Vous êtes sur la page 1sur 603

Migne, Jacques-Paul (1800-1875). Patrologiae cursus completus, sive Bibliotheca universalis, integra, uniformis, commoda, oeconomica omnium s. s.

Patrum, doctorum
scriptorumque ecclesiasticorum qui ab aevo apostolico ad usque Innocenti III tempora floruer.... 1850.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la
BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :
*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source.
*La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits
élaborés ou de fourniture de service.

Cliquer ici pour accéder aux tarifs et à la licence

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans
l'autorisation préalable du titulaire des droits.
*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque
municipale de ... (ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur
de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non
respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.


PATROLOGLE

CURSUS COMPLETUS
SIVE
BIBLIOTHECA DNIVERSALIS, 1NTEGRA, DNIFORMIS, GOMMODA, OECONOMIGA,

OlfNIUM SS. PATRUM, DOCTOMM SCRIPTOMMQUE ECCLESIASTICORUft


QDl
AB ^EVO APQSTOLICO. AD IWNOCENTII III TEMPORA
FLORUERUNT;
/0&fi^\
RECUSIO CIIRONOLOGICA A/Q^-
jj « / j-~ i i ]'
OMNIUMQUiE EXSTITEREMOJNUMENTORUM CATIIOLICE TRADITIOMSPEK DUOIjEjil^i^R-
ECCLESIJE SJECULA, W^T^g
xv/sis ^j%?
JUXTA EDHIONES , INTERSE CUMQUE
ACCURATISSIMAS NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPIIS COLlSm&F^
PERQUAM DILIGENTER CASTIGATA-, .
COMMENTARHS
IlISSERTATlONIBllS, LECTIONIBUSQUE VARIANTIBUS CONTINENl ERII.LUSTRATA,
OMMBUS OPERIBUS POgTAMPLiSSIMAS EDITIONES QVMTRIBUS NOVISSIMIS SjECUHS DLBENTUU ABSOLUIAS
DETECflS, AUCTA ;
INDICIBUS TARTICULARIBUS
ANALVTICIS, SINGULOS SIVCTOMOS, SIVCADCTOBLS ALICUJUS MOMENTI
SUBSLQUENTIBUS, DONATAJ
APITULIS
1NTRA IPSUMTEXTIJM
R ITEDISPOSITIS,NECNON ETTITULIS SINGULARVM TAGINARUM MARGINEM SUPERIORE
DISTINGUENTIBUS
SUBJECTAMQUE MATERIAM SLGNIRICANTIBUS, ADORNA1 A;
ORERLBUS CUM DUBHS1UMAPOCRVPNIS, ALIQUA VERO AUCTORITATC INORDINE ADTRADI1IONEM
ECCLESIASTICAMPOLLENTIBUS, AMPLLRICAIA;
DUOBUS INDICIBUSGENERALIBUSLOCUPLCTATA : ALTCRO SCILICET RERUM,QUOCONSUL'10, QUIDQUIO
UNUSQUISQUE PATRJJMINQUODLIBET THEMA SCRIPSERIT UNOINTUITU CONSPICIATUR; ALTERO
SCRIPTURJESAGRJE, EX QUOLECTORI COMPERIRE SITOBVIUM QUINAM PAI-RES
ET IN QUIBUSOPERUM SUORUM~LOCLS «INGULOS SINGULORUM LIBRORUM
SCRIPTURIE TEXTUS COMMENTATI SINT.
CBJTIO
ACCURATISSIMA, CIETLRISQUEOMNIBUS TACILE ANTEPONENDA, SI PERPENDANTUR : CIIARACTERUM NLTLLLLL
CHARTYE FIUALLTAS,INTCGRITASTEVTUS , PERRECTIO COURCCTIONIS, OPERUM RLCUSORUM TUMVARILJJA.
TUMNUMCRUS, TORMAVOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE INTOTO OPERIS DLCURSU CONSRANLCR /,
SIMILIS, PREFLL PR,£SERTIMQUE
EXIGUITAS, ISTACOLLECTIO, UNA, METIIODICA LLCIIBONOLOGIF\/^. ^-V>
SLXCCNTORUM TRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENIIS IIIC ILIIC SPARSORUM, / "*/RJP V
AUTEM IN NOSTRA EX OPERIBUS ADOMNCS / —
PRIMUM BIBLIOTIIECA, XTAIES, J ^0 .
LOCOS,LINGUAS TORMASQUE PLRT1NEN1IBUS, COADUNAIORUM. /J—'/
SERIES SECUNDA, £
m QUAPRODEUNTPATRES,DOCTORES ECCLESIJE
SCRIPTORESQUE LAflN/E L,
A GREGOIUO MAGNOAD INNOCENTIUM 111. 1~
Slccuvaufe 3.^. aJUgue, V5
BIBLIOTHECffi
CLERI UNiVERSJE, \
SIVE
COMPLlilOHUM
CUKSOOM 1KSINGULOS
SCIENTIJiECGLESIASTIC45
AAMOSEDllORb.

PATROLOGIJi TOMUS XC.


VENERABILIS BEDJE.
TOMUSPBIMUS.

42 FRANCISGALLICIS.
6 VOLOMINA
V.KNEONJ

PARISHS, APDD EDITOREM,


IN VIA DICTAD'AMBOJSE, PROPE PORTAMVULGOD'ENl'ER NOMINATAW,
SEO PETIT-MONTROUGE.
1850
VENERABILIS BEDvE

^NGLOSAXONIS PRESBYTERI

OPERA OMIVIA

EX TRIBUS PRJECIPUISEDITIONIBUSINTER SE COLLATIS,


I»EMPE

COLOKIKNSI, IN ANGLIAS'fUDIODOCTISSfflOUUM
DUAUUSQUE VIRORUMSMTT
H ET GILES,
NONSINE INGEMI LITTERATORUM
PLAUSU1N LUCEMVOLGATIS

J.OMSSIME
ADPR£LUMREVOGATA, ORDINE
MELIORI VARIISMONUMENTIS
DIGESTA, NAXIMUH
AUCTA,ET, QUOD
QUIBUS
EST,INNUMERIS, MENDIS
SCATCBANT, DILIGENTER
EXPURGATA
,

ACCURANTE J.-P. MIGNE,


BIBIilOTHECS! CLERI UNIVERSSJ,
SIVE
CHJIISGUM IN SINGULOSSClENTIjEECCLESIASTICJE
COMPLETOROM RAMOSEDITPBE.

TOMUS PRIMUS.

VENEUNT6 VOLUMINA
42 1'RANCISGALLICIS.

PARISIIS, APDD EDITOB.EM,


IN VIA DICTA PAMBOISE, PROPE PORTAM VULGO PENFER NOMINATAM,
^ rEU PETIT-MONTROUGE.

| '/ 1850
ELENCHUS OPERUM

QUJE IN HOC TOMO XO CONTINENTUR.

BEDM OPERA DIDASCALICA-

Prolegomena amplissima. > col. 9


De Orthographia. ^23
De Arte melrica. 1W
De Nalura rerum. 187
"" 277
De Temporibus.
DeRatione temporum. 293
De Ralione computi. 579
De Celebratione paseha;. 599
De Ordinalione feriarum paschalium. G07
De Tonitruis. J509
Opuscuia dubia et spuria. 613

Ex lyjjis MICNK,au reliKMontrouge,


AD OPERA

VENERABILIS BEDiE,

ANGLO - SAXONIS PRESBYTERI,

PROLEGOMENA.

VEN. BEDJE ELOGIUM HISTORICUM,


AUGTORE D. MABILLONIO.

(EK Aciis SS. Bened. t. III.)

1.53ete orlus, lempusdiscussnm,moaasticaprofessio. .A tatiex opuscutis venerabiliumPatrum brevilef adno-


