indicari ostendit Burman.Jov.
Quseritjam callenegalo
Quoducelutus eat. Fulg. cap. 1.
175. Ui] Hoc elprocedat dedi ex Canlabr., Voss.,
Illic enim agiturde cxco, qui sine duce inccdere non 1, 2, Aldin. In reliquis est, et procedit. S rla ha>c
potuerat; hic vero est sermo de claudo. ministrabant, ut yictima ornareiur et cxderetur.
165. Imo] Pulmanni Schedx et Anlv., uno. Ita el Respicit verba Luc» Act. iv, § 15, xavpovsxai axiu-
hxc permutata infr. 254. Isidorus i Orig., 19, pun- Itaxtt. Dubitoutrum Arator itlic Hendiadynperspexe-
ctusque ad unam litleramponitur. Scribe ex Groning. ril, ul in iisnotarunt MolliusadLongiPastor., p. 60;
iinam, ul etiam illic in sequentibus, ad imamlitteram Cellar. ad Minuc. Fel. Octav. 37; Alberti Observ.
accipit, non unam. Ex eadem un et im permutatione Phil. p. 15; quosque excitaviin Miscell.c. 5, p. 20.
restitue eumdem xvn, 7, Coquimella,quam Lalini ob (n oT-ftpaTKarbitror quoquc intelligenda cornua in-
colorem primum vocant. Legc ex Groning. prunum. aurala , de quo victimarum ornatu vide Bulxum a f
166. Cuperetj Aldin., Torn. 1, eaperet. Vide ad Valer. Flacc. m, 431; Cerd ;td Virgil. _En. ix, 627.
lib. i, 255. Prxcipue in id inducor, quia Lucas tauros, victimas
185 DE ACTIBUSAPOSTOLORUMLIB. II. 186
181 Paolos aa bxc tunicam rumpit festinus,, a. Discile jam verum, sacra de Virgine nalum,
[aperta 195 In terris celebrare Deum, nec voia feralis
Sic prohibens ratione viros : Solemnia nobis Lanigero damnosa gregi, quos liberat Agnus
Cur, precor, ista datis? fragili quos corpore Unicus, ablutum qui sanguine comparat or-
[constat [bem.
Terrena sub lege premi: fuit impius olim His diclis instructa fides : sed corporis usus
180 Relligionis honos, cum numina fusa metallis In geminura processit opus, duplicemque figu-
Artifices limoere sui, cum templa dicarent [raro
Abscissisde rupe deis; tunc forte libebat 200 Personat una salus, toto quod in xquore roundi
182 Innocuos mactare greges, fibrasque te- Ecclesix duo sunt popnli perverba duorum,
[pentes Cui plenas captura tluas facil esse carinas.
Consulere, et vocem pecudis morientis in exiis Namque h;rc humano generi collaia vicissim
185 Quxrere; nunc libeat, vanis cessantibus aris, Claudorum docuere pedes, quibus astal imago,
/Elerno parere Deo, qui semina vitx 205 Singula quxque gerens, populo comrouuisutri-
Prxbnit, et variis provenlibus arva locavit, [que.
Cujus ab imperio plenis consurgit aristis g Quem Petrus antiquis tribuit consurgere plan-
De grano moriente seges, palmesque recisus [tis,
190 Vulnere conceptas fecundius evocat uvas, Ad portam vicinus erat; gens venit ab illo
Quo moderante potum, succedunt solibus im- Circumcisa loco, Psalmi, Lex atque Prophetx
[bres, Cui Christi cecinere diem; quem Paulus ab
183 Tempora temporibus, qux cum fugiiiva [arvis
[recurrunt 210 Erigit, ad templijiunquam consederat xdes,
Post sua terga, vagi constantia permanet anni. Longinqua tellure jacens, quia gentibus or.us
NOT.E.
nempe majores, memorat, in quibus hoc usitatnm Virgilius Georg. m, 491:
fuisse docet Brouckhus. ad Tibull. IV,1, 15. Nec responsapotest consultusreddere vates.
175. Tauri] Is enim Jovi immolabatur, cui Barna-
bam a-similahant. De tauro Jovi imjnolato testatur Quem locum in eadem hac re adhibuit qiioqtte La-
quoque Alhanasius Opp. tom. I, p. 26. Sed confer ctantius Div. Instit. iv, 27, 3 : quem confer. Et sic
hac de re dispuiantem RhoeriumFer. Daventr. u, 6. sacras voces de Dei volunlaie dixit Sulpic. Sever.
Eumdem vero honorem Paulo, quem Mercurio com- Hist. S. ii, 33, 3. Cteteroquin conjeceram , alaitti
parabant, habitum fuisse, quia commune hoc sacrura Q omen. Sed ex Aratoris sty o voccm habet quo se
erat, suspicatur Hovenius Otiis ad lsalara, part. l, tueatur. De ipsa re confer Bulengeitim „e Sortib. i,
p. 59. 6. Statius u Theb., 246 :
176. i-umpif] Ob honorem divtnum, quem tribuere
conabanlur. Id enim in txsa Dei majestate Judxis Hi fibrisauimaquelitant.
usitatum. Vide Barlh ad Stat. Theb. ix, 354. Male Miror Cellarium ad Lactant. Instit, m, 8, 8, illic
idem ad lib. i Tbeb. 593, et IX, 354, hunc Aratoris animam per animal, pecus exponere. Respicit enitn
locum ad lucium refert, quo Judxos aliasque gentes Statius ad duplicem roorem, quo vel fibras consule-
vestimenta rupisse docuit ad lih. n Silv., i,171. bant, vel, si non consulerent, solam animam sacra-
Ex sola Dei majestate hic ratio repetenda est, haud bant, qux victima animalisdicebatur. Confer Servium
aliter quam in Caipbx facto, unde rectius indignan- ad Virgil. _En. tn, 231, et iv, 56,
tix hoc tribuit ad Claudian. in Rufin. i, 33. 185. Cessantibus]Arx enim apud Christianos pri-
177. Prohibens]Cl. Wassenbergiusconjicit,prodens, mo tempore prorsus fuerunt ignolx , ut recte vidit
hac sententia, Paulus, tunicaro rumpendo, aperia Georg. Remus in epist. ad Kirchmaiiiiiiiii, qux ex-
ratione prodebat se et Bamabam viros, id est homi- stat in Epist. clarorum viror., p. 212. Postea earum
nes esse, non deos. Conjecturx pondus addit ex usus invaiuit. Tpuite&v memorat Athaiiasius Opp.
prxcedenti (estinus, ut ocius veste scissa , et aperto tom. I, p. 1-22; aras et altaria Tertullianus iis locis
pectore bomiuem proderet, unde vs. 178 : qux Rigaitius habet ad Minuc. Fel. Octav., c. 32.
Fragiliquoscorporeconstat 190. Evocat] lla solus Cantabr. Reliqui et codd. el
Terrena sub lege premi. _. editi, educat. lta Ovidiusex Ponl. i, 3, 51:
181. Sut] Antv., »Mts.Egregie hac de re disseruit Nonager hic pomum,nondulceseducatuvas ;
Athanasius Oralione contra gentes, Opp. tom. I, et Seneca
p. 15. . epigr. 2:
182. Abscissh]Tornxs. i, Anlv. afrsctsis: male. Nonpomaautumnus,segeles non educattestas.
Videad Iib.i, 1051. Placuit evocare, quod hac in re elegans est. Plinius
182. Deh] Cantabr., dih : male; in hac enim scri- Hist. Nat. XVII,22 : Vith, antequam septimumannum
ptura priorproducit.it. VideBurman. in Antiklolz., a surculo compleat, evocalaad fruclum: quem lncum
p. 98. Lexico Rustico debeo , ubi el ex Columella similia
182. Libebat] Cautabr. , Voss. 1, 2, edd. Ald., proferuntur.
Torn. 1, licebat, ul hxc etiam confusa infr. 509, et 192. Quw\Pulmanni Schedx, quam. Convenit Ho-
apud Lucan. n, 308, et v, 177. Libebat hic firmare rat. iv, Od. 7, 9.
videfur repelitio vs. 185, nunc libeat; cumque honor 203. Cotlata] Voss. 1, collecta.
ille impius dicatur vs. 179, non vitleo quomodo id 204. Astat] Gantabr., exstat.
licuhse ex Pauli senteniia affirmet. 205. Gerens] Ita Cantabr., Voss. 1, 2, Aldin. Cx-
184. Vocem]Responsadeorum, ex quibus eorum- terx, regens. Ita hxc confusa superius i, 796.
dem volunlatem quxrat. Silius i, 120, 209. Cwi]lla scripsi ex Cantabr., Voss. 2, Aldin.,
Hostiamactaturdivae,raptimquerecludit Torn. 1. Stipple genti. In Voss. 1 reliquisque ediiit
Spirantes artns poscensresponsasacerdo.. legilur oui, idque in Voss. 2 eral a manu secunda.
187 ARATOBIS
Gaspitab ore pio solidaevestigia menlis 4 Maxiips sunt oculi, creat hos in munpe Chri-
In turbas proferre rudes, populoquesnederi, [_tus,
Quem latuit vox prisca Dei. Sic claudus uter- Qp[ pgpu( *t splendpr rerutn pst: pars otuni-
[qne [bus ima
215 184 Cum properat, genus omne levat, gen- 239 185 Sunt in fine pedes, hos sanal in aggere
[lisque saluiem [cura
Personx signavit iter, qu» gloria rernm Vqcisspqsia.icjp, qpopiajq s.peciosavocantur,
Conlulit, ut Pelro Paulum gerat ordo secun- Qnx pacejjiguqg.j? pQrtant vestigia lerris.
[dum, Exqrtprp est Imnen tenebris per dona magi-
Qui fundamentis manet archiiectus in illis. [stri;
Ut tamen auctoris roemoreraus ad omnia lau- Hi staluunt gressus, quibus est sor_ tradita
[des, [verbi,
230 Hi duo sunt ca_ci, properantibus undique tur- 24Q Ut vigeat medifiina6equen§bonitate prioris,
[bis, Paulgtimque sa|us in totqrri transeat orbem.
Qui Dominodixere simul: Fili optime, David, jan. rabjdjs |)pipji)um Paulus superaverat
Da lenebras exire graves, da cerne.e lucem, $ [iras;
Quam nescimus adhuc! Subitum lunc illa me- flde. sv*l>itas,
Yelir!P;1I|t-i vqmuere procetlas
[delx Jqdaica dq pu[>eo>li. nqn primitus ulli
Semper amica manus jubar intulit, atque reli- 245 Ppsse laynpra tjaii, quain circumcisiocarnis
[quit ^ccedat de lege Dei : gens dura, quid ullra
226 Nox oculos, exsulque dies illurninat orbes, _yd |api(]p§ ferrun..qu.. vqras ? hxc umbra fi-
Expavitque redux inopina crepuscpla visus. [gurx,
IIos populos liquet esse duos, quos qoxia venx Igg-JQP sppcies roan§ura (ujt; gimujata re-
Cxcavit natura sux, clementia Jesu, [linqtie,
Cum celebravit iter, cum tempora carnis ha- Qux jam certa vides; Christi processit ab ore
[bere 250 Vita manens, omnesque jubet de fonte re-
230 Se voluil, de luee novat, purgalque figuram, [nasci,
Quam deliCla dabant, moxque integra fujpi. Qpi veqitint : cur merob.a secent, partemque
[imago, [resolvant,
Qux meruit senlire Deum : pars juncta cere- Cum tolum salvare queant ? ne quxre vetusto
[bro '(J More prf.nl}npv|ta(is opem, deflexaque retro

NOT.E.

217. S.-undum] Ila et alii Petrum Paulo prxtule- Ovid. Art. 111,8, Erequenfissjtna pst bxc vocqm per-
: ita coijd, variant infr. 1084. Adde noias ad
ront; pares fecerunt alii. Disseruit hae de re Bar. mqiatio
Sedul. 1, 5_; Oqfjend, ad Lucan. vi, 66 e| 537; Dra-
thius Advers. XLIII, 8. Lactantius Insiit. v, 2, 17,
Paulum Pelrumque laceravil. ln aliis illic, Pe\xum. kenb- ad Siliiim ix, 312; x, 127, eiueiidabat qui ad |ib. vm,
Paulumque. 640, apqd Ppjscjaqppi Perjeg, 709,
219. Ui\ Gantabr., at.
220. JJtJ Voss. 2, hic. — Cantabr., lurmis. Victorep_barriqueeanemrabidiqueleonis,
224. Semper amica] Vide Wopkens. ad Sedul.
m,81. npp rapidi. Confifmstur h*C cpnjectura ex cod.
229. Cttnt]Ita codd. et Aldin., Torn. 1. Reliqui S. Galli in Actis Societatis lenensis, et duabus edd.
tunc.—Torn. 1, tempore,vitio, ni fallor, lypothetx. antiquiss mis.
232. Senftre] Bibj. Lugd., servire. 24f5.Velificante]Feljciter pergente, sive crescente,
233. Maxima] Cahtabh, maxime. posteritts esf in scliQliis Voss, 2, Iranslatione
234. Splendor] Pulmanni Sched., rerum etl splen- quod petita a navibus prospere vela facieiitibus, et in in-
dor. Antverp., rerum splendor. slituio eursu pergentfhus, quo Sfiqst!vefblim esl apud
234. Ima\ Pulutanni Schedx, Antverp., una. Vidc Florum 111,7, 5.
supra vs. 16.. 244. Judaica] Tornxs. 1, Judma. Vide 1, 709.
235. Aggere]Via; infr. 553: D 247. /___.]Voss. 2 et plures edili, hoc. — Fabri-
Fortia mobjlibusf^bricabatin aggere tecti§- cius et fiibl. Lugd. mox exhibent piensura.
253. Deftexaque] Legendum puiq reflexaque. Sic
Ex pnelis Christianis similia plura contulit Ileinsius reflexas semiias dixif Prudent. Apotheos. prxf. 11, 6.
nd Virgil. .Eneid. ix, 375. Prxcipue id sentio ob additutn retro, quod in simili
230. Quoniam]Ita Voss. 1,2, Aldin., Tornxs. I. conslrtictione eleganier abundat. Hinc refro rejiciiur

Iteliqux, quomodo. In vestigih speeiosh respicit pud Isidorum restitui supra 1, 800. Heiro redire
:id ciaudum, de quoad portam Speciosam posilo egil dixit OvidittsMelam."xv,249 : quin retrorsum revo-
lili. 1,270; alque \meportant videtur periinere, ea- care revinclas manus. Prudenl. Peristeph. vi, 103.
dein, si dis placet, elegamia qua usus est ibid. Confer Observ. Miscelt.vot. tl(, p. 178. Itaet Grxci.
vs. 279. AuetorEpist. adHebrxos tap. vi, §6, itapatttabvxas,
242. Rabidas]Cantabr., Voss. 1, rapidas. De feris 1zoi.1vavaxKtvt^stv.Interpunclionem iliic mutajid.un
Itoc pro rapacibus dici notavit Heinsius ad Ovid. censet Hhoerius in Feriis Davent., p. 103, ut ttaktv
Ucroid. x, 96. Sed neque hxc Judxorum ira dici po- cum tta.pattiabvxaecenstruatur. Nibil opus e.t : ea-
.est rapax, neo rapida, Altarura prxtuli, ut iudicetur dem enim elegantia tt&tv additur verbo ex uvu cora-
ira efltJFjtia,qualis lupis tribuitur. Vide Heins. ad posilo.
189 DE ACTIBUS APOSTOLQRUMLIB. II. 190
Ltiptiiq^cpnstitui, postquam via rectior omnes A Hoc illis non slare jugum, tamen esse caven-
265 Dirigit, et cxsis illustrat sentibus orbern. [dura
Lite sub ambigua Paulus Ioca tendit ad urbis, |88 Ne simulacra colant, quorum libamina
Cui racjiant phopumentacrucis, sanctosque re- [seniper
[visit Exsecranda forent; ne, suffocata cruore
Jurjs aposfpltci proceres, quibus omnia prx- Qux maculantur, edant; ne, sxvior hoste, li-
[sens, [bido
Qux sint gesta., jrpfert. Petrus, cui maxima 280 Hos imnura premat, quos lux baptismate inuti-
[cura est [dat.
260 Cou.missosaugere greges, ad pascua punctos, Clarius ut liqueant hujus documenta figurx,
Se duce, lxta vocans, has explicat ore loque- Et progressa prius, pur jam discedat imago,
[las: Principium meminisse juvat : Deus inquit,
Cernitis xternum sxclis memoratq vetttsiis, [Abraham,
Qux populo docili cecinerunt ore prppbctx, Ut testaraentum tibi nunc sobolique perenne -
In nobis complesse Deum , qui maluit emptor 285 Constituas in carne liteum, prxpulia ferro
265 187 Onroibus esse salus, nqllum discprnere ^B Circumcide libeps, et foedera necte superna.
[passtis. Secretam scrulemur opem, videamus in isto
In pretiq, quo yita pedit: mihj jussit apertam Vulnere pacta Dei, qux testamenta recondit
Gentibus hanc monstrare viam; quid vota mo- Prxscius, ut terris consortia jungat Olympi,.
[rari, 290 Qux didicit jurare puer, qui primus ad undam,
Tardarique juvat ? quidve hxc xnigmata eana Reperit ecclesix currentem fonte Rebeccam.
Mispericpm |uce npva? qpqs gratia purgat, Corporis ille locus, qup circumciditur Abram,
270 Ul veniaut, b_s nulla velat, co_.le.stisamoris Luxuriam lascivus habet, vitiique minister
Maleria est festina (jcles, fiapc Chrisfil!. atjo- Nalurx sub legejacet, pateripse futurus
[plat, 295 Seminis, unde salus ad vitam pullulat orbis,
Hanc facit esse suam, qua quisque merebitur Evacuat, quod culpa gravat, truucata libido
[uti, 189 Virgineum promittit opus; hxc namque
Circumcisus adesl, et jure renascitur undis. [propago
Pastorem staluere sequi, placet ergo mioi- Divinum concepit iter; hinc sacra Mariaest
[stros Ad partum generata novum, qux, conjugis ex-
275 Ire simul, scriptisque piis absolvere genles, C [pers,
NOT_E.
255. Cesh] Pulmanni Sched., Antv., cwlis. Quisquecupit eelsamcceliconscenderesedem.
256. f/r-is]Voss. 1, urbem. Simlliter Helpid. de Chrislo :
257. Ifonumenta] Codd. et ed. Ald., monimenta. Nec quisquerecuset
Dixi ad Sedul. i, 5. Similia huic loco notavi ad Prp pprninritolerarelibens.
lib. l, 967.
259. St'n<],Aidin.,Bibl. Lugd., tunt. FiBRicius, cnnimen). in Poet. Christian., p. 113.
264. Emptor] Supr. vs. 93 : Arator Eleg. ad Parthen.,vs. 1Q.
Namtibi quisquedatur, moxsit.i crescithonos.
Sic condilorabluit omnes,
Sic eirilt; Adde patrem meum ad Aurel. Victor. Cxs. 55,29;
ad Plinii Paneg. C8, 3; inque infi^rioris xtatis scri- 1
eoque sequenspretio pertinet. notal Burman. ad Catalect. n,
265. Ditcernere] Pulmanni Scbed., Anlv., disce- ptoribus frequeus esse
dere. p.356.
Ila Codd. ed., Aldin. Torn. 1; om-
266. Apertam] Voss. 1,' apertos. Nihil est quo re- nes274. Jlfinistros]
feras. reliqtii, minisiris.
279. St.-i-r] Caniabr., ne fornicalio rursus. Hxe
267. Quid] Bibl. Lugd., quod.— Voss. 1, tqrdarive, sunt
non dispticel. lihrarii, licel vox fomicaiio non sit Aratoris
268. Cana] Hocest ex Voss. 1, 2, ed. Antv. ; reli- D xtate indigna. Vide Vorstitim ad Sulpic. Sever.
Dial. ii, cap. 10, § 4.
qui i-mnes, prodest. Repetitum illud ex prxcedenti 285. Abraham] Aldin., Abraam.Ita et rnediampro-
/ttvat;sed non opus est. Aratoris stylo opposiiiones
maxime conyeniuht, atque iia luci novm opponit ducit Prosper Sentent. txvi :
cenigmatdcahd,~ii est, antiqua, qua_esse synonyma Patrem niundise creditAbrabam.
tnonuiadSeduI. i, 75. Supra vs.83; Duas priores corripit Tertuil. contr. Marcion. m,
269. Ed. FabVic.': ;
Percpiscensantiquanovis. p.
Est Abialiam,ctijtisgnatosvos esse negatis.
272. Quisque] Prp quhquis Prudentio et Juvenco 286. Cir-iiin-.de] De hoc rpore ejusque origine vide
familiare, ul,T VonckiumOliserv. Miscell. I.
Satisbeatos quuquh dextramporrigil; 287. Scrutemur]Ypss. 2, scrtt/a»t^r.
et, 288. Qucc\Pulipanni Sched., Anty., qui. Forte
Junonisiramsentiet, quisqueul Deum scripsit.fltt»..
Signoaut sacelloconsecravitHerculem. Wi.FonteA Voss. \,forlt.
Ila locis aliis pluribu . Juvenc. lib. i: 292. Quo) Voss.'2, yui.
293. Vitiique]BibI.'L'itgd., witisaue. ;
Ouisqueineismonitisauresque et factadicabit. ^QQ.Quacl]Pultiianqi Scjjedx, Antv., Cjuas.—Mox
Idem iii : piitti coiijicit Wasseiihergius : elegaiitissime. ^v"U
191 ARATORIS 192
300 Maler inest, natusque Dei de Virginisalvo A Vescitur esuriens Macedonia,perque soporis
Emicat, atque hominem mediator in omnia 320 Dona salutiferam meruit comprendere linguam.
•[complet, Quxstio crebra sonat, si plenus munere largo
Hinc ferrena Ievans, illic coelestiaprxstans. Prxdical omnipote s : Non veni perdere rcun-
Prxterit ergo vetus, Christo nascente, figura. [dum,
Hxc faciesjus omne novat, cullroque fugato, 191 Sed salvnre magis; faciat qux causa, ne-
305 Spiritus ardescens cor circumcidit in undis, [gari
Qui sanautur aquis, ne figant vulnera mem- Hxc aliis, aliisque dari? cum prodiga Jesu
[bris. 325 In commune velil pietas succurrere cunctis.
Nesciusinterea curis laxare quielem Suppetit affatim exemplorum copia, nosque
Paulus in orbe docet, verbique ligonibusora- Lectio multiplicemdocet hac in parte figuram,
[nes De qua pauca canam , Luca narrante, relatti.
Excolit, et fidei cogit flavescere messem, Epopulo quidaro Christo comes ire rogabat,
310 Errorum fugiente gelu, quem Spiritus almus 330 Quem secum prodire vetat, qui deinde la-
Ha_cAsix proferre vetat, nec Mysiaquivit, [centem
Dives agris, hujus tunc semina ferre salutis, B Sponte vocat; novit mundans interna magi-
190 Fecundo jejuna solo; vir quippe Macedo [ster,
ln somnis bxc visus ait : Miserere, preca- Qox verbum jam corda ferant, quos obstruat
[rour! [intus
315 Illyricos dignare sinus! o gratia quanlum Error iniquus adhuc, ut tunc doctrina mini-
lmprovisa parat! subito fiammantur arnore, [stret
Qui posituro jam lempus habent; sic, nocte fu- Officium, cum tuta venit: en sancla quod, in-
[gata. [quit,
Doctiloquusconverlit iter, frucluque loquelx 335 Incipiant violare canes, coenoquegravati
NOT_E.
video quid illtid opus significaverit. Confirmandx natum quo ipsis Evangelium prxdicaretur. In animo
conjecturx addo Sedul. n, 58, de Maria : habuil verba Lucx Act. xvi, § 10, avptZ&utovxes, o. i
Uterumquepuellx itpoaxexknxui -opusb Kvpib;evayye\iaaaBut«Orbu..
Sidereummoximplet nnus. 319. Vesc.lurJ Pulmanni Schedx, nascitur, Ant-
verp., nescitur. — Mox in Macedonia teniatn male
Adde not. ibid. i, 96, et supr. i, 66. Grxcis enim est Max-Sovta.Secundam pro-
500, Inest] Forie adest. Id pro simplici esse adhi- C producit;
duci, cum poelx ___rx.j_ovta habent, dictum esl ad
bitnm docet Wopkens. ad Sedul. l, 45. vs. 313. Sed ita vocales parum curant poetx Chri-
301. Compltt]lmplere hominemita eleganter dixit stiani, Grxcarum incuriosiores. Vide ad
Sedulius i, 339, ubi plura Wopkens., et implereami- epist. ad Vigit., vs.pr.reipue 24. Neque et in Laiinis lalium
cnm idem iv, 278. adeo religiosus fuit observator noster poeta : ut in
3 6. Figant] Voss. 1, sumanl. calceamenta supr. 80; corrigia, vs. 81; affatim, vs.
307. Curts] Egregie vidit Wassenbergius, V. C, 326 : quxque jam alibi notavi.
quielem laxnre eurit rei nattirx adversari. Verissiraa 319. Soporis] Voss. 2, saporit. Ita et emendan-
e. i ipsius conjeclura, curat laxare quiete: nihil tamen dum antea ad Sedul. n, 2. Sed sententiam
iimiitna.e austis fui. Forte hypallagen cogitavit Ara- muto. conjeci Prxcedens somnh omnino soporh retinendum
lor : omnes sane vulgatum constanter servant. suadet.
308. Orbe] Canlabr., Voss. 2, nr6e, ut hxc passim 321. Ita Voss. uterque, Aldin., Basil., Torn. 1.
confusa notariiiit eruditi ad Vell. Pat. n, 124, 1, et Reliqiix,Si\auta.
Drakenb. ad Livium v, 19, 11. Cortius in margine 525. Ve/t'.] Bibl. Lugd., venit. Hoc tueri posset
edii. sux urbe exponit Hierosolyniis. Sed ejus urbis Grxcismus, ut veni perdere vs. 322. Adde ad epist.
mentio huc non pertinet. ln orbe videtur indicare ad Flor., vs. 4.
varias regiones per quas iter fecil doctrinx promo- 326. Affalim]Secunda producta, qux Accio corri-
vendx. Vide Vossium Art. gramro. n, 39. Affatum
311. Mysia] Voss. f, Mmsia; Voss. 2, Moysia; pitur. Pulrrranniet Antverp,
Tornxs. 1, Meschia.Muatav est Lucx Act. xvi, § 7, Schedx 527. Lectio]S. Scriptura. VideWopkens. ad Sedul.
ubi xaxa recie per ad finesexponit cl. Segaar ad Lu- n" 127. — Muttiplici ulerque Voss.
".88. i,
cam, p. 328. Relatu] Putein adbibiiuin pro ex relatu et
313. Fecundo] Pulmanni Sched., Antv., fecunda. narratione,quaro Lucas mentoiat. Aut scribe relalum
313. Macedo]Max-S_.v,media producta bis apud ex Cantabr. et Aldin. : licet taraen narrare relatum
Aralorem, xuxa Stuaxolnv.Ita Dionysius. dtirius videat ir dicium, nisi malles Aratorem indi-
&taau\iou S*ettl xotat, tHur.vSovitis xt ttoktie;. casse Lucam id narrare quod ipsi a Petro rclatum
FABRICIUS commem. in Poet. Christ. p. 82. — Atque erat, de qua quorumdam sententia dixi ad epist. ad
hoc eodem modo defendi poteril, quo Macedoniut Flor. 19. Ita retatus pro narratione apud Hegesipp.
secundam habet longamapud Ovid. Metara. xu, 466 : Excid. Hiero*. m, 21. Non dissimulaverim tamen
ubi late Heinsius. mixime inihi placere Wassenbergii mei coiijeciuram,
316. Flammantur] Ita Voss. uterque, ed. Aldin., retata. In utroque Voss. est refafus, sive is sit qtiarius
Torn., 1, Antverp. ln reliquis legitur inflammantur. casus, sive primus, ad sequens quidam referendus.
Simplex prae composito in Claudiano placuit quoqtie Sane in Tornxs. 1 ita distinguitur :
Barthio, Consul. Honor. m, 50. Adde notas adVir- Luca narrante.Relatus
gil. _£n. III, 330. Augustin. epist. 36, flammatusad E populoquidam.
ttudia veritalit. 333. Minhtret] Voss. 2, minhtrat.