tare ... curavi. Quodsi ab anno Dccxxxmtrogra-
4. Venerabilis Beda, Ecclesise Anglicanselumen, do calculo numeres novem el quinquaginta annos
in extremo natns mbis anguto, inquit Willelmus tetalis, Bedaeortum anno DCLXXIII statuendum esse
Malmesburiae monachus, lib. i de Regib. Angl, inlelliges.
eap. 3, docliinm corusco terras omnes peistrinxil. 3. Natus, inquit Beda, in territorio monastcriibea-
Nani Britannia, qucea quibusdam aller orbis appel- lorum aposiolonim Pelii et Pauli quod est ad Wvi-
lalur, quod Oceano inteifusa non multis cosmogiaphis muda et in Girvum, cum essem annorum sep'tem,cura
comperta est, habet i» remotissima sui ploga locum propinquorum dalus sum educandus reverendissimo
nativitatis et educationis ejus, Scoticepropinquum. Is abbati Benediclo ac deinde Ceolfiido: cunctun.queex
locus perlinebat adNorlhanimbroium regnum, quod eo tempus vilmhi ejusdem monasterii hubitatiore per-
ambitu suo Deiros seu Eboracenses, el Bernicios, agens, etc. Ulrumque lnonasieriuin selificavit ISene-
id est Scottos hodiernos, Tina fluvio ab invicem dis- dictus seu TBiscopus, Wircmuihense quideni unno
eretos compleclebatur. Fere ad ipsum Tinaeostium LCCLXXIV, indiciione n, anno iv impeiii Egfiidi regis
vicus Girvum diclus, vernacule Jarow cernilur, ve- vd ostium fluminis Wh i, tesie Beda in iibro i do Viia
nerabilis Bedse«atale soliun. Istic lucis usuram ac- i[SS. Biscopi, sceculon, adannum 1390,unde Wiremu-
cepit parentibus ignotis, eo lempore" quo Egfadus tbense dictum (nam moulh Anglis oslium signital),
Korlhumbris-imperabat. De anno inqnirendum. Ghwense autem anno circa DCLXXX, siquidem eccte-
2. In Vita prsemissa Beda nalus dicilur anno in~ sia S. Pauli Ghwensis anno \v Egfiidi regis, Ctoi-
carnationis dominicm sexcenlesimoseptuagesimosep- fridi abbalis ejusdem ecclesimconditoiis anno IV dc-
timo. At hic calculus slare non potest. Qmppe Beda dicata est, prout eodem Joci adnotavin.us. EK his
Hisloriam gentis suse libris quinque eomposilam ab- conjicimus, Bedam non in Girwensi, sed in Wire-
solvit anno dominicmincarnalionis DCCXSXI,signalo muthensi monasterio traditum fuisse Biscopo: tam
in -Cinelibri v, Ipsomei anno Epitomen suam absol- etsi postea apud Girvum cum Ceolfrido mansit, ibi-
vit, uti adverlimusin nostro exemplari ms., in quo demque diem supremum explevitf Et certe una erat
desinit Epitome in annum BCCXXXI Iiis verbis: Anno utriusque loci pax et concordia, eadcm perpelua fami-
l>ccxxxiBerctvald archiepiscopusobiit. Eodem anno liaritas el gratia, inquit Beda in eodem libro : adeo
Taivini consecratusarzhiepiscopus nonus Dorvemen- ut unum monasierium tum propter locorum vici-
sis Ecclesim, Edilbaldo rege Merciorum quintum de- niam, tum maximeot) unum idemque regimen, mu-
cimum agenle annum imperii. Haicde histoiia eccte- tuumque monachorum consensutu et eommercium
siaslica, etc, jta ut ea quse in libris edilis leguntur /] passim ab ipso dicatur. Regulam S. Benedicti in
de rebus per annos posleriores gestis, subditilia cen- ulroqueillo ccenobio a primordiis viguisse manifeste
senda sint. Eodem proinde anno BCCXXXI Hibtoriam demonstralum est in Observationibus ad Biscopi
suam et Epiiomen absolvit Beda. »Porro Epitomrn Vitam ex ipsius Bedse verbis, quo auctore discimus
absolvit anno celatis sum quinquagesimojiono. Sic Biscopum morli proximuui discipulis suis prsece-
enim paulo post prsedicta scribii : Ex lempore acce- pisse, ut juxta regulam magni quondam abbatis Be-
pli presbylerutus usque ad annum atatis mem Ltfa nedicti et juxla pt ivilegii sui decreta dignum succes-
itmc in Scripluram-sanctammem meoramque necesii- sorem eligerent: quod eliani Ceolfridus abbas regi-
PATROL.XC. 1
m AD OPEIU VEN. BEOJE PROLEGOMENA. 12
inen abdicalurus monuerit. Et Alewinus in epistola A Scripturoe sacrse interpretalionem «onferebal. Hue
41)Wirenses et Girwenses monachos exhorlans, nt vigilias suas, huc lucubrationes dirigebat, quo pos-
tegulatis vilos observaiionema Benedicto elCeolfrido set vel in suo, vel in discipulorum animis tam
stululam diligenlissime custodirenl, addit: Regula sanclum et laudabile studium promovere. In lihio
S. Benedicti in convenlu fratrum propria~exponatur de Arle metrica sic Culhbertum discipulum suum
lingua, utintelligi possit ab omnibus. Cum ergoBe- affalur in iine : Jlmc tibi, dulcisshne fill el conteviia
da cunctum, ut ipse ait, vitmxumtempus in allerutro Gutbeite, diltgenler ex antiquoium opusculissciipto-
-inonasterio peregerit, eum Benedictinis paruisse in- lum ercetpere cuiavi; el qum sparsim reperla diu-
stilutis inficiari nemo potesl. Quamobrem vero pas- lino laboie collegetam, -tibi collecta obluli; ut qucm-
sim presbyter, non monaclms appelletur, dicemus admodum in divmis tttteiis slatulisque ecclesiaslicis
inferius, quanquam S. Bonifacius martyr in epist. 9 imbueie sludui , iia etiam metttca arle, qum dwinis
ad Huetbertum abbatem Wiremuthensem, aliquade non esl incognita libiis, te solerler insiruerem. Cui
cpusculis sagacissimiinvesligatotis'Sciipturarum Be- eliam de figuiis vel modis luculionum qucea G'imcis
dm monachi postulat. scliemaia vel tiopi dicunlur, pai\um subjiceie li-
bellum non incongnmm duxi: tuamque dileclionem
II. Exenitia, siudia~maxime"Scripturarum , praeceptores.gsedulus exow, ut lectioni operam impendas illaium
maxbne litleraium, in quibus nos vitam habete
4. Quid rei egerit Beda in monasterio suo, nobis ctedimus Ei in hbro de Schemalis
sempileinam.
aperit in Epitome sua his verbis: Cunclum ex eo Scripturje : Sed ul cognoscas, dilectissime fi'i, co-
tempus vitm inejusdem monasieiii habitalione per- gnoscanl ilem omnes qui'hmc legeie volueiinl, q'wd
-agens, omnem meditandis Scripluris operam dedi: sancta Sctiplura cmleiis omnibus scripluiis, non so-
atque inler observanlias disciplinm reyulaiis et quo- lum aucimuatc, ama divina , vet utililate, quia ad
tidianam-cantandi in ecclesia curam, semper aut dis- titam ducit mlernam; sed et el ipsa prce-
anliqmlale
cere, aul docere, ant scribere dulce habui. Summa eminel positione dicendi: ideo placuil milti collrctis
ergo hoecvitaeipsius fuit, medilatio et studium Scrip- de ipsa exemplis oslendere, quia ni'iil liujuxmodi
turarum, cui tantum impendebat temporis discendo, schematum sive troporum valeant prmtendete tillis
docendo et scribendo, quanlum sibi post disciplwae smculis
eloquenlimmagistri quod non in illa prmces-
regularis et officiorum divinorum pensum supererat. setit. Neque res quanlumlibel minutissinias, si mo-
<Juo magis mirandum est, hominem tanlum tot re- do ad sacrse Scripturse intelligenliam conducere po-
bus impeditum, nec posthabuisse status sui oflieia, terant, insuper habebat. Hinc est quod libellum de
& quibus facile eximi potuissel; nec tamen minus C seu de ratioue numerandi per digilos
viris aut aut Beda lndigitatione,
a summis didicisse, scripsisse. enim, inqu t, conlemnendaputvi-
composuit. Neque
jnonachus erat, inquit GaufridusBoussardus, per dies est regula, cujus omnes pene s •cimcx-
que pendenda
et noctes cumfrattibus suis jugi psatlenlio invigilans;
Ullerarum incum- positoresScripturm non minus quam lilleratum figu-
ac veluli nihil oraret, sludiis semper j as monstrantui amplexi.1
bens. Ejus vitam si consideres, nihil ipsum litteiis in- 6. Plures liabuit prseceptores Beda, in his Trimi-
dulsisse; si studia, niliil orationi impendissejudicabis. berhtum monachum, CeaddseLiccidfeldensisepiscopi
Ita ille in epistola ad Pelrum Secunbilem de ediiione discipulum, quem unum fuisse deiis qui se inScrif-
Commentarii in Apostolum a Beda exAugustini ope- tutis erudiebant, fatelur Beda in Hisloiice lib. iv,
-ribus deflorati. Utinam etiam pia hsec mentis agita- 3. Sunt qui eum Joannis de Beverlaco episco
Bedse ! cui cap.
4,io ad nmltos derivelur exemplo post pi Hagustaldensis discipulum aiunt, rectras Joannis
-monaslica exercitia id solum cordi fult, meditari archicanloris Romani fuisse dixeris. Nam Biscopus^
Scripluras, discere, docere el scribere. Quanquam testante Beda tuin in Hist. lib. IV, cap. 48, tum iu
-«triusque istius cosnobii monachi non solis animi ipsius Biscopi Vita, oidinem cantandi, psallendi^ al
aclionibns exercebanlur, siquidem Biscopus abbas, in ecdesia ministrandi juxla morem Romanm
que
testeBeJa in ipsius Vila, fratrum simillimus aliorum, D institutionis suo monasteiio contradidtt, poslulato vi-
-ventilaie cum eis el tt iturare, ovesvitulasque mulgere, delicet alque accepto ab Agallwne papa, atchieanlore
in pistrino, in horlo, in coquina, in cunclis monasleiii ecctesimB. aposioti Peltiel abbatemonasteni B. Mar-
operibus jocundus et obediens gaudebat exerceri. Et tini Joanne, quem sui futurum magisirum monastetii
Beda ipse lametsi fortasse exterioribus ofliciis mi- Brilannias , Romanum Anglis adduceiel. Qui illo
nus occupatus, tamen amanuensis et exscriptoris perveniens, non selum viva voce qum Roinm didicit
ilaborem non defugiebat ut inferius videbimus ecclesiaslica discentibus tradidit, sed et non pauca
num. 8. eliutn lilleiis mandata reliquil, qum Itaclenus in ejus-
5. Nullum fuit artis aut disciplinsegenus, in quo dem monasleih bibliothecamemorimgratia setvanlur.
vir discendi avidus non fuerit diligentissime versa- Nec dubiuni quin aliquos audient prseceptores ex
tus : in cujus rei subsidium praeter Latinam, etiam discipulis Theodori et Cantuariensis episcopi et Ha-
Grsecam linguam oomparaverat. Quod quidem mi- driani abbalis, qui, litteris sacijs simul et smculari-
rum est in homine privato, et in extremis fere Bri- bus abundanter ambo instructi congregala discipulo-
tannioe recessibus intra monasterii parieles consi- rum caterva scientim salularis quotidieflufnina in i-
-steate. Omnem \evo sludiorum suoriim ralionem in gandis eotum cordibus emanabanl: ila ul etiam me
"
i5 VEN. BED.E EL0G1UMHiSTORICUMA MABILLONIOSCRIPTUM. U
tricm arlh, astronomicmet mithmeticm, ecclesiaslicw A A ne
i in reprehensioncmstudii veterumnovu eondete pu-
disciplinam inter sacrorum apicum voluminasuis au- taietur; objeciiom Acca facit salis, subditque : Volo
diljribus contraderent, inquit Beda in Hist. lib. iv, enim, complelo a teper Dei auxitium opete quod po-
«ap. 2. slulo, hanc simul epislolamin capite ptmponi, tenon
III. O"dinalio,doctnna, reverentia erga Pjlres. < aliam quam condescenswnh/i alemm graltam in
ob
7. Becimo neno vitm mem anno, inquil Beda in Lucam sciibere rogatum: ul qui eb leneiiiudinem in-
Epilome, diacmatum, tricesimo gtadum presbyteta- genii • suUimia vel dtfficitiacapere nequeunt, Itmcsim-
4us, ulrumqueper minisierinm revetendiss;mi^piscopi plicioti
i slylo expusila factlius appteltendanl. Et post
Jsannis, juhente Ceolfridoabbale suscept. Is est Joan- pauca
! : Crcdo eiiam luo vigilandssimo sludio, qui in
-iies Ilaguslald^nsis primum epistopus lactus eiiciter iiegeDei meditanda dies noctesque ducis petvigiles,
amtum ircx-xvii, piincipw legni AldfiidiNorthanim- nonnullis
i in loch qum ab eis (Pattibus) inlennissa
brorom regis, leste Beda hb. v, cap. 2, deinde vero < sunt, quid sentni debeat, Auclor lucis apetiel. Jus-
arcliiepiscopus Eboracensis post Bosam anno circa tum namque satis est, et supernm pielalis alque mqui-
DCCJV morluum. Porro mansil in episcopatu, ail Be- talis
> moderamini conveniens, ut qui neglectis ud in-
da, hb. v, cap. G, amiis ttigtnia itibus ; poslea otdi- tegrum mundi negottis mlernum verumque sapiealiai
nalo in episcopatum Eboracensis Ecclesia: Wilfrido B B lumen indefessa mente persequetis; el hic fiuclum
preibvtero suo secessit ad monasleiium a se condi- iinlelligentim purions assequatis, etin futmo ipsum,
tum in^ilva Heirorum ; mortuus deuiuin anno incar- in i quo sunt omnes iliesami sapientim et scienttm abs-
%iationisdominicmDCCXXI, quo anno de ipso egimus. conditi,
t Regemin deiore suo mundo coide contem-
Annum quo Beda diaconus initiatus est, illigauius pleris.\ At quia hsoein Eed u lionorem magnificenlius
-ssrseChrisliansc anno DCXCI.Presbyteratus gradum (uii | ipse senlieba!) dicla esse \idebantur; humili
^deplus est ioino JCCH, quo Joannes adhuc praeerat < episiola re^pondet in htinc modmn : Domino beaiis-
sedi Eaguslaldensi, ad quam monasteria Wiremu- simo > et nimium desideranttssimo Accm episcopoBeda
thense et Girwensetum perlktuisse \identur, ante- humilis preshyter in Domino mlerno salutem. Mira
quam episcopatus Dunelmensis ereclus esseL, Nam vere i est et verd mire docloris egregii senlenlia, quia
prasler Bedse ordinationem a loanne Bagustaldensi chatiias
i cmnia ctedit, omnia spetat. Datis namque
•episcopofactam, id suadet auctoritas Accoeepiscopi ad < me epistolis, ut aliquaiibi scribam rogate te di-
in ipsum Bedam, qui iiorlante et compellente Acca cis. < el inter rogandum, necdumquemem consensionie
complures Iucubrationes suas aggressus cst. Acca iacceplo responso, qumsilisadhuc opuscutis quasijata
vero calhedrse Hagustaldensi prsefuit post Wilfri- acquisitis ac per;ecle consumtnuiis,prmfalionissigna-
duin anno DCCIX defunctum, ut superius ad eumdem G C culum
i condis. Nondum fundamine jacto, non :>llat%
annum vidimus. Mirum forsan aliquibus videatur, saHem > materia, ipse quasi complelojam lanli laboris
quod Beda anno setatis suse xix ordinalus sit dia- imdificio, claves qmbus introitus muniatur dhigis, ui
conus, eum canones annum vicesimuni quiiituui pudeat i non cilo subite opus, quoA cito subeundum,
.praseribani. Verum nonnunquam ob sanctimoniam citius < explendum fides amica pimsumat. Et post
ordinandorum dispensabant episcopi, uli in SS. Ger- versum : Dnde et ego mox iectis lum dulcissimm
'
mano Parisiacse urbis episcopo, Sequano, aliisque sanctitalis paginulis, injuncli me opens laboti suppo-
adverlere Hcet. i : in quo (ul innumera monaslicm servitulis re-
sui
>
8. Ex tempoie accepti presbijieralus, pergit Beda linacula prmlereaiii)ipse mihi dictator^ simut nolarius
in Epitome, usque ad untium mlalis mem quinquage- et i hbtarius exltletem. Qua in je miranda sane
zimutn noaum hmc in Scripturam sacram memmeo- lanli 1 viri modestia , qui tantis rebus diguus et tam
rumque necessdaliex opnsculis breviler adnolare, si- arduis
i occupatus studiis, •sotnploris amanueusis ope-
•veetiam ad formam sensus et inlerpretationis eorum ram ] non subterfugit, nec innumeia luonasticmservi-
superadjicere curavi. Hinc jnlelligimus, Bedam non lutis i relinacuia. Pergit ipse in eadem epistola:
ante annum setatis tricesimum libris scribendis de- Nonnulla eliam qum (ut veibis lumsanclitatis loquar)
disse operam. Qua in re Accam Hagustaldensem D milti Auctsr lucis aperuit, proprii sudoris indicia, ubi
cpiscopum prseeipue hortatorem et Incitatorem ba- opporlunum videbalur, adnexui, qui in legis divinoi
jauit, cujus ex>tat epistola Bedse inscripta ante ip- meditalione, elsi non (ut ipse scripsisti) dies nocles-
sius Bedseenmroentaria in Evangeliuni Lucsehoc ex- que pervigites ducere sufficio, non parum lamen studii
«ordio: Reverendissimo in Christo'fralii el consacer- mein Sctiptutis impendtsse non dubtlo. Eodem Acca
doii Beda?presbyteio Acca peipetuam inDomino salu- auctore scripsit Beda duos commentariorum libros
tem. Smpe quidem ttws sanctm fralernilali el obsens in Hexaemeroil, tum etiamlibros sex in Samuelem,
sciibendo,et colloquendoprmsens suggessi,ulpost ex- tum expositionem in Esram, ex quibus prxfatio in
posilionem Actuum apostolorum, in Evangetiumquo- Hexaemeron, non abbaiiAccm, ut in edilis Iibiis, sed
que Lucm scribetedigneiis. Quod ipse hactenus vere- antislili
, Acca inscribi debent, ut prseferunt mss.
ctnda excusatione dtfferre tjuam facere maluisti, at- iCodices, in quibus Acca seu Accan sine flexione
leslando te dues maxime ob causas a tenlando hoc iquocunque casu exprimitur.
opere detetrhum: quia lideticet et ipsum optts ar- 9. In omnibus \ero lucubrationibus suis Bed^
4mni, et&sanciissimoac doctis&imoantislite Ambrosio doctrinoeSS.
i Patrutn addictisslmus luil, ita ut non
Mtpmoccupatum. Et quiaBedareponebat limercse, i
tam nova opera cudisse, quam ex ipsorum inouu-
•Ig AD 0PER4 VEN. BEDJL PP.OLEGOMENA. 4I,
mentis collectanea exeerpsisse videatur, Sic com- A. immensis ch ca nos ejut beneficiispersolvere,qui in
anentaria in Hexaemeron ex Palrum Basilii, Eusta- tenebtis el umbra mottis posiios ad lumen scienlim
thii, Ambrosii-el Auguslini operibus defloravil. Sic~ producit. Et infra : Benediaionis interea gratiam
Iibrum prolixiorem de temporum Ratione perspectis quam nobis per ptmsenlem porltlotem tua misit devola
libenter el hilati animo, sicuti ab ea direela
IPalrum venerabilium scriplis edidit, quod etiam religio,
est, nos suscepissecognosce.Opportunis ergo ac dignis
prsestitit tum in libro Qiuestionumxxx, quibusvestigia
amplectendm tumsollicitudinis pelitionibus arctissima
Palrumsequeus salisfacere sluduit; ttim in expositione devoltonefavenles, Itotlamur Deo dilectam tum
religio-
in Canticum canticorum, ut ipse in prooemioaffirmal. silatis bonilatem, ul exortis quibusdam ecclesia-
quia
Certe in expositione in LucseEvangelium, aggregatis sticatum causarum
ac lattti capilulis non sine examinatione
hinc inde quasi insignissimis dignissiniis longius innotescendts opus nobis sunt ad conferendum
muneiis arlificibus opusculisPalrum, quid B. Ambro- atte litteialurm imbuti;sicut decelDeo devotum auxi-
'sius, qnid Auguslinus, quid denique Gt egortus sum haiot emsanclmmaliisuniversaiis Ecclesiw, obedieniem
gcntis apostolus, qidd Hietonymus sactm inlerpres devotionemhnic noslrm horlationi iwn desislas accom-
hhlorim, quid cmteriPatres iti Lucw verbis senserint, modare: sed absque aliqua remoralione religiosum Dei
quht dixermt, diltgenlius inspiceresategit. Et in expo- „ famuluniBedamvenerabitismonaslerii luipresbyterum,
sUione in Marci Evangelium, niaxime qum in Patrum ad limina aposlolorum ptincipum Pelri et Pauli
vetierabilium exempl,siiivenit,hincinde collecla ponere mnalorum tuorum ac proleclorum, ad nostrm medto-
'cuiavtl, lectorem obsecrans, utsiJtmc opuscula tran- critalis conspeclumnonmoretisdirigete :quem (avenle
scriplione'dujna duxeril, adnolalionemnominumeorum Deo luis precibus nondiffidas prospereadte rediie
'jqumin matyine apposita sunt, diligens scriptura con- peracta pimmissorum capilulorum cum auxilio Dei
servet. Quo Iniquior in virum modeslissimum Deside- desxderaiasolemnitale. Eril enim, ut confidimus,etiam
ilus Erasmus,qui in adnolationibus adMarci cap.xtv cunclis tibi creditis profuiurum, quidquid Ecclesm
suggillat Bedam ob dissimulalum (lit putal) Hierony- generali clat uetil per ejus prmslanliam imperlilum.
mi nomen, dum locum cx Hieronymi commentariis Exclamat hoc loco Willelmus : Ita jam celebtis
-inllatlhjpum Beda transcrib l in Marcum, quasi novi •eratBedm fama, ul in qumstionibusenodandis indige-
-commenti gloriolam ex \eterum scriplls suffurari ret eo sublimitas Romana. Bedam tamen non vertisse
voluerit. At longe alia mens homirii, ut vidimus/ ^atriuni soium, satis intelligitur ex ipsius Epitome,
"E Patribus Augustinus potissimum Bedsein deliciis Jibi cunctum ab infantia tempus vilmsum in sui mo-
jTuit: adeo ut continuam in Pauli Epistolas exposi- nastetii Itabitatione peraclum a se afflrmat. Est etiam
lionein ex solis lanli doctoris~verbis composuerit. Q; nonnihil suspicionis in prsedicta epistola : tum quia
Hoe se auctore luetur adversus nonnullos conque- vix Beda presbyter ordinalus est ante mortem Sergii
rentes, quare in exposilioneApocalypsis, ubi ad qua- papse anno DCCIdemorlui, tum quia libris scr&endis
tuor animalia venlumesl, nova inletptetatione Mat- vacare coapit a temporesusceptipresbyteratus,quibus
^iltmumih leone, Matcum in liomine designalum dixis- Jactum est ul fama ipsius ad exleros spargerelur.
set: cum nonnulli contra MaltlimuivItomini quasi de Dignus^uidem fuit Beda quem coiisulerent Romani
Domino sctibere incipiat; Marcum teoni, in quo vox pontilices, sed intered certa sccernere ab incertis.
in deserlo rugienlh audiatur, assignent. Sic enim ipse Sane Bedain nunquam adiisse Romanam urbem vel
reponit in epislola ad Accam episeopumcommentario iude recte colbgit Baronius, quod ea quse ad texen-
in Lucam prscflxa : Quod veto ais moverequosdam, dai« susegentis historiam Roma expelere opus erat,
'auare in Apocalypsi nova vilerpt etalione Matthwutti non a se ablata, sed opera Nothelmi qui Gregorio
Heoni, Marcum homini assignaveiim; inlueii debue- papa II Romam pelierat, se aceepisse testatur in
-rant quicunque illi sunt quos hoc nwvet, quod non in epistola ad Ceolvulfum regem Historise suseprsefixa.
hoc mea nova, sed anliqua Patrum explanalione ira- Quanquam reponi polest, Bedam eo temporis quo
dilum dtxi. Neque enim miliia meipsoila xisum, sed Sergii jussu Romam adierit, nondum de scnbenda
,ila a B. Augustinoexposilumfutsse memoravi, nimirum JJ) Hiatoria cogitanlem, de monumentis huic consilio
-in libro i de Consensu cvangelislarum, cap. Q, ut necessariis non fuisse sollicitum : nec brevissimum
>posteaprobat. tempus qnod insumpseiit in Romanam profeclionem
cunctum lempus'
'.IV.AnBedaBormma Se gio vocalus,ai Ebor-aci praacep- obstare quominus vere dici possit,
tor, et quosdiscipulosIiabuent. mlm sumin sui monasterii habilatione peregisse.Certe
10. Tantam exislimationem ingeniisui.monumenlis Beda testatur in hb. n Hist. monasterii sui monachos
Beda obtinuit etiam apud exteros, ut ipsum S?rgius exinde Romam missos tempore pupm Sergii, a quo
ponlifex Romanus Romam arcessivisse dicatur : privilegiumoblinuerinL Otut res se habeat, fabulosum
•cujus rei epistolam a Sengioscriptam profert Willel- est id quod legisse me memini tum in quddam mo-
mus Malmesburiensismonachus >'niihroi de Regib. naslerii Ursicampi apographo, tum etiam in Glossario
Angl., cap. 3, subbac forma. Sp Jmanni voee 7<me>-a/>i7ts, Bedam scilieet Romam
Sergius episcopus, servus senorum Dei, Cetfrido profectum enodasse iuscriplionem quamdam a nullo
religioso abbali salutem. QuVus verbis ac modis cle- iniel!etlam,ipjoe Purlw ferrem insculpta erat inliunc^
mtentiamDei noslri alque inenatrabilem piovidenliam modum • P. P. P, S. S. S, R. R.R. F. F. F. eam-
^iossumus cffati, et dignas gtolinnim ariiones pto que sic redviidisse Palcr Patike Petditus esl. tSalus
n VEN. BEDJE ELOGIUMHISTORICUMA MAIMLLONIO SCRIPTUU. l!F-
Secum Sublata est. Ruet Regnutn Romm, Fet ro, "\ ut setviret viliis, qti tnedutlai inlitnas Itaurirel, qui
lolas cogilationescoiisumerelin Scriplurarum exposi-
Flamma, Fame. Qua ex inlerpretalione Venerabilis
nomen senatus populique Romaui decrelo merueril. tiouibui? Nam ul ipsefatelur in tib.m super Samue-
lein : expositionessuw si non aliud affertent lectoiibus
Nugse.
11. Venerabilis Beda plnrimam selasissuse pa lem emotwnentum,hoc sibi non mediocriler valerent, quoii
dum hoc omii sludio agebat, lubticum smcuiiet inanes
Iransegit in monasterio suo,. nbi tot fere diseipulos
habuit quot monachos, id est sexcentos, lot euim in cogilaiionesposl letgutn ponebat.Defmcalusergo viltis
Wiremuthensi et Girwensi congregatione coenobilaj stibibal in ittleriora velaminis, qum inlus acccpetat
unimo foras efferens sermone casligato. De ejus
degebant, imo eliam alios ex diversis monasteriis
sanctilate plura iulerius.
confluentes, ut ipsius eruditione proficerent. Istic
auditores liabuit Eusebium seu Huethbertum (nam 43. Modesliamvirisalis Indicat liber Reiraclatio-
binominls erat, ut patet ex prselalione ad bb. iv in num ab ipso editus iu Ada apostolorum, exempio
eximiidocloiis ac pontificis Auguslini. Quod quideiu
Samuelem). postea abbatem Wiremuthensem, cui
libfum de Rdlione temporumet Explanationemin Apo- prseolilil, ntaxime vel addendi qum minus dicla, vet
emendandi qum tecus quam placuit dicta videbantur.
calypsin; Culhbertum Huelhberli successorem, cui Ju
librum de Ai le melrica nuncupavit; Constanlinum, ad I) quo etiatn, lnquil, qumduiiiqttmin Grmcosive aliler,
seu aut mmus polita vidimus, breviler commemo
quem exslat libellus de numerorum Divi=ione; No- rateplus
thelmum primo presbyterum Londinensem , dein curavimus, qum ultum negligettiia interpreth
otnissa vel aliler dicla, an incuria libtariorum sint
episcopum Cantuariensem, quo petente edidil librum
Quwstionumxxx in libros Regum; et alios, quorum deptavala sive lelicla, nonduin scirepoluimus; nutnque
nomina nobis ignota. Nec tamen inlra monaslerii Grmcutnexemplarfiasse falsalumsuspicuti non audee.
sui cancellos ita sese conlinuit, ut foras prodierit TJndeleclotem admoneo, ut hwc ubicunquefecetimui>,
nunquam. Nuper e tenebris eruta est ipsius epistola gralia eruditionis legat, non in suo tamen votumine
ad Egbertum Eboracensem archiepiscopum adversus velutemendalosintersetal, nisi forte ea qumin Lalino
corruptos sui sseculi mores, in qua IIJLCpisefatur : Codicecsumeditionisantiquilus sic interptetata tepeie-
Kemini le hestetno dixisse anno, cum lecum aliquot ril. Ex hoc niodesiuj affeclu Beda non propriam in
diebus legendi gratia in monaslerioluo demorater, txponendia Stripturis sententiam,,sed scita sancto-
rum Pairum exprimere siuduil. ld jam pluiibus
qttod hoc eliam anno velles, cum in eutndemdevenires
iocutn, me qnoque ob commune legendi sludiumad demonslraluin superius. Hinc in Retractationibus ad
luum accipere colloquium. Id intelligendum videtur Aclus aposl. cap. n, ubi de linguis apostolorum
demonasterio Eboracensis Eeclesise,in quo Egbertus C agitur : Scio, inquit, me reprehensuma quibusdam,
adhuc monachus, Ceolwlfi Northanimbrorum icgis q'iod hanc senlentiam duobus modis posse inlelligi
consanguineus, Bedam prseceploreui habuisse fertur dixerim, vel polius qualiler inteltigenda sit qumsietmi
in Vila Alcwini abbalis. Hinc Alewinus a nonnullis Quibus brevitet respondeo, quod omne quidquid de
inter Bedaenumeralur discipulos, eo quod sub Egberti eadetn senlenliain prmsenli meo voluminesctipsi, ttvti
jam episcopidisciplina fuerit institutus, id quod in hoc -ex proprio sensu ptotuli, sed ex vetbis sattcli ,ei
epistola quadam ad Carolum Magnumlestatur, cujus irrepreliensibilisper omnia magistti, hoc est Gregotii
fragmentuui refert Willelmus Malmesburiensismo- Naxianxeni,
n&chus in lib. 1de Regib. Angl., eap. 3, aut forte VI. Zeluspro veritale, fide, el purilate morum.
Albinum Flaccum seu Alewinum Caroli Magni praj-
ceptorem confundunt cum Albino abbate, cujus Beda li. Nec lamen honjo veritatis amanlis«iinussic in
in Historiseeccles. prologo meminit, aucloritate majorum lolus erat, ut quidquid illi.
dixissent nullo delectu sibi afflrmandume=sepularet.?
V.Bedassanctimonia, modesua. Noveral prseclaramAuguslini sentenliam in epislola
12. Porro de vitmillius sanctitate^inquil Wdlelmus 19 ad Hieronymum: Solis eisSctiplunnum Itbtis qtd
Malmesburiensis,lib. i de-Regib.Angl., cap. 3, dubi- D
J jum canonici appellantur didici Itunc timotemJtono-
tare quemquamarcel illius dicli irrefragabilisverita&, remque deferre, ut nullum eotmn auctorem sctibendn
quod protulit mundo divinm sopltim majeslas : In aliquid errwse firmissimectedam. Atiosattlemila lego,
malevolam animam non inlroibit sapienlia, nec ut quanlalibet sanclilale doctrinaqueprwpolleant, nou