317. Posilum] Quibus jam adveneral tempus desti- 334. Tuta] Voss. 2, lota. Indicat illud tula doclri-
193 DE ACTIBUS APOSTOLORUMLIB. II. 194
192 b. margaritas vertant contagia porci. A Ex adytis perdurat honor, prolesque per
Altera res etiam superest in carmine dura,
[xvum
Sed, quibus ex veteri patuerunt omnia fonte, Sanctificandaredit:vicibus supplenda creandi
Ore datas lenui facile est adverlere guttas. Ecclesix nunc alma fides sine fine pudicos
510 Exodus ille liber memorat velamina sacri Pontifices jubet esse suos, et quxrit in omni
Pontificis, qua nempe queat splendescere S60 Cauta tribu, quos rite probet, nec sanguinis
[veste, [isle
Officiique habitum nitido componere cultu, Sed meriti successus erit: tamen illa figura,
Qui segmentatus mediis altaribus astat, Qua sine nulla vetus subsistit littera, demum
193 -_uas 'nter species parili numerantur 194 Hac melius novitate manet, variatque
[amictu [recurrens
345 In femore exuvix, quibus indumenta pudoris Alterna ratione vices, ne forte sacerdos
Progrediens ad templa locet, studeatque sa- 365 Tunc generare velit, cum necdum mente ca-
[cerdos, [paces
Renibus cbslrictis, mysteria castus adire. Cernit adesse greges; cumque instat nobilis
Quod staluit lex prisca magis, devinctaque g [ardor
[jussit Discendique fames, ut apertius ora resolvat,
Tunc hxc membra tegi, qux possidet atra li- Ne quisquam jejunus eat; nam semine verbi
[bido, Prolem posse dari Paulus quoque sxpius in-
350 Cum properat libare Deo : laxaia relinquens [quit,
Conjugio posl sacra tamen, ne parcior usus 370 Filioli, dicendo, mei: juvat ergo parumper
Ad sobolis nou siaret opus, sterilique marito Eloquium genitale premi, studiumque docen-
Connubii frigeretamor, cum certa propago, [lem
Hoc solemne gerens, nullos admitteret un- Dispensare suum, laxans pro tempore vires
[quam Ingenii, strictasque ferens, ne fusa profani
355 Externa de stirpe viros, ubi nomine prisco Conculcata terant, mundatis sancta reservans.

NOTJE.
nam turo demum minislrare officium, cum vim suam cem esponit Juretus ad Symmach. m, epist 12. Seg-
exserere lulo queat, neque impedimenta ex errore menta esse clavos et institas auro intextas ostendil
aut aliunde enata obstent. Frequenter bxc confusa Savaro ad Sidonium vm, epist. 6. Hinc cunm seg>
docebit Duker. ad Flor. i, 17, 4; et Dr. kenb. ad Li- C menlatm, de quibus Barth. ad Claudian. ni, Cons.
Viumxxvn, 4, 7. Apud Marlialem ix Epigr. 17 : Honor. 16.
Quofelixfaciesjudicetota fuit. 343. Astai] Aldin., astet.
Ex egregki Thuani cod. prxfero tuta. Heinsius tamen 345. Padorts] Ita Cantabr. et Aldin. In reliquis,
mavull culta, ad Ovid. Amor. i, 14, 46. pudori. Dictu difficile quid poeta scripserit. Vide ad
356. Verlanl] Voss. 1, contagiavertere. lib. t, 344.
337. Dura] lta ut metri leges eam vix exprimi pa- 347. Obstriclis] Voss. 1 , 2, obstructh, id est oc-
tiantur, sed lex pedis officio naturaque nominis ob- clusis, occultis, ut obstruere gladium, Ambrosius de
Obit. Theod., p. 52. Obstricih retinui, ob sequeus
Slel, ot Ovidius scribit ex Ponto IV, 12, 5. devincia. licet alterius scriptoris auctorilas in hac
345. Segmentaius]Segmentalumdicunl Latini, quod voce mihi desit. Male Aldin., Antv., Torn. 1, obstri-
variis segiiiinJbus aut Iruslillis non unius coloris aut tlis renibus.
materix coustipalum est atque compactum. Juvena- 350. Libare] Bibl. Lugd., liberare, sententia nulla.
lis Sat. vi : Nec placet litare, quod est in Voss. 1. ld quidem de
Sed quaoquamin magnisopibus,plumaquepaterna, diis placandi..propitiisque elegantior adhibuit Latini-
Et segmentatisdormissetparvulacunis, tas. Not. ad Liviumviu, 9,1; Buneman. ad Laclant.
hoc est, laboriose coropactis, atque dxdaleo opere iv, 27, 3 et 7. Sed tamen titare Deo non satis con-
variegatis. Eodem raodo ea voce utitur Ovidius in venit, et repugnat quantitas.
Elegiis. Arator etiam lib. l Histor. Apost.: 352. Sterilique] Canlabr., Voss. 2, Fabricius, An-
Quisegmentatusmediisaltaribus __tat, _ tverp., Bibl. Lugd., slerilhque.
" 557. Creandi] Voss. 1, ereandh.
hoc est, vesic versicolore, atque aureis velut tes.ellis
560. Prubet] Pulmanni Schedx, Antverp., probat.
insignita. Aldhelrous libro de Virginitate : Alterum elegantius. Vide ad lib. i, in fine.
Acsegmentatafulgebatveste virago. 361. Successus]Aldin., successor: pro successione
Syromachus lib. iv, episl. 42, alba velaminanon seg- videtur adhibuisse. Propriaeuim significatio esl in
mentati amictus fidem vestiant. Juvenalis Sat. n :' actu progrediendi, unde illa prosperi eventus pro-
Segmenta,et longoshabitus, et flarnmeasumit. fiuxit, ut notat Menckenius Observ. L. L., p. 946.
Segmetitaenim frustilla parva sunt, qux decidunl a Ad propriam illamsignificationem hic referri pote-
serra. Prudentius : rit; usitatius tamen ita successio.
Truncatanunquidcorporis 362. Subsistil] Voss. 1, conshtit; quxdam edd.,
serrara subshtet. — Liitera vetuspro Testamenlo Veteri. Vide
Segmeota post feris
Objecit,autundisdedit? ad epist. ad Vigil. 21.
IUr.THi-_s, Advers. xxxn, 22. Quis segmenlatus,Torn. 365. Generare]Pulmanni Schedx, Antverp., gene-
. ; quis augmentalus, Voss. 2. In Canfabr. glossa rasse; Voss. 2, generate.
ascripserat: id est tunicatus. Segmenta est lunica ta- 366. Instai] Cantabr., instet noveritardor.
laris. ln talari segmata vel segmentaperseverans con- 374. Mundatis] Pulmanni Schedx, Anl*. man-
vertaiio inteUigitur.Eodem quoBarlliiu. modo hic vo- datis.
195 ARATORIS
575 Fas vetat inde queri; culpis lioc imputet A390
_ Nudus amore limor. Paulus, miseratus ab
• [Adx [atro
Venx pcenasux; quid enim rea fance paren- Dxmone corda premi, nolensqufe licere pro-
[tum [_ano
Progenies sibi jure petat? salor ille benignus 186 Divinas aperire fias, Fuge, diiit, et
Ni doitare velit) quidquid temerarius error, [ista
Corrupto natale, tulit: via sola salutis Ulterius tentare cave! Nil jussa moratus,
380 Affectus parceVitiserit; miseratio semper Hostis abest. vacuamque doniura p8__essor
Conditione h_rfct; prxstans indfebita. Chri- [iiiiquus
(slus 593 Deserit, ac profogo mulier sanata p.rielo
His jiius accelerat, justusque bis munera Conticuitde laude viri; qux ccepta peregit,
[ta-dat. Plusque tacens hoc esse docel. de munere
In Mscttuta terHs eum ffloShia ttbta F*ii- Tvuigi
[lippi Hxc quxstum faciebat heris, quos turbidus
195 Doctoris eelebraret iter. bacchata puella [implet,
388 Sob stimulo Pythonis ait; Paulum esse mini- $ Quo caret illa, furor, populique procacis in
[strum [aure
_£terni scitote Dei. Professio vera .400 Seditione fremunt, Romanis obvia saerls
Mendaci de teste sonat. vocemque ftdelem Sacra dari, rilusque novos exire per orbem,
Perfidus auctor habet, sed non defertur ho- Etveteres cecidisse deos. Tunc agmina ra-
[nori, [ptim,
Quod cogit formido loqui, nec menle cobxret 197 Fuslibus innuraeris elisocorpore Pauli,
NOT_E.
375. _mpu/_.],Torna.s. 2, impulat. defortunaet sorte singulari dicitur. Spanhem. ad
378. Dbnare] liemitiere, condonare. Vide ad Se- Aristoph. Plttt. 81.
dnl.n, 26. 392: DiviHat] Bibl. Lugd., dt.ifias.
580. Affeclus]Voss. 2, affectu. 392. lsla] Ita codd., sed Ald., Tornxs. 1, htam.
583. Macetuni] Hemistichium est Lucani, quertf Pbsset exponi, Cave islam ulterius aggredi et ve-
aliquando etimitatusest Arator, Hb. v, 2. Deterius xare, de qua significatione agit Oudeud. ad Suet.
Hic -fii-bdametiitioiies, slieedutnf quod riee Gfxchfh tlaud. 17.
hj_que Latlhuih fecta pr6iiuji.iay.lt Scaiiger. Vide 394. Po._e._orlTornxs. 1, profetsor, non male,
WfeiiziUfhSd Val-r. Ffecc. (, M.M\ eiiim aMateta, Sl respicias vs. 386 :
ei __axi......Cellar, ad Prudeht. iri Symih. li, 546. Professiovera
Adde Barthium ad lUilil. Itiner. i, 85; Drakehb. ad ,Q Mendacide teste sonat;
Silium xiv, 5, et xvu, 653. Heiiisiiisad Claudiah. in sed tamen tales
ftuflh. if, tiV; Oudend. _4 Locari. ii , 647. sessores^ChristianiSsxpe spiritiis lanquam injusti domus pos-
Mdketaest a Macetid, rinliqtioMacedohix nofnirie, dulitts III, 307. poetis describuntur. Se-
de quo Bochart. Phaleg. ni, 5; Eustath. ad
Dionysii Pefii-g. 4_i7 : ubi scholiastes iheditus, Tunc praedofurensac nosius hostis,
tfu_m Bochartus e bibtiotri__a Suecica" attulit, Cui possessadiuest alieni fabricajuris,
Pefvasa migfare domocomoulsus.
quemqtie manu Palmerii Grenteriiesriilii desefl-
httim servo : __ax.o*ovia ttpaxov'Hua.ia i/.aletxo aith 396. Cmptd\ Voss. 2, capta.
H__a.__>.o; TOO vaxepovSeWuxeSovia 398.
Mo; r.al 'S"i\er.xpas' 0Mc.stu-n]Vide Act. apost. xvi, § 19.
attb MaxrSovofTOU 'Ataxou.Posteriorem vocem Pal- 400. Obvia]Contraria. Vide Duker. ad Flor. m,
mettu- mntat fn 'Aioiou; latere potitts putem, 9u.«f. 14, 4; Burman. ad Catalect. 1:1,p. 504;o6vt'arepro
Macedh fenffnfil.ti_ fuit Jovis et Thyix, ut docet resistere, infr. 516, Joan. Saresber. vin, 19, p.
Salitirts.Exe.C-t. Pliti. p. 110. 646 : hmctibi hequaquamobviatit. Voss. Vit. Serm.,
383. Nota] B_b'_;Lugd., nova.Pntem ndtani dixissi p. 37t>; Barth. Advers. XLVI,5; Wasseus ad Sal-
hfbeiti, tjuia itifAi-t:xvi, § 12, appellatur ttp&xHtni lust. Jugunh. 5 : proprie enim riotat obviam ire, ut
apud Cassiodof. Variar. v, 16, quod Livio pessime
pspiSo; xn; UaxeSoviasitokit, de quo ubere diii iil obtruserunl
IHisceTI.ea^; 17,• qtix hic noh repetrit Adde tantum librarii lib. ix, c. 23, § 4. De verbo
Bnrman. ad Virgil. Getirg. I, 490. viare.vide Fabric. comraent. in Poet. Chrisi., p. 139,
385. Pythonis] Vt>__,1 , Pnttorii. : male. Saxo el Daumium Radic. L. L. p. 485.
€ratrim. Hi_t. Dan. i, p. 9, drtem possedere Pythoni- D 402. Deos]Atque hxc erat origo odii adversus
cam. Vide illic Stephatlium, et de thagicispueris Pi- Chris.ianos, qups Romani hinc Atheos dixerunt.
glif-r. dti Serv.ip. 355: Pcenasin Chrt_ti_rio_ lion sxvitiab a*_cripserfrn,sed
'• 391. Dmntone]De IttaloSpiritu vox illa Ghristiani-- qood illos majestalis reos habebarit, nt feete suspi-
lrequeW*:eSl.BUffeh-iri.afdLactanl. _nstit.i,7, § 9. catus est Bynckershd-kiusde Relig. peregr. Qutccun-
GrxciS arrtiquioriBifi fdrtdhani noiat; vel Geriium, que de regno Christi aiinuniiabantur, civitatis tran-
heroa; 8fc£_v._liirtc .femMei.DoportUsaid Theophf. quillilati adversa censebantur; pratierea sacra co-
Prxlect., c. 16, p. 45f. Ita iriigr 8io- et 6-to'vxtva lere publice non recepta lex velus prohibebat. fin-
avBpotttmhaexMZkim-itkJamblich. Vit, Pyth_g.,c. peraloribus qui vota solvere et1divinps houores dare
11. Ab heroibtts tarhen distingott Cupdrus Observ. negabat, niajesiatis liaud dtibTeeirStfeus, idque pro-
ni, 16. Apud Theognidem Sent:, p. 13. Ed. Syl- hibebat Chrisliana religio. Sed plufibus bxc excus-
hurg.: , sit Grunerus in Exercit. de Odio buinani generis,
Clrristianis olim a l-omanis objecto.
~X.p-op.ttxa
p.evS«tf__>v ttal wayieSBcB StSoiTtv.
AvSpi 402. Raplim.] Voss. 1, plebi*.— Sed qiioiiiolo hi
Male intefpfes vertit, d*/non;rectius vtihisset, for- nfligl-tfatu- verberibus Pauttllh iftifcere
tmm, opposlta virtuti. De diis ehfto plutelt nuinero, uW lafis liqoet. Dicuntur axpaxvyolqui inpi-luerin:, munict-
197 DE ACTIBUS AP08TOLORUM LIB. U. 198
Conveniunt, ubi carcer erat, quem «edibus,A Excutiens sua membra loro, cum libera cu-
[imis [slos,
405 Includunt, comitante Sila, vestigia quorum, Cerneret antra necis, gladii mucrone retccio,
Ligno mersa cavo, vinclis teiiuere beatis: Iri jugulum vult ferre manura, sed non licet
O felix de clade locus! cui clara refttlgent [illi,
Lumina pro tenebris, in quo tledit esse pe- 425 199 Paulu leste, mori, cnjus solamine vitam
[rennem Reperit, atque suo meruit de carcere solvi,
Nox antiqna diem, niveam transtatus in au- Descendensque domum sacris fomenla mini-
[lam [strat
410 Ecclesix j cunctisque ferens modo doria sa- Vtilneribus, liquidamque parat sibi redditus
[lutis, [undam,
Qiiam behe carcer erat! tola concurritor urbe, Ccelestemnacturus aqtiam; nam corda saluti
Qui priihus nova tecta petat quive oscula 430 Figere Paulus amans, cunctos simul amnc
figat [fltienti
198 Postibus, et tacta sacretur parte cy- Diluit xtherei, paluit cui luroinisante
[lindri. ]) Gralia non perimi, crevit post vifa renasci.
Jam nocturna quies per corpora serpere fessa Blandiloquis olim capla est sermonibus Eva,
415 Coeperat; exsiluit tellus minilaia ruinam, Decepiura virum; nunc improbus ora puellx
Visceribus concdssa suis, et, claustra rela^ 435 Qui tunc dxmon agil, repeteris ad crimina
[xans, tse*u_rt,
Mota tagatur humus, servitque canentibus hy- De quo prxda fttil, multis, verttufd canemlo,
[mnum Peccati conceptor erat; sed Apostolus Adam
Teropestas (amulata soli. Pro qnanta patescit, Jam melior, coelestelevans ih imagirte signuih,
Anullo superanda, fides! veniente periclo, Qui fuerai terrenus homo, nec certa recepit,
420 Pcena fugit, geminoqoe metu discrimina crh- 440 Nam fallit, quod ab boste venit, metuanius ut
[scunt [oiiines
Ut perdant tormenta locum. Tremefactus, ab Hob audere hefas, nec corrumpaititir aniari
[aitb Melle doii, si vera canat, qui falsa ministrat.
mw.
piis et coloniis erant civiles et urbani magistratus. 1(J 415. Exsiluii] Ila cod. et Fabficius cum Anfverp.,
Vide Casaubon. ad Alhenxum Anim.v, 14, et Bur- Bibl. Lugd. idque tuetur Drakenb. ad Siliutn vn, 46;
man. ad Petron. Sai. 65. Hi autem jus comprehen- (JtLiviuris 11,10,11. Cxtrifx, exsitiit.
dendi etcarceris tanium habehant; sed prxsidi poe- 415. Minitata] Uterque Voss. Scliedx Pulmaiini,
na erat relinquenda. Aut igiturusnrpati»ne hoc fe- Ald.,Antv.,Torn. 1, imitatd, id est lanquam rueret;
cerunt, et seditionis metu, aut in majoribus civita- iinaginem ruinx tantum prxberet.
tibus majusquoque jus datum fuit. Ita suspicatur 418. Palescit] Aldirt., Antv., Bibl. Lugd., pa-
Schulting, ad ff. de Jurisd., § 35. tescis.
406. Ligno] De hoc vinculo vitle Le Moine ad Po- 423.GZadt'.]Muxatp« est Lucx Act. xvn, § 27 : quam
Iycarpi epist., p. 500; Marckland. ad Lysi.am, p. voceindegladio recte accipil, aliis est culter major.
556; Wesseling ad Herodol. ix, p. 710; Elsner. COnsuIeAlberti observ. philol., p. 157.
Ad Act. xvi, § 24. Lignum hoc et ttoSoxaxndicitur. 424. Jugulum] Piilmanni Scheqx, Anlverp., vigu-
Vide llarpocration; in yerb.—Mersa accepit forte de lum; uirum vigilum cogitaverunt? sed obslat Lucas
compre-sis in ligno pedihu., ul apud Prudent. Pe- irt Act. xvn, § 27, qui ipsum sibi voluiss. manus in-
rist. v, 243; mersifornich anguslati exponit Cellariu.. fcrre violentas affirmat.
Cxteroquin immissa conjeceram. 427. Iftmstra!] Voss. 2, mtttts.rant. — De more
411. Concurritur] Aldin., Tornxs. 1, concttiflur. plagas et vulnera ablueddi vide Mollium ad Longi
412. Figat.] De more osculi figendi l.minibus ssi- Pastor., p. 17 et53,
cris, prxciptie Apostoloruro, agit Savaro ad Sidoii-. 429. Nacturus] Ita codd.; at vero Aldin. Torn. 1,
1, episi. 5. j.laclurus.
"
413. Cytindri] KultvSpo; pro colnmna terele. Fa- 429. Corda] Voss. 2; Aldin., Torh. 1, corde : sed
liRicios,comment., p. 42.— Chelindri cod. Caniabf.; tum salutem scripsisset,
chylindri Altlin., Torn. 1, Antv. Per rotundata seirti- 431. Cui]Ita codd. et meliores editi; alii, qui. Et haec
columnia interpretatur Savaroad Sidon. 1/, epist i. Obscuriora lubens profiteof.
414. Nociurna] OvidiusHeroid. i, 42 : 436. Prmda] Voss. uterque et Anlv., prwdo: male;
Thracfanocturnotangefe castra dolo, indtcat improbum prxdahi isivevicioriaih ab Eva re-
id est noctu. Horat, 11,satyr. vi, 1H0. portasse.
Mmnia nocturni subrepere. Nocturnus canis apud 438. Levans] Bibl. Lugd., lavans: neqUe hxc satis
Giceron. pro Milon. 13. lsidor. xiv, 3, qui nocturnis assequor; adeo sunt torbata et obschfa, nt neque
mstibus ignem exhalal. Ita Groiiing. et ed. vetus; Conjecturx cerms detuf loctis.
GothofrediiS noclurnh. Anctor inceflus Panegjr. 440 Jfetttamtts] Cantabr., Hmeamut. — Voss. 2,
Constani. 16, § 5, Furiit ierribitibusagitaius el.no- el omnes.
cturnil putsut tllrieibui. Scripsi Furiis ex cod. Vati- 441. Audere] Quaedam edd.j audtre. Supt. i, 2 :
cartd et Vossii penes me excerptis ; editur omnibus Ausanefas,eomplevitopus.
vel ominibui. Sic Furih agitatus Orestesapud Virgil. 442. Melle] Conjeci aliquando felte. Sed Ob amdri
JRa. iii, 331. De hoc usu adjectivi adde Nansiumad vulgatum similia sxpius opposita jun-
Nonni Paraphr., p. 90; Burman. ad Phxdr. 1, gere solet. placet, quia
Intelligit illecebras primo gratas, dctnde
23, 5. acerbas. Sic quxdam editiones apud Lactant. lnslit.
499 ARATORIS 200
200 Ingeniisclarasetlinguis PaulusAthe- A, Mens humana ferat, lolii ne sordeat herbis,
[nas Quam segetes portare decet. Manus xmula
Ingreditor, tumidamque*feris conflictibus ur- [cogit
[bem Ad proceres hunc ire simul, quibus edidit
445 Eloquio torrente premit, quem turba profari [astans:
Doctisonis mirala modis, Quibus, inquit, ab 455 Cecropidx, quos fama canit serroone diserto
[oris Gyronasiis vernare suis, ubi prxsidel altus'
Verborumfluit istesator? Plebs nescia Pau- Sacrilegx novitatis amor, vos cernimus aram
[lum lgnoto posuisse Deo, qui condidit astra,
Semina ferre vocat, fruiturque errore |"magr- 202 Qu' pclagus terrasque dedit, quem vita
[stro [parentem,
Vera loquens; namque hic facundus in orbe 460 Ut moveamur, habet, cujus spiramus ab igne ,
[viator Cujus imago sumus, de quo cecinere poetx
Ilinc hominum constare genus, quem prxdico,
«50 201 Ambulat, atque colit, cujus labor
[omnibus instat, [cuncta
Ut crescat divinus ager, purgataque fructum B Sanxit ab ore suo; cur hxc divina vocatis,
N0T_£.
v, 1, 10, me//a sunl hmcvenenum tegtntia. Hxc ta- ipwxuv, liyexai xt xutvbxepov.
__>_ Causabonusvidealur,
men exsulare jussit, tanquam spuria, Bunemannus. et Duportus p. 243. In Vossii cod. illic inveni, s.irsfv
445. Eloquio] Iia Voss. uterque, edd. Aldin., xevbv.
Antv., Torn. 1. Reliqux, eloquii. Quod dedi, Aralo- menb. 358. Ignoto] Tales aras fuisse plures ostendit El-
ris stylo estconvenieniius. Vide ad vs. 134 et 1100. ad Mintic. Fel., p. 14. Huic inscriptum fuisse
Deipsa metaphora dixilibr. i, 124. casu secundo staiuit Le Moinein Dissert. ad Jerem.,
447. Fluit] llascripsi ex ntroque Voss. edd, Aldin., c.xxiu, §6, p.290. Censel conspectum fuisse uyvi>axo
o autein pro ov adhibitum late docet Montfau-
Antv., Torna-s. 1. Reliqux, venit. Aratori placuisse 6E_.
videtur fluii, ut sermonis exprimatur elegantia. Vide conius hunc Palxogr. Grxc. n, p. 151. Non negaverim
ad lib. i, 124. no)_.upeovxi est apud Plinium ix, casumenim elininararum inscriptione adhibitum fuisse;
epist. 26, 9; cujusglossa est EuAaietv,quod illic in idem templis fiebat. Sed et alterius non
Vossiano cod. additur; vidit id opportune Cortius. desunt exempla , vel ex inscriptionibus noia , unde
447. Sator] 2irepp.oy.byas,loquacitate molestus. et hanc opinionemjam rejecit vir doctus in notis ad
Fj-BRicioscomment. in Poet. Christ., p. .138. — Se- Schedium de Diis German. 12, p. 219. De hac ara
cutus esteosAralor qui attepp.o\byo;a atteipect TOUJ vide Berlhald. de ara 10, § 4; Reines. Inscript. cl.
num. 1; Wonna in dissertatione, cujus tamen
ibyo\>sderivant. lta et in Actib. xvii, § 18. Vulgatus 'C 1,
seminatoremverborumvertit, quomodo verbarum sa- argumenta refotavit Heuman. ad Hieronym.epist. ad
lor est homoeloquens apud Cassiodor. Variar. n, 3. Magnum, § 5. — Posuhse accipio de arx consecra-
Sed tum dicendum foret, ex compositionis legibus, tione, de qua notione dixi iu Miscell. 2, p. 23.
450. Paulus apud Lucam Act. xvm, 28,
ottttpolbyos, aut loyoattopo;. Assentior potius illis kvauru Patentem] : id est per illum vivimus, illi vitam de-
qui a attepp.ttderivant. Vox propria est avium grana bemus, ?_-(i£v ut Rhoerius Feriis Davcntr., p. 153.
legentium. tnde transfertur ad homi.ies vilesquasvis Minuc. Fel.cxponit
res colligentes ut inde inopiam sustentent, aviuro Octav, 32 : Non tanlum snb illo agimus,
et cum illo, ut proprie dixerim, vivimus. Marius
more; atque ita blateronem, nugatorem nolat, quam sed
notionem Lucx loco tribuit Duportus ad Theophr., Vict. in Genes. prxf., p. 309, ed. Fabric. A,
p. 305. Scurram mavult Alherti, quod parura lamen Per quemsumusatque movemur.
distat, ad glossar. Grxc, p. 76.
449. Facundut] Pulmanni Schedx, Anlv., fecun- 461. Imago] 'AvTwjrov
dus, ut hxc confusalib. i, 137. Et sane non dis- pianus Halieut. p.axapeaotyevosappellal Op-
v, 7.
plicet, cum ita persisi.tt ,in metapliora de sem ne 461. Poelm] Cantabr., prophetm: rnale. TsivijTWV
supr. 188. ttoinxS>v habet Lucas Aet. xvn , § 28. Araturo inlel-
Plenis consurgitaristis ligii Wonna de Geniis Exercit. n , cap. 1, § 5 , et
De gr.no morienle seges, palmesquerecisus Bochart. Phaleg. l, |42. Putaverim Paulum intel-
Vulnereconceptasfecuudittsevocatuvas. lexisse et Aratum, et Cleanthem. Durius videtur ut
449. Orbe]Voss. 1, urbe. De Athenis capi posset; ad untim locuiio referatur. Cleanthes autem eodem
lllx per excellentiam dictx at7Tu,ui Alcxaudria.To-.-_' D hemistichio usus est hyniii. in Jovcm vs. 4. Vide
Antonin. Liber. Meiam. 15, el; aaxv xaxtbvxe;.Vide Ursini Fragm. novem Femin., p. 272. Adde Ila-
Barlxum ad Lucian. Tinion., p. 73. Potius tamen renberg. Biblioth. Brem. nov. cl. 2, fasc. 3, p. 444.
generatim orbem terrarum intelligo. De vocibus his Neque tamen omnia qux illic prolulit vir clariss. :td
confusis vide ad vs. 308. fragmenta veterum Poelarum retulerim , prxcipue
453. Manus] Pulmanni Schedx, Antv., munut. cum toties in soluto sermone versus scripioribus
454. Hunc] Ita Voss. uierque, ed. Ald., Antv., exciderini, qua de re dixi in Miscell. p. 189. Vix
Torn. 1. Reliqux, huc. dubitaverim quin poetx hi Paulo fuerint noti lecti-
455. Cecropidw]Vide ad Sedul. i, 26. Clarissiraus quidem Ernesti opusc. Philol.,
456. Vernare] Florere , nota metapbora , qua et que. p. 201, id negat, neque bos versus arbitratur magis
corona dicitur eernare apud Lactant. de Pascha 111. argumentum esse lectos fuisse a Paulo poetas illes,
457. Sacrilegw] Videtur respicere eos fuisse Seiat- quam si quis vulgatum Virgilii versiculum proferat.
5«ifjtov£<rT-pouf, ut appellat Lucas A t. xvn , § 22 : Id verum potest e. se in Menandri versu, adiiibiio in
quod recte vertas religiosos. Vtilgalus habet super- Epist. I ad Corinth. xv, § 33 ; sed hic digiio poetas
stitiosos. Confer Duportum ad Theophrast., p. 448, illos indicat, ut et Epimeniden in Epist. ad Tit. i,
et late Heuman. Poecil., tom. II, p. 58/. — Novi- § 12. Si tanquam notum cuivis dictum hxc
tath perjinet ad hxc Lucse cap. xvu, § 21, .uzaipouv set, ipsoruui poelarum mentio non videtur prolulis-
fuisse
n y.iyetvxt xui axoustvxutvbxepo-j,
uiiTho. phra. tus cha- necessaria, ut iu illo Menandri apparet. Iia quoquc
racter. 8, -x-i? ttepi xo\>Sslittelvxaiv.v, x«t smSaXtavi ex Pauli verbis 1 ad Corintli. xiv, § 11, fr0f*at s*
201 DE ACTIBUSAPOSTOLORUMLIB. II. 2)2
. Vivificarevolens post tartara reddidit astris.
Qux facilis, vacuoquemetu coelestc pulalis j l
465 203 Auxilium, quod gignil humus ? ualura llxc multos ad dona vocant. Dionysiusipse
[metalli 204 Primus in arce loci nova prxmia jungit
Visceribus latet ima soli, quibus eruta sumit [honori,
lngenii fabricantis opem, seu numina tcinplis Complexusque fidem sic incipit esse sophisla.
Hiuc veniant, seu vasa focis; sibi causa li- 485 0 lupe, Paule, rapax ! dedit hoc benedictio
[moris [Jacob
Ars operala deos ; Dominum super omnia fu- Nomen habere libi; quid jam reinaiiebit itt
[suro [orbe,
470 Claudere uemo polest, parvisque arctare figu- Quod non ore trahas, postquam solerlia Graia
[ris; Cessil, et invictas in doginale vincis Athenas?