liabilabit in corpore subdito peccalis (Sap. i, 4). idee verum pulem, quia ita illi senseiunl, sed quia
Quod de mundana supienlia profecto non dtcil, qum tnilii vet per illos auctores canonicosf VQIprob tbili
indiffctenler hominum cotdibus illubitur, el qua cie- rationt quod a veio non abhotreat, petsuudete polue-
berrimepessiminullasque ad exlremumdiemponenles runt. Isldorum Hisp,i!eiisemepiscopum iecutus er.it
melas, sceletibus pollere censpiciuntur : sed illam Beda, dum iu Cominenlaiio,iii Acla apost. cap. i
sapienliammminat quw disciplinweffugietficlum, et scripsit, Simoncm Zelotem eumdein esse quipost
qumsepaial se a cogilalionibusqumsuntsine itVelleclu; Jucobumftultem Domiid lltetosolymotumrexilEccle-
intelleclumdico benevivcndi et bene dicendi. Emuti- siam, ac sub Ttajanoctucis mailyiio coronalumfuisss^
debat etgo ecclesiaslicus orator prius conscientiam cum centutn el viginti esset annorum. Quod lamen in
suam, ut sic accederet ad lecludendam myslicorum rctractationibus suis in dubium revocat, lametsi non
scriptoruminlelligenliam. Qtwnwdo enitn fteti potest adhuc constanler negare audeal. Subdit dellieronymi
m AD OPERA VEN. BKB/E PliOLEGOMENA. 20
aucloritate. Sct i, si in eodem opere, commentutittm A hmrelicosper pocula decantart. Exltorrut, fateor, et
Hieronymtseculus, et de Judafralie Jacobi, qui etiam pa'lens percunclabar, cttjus hmreseosargueret. Re-
Thuddwusvocubalur, tnissum eum ud Abgatumfuisse spondil, quia nogaremin sexta mtatesmculiJ)ominum
legem Qsromrn,ui ecctesiaslicattadidetit historia. Sed Salvalotem in carne venisse. Pertunctari ergo cmpi
diltgeniius posltnodumipsam Itisloriam ecclesiasticam quomododtceteiur : utium quod Dominus non venis-
wspiciens, tepeii non ibi esse scriplumquia Thaddmus set in catne, cum tmnen sexla essel mtas . an quod
apostolus unus ex dttodecim,sed Thaddmus unus ex Dotnino in catne veniente necdumsexta mlas venitet,
septuaginia discipnltsad sanandummemoratumi egem vel cettemlas seplimajamvenk^el, cum aperla rutione
fueril destinalus. Tum sulinfertin sui excu«ationem: sexlamtas nonnisi ab ejus poss tincarnationc cmpisse.
Non autem mihi impulundum errorem reor, ubi aucto- Deptehendique hoc, sive illud inshnularelur, me in
rilatem maqnorum sequens doctorum, qttmin illorum utroqvesanmfideielecclesiaslicmunitalis exislete con-
opuseulis inveni, absqtte scrupulo suscipienda ctedidi. sottem. Dein causam suam slrenue et nervose agit„
Et in ejusdeni libri Retraclat. cap. 8 rejicit librum sicque concludit epislolam : Obsecrosane ut Itus pur-
de Dorniilione B. Mari.» ex petsona Melilonis Asim gationis memlitleras t eliyiosoac doctissimofralii no-
episcopiscriptum, et mendacia auctoris deteg't. Hmc stro Duvid potrigas, quatenus easille ceram venerabUi
idchco commemorarecuravi, inquit, quia nonnullos B domhwuc I>utrenostro Wilfiido scilicet aniistite le-
novi pimfato voluminicontra auctoritatem beati Lucm gerepossil; ulquonianiiUo prmsente atque audienle
incaula letnetiiale ussensum prmbete. Possunl et alia insipientius sutn pthis appetilus conviciis, ipso eliam
adduci testimonia, quibus probemus Be.lam non ita nunc audienteuc d'judicante, quam immetitus eadem
credulum ac pfsecipitis fuisse judicii in scnbenda conviciasim perpessusappateat, ele. Is eral Wilfridus
Ilistoria sua : eum eliam in scriplis Patrum deleclum seeundus, qui post Joaunem Wilfridi senioris succes-
ac censuram adhibuerit. Lege ipsius prsefationem sorem sedi Eboraeensi prsefuilab anno circa DCCXVII
Historise ad Ceolwlfum regem, in qua quibus aucto- ad DCCXXXII.
ribns res a se relatas didicerit, declarat. 46. Morum sanclimoniam"quam in seipso expri- .
4". Nec minor fuit in eo zelus pro fide eatholiea, mere loto animo studuil, eliam in aliis, quoad potuil,
cujus tuendse studio exposilionem in Cantica canti- tum languenlem excitare, tum violaiam resarcire
corum aggressus est. Audi verba ejus in libri primi curavit. Hujus rei argumento est epistola illa , quam
exOidio. Sct iplutus juvante gralia superna in Cantica in extremo (ut conjiciuius) morbo scripsit Egberhto
canlicorum, ptimo admonendum putavi teclorem, ut post Wilfridum juniorem Eboracensi arcbiepiscopo
opuscula Ju'iani Celanensisepiscopia Campania, qum in bsecverba : Dileclisshnoac reverendissimounlistili
in eumdem libium confecit, cautissime legal, ne per 'C Ecberhlo Beda famulus Clnisti salutem. Meniini te
copiam eloquenlimblandienlis in cmnamincidat do- hesterno dixisse anno, cum lecumaliquoldiebus legendi
ettinmnocenlis :sed ut dici solet, ila carpat bolrum,ut gratia in monusterffltuo demorarer, quod Itoc eiiam
et spinam caveat, id esl, in diclis ejus sanos sensus anno vetles, cum in eumdemdevenireslocum, ine qno-
sci uietur el eligut, et noti minus vilet insanos. Est que ob commune legendi siu&ium ad tuum accipete
enim Itotnout rhelor petitissimus, ita gtalim Dei post colloquium.Quod si ila Deo volenle possel impletif
Pelagium hnpugnator acetritnus : ut apertius scripta non opus esset tibi hmc per lilletas sciipla dhigete,
ejus, quibus conlra slrenuissimumejusdemgralim pro- cum possem ttberius ore ad os loquens,qua que iehm
pugnaiorem Augusliuumittsanivit,oslendunt.Et infra : sivenecessatia dueerem,secteta libi alloculionesngge-
Sed el in aiio libto quem ad Demelriadem virginem rere. Verum quiahoc ne fieiet supeneniens (ttl ncsli)
Clttisli de Instilutione vhginis sciipsil, hmceadem de corporis mei valetudo prdiiibuil; ageie tamen quod
polentia libeti atbittii'quomodo settiiat pandit. Quem pelui, erga dilectionem tuam fraternm devolionism-
videltcel itbrum nonnulli noslrum sludiose tegctiles-, tuitu curavi, millendovidelicet per lilleras quod cor-
sattcii et calltoiicidocloris Hieronymi esse teinere ar- poraltler veniendoper coUoculionemnequiveram, pre-
bitranlur : minime pervidenles,quod et suuvitas elo- cerque le per Dominum, ne haiutn apices litleiatum
quentimdemulcenlis,el hmteseos perversitas seducen- D airoganlim supcrcttiumesse suspicetis, sed obsequium
tis, manifeste probat hoc Wius opnsculum nen esse. polms liumitilalisac pteialis veraciter esse coynoscas,
Postea Juliani (ut pulal) fragmenta refert ac refutat In consequenlibus monet episcopum, ut gradum sacro-
Beda, vere doctoris callioliei gerens officium,quo sanctum saerosancta operatione et doctrina confirmet.
leclores incautos adversus male blanda hsereiici elo- Deinde anie omnia ut ab otiosisse fonfabulalionibtts,
quia prsemuniret. Ex boc fidei catholicje sludio fa- obtrectatiotvbus,cmletisquelingumindotnitmcontagiis
ctum est, ut eum aliquando nomiriis hserelici labem ponlificatidignitate coerceat; divinis aulem eloquiis ac
sibi iuuri audisset, exhorruerit tolus, et mox ad sui medilalionibusScripiurarum linguum simutel menlem
defensiouem calamum arripueril. Exslat hac de re occupel, maxime legendis B. Pauli aposloli Epistolis
nspistola ad Plewinar» niouachum a Waraeo nuper ad Timollteumet ad Tilum; sed et verbis sanclissimi
edita, cujus hoc exordium. Venit ad me ante bten- papm Gregorii, quibus de vita simul et viliis teclotum,
nium, fraler amanlissime,nunlius lum sanctitalis, qui sivein tibro Regulm pasloralis, seu in homiliisEvan-
pacificwquidem salutationis a le Imlissitnavetba de- gelii multum cutiose disseruit. Prseterea habeat socie-
tulil, sed hwc trisli mox admistioneconfudit, addendo 'lalem eotum qui Chritto fideli devotionefamulanlur.
videlkel, quodme audires a lascivienlibustusiich inler Quod nen ita loquort inquit., quasi te aliler facete
2j VEN. BED^: ELOGIUMIHSTORICUMA MABILLONIOSCRIPTUU. £2'
sciam: sed quiade quibusdam^episcopis fatna vulgalum .A dicitur. Et cerle \elustis auctoribus persuasum fuit
est, quod ila ipsi Cltristoset viant, ut nullos secumali- Bedam in ipso Ascensionisfesto diem supremum ex-
cujus teligionis aul conlinentiwviros habeant. Ad hsee, plevisse. Die Ascensiom's,inquitWillelmus Malmesbu-
quia laliora sunt spalia locorum quw ad gubernacula riensis monacbus loco jam cilato, cutn jam anima
tum dmcesis perlinent, quam ut solus per omnia dis- fragilem usum corporis exosa egredique gesliens pal-
cuttere et in singufisvicuiis alque ageltis veibumDei litaret, conlta Oralorium in quo consucveral orate,
ptmdicate, etinm anni iolius emenso cuniculo stiffi- cilicio su'<jeciodecumbens,illibato sensu et hilari vultn
cias, necessaiium satis est ul ;lures hbi sucti opeiis Spititus sancli graliaminvilabal dicens: 0 tex glorm,
adjuloies asciscas, presiyletos videiicei ordinando efc. Hac oratione finila sphilum ej]iavil. Et Simeon
libron
atque insiiluendo dcclores, qui in singnlis vicis pim- Dunelmensis monacliusseupotiusTurgotusin
dieando Dei vetbo el consectandisjiiyslcriis cwle4ibus, de Dunelmensi Eccle^ia, cap. 44 : Obiit vn Kalend.
acmaxime petagendis sacti baplismatis officiis in- Junii in Gytwe, ibique sepultus esl . . transiil aulem
sislanl. In qua vide'icet pi mdicationepopulisexltibenda ipso die solemni Ascensionis dominicm. Quo anno t
liec pt m cmteris emni instnniia procuient, ul fidem Audi eumdem Turgotum. Anno aulem dominicmin-
calholicam qum aposlolorum Symbo'0 continelur, et cainaliotds DCCXXXV , impetii autem Ceolwlfi vn,
Dominicam Oiationem, omnium memoriminligere cti- B episcopaius veto Elltclwoldi prnwiti, illa Ecclesim
rent; idiolas quilfnK/irec ipsa sua lingua dicete ac calholicmlucerna ad eam qnm se tlluminaveial lucemr
sedulo decantare faciant Amjdius hortalur, ul plures illavena tqum salienlis in vilam mlernam, ad fonlem
consecret anttstiles, et enorme pondus ecclesiasticire- vivumDeitm petvenil, defunctus attno mlaiis sum quin-
giminis dividat in plures. Demu-niterum inculeat, ul quagesimo notto : ex quo autem tex Oswaldus et an-
popttlis stifficienlesdocloresvitm salutatis adhibeal, et tisles Aidanus ponijficalem calliedram el monachurum
hoc eos inter alia discere faciat, quibusoperibus maxi- habitalionein in Lindisfutncnsi i sula insiiluerant,
me Deo placete, a quibusse debeantabslinere peccatis; anno cetttesimoprimo; a consltuctioneveromonasterii
quam fiequenli diligentia siynaculose dominicmcrucis Pelri aposloli in Wiiatmthe I.XMI; porro a Patris
svaque omnia munire; quam salu are sit omni Chri- Cutltberlitransilu LXIXantto. Anmim mortis recte si-
slianorum generi quolidiana dominici corpoiis ac san- gnat Turgotus, male selatem Bedse, qui Hisloriam
ffnittis peiceplio, juxta quod Ecclesiam Chrisii per suam absolvit quidem Christi anno DCCXXXI , setatis
Ilaliain,Galliata. Afiicam, Grmciam,aclolum Orien- suse anno Lix, at rum supcrstes fueril ad annum
lem solerler agete noverat. Quod videlicei genusteli- DCCXXXV, annos LXIHvixise dicendus es<. Eosdem
gionis, ail, ac Deo devolmsanclificalionis iam longe a assignat diem et annum Thomas Stubesius Domini-
cunclis penepiovincim nostim laicis per incutiam do- G canus in libro de Actibus pontificum Eboraeensium.
cenlium quasi vereqtinum abest, ul hi qui inter illos Et eerte prsedicto anno DCCXXXV dies Ascensionis
religiosioresessevidentur, nottnui in Nalali Domini et dominirse incidebat in vn Kalendas Junias, eyclo lu-
Epiphania et Pascha sacrosattclis myslertis communi- nari xi, concurrente v, epaeta xun, die dominicse-
care prmsumanl: cum sint innumeii innocenleset cas- resurrectionis xv Kalendas Maias. Hinc corrigendus
lissimm conversalionis pueri ac vuetlw, juvenes et auctor libri de Vita Alcwini abbatis qui juxta quo-
virgines, senes et anus, qui ubsque itllo sctupulo con- rumdam opinionem, afQrmat Bedam nonagenarium
troversimomni die dominico, sive eiiam in nataliiiis decessisseanno DCCXXXI. Nec dubium quin interpo-
SS. aposiclorum sive martyrum, quomodo ipse in latio irrepserit in Bedse eplslolam ad Wiclttedam.
sancta Rotnunu et apostolica Ecrlesia fieii vidhti, presbyerum de verno wquinoclio juxla Anatolium:
mystetiis cmleslibuscommunicarevaleanl. Jpsi eliam qua in epistola adducitur exemplum de prmsentianno-
conjugali, si quis sibi mensuram conlinenlimaslendat dominicmincarnationh DCCLXXVI, ad quem sine dubio
et virtulemcaslitatis insinuet, idem et licenler possinl, Beda non pervenit, lum quia major centenario fuis-
el libenter facere velint. Vides quos ad frequentem set, tum quia S. Bonifacius Maguntinus autistes anno
sanciseEucharistise comniunionem admiltendos velit DCCLIV martyrio affeclus, Bedam uti mortuum laudat
Beda, innocentesscilicet et castissimosquosque,etiani D in suis epistoli-, ut infra videbimus. Et certe si Beda
conjugatos, dummodo prsescriptam castilatis conju- diu vixisset post annum DCCXXXT, ultra hunc annuin
jugalis regulam servent. produxisset Historiam suam. Non prodoxit vero, ut
patet tum ex dicendis infra num. 29, tum ex Chro-
VII. Bedteobitus,sepnkrum et «pilaphium, sanclitasde- nici Fontanellensis
clarata, rehquiae. princlpalu Ludovici Pii scripti
cap. 9 in hoecverha : Venerabilispresbyler Beda Hi-
47. Finem vivendi fecit Beda die feslo Ascensionis sioriam ecclestasticam, quam de gente sua, id est Aii-
dominicm, vn Kalend. Justii. T\Tam,leste Culhberto glorum contposuetat, usque in hunc annum, qtio csesns
monacbo in epistola superius relala, usqne ud diem Ragenfredu?, mirabili opere petduxit, et non mulla
Ascensionisdominicm,id esl septimo Kalendas Junii post ad cwleslia regna pertexit TII Kalend. Junik
vitam ducebat. Ne quis vero excluso Ascensioriis die In quodam Chronico de sex mundi selalibus manu
Eedam in vigilia ipsius festi obiisse dicat, occurrit exaralo principatu itidem Ludovici
Augusti lcgi hsec
eadcm epistola, in qua Beda fetia quarta posl hotam verba : Katlus Martellus annis xxvn dominaiur
nonatn, id est, sub vesperam, presbylcris monaueiii Hujus uttno\xn Bcda.presbyter Anglorumobiit.
sui accitis munugcula dedissc, et ad eos veibafcc-sse 18. Sepulius in Ctjt-we,inquit Tiirgotus prior JDu«-
23 AD OPERA VEN. BEDJE PROLEGOMENA. 24
nelmensis, in cujus videlicetBedw Itonorem porlicus j^venire, ibique precibus et vigiliis solebal insistere.
ad aquilonaletn plagam ecclesimS. Pauli in Gyrtve Vivebal porro presbyter ille Eadmundo episcoyu
consecrala, venerandamfidelibus nominis ejus ibidem Dunelmensi, qui anno MSXelcctus esU
•prmslatmemoriam. Ostendituretium locus hodie, ubi 20. Is est Elfredus qui sancti Bedse reliquias
de lapide mansiunculumhubens ab omni inquieludine clanculum suffuratus, Dunelmum transtulit. Vnde
tiber sedere, meditari, legere, diclare consueveral et smptusa suis famUiariler requisilus, ub.num Venera-
siribete. Et Willelmus Malmesburiensismonaehus : bilis Bedm ossa requiescerenl, cerlus de re inquisila
Seputlaest cum eo omnis gestmutn pene noiitia usque sotttus erat respondete : Iloc, inquil, nenn. me certius
ad nostra lempora. Adeonultus Anglorum studimum hovil. Firmum, o diteciissimi, et ptocul otnni dubto
ejus mmulus, nuUus graliarum ejus sequax fuit, qui cettum habeath, quod eadem lltecaquw sacralissimum
oniissm ntonelm lineam petsequerelut. Pauci quos corpus Palris Culhbetli servat, eliam ossa venerandi
wqutts amavit Jesus, quamvis lilletis non ignobiliter docloris el monachi Bedmconlineal. Anno MMV,cuui
informali, vila lota ingralum consumpseruntsilenlium; S. Cuthberli corpus incorrupium e loculo exlrahe-
alii vix primis labris'illas gustanles, ignavumconfove- Tetur, cl ossa Venerabilis Bedm qum una cum ULus
runt otium. Ita cutn semper pigro succederetpigrior, cotpote hospiliumhabuerant, pariter conlinebal sac-
mul'o lemporem tota insula sludiorum detepuilfervor. )g culus de litiOfut in historia translationis S. Cuthberti
Magnum ignavimiestimoniumdabunt versus epilaphii alias videbimus. Quse Bedseossa a cmleris reliquiis
sui, pudendi ptorsus et tanti viri ntausoleoindigni. segregala, in tigneo locelle inveniebaniurlocata, inquit
Turgotus. H-ugoDunelmensis episcopus anno HCLIV
PresbylerhicBeda requiescitcarne sepultus.
~ Bona, Cbnste, antmanrin coelisgaudere per anum, electus, fetelrum nimis pretiosum, auro puiissimo et
j&aqueilli sophiaedebrian fonte, cut >am argento mundissimooptime fabiicutum^ lapidibusque
Suspiravit ovansintenlo semper amore.
preliosis-operemitifico adornalum construxil, in quo
Est et aliud genus epitaphii nonita impolitum,-quod viri venerabtlisBedmpresbyleri et Gitwensismonacla
ex Codice Thuaneo superius retulimus post Cuth- ossa cum multotumaliorum sanclorum leliquiis collo<-
berti epislolam. cavii, sicuti in appendice ad Turgotum legitur. Joait-
49. Stalim ab ipso obilu Venerabilis Beda sanctus nes Spedus in Thealro Biilaimke, ubi de episcopalu.
habitus est et appellatus. S. Bonifacius in epistoIU Dunelmensij scribit Bedaj monumentum marmoreuai
suis non semel candelamEcclesim nuncupai, Lullus in occidentali templi Duiielmensis parle etiam HUBG
Bonifacii successor beatm memoiim Bedam, in cujus exstare. Et lamen in Monaslici Anglie. tomo I, ossa
veneratiotiem holosericamvestem ad ipsius reltquias Venerabilis Bedm, Riscopi, S. Hesterpini, Sigfridi el
mitlit. Eumdem vocat beatum Palrem, ut poslea vi - n Herberti Wiotnetisiumabbalumin Glastoniensieccle-
debimus.Renedictus Anianaj abbas, Bedsesubpar, ex sia baberi dicuntur.
dictis beati Btdm versus quosdam refert in Concordia VIII. Bedaevaria elogia,cur et quandoVenerabilisdictus.
Regularum cap. 36, § 6. Alcwinus eliam in prsefa- 24. Nemo fere veterum scriptornm sine Jaude
tione commentarii super Joannis Evangelio beatum Bedsememinit. Eum
et in libris conlra Felicem pluribus epislolis«mimendat
Bedampresbtjterumlm&at, S. Bonifacius Magunlinus antistes, epistola 8 ad
non semel. Hilduinus in epislola Areopagilicis pras-
Egberlum Eboracensem pontificem : Pimterea ut
fixa ad Ludovicum Augustum, Bedamitidem sancium mihi de
opusculis Bedan lectotis atiquos traclatus
et venerabilemvocat. Hincmarus Rhemorum archi- conscribereel
eumdem dhigere digneiis, quem nuper (ul audi-
episcopus uno post Bedam sseculo, sancium divina gratia spirituali inlellectu ditavil, et in
semel et iterum in no- wm«s)
cognominat, nimirum epistola veslra provinciafulgete concessil: et ul candela quam
mine synodi Tusiacensis ad Rodulfum Bituricensem vobisDominus
et Froierium Burdigalensem antislites, et in libro habet largitus est, nos quoquefruamur. Iderii
de Prsedestinalione, cap. 9. Nolkerus Balbulus in epislola 9 ad Huetbertum Wirerauthensis et
Girwensis monasteriorum abbalem. Sic vero epi-
Martyrologio XIII Kalend. April. Sattcium Bedam stola 83 ad eumdem Egberlum : llodo inldanler de-
presbyterum laudat. Quin eliani in Fuldensi mona- D sideianles flagitamus, ut nobis ad gaudium noslri
sterio ara sancto Bedaeerecla fuit ineuntesxculoix, mwtoris eo modoquo antea jam fecistis, aliquatnpar-
tesle HRabano Mauro in inscriplione 39 ad altare liculam vel scintillam de candela Ecclesim, quam
S. Benedictiin crypta occidentali, cujus hic versus : illuxit
Spititus sanctus in regionibusvesttis, deslinare
Culhbertus,Bedahic, ^Equiliusquemanent. curetis, id est, de tractalibus qttosspiritalis presbyleret
sanctarum Scripturarum Beda reserando
In Litaniis ab Hartmanno Sancti-Gallensi monacho invesligulor
maximeaulem si forepossit, quod nobis
melrice eodein sajculo compositis, apud Canisium composuil: mdtcaniibushabile, elmanuale, et ulilissimumesse
tomo V sancfas Bedarecenselur posl S, Pachumium. pt
videlur, super Leclionariumanniversariumel Prover-
Pachumius,Beda, Attala,Pafuutius. bia Sulomonis,quia cotmnenlatios super ilia edidisse
Certe Elfredus presbyter Dunelmensis, relerenle audivimus, Eodem speclat Bonifacii epistola 450 ad
Turgoto in Iib. III Ilist. Dunelm. cap. 7,*ad monasle- Cuibbertum abbatem Iluetberli successorem. Hio
}ium quod esl in Gyrvum, ubi Bedam doctoremcon- observare juvat, Bonifaciumab aliis non ab ipso Beda
versatum, defunclum et seputlum noverat, singulis• petere ipsius lucubrationes, eumque nuper fulsissein
e.nnis adveniente anniveisatia dotmiiionis ejus die pro\incia Northanimbrorum : ut dubium non sit.
•2$ VEN. BED^; ELOGIOM HISTORICUMA MABILLONIOSCRIPTUM. 2G
prajdictas Bonifaeii epistolas posl Bcdseobitum scri- A modetnis tempotibusdoctor admirabilis Beda presbyler
ptas faisse. de swpe memmalo templo in Exposilione Evangelii
22. Non minori veneralionis sluJio-affeclus est Joannis senliat, lideatnus. En Beda Veneiabttis dictus,
Lullus Bonifhciisuccessor adversus Bedam. Id testa- doclor admhabilis, et Palruin numero ascriptus et
tur Bonifaciana Lulli epislola 409 ad Cosnam epi- quodammodo prselalus. Paschasins Ratberlus abbas
sccpum Ang'um. Obsecto ul queinlibetItorttmlibrorum Corbeicnsis in suolibro de Eucharisiia, itidein Bedse
acquiras, et nobismillcre dtgnetis, quos beatmmemo- auctoritatcm in censum sanetortim Palruni refert, et
lim Beda ptesbyter exposuit, ad consolationempere- Walaf iJus Sttabus in lib. de Onic. eecles. cap. 23 :
grinalionis nosirm, id esl, in primampartem Sanmelis Eedam Angtorum Paliem nomhial. Deiiiqtte Hincma-
vsque ad motlem Saulis libtos quatuor, stveht Esdram rus Rhemorum anlistes, teslanle Frodoardo in Hist,
el Neemiamlibros lies , vel in Evangelium Marci li- Rem. lib. III, cap. 23, Exposiiionem Bedmin Ptover-
hros qualuor. Eidem Lullo Gjiberlus^seu Culhbeitus biis Saiomottis ad stjnodumsibi deferri petiit a Joanne
abbas WireiimthenSisposl Huetbertum (cujus Culh- episcopo CameiacensL
lierii de Bedjj obilu scripla epistola videtur esse 24. Admoneor hoc ioco adnotare, quo ternpore
fetus) dirigit epislolas duas, quce inter Bonifaciatias uuave de causa Beda sil diclus Venerabilis presbyler.
sunt ordine 89 et 93. In pnore Cutlibenus Lullo B Miito labulas bac de re p^ures. Si Tiithemio credi-
rescribil his verbis : Gralanler quidem munuscula mus, Veneiabilisdiclus ost dnm adhuc in vivis erat,
tum charitalis suscepi, et eo gratanlius , qtto te hmc ideo scilicel quod cum ipsius homilie eo vivente ia
inlimo devotionisaffeclu millere cognovi, id esi, Itolo- ecclesiaslicis ofliciis lecniareiiiur, VenerabHemnun-
sericam ad rehquias bealm memoriw Beda maghtii cupabant, qtiem a lhiic in carne degentem nondian
noslti, ob recordalionemel illius venetutionemntillere poteiant sanctum appellare. Quo iaclum sil, uFno-
destinasli. El rectutn quidem milti videlur, ul iola gens nieu Venetabitts passiin usu receplum apud omnes ,
Anglorilntin omnibuspi ovinciisubicunquei epeiti sunt, Iiadiiius aucloiitatem rennuerit." Certe iu Lectiona-
gralias Deb refetanl, quia tam mitabilem lirutn , prm- riis monasterii Corbeiensis ante quingenlos fere
dilum divetsis donis, tamque ad exetcenda dona slu- ann >smanu exaralis, pluics Bcdsehomiliaj assignan-
diosum^, similileique in bonis motibus vivetfem Deiis lur lioc iilu'0 vulgato : Ilomiita Venetabilis Bedw
illisin sua natione donavil : quia ver txpeiimenlum ptesbtjtcri. Et t-amen MenarJus noster in noiis ad
ad pedesejus nuttitus Itoc quod nano didtci. E>infra: Coiicor'iaii Regtilarum, cap. 56, § vi, existtmat
Nuncveto quia rogasli aliqutd de opusculisbeaii Va- i ccentiorem esse \ merabilis appellaiionetn,, ab
tris, cum meis pneiis jtixlu vires qitod polui, iumdi- Alcwino , monacho Sincii - Gallensi, OJoiani.o ,
leclioni pt mparavi, libellosde vh o Dei Cudtfetlo melto iG Willelmo Malmesbunensi, Flortnlio Wigorniensi,
el prosa composilos. Et in ep st. 95, libium qnem Henrico Hunlidonensi el Rogerio H >\e 'ensi nequa-
tlarissimus Ecclesim Dei, magister Beda de mdifmo quam usurpatam. Equidem post Bed.e ceiateni pro-
templicompostdl, ad consolalionetntum peregrinalio- diisse cognomenlum istui, saii» probat sileiifium
n'.smiilete cutavi. coni^iariumaucioruro, quorum nu lus, quemhactenus
23. Piutibus aliis elogiis celebralur Beda ab an- legeum, Bedam Venetabtlem appellat. Iti \eterrimo
ctoribus, tum subparibus, imn sequionbus. Eum Codice Thuaneo abannis oclingenlis manii desctiplo,
Alcwinusnobilissimummagistrum Bedampresbylet um in quo exslanl Bedse homiliaj omnes; ubique prae-
in epistola 5; auctor libri de Offieiis ecclesiasticis fcrtur, Homilia domni Bedm. Prselerea anie quani
"Alcwinosubjectus, sacerdolem et doclorem eximium PaulusWarnefridi, monachus Casinas, Lectionanum
cap. de Purificalione; Ralramnus ptesbyletum An- ecclesiasiicum jussu Caioli Magni concinnarel,
glotum, membrumChristi non teprobum in libro de atictorum eorum quorum honiilise recilabanlur-in
Naiivilate Christi cap. 8 ; Lanfrancus Cantuanensis offlciis divinis noniina baud prsccinebantur, uti Ca-
archiepiscopus Ebt,racensis Ecclesim presbyietum et rolus in epistola ad Paulum auctor est. Si eigo Bedoe
Anglotum doclorem in epistola ad AIexan3iUm pa- bom liseeo vivente in Ecclesia leclse sunl, non tanien
pam II appellanl. O.nnium vero illustrissimum est!D piajuiisMiin Bedm Veneiabitis Tiomen. Jam tamen a
elogium, quod Patres concilii Aquisgranensis n anno nono sajculo Vcnerabtlis nomen Bedje atttibui coe-
DCCCXXXVI habiti tribujinl Bcdse, quem sancfis Eccle- ptum. Amalario in libns de divinis Oliiciis passim
«ijj Palribus annumerant. Sic enim in prsefatione Domnus Beda, al ltb. I, cap. 57, Venetabilis presbtj-
libri in loquuntur : IJI fine ptmcedenlts libelli noz ler Beda ntincupatur, ufi etiam Jonje Aurelianeiibi
ptomisisse meminhnus, quod in liujus exordio , ptout epistopo in lib. i de Institut. laicali capp. 46 et 17,
Deus. possededtssel, ex sancloium Patrum oiaculis cl hb. iii capp. 6 et 7, nec non Usuardo iti sinccro
breviter^ostenderemus,quod lentpium Domini quod a Blarlyrologio Nonis Augublis. Addunl lioniiulli Pas-
Salumonewdificututnel dedicatumDomittoest, figuru chasium Ralbertum : at in loco citato ex libro de
ftterit calholicmEcclesiw$er universum otbem dijfusm; Eticharislia aliter pise^erunt Codices mss. in quibu;
et condilot ilihts Salgmon rcx pe sonam gesserit hec inscripiio : Bedm presbyleti it> setmoae suo,
Chiisli, quod quidem nos Domino favcnte adimplere omi so nomiiie VenetabVh.Addimus vero aticlorem
conamur. Salva qtdppe super Itac re cmteiorumsan- Chronici Fonlanelleiisis, capp. 9 et 16 (in cditir. 15),
clotutn eximioium Palmm expositione, quonnn dictu HilJuiiium, Radbodum Trajectensem episcopum in
in i.idiseaiientibusponenda sunt; quid vcnerabilis et sermone de S. Swiberlo; ct Hericuin moiiadiums
27 AD 0PER4 VEN. BED^E PROLEGOMENA. 28
ipii in libro de Expositionecompittibactenus ( si non A . in niulujs dilectionis indichm, non rorum prelium
fallor) inedito, ttbros de Itaceadem te prmcipue Ve- altendenles , sed animum. In S. Bonifacii aichiepi-
nerabtlis riri domni Bedm presbyteri laudat : qui seopi aliorumuue sequaliumepislobs exempla sunt id
atictor opus suum anno DCCCCLXXX scribebat. Nec generis complura. Sic Lu'Itis abbalissaj Kanebadse,
tlubiuni quin ab aliis ejusdem xlaiis aucloribus ea- puellse regio sanguine ortse , mittit nia munusculu,
dem appellatio frequenlala fueritj lametsi non ab thutis, pipetis, el cinamoniin Bonifaci.ini epistola S.
omnibus; uli nec etiam noslro sevo,quo honoriiicum Anonymus -quidam Eadbmgjj abbaii^tse grapltium
i-tud vocabulum jampridem usu inolevit. Miltitnus argenleum, el slotacis et cmamomipailem , ep.sl. 7.
alios sequiorum temporum setiplores, relaturi dun- Bonifauus Egberfo Cantuarioe aichiepLcopn praler
taxat Algenim ccenobilam Cluniacensem, a quo Ve- exetnplaiia ephto'arutn S. Gregorii, dirigit, ad iudi-