Quod capilur, miuus est spafio capientis ; in Cur Epicureus, vel Sloicus impia soli
[auro 490 Bella cient? reserare opus est quo nominc
Materia est, opifex rerum non sustinet usum [mulii
Quem simulant quos ipse creat: quam dura Sectarum coiere grcges : vitam ambo beatatil
[luetis fi Elegere sequi, quam corpore diligit aller,
Crimina! quara stultam sese sapienlia vestra 205 "ic animi virtule colit: dalet actio Pauli
475 Judicii est seusura die ! cum corpora Christus Ad vitam prxcepta piam ; sic, tliemale juncto,
Surgere cuncta jubet, tormentaque fine care- 495 Hi magis altemis solverunt vocibus ora :
[buut, Corporis alque anirax commissus parlibus
Utque reos cruciet, servat, quos devoret ignis. Jexit
Sic caro, juncta Deo, carnales expial actus, Plenus bomo, sed nunc , studiis diversa se -
Et commissasibi coram hac examinat ultor, [quentes,
480 Qua voluit rooriente pati, quaro , funeris ex- Ambo volunt quod neuter habet; Vas lumine
[pers, | plenum
NOTiE.
-aJouvTtfiupSupo;,etc. Fruslfa Duportus su. picalus . Pollebantoperisstudiiset dogmatelegis.
estPaultun Tristia Ovidii legisse, qui v Eleg., 10, 37, Erant itaque invictx in doclrina, vietx tamen a
Barharusbis ego sum. Patilo. lllic natani et altam esse ratituieni ac mode-
Id euiin ex medio sermone petilum est, ut jaro illic rationem vitx scribil Cicero vi ad Divers., 1 ; lau-
observavit Burraannus. Q demque ex'iiii;iin buic urbi tribuit Jusiinus n, 6, 0.
466. Latei] Voss. uterque, Aldin., Antv., Torn. 1, llinc fingere pectus Albenx dicunlur apud Martia).
jacet. Ita hxc conlusa apud Lucan. n , 162. Adde vi Epigr., 64; illic enim finxerunl legendum esse
Burm. ad eumd. iv, 364. confirmat quoque optimus Thuani codcx. Addu
467. Opem]Fabricius, Bibl. Lugd., opus; sed si- Barlh. ad Claudian. R. P. n, 19; Savar. ad Sidon.
mili modo opemsa-pius acjhibet Aralor. vni, epist. 6.
468. Timoris] Voss. 2, ittnort esl. 492. Corpore]Respicit voluptatem et luxuriam, iu
469. Fusum\ Voss. 2, fassum. Prudent. in Symm. quibus stimmum bonum reposuisse credebaluf Epi-
curus. Confer Gaiaker. in praeloquioad M. Antonin.,
1, 325, De rebus suis , sive Ad seipsum , ut titulum verii
Ille Deusverus,quo nonest graodiorulla inavuli Heutnan. Pcecil. tom. II, p. 10; alii tamen ,
Materies. nec iiijuria, Lpicurum ab hac macula liberunt. Vo-
473. Lue.is] Voss. 1, luentes. luplalero illuni non de deliciis vitx, sed de priva-
477. Crtici.t] Voss. 2, cruciat. lione doloris el perltirbationis tepisse volunt, sed
477. Uevoret]Ita Yoss. uterque, Aldin., Torn. 1. posl mortem ipsius lurpiier hauc voluptatem inter-
In reliquis, devorai. esse, qui sectx Epicurex se addixerant.
478. Juncta] Voss. 2, vinc.a, ut supr. i, 613. — pretatos
Disseruit bac de re egregie Staverenus ad Fulgent.
Cantabr. mox, artus. Mythol. II, p. 665.
479. Ultur] Pulmanni Schedx, aulhor. 495. Aniini] Voss. 1, aniince.
483. Loci] Aldin., Torn. 1, soli. Per primum in 494. Vitam]lla codd., ed. Aldin., Torn. 1; in
arce intelligit areopagitam. Areopagus erat Athenis J) reliquis, vilw.
in arce. Respexit forle ad Martis collem , qux non- ,.,494. Themate]To fis^a, quod ponitur, propositum
nultorum iu derivatione liujus vocis est opiuio. Arx vel propositio, prima producta prxter naturam. FA-
enim s*pe pro moute, jugo, pouitur. Vide Drakenb. BRICIUS comment. in Poet. Christ. 134.— Videsu-
ad Silium xv, 305; atque ita Heinsius recte reddidit pra ad epist. ad Vigil., 24. Voss.p. 2, schcmate.—
Virgilio jEueid. viu, 557. Yoss. 1, vincto. Vide supra i, 613 ; n, 478.
487. Qaod] Voss. 2, quem. 491:.Animw]Cantabr. animi.— Voss. 1, commhsh:
487. Giata] Vo=s.1, Grxca; Voss. 2, Pulmanni 498. A'ettterJPulmanni Schedx, Anluerp., venier.
Schedx, grula. Referunt itaque ad solos Epicureos ; venterenim li-
4ts8. ln dogmale]Itacodd. etTorn. 1 : quos sequi bidinem nolat et ingluviem, in quibus Epicureorum
placuit. ln editis est doctrma ; orium id videtur ex summiim boniim. De voce confer Barth. ad Ciau-
glos>a: pro docirina enim vocem adhibuit quoque dian. u in Eutrop,, 328; _ed agit Aratorde homine
supr. vs. 130, pleno, sive corpore et anima prxdito. Stoicos et
Tuncdogmataquosdam Epicureos , diversa sequentes , non plene honiines
Ecclesixdaulista viros. esse alfirmat, cum hi tanlum corpus curantes illud
vs. 160, perderent, illi veto auiroani falsis prxceptis. Neuter
autero in venterabire pottiit per liiterarum transpo-
Compertodogmate Pauli. sitionem, qux et librarios lelellit et bonos sxpe
iufr. 515, scriptoies corrupil; Martialem sane xt Epigr. 100.
PATROL.LXVIll. 7
203 ARATORIS 204
Subdil ulrumque Deo, Video, clamans , caro \ Christus ait: Nunc, Paule, doce; non obviat
[menti [ullus,
500 Quam sit iniqua mex, rurausque salubriter Me comitante, tibi; qux sit mihi moenibusistis
[infit Turba , vides; insiste loquens; ego pectora
Non propria de parte geri qued gratia donat. [firmo.
206 Hoc celcbremus iter, vita est quia Chri- Ista monent nullos unquam de munere lardo
[stus, et ipse 520 Posse queri, gratis quod dat clemeniia Christi.
Se vocat esse viam, per se gradiamur ut ad se. Tecta sub ambiguo lateat ne forte figura,
Sanctaque ne pedibus possit cessare iucerna, Qua dabitur, ratione canam; de nomine sxpe
505 Prxco datus fidei vestigia suggerit orbi. Argumenta trahi, documentaque maxima gigni
Attica discedens jam liquerat agmina Paulus, Scripfurx cecinere pix : juvat altius ergo
. Eloquiis superata piis, biraarisque Corinthi 525 Quxrere qui Paulo cbaros conjungilur hospes
Moeniajuncta petens populosam reperit urbem, Factus in arte comes, subcujus imagine causx
Quae, licet alterni contingeret xquoris undas, Sic voeitatus erat, qualive decprus honore est,
810 Perpetuas sjiiebat aquas; ibi Ponticus ille Iiac quoque parte placens : aquilx natnra fi-
"
Aquila tuno prxceptor erat, vir plurima laudis B [delis
Instrumenta gerens, cujus se Paulus amico 208 Sponle gerit quod forma tenel; nam
, Coutulit hospitio, sociam dignatus adire [debilis xvo
Arlis amore domum ; nara scenifactor uter- 530 Et declinaiis senio jam visibus ales
[que Flammivomo sub sole jacet, pennasque gra-
515 207 Pollebant operis studiis et dogmate legis. [vatas
NOT__E.
De calhedraquotiessurgis,jam saepenolavi, faclor probat Fabricius, et habent editiones lantum
Prsedicantmiseram,Lesbia,te tuniex. non omnes. In Cantabr. est schenefactor; haud dubie
Egregie cod. Thuani, swpeima. librarius schmnefacior cogitavit a axotvos, velul fu-
498. Vai\ Paulus ; ila ipse appellalur Act. ap. IX, nium factor. Sane scmnwfactorin aliis se invenisse
§ 15. Id explicuit Vorstius de Hebraism. cap. n, teslalur Du Cange Glossar. med. et infim. Latin.
p. 26. verbo SCENOFACEBE , qui et hoc ad o-^ofvo?refert,
499. Clamans] Innuit locum ex Epist. ad Galat. v, Jicet quis dubitare posset otrum tccenmnon corrupte
*"• scriptum sit pro scenw. Scio quid de Paulo , aulxo-
507. Bimarisque] Inter Ionium et /Egeutrt mare. ' rum textore, quidam constituerint; sed sequor Rei-
Ovidius Heroid. xu, 27, . C nesium de Lingua Punic. cap. 13, qui axnvottotb;de
Hic Ephyrenbimarem. tentoriis et tabemaculis e pellibus constantihus ac-
cipit. Ita etvulgatusverlit,s_etto/rtctort(Eaitis; neque
:
Florus n, 16, 1 ubi not. Sidon. Apollin. carm. n, aliler capiunt Beza et Tremellius. Et sane apud
476, Aratorem alia vox prxferri nequit, cum ipse de ten-
Et In bimarem,feliciaregna, Corinthon, loriis se tntellexisse satis indicet vs. 552.
Ubi Savaro. 518. Firmd] Pulmanni Schedx, Antv., firma.
508. Reverii] Antverp., reppelit. Ediliones omnes, 519. J_.otte.-tJPulmanni Schedx, Antv., movent;
repperil. Alteram consonantem abire jussi, >'_enim et 522. superius hxc confusa. — Voss. 1, trado.
in composilis est anceps. Vide Drakenb. ad Silium i, iVomtne]Vide Barlh. Advers. xxxv, 10.
309; Burman. ad Catalect. i, p. 67; not. ad Sedul. rem. 527. Honore esl] Pufmanni Schedx, Anlv., hono-
Hymn. n, 48.
509. Licei] Voss. 2, tibet, ut supr. 182. — Scbed. 530. Senio] Nolabo veteres Christianos poefas de
Pulmanni, Anlverp., undam. aquila, ul mystica et divina ave, mira scribere, qux
510. Ibi] Puiraanni Schedx , Antverp., ubi. De si in aliortim Commentariis quxras, nescio an possis
verbo titire vide supr. I, 427. invenire quibus illustrentur aut confirmentur. Mira-
511. Aquila] Corinlhi hospes et bu.bxsx^ Pauli bilis sane hisloria est quam incroorat Aralor. —
apostoli. — Posuit autem primam longani, fortasse Duo loca in scripta lectione variant, nam declinatis
differentix causa. FAWUCIUS comroent. in Poet. senio legitur, et, quw [ervidusincuit mstut, in bonis
Christ. p. 10. — E Ponlo oriundus Rorox babita- n et pervetustis membranis, quas ex manubiis Cartbu-
verat, atque inde ob edictum Claudii Corinthum "sieusium prope Argentinam redemiraus. Eam vero
secesserat. Aquilx et Priscillx domum a superstitio- de aquila historiara sive fabulam non subit nunc alio
sis hominibus Romx adhuc monstrari, palet ex loco legisse quam apud Aldhelmumin libro --Enigma-
Monifauconio, Diar. Italic, p. 164. ttun, quem Marlious Antonius Detrio edidit. Ejus
513. ffospttio] Ad hospittum. Eadem constructione hxc sunt verba in Aquila :
Rufinus Hist. eccles. vi, 3, magh se verboDei con- Corporadumsenio corrumpitfessasenectas,
ferens. Fontibusin liquidismergenlismembramadescunt.
514. Sctnifaetor] Scena faetor, hnitaeione vocis Postbxc restauror prxclaro luminePhoebi.
. Grxcx crn-ivoTrotor, aulxa lexit. Arator n, Nam dioemSed is haud dubie Araioretn expressit, quamvis or-
qui invertat. BARTHIUS, Advers. xxxtii, 3. — Senio
scenm (actor. — Erat arlif_eium Pauli, quo victum
quxrebat apud Corinthios. In seenis auletn pavi- dedi ex Cantabr., a mann secunda , Voss. 1, ed.
mentum aulxis sleriiebaiur, ut auctor est Arrurt- Aldtn., Torn. 1, et membranis Rartltii. In cxteris
tius. Idem Arator mox vertit, qui tentoria fabrieabat, est senior. Eadem quoque de aquilx hac historia
axnvottoibv,et quid siut tentoria ita designat : notat Barthius ad Claudian. tu Cons. Uonor. prxfat.,
vs. 1. Illic tamen el addit Hieronyroi testimoniiim
; ioBgius hxc abiens peregrinns ubiqueviator in epist. ad Prxsidium : Aquila, inquit, quando
Erigit, atque byemessolesquehis pellibusarcet.
FABRICWS commeut. in Poet. Cbrist. p. 121. — Hoc senueril, gravanlur ipsius pennm et oculi, quwritque
fonlem, el crigit penttas, tt coltigitse iiicalorcin, et
revocavi ex ntroque Voss., ed. Ald., Torn, 1. Scenw sic ejus oculi sanantur, et in fwitem se ter mergit. ct
205 Dfc ACTIBUSAPOStOLORUMLIB. II. 206
Ejus in igne fovet, nocturnaqne Inraina pandit, A Alitis exempli, quem Spiritus egit opimam
Atque oculos radiis ardentibus ingerit xgros, Iti cithara versare manum : Renovaberis, in-
209 Ad veterem reditura'diem; sic dona [quit,
[calorlc More aquilx; qua lege datur sentire probatis
555 Languida sumit avis, cujtls de fomite vires 550 Laude placere typi, quod firmant cantica
Aecipit, et prisci reparat dispendia sxcli. [justi.
Cul ne sola forent, qux fervidus incufit xs- Nec vacat ars Panli, socio celebrata sub ipso,
[tus, Secreti virtute boni, tentoria quippe
Per laticom mttndanda vadum, ter mergitur Fortia mobilibus fabricabat in aggere tectis.
[undis, Longius hxc abieris peregririus ubique viator
tl senium deponit aquis, juvenemque decoris 555 211 Erigit, atque hiemes solesque jhis pelli-
540 Effigiem de fonte levat; qnis apertlor actus [bus arcet.
Relligionis erit? cum veri lumine Solis Nos quoque, per culpam prima de sede re-
Tangimor, atitiqui contagia solvirous xvi, [pulsi,
Aceendeme flde'. lympha fflox matre renati Exsilio mundi jacimur; via reddita tandem
210 Conspicimur novitate rudes : infanlia B [est,
[rursus Qua patrise repetaraus iter; inunimina nobis
5-5 Fit recidiva seni; gemino manantibus ortu In castris sunt, Paule, tuis, ne criminis im-
' Hic melior natalis adest, bene conscius hujus [bres
N0T.E.
lla ad juventulem redit. Emendat Barthius : ipsi os, dentibus, vs. 533, et tutnine solh, vs. 511, alterum
pentut et oeuli, n.hil necesse. Tuetur Eusialbius in aperte probat; atqueita passim loquunlur Ghristiani.