nerabtlis Beda presbyter memoralur in hbio i de cium chantalis, corporale, palltum el vtllosamunam
Sacram., cap. 8, el MallhceumWestmonasteriensem ad letgendospeclessmvotuin Dei, epi-l. 8. Hueib°rto
monadium, cujus lempoie (scribebal autem medio abbati Wireniutbei si lecthleruia captina, epist. 9.
sajculo MII) Beda jampridem ptometuerut ul ab utti- Herefrido presbytero pattetr. llujttiiamalisetsabannm
versali Ecclesia doclot Anglontm el Puler vcneiabilis pro benedtclione el signo putm chatilath, episl. 40.
nomine censerelur. Cur vero, inqufc, presbyter, non B ElliebalJo regi accipiltem xnum, duos falcones, duo
monacltus, si monacbus fuil ? Nimirum tanla erat scuta, el dius lanceas, epist. 19. Egberlo jam lau 1 to
qiiondam (ut par est) existimalio sacerdola'is digtii- duas vini cupetlas, episi. 83. Cynehardus atitem Yen-
tatis, ut qtti boc giadti insig liti erant, missis aliis ttnje civitalis episcopus inler alia millit orarium et
noininibus,presbj tei i vocitarenlur. Hinc Hieronymus, coculamet guttnam btevem.Lege epislolam 148. Bo-
et ipse (til ssepefaletur) monachus, vu'go presbyier nffaciuin IV aliosque Romanos pontifices non raro
aulit Inio eliam abbales piesbyteii (nam prcsbyteri peclines, speculu, aliaqueistiusmodi tribuisse legimus
qtiondam non erant omnes) ob gradus dignilatem in ipsoruin epistolis. Et Fortunatus in epigr. lib. xi
presbyteti, raro ubbalesdicebantur. ILec causa est passim graiias agit pro eulogiis transmissis. Quales
cur SS. Caiilefus, Richarius, Gallus, Walaricus, etsi putas eulogias? olere scilicel, castuneis,lacte, ptunel-
abbaliali dignitate prsedili, tamen presbyeti in anti- lis, ovis, etc. Neinpe ul ipse ait epigr. 23 :
quis Marljrologits cognominari soleni. llmiere in angttstocermtur amplusamor.
25. Nec ab re-eril observare hoc loco, Venerabilis
Et stimus S. P. Benediclutn in Regulaj suse eap. 54
-nomen ab Audoeno in Vila S Eligii severiori moin-
chorum insiitulo, elmonachis illustriorihus s;gnanier G eulogias non piolnbuisse, modo ne darentur accipe-
( renturve citra conscienliam abbalis. Nolum est mu-
altribulum.Ntm Bucldnusex yeiililiconversus,poslea,
nu-culuin avari monachi, qui S. Ililarioni cicetis
inquil, Venefabilis, id est monachus,exstilit, ac Fer-
vh\nlis delulil, teste Hieronymo. Eigo vene-
raiiensi cmnobioptmfuit, ltb. l, cap. 10, el Thillo faicem in muttisedileciionis et frateruoe c- n-
vernaculus Eligii, poslmodumveneiabVem,id est, mo- rabilisBeda,
cordisc indicium, moiti proximus dal fratribus suis
naslicam viiam duxtsse dicilur; et Ehgius tanquam
leris xeniola, ut memoriam sui habcront in
doininos honorasse eos qui veneiabilemmonaclwium presb)
sacris officiis,ad eum modum quo Anlonius Aihana-
vitam atiiperent. Ado Yiennen&isepiscopus in hislo-
sio melotemunam, Serapioni altetam , fratnbus cili-
ria sua de Wilicario ejusdem sedis e| iscopo agens, cinum vesiimenlumtestainento reliquit. Cur vero ,
teliclo, inqtiit, episcopalu in monastetium SS. matty- incensa? Discimusex Gemmuli RomanjeEc-
rum Agaunensiumingiessus, vilam venerabilemduxit. inquis, diaconi
clesise ad Bonifaemm, ordine 449 :
El in VilaS. Desiderii Cadurcorum episcopi, Arvanus T)ansniisimus epislola
Scotlus vitum venerabilem in monasleiio duxisse per ptmdictum vesltum ptesbyterum
aliquantum coczumbti, quod incensum Domine offe-
ferlur. Denique, ut coeleraid genus omiltam, S. P. tulis
tempotibus maluiinis el vespetlinis, sive dum
Benediclus vir vitm venetabilis a Gregoiio Magno mibsarumcelebtalis
solemnia, etc. Quid demum OIH-
prsedicatur. -Djia? nempe, ut conjicimus, linteola tenuia, quibus
IX. Obseryalionesin Bedse*emola. os tergi solet, quaj subana vocat Bonifacius in epi-
eru-
26. Huc in seeessum consullo rejecimus observa- stola 40. In hunc-eiiim sensuin non raro sumi
liones nonnulJas, lum in niunuscula quaj iWa morli tium, vocabulum alioqui varioesigiiificalioni2, probat
Yossius in libro m de Viais serm., cap. 51.
proximus presbyleris monasterii sui distnbuit, lum
in quoedamipsius opuscula. X.Judiciumde Bedasscrip'is.
27. Ad exlreniain vitoe periodum accedens vir 28. 1-Iisper quemdam excursum diclis, \ enien-
sanclus , uni e discipulis stiis Culhberto hota nona diim esl ad quasdam animadvcrsiones, quse mihi
dixit: Quwdampreltosa in tnea capselia habeo, id est, intcr e\olvendum Bedse scripla, tum edila, tum
piperem, oratia elincensa. Sed atrre velociler, el manu exarata, occurrerunt. Primum <juidem de
presbylerosnostri monasletii adduc ad tne, ul el ego lempore scriptionum agendum, poitea de oporibus
munuscula qualia Deus donuvil, illis disttibuam. Ni- dubiis et subdititiiSjpostremo derelictis.
mUuin eo tempore, si unquam alias, inoris eral, ul 29. Bcda librum tertium in Samuelem aggressus
id genus munusculorum aniici darenl aecipercntque e„t moi !uo Ceollrido abbale, id est, anuo DCCXYI, ut
*<i YEN. BED^E ELOGIUMHISTORICPM-A MABILLONIOSCRIPTUM. 50
ex prsefatione libri m constat. Explanutiuncuta in A se a=sutnpsisse fatelur. liis insuper Bala nerbo su-
Episiolam Joannis priaia videtur ex ipsius lucu- preino decumbens, palna lingua reJdisIit Joai.nis
bralionibus in Scripluram saeram. Deinde Excosilio Evangelium, leslanie Ctiihberio distipi lo in epistola
in Apocalypsim, quam ftalri Eusebioseu Huelbetto, quam de ipsius obiiu exaravk. In dubiorum classein
abbatisuo futuro nuncupavit, nam binominem fuisse rejicienda sunt Exposiliones in MatlhmiEvangeium,
Htielberium, et o'b~amoremstudiumquepietais Euse- Cqmmentatiusin Psalmos, Vilw sanciotum, excepiis
bium cognominatum, patet ex praafatione lib. m in AclisSS.Felicis, CullibeiiietAnastasii,q\ivBei]nngno-
Samueleni. Porro Beda librum Apocalypseos in scil ul sua; libellm de Officih,Commenlarius in Boeth
capitula distinxit. Post Apocalypsim commentatus. libtum de Ttinitale, Medttaliones, Passionh, Ltbri de
est HbiumdeActibus aposlolorum, bortanie Acca epi- F.lementhpltilosophim,ei liberde Remediispeccaiorum,
scopo Hagtistaldensi; lum etiam Lucm Evangelium : quem jam inter supposititia relega\it S;elmani<us
et Qumstiones iiiginta de ttbth Regum explicavil, tomo I Conc. Angl., lametsi in colleclione canonum
pelenle Nothelmo tunc presbytero Londinensl, post, Regino Pcenilenlialem. librum Theodoti seu Bedm
Cantuariensi arehiepiscopo, quo adjulore in scri- citat in Iib i, cap. 297. Ivo etiam et Grat anus ex
benda eccJesiastica Hisloria-usus est. BedaeQnmslto- Pmnitenliali Bedm referunt capitulum de sacerdote
nesin utrumque Teslamentumex Anglia peliit Lupus. J,, Eucharisliam vomente. Non lamen piaJleream id
abbas Ferrafieifsi*, epistola 12 ad Altighum abbatem quod in Bedse Homiliario Thiianeo velustissimo iegi
Eboracensem. Postea omnia edidit Commetitaria in, manu recentiori anle annos quadiingentos ascrip-
Samuelem, ex quibus librum terliunijtiljarn dixinms, tum : Ego non peto librum Expositionis Bedm super
aggressus est anno DCCXVI ; at vero Exposilionem in Evangelia; sed pelo librum Expositionis JJedm super
Marcum vulgavit post 'annos plurimos quam Lucm psaltnos Psalletii. Apage Epistolam de dtvinatione
Evangelium explanaverat. Quse omnia ex ipsius moflis, quse deliramenla quaulum a mente pii bomi-
Bedse prajfationibus In eosdem libros intelliguntur. nis absint, probat episto'a ad Hetenftidum presbyte-
Prselerea Expositionem in Epistolas Pauli, itidemque, rum, libello de Tonilruis a se Latine verso piocfixa.
in Epislolas carionicas ex dictis S. Auguslini magno Is est Herefridus presbyter de regno Mercioium, ad
stulio conlexuit; el tibrum de sex mtalibus absoivitt quem exslat S. Bonifacii marlyris epistola 10. Au-
Leonis Isauiici anno ix, Christi DCCXXIV. His abso- clor hlfri de Ofliclis divinis scribebat post annuiri
lutis ediJit Histoiiam ecclesiaslicumgentis suoj, qtiam quam Pascha incideral in vn Id. Apnles, ut patet
cum Epitome adjuncta perfecil anno DCCXXXI. Nam( ex cap. de Pascha annotino . quod ab anno DCCXXXI
in optimo Codice ms. qui penes nos est, prsedicla qtio Beda indicem Operum suoium confecil, ante
Epitome ullra istum annum non excurrit, ut supe- P ( annum DCCLXXI non aecidit.
rius montiimus. In eadem Epitome Beda exlnbel in- 31. Scripsit quiilem Beda Homiliaritm Evangilti
dicem lucubrationum suarum, in qua annumeratur libios duos, ul ipse faletur, seu in Lectionartum an-
Ephlola de Mquinociio vernojuxta Anawlium. fciip- niversarium, ul habet S. Bonilacii epistola 9, supra
ta proinde ante annum DCCXXXI. llnde exemplttm in num. 21 relata; al quoenaniex editi» ad Bedain per-
ea epislola Wichredoe presbytero directa adductum tineant, quajnam supposilsesinl, inierest dislingi.ere.
de anno prmsenliDCCLXXVI, Sic enim explorabimus celebriores dies, qui lum
est-interpolalio scriptoris'. anniversaria
amanuensis ipso anno epislolam e\scribentis, qui solemnilate.colebanlur. In bibliolbeea
Tiedoesenlentiam supposito exemplo explicaieyohtit. Thuanea habenlur duo perveltis'i Codices, in quibus
Bedse homilioa reperiunlur. In prjnio, num IM,
Denique Relt aclationum librum in Acta apostolorum ante
annos octingentos e\aralq, homilise59 contiuua
post annum DCCX\XI scnpsit jam senex.
50. Prseter Opera Beda? in suo Indice recen-ita,' serie exhibentur: in alio, num. 58, qui annos sexcen-
tos
pauca sunt quseipsi tribuere luto possimus, excepta ad prasfert, distinguuntur in duos libros prjemissMS
eptslola ad Egbertum Eboracensem pontilicem, ' ulrumque capitulalionibus.Utrumque apographuni
ccriferre et repiseseniare hoc loco juvat. Sic proce-
scripia post annos t iginla a morte Aldfiidi recjis' dit
„ Codex posterior.
Norlhanimbrorum, hoc est anno Clni li DCCXXXV, ' 1
qui Bedsesupremus fuit. Commenlaiia in Eiangelium INCIPIT cirnijLATio LIBRIi DBn-iMnms BEDA;PRES-
Joannis, ^iquidem Bedam habent auctorem, post BYTERINUMbKO VIGINriODIKQDI;.
annum DCCXXXI ab eo sunt edita, quseveluli quod- Missus 4. Homeiia leclionh S. Evang. secundum Lucam,
esl Angelus Gabtiet. fn primo Cod., Homelia
dam AugustinianseExpositionis compendium essei domni Bedm. In ulroque sic nicipit post Evangelii
videntur, .insertis hinc inde senlenliis aliorum Pa- \erba : Exotdium nositm ledemplionis Jtodierna san-
trum, ut capite 5 agens de Regulo, verba Gregorii1 cli Evangelii lectio commendal, etc , ul ni Tjdilisad
diem Annunlialioiiis B. Manoe »
Magni adducit. Cerle Jonas episcopus Aureliancnsis,> 2. Uomelia leet. S. sec. Luc, Exsurqrns,
Ludovici Pii seqtialis, in lib. l de Inslilut. laicalii Mai ia, inc. m ulroque Evang. : Leclio quam audisiis sattcn
cap 45, citat plures versus exBeda in homilia Evan- Evangelii.
3. Homeliu lect S. Ev. sec. Marcum, Fuil Joaunes.
gelii vigesima,qui in praedictis Commenl-ariiskgun- in deserlo.ln piiori Codice, Uomiita domni Beda, DC
tur capite 2. Unde suspicamur legendum esse
apud1 AD\ENTUDOMIM. Inc. in ulroque : Advenlum dotm-
Jonam,^in homilia Evangelii secunda. Et quidcnij nicai prmdicutionisJoannes prmveauns, etc.
Alcwlnusin praefatione Commentarii sui in^Joaunis3 i. Homelia lect. S. Ev. sec. Joan., Joannes testi-
tnoniumperhtbei. Inc. • Redempioih noslii prwcursur
Evangelium, -exhomeliisbeali Bedmptesbtjtai niulta» lestimoniumde ipso pet hibens,clc. Decstin
priori Cod.
51 AD OPERA VEN. BEDiE PROLEGOMENA. *5-2
f>. llomclia Evang. sec. Mattlt., Cum essel despon- \ 2'2. Hom. Evanq. scc Joaiu, Descendit Jesus Ca-
sata. Jn priori Jlomelia domiii Bedw INYIGILLV Do- pltarnaum.
; In pnmo Cod.. Hom. domni B. FIRIAH
:
HIM. Iiicipit in utroque Naiiviialetn Domhii et Sal- in i Quadrag.lnc.dn ulroque : Solel movete quosdatn
valotis N. J. C. qui Wetnus ante smcula, etc. tt in exoulio hujus leclionis, eic
quod
6. Ilomeha S~. Evattg. sec. Luc, Pasiores loque- 23. Hom. Ev. sec Matlh., Ctim uppiopinqnassel
bantur. Ine.: Nalo in BelltleemDomino, elc, ul in Jesus j Hierosolymis. In primo Cod.: Hom. domni
fdiiis. Deeil in priino Cod., citalur tanien a Jona B. I L\ PALMIS. Inc. in ulroiiue: Medlatot Dei et ho
'Aurcliani-nsi episcopo lib. n de Inslil. laie., capHG. minum i liomoChtislus Jesus, qui pio Immam generis
7. Ilomelia Ev. sec. Joan., in ptincipio etal Ver- salule t et pussuius, eic, ut m editis.
butn. In pnori Cod. Homelia domni B. IN NVTALI 24. Hom. Ev. sec. Jpan., Proximum eral Pasclta
I)OM!MInc. iiiulroque : Qnia iemporalemMediulotis Judwotum. Ine.: Mons-esse prudentium solel, elc.
Deiel hominiim,eic., ut in cditis.
' 8. Hotnelia I
Deesl in piitno apog. Exstat in editis.
Ev. sec. Joan., Dixit Jesns Pelto, 25 Hom. Ev. sec Joan., Anle diem feslutn Paschm.
Si'queie me, dicenda IN NATVLIS. JOA\MSEVANG. 1In primo Cod. : Hom. domni B. IN COENA DOBIM.
lnc. m ulioque : Leclio S. Evutigehi qumnobismodo Inc. \ in ulioque: Scripluiusevangelhta Joannes me-
lecta est, ett. _, \
morabile illud Domini myslerium, etc, ut in eblis.
9. Ilom. Ev. sec. Malllt., AngelusDotnini apparuil, Lr postenori Codicc post librum pnmum homilia-
IN NATALI INNOCLMIIU. Inc. ni uLroqtie:.De moite rum i legilur : Explicit liomeliarum liber piimus,
ptetiosa mnrlyruin Cltrtsti Innoceniiuin, etc., ut in inumeio 25. Et lamen in ipso Godice exslanl boinni t>
edits. i
,,, diintaxai ^3. Alias ex prioii supplevimus. Tergit
40. Hom. Ev. sec. Luc, Poslquam coitsutnma<i Codex i posterior.
sntu cties ocio i* OCTVBVS 1
DOMIM. e. in utioqtie :
Sanciam venerandatnquepia'senlis jesli memonam , IKCIPITCAPITULATIO LF.CTI0NUM S. EVANGELII ,
etc, ul in cdilis. J.UMLBO XXIV INLlBRO II E3USDESIjVUCTORIS.
IIom. Ev. sec. Muttlt., Angelus Dotnini apparuit,
dicenda i\ YIGILIA EPIPILVMC. Nulla honiilia m uiro- 4. Uomelia S. Evang. sec.Malth., Vespere autem
qup apog. Sabbali.
'. ln orimo Cod. : Hom. domiuBedm INVIGILIA
^
41. Hom. Ev. sec Matllt., Venil Jesu a Galt'ma PASCHC. Inc. m ulroque :^Viyiiias twbis Jiujus sacra-
in Jord. In pnoii C«d., Bomelia domniB. die sancto 'lissimmnoctis, elc, utin editis.
TIIEOIHVM^E. Inc. in uiroque: Leclio S. Evangtlti H.fc homilia legebatux in' Vigilia, hoc est in
qnam modo fralres audivimus, elc, ul ln ed.tis pro maluiino ' oflicio Paschw. Et lamen m primo CGd.
inserili r hoc loco homilia S. Gregoiii in die tanrlo
-dieoeiava.
12. Uom. J£v. sec Luc, Ibunl parenles Jesu per Pasihf legi solita. Idcm observa de Yigilta Penle-
omnes annos. ln primo Cod., Rotn. dontni Bedw cosles, infra.
DOMIMCA PRIJIAposl Tlteopliania.lnc. m uitocjue^ A- 2. llom-.Ev. sec Luc.,Slelil Jcsus in medio discip.
perla nobhcsl, fratreschar. sancli EvangeLilecto,etc , sitor. ItKpnmo Co1. : iiom. DomuiBedm FLMA-IIII?!
ut jn edilis. Pasclta.jnc in tilroque : Glotiani sum liesm rectionvs
43. Hom. Ev. sec Joan., Nttpliw faclm sunl. Li Domitvaset Redemptornosler, etc, ut in ednis.
primo Cod., Hom. domm B. DOMINICA II post Tlie"- 5. Hom. Ev. sec Maith., Ui.decim discipuli. L>i
pltania. Inc. in ulroque : Quod Domtnus ac Salvater £2 primo ms.: Hom. domni B PERIAVJin Paschaflnc.
iioster ad nuplias vocatus,eic, ut Ineditis. in ulroqne : Evangelica lecito, jtalies cltar. quam
14. liom. Ev. sec Joan., \idil Joannes Jesum ve- modoaudtvimus, etc, ul in editis.
nieniem ad se. IIom. domni B. DOMIMCA III posl 4. Hom. Ev. sec Luc, Una Sabbali valde diiuculo.
Tlfophoniu lnc : Joannes Bapiisia el ptmcursor Inc. : Apeila nobh esl, fratres, de Resmreclione Do-
Domini. Sic in ulroque Cod., msi quod in capilula- mini el Redemploris noslri leclio tecitaia, etc Deebl
lione posterioiis non exstal. <. in priuio Cod. ei in editis.
45. Jlom. Ev. sec Luc, Poslqnam impleti sunl, 5. Hom. Ev. sec.-Joan., Modicumeljam r.on vide-
dtcettda INPumriCATiONE S. MAitiiC.lnc. in utroque bitis me. In pnmo apog.: Hom. djmni B. m DOSIIM-
Codice: Solemntlatemnobisliodiernmcelebntalis, etc, CA.u post octabas Pascltm. Ine. iu utroque: Lmla
ut m ed.tis. Domini etSalvatotls nosiiipromhsa, etc, ut in edits.
40. llom. Ev. sec Joan., Eral dies festns Judwa- v 0. iiom. Ev. sec Joan., Vado ad eum mhtt me.
qui
rum. Inc : Duo pariter miracula humanw sanalionis In primo Cod.: Hom. domniB. TERTIA DOMIMCA post
liodierna nobis S. Evangelii leclio trudit. Deest in S. Pascha. Inc. in utroq. : Sicut ex lectione evange-
piinio Cod. lica, fralres char. audivimus,•etc, utin ediiis. „
47, Hom. Ev. sec. Joan., Voluit Jesu exire in 7. Hom. Ev. sec Joan , Si quid petierids Pattem.
Galttmam,domni Bedmpost TIIEOPHAMA. Inc :Audivi- Inc.: Potestmovere infirmos audilotes, tle. Deest in
mus ex lecdone Evangelii, fralres cltar, benignam primo Cod. Exstal in editts.
Redemptotis noslii gtaliam, elc Deeil in posterion 8. Ilotn. Ev. sec Luc,JPeiiie el dabilur vobis.Iti
Cod. . primo Cod.: Hom. domtd B tn Lmtania mujore. Inc.
18. Uom. Jiv. sec. Malllt.. Filhis hominis vetilutus D u in ulroque: Dominus el Salvator noster ad cmlestis
est in gloria Patrissui. In primo Cod.: Homelta dom- tegni gaudia, etc, non exsiat in editis.
ni B. DOMINICA n in Quadtagesima. Inc. in uiroque : 9. liom. Ev. sec. Luc, Hmcsunl verba quw locutus
Quia Dominus ac Bedemptor nosler electos suos per sum, dicendam ASCENSA DOMINI. Inc: Ascensuittsm
hujus vilm labotem ad illam qttm laborem nescit, etc. cmlumDominus, clc. In ulroqtie ms. Alia m ednh.
49. llom. Ev. sec Mutllt., Egteisiis Jesus sccessit 40. Hom. Ev. sec, Joan. Cutn veneril Paraclitus,
in patles Tyri. Inc : In leciione S. Evanqehi qum dicenda DOMINICA-}J0S( AscensaDomini. Inc : Ex mul-
nobis modo lecta est, etc , elhuc detst ni prnno, tis sancli Evattgelii locis invettimus, etc In ulroque
exsiat in editis ad Doiniiiicam"n Quadrag. ct m edilis. HoechomiIia"cilatur ab Auialario hb. i
20. Hotn. Ev. sec Joan., Perrei il J sus in monlem deII. Ollic, cap. 57 ; ilem lib. n, cap. 4.
Hom. Ev.sec.J-oatu, Si dtligilisme, INVIGILIA
Oltveli. In pritno apog. : Iiom. domni B. OOMINICA UI PEMI COSTEN.IIIC : Quia Spiritus s>ancliJtodie,fraltes
Quadiag. Sabb. Inc m utroqtie: Pimsenlis S.Evan- chariss. celebramus advenlum, elc In utroque ms.el
gelii lecttonemtanto inteniius considcraie, etc jn editis.
21. Ilotn. Ev. sec Joan., Abiit Jesus trans mare 42. Hom. Ev. «ec. Joan. Erat homoex Pharismk.
Galilew.ln primo Cod : Uom. domid B. in Quadivig. Io primo Cod. :-Hom. domni B. in Oclav..Pentecosl
Inc in ulroque: Qui siqna et miratula Domini ac Inc. in utroq.: Sicnt ex leciione S. Evangelii, fiaiie
Salvaioth noslri recie cumjegtml, elc, ut in edilis chariss.,audtsiis, elc. Exslalin cdilis ad'diem Inven,-
ad Doininicamrv Quadrag. tionis S. crueis, etxiiatur in epistola quam Hmc-
55 TEN. BEDM EL0G1UMIIISTORICUMAJIABILLOMO SCRIPTUM. 34
iiinrus Rhemensis archiepiscopus scripsil nomine A ut ' probant veterrima Usuardi >e\emplaria, et Me-
concdii Tusiacensis ad Rodulfum Buuricensem et nardus noster in librum SacramenlorumJS. Gregorji
Frotirium Burdigalensem anlistites. at sermo isle Bedoaslyluin sapil. Denique
15. Hom. Ev. sec Luc, Fuil in diebus Herodis, pag. 184;
dicenda INVIGILIA S. JOANNIS.IUC: Ventutus in carne sermo Bedajascriptus in versum psalmi, Dominus de
Doiiiinuset Redemplor noster, eic. In utroque ms. et cmlo prospexil super filios hominum,etc, haudqua-
in edilis. quam ipsius Bedaeesi, cum in eo referatur testimo-
4-4. Hom. Ev. sec Lttc, Elizabelh implelim est nium peiitum ex V ta Gregorii Magni, a Joanne Dia-
tcinpns, dtcenda IN NATIVIT.S. JOANMS BAPT.Inc.:
PnBtutsotis Domini naitvilas, elc ln utroque Cod. cono sctipta post annos centum et quinquaginta a
et in edilis. moite BedoeVenerabilis.
45. Hom.*Ev. sec Joan., Dtiit Jesns Shnoni 55. Sunt qui Bedc Exposiliones in Pauli E^istolas
Pelro, dicendaINVIGILIA Apost. Pelri el Pauli lnc.: ex libiis S. Attgustnii excerplas cuidam Floro, mo-
Virtuhm nobis perjeclm dtlecltonis, elc In ulroque nacho
ins. et in editis. (ut Tiiihemius putat) Trudoniano, tribuendas
46. Hom. Ev sec. Malih., Venit Jesus ht partes existmanl. S.c eniin piajfert egtegium apographdm
Cmsarew, dicendain NATALE apost. Pelti el Pauli. Corbeiense, duobus voluminibusdistiuctum : Expo-
inc : LecltoS. Evangelhquam modo,fratres, audislis, silwnes Epistolarum S. Pauli aposloli ex libris S. Att-
tsnlo inlenliuscogilanda, etc In ulroque ms. et in ..
edflis. " gustini doctoris ex mii a quodam Floro collectm. El
47. Hom. Ev. sec. Mailh., Dixit Simon Petrtts ad in fine : Compositusest liber iste, iJ est, scriplus, a
Jesiim : Ecce nos reliq. omnia, dicenda INNATALI Rirhero subptiore el Joanne suo sctiptore monoculo,
S. BENCDICTI, Biseopi scilicel. Jnc : Audient,a Do- anno quo testilttta cst eccl sii S. Joannis Coibiiw, et
mino Peltus, elc, ntin posier.ori apog. et in editis.
Deesi in piimo ms. Tuionis est secunda sedes Roinanw uibis (Alexandro
48. Hom. Ev. sec. Mnltlt., Accessitad Jesum tnaler pp.paIII Turoni» synodum ngenie) anno MCLXIV, Lu-
filiotum Zebed JN NATALE S. JACOBIAPOST.Ad it doviioiege Francoium, Theodorico ephcopo Ambia-
prlinus Codex Jacobi /irilris 7'omini. Inc. in r.lro'i. : nensi, Joanne Cotbeim abbalc Yerum exposfeiones
Dominns condiior uc redempior noster vulnera sttper-
bim nosliw, eic, ut in ediiis. islaj, qu.e duobus illis voltiminibiis contineolur, eaj-
49. llitn. Ev. sec Mailli, Exiens Jesus de finibis deircipise quse in Bc ise Operibus exstant, sunt verus
Ttjti. Inc : Suidus ille, el mtitus quem mirabilitercu- ac genuinu^ Beda; fetus, luni quia >pse in syllabo
latttm a Domino,etc, ul m edilis. Deest in primo
Cod. Oj erum su rum meminit earum exposiiionum, lum
20. H m. Ev sec Matth., Audivit Hetodes lelrar- quia alia repenlur comn enlatio, Flori nomine prsc-
cln, dtcendai\ DECOLLATIONE S. JOANMS BAPT.Ir.c : dita, non laiilum ex Augusiini, sed et aliorum Pa-
Natalcm, fialres cltatiss. B. Joannis diem celebran- trum operibus contexla, qualis penes Pelrum Fian-
tfs, elc, ulln edttis. Deest iu primo Cod^
21. Hom. Ev. sec. Joan., Facta sunl encmniu, di- G^xiscum Chilflelium soc Je^u virnm eriidilissiinum
cenda IN DDDICVTIO\E EfCLE^ix.Ino. in utroq. : Au- manu descrijda Iiabettir, ad eum modum quo Clau-
dfimus ex leciioneevangelica, fratres churiss., quia dius
facta sunt encwnia, etc, ut in edihs. In posleiiori ScoUu=, poslea Taurinensis episcopns, aliaia
Cod. haic homilia sequenti po^lponilur, prajpomlur in Pauli itidcm Episio'as ex Augustini alioiumque
in priori. - * Palrum sentenliis defloravit. Et lamen Tlatbertus
22. Hom. Ev. sec Mallh., VidilJesus hominemin monachus in lib. de casibus monaslerii S. Galli
teloneo, diccndai\ NATALX S. MATHLIM aposl. Inc. 40 memorat ColleclaneaFLORI cap.
in uiroqtte. -Legmiis aposiolo dicenie , quia omnes piesbyleri de volumi-
peciaverunt, eic, ttt m edili-. nibus S. Augustini in Epislolam Pauli ad Romanos:
25. Hom.Ev. sec Joan., Slabat Jounnes elex di- et paulo post ColleclaneaFlori in ad Cotinlh.
dtto, dtcenda INNATALE"S. ANDREJ; Episf.
suptilis ejus aposl.
Lic in i troque : Tanla ac talis est Scriplurw dumw secundamet ad Hebrwos : denique Lupus abbas Fer-
sdbl mitas., eic, ut 111editis pro vigi!ia fest'. rariensis CollecltneumBedm in Apostolumex operi-
24. II m. Evang, sec.Joun., VotuitJesus eihe in ias
Galilmam. Itic. : Audtvimus ex leclione evattgelicu, Augustini laudat in epi=toIa16.
54. Iu edilis Bedopoperibus desiderantur (ni fal-
ftalrcs chariss., benignamRedemplorisnostri gratiam,
etc Deest iii primo Cod. utpole lacero. lor) genuina ejus opera qusedam, nempe, Explanatio
S c vero desmit Codex posterior. Explwil Home- in Canlicum Habacuc, quoe in
liiiium liber secundusBedw presbyleri, numetoQi. r\) num. 275 hoc apographo noslro
prsefert exordium4 Canlicimiprophelm
52. Ev his intelligimus, homilias in dominicosdtes Hubacucquod libi eiponi pelisii, dileclissimain Chru
posi Tiinilatem, ilem in feslos S. Stephani piolomar- sto soio , sacramenta dominicw Passionis maxime
tyris, S. Schalasiicm,S. Matiw Magdalenm, Trans- pronuntial. Unde ex consuetudinesanctmet univetsa-
figutationisDomini, AssuinplionisB. Marim, S. Bat- lis Ecclesiwsexta sabbali, qua eadem passio completa
tholotnmi, Nalivitatis B. Virginis, S. Micltaelh, S. est, solel in laudibusmalulinis per singulas hebdoma-
Ltum, PrxesentationisB. Marim, et-alias cleCommuni das solemniter repeli, etc Item desideralur caimei
manyrum, etc, aut subditilias esse, aut dubias, aut de ditino judicio ad Accamepiscopum, editum a Si.
cerle ex sinceris Bedse commentariis in Marcuniet meone Dunelmensi monacho in libro de gestis re-
Lucam expressas. Cerle homitia de S. Scltolaslica gum Angl. qui Bedse eliam in -ms. Cod. Thuaneti
S. Berlario abbali Casinensi tribuilur in Casinensi ascnbitur. Ephlola de sexta mundi wtale ad Plegwi-
Cod. ms. et sermo in festo oinnium sanciofum legi nam. qu.e una cum Hisloria abbatummonastcrioium
solitus ascribilurJIRabanoMauroin apograpbis non- Whemuthensis el Girwensis el eptslola ad Egbertum
nullis, nescio an bene.Illud movet, quod Festum om- Eboraccnsemantislilem a Waroeo nuper vtilgala^st.
liium sanctorum inslitufum esl a Giegorio papa III, Sincerum Bedcc Maiiurologium in lomo III Marlii
53 AD OPERA VEN. BEDyE PROLEGOMENA. _ St-
Bollandiani recens in lucem prodiit: in quo tamen A Excerptio vel Expositio computi Herici monachi3
an Feslum omniumsancloium locum habere debeat, illustrando Bedsecommentario instituta, cujus Pro-
dubium est, cum Beda quatuor tantum annis vixerit logui sic se habet. Cum quibusdamfralribMs nostris
post creationem Gregorii papse lertii, qui hujus so- acMescettlutis qumdam caiculaiorim artis rudimenla
lemnitatis auclor est. Istius Martyrologii veiba de commuuisermoneerpticate cwpissem,hujusce quoque
S. L'ipo Tricassino episcopo adducit Herricus noni non Lontemnendm(ulmulti atbilrantut) docltinmali-
soecidiauctor in Iibro i de Mirac S. Germani epibC quid hnpetth em, quosin arlegtammulica, ptoutdivina
Anlisiod. cap. 15. Quoudametiam rcfert Amalarlus auxtltala esl inunificenlia, aliquatennsinlroduxeram;
libro n de divin. Off., cap. 24, qui auttor fallilur iu nescio quo accensi desidetio, inslate vehemenler cce-
libro iv, capp. 59 et 41, in citando Bedoelibro de perunt, qualenusea qumvivavocedeprompseram,mtd-
Vila S. Ciubberti. Ea enim veiba qusememorat, in lorum ulililad profttluta qualilercunque sctipto ede-
neulra B.doslucubratione de S. Cuthberto ; at in ea rem. Quibus obnixius renilens, id quod oslendeiain
quam anonymus quidam monachus Lindisfarnensis supetesselibtos de hac eademie..... pracipueveneia-
tribus libris in Mtrlio Bollandiano edilis adorna\it, bilis viri domni Bedm presb. , etc. Sub linem exposi-
repeiilur. Inperanliqtio et optimo apograpbo nostro, lionis auctor scribete se indicat unno DCCCCLXXX,
iiiiin. f>4G,in quo Bedoeopus de coinpulo hahetur, £}indict. vin, ut proinde alius sit ab flerrico monacho
leguntur versus domni Bedmud componendumhoio- Antisiodorensi, qui inlegro sseculoxfuilsuperior. An
logium, hoc initio : vero Helpeiicus coenobii S. Galli monachus, qui
' Qtinsciirsussolisjunganlsua lempora librum de Computo scripsit, lettante Trithemio lib.
menses,
Canninenuttc, lector,paueisaJverle, docebo. n de Vir. illust. ord. S. Bened., cap, 77. Lege car-
in Cani-
Yerum hi versus non Bedaj, sed Wandalberto dia- men de psalmo cxxn lomo VI antiq. Lect.
Yenerabili ascriplum, si tanti
cono Prumiensi liibuendi sunt. In eodem Cod. ms. sii, pag. 619, Bedoe
exslant eliam plures scriptiones de Compulo, in bis est.