Hexaem., p. 27 : Tov «ETOV xu; otyst;, Infr. 628
otptuvpoiJaBai
ttt/X(iapsiabttiaurou xas xxipvyu;. Locum debeo Bo-
charto Hieroz., part. postcr. lib. ii, cap. l,ubi plura Quibusadfuitardefis,
haitc in rem. Ut caderet vaporille, fides.
532. Ejus] lnfr. 773, Ejus velte aditum, sed con- V$.1204,
tra carminis majeslatem banc vocem. adbiberi pro-
nuntiat Bentleius ad Horat. m,Od. 11,18;magissuo Est accensafides.
judicio usns qttam auctoritate veterum. Qua de re Sedulius t, 189,
vide Burman. ad Ovid. Metam. vm, 16; Observ. Mi-
scell. vol. II, p. 35; Burm. Anltklotz., p. 90. -(rdentisfideirestincla est flammacamini.
833. Ingerit] Voss. 1, inserit.
337. lncutit] Barthius Advers. xxm, 3, el ad Clau-Civ,36,
dian. p. 470, citat ingerit, quod tamen in nullis li- Qux sentit flagrarefidem.
bris inveni, qua mss., qua_edilis. Ipse Barthius ex i_.t
suis merobranis profert, tncuh; id vilium typogra- ad frequenter in his vocibus codd. variant. Bunro.
Valer. Flacc. n, 238; Drakenh. ad LiviUm Xxm,
phi pro incuftlarbitror.
558. Mundanda] lta dedi ex Voss. 1. Reliqui om- 46, 2. Apod Ciceron. pro Archia 6,degeeX Erfurt.
nes purganda, quod glossx tribuo. Supr. 331, codice, litterarum lumen accenderet. Apud Isidor. x,
p. 1077, cod. Groning. habet, quod ineendat: ubi
NpvitBiundan» i nterna magister. tamen incedal prxtulerim.
Sedulio iit, 29, anctoribus codd. reddldi: 545. Seni] Aldin., smvi.
Memaculismundarepotc_, 545. Manantibus]Cantabr., geminoquemanentibus.
Voss. 2, geminoque mananttbus. Voss. 1, geminoque
pro purgare. Vide Specimen meuifi Observ., cap. 9.'
558. ife.0i-.ir] Pulroanni Schedte, Antverp., mer- venientibus.Pulmanni Schedx, Ant., gemino venien-
libus. Sed id est ex glossa : ut originem Deo manan-
gil tn; prorsus non male, si subaudias se, quod in tem, id est provenientem memorat Prudent. Cathem.
bac locutione recte vidit Buneman. ad Lactant., ad 50.
Pentad. 68, § 28. Unde miror eumdem ad Carmen v, 547.
de Pascha, vs. 57, hoc accipere tanquaro activum Exempli] Voss. 1 addit est.
547. Optmantj Pulmanni. Schedx, Antv., opima.
pro passivo ponalur. Pronomen illud passim omitli, locum psalmi cu, § 5.
docoi ad Sedul. iv, 80. Id parum nOnnunquam in *> n
. Respicit
emenda.ionibus adverterunt ernditi, saltem non La- 548. Renovaberh] Voss. 2, renovavefls: ex fre-
tinus Latinius, eum apud Aurel. Vict. iliustr. 46, quenti litieraruro perroutatione, de qua lib. i, 70^.
553. Tecth] Ita codices et Tornxs. 1. Ilattd alKer
i; corrigeret, si se pudicam scirii, Observ. lom. tl, citat Du Cange Glossar. Lat. verbo Sce_.OFACf.rti..
p. 53. Isidorus xiv, 6, Foriunaiarum intulw vocabulo Schedx Pulroanni, leslis. Editiones lantum non ortt-'
MMsignificant omnia Jerre bona. Ita legendum ex
Groning. et ed. veten, non fere. Supple, se ferre. nes, texth, ut hxc eonfundi doeet Heiinsinsad Ovid.
Adde Cannegiet. ad Ulpian. lit. u, § 6. Melam. v, 446. Codicesseculus sum, quia tentoria
559. Decorh] Barthius advers. xxxiu, 3, et ad xque tecta dici possunt, atque Virgifius silvas appel-
Clatrd. p. 470, citat vigorh; neque id in ullis libris hllecta (erarum, ^Eneid. vi, 8; et ipse Arator im&
inveni. Alterum quoque ad pennarum nitorem magis vs.555. 566 habitacula vocat.
pertinet. Pbxdrus i, fab. 13, vs. 7, Pe..tfcis]'Inde enim tentoria facla. Barth. ad
Claudian. Laud. Stilic. i, 122; Lips. de MitH.Rorn.
Quantumdecofteeorporeet vtttttt geris. v, dial. 1, not. adFlor. i, 12, 8.
• 540v
Apertior} Voss. 2, aperitus. Supra jairf ps> 556. -Prima]Voss. 2, primam, Adami rtempe cul-
tendi elegaster adjectiva pro adverbiis poni, lib. i, pam.
425. 557. Est] Ignorant hoc Voss. uterque, edd. Antv<,
543. Aeeendente]Elcganter ita Voss. 2, quem se- Bibl. Lngd.
culus fui. ABi, aceedente.Comparatio coro radih ar- 359, Stint] Aldin., sinU
i07 ARATORIS 208
5.0 Tempestas mundana tferat, scelerumque va- A Quod reddamus, agis, donique resuscipis
[pores r [usuro.
Igniius leiitator agat; sub tegmine tali Nomine venluri prxcursor in orbe Joannes
Tuia salus ivuHumdiscriiuinis excipit ictum, 585 Exhibuit baptisma suum, Dominoqne paravit
Nec proslrata feri succumbit viribus hostis. Ipse viara, memorans cunctis baptisma fu-
Myslica signa duces prxmittunt laudibus at- [turum,
[lis. Post aliud quod jure datur, quod trina pote-
565 Pisces Petrus agens, homines capit; xquoris [stas
[hospes Uluslrare solet; sed quod magis eligit hujus
In sacris persistit aquis : habilacula Paulus Tangere Christus aquas, formam facit omni-
Dum terrena levat, docet ul ccelestia con- [bus, ad se
[dat. 590 Currere, fonte pio sacram ne deserat undam
Faclaque sxpe manu nunc conslruit airia Ulterius mortale genus, quam corpore mundo
[verbo. Et Dominusdignatus erat, cum diluil amuem
Ulleriora sequens, lustraiis finibus, arva Per famulum mergenle Deo : ]am, flumine
570 Couveniens Epbesum Paulus docet, atque ibi B O30'0.
[quosdam 213 Discipulishoc cessit opus, quos dogmala
Ptospiciens astare viros : An Spirilus almus [plures
Venerit his?quxsitor ail, qui fonte Joannis 595 Baptizasse canunl; servi cessarc lavacrum
Se dudum maduisse ferunl, nain nominis Fas fuerat, veniente Deo, prxnunlius ex quo
[hujus Dixerat ista prius; quo fecit lempore Jesus
212 Expertes hucusque trahi, quos flumine Jam plenum baptisma geri, velut ante Joanues,
[sacro Cur solitum propriumque daret? qux regula
575 Abluit, et sanclus mox Spiritus ora replevit, [Paulum
Verborumque dedit solitis virtutibus imbrem. 600 Compulit, ut Christi deberent fonte renasci,
Sxpius arma movent ista de parte profani, Quem non venturum, sed jam venisse Joannes
Et bellare parant, qnibus trt contraria possim Insinuans digito coelestemprodiditAgnom,
Fundere (ela loquens, tu nunc mihi largfus ora, Hunc peccala caoens a cuncto lollere mundo.
580 Spiritus alme, riga, sint ut tihi dogmata di- Qnid geminum baptisma cupis simulare, pro-
[gna. [fane?
Qux dederis! tu vocis iler, tu semita vitx, G 605 Dissona non iterant; repetitio rem tenet ip-
Tu dicture veini! qui per tua munera semper, [sam,
NOT.E.
560. Mundana\ Voss.,1, mundata. 594. Dogmata] Ald., Torn. 1, dogmale, et Voss.
563. Feri] Voss. 1, ferh. Adhxsit sequens lit- 2 a manu secunda.
lera. 596. Deo] (ta Cantabr., Voss. 1, et editiones plu-
564. Arih] Aldin., Tbrn. 1, arteh. Laudesartis vi- res, male. Voss. 2, Ald,, Torn. 1, Antv., veniente
detur adhibitum pro arlibus laudatis. Dei prwnunlius. Nihilesl quo tum venientereferas. —
568. Verbo] Aldin., i'er6t's. Ex quo esi poslquara. Glossam hinc, ope Thuani
572. V.neri.] Uiruni Spiritum accepissent. Act. codicis, exime Martiali vi, 50,
npost. xix, § 2, cod. Catnabr. illic, ei Uvevfiuaycov Obsceuospostquamcoepitservare cinxdos.
>«ftSavovitT-Ttvtf. Sed id interpolatoris esse, phrasin
nescicntis, jam monuit Marckland. ad Lysix Orat. Cod. obscmnosex co : unde effingendumex quo.
x, p. 555. 597. Pnus] Cantabr., ptus; ita hxc confusa apud
573. Maduisse]Voss. 2, maluhse. Sedul. III, 44. Posset boc ad Jetus referri, sett non
579. Tit nunc] Canlabr., nunc tu. necesse est.
580. Tibi] Rarior constructio. Dativum sane huic 597. Fecit] Obsecotus sum codicihus. Sed Aldin.,
voci jungi, non videbatur Bondamio Var. Lect. i, _ Ttirn. 1, transponunt, quo tempore fecit Jesus. Pos-
5; liic tamen non te expediveris, nisi le rescribere " leriorem quoque vocem in tres syllabas redigit Aut-
malles. In his scriptoribus talia admitti possunt, in verp.
aliis jure damnanda. 599. Cur solilum] Ita codd. et Aldin., nisi quod in
581. Seniita] Pulmanni Sched., Antverp., se- Cantabr. sit cum; omnes reliqux, insolilum. Sed
mina. Joanuis baptisma erat solitum, Cliristi insoliium.
583, Quod] Ita codd., edd. Aldin., Torn. 1; in re- Suuni iteraque Christi baptisma ip_e opponit. Confer
liquis est qum. et Act. apost. xix, §4.
583. Donique]Tornxs. 1, doni qnoquesutcipis; m 602. Insinuans] Voss. 2, insignans. Insignare pro
resutcipis tameu omnes conspirant, el non nisi Ara- indicare et signo ostendere dici docet Du Cange iu
toris auctoriiate boc tuentur lexiea. Ob reddamus ta- Glossar. Lattn. in verbuui. Alterum ipse Aralor ha-
men similis compositiovidetur necessaria. beti,82,
587. Poteslas\ Cortius ascripserat Hiitcmarum de Et insinuansdivinanegolia.
non trina Deilatetom. I, p. 500. ..
591. Ulterius] Vnss. 2, alterius. Digito tamen ad prodidit refer, quod cum non per-
5!.2. Diluit] Cantabr., Ald., deluit. Vide ad lib. spiceret librarius in Voss., ideo videtur iuimu-
1,205. t__ISS6
594. Hoc cetsil] Voss. 1, concessit, male. Vide ad 605. Iterant] Ila Cantabr., Voss. 1,2, Ald., Torn.
cpist. ad Ftor., in fiue, el i, 301. 1. Alix» iterat. Pejus Bibl. Lugd., inerat.
509 DE ACTIBUSAPOSTOLORUMLIB II. 2i0
Non aliam, bisque iila foret, qtix primitus A Jam sermone potens Ephesi converlerat ur-
[esse [bem *
21_4Ccepit, et ipsa redit; nam cum discordet Paultis, et xthereis fulgebat gloria signis.
[origo 625 Cumque per innumerosnutarent saucia morbos
Principii finisquesequens,'el singula dici Corpora, nec miseros operata refecerit xgros
El palet esse semel, nulloque errore gravan- Artificum medicina manu, velamina sacra :
[tur, Absentes petiere sibi, quibus adfuit ardens,
610 Qux collala simul possunt divisa probari. Ut caderet vapor ille, fides, finemque calori
Cum tamen hxretico nigredine plenus Avcrni 630 Altera flamma daret; semicinctia denique
Polluilur quicunqtie lacu, si lumen hahcre [Panli,
Ecclesix vull fonte pix, non cogit ad undam 216 Atque oblata palam sudaria, fusa per
Nostra fides hunc ire itertim, quia nomine [artus,
*
[trino Languorum pressere focos, membrisque re-
615 Dogmalaprava trahunt, nec qui, sed quid dare [postx
[possint, Ad nihilum fluxere lues : vigor omnia curans
Explorare so'et, positx quem vera fateri B Tactus erat, nullxque domus a munere ces-
Instituere mantis, solusque repellitur error [snnt,
In diversa trahens, quod Spirilus efficit unum. 635 Quod medica de veste ferunt: virtute sub
Hosetiam bis sex memorat Scriptura fuisse. [ipsa
620 215 0 sacer et felix numeri moduslagmine Spirituum quoquelurba minax, velul irrita fttmi
[fuso Pars per inane, fugit, ne fabrica pulchra
Cum meruere cibi damnorum semine nasci, [creantis,
Juris apostolici lata est tot gloria vasis. Qux plasmata solo ccelestis imaginis instar
NOT^.
610. Divisa]Voss. 1, diversa. Ita et hxc permu- abstergebanlur, aoxtSaptasudaria, quibus sudor fron-
tata apud Livium xxi, 55, 2. Divisa Reip. membra tis. FABBICIUS commeut. iu Poel. Chri.t. p. 121. —
ex cod. suo Schefferus probabat apud Pacat. Paneg. Aldin., semicincia, Anlverp., semicinima. Quoinodo
36,4. difleranta sudario, quod posteriores faeitergium di-
Ila
611. Hmretico] Canlabr., Voss. uterque; refer cunt, ostendit Vossius de Vit. Serm. v, p. 237. Ve-
ad lacu, et ita jam probavi in Miscell. p. 192. Editi,' teribus vestis eral qux partem hnminis anteriorem,
hmreiica.Cantabr., cumtunc hmretico. a cingulo et lumb.s ad pcdes usque prxcingehat.
p,
^
613. Fonte] Ita substitui ex uno Voss. 2, propter Tanbman. ad Plaut. Aulular. m, 6, 42; not. ad Pe-
oppositum lacu Averni, et sequens undam. In om- tron. Salir. 94. Quo tamen in loco vox illa haud
nibus est forte. Favet emendationi vs. 590, dubie corrupta. Hemicyclo,quod et aliis in mentem
P.urrerefontepio. venit, Scheflero quoque placuit in Adversariis, qute
neque obslat quol lumen hic prxcedat, qnod forte exstant in Observ. Miscell., vol. IX, p. 191. lsidorus
fonti parum videtur conveniens. Ita tamen et sunr. xix, 35, Cinctusest lala zona, et minus lata semicin-
280, clium, el ulrhque minimacingulum. Vetus edilio illic
Quoslux baptismatemundat. ulriusque.
forte amem et fonte etiara confusa sont supr. 291. 651. Oblala] Ita Cantabr., edd. Aldin., Torn. 1.
iVenim ei R frequenter permuiantur; unde ex parte Allata Voss. 1 et reliqux edd. Ablala Voss.2.
corruptus Isidorus Orig. ui, 70, quando et molestm 652. Focos] Forte intelligit calorem, quem mt,-
sunt pugnationes.Ita Gothofredus; reclius Grouing. morat vs. 629. Mallemtamen torot legi. Languorum
et ed. autiqua, p-tnja.tones, idemque ex Merulx co- tori suntlecti in qutbus languentesdecumbeuant. Abs-
dice sub.liluit Almeloveen.Conject., p. 160. tractum ila pro concrelo positum est, de quo episl.
614. Ire] Deest in Voss. 1. Ascripserat Corlius ad Florian. vs. 17. Torus autem el focus etiam per-
editioni sux Hiocmarum de non trina Deitat., lom. mtttata sunt apud Lucanum tv, 197, iis in codicibus,
I, p. 499. quos memorat Burmannus.
615. Qui] Pulmanni Sched., Antv., quis. Adhxsil 654. -Vtt//0_<7Me]Pulmanni Sched., Antverp., mi-
sequens littera. leque.
619. Memoiat]Voss. 1, numerat, non male. D 636. Turba] Voss. 1, turbo.
620. Et [elix] Hoc Voss. uterque, Torn. 1, Anlv. 658. Plasmata] Xlettkuopivos, faclus seu COnditttS.
In reliquis, o felix. Prudenl. Apolheos.,
625. Converterat]Voss. 1, conveneral. Sicest plasmatavicissim
625. Nutarent] lla codd. et editi plures. Aldin., Flalu incorporeores flahilis.
Torn. 1, mularent. Scepe hxe confusa docuit pater FABRICIUS commenl. in Poet. Christ. p. 105. — A
roeusad Plin. Paneg. 5, 6, et apud Silium vi, 234. Grxco fonte bxc et similia deduxerunl plura Chri-
ln edit. Lugduneusi 1514 est mnlat. Nescio utrum stiani. Exemplis parco; eadederunt copiose Salmas.
hic mutarenl repositum sit ex Lucaneis Act. xix, § ad Terlull. P.ill., p. 225; Daumiusde Causis amiss.
12, &ttaX>\uaaea6tti ait avxdv xu; vbaov;, pro qtto radic, cap. 14; Vossius Vit. Serm. iv, 16. Plasma
magis Attice scribi, a\>xo\>sxa>vvbaav,judical Du- tali sensu de homine Prudenl. Cathem. vu, 184, et
portus ad Theophrast., p. 264. — Cantabr. sequen- ix, 92. Aniiquioribus designat vocem bene forma-
lem versum buic prxponit. tam, ut notat Salmas. ad Tertuil. Pall., p. 466.
62J. Refecerit]Cantabr., Voss. 2, Aldin., Torn. Plasmare Aldbelmoreddidit Gronnv. in Eccles. cap.
1, reficeret; Voss. 1, refeeerat. 15. Caiaptasmareprotuht Reinesius Varior. Lection.
628. Absentes]Wassenbergittsconjicit absenth. ni, 12, p. 531. Confer Isidor. xix, 15: ubi male Go-
629. Calori] Voss.2, colori. tbofredus edidit, pingere lerra. Hectius in Groning.
630. Semianclia] SeiwdvBut(nam vocem Latinam et ed. Vet., fingere; iia eniin ipse xx, 4, fingere
retinuit in Acl>sLucas) erant quibus sordes manuum enimest facere, (ormare et plasmare.
811 ARATORIS 21-2
Traxit, et auctoris speciem pro pignoregestai,, A Punitorque idem est, ne sit le judice pulsus,
640 Hospite sit polluta suo, templumque decoris Qua simul est peccante reus. Mox lama per
Inflciat prxdonis odor; quo tempore septem [urbem
217 Judxa de stirpe viri nova prxlia tenlant. Sparsit ubique volans, et dxmonis edere vo-
Sic prius affati: Quem Paulus nomine Jesum [cem,
Prxdicat, bunc tibimet pariter proponimus et 218 Q"°d virlus est summa Dei: concurrere
[nos; [gaudent
C45 Pervasum dimitte locum. Vox reddita contra, 665 In latices intrare pios, maculasque vetustas
Christus qui sit, ait, qui Paulus, sentio, nam Fonte lavare novo, sanctisque nilescere lym-
[vos [phis.
Ignolos vilare licet; cognosce furorem, E quibus una datur siinttl insons oronibus
Gens inimica, tuum; dxmon regnare fatetur, [xlas.
Quem venisse negas, atque hoc convinceris Ast alii magicis ponunt incendia libris,
[ipso, Ut mereantur aquas, et vitent ignibus ignes.
660 Quo stimuiante ruis, cui non datur ore placere, 670 Ardua flamma nimis, cujus super aera fulgor
Quod (errore movet; contraria dicere voto B Evolat, et coelum tales petiere favillx.
Causa Dei prohibet, quam lex comitatur amo- Quinquagintaetiam pretium posuere libellis
,. [ris- Millianummorum, quoniam meruere nocenles
Hxc est vera fides: qux tunc spectacula plebi, Sic abolere nefas; hujus hxc causa figurx
Quamve triumphalem, Domino vincente, co- [est:
[ronam 675 Lege sacer numerus delicta resolvit, ut olim
655 Coniigit inde geri! rabido cum murmure frctt- 219 Diluit in toto David sua crimina Psalmo,
[dens Contractusque fugat; nam quinquagesimus an-
Dxmonis ira, suis bene noxia, rumpil amictus, [nus
Dissecat et facies, fugiuntque pericula victi, Cum jubilacus adest, proprii dislractio ruris
Nudaque prxcipiti converlunt terga pavore. Antiquo donatur hero; servire coactos
Quid, Judxa ferox, jara non de clade liniebls ? 680 Libertas amissa pelit; mala debita laxat
6G0 Qux sock)sic Itoste peris, cui criminis auctor, Creditor, et limen patrix velus aspicit exsul.
NOT_E.
639. Gestat] Voss. 1, Antv., porlat, G Per laticesintrare pios.
640. Hospite] Sedulius m, 85, de dxmone : 668. Incendia] Ita enim moris eral libros Reip.
fuit
Talem quippedomunidigcus hospesbabere. prxcipue religioni noxios igne cremare. Vide El-
ubi et Wopttonsius hxc contulit. inenli. ad Arnob. Advers. gent, m, p. 109, ct qux
642. Judwa] Aldin., Judaica. dixi in Miscell., cap. 9, p. 104. Cum magicos hos
644. Proponimus] Torn. i, pmponimus. — Voss. i Act. appellet, expressit Lucaneum, ttephpya Kpa\uvxoiv,
ignorat pariter. xix, 19. Per citrioM seclari vulgatus interpres
645. Pfnasttm] Salvianus Gubern. Dei. v, p. 97, vult id verlit; tamen qui euriosas arles exercuerant,,ma-
-Piiwalapervasionenudati sunl. Ila pervasionesper in- vocemHenr. Siephanus Scliediasm. n, 28. Ita autem
curiosusel Latini de artibus magicis adhibenL
vasiones recte exponit Rjitersh. ad eumd. p. 36. Vide Gothofred.
Isidoro voceni asseruit opportune Joan. Cannegiete- ad I. 4 C. Theod. de Malef. et Ma-
rus Observ., c. 17 ; et pervasa ipse Sedulio m, 309. verba Ihem., qui et eodem quo Stephanus modo Lucx
Adde Wopkens. in Observ. Miscell. nov. tom. VIII, transfert.
669. Viteni] Ita dedi ex Cantabr., Voss. 2 et Bibl.
p. 925. in omnibus reliquis, vitanU
646. Qui tit] Canlabr., Voss. i, quh sit, ait, quis. Lugd.;
670. Aera] Ita codd. et quxdam editiones, vulgo
Aldin., Torn. 1, qui tit Christus ait. ut aerius et mthereusconfusa apud Sedul. i,
649. Ipso] Cantabr., tpsa, ut ad gens referatur : mihera,
134. •—Fttlgur, Voss. 1.
neque dlsplicet. 672. -PosuereJJuftifi^ytSstv est Luc* Act. xix, 19,
650. Plucere] Cl. Wassenbergius emendabat jube- ut notat Maius Observ. Sacr. iv, p. 195.
re; ei exponit: Vos, Judxi, vestris verbis jussisque I» computare,
attt miuis malum spiritum terrere non polestis, sic — Per nummosintellige denarios, id enim apud Lu-
ut eumdem expellatis jussis vestris perterrilum. Pla- cam notat apyvptov.Vide Fascic. Opusc. ad Histor.
cere repositum arliiirattir ab iis qtti tertium casum spectant., tom. Il, p. 472.
676.
x&jubere junclum non ferebant. lia tamen et lib. i, 203. Diluit] Cantabr., Ald., deluil. Vide supra i,
117, ubidixi. 679. Coaelot] lta Voss. 1, Antverp. In Vdss. 1,
655. Rabido] Voss. 1, rapido. Vide supr. vs. 242.
658. Pavore] Pulmanni Sched., Antv., pavori. edd; Ald., Torn. 1; est eoattus. Reliqux, coacth Li-
662. Qua]Cantabr., quo. bcrlas amissaredit. CI. Wassenberglus interpungit:
663. Edere] De hae iocutione vide ad Sedul. i, 146. Antiquodonaturhero, servirecoaclo.
Dmmonesmalebat Wassenbergius. Libeilas amissaredit, maladebita laxat
665. In] Ita codd., edd. Ald., Torn. 1; cxlerx, ad Creditor.
lalices; sed intrare in talices recttim est. Prxpositio 680. Petit] Id dedi ex Voss. 1, Aldin. Proxime
namque qux in compoaitojam inest, sxpe repelitur, accedit Antv., qux perit habet. In reliqtus redU,quod
ut inire i» urbem. Vitle Burman. ad Suet. Cxs. 18. glossam arbitror redolere.
Apud Orosium vi, 20, de toberna meritoria per totunt 681. Limen] Aldin., Anlverp., Fabricius, Bibl.
dietn fluxit, posset subsiitui defluxit, ex Joan. Sares- Lugd., lumen. Suspicor et iia Cantabr. et Univers
beriensi vm, 18. lntrare aulem esi pro gerundio, de habere, cum Cortius margiui Fabricianx nihii ascri
quoad ep. ad Vigil.vs. 4. Fere similiter Sedul. i,39, pserit. Allerum toetur Ambros. Hexaem. v, %\,
213 DEACTIBUSAPOSTOLORUMLIB.il. 214
Quinquaginla etiam cubitis distenditur arca, A 695 221 Quaesperanda salus, si nou per sxcula
Qux deprensa vadis, atque xquore tuta sa- [possunt
[lutem Fine carere Dei ? qux nunc simutacra sacellis,
Sub numero pietalis agit, servataque crescit Qux polerunt dare thura focis ? quos advena
685 Per spatii parcentis opem, quia Cbristus ubi- [Paulus
[que Territat, et, quidquid gerimus pro numine di-
Condiditecclesiam venia fabricante capacem, [vum,
Qux, sic coepta fretis, latissima funditur arvis. Muta metalla vocat, quorum discedit ab orbe
220 Infelix Ephesi Demetrius arte locabat 700 Relligio, pulsique fugam petiere Penates.
Sacrilegis delubra locis argentea, suelus Et milii jam video subitis lapsura ruinis
690 Solverevota sux prelio majore Dianx, Condita fana diu, templi quoque nobilis xdem
Cedere cuncta videns prisci inonumenta fu- In cinerem stragemque dari! quam prendimus
[roris [arcem,
Ingemit, et varias his vocibus excitat iras: 222 Quamve tenemus opem ? quibus inter-
Nonpudet, o socii, nostram cecidisse Dianam, [clusa facultas
Quam mundi suspexit honor ? mortalibus ultra B 705 Est operum, crimenque foret fecisse Dianam.
NOT/E.
Uniuspalriw clauduntur limine; passim hxc confusa. Ita estin edit. Lugd. 1514, editur anne. Virgil. _f_n.
Vide not. ad Sedul. i, 174, et n, 41, infra 773. ix, 598,
Nescioolrumne ex Juntina apud Virgilium prxferen- Non pudet obsidioneiterum tralloquefeneri.
dum fuisset, lumina Vestw, /Eneid. u, 567. Ubi Cerda. — Respicit verba Lucx Act. xix, § 27,
682. Quinquaginla]Bibl. Lugd., quadraginta.
683. DeprensaJIta Cantabr. Proxime accedit Voss. xa.a_j--.a-at Tiivpeyukeibxnxu.Id enim verbum adhi-
betur de illis quie dejiciuntur et cadunt. Vide Rhce-
2, qui deprehensa habet. Uepressa reliqui, sed male. rium Fer. Daventr. n, 3.
Claudian. in Eutrop. n, 430, 698. Numinc divum] Ita Cantabr.; inomnibus re-
Jambrevibusdeprensavadis. liquis est nomine. Posses exponere honore, digni-
Deprenta enim eleganler navis dicilur tempestalo tate. Vide not. ad Pacat. Paneg. 45, 2 : alterum
aliove modo oppressa. Cronov. ad Senec. Suas." p. tamen magis placet. Passim hxc permutaia docet
11; et (requenter quidem hsccconfusa. Vide Burman. Drakenb. ad Silium xvi, 655 ; Burman. ad Catalect.
ad Lucan. iv, 172. Egregie deprenso pro defenso i, p. 105. Locum Pacati adversus Cortium vindicavi
restituit Pindaro Thebano, vs. 978, Dussenius in in addend. nd Setlul., p. 272. Numina autem pro
Anim. Critic, p. 42; cujus plures in Pindaro emen- nomina vere pater meus ad Victor. 0. G. 6, § 5,
dationes ndeo quidem plaeent, ut vel Higlius easdem reddidit auctori incerlo Epilhal. Maxim. n, § 3. —-
probasset certissime, si Pindarum suis laboribus C Divum reposui ex codd. et edd. Aldin., Torn. 1;
cmaculare longior ipsi vita concessisset. reliqui babent Divm; pejus Antverp., Dianw. Dicta
683. Tuta] Voss. 2, lota, ut supr. 334. Pauli ad omnes deos, non ad solam Dianam perli-
684. Agii] Voss. 2, ait. nent; Demetrius enim in Act. xix, § 26, Aiyuv OTI
687. Ca.pi-.]Voss, i, capta. — Idem cod., funditur ouxeiai 6eoi.
amnis. Antique illud cum latissima jungi posset; lum 701. Et] Aratori hoc reddidi ex Canlabr. et ed.
enim fuit generis feminini. Vide Voss. Art. gramm. Anlv. Omiies, hei, ex glossa. Et enim, prxcipue
m, 29 : sed poslerior usus aliud voluit, et rectius poetis, elegans est in exclamationibus. Passerat. ad
bic freto opponuntur arva, sive lerra. Vide ad lib. i, Ciceron. pro Quinct. 11. Ita initio sententix per ad-
35. mirationeni inierrogautis p&niliir.Gronov. ad Senec.