• VENERABILIS
VITA BED^
PRESBYTEIUET MONACHIGIIWENSIS,

Scripta partima ipsius discipulo, parlim ab alio quisceculo xi vixiU


GOTKQERTO

(Ex librtseditis et ms. Cod Thuaneo)

4. Fuere Bedm tres, haud lottgo tempore abinviccm summoli. Major iJeda presbyter et monachus Lindis-
Venerabiliin libro de VitaS. Culhbctli, cap. 57. AlletumBe lammonachumsanctum,
farnensis taudatur a Bedacelebrunl
Catoli Magni mqualem, Genuenses, de qtto acjemtissmculohisequeitli. Nedius inter ulrumque.sed
uifoqite tllusitior \uit Beda Venerabilis piesbytei ct monachus Gitwensv,, BeJa seu Bedan unliquis ubsque
vocubtiliflexione dictus, cttjttsqesla hic i eptmsentate curanms
2. Tamelsi Beda Veneiabiltsplures Itabuitlavdalotes el ptmcones, latnett dtiigeniemgestorum suotum sctip-
torem Itabuit neminem inler anltquos. Nam ea quain exlitbemusipsttts Vita, lectim liedm brevis comttfitdalio
dicenda esl, qnamutcutalacl absotuta narralw. Cetteht apogtaplio (hctninionensihanc ptwfeil tnsciiplionem:
Brev.s cominemoratio de Venerabtii :B da pivsbUero ei inmiacho , ealholico doclore-sanctse Ecclesfajct
Swipturaiums exposilote. FotsanEt in fine Explicit bievis cominemoralio de Beda presbjleio , qtiam edidit
Anlonius ejus discipulus. tegendum CuthbPrlus, Bedm reveta dtsdpultts , et post Hueiltbeitum abbu-s
Ghwensts, cujus Culhbetti ephloladeptwceploiissutobituldrieferlur. hiqnidem uuc ot ideqnicmletu superad-
didit, longo posl Bedam lempote vixit, ul qtti meniionemfacit Bedmtranslatwnis Dunelmum, quw procedente
smculoxi facta est. F.dwardusMaihew in Mailytologio Benedictino-Anglicanocilal anonijmum quemdampet-
tucubralionems. ?ejeit iwiinulia \i agmenta, qum Bedmres geslas paium iliusliaiit. Potiora
anliquutn, ex cujnstutn
suni quw lequntur apitd Simeonem Dunelmensem ptmtenlotem , seu polius Turgoium pnorem Duttel-
mensemht libto nde F.cclesiaDunelm., capp. 14 et 43, omnino sane Ituic Vttma nobisielaiw consonantia,
iumapud WillelmumMulmesburiensem,lib. n de regib. Angl. cup. 4, tum apud MallhwumViislmonasleriensem
monachos ad aitniini 73i , exqutbus alihque sctiplotibus Bii'unnicis el Bedm ipstus sctiplis conjiciemuse,us
Vilw sequenlisubjictemus. Legesis Edwatdum nld h.w ad dtem 27 Slai ,el
Elogium, Ciitoduce commentaih santlorum
Joannem Capgruviumin Legcnda Attgliw,
VITA BEDiE YERERABILISPRESBVTERI. G qui eslannus secundus solitari.e viise S. Cuthberli.
3. Veuerabilis ct Deo dilectus presb)ter Beda In quod monasterium cura propinquoruni, cum esset
iiaius esl in provincia Norlhanimbrorum, in terri- seplem annorum, datus esl educandusreverendiSbimo
torio inonaslerii apostolorum Pe ri et Pauli quod abbati Benediclo, ac deinde Ceolfiido, ^nno scilicet
a
est ad Wiramulha et in Girvum , anno dominicse decimo posiquam "niemmonasteriutn S. Pelri apo-
Iiicarnationis sexcenlesimo sepluagesimo septimo, sloli fundalum est: ex quo autem S. Pauli mona-
» Annusdominic.emcarnalionisbicnonexprimiiur componit cum annoobilos S. Culbberli, qui accidit
Jn Codice Tliuaueo : sed eum bac editorunrieclione iinno 087 Ai lege elog>umnum. 2.
totnenit liiun. 2, dum Bedoe setalis amios undecun
37 VITA VEN. BED.E A CUTIH.ERTOSCRIPTA.
slerium fuerat inceptum anno lerlio. Quie ulraque Ai anno diaconalum , tricesimo gradum preebyteralits ,
monasleria tanta paee et concordia et eadem fami- ulrumque per roinislerium reverendissimi episcopi
Jiaritate el fraterna societale fueranl conjuncta , ut Joannis jubente Ceolfrido abbale suscepi. Ex quo
sicut ipse Beda postea describit, pro uno in duobus tempore accepti presbyteralus, usque ad aiinum
locis posito haberenlur monaslerio. Unde ipse in selatis mese quinquagesimum nonum hcecin Scriplu-
Jiistoria Anglorum unius mentionem faciens, mona- ram sanclam meoemeorumque necessaali ex opus-
slerium, inquit, Pelri el Pauli, quod est ad oslium culis venerabilium Patrum breviler adnotare , sive
YFirlamnis eljuxta amnem Tina, in loco qui vocalur eliam ad formam sensus et inlerprelalionis eoruiu
In-Gyivum. superadjicere cura\i.
2. Hic itaque infantulus bonespei, el divina et t InprincipiumGenesis usque ad nalivitatemlsaac
steeulari liuerattira diligenter imbuitur, quandoque et ejcciionem Ismaelis libros tres.
sancli Spiritus organum futurus: quo ejus pracordia Di tabernaculo et vasis ejus ac vestibus sacer-
irradiante, in sanrtse oniversalis Ecclosise muni- dotum Iibros tres.
mcnlutn pluri-nos in Novi et Yeleris Te-tamenti ex- In primara pailem Samuelis , id est, usque ad
positionem libros ernl compositurus. Et cum in mortem Saulis, libros qualuor.
Lalina erudirelur lingua , Grocca qnoque periliam 1t? De ocdificatione templi allegoricoe expositionis,
non medioeiiier percepil. Quippe per id temporis in sicul et coeiera, libros duos.
monasterio prscfato dedilus crat studio , quaiido Ilem in R«rum, librum triginta quseslionum.
Theodorus archiepiscopus et Hadiiami»abbas , qui In Provefbia Salonionislibros ires.
lilteris sacris simul et soccularibusabundanier ambo In Esdram et Nremiam libios tres.
erudili cranl, peragrata lota Btitannia c..iigiegaiUes In Caniica caniicorum librossex.
disdauloium cateivam , scienlioe^alulaiis quolidie In Canlicum Abacuc hbrum ununi.
ilumina iriigandis eorum cordibus emanabaitl, ila ut ln libruni B. Palris Tobise explanalionis alle-
eliam inetrieos ailis, astrononiiaj, et arilhmelicoe goricoade Christo et Ecciesia librum unum.
disciplmam inter sacroium apicum volmnina su;s> Item Cnpitula leclionum in Pentateuchum Moys>i,
auditoribus eonlraderenl. [a Sic enim de his ipse Jostie, Judicum.
Beda loq ilur, deinde et islud sulijtmgit (llist. In hbios Regtim et verba dierum.
lib. iv, cap. 2) : « Indiuo-esl , inquii, quod usque ln libiumB. Palris Job.
hodie supersunt de eorum disc;puhs , qui Latinam In Parabulas , Ecclesiasten , et Canlica canli-
Grajcairque linguam scque ut propriam in qua nali n corttm.
sunt norunl. i Transeunle aiitem ad ccelestia patre u In Esaiam propbetam , Esdram quoque, el Nee-
Culliberlo, ille v>lse ipsius egregius quanloque tuiaiii.
scriptor futurus Beda ajlalis jam tunc undecim, studii In EvangeliumMarcilibros quatuor.
vero in monasterio quatuor iiabebal annos. ] In Evangehum Lucse sex.
- J3. Hic
igilur Beda in exlremo quidem mundi an- Homeliarum Ev.mgelii libros duos.
gulo vivens laluit, sedposlmortf.ni per uuhersas In Apostolum quoecunquein Opusculis S. Atigu-
nitinJi partes onmibus in libris suisvivens iunotuit. slini exposita inveni, cuncta per ordinem tran-
Li quibus lerraruoi regionuihque diversarum situs , sciibere cuiavi.
iialiiras , qualitates , subiilrter , ac si cuncla ipse In Actus apostolorum libros duos.
pcragraiset, plerumque dcscrfbit: cu'ii ab infanlia In Epistolas seplem cniouicas libros singulo«.
in monasterio nuliiius totam ibidem usque evo- In ApocalypsimS. Joannis libros tres.
cationis susediem v lam transegeril, licet quidam Item Capitula leciionum in totum Novum Testa-
eum fuKseRomoeasserete ve.inl. Ne vero quibquam mentum excepto Evangelio.
aliud quam est de illo nos dicere suspicelur, Ilem libi um Epistolarum ad diversos ,^quarum de
ipdus de semetipso dicta congruum subjungere _ sex oelaiibussoecuhuna est.
videlur. De mansionibus filiorum Israel una.
4. «Ego, inquit, Beda famulusChrisli, et presbyter Una de eo quod ait Esaias : El cluudenlur ibi in
monast ru bealorum apostolorum Petri el Pauli, caicetem, et posl dies tnultos visitabunlur.
quod est ad Wiramutha et in-Gyrvum, natus in ler- De ralione bissexli una.
rilorio ejusdem inonaster.i, cum essem annorum De seqiiinoctio juxta Anatolium una.
septem , cura propiuquorum dalus sum educandtis Item de Historiis sanctorum. Llbrum vitoeet pas-
reverendissimo abbali Benediclo , ac deinde Ceol- siouis S. Ftlicis confessorisde melrico Paulini
frido : cunctumque ex eo kmpus vilaj in ejusdem opere in prosom transluli.
monasterii habitatioife peragens, omnem meditandis Librum viloe et passionis S. Anastasii male de
Scripluris operam dedi, atque inter observantiam Grseco translatum , et pejus a qnodam irn-
disciplinse regularis et qtiolidianam cantandi in ec- peiito emendalum, prout potui ad sensum
clesia Citiamsemper aul discere , aut docere , aul correxi.
scribere dulce lubui. Nono decimo autem vilje mesc Yitam S. Patris monachi simul et antislilis Gutli-
a Indnsa parentbesi desideranlur in editis hbiis.
59 AD OPLRA M:N. BED L PROLEGOMENA. 40
bcrti el prius hcroico melro, et postmodum A lsetitia et graliarum aclione pervigil ducebat, nisi
plano sermone descripsi. quantum modieus soinnus impediret. Evigilans au-
Hisloriam abbalum monasterii liujus, m quo su- lem slaiim consueta repetivit, et expansis manlbos
pernaJ pietati dcservire gaudeo, Bened.cli, Deo gralias agere non desivil. 0 vere bealus vir 1
Ceolfridi et Iluelberli in libellis duobus. Canebat sententiam beati Pauli apostoli: Hotrendum
Historiam ecclesiasticam nostroeinsuloeac gentis esl incidete in manus Dei vivetstis,„ el multa alia de
in hbris quinqtie. sancla Scriptura, quse injioslra quoque lingtia, boc
Martyrologium de natalitiis sanclorum martyrum est Anglica, ut erat doctus in noslris carminibus,
dielms, iu qtio omnes quos invenire potui non nonnulla dixit a. Cantabat ellam Anliphonas secun-
solum qua die, verum etiam quo genere ceria- dum nosliam consue.udmem b el sui, quarum una
minis, vel sub quo judice mundum vicerint, di- ett : 0 Rex glotim, Domine virtutum, qui iriumphator
ligenter-adnotare studui. Itodiesuper omnes cwlosascendisti,nedeieltnquas nos
Librum hymnorum de diverso melro werhylhmo. oiphanos, sed tnilte piomissum Patiis in nos Spitilum
Librum Epigrammatum lieroico metro sive ele- verilalis. Alleluia.Eleuni venisset adiliud verbura, tte
giaco. derelinquas nos orphanos^,prorupit in lacrymas, et
De nalura rerum et de lemporibus libros sin- B mullum flevit. Et post boram toepil repetere quse
gulo=. inchoaverat. Et nos audientes luximus cum jilo.
Item de lemporibus librum unum majorem. Altera vice legimus, altera ploravimus , imo sem-
Libruni de orthographia alphabeti ordine dislin- per eumlletu legimus. Iu tali Iselilia quinquagesima-
clum. les dies usque ad diem prjefatum deduximus, el ille
Itemlibrum demetrica arie,elhuicaddilum alium mulium gaudebat, Deoque gratias agebat, quia sic
de schematibus sive tropis libellum; hoc esl meruisset infirmari. Refeiebat, et soepe dicebat :
de liguns modisque locutionum, quibus Scrip- Flagellat Deus^omnemfiliuin quem tecipil, et multa
tura sancta conlexta est. » alia de sancia Scriptura. Sententiam quoque S. Atn-
5. Gum ergo libros bos pervigili studio edidisset, brosii : Non sic vixi, ul me pudeat inler vos vivere;sed
obiil septimo Kaleiuhs Jimii in Gyrwe, ibique se- nee mori titneo, quia bonumDominum habcmus. In
pultus esl, Sed poslmulla annorum curricula ossa istis autem diebus duo opuscula mullum memoria di-
illius inde translata, et cum incorrupto sanclissimi gna, exceptis leetionibus quas accepimus ab eo, et
Pairis Culhberli corpore sunt collocata. Transiit au- cantu psalmorum, facere studebat; Evangelium scili-
tem ipsa die solemni Ascensionis dominicse. Cujus cet sancli Joannls in noslram linguani ad uliliiatem
nos transitum melius verbis ipsms scnbendum puta. C Ecclesiae convert.t, et de libris Nolarum Isidori
mus, cui ejus discipulus voeabulo Culhberlus pi se- episcopi Excepliones nuasdam, dicens: « Nolo ut
Eensfuit, ad condiscipulum laliter scribens. «-discipulimei mendacium legant, et in lioc post
« Dilectissimoin Christo collectoriCulhwino Cutli- <obitum meum sine Iructu laborenl > Cum venisset
bfrlus condiscipulus in Deo seterhamsaluiem. autem terlia feria ante Ascensionem Domini, coepit
' « Munusculum qtiod misisli lil.enter accepi, mui- vehementius segrotare in anbelitu, et modicus lu-
tumque gralanler litleras luse devotoeerudilionislegi, mor in pedibus apparuit. Tolum autem illum diem
in quibus maxime quod desiderabam, Missas \ideli- dncebai el lulariter diclabat, el nonnunquam inter alia
cel el oraliones sacrosanttas pro Deo dtlccto Patre dixit: Discitecum fe&linalione;*escioquandiusubs.i-
ac magisiro noslro Beda a vobis diligenler celebrari s'am, et si postmoJIcum toilal me Faclormeus.Nobis
reperi. Unde deleclat magis pro ejus charilale.quan- autem videbalur quod suum exitum bene sciret. Et
lum fruor ingenio, pautis sermombus dicere, quo sic noctem in gratiarum aclione pervigil duxit. Et
ordine migrant e socculo, cum eliam lioc le deside- mane illucescente, id esl quarla feria, prsecepil dilt-
ras^det poscere intellexi. Gravaius quidem esl in- genter^cribi quoecceperamus. El hoc facto, usque ad
lirmilate maxima creberritni anhelitus, sine dolore tertiam horam ambu'avimus deinde cum reliquiis
tamen, ante diem Resurreciionis dominiese, id est; D sanctoruni, ut consueluio diei illius poscebat. Unus
fere duabus hebdomadibus : et sic poclea lsetus et vero eral ex nobis cum illo, qtii dixit illi : Adhuc,
gaudens gratiasque agens omnipolenti Deo omni oie magisler dileclisstme, capilulum unum deesl, vide-
et nocte, imo horis omnibus usque ad diein Asccn- tuine tibi difficile plus le interrogaii ? At ille : Fa-
sionis dominicaj; idesl, seplimoKalendas Junii \itam cileest, inqu.t, accipe tuum calamuni et tempera,
ducebat, et nobis suis disciptdis quotidie leciiones et fesliimoter scribc. Quod ille fecit. Nona aulem
dabat, elquidquid reliqutim eral diei in jsalmmum hora d.xit niihi : c Cune velotiter, et presbyleros
decantaiione occupabal : lotam quoque noclem in jioslti monaslcrii adduc ad me, ut el ego munus-
' TNonuullosverstts Saxoidra lingua refert Sitneon fere legitur.
Dunelmensii seu Turgolus, quor. m ita senienliam 0 Hitic iua<ufetuni est, scquentem Antiplionam a
reddil: Ante necessaiiuin exitum prudentwr qiiam Beda ncn luis^e tonipositam, ut pulavit condilor
oput, f etit, nemo exislil ud cogitandnm, tideticel Vilse Altwini ct abi nonnMiipost eum.
c Hoc loco m ent edi.io Simeonis Dunt-Imensis*
anlequam liinc ptoftchcatur unima, qnid botd vet mnli
cqertl, qualtlei posl exilumjudicuadu fuent. Cattlttbat Qumiumpt cnosnin nteu capsellaJiabco,id est, piperem
ettam Antipltonas, et cxl la itt llist. I)uiie'inensis otarta, el incensa. Sed vade, cunewlocier, etc.
lib. n, eaj. 43, ubi hsccepblo!a, imoluccYiia uitegie
il VITA VEN. BEDyE AB ANONYMOSCRIPTA. 4S>.
«
cula, qualia Deus donavit, illis distribuam. DivilesA Omnesautem qui videre beati Patris obitum , TIUII-
autem in hoc soeculo aurum et argentum et alia x < quam se vidisseunum aliumin tam magna devotione
sicut
quseguepreliosa student dare : ego autem cum ;atque tranquillitale vitam finissedicebant: quia
multa charitale et gaudio fralribus meis dabo quod audisti, quousque anima in corpore fuit, Gloria
Deus dederat. Et alloeulus esl unumquemque, mo- Puiri, et alia qusedam spiritualia expansis manibus
neiis et obsecrans pro eo missas celebrare el ora- Deo^vivoet vero gralias agere non cessabat. Scito
litvnes diligenter facere : quod illi libenler spopon- autem,frater charissime, quod multapossem narrare
derunt. Lugebant autem etJlebant omnes, maxime de eo; sed brevitatem sermonis inerudifio linguaa
quod dixerat, quia amplius faciem ejus in sseculo facit (b).
lioc non esseut visuri. Gaudebant auleni quia dixit:
Crystallus patnse, gregis astrum, lumen avorum,
Tempusest ut revertarad eum qui me fecit, qui Laus juris, bajuluslegis,bonorque jacet.
m'e creavil, qui me ex nihilo formavil. Multum Beda datus saeris, gravitate senex, puer annis,
tempus vixi, bene, mihi pius Judex vitam meam Devotaementis setbera lliure replet.
proevidil, tempus resolutionis mese instat, quia Discit, scrutalur divina, docet, -.medilatur: _
cupio dissolviet esse eum Ghristo. Sic et alia multa
B1 Hujus cura Deo reddere vota fuit.
locutus est in lsetitia. Diem usque ad vesperam Justitise sedes, virtutum
regia, casus
duxit, et prsefatus puer dixit: Adhue una senlen- IHecebrse,gladius lubnca carnis arans.
tia, magister dileete, non est descripta. Atille: Ense pio verbi confratrum castra luetur,
Scribe, inquit, cito. Post modicum dixit puer : Modo Ne Chrisli miles boste ruente ruat.
senlentia descripta est. At ille: Bene, inquit, veri- Non invasit eo
talem dixisti: consummatum est, accipe caput prsesenlepeuuria mentes:
Esurie lsesispascua Ioetafuit.
^meumin manus tuas, quia multum me deleetat se- in Ecclesia nardus respirat odorem,
Hujus
'dere ex adverso loco saneto meo, in quo orare Et circumfusosmulcetodore bono.
solebam, ut et ego sedens Patrem meum invocaro flic dum subtrahitur csecocarbunculus orbi,
possim. Et sic in pavimento suaecasuloe(u) depan- Orbis damna ferens munere lucis eget.
tans GloriaPalri, et Filio, el Spitilui -suncto, cum
Vellere deposito superum coniilatur ovile,
Spiritum sanclum nominasset, spiritum e corpore Cui merces operis vlta beata Deus.
exhalavit ultimuio, ac sic regna migravit ad coelestia,

(a) Id est celluloe,in qua ciliciosubjectodecumbens, pericopen: Atlamen cogilo, Deo adjuvanle, ex tem-
inquit Willelinus Malmesburiensismouachus,extre-. vore pleniusde eo scribere, 'qumoculisvidt et auribus
mum spiritum egit vn Kalend. Junii, anno DCCXXXV,audivi. Sed in Annalibus proetermissisunt versus se-
infra. Certeviri piiincilicio orare solebant. EDIT.
Hic quentes.
(b) Baronius, ex pluribus mss., habet hanc

VTA BEM VENERABILIS,


„ AUCTORE ANONYMO PERVETUSTO.

<Ex^dit. Opp.V. Bedajnuper a fjiles Lond.daia.)

Inter catholicos saerse Scripturse expositores qui C delabrum Ecclesise posita omnibus qui in domo Oei
secundo post apostolos loco refulserunt mundi lumi- " sunt lucet, ut matrem Ecclesiam quse se in Christo
naria, sacrse erttditionispresbyter ac imitabilisviloe Jesu regenerans illuininaverat, ipse cooperante Dei
nionachus Beda nomen honoris excellenlis lenet et gralia scriptis illuminaret. Cum ergo lam sublimiter
locuni. Nec immerito eum intra numerura doctorum merito doclriiise cum principibus Ecclesiaruin se-
sancta admitlit Ecclesia ; quorum in sacris Scriptu- deal, et inler eos solium glorise teneat, ubique gen-
ris studium, diligentiam, intentionem imitans, dum iium cum iis clamans, et quasi tuba voeem Evan-
meditando acscribendo prosequilur, in munimen et gelii exaltans; tanta tam illustris viri claritudo quo-
decorem domus Dei magnam muneris sacri portio- dam videlur obscurari dejectionis nubilo, si unde
nem verusIsraelita obtulit. Edidit namque non pauca vel quis quoeveillius vita aut qualis ejus vitoe fuerit
in-explanalionem divinoruin eloquiorum aposlolico terminus, aures Ecclesioesilenlio proetereat, quasi
sale conditi volumina ; qusesuper inviolabilis fidei videlicet inutile quippiam vel eiiam indignum, qucd
petram solidata, porlarum infernalium nullo pole- nesciri potius expediat. Procul sit conlagium hujusee
runt impulsulabefaclari. Cujus viri ante morlem qui- suspicionis de illo vase eleclioms et organo sancti
"
dem, ulpote exlra orbem degentis in insula Oceani, Spiritus, cujus, -sicutdoetrina fides roboratur, sic et
nomen in obscuro laluit: post mortem vero Deo, j) exemplo vitsedummodoinnolescal, nihilominusfidei
ut Scriplura ait, educenle nubes ab extremo lerroe, ardentius amor inflammalur. Ab ipsis siquidem cu~
quocunque pervenit apostolorum sonus, ipse libris nabulis in domo Dominiplanlatus, graliaprovehente
euisin memoria lidelium vivit, et lucerna supra can- ut palma excrescens juslilise flores eniisit, jugites
/. PATRQL. XG. x -2 '
45 AD QPERA VEN. BEDJS PROLEGOMENA, U
annuntians miserlcordiam Dei et veritatem in psal- A dus corona coelosintravit. In cujus fratre Oswioze-
teriq decem chordaVum,cum Canlicoverborum jun- lus doinusDei exardescens, quidquid zizaniorumper
gens citharam opefum bonorum. Quippe ititer san- erroneos et schismaticos super bonum semen E.vaja-
ctos et a sanctis sub monasterialibusdisciplinis enu- gelii inimicus superseminaverat^ catliolieseveritatis
tritus, et litleris liberalifer inslitiitus, sanctus cum falce prsecisum, de regoo suo funditus eradicatum
sauciis et innocens cuminnocenlibus peragens1cur- propulit. Taceo filii ejus Egfridiindustriain; prsefer-
sum setatis insistebat conamine tolo immaculalui» eo consilium ct lavorem conslruendis per loGare-
se custodire ab hoc saeculo. Cujus rei fidem factura gni sui monasteriis impensum. Piissimum eum ac
jndubiam, tam sua de se quam aliorum scripta quia Deo dilectum scripta fide digna leslantur, Ut alia
de diversis collegimus, quasi CoHeclisin unam eor- prajtermittam, hoc vel maximurn ejus laudes oecu-
poris compagem hinc inde membrorum parliculis, mulal quod virum \irtutis et angelicum conversa=
perfectum in Chrislo virum describendo compinxi,- tJonebealum Cutlibertumpromoveri ia episcopatuin
mus. Scriptorum ifaniqueseries, quse per v.olumina feGerat
diversorum sparsim interrupta memorabilis viri no- Felicem et non immerito beatum dixerim illius
liliam legenti proeeiderat, conlinuala sieut gestorum per id tempus provmcioe>statum, cui sacerdotum
ordo expelit, ejus agnitionem digestselectionis effl- B quoque in Chrislo et Ecclesia sublimium vita et
cacia expressius informat. Et certe hujus negolii doclrina magno ofnamenlo fuere ac munimini.Kam
difficultas quam quideni peritorum strenua sedulilas prselermissishis"quos ante vel' post regio ipsa exi-
facile admittit, nostras qui nec verbo nec scienlia misesanclitalis liabuerat proesules, magnificos suae
aliquid digne valemus,vires transcendit. Yerumquia illuminationiset salutis patres, Wilffidum dico, Ea-
«rnnia possibiha credenli, non deficiemnsverbo qui lam, Cuthbertum, Joannem, excoluit contempora-
ciedimus in verbum, Ghristumdico Dei virtiutemef neos, prajclarosutique et incomparabilismerili pon-
Dei sapienliam; quem ut nostri op"eris^t sermonis tiflces. Sub his geminis reipublicfeel Ecclesiserecto-
principium habe'fe iiiereamur et finem, ejus mise- ribus cum sacrosanetoe religionis in dies ferveret
ricordia quidquid vel dicturi sumus vel1 facturi, studium, ecclesiseubiqae licenter eonstruebantur et
et aspirando prSevenire, et adjuvando prosequi monasteria, ih quibus adunali cives futttfi saneto-
dignetur. rum et domesfici Dei, ftt spirilualitef-in carne vive-
Jncipit vita VenerabilisBedm presbyteriet Girwensis rent, sua pariter et seipsos abnegantes crucem Sal-
monacld, vatoris sua conversatione porlarunt, totosque sese
Humanoesalutis auclfjre'Ghristo Jesu in raessem ^ per superni ainoris igiiem.in.holoeauslsiun suayissimi
«rediturse multitudinis miltente op'efarios sanolfie odoris Domino concremarunC
proedicalionis,jamque per mundum universum omni Inter istos in militiam Christi conjuratos contra
<2Lealurseco_ruscante Evangelii gralia, provincia quo- mundum el mundi principem dimicantes, conspicuis
que Norlhanhumbrorum quanquam extremo pene valde in Chfisto actitius eminebat abbas Benedictus,
situ ab orbe seclusa divina) Sgnilionisparticeps, ia eam nimirum quam indicio prsetenderat nominis,
Irigida plaga Aquilonis sacro incanduit igne Salva- consetutus a DominOgratiam benedictionis.Ut enim
toris. Ignem namque sancti Spiritus venit Dominus quandoquein gaudiumDomiui sui intraturus credita
millere in terram ; et quia non est qui se abscondat sibi talenta muliiplicai'et, duo quidem monasteria
a calore ejus, eliam exlrema nationum penetrans, qusetamen indissolubili pacis et eharitalis vinculo
flammas suoedilectionisoperatur in cordibushuma- unum essent condidit; quorum alterum ad oslium
nis, ul a vetuslate vitoediscedentes, nova in Christo Wifi flutninisin beati prineipis apostelorum Petri,
iiant crealura. Deniquepercepta fide, ex infidebbus alterum iu Girvum in>honorem doctoris genlium
qui juxla Scripturam sunt lalera illius apostatici Pauli, feGitordinari Quid ptara ? Beati palriarchse
Aquilonis, fundalur ibi civitas magriiRegis, qusein Abraham exemplo, exeuntes de terra et de cogna-
laudem sui fundatoris gratulabunda curri"exsulla- 0 lionfeveteiis et mundialis vilse fiiii Dei qui erant
lione universseterrse proclamat: Magnus Dominus dispersi. plures ibidem Gongreganturin unum, et
et laudabilisnimisin civitate Dei nostri. Ut enim a evangelicteperfectionis turrim vita sua sedificaturi,
summis inGeperim,ipsi eliam ipsius provincisereges reiionlialis omnibus, voluntarii pauperes paupercm
agnito Creatore eo verius regnabant, quo regi soecu- sdcutl sunt Chrislum. Ita ffequens et nobile mona-
loruin Christo devotius servire gaudebant, civesque chorum examenbrevi utrobique coaluit, ubi jucun-
futuri coslesiis Jerusalem publicse administrationis dam Illius beatse socielatis dulcedineni quam psal-
lolerando sarcinas in sola angaria servierunl Baby- ' mus pronuntiat, experimenlo didieil, scilicet quam
lonise. Testalur hoc fervens in Edwino rege et pia bonurri sit et quam jucundiun liabitare fratres in
in religioiiemdevotio; testatur hoc et inexpugnabi- uriimi.
vlis in 'Oswaldofideiconslanlia, qui cum non gloria- Religiosa etiam parentum cura bonoe spei suas
retur nisi in cruce Domini nostri Jesu Christi, in soboles Deonutnendas commendavitBenediclo, ut
cruce de sanctsecrucis inimicis victor triumphavit, saerosancljs inslilulionjbus informatseoblivisceren-
opibusque'regni in subsidia pauperum distribulis." lur populi sui et domus pafris sui: sicque ciim ia
dupUcimisetricordiae videlicet et martyrii glorifican- tenero hostia viva, saneta, Deo placens, exhiberen-
45 VITA VEN. BEDiEAB ANONVMO SCRIPTA. U
ttir, ante spirirai servire inciperent, quam ea quseAi bas ubique prsesentemaffirmat, ciijus omnipotenlia
sunt carnis et sanguinis scire potuissent. Horum ubi voluerit suseinspirationisgratiam pr.eslat". Quo,
unus imo prse aliis solus bonse indobs infantulus inquitj ibo a spirilu too, eXquo a facie tua fij>
Bedajam septennis memorato sanctilatis viro, ut giam ?
ministerio soliusT)ivhiilalisadaptetui>,a parent.bus i Dixerim ergb breviterj quortfm ministerio iii hafcc
in monasterium traditur. Erat autem territorii Gir^ extrema Oeeani liDtorasuoe bonitatis divitias sancti
vtensis-haud grandi oriundus vicolo, quem non Spiritus afflaveritaura : ut ubi nihil aliud quani bar-
longeirfde lapsurus in Oeeanum perpete profundo' barum frendere noverant, ibi iflirabilia testimonia
amnis Tina praterfluit. Dohiiniperscrulantes, in laiiiis suis oninia judicia oris
NatMtatis vero ipsius annus, ut clironicastippu'- Deipronuntiarenl. Vir vit» venerabilis»de quo supra
tatione eulligitur, incarnali Verbi sexceniesinnis dietumestgratia Benedicluset_nomiiie,curiiecclesiife
septuagesimussepliniusanvenilur; qui imperii regis suae impiger provisor crebro recurreret Roniam j.
Transbunibranaegentis Egfridi habetur seplimtis, a quinquieseiiim iHuepro monasteriiutilitate peregri*
prsedicloautem incepto beati Petri monasterio quar- natus est; inler plurima qusc in decoremdomus Dei
tus. Etin hoc quidem primum, postmodum vero in ornariienla attulerat, eliamUbroruDiinnumerabilem,-
monasterio apostoli Pauli selas infanlilis snb disci- E[}ut legitur, omnis generiscopiamdomumcomportavit.
pliusefrenis educatur, atque exemplo beali quon- Quidquidenimutilitatisecclesiasticseac decorisAngli4
dam Samnelis aceomniodatus Domino, in templo sibi minus proeslilit,id Galliavel Roma aut sponte ab
Dei puer conversatur ut in aure cordis sibi revelata amicis dandum, aut placilO'pretio comparandumpio
quandoquepopulis_sermonum Dei manifestetarcana. negotialoii oblulit. Siquidem et gloriosorumaposlo-
Verum ut hoc setalisprocessu posset, ne sludii libe- licsesedespoiuificumVitaliaidetposleaAgathonisnort
ralis cui deditus erat, parva vel uulla in puero esset minimam in monaslerii quod exstruxerat muniuien-
efficacia, etiam in illam setatemex vi naturalis in- tum et magnificoseeclesisecultus expertus est muni-
genii magna Deo auctore scintillavil intelligentia. ficentiam.Qui etiam,jubenlepapa Yilaliano, Theodo-
Poslquam vero adepta liberalium artium scientia, ruui archiepiscopum et ejus collegam Hadrianum
usu exercitii aliioribas Gapieudisingenium expolie- abbalem Britannias perduxit, viros certe aposlolicos
ral, eliam profunda sanctarum Scripturarum pene- valdeque idoneos \erbi Dei ministros, utpote utrius-
Iranda ingredi contendit, hisque inlelligendisquid- que, soecularisscilicet et ecclesiasticsephilosophiai
quid viriumbabuerat Insumit,, desiderio ac labore scientiasufficienterinslructosethocin ulraquelingua,
preces adjungensPsalmistseprecibus, Revela, inquit, Grajca videlicet et Latina. Qui, peragrala insula tota,
oculosmeos , et eonsiderabomirabilia de lege tua. ((j quaquaversumAnglorumgentes morabanlur, congre--
El quoniamposlulavil in_fide, nihil hsesitans,daiur gantes discipnlorumcalervas, scientioesalutaris quo-
ei a patre lumjnum datum optimum et donum per- iidiefluminairrigandis eorumcordibusemanabani,ita
feelum sapientioe,non autem sapienlisehujus sseculi ut etiam metricseartis , astronomise et arilhmelicaj
quse destruitur, sed quam Apostolus prsedicat Dei ecclesiaslieoedisciplinaminter sacrorum apicuni vo?
gapienliamin mysteriis absconditam. Accepit nam- Iumina suis auditoribus contraderent. El quiGunque
que in sludium contiuucein lege Domini meditatio- ieclionibussacris erudiri cuperenl, haberentiflprGn>
nis, vigilanlemoculum perspicacissimisensus; cui plu magistros qui docerent. Indicio est quod post il-
cjim sacror.umvoluminura eopia, magistrorumquo- ios mulli dju supererant de eorum discipulis, qui
que accessit probata in litteris ecclesiaslicis sedula Lalinam Groecamquelinguam oeque ut propriam.'in
set frequens diligentia. Ita illis in spem boni fructus qua nati sunt iioverant. Hsecpaucisdicta sint, ne per
plantantibus atque riganlibus memorabilisviri ado- extremas mundi latebras in uoslro theologo Beda
lescentiaexcohlur. Deo aulem incrementum dante incredibilisvideatur Scripturarum scientiai,cui insti-
oliva fructiferain domo Dei, id est Eedesia, prsepa- luendo cceleslis magislerii provjdenlia et librorum
ratur. sacrorum contraxerat sufficientiam,et insigniumin
Sed isla forsan aliquis non facile cr.edens segreD S omni scienlia magistroruminduslriam.Per id quippe
admittit, quoniam, ut etiam auctor eloquentisesoe- lemporis quo prsediotisdoctoribus et eorum posl il-
cularis testatur, quoequisque sibi factu facilia putat, los discipulis Anglorum ecclesias perlustranlibus,
»quo animo accipit: supra ea veluti ficla pro falsis utriusque Iitteraturoefloruerantstudia, docibilisado-
dueit. Quis eniin non obstupescal, vel eiiam supra lescens in amorem transfusus scientiarum, acriler
fidem esse argual, tanta in exlremo rnundi angulo eisdem studiis Insudansexercebalur. CumqueLatinse
doaorum spiritualium exuberare cbarismata; ul ibi aequeut vernaculoelinguoein qua nalus esl percepis-
eacroeScriptursenonmode legerenlur, verum etiam sel notitiam, Grsecsequoque non parva ex parte
earum mysteria per mundi latitudinem indediffun- altigil scientiam. Prseterea et archicantatorem saiir-
denda explanarentur? Ubi elsi noinen Christiaudi- claj Romane EcclesioeJoannem abbatem, tam ille
tum non fuisset, profeclo mirandumnon esset, quo, quam ecclesia aposlolonimin qua eonversatusest Ie-
ut poetice loquar, Boreas penna deficienle venit. gendi el modulandi piwceptoreni habuit, ad hoc
Sed hihc dubitanti salisfecerit pietas fidei, qusespi- jpsum ab Agathone papa impelrante Benediclo ac
rilus onmipoienlis majestatem nullis spaliis Iocali- ducente illuc directum. Sed et monachumquemdam
bus distunlam, niillis angustiis inclusam. sed omni- sub magislerio aniislitis Ceaddse,viri revera saneti
47 AD OPERA YEN. BED^l PROLEGOMENA. «&
et sacns ScripturiSsufficienter instructi educatum, A J cedit, ubi dum saeraroenlorumoeculla rimaitur,cum
vocabulo Tunbertum, suum in sacris paginis ipse Moysequodammodo in nubem et caliginemingredi-
testalur eruditorem. Habuit et alios complures in tur. Ejus scilicet Moysisvultus claritalem, quam in
calle Sefipturarum proevios,quippe qui inter sexcen- intelleclu legis Israel carnalis respicere non potuit,
tos sanctoemonachilis militisecommilitones degens nosler spiritualis Israelita, ablato quod super inlide-
(hunc enim numerumfralrum Iegitur habuissesupra- lium cor posilum esl, velamine ignoranlise, intelle-
diclum apostolorum Petri el Pauli monasterium), in ctuali oculoIibere atlendit. Ubienim spiritus Domini,
singulis semulabalur charismata meliora; ut quod ibi libertas inlelligentise.Quam cum m lege perfectse
quisque illorum spiritualis scienlia accepisset, ille libertatis perspexit, sermo ejus et doctrina secundum
tolum ex singulis perdiscendo combiberel, qua- Apostolumerat non in doctishumansesapienlioe\ cr-
tenus inebriaretur .ab ubertate domus Dei, el tor- bis, sed in verbis fidei spiritualibusspiritualia com-
rente voluptatis suse potaret eum Dominus. Sic- parans, ut al. ssus Yeteris Teslamenti abyssumin-
que prudentissima Ecclesise apes gratse Deo dul- vocet evangelicam in voce cataractarum, id est iu
cedinis avida,' agri pleni quem benedixit Dominus voce propbelarum et apostolorurn.
hinc-etinde llosculoscollegit, quibus arlificio sapien- Cum igitur tam sublimiler Dei in eo gratia emine-
tise quasi mellificans, eloquia super mel et favum B ] ret, nomen viri celebris circumquaquefama ferebat,
dulcia componeret. In hsee sacrosanetsephilosophise quseilliusin Scripturis exeellentiamEcclesiseauribus
Sludia flagranti, cum incremento annorum crevitet infundebat. Videres ilhco reginseSabsemultis inesse
gralia spiritualium donorum, ut cum spirilu sapien- studium, qusevenit a finibusterrseaudire sapientiam
tia>et intellectus aceiperet eliam spirilum timoris Salomonis, quia veri Salomonis, id est noslri
pacifici
Domini, quo casligans corpus suum et in servitutem qui fecit utraque unum, per interpretem suum audi-
redigens, stiret secundum Apostolum vas suum turi sapienliamplurimi etiam delonginquo confluxe-
possidere in sanclificatione et honore. runt. Hi individua ei cohabitatione adhoerentes,au-
Unde nonum decimumsetatisadhuc agens annum, thenlicum observant magistrum; alii qui prsesentes
quasi de cseleristribubus electus in ministeria sacro- esse nequibant, direclis epistolis qusesliones_super
rum sacer assumitur Ieviles; ut ministrans altari capitula Scripturarum nodosas enodari, et obscuras
Domini, Dominummeum cum veris veri sancluarii sibi exposlulant dilueidari. Integros eliam quosdam
levitis sorlem haberet et partem hsereditatis,quam divinspauctoritatis libros nonnullis petenlibusPatrum
cum Psalmista desiderandosuspirans et suspirando persequensvesligia dum planius tractando disseruit,
clamans; Dominus, inquit, pars hoereditatismese, fa vertice, ut aiunt, usque ad extremum unguemexpo-
spes mea et porlio mea in terra vivenlium. ltaque C * suit. Unde et inter alia et in EvangeliumLucse sex
diacouussolenniter Evangeliumlegebal; atque ut explanalionis libros luculenter edidit, postulalus a
evangelicseIeclioni congrueret, evangelicis institutis reverendissimoHagulstadensi episcopo Acca, cujus
•vitam informabat, succincluslumbos mentis et eal- exhorlaloria in hoc opus ad eum epistola ita incipit:
ceatus pedes in proeparalioneEvangelii pacis. Jam ( Ssepequidemtuaj sanclsefralernitati et absens scri-
Yerotricenarius efficacitertheorise studiis vir beatus Iiendo et prsesenscolloquendo suggessi, ut posl Ex-
insistebat, cum ecce gradu alliori sacris altaribus positionem Actuum apostolortim, in Evangelium
«dmovetur, ubi cum sacrifieio spiritus contribulati quoque Lucsescribere digneris. Quod ipse haclenus
et cordis contrili Filius Patri hoslia placalionis quo- -verecunda excusalione diflerre quam facere ma-
lidie et reconciliationis immolatur. A quo videlicet luisli. » Et in processu epistolse: < Beatum Lucam
suscepti presbyteratus tempore in Scripturarum sa- luculento sermone expone. Et quia sanctus Ambro^
crarum explanalionemingenui sui laxal acumina; plu- sius qusedam indiscussa prseteriit, quoe illa quasi
resque catholiccelibros eruditionis conficiens, quid- sumimseeruditionisviro plana nec qusesitudigna vi-
quid eatenusdiscendo,legendo etmedilandomundum debantur, lioec-quoque perspeclis aliorum Palrum
scilicet animal ruminaverat, totum in divinosusus. opusculis, diligentiustuis vel eorumxliclis explanare
scribendo ac docendo eructuat. Crescit quolidie inLD " curato. Credoeliam tuo vigilantissimostudio, qui in
myslicos inlellecius proficiens, in lantum ul et ipsos lege Domini medilandodies noctesque ducis pervi-
quos in Scriplurarum semitas babuerat duces, ple- gilcs, nonnullis in locis quoe ab eis inlermissa sunt
rosque in intelligentisealtioris abyssum, gratia ma- quid sentiri debeat auclor lueis aperiat. Justum nam-
-gistranle, duceret ipse perilior. Ita patefaclis niyste- que satis est, et supernoepielalis atque sequitalismo-
riorum penetralibus, mundi cordis oculo speculatur deramini conveniens, Tit qui, neglectis ad integrum
sancla sanetoium, illo nimirum in quo sunt omnes^ mundi negoliis, seternumverumquesapientiseIumen
ihesauri sapienliseet scientiseabsconditi incerta et indefessa mente persequeris, ethic fractum inlelli-
oceulta sapienliae suse ei manifeslanie; ut Tidelicett gentisepurioris assequaris, et in fuluro ipsumin quo
quod in lenebris didicerat, diceret in lumine, et quodj sunt omnesthesauri sapientise et scientise abscon-
in aure audierat, prsedicarel per tecta ecclesise. _" diti, regem in deeore suo mundo eorde conlemple-
Cujus secundumPsalmistam ignitum eloquium ve- ris. > His verbis vir sanctus ut sanelitatem nobis
Iiementerquia stiblimilerinlelligere appetit, quasi ad1 venerandi doctoris innueret, eum et amundi oecu-
raoiitem igneum in quo lex digito Dei scripta est ac- palionibus liberum, at in conlemplatiooeyerseseter-
39 VITA VEN. BED.E AB ANONYMOSCRIPTA. , 56
nseque sapientise negotiosis semper otiis indicat A aliis sedulus aderat: « Quotidie, > inquit, t nobis di-
dedilum. '
scipulis_suisScripturas sacras legebat, et earum my-
Denique, ut ct ipse de se Beda scribit, cunclumi sticos sensus pandebat. Postlectionem aulem quantum
tempus vitse in seepe dicti beatorum apostoIorumJPe- diurni temporis superfuil, psallens spiritu psallens et
iri et Pauli monasterii habitatione peragens, omnem, mente transegil. Beali quippe David magislerio edo-
- ut jam superiora demonstrant, meditandis Scripturis clus laudans invocabal Dominum, ut ab inimicis suis
operam dedit, atque inter observantiam disciplinse salvus fieretj quia prope est Dominus omnibus invo-
regularis et quolidianam cantandi in ecclesise curam, cantibus eum in veritate, ut voluntatem timenlium
semper aut discere, aut docere aut scribere dulce se faciat, et deprecalionem eorum exaudiat, et salvos
habuit. Summo ilaque studio Iibris «uis irreprehen- faciat illos. Jam multo ante sua opuscula graudi slu-
sibili per viginti novem annos opere confeclis, san- dio emendaverat; nunc quoque lasso licet anhelilu
ctse conversalionis et pii in Ecclesia laboris proemio indeficienter deficeret quoedam quidem minima quas
donandus, ingemiscit gravatusin corpore, morlis hu- majorum fuerant occupatione neglecla ssepiusemeu-
jus, cupiensut, domosuse terrense inhabitationis dis- dando eadem repetebat, ut cum amodo requiescens
soluta, oedifieationem ex Deo domum non manur a laboribus suis in pace factus fuerit locus ejus, et
ftctam seternam mererelur habere-in ccelis. Unde in B in Sion habilatio illius, ejus non solum non senteu-
seternam sui lnemoriam proenotalis omnibus suorum tia ecclesiasticum-lectorem offendal, sed nec oralio
quos confecerat nominibus librorum, cum jani depo- aut hiulca vocalibus, aut aspera consouantibus
silio labernaculi »ui immineret, incredibilis ardore docibilem grammaticum moveat. Quamvis enim,'ut
desiderii anhelans ad fontem aquje salientis in vitam ait quidam, elegans sit exercitatumque ingenium, et
aiternam, hancoraliunculamsubegit • longo usu trita currat oratio, tamen nisi auctoris
« Te, i inquit, n deprecor, bone Jesu, ut cui pro- manu curata fuerit et expolita, redolet sordes negli- "
pilius donasti verba-tuse scienlise dulciter haurire, genlioe.
<Ionesetiam benignus aliquando ad te fontem omnis Iuter hsec doctor memorabilis vehementioribus
scienlise pervenire, et parere semper ante faciem suspiriis concutitur; jamque beate post mortem vi-
luam. > cturus, in debitum mortis spiritu coarctante acriler
-IKCIPITLIBELLUS SECONDOS. urgetur, Iethali quodam lumore inferiora corporis
Ila venerabilis viri Deum suspirans anima, sancli jam occupante. Oui ulique palmes in vite Christo
amoris igne liquefacta concupivit, et defecit in atria maneas licet jam fructificasset suavitatem odoris,
Domini, -ul videns Deum deorum in Sion, evacualo tamen hunc ut salutiferi fruclus plus afferat, aerius
quod ex parle est, id quod perfectum est apprelien- C flagellando Deus agiicola expurgat. Ne\ero contra
dat, quodquehic per-speculum in senigmata viderat, voluutatem Domini sui murmurando in faciem Deo
ibi faeie ad faciem videat. Aderat propitia Dhinitas benedicat, ex propitiatorio divini serinonis sententias
votis et vocibussupplicis servi, eumqtie in misericor- consulit in argumentum spei et 'exsullalionis, nt
dia et in miseralionibus coronandum, nemacula in il- illam : « Fili, noli esse pusillanimis in disciplina Dei,
lo vel ruga resideret peccati, disciplinis pisecasliga- neque deficies correplus ab illo. Quem enim diligit
tionis voluil expurgari, ut camino diulinoeinfirmila- Dominus, corripit ; flagellat omnem iilium quem.
tis auro purior purissimo in coelestisJerusalem quse Tecipit. Nullus est enim, > inquit Apostolus, «lilius»
ajdilicalur ut civitas rulilus"coruscaret ornamento. qui cum peccaverit, non flagellelur a patre. > Et ile-
Denique repente corripitur angusti pectoris gravi rum de ipsis in regnum Dei proedeslinatis : « Qui
incommodo, ul difucili arleriarum meatu vox ei ad- -proprio, > inquit, « filio non pepercit, sed pro nobis
moduin tenuis spiritu coarGtaretur anbelo. Qua pene omnibus tradidit lllum, quomodo non et cum illo
intercepli anhelitus moleslia multis, id est quinqua- omnia nobis donabit? > Cum boec, ait, promissio
ginta fere tribus diebus, laboravit; sed ut virtus in complebitur, quid erimus, quales erimus, quse bona
inhrmilate perficeretur, libenter cuni Apostolo in in- in illo regno accepluri sumus, quandoquidem Christo
firmilalibus gloriabatur. Nam nisi quando lassiludo D . morienle pro nobis lale jam pignus-accepimus. At
paulisper in somnum eonipulit, eum nec sol per diem contra nihil repulabat infeliciusfelicilate peecanlium
nee luna perjioctem a Dei laudibus cessantem vidit, qui ducunt in bonis dies suos, et in puncto ad inferua
ul el tum super lectum doloris in voces erumperet descendunt, qui in laborehornlnum non sunt, et cuni
exsultalionis et confessionis : Conhtebor tibi, Doini- liominibus non llagellantur, ut in setcrnum cuni doe-
ne, ait,indirectione cordis mei, qui castigans castigas jnonibus puniantur. Nimirum tales divina seventas
me ut morti non tradas me, ut ingiessus portas jusli- quia alto justoque judicio reprobal, in desideria cor-
tisecum beatis qui habilant in domolua in sseculasse- dis illorum sine obstaculo laxat. In quos in personam
culoruin merear laudare te. Salutaris quoque doctrina perditse ac desperalse Jerusalem illa metuenda a,
videlicetfluminisimpetus qui lsetificarecivilatem Dei, Deo deserente proferlur seiitentia : Jam non irascar
hoc est sauctam Ecclesiam, consuevit, nec tunc ta- libi, zelus meus recessit a te. Quos aulem pradesti-
inetsi langueret lab illius ore scilicel aquse vivseiis- navit vasa misericordise, visitat in virga iniquilates i
tula protluere -deslitit. eorum et in verberibus peccata eorum, quibus prse-
Te=tatur hocscribens adcondiscipulum Cuthwinum destinatse hsereditalis conteret bonum, curn dede-
£utbbertus, qui magislro scgrotanti et morienli cum rit, ut ait Scripturaj dilectis suis sorouum, 'IJud
fci AD OPERA YEN. BED^G PROLEGOMENA. g-2
•quoque beati Anibrosli dictum : <INonsic, > inquit, Aangelum pacis, cujus circumseptus 4utela mon coa-
« \3xi, ut me pudeal inler vos vixisse, sed nec mori fundar cum loquar inimieis meis in porta. Plane
"timeo.i Brevis quidem laus, sed viro perfectse con- cupio dissolvi et esse cum Christo, cujus tnorte per-
versalionls sufficiens. Nec arrogantise debet ascribi, empta, de aiorle ad vitam me transilurum confido.
rjtiod imltabile omriibusde se ul glorificarent Patrem Si qaid autem wbis laboravi, «i qaaniuhimcunque
iro5,lrumqui in coelisest, audientium protulit utilitaii. Eeclesisefrucificavi, Id ibeneficii quseso msfairepen-
Et hoc sub extremi pene spirilus articulo, quando •dalis,ui abi post mortem mei memineritis, ubi quolidie
11 laus virtutis -eor "laudaliin superbiam non extollit, cChristusesl sacerdos etsacrificium placalionis.» Non
ct audientes ad virtulis studium «o \ehementius ae- «e poterat ulterius cohibere a lacrymis pietas raota f>a
cendit, quo carriis condiiio ipsaro mortis necessita- lerui pectoris, quas quidem hinc gaudii, Hiine ma-
tem oculis opponit. Unde et Aposlolus>(quiante di- -gniludo elicuit jnoaroris. Gaudebant oamque quod
ixerat: Ego sum minimus aposlolorum, quinon sum Jiunc jam coelis inferBndum enutriemnt; dolebant
dignus yocari apostolus, quoniam persecutus sum quodinillolunien Ecelesiseamissuri erant, Sed quia
EeclesiamTiei} dum-tenipus«useresolutionis instaret, fides non aliquando sentit quamcunque Jacturam,
se quidem sed in ©omino laudans, ul qui glorialur in illius non est plangenda amissio, sed iCtnn Deo cui
Domino glorietur, bonum, inquit, certameu certavi, B " iomniavivjini congaudenda eohabiialio,
cursum consummavi, fidem servavi, de csetero repo- Interea cum horam jnortjs imo ingressunj viloe
•sita-est mihi corona juslifiaj. pepennis Isetus exspectarct, quiddam de Seripturis
His et Iiorum similibus Scriplurarum testimoniis, reslabat, super quo discipulis magistri senfentiam
sese in iiifirmitatibus.quodammodoeffeeerat alienum .audire necesse fuerat. Qqa pemepfe ?.b illo aique
-doloris, quippe lacrymis totius amoris Inspirans ma1- descripta, dicente scriptore Qo)isumtiialumest, iile
gnam illam raultitudinem mx, Domtae, dulcedinis, idlarior verbo consummationis aggasjdens, t Bene, J
quam abscondisli timentibus te, perfecisti autem eis .ait,» ac veredixisti; eonsunynalum esl. i Nee mora,
qui sperant in te. "Goepitinterea annuus ordo tem- Jubet sese inpavimenturocasuloejiqiiascriberej^icta-
porum diem revolvefe EcdlesiSe-festivum,quo Dei re, legere ac docere consueverat, deponi, ubi ereeto
T.tlius in alta coelorum potenler asoendens captivita- paululum capite manibus suorum supinalur, ut e,
"tem tiostfam sua duxit viriule eaptivam; diem, in- regione oralorii quo solitus fueral^ecrelius orare,
'quam, BedoeexoplaWlein,qtii ei 'iranseunlis diei ler- cujus etiain nunc intuitu dcleetabatur, adoraret ad
minum, et permanentis in sajculum sseculiprseheret templum sanclum luuro, et «onfiteretur nomini tuo3
initium. Unde Ule v!l tsidebalur, prsescius Jiorse sui Domine, Taliter se proeparaos ad iter cceieste atque
"G
'exittis, pridie quam transiret, discipulosprope adesse'' ad Deuui fonlem yiyum siliens pervpnire :«Tibi,»
mandat, ut -quidquid dubii adhuc animis liesedisset, inquit, « Domine^ 4ixit tCor ®wn, qusesivj yjillura
Iiaud "segniter ab HIo peitquiranf, et perquisita jie tiuHni)Donsijie, requiram, ne .ayertas iaciem tuam a
oblivio deleat, 'litteris iradanL 3?Uitaque mixla fle- me, in quam concupiscimt angeli prospieere. >
-tibus inlerrogalio discenlium, amo prsepediuntur sin- Jam inslabat dies memoratse^olemnitaiis festivjus?
^ullibus voces discere cupientiunu Dumque sese do- quo scilieet in icoelnmut iljuc suorum membra fide-
lor immoderatus nec lacfymis satiat, in ipso anealu lium sequerentur, caput nostruni prjncipiumque prsc-
•faueiumpr-ogredi spirittim fioarclat. Nee immerito'4 •cessi!; cum vir ieatus Jesnin a quasi jam ascenden-
talis -eiiira magistri -amissiOj«rifceis >parisrnagisterii tem intuerelur tofus «equi suspirat, jam spirilu in
'seterna destitutio. mianibus auhelanie, «xpansis ,manibusin laudem as-
Prope autem deinde ad exilum derotasfratrum cir- xensionis «jusdem Jesji Glirisli mos et ipse ascensu-
lcumslat corona, quos iiorlalur vt, eorum quse reiro JUS exclamat: .<0 rex .gloriaj, Domine virtutum,
ioblilf, et iu ea quse sunt priora -se extendenles, ipal- .qui triumphalor hodie ^uper omnes ccelosasceudisti;
^niam «supewsevocationis Dei assequanlur : memine- ^ie derelioquas -nos -orphanos, ^ed mHte promissum
^rinlque «xemplo Josepli jEgyptisedominoe,videlicet Patrisin nos, Spiritum verilalis. Alieluia, > Adjun-
raundiali concupiscenlise pailiuro, id esl retinacula*^ jclaquelaudesanclijeelindividuseTrinitaijs1:gloriaPatH
*rerum EseculariumTelinquenda; ul,cum ejus obscenos et Frlio <et^Spiritui sancto cum nominatione sancti
Jamplexus fugiendo ^vincant, redacta in servitutem. Spiritussjusspiritus carne solvitur, moxque beaiifico
«arne peccati, regnutni^Egypli,hoc«st vitiorum, sibi ^pirituum sanctorum comitatu coelis invebitur; ubi
"subjaeianl, Docet eos non posse aliler dare experi- Jerusalero cojlesti Jiynmidicos admiscens concenfusj
snentum Chrisli in se iiabitantis, nisiperspirilum Jlegem sseculorum Deum sabaoth unma snbstantia-
•sanctse^acindividusc chaiilalis. Utqui communione liter trimim per^onaliter perpelup ,coJlaudatJjeatus.
«oelestis panis 'umim Christi corpus efficiunlur, ab Taliter Ecclesioe jijolumna et doctore Venerabili
unitate4psiuscorporis<spiriludissensionis -non sepa- Ceda viam Patrum ingresso, jiietas fratr,um devoja
Tentur, 'Et, «Oh!»inqult, < cliarissimi, quoniam tem- iletu miseralajcasum condjtionis, gaudiuni .lestata gpc
pus BSt persolvendi -debitani «onditioni, rogo vos, resurreclionis, resonajitibus Mnc ande!ps.ahnis«xse-
T-ogate 'Patreni 'Dominiinoslri Jesu Ghrisli, Patrem quias rite celebravi^^uiquealumnjparit^r^tdocioris
•miser.icor.diarum,utpersum -iu quo^princeps mundi corpus solernniter sepulturoe cpntradidjt. -Gujtis iu
uujus .nihfi invenit, in «ooursum -salutis mibi dirigat jseterna pace dormitio .exstitit xe^gnaiite.Ceolwulfo
*>Jesum oro ibidem lect. vulg. exhibet Hls. Mus. B Srjl., quem totum cumitextu Sinith. contulL -,
55 VEN. BEDJ! VITA A TURGOTO, . S4
auno incarnationis dominicos fieplipgentesimo trice- A: fundata est Ecclesia Christi et instituta : quse hodie^
simo quinlo, selatisvero suoe quinquagesimo nono, que,in fide eaiholica vivit et exsultat, auctore'ac gu-
qui est annus centesimus primus ex quo perelaTissi- befnatore t)eo Dei"Filio Domino 3esu Christo, queiu
mos et sanctissimos regem et pontificem, Oswaldum cum Patre et Spiritu sanclo yiventem et regnahteni
'dico et Aidanum in provincia Berniciorum primum pef ssecula oriinisspiritus laudat et adorat Dorninum,