688. Locabat]Voss. 2, vacabat. Bibl. Lngd., locttta. Conlrov. n, p. 176 : et hic post diu inseri posset in-
Per locabat arte cum indical operatn arlificibus de- lerrogatio.
disse, ut hxcdelubra facerent. Expressit Liicauetiin 705. Cinerem]Ita Voss. 1; reliqui cineres. Id dam-
Act. xix, § 24, ttttpuyjxo TOtj T-j/vkat? epyaaiuv. iiavi, quia totam templi ruinam intelligit, ctii numerus
Posterius per lucrum, qumstumreete vertit Ellysius singularis aptior, ul indicetur universa ruina, ex qua
Fortuit. Sacr. p. 107. nihil stipersit. OviiliusHeroid. i, 24,
689. Argentea]Iia interpunxi, Fabricium secutus Versaest in cineremsospite Tfoiaviro.
el Bibl. Lugd. Cxterx, delubra locis, argenlea, ut
hoc ad vola referatur. Alterum convenientius est Ila. restituit Burmannus. Antea legebalur cineres, sed
Lucx verbis Act. xix, § 24, wotwvvaoOf upyvpov;, r. intelligitur lanta calamitas, ut omnia fiant unus cinis.
Bez.ihxc templa accipiebat pro nummis argenleis. ld Confer notas.
dudura explosumab iis qui recte viderunt fuissexdi- 703. Arcem]Videtur cepisse pro auxilio ct fiducia,
culas argenteas, in quibus sigilla Dianx pnsita, quas- ut arx libertatis apud Livium. Vide Drakenb. ad lib.
que vendebant vuottotoi.Vide Grxv. ad Flor. tv, 2, vn, 34. 4. Cxteroquin conjeci arieni, quod idem cl.
91; Cuper. Harpocr., p. 131; Toinasin. de Donar., Wassenbergio in inentem veniebat, ob. vs. 704,
cap. 3; Gulberletb. de Saliis, cap. 16. In brachiis vel Quibusinterciusafacuttas
ad colla hxc fuisse geslata suspicalur Richardus Est operum.
Ellysius Fortuit. Sacr., p. 105. Consertsum viri amicissimi mihi gralulor, in conje-
691. Cedere]Bibl. Lugd., credere. ctura eo similiori, quo magis hxc duo permutentur. Ut
692. Vanas]Ita codd., edd. Aldin., Tofn. 1. Reli- b.ec confusa supra i, 41, et quos Iaudat Drakenb. ad
qti.Tc,varias, quod eo colore defendi posset, quia va- Livittm tv, 56, 3, ita indicarelur metus, ne, spreta
rios homioes, artifices et operarios, concilaverat. Diana,ars etratio vitx Sustentandx ItaLu-
Vide Act. xix, § 25 ; sed alterum prxfero. De per- cas in Act. xix, § 27, ou povov §s periret. TOUTO xwSvveust
mutatis his vocibus egit Drakenb. ad Livium xxn, 7, >5-ttv TOp.epo;:illic enim ftspo,-est ratio vitx ad victiim
4; Oudend. ad Sueton. Cxs. 79. Vide Ellysium Fortuit. Sacr., p. 113.
693. Non pudet]Eieganferinitio versus. Silius Ital. parandum.
704. InterctusaJ Cantabr., inlerclausa. Vide i, 17.
i, 342, — Hoc in versu uicipit Voss. 3; cxteris tamen cje-
Nonnepudetca.pti. lerior.
2!_ ABATORIS 210
Pergile ! temptis adest! labor ultimus omnia .A 224 Quam terris remanerc negas? Nuno
[secum, [ordo figurx
Si desperat, habet;_ ola esl via vincere victis, Explorandus erit, latehrisque videndus apertis.
Formidare nihil; restat sors certa triumphi 725 Dicitur e solo Demelriusalria demens
Pro snperis movisse mahus; insurgite telis, Argento posuisse Dex, cum plura capaci
710 Et, qtiam vota de..m celebrant, hanc arraa re- Protulerit hatnra sinu, quibus ista melallis

[poscant! Fingeret; et fusis animanlur vultibus xra,
His dictis plebs mota frerait, magnamque Dia- Ingeniique manus promittunt vivere cautes.
[nam 730 Quod si sancliloquos volvamus ab ordine li-
Communiclemore vocant, ac prxpete cursu [bros,
223 'tur in obscenum cum seditione thea- Inveniemus iter, puris quia sensibus aurum
[trum. Comparat, argentum nilidis scriptura loquelis.
Non alio decnit causas meritumque Dlanx Nam Psalmus licet ista canat, tamen, inclyte
715 Lascivos tractare foro; capit area lurpis [Moses,
Cnncilii deformis opos; tamen impetus amens Altius hxc nfemoras, populo cum talia dictas:
Fluxit, ut in vacuas octilis qui labitur auras, B 735 Aurum atque argentum templorum ferte de-
Nullaque dispcrsus relinet vesligia fiimus. [cori,
0 miseranda manos! cui lu prxstare laboras ? 225 Qa°d Jacet irtterius menli, non dura me-
V20 Perpetuam cur esse pulas ? te feste, saqellis [talli
Ernittir fugitiva suis ; quo jure pavescis? Maleries sub corde latet, sed aperlius illud
. Qua pereunte doles , coeloque adjttngere ten- Exagitat, quod Christtis amat; mens obtulrt
[tas, [ aurum,
NOT_E.
707. Desperat]Tornxs. 1, desperet. 714. Causas] Voss. 1, Antv., alio merilum decuit
709. -Mowsse]-Voss. 3, nbtiisse. cansasque.Reliqux edd., decuit meritum cantasque.
710. Celebrant] Ita tres Voss., edd. Anlv., Bibl. Qund edidi, est in Voss. 2, 3, ed. Aldin., Torn. 1.
Lugd. Reliqui, celebrent.Sed indicativus hic aptior 715. Laseivos| Ex Caniabr., Voss. 1,5. Lascivo
est. — Aritv., quavola. Voss. 2 et Pulmanni Schedx, Antv., Aldin., Torn.
710. J_eposca.it]Voss. 1, reposcunt. 1. Quam fmdoreliqux.
711. Magnamque]Alberti Observ. Phil., p. 258,' C 719. Prtestare] Ua "codd., edd. Aldin., Torn. 1,
triplicem hujus nominisdat ratiouem, vel quod major Anlverp. et PutmanniSchedx; cxterx edd., prodeste,
cxteris illi potentia ascriberetur, vel ob templi in- sed id est ex glossa. Prmttare alicui siue altero casu
signem celebritaiem, vel quia erat in magnis numi- posterioribos fuit adhibiium. Symmach. n, epist. 20.
nibus. Posterius non placet Ellysio Fortuit. Sacr., p. ad prmttandum deessetempus.AririeGronov. Observ.
114, nomen repetenti ex virtulibus et beneficiis in iv, 8, p. 119. Quod itaque Wasseus ad Sallust. Ju-
Iiomines collatis. Posses huc referre beneiicia in gnrth. 16, absolute ita ponineget.de purioribus
morbis prxstita; passim enim tum Diana fuit invo- scriploribus intelligi velim. — Pulinanni Schedx,
cata. Vide Broukh. ad Tibull. i, 5, 16. Hinc DIAN_€. Antverp., eur lu, posset placere, ob sequentia cur
SERVATRICI,est apud Gudium Inscript. xxx, n. 5; esse, ut fiat repetitio, ad rem firmandam fortior.
DlANiE SOSPITiE, Reinesius Inscript. class. 1, n. 723. Quam]Anlverp., qua.
80. Ita Magnamhic ab Ephesinis dici arbitrer non 726. Solo] Voss. 2, a manu secunda, tolido; idem-
ex certo nomine, sed obopem toties in morbis simi- queex conjectura reponebat cl. Wassenbergius. Vir-
libusve prxstitam. gil. jEneid. vi, 69,
712. Vbcant] Hoc recte codd. et Fabricius oum Solidode marmoretemplum.
Antv. el Bibl. Lugd. Reliqui, vocat,quod vel sequens Ovid. Amor. m, 8, 53,
ac vitii arguit. Silius IV, 20, Eruimusterra solidnmpro fragibusaurnm.
Nec nonparsmuris, quibusest luctatavetustas,
Ferre moranturopem. Sequens tamen plura ex oppositione vulgalx videtur
Ita vir doctus ascripsit margiui edit. veteris, qux in p favere.728. Animanlur]Ita codd. Editi autem, ut.... ani-
bibliotheca Leidensi servatur Perizonii dono. Editnr menlur. armantur. Animare est velut vitam
nec veromurh. De similibus collectivisvide notas ad indcre. Antverp., Vide Barlh. ad Claud. Laud. Stil. iv, 19;
enmd. x, 307; Ruhnken. ad Rutil. Lup. i, p. 47, et Marekland. ad Statium Silv. n, 3, 55.
i, p. 74. Apud Martialem xiv, i, ex Thuani cod. le- 729. Ingeniique] Bibl. Lugd., ingeniit: alterum
gerim: tuentur notata Barthio ad Stal. Theb. i, 440.
Prxmiaconvivaedent sua quisquesno. , 729. Vittere]Aldin., Torn., 1, munere. Eleganter
Neque in Aratore obstat prxcedens fremit; ita enim spirare,' vivere, dieuntur simulacra anificiosisstme
variare solent Scriptores. Sallust. Catil. 23, pleraque facta. Elsner. ad Epist. ad Roman. i, § 23; Burman.
nobilitasinvidia mstuabat, et quasi pollui consulatum ad Catalect. u, p. 225.
credebant. Hunc quoque locum adhibttil Dttker. ad 733. Itta] Voss. 3, ipsa. — Pulmanni Sched.,
Florum iv, 10, 5. Apud eumdem Florum i, 9, 6, recte Antv. tunc inclyle; si alii codd. addicerent, nou dis-
editur : Populus Romanus.... incurreret... __ redege- pliceret. Tamen videtur illis ascribendum qni nesci-
runt. Adde Heusing. ad Mall. Theod. de Metris, p. verunt id post licet sxpius omitti. Vide Muncker.ad
14 ; Avienum ora Maritim. 552, Fnlgent. Myth. i, init.; Oudend. in Observ. Miscell.,
vol. VII, p. 141; Ruhnken. ad AquilamRom., p,
> Popnlusagebat inter aviosIocos, 190; Joan. Cannegieter. ad Ulpian. tit. v, § 10.
Ac pertinentesusque ad interiusmare.
734. Hmc] Voss. i, hoc.— Aldin., Torn. 1, dicnt.
Qui locns in sequentibus sospitatorem egregium 735. Atque\Pulmanni Schedx, Aniv., et. — Voss.
nactus est Schraderum, virum summum, in Observ. l,(erre decori. Voss. 2, partedecori. PulmanniSche-
>, 7. dx, Antv., deterta decori.
217 DE ACTIBUS APOSTOLORUMLIB. II. 218
Cui fuerit pretiosa fides, pariterque ministrat A 755 Qui magis ex vero fulgent tihi clarius actu,
740 Argenlum, cui voce sonant bona lympana cor- Quamquos pomposoreboant tua bellacothurno
[dis, Lingua colona Dei cum semina feta saltiti
Ut Dominuro duo juncta colant, de peclore Spargeret, in seram produxit tempora noctem,
[sensus, PIus animis factura diem; micuere coruscx
De sermone sonus, sic atirum dogmata legis , 760 Lampades, ut verbi lucerent igne fideles.
Argentumque pelunt hxc ad pia templa parari. Solus ab excubiis vivacibus Eutychus exsul
Nos, qnia templa snmus, si crimina cuncta re- Mersa sopore gravi commisit membra fenestrx.
[cedant, 0 male parta quies! o semper dedita somno
745 Prxscia verba monent, quod Apostolusipse re- 227 Pectora, nuda bono! quantis patet ille
[velat. [ruinis,
Corde salus credeniis erit, confessio voce. 765 Quem nox sola tenet, nunquamque resuscilat
Sacrilego res una fuit; Demetrius xdes [ xgrum
Condidit argento, cnjus facundia movit Ad meliora eaput! nescit vigilare periclo,
Hos animos.ut norma probet, sine judice sensu Qui patilur dormire Deo! quid inane fenestrx
750 Numina vana coli, net- de virtute venire JJ Quxris, adulte, cliaos? quidve hac in parte
Pectoris istud opus, cui pars hxc sola dicatur, [quiescis,
Qux, ralionis inops, nudam serit ore loquelam. Qua ruifurus eris ? res est inimica saluli
226 Tu quoque, signa ferens, tilulos in 770 Pendula celsa seqni, furtivaque somnia prono
[carmine nostro, Carpere velle toro ; poleras meliore cubili
Troja, repone tuos et laudibus adde triura- In verbo recubare Dei, Pauloque monente
[phos, Ejus velle adilum, cui limine pervia recto
tiOTJE.
739. Ctti] Cantabr., qui fueral; Antv., citt fuerat. Ptito legendum ingenlum.—Opporfune addit reboant,
740. Argetilttm] Voss. 1 sequentem versum huic ad inanem clamorem significandum. Vide Drakenb.
prxfigit. ad Silittm iti, 439.
741. Colant] Voss. 5, tolant. Piget toties deliran- 758. Produxit] Voss. 1 , pro producit.
tis librarii ineptias describere. 762. Gravi] Eleganter hoc epitheion somno addi-
743. Hmc\ Ita solus Cantabr.: nempe dogmata ; tur ; intle et somno gravnti dicuntur. Burman. ad
in reliqtii. est hoc. Ovid. Heroid. vi, 96; Faslor. n, 335. Grxcis sunt
744. Quta] Voss. 2, qui. ^e^upnptivotvitvtf, dequibusSegaar in Lucam, p. 261.
745. Prwscia] Ita codd. et edd. Ald., Torn. 1 ; 765. Parta J Voss. 3, porla, et mox summo :
reliqui, plurima. lndicat anle jam prxmonitum futu- ftiis- utnimque ineptissime.
se, quod Aposiolus revelavit. Ita prwscius de 7"?0. Pendula] Id de loco altiori adhibuit, baud
roruaa monitoribus Virgil. _En. vi, 66. lpsumque dubie, quia pendere dicuntur xdificia quae columnis
verbum monerehanc vocem flagitat ex eo usu quem C in alttim sustinentur. Vide Ce