^EOTRABILIS BEDM VITA


rANONXMOAUGTORE,

(Ex (Jil. edjj,)

Seda presbyfer, Ghristi famulus, natione Anglicus, B pervenisset, discipulus el suadere ccepit quod ma-
apud eeclesiam sive monasterium apostolorum Petri gnus esset ibi populus congregatus qui summa affec-
jet Pauli, quse in civitate Cantise in Anglia constructa tione el silentio ipsius prsedicationem exspeclabant.
ferventi spiritu elegantissimuia
est3 claruit tempore Justiniani secundi: hic a se- Cumque sanctus
et conclusisset Per omnia smcula
ptennio sub Benedicto ipsius mpnaslerii abbate, et sennonem fecisset,
post sub Ceolfrido, in divinis eloquiis appnme eru- smculorum, Iapides responderunt : Amen, Venerabi-
diins, divino studio operam proebens, sacris iitteris lis Presbijler. Secundo, quia dum alius discipuIiiS
plenius imbutus4sapientia et viloesanclitate 0dmi- ejus, ipso defunGto, titulum sepulero facere dispo-
randa profecit. Anno autem oetatis suse 24, diacona- suisset, unico carmine Leonino sic incipiens : Hae
lum, et 50 presbyteratum a Joanneepiscopo suscepit, sunt in fossa,et vellet finire Bedsesancti vel presby-
inde usque ad annos 70 vjlsesusescripturis et divi- terj ossa, nec metrum star.e posset, et nullum aliud
nsesapientise opusculis aotendens, jmulta pectoris sui vocabulum eidein occurreret, attsediaius tandeiu
•\iris scholasticis contulit monumenta. Nam xxxvi ivit dormitum. Et ecce mane in lumulo mauibus au-
voloniina edidit, quae IQ xxXvin Iibros divisit. Diem gelicis reperit sculptum:
autem obitussuiper septemprseGedentes Iiebdomadas Jlac sUutin fossaBed» Venerabilisossa
divina revelatione prajselvij. Die autem -ascensionis '
- "Ojrievilautem in Ghristo vi Kal. Junii circa annos
Domini, qugj tunc illo anno m Kalend. Junii tevenit, Doimini 700. Corpus autem ejus (a) Januam transla-
dum vesperas ,cum ;cselerisclericis in ecclesia cele- tum digna veneratione colitur. Scripsit virDomini,
braret, nullaaliainflrmitate 4etentus, »sedcorporis Intefalia superGen , lib. Unum; de tabernacuIoMoysi,
compos ac mentis, cjim anliphonam illam, 0 rex, lib. ln; superSamuelem, libros iv; de templo Salo-
glotiw deeantarct, Ipsa finita insuo appodiatus stallo raonis, lib. unum; super Esdranvet Neeniianylib. n;
spirjtum emisit; stalimque mirus odor de ejus cor- superlobiam,lib.unum; super Parabolas Salomonis,
pore fragrare ecepiti sepullus est in monasterio suo. lib. U; sttper Cantica canticorum, lib. v; super Epist.
Hic cum sanctissimus ab scGlesia reputelur, et in
canon., lib. vn; super Marcum, lib. iv; super Lucam
confessoram catalogo nunieretur, SDIUS inter sanctos lib. rv; Aetus apost., lib. unum; super Apu-
super
non sanctus, .sed Venerabilisappellatur, et hoe pro-
calypsim, Tib. urium; de qusest. lib. Ttegum ad No-
pter duasjationessivejniracuhvquoe despso conti- thelmum, lib. unum; de Schismatib., lib. unum; da
gerunl. Primo, qula cum ex Tiimia senectule cculis Gestis Auglorum «t egregium volumen, ia
et insigne
caligasset, discipulo duce ad lapidura congeriem quo et Chronica de temporibus continetur.
(a) Ita in Edit. Basil. legitur; Genuam serlbi debet.

€OMMENTARIUS PIlzEVlUS
,. DE S. ET YKN.BEDAMONACHO
PRESB¥TEROtN ANGL1&
VM de fjus (elate, Vita a TURGOTOpollecta, cultu mcr.o Anliquorum ei attestanUum ]
sententiw.

(Ex Bolland.Act. Maii t. W.j

i. ©uo ttluitfia sseculo Christi septimo construxit D Prius ad honorem sancti rPetri aposloli surrexit
monaiteria sanctus fienediclus Biscopius abbas , propeostiuin Vedrsefluminis, Anglis V. ferre; unde
ntraque in aniiqua ISorthanbymbrorum regione, ea- et V. Viramulha, tesle Cambdeno, nunc Moncks V.
que pam quse episcopalui Dunelmensi subjacet. Veremith dicitur,ld est, Vedrmoslium, ad monatlios
*
~65 AD OPERA VEN. BED^S PROLEGOMENA. 56
spectans. Alterum in honorera sancti Pauli sedifica^} \beati Bedm presbyieri. Eodem BSSuu*SSS. Marty-
Xtm est ad oslium Tincefluvii, Ingyrvum sive Gyrvi, rologio roonasleriisanctiCyriaci, quo plurimmn usus
nuncJarroaidictum,in cujus vicinia natus estsanctus est Baronius, et in ms. Palrlciano, quod Neapoli
Beda anno Christi 677; natusque setatis annos sep- in Codice membranaceo Antonii Caraccioli clerici
lem, in eodem monasterio ccepit habitare. Hic ille, regularis reperimus, ista eonjungunlur: In Britannia
* faclus Anglise splendor slngularis, pietale et erudi- - sancli Auguslini, primi Angtorumepiscopi; el -Bedas
tione cognomen Venerabilis esl adeptus; eo potissi- presbyleri, vitiindivinisscripturis eruditissimi.Similia
xnum quod ipsius homilioein Ecclesia recitarentur, leguntur in ms. Centulensi sancti Richarii, et in
cum aut adhuc viveret, aut certe necdum esset Ca- appendice Adorus apml Mosandrumet Rosweydum;
talogo Sanctorum inscriptus. Si taraen anliquus iste item in Marlyrol. Bellini, secundum morem curise
titulus est, de quo propter vetusliorum scriptorum^ Romanse aucto, et Parisiis sub aiinuni 1521 excuso;
silentium merito dubilat Baronius, majori etiam ~ ilem Auctario TJsuardi per Grevenum et Molanum
lali appelUP ~~adornato aliisque. Solius aulem Eedm niemoria, ad
" merito rejiciens aniles fabellas, qtue
lioni occasionem dedisse finguntur, nec digna sunt eumdem26 Maii, celebraturinKalendarioperantipai
hoc loco referri. Appellationem lamen in Ecclesia Breviarii ms. cujus usus fuit ad partes Rheni.
usilatissimam, etinRomano Mariyrologio probatam, B I 3. Verum quod solemnitas sancti Augustiui impe-
libenter usurpamus eliam bic. Decessit is, ad laborum diret venerationein sancti Bedae, hsectranslata esf in
suorum octernam i-equiem evocalus, in festo Ascen- diem hunc 27 Maii, uti patet ex Kalendario Enchiiidii
sionis Chrisli, vu Kalendas Junii, sive die 26 Maii, Ecclesise Sarisburiensis, quod habemus in perganienio
uti scripsil Culhbertuscjus discipulus, qui monbundo conscriplum; et consenllunt aliquot mss. Martyrolo-
astitit. Anriusergoerat Christi septingentesimus trige- gia Usuardi, ad nsum Ecclesiarum Belgii circa an-
simus quintus, quando Cyclo LunseI4,SoIis 16, littera' num 1400 aut eliam serius aucta, et cum iisFlora-
dominicali b, Pascha incidit,indiem 17 Aprilis,festum rium ms. Item Martyrologia excusa Lnbecsean. 1475,
Ascensionis in didtum 26 Maii. In Cbronologia Saxo- et Colonise atque Lubecse an. 1490, cum Missali et
nica, post Historiam ecclesiasticam Venerabilis Be- Breviariis Ambrosianis excusis an. 1S22, 1530 et
dae Canlabrigise anno 1643 excusam, obilus ejus ad 1560. Idem «equuntur Martyrologia monaslica Wio-
annum prajcedenlem 734 refertur, quod modeste re- nis, Dorganii, Meuardi, Bucelini, et Anglicaiium
jicit Florentius Wigorniensis in Chronico suo, ad di- Wilsoni. Illam porro diei mutatlonem-suo calculo
ctum annum 754, ubiista habet: Sacerdosvenerabiiis, comprobavit Roniana Ecclesia, in recognitione Jiiar-
monacltusper omnia laudabilis, computalorinirabUis, lyrologiidemandato GregoriiXIII curata; quapropler
Beda sancthsiinus, secundumAnglicasClttonicas,anno 'G nos quoque dislulimus de eo agere, i\e, si quando
pimsenii,secundumvero suum dhciputum Culhbeilum, Sanctorum cultus restituatur in Anglia {quod utinain
qui ejus obiium desciipsit, sumquedecessionicum aliis fiatcito!), a populari usu in hoc-opere dlscrepemus.
quqmpkiimis inietfuit, anno sequenli, anle Ascensio- Porro depositio venerabilis Bedm presbyteri, ad diem
nem dominicamquarla feiia, idest viiilialendas Junii, -10 Maii (quod miramur) assignatur in Mss. Leodien
circa Iwram decimam, in magna menlis devolione el sibus ecclesise sancti Lamberli et mouasterii sancti
tranquiililate tdlimume corporespiritum efflavil,sicque Laurentii; et hoc secutus est Molanus in Auctaiio
gundens acl rcgna cmlestiamiyravit. Hsec ibi. Verum Usuardi, atque liunc Canisius in Martyrologio Ger-
quia feslnm Ascensionis a primis suls Vesperis cen- manico. Wilsonus in Martyrologio Anglicano, loco
sebatur co3ptum,"Cuthbertusillam horam decimam deposiltonis, reposuit translationem corpoth Dunel-
*
noclurnani, adnumeravit ipsi festo, alfigens obitum jrmm: sed nusquaro legimus ad hunc diem esse eam
' ad diein vn Kalendas
Junii, quo eliam die exliac vila refereudam.
imgravit Anglorum apostblus Augustimis episcopus 4. Vitam damus ex Ms. Longipontano Domini
Cantuariensis, uli supra ex ejus aclis liquet. Belfortii, collatam cum ea quae^exstatante Historiam
2. Ad islum autem vn Kalendas, si\e 26 Maii ecclesiaslicam ejus, Laline ct Saxonice Cantabrigise
'utrumque referunl anliquiora Martyrologia mss. el-D editani aiino 1G45ex Codicems. collegii Benediclini:
quibus aliqtiod babemus in Anglia ante annos mini---_ Non est autem ea aliud quam perbrevis relatio, a
mum sexcentos in pergameno_exaralum, ubl pfimd" •""nobisInTria capita dislincta. Primum desumplum fuit
loco memoratur elogium dicli sanctiAugustini, etim- cx historia Ecclesise Dunelmensis, auctore Turgoto
mediale isla subjungunlur : Ilem in eadem Biilanniw (quiprior Dunelmensis floruit circa annumllOOJ, sub
insula depositio beati Bedw presbyleti, docloth An- nomine Simeonis Dunelmensis perperam inler decem
gloium sugacissimi: cujus quanla existunt meiita, et Histonse Anglicansescriptoresexcusa, ubi hic narrala
docltinmflnenta, mellili bonotum operum testanlur legunlur lib. i, cap. 8, et reliqua omnia referuntur
exempla. Deinleguntur quoeapud Usuardumprsepone- cap. 14 et 15. Gaput secundum referlur verbis Ipsius
banttir. Eodem modo primo loco sanctus Augusiinm - Bedse. Tertium, quo obitus ejus narralur, habelur
et Beda celebrantur in Ms. Trevirensi sancli Marlini. - ex epistola supra .memorati Cuthberfi discipuli, qui
'^Ast ullimo loco apud Usuardum collocatur sanclus moribundo astilit, et propositum babuit de Vila ejus
cui in Ms. Ultrajectino ecclesise colle- p^rolixiusscribere; sed, quod valde dolendum esf,
*Augustmus;
sanctse Marioe,circa'annum 1140 conscriplo, bene cogitata ad effectum nunquam perdjixit. Addi-
' giatjs
ista adiuneuntur : Ilem in emdem Biitannim insnla mus nos quartum ex capite 7 iibri m, ejusdem Tur-
stf VEN. BEDiE VITA A TURGOTO. S8
goti, ubi translalio corporis Dunelmuni indicatur. A sed eliam infirmilatis nostrm, llhros aiieatm memotim
Aliqua hujus Vitae compendia continentur in epistola Beda e-rposilosmittere digneris de mdificationetempli;
Simeonis Dunelmensis, ad Hugonem Decanum Ebo- vel in Caniica canticotum,sive epigrammalumhetuici)
racensem, etlatiusapud JoannemStubbs in Chronico metro-siveelegiaco cemposilorumsi fietipolest omnes;
sive Actis pontificum Eboracensium : ubi dicitur : sin autemde mdificationetempli tibros tres. Fot tassis
Bedanatus anno 677, morluus 'anno 735, sepultusin difficilispetitio, sed niltil arbtlt or esse difficileverm
suo monastetior Ingyrvo : sed postea dicuntur ossa charitali. HJCCsanctus Lullus, cui respondil Gulbber-
illius ad corpus-sancli Culhberli translala. tus abbas, epistola numero 89 relata, istis verbis :
5. Alia quaedamActa sancli Bedsehabemus ex bi- Gratanterquidemmunusculatumcltarilatis suscepi,eleo
bliolheca Bodecensis coenobii canonicorum regula- gralantius, quo te hmcinlimodevotionisaffeclumittere
rium in dicecesiPaderbornensi descripla, sed quse cegnovi,id est, pallam holosericamad reliquias bealm
fabulis referta noluimus in lucem proferre. Alia a memorim Bedm magislri noslri, ob lecotdationem el
Joanne Cagravio in legenda Anglise excusa sunt, illius venerationem,deslinasli. El reclum quidem milti
sed etiam in bis varia displicent, quse ibidem legi videlur, ut tola jens Anqlorum in omnibusprovinciis,
possunl. Istorum autera loco malumus colligere ali- ubicunquereperti sunl, gralias Deo referant: qui lam
quot virorum illuslrium testimonia de ejus vila et B mitabdem vhum, prmdilum diversis donis, lamquead
doctrina. Primus sit sanclus Bonifacius, martyr et exercenda doda studiosum, similiterquein bonis mo-
archiepiscopus Moguntinus, qui eodem tempore cla- ribus viveniem, Deus illis in sua nalione donavil,
ruii. Hic episiola 9 ad Huetbertum abbatero , sub quia per experimentum, ad pedes ejus nulritus, hoc
cujus regimiue sanctus Beda e vivis decesserat, inter quod narro didici Nunc vero quia ro-
alia scribit: Rogamus ul aliqua de opusculissagacis- gasli aliquid de opuscutisbeatiPalris, cum meis pueiis
simi investigatorisScripturatum Bedmmonachi, quem juxiaiires, quodpotui, luw dileclioniprmparavi: libel-
mper in domo Dei apud vos, vice candelm ecclesias- Us de viro Dei Culhbetlo melro el prosa compositos
ticm scienlimSciipturarum fulsisse audivimus, con- luw voluntaii direxi, elsi plus potuissem, libenler vo-
scriptu nobis transmillere dignemini. Idem sanctus luissem: quia prmsentiaprmteritm hiemismuttuiii Iwr-
Bonifacius ad Egbertum archiepiscopuni Eboracen- ribiliter insulam nostrm genlis in frigore et gelu, et
sem, qui etiain vivo adhuc sancto Beda eam digni- ventoium etimbrium piocellis, diu laleque depressit,
talem obtinuit, epistola 8 rogat istis verbis : Ut mild ideoque scriploris manus, ne in plurimorum librorum
de opusculis Bedm lecloris aliquos traclalus conscri- numerum perveniret, relardata est De
bere el ditigere digneris : quemnuper, ul audivimus, opusculis beatmrecordalionis Bedm^,qum adlmc de-
divinmgralim spiriluali inlellectu ditavit, et in veslra G scriptanon habes , ptomillo me , si vixerimus, tual
provinciafulgereconcessit, ul candela quam vobis Do- voiuntati adfulurum. Hsec Cuthbertus sancti Bedw
minus largilus esl nos quoque fruamur. Iterum ideni discipulus, ad sanctum Lullum.
sanclus Bonifacius, cum aliquos tractatus accepisset, 7. Tertius succedat Alchuvinus, niagister Caroli
ita eidem archiepiscopo epistola 85 scripsit : Dona Magni imperatoris, et
ipse nalione Anglus, subsupra
ac libellosdulcissimmbeaiiludinis veslrm, a vobis di- laudato Egberto
archiepiscopo Eboracensi, ab obilu
recla, gratanti animo gaudentes suscepimus: svspen- sancti Bedse educatus, qui epistola 49 ad fralres
sisque ad mlhera palmis supernum Regem obscctavi- Virensis et Girvensisecclesise, niter alia scribil ista ;
-mus, ut vobis in mterna angelorum curia florentia Recotdatnini quam nobiles habuistis Palres , el iiotr,
mercedh prmmiaresiiluat..... Modo inldanter deside- silistanlis
progenilotibusdegeneresfitii
rantes flagitamus ut nobis ad gaudium noslri mmroris,
Recogitale nobilissimumnostri lemporh magistrum,
eo modo quo antea jam fecislts, aliquam parliculam Bedam habet in juventute discendi
presbyterum, quale
vel scinlillam de candela Ecclesiw, quum illuxit Spiri- studhtm
, qualemntiuc habel inter homineslaudem, et
tus sanctus in regionibus leslris, flestinare curelis; mullo Deum remuneralionh gloriam.
id est, de tractalibus, quos spiritalis presbyler et Itlius majorem apud doimientes
igitur exemplo excitale animos,
invesligator sanclarum Scripturarum Beda rescrando
transmiltere magislris assidete , aperite libios , perspicitelitteras ,
oomposuit,parlem qualemcunque digne- inielligilesensus iliarum, ut et vesmetipsespascere et
mini: maxime autem, sifieri possit, quod nobis prw- aliis vilmprwbere valealis decus. Idein epi-
dicanlibushabileel manualeet ulilissimumessei idetur, Elolaspirilalis
ad Davidem regem , agens decursu lunoe per
superLeclionatiumanniversariumelProveibiaSalomo- singulasigna, istasubjungit: Quid deeoncordiasolaris
nis,quiacemmenlariumsuperilla condidhseaudivimus. lunai isquecutsus
6. HJJCsanctus Bonifacius: cujus pius erga san- per signa iodiaci lucidius dici polerit,
clum Bedam affeclus transiit eliam ad successorem qnam quod lalium inquisilorqumstidnumBeda mayisler
in scriplis suis ndbis reliquil ? Eumdem paulo inferius
ejus sanctuni Luilum, qui simililer ut ille ex Anglia eodem modo Iaudat: et in poemate 178 ejus versus
in Germaniam profectus, eidem Sedi Moguntinsefa- de Vila sancli Cuthberli his
- clus archiepiscopus, inler epislolas sancti Bonifacii dislichis exornat:
numero cxi, ista Culbberto abbali, et olim sancto nlagnus et Ipse Pater, prasul, paslorque,sacerdos
Cuthherlus,\estra3jam decusEcclesise,
Bedaj discipulo, scripsit : Misimus tum dileclienii QuanUpiis precibus,Doininodonante,peregit.
Nonopus es>lnoslrisdtcere verstculis:
pat va munuscula,unam pallam holoseticain. Pelimus, , Dutnprius herotcispraeclarus15'edainagister,
etiam ut ad cmsolationem, non solum peregrinalionis, Yersibusexpucuitincljta gesta Palris,
'
S9 AD GPERA VEN. BEDJS-PROLEGOMENA. CO
8. *NoIumus~iic,jex vita-sancti BeBosanfe opera A alieato Lanfranco archiepiscopo CantuariensiAut/io-
cjus exeusa , diseipiilos quos reliquit eruditissimos nnn dootor appellatur, epistola 3 ad Alexandrum II
enumerare. Inler eos ibidem dicuntur, miaximeptm- papam, anno i061-ereatum."Secuti deinde suntTur-
slilisse Rabanus, Albinus Alchuvinus, Gtaudius et gotus prior Ounelmensis , <et Florentius monacbus
Joannes Scolus, quiprimi Lutelimdocuerunt, et^Gal- V. Vigorniensis: expriore damusYitam sanctiBedse,
liam bon"isnrtibus *re[erserunt. Vitam Iieati flabani posteriofis elGg*iujn supra Telatum«st. Suceessertint
dedimus 4 -Februarii, «eumque-glj in-commentario istis Gtiilielmus "Minesburiensis, Henrieus Hun-
praevio ostendimus nalum fuisseanno 785, id est, tindoniensis, 'Rogerus "lovedenus, MatthseusWesl-
annls -omninoquinquagintapost obitum Sancli •Bedse, monasteriensis, et-alii seriptores Angii,.qui^umdeni
atqueistaniifabulara/eliam a VincentioBellovacensi exinriislaudibus eelebranuinlenhos veroTUalmesbu-
lib.xxni SpecuTiTfistoflalis, cap.173, exGhronicis riensis et Westmonasteriensis referunt «pislolam
relatam, Tejieimus, §2, nura. 7..^Temporedicti Ka- SergiipapseadGeolfridumabbatem?quemillehortatur
banicum esset-adhuc abbas Fuldensis, *haoitumest ui, -quia, e&miisquibusdttmecciesiaslicarumcuusarum
anno "836 Goncilium Aquisgranense, Iibris 'trihus capiiutis, non sine examitialioneJongiusinnotescendis,
distinctum. Ibi -cumin 'tertio libro esset ostenden- opus sunlad conferendumaite litteraturmimbuti; ubs-
dum, ut in prajfalione legitur, qvod templumDomini, -B quealiquaremoraiionereligiosumDei fatnutumBedam,
a Salomone mdificalumel dedicatum, figura fuetil venerabilis *«i «Inonasteiiijpresbylerum, ad limina
catltoiicm Ecclesim, per universum -orbem diffusw; aposloloium. . . . -et-snw-mcdioctilalis xonspecium,
et conditor illius Saiomon rex personam gesseril non moretur dirigere. Yerum,-quiaSergius papa vita
Chrhli. . . . 'Salva quippe-superitacrecmtererumexi- funclus estD Septembris anni 704, idcst,quinque
miorum -Patrum-exposilione, quid venetabilh el mo- annis antequam Beda consecrarefur sacerdos, et
dernis lemporibusadmiravilisBeda presbylet\ de me- -aliquod opus ex suis elucubrationilms vulgaret; tota
moiaiti Umplomsexintsilione BvangeiiiJoannis senliat, illa epislola, aniiquioribus seriptoribusiguola, nobis
videamus. •ReliquaIbidem late deflucta legi possunt. fictilia apparet. OinittimusTritheHiiuui et alios re-
Porro qui liie venerabilisel miravUissa iplor dicitur, centiores euuuierare.

VEN. BEDJE VITA


AOCT©RjE,i'ET£OLLECTORE TURGOTO..PRIORE DUNELMENSI.

(Ex Bolland.Act. Maii I. YU

CAPUX PRIMUM. C monasterio haberentur. Unde ipse in Iiistona Au-


iOr<tu$,edtoafiomMonasterio, scripia3 obitus. I
glorum , unius jneniionem iaciens, dicit (e) monas-
J et est ad ostium Wiri am-
tL Venecabilis Domini famulus fieda, presbyler et terium Petri Pauli, quod
toalusjest in Jnis, ct |uxta amnem Tyna, in loco qui yocatur
«onachus, provincia JSlorthanhymbro-
jura , in lerTJlorio 'nionasterii apostolorujn Pelriet -Ingyrum.
P-auli, quod est aJ Wfiremutheet Ingyriuni, anno •2. Bie ilaque iitfantulus bonasspei divina et soceu-
dominicaj Incarnalionis sexeentesimo septuagesimo lari 1 lilteratura diligenter.imbuitur:quandoque£sancti
seplimo, qui ,est annus secundus (a) solitariae vilse Spinlus organuia futurus , quo ejus prajcordia irra-
bealissimi Palris Guliiberti. In quod monasteriura , > dianie^ in sanctaj universalis Ecclesioeniunimentum,
•cura propinquorum, cum essel annorum septem, da- plurimosi in Novi et Veleris Testamenti exposilionem
tus^st educandus reverendissimo abbaii (6) Bene- libros erat Jcompositurus.El cum in Latina eradire-
:
•diclo, ac deinde (e| Ceolfrido anno scilicct (d) de- tur Hngua, Groecoequoque peritiam non anediocriier
,eimo postquamidem monasleriuin sancti Petri apo- -percepit.
', Per id namque temporis in prsefato monas-
•stoiiiundatum est, «x quo autemsancti Pauli monas- terio studebat, quot(f) Theodorus archiepiscopus
-terium fuerat incrcplum anno tertio, Qjiseutiaque et {g) Adrianus 'abbas , -qui in-sacris•simulac *ajeu-
'monasteria tanta pace et concordia , familiaritate et u laribusIitteris
1 abundanler ambo erantlnstrucli, per-
fraierna .societatoifuerant conjuncta, ut (sicutipse I
grata lota Britannia, congreganles discipulorum ca-
Beda poslea deserjbit).pro uno duobus in locis posito ^tervam, scientiaesalutaris quotidie.fiuminairrigandis

{a) Cuthberkim accessisse ad vitam solitariam in gones, 25 septembris, 'aimo 716, cum iter Romara
insula Farne, anno 676, docuimus ex Turgoto ad versus suscepisset.
caput 6 Yiioesancti Cuthberti; aucloreBeila edita ad (d) jEdificaf»m est, teste Beda , anno 674, crgo
dient €0 Martii. tribus ante natum Bedam annis.
(e) Leguntur ista verba in epilogo qui post epilo-
(b) »Hicest sanctus Benediclus episcopus, ef coli- jnen solcl excudi.
tur 12 Jauuarii, ubi edidimus Yilam BKhomilia Be-
dse, qni el a'iam scripsil, a Jacobo Warccoerulam \f) Sanctus Theodorus, archiepiscopus, mortpus
est anno o90,19 Septembiis.
el Parisiis anno 1666 excusam.
(q) Sanclus^Adrianus,abbasmortuusestanno 709
(c) Ceollridus 'inortuus-estin -Gallia, apud Lin- 9 "anuarii, ad quem diem Acla ejustillusiiaviinus.
51 VEN. -BEDiE VITA A TORG0TO bi
eorum cordibjis .enianabant, ita.utjoter sacrorum A pluris operam dedi, atque inter observanliam disci-
apicum-doctrinam,etjam metricse artis, arithmelicse plinse regularis et quotidianarn caritandiin ecciesia
ecclesiasticse&l astponpmicoedisciplinas suis audito- curam, isemper aut discere, aut docere, autscribcie
ribus contraderent, .sicuj vdeJiis ipse quoque (a) Beda duleeliabui. (e) Nono decimo autem vitse meseaniio
loquilur; deinde ver.eefistud subjungit: Usquehttdie, diaconatiim (f), Iricesimo gradum presbyteratus,
inquitj supersunl de eprum dhcipulhj qui Lalinam utrumqueperuiinisterium reverendissimi episcopi-(j)
Grmcammtelinguatn,, feque ut propriamln qua nali Joannis, jubente Ceolfrido abbate,-suscepi. Ex quo
$pntf no)unt. Transeunte autem ad cceleslia Palre tempore accepti presbyleralus, iisque ad annum
Guthberto (b), ille"Vitseipsius egregius quandoque setatis mese quinquagesimum '(h) nonum, Iioecin
^criptor Jojurus Beda,, ajtalis jam tunc undecim, 'Scripturam sanctam, inese meoTuraque necessitati,
^studBvero in rnonasterio quatiior annos habebat. ex opusculis^yenerabiliumPatrunrbreviler annotare,
5. ^.nnoautem^pminicajlncarnaiionis seplingen- -siveetiam ad formam -sensuset inlerprelationis eo-
iesimo .trigeshno quarlo,.jmperii autem (c) Ceolvulfi "rum superadjicere, curavi.
septimo, episcopatus yero Etlielwpldi anno undecisso, 5. (i) In principium Genesisusqueadnativitatem
jlla Ecdesie catholicselucerna, ad eam qusese illu- Isaac £t cjeptionem Jsmaelis, libros tres^ De taber-
jninayerat Jucera; illa vena aquoesalienlis in vitam j> naculo et vasis ejus ac yestibus sacerdotum , libros
ajternam, ad fpntem vivura Deum pervenit: saero- tres. Inprimam partem Samuelis, id est,nsque ad
rum scilieetlihrqrum £ompQsitor, Venerabilis pres- moftem Saulis, libros quatuor. De oedificationetcm-
lylerel monaclius Beda, defunclus anno selalis SUOJ pli allegoricse expositionis, sicut et coetera, IjJLros
quinquagesimo^iono, ex quo autenj jex (d) Oswaldus duos. Item inlibrosllegum, libruin iriginlaQuoeslio-
ctaniisteSjAidanus pontificalem cathedram et mona- num in Provefbia Salomonis, libros fres. Iu Canlica
chorum habilationem in Lindisfarnensi insula insti- canticornm, librossex. In^Esdram etNeemiam, tres.
tuerant anno cenlesimo piimo,~a conslructione vero In canticuin Habacuc , unum. Tn librum beati Patris
r jnonaslerii Petri apostoli In Wiramulhe sexagesimo Tobise,explanationis allegoricsede Ghristo el Eccle-
^ecundoj ^grro a Patris Cuthberli transitu quadra- sia, librum unum. Item capitula lectionum in Pen-
gesjmo nono. Qui yidelipet Beda, in extremo qui- tateuchum Moysi, Josue, Judicum. In libros Regum
^dein mundi angulo vivens latuit • sed ppsl mortem et Verba dierum. In llbrura beati "Palris Job. InPa-
pe? jiniversas niundi jartes,, inlibris suis yivens, 'rabolus , Eccletiaslen , el Cantica canticorum. In
omnibus jnnojui.t: in quibus profeclo lerrarqm regio- Isaiam prophetaro ,lEsdram quoque efKeemiam. In
punique diversaruni situs, naluras, qualitates subli- /i EvaKgelium Marci libros quatuor. In Evangelium
iiter, quasj ipse .cunctas peragrasset, plerumque de- Lucse,libros sex.HomiliarumEvangelii, Iibrosduos.
scribit, cum|amen abinfan|ia in monasterio nulritus, In AposlolumJqusecunquein opusculis sancti Augu-
totam ibij us<ju§ ad eyocationis suae diem, vilam slini expositalnveni, cuncta per ordinemtranscribere
transegeril. Se verfl quisguam aljud quaiu res est cura\i. In Actus apostoloruin, libros^tluos. In Epi-
de iljo nos dj.cer£suspjcetur , ipsius de se ipso dicla stolas seplem canonicas, libros singulos. In Apocaly-
J5ubjuugere«ongr.uum videtur. psim sancli Joannis, libros Ires. Item capitula ieciioi-
iPAPUT II. num in totumNoyum Teslamentum? exceplo Evan-
Raiio ywndiel scripla spncli Bedmvetbis relata. gelio. Ilem librum Epistolarum ad diversos, quarum
i, Ego, jnquit, Beda famulus Cbristi cjt presbyter de ,sex xtatibus sseculi«na >est; demansionibustilio-
<rnonasteriibeatorum -apostplorum Pefri jet Pauli, rumlsraei, una; una de eo quod aitfsalas, Et clauden-
quod est ad Wiremuti ct Ingyryum f natusjn lerri- lur ibi in carcerem, et post dies mullos visilabuntur.
lorio .cjusdem monasterii, jeumcssem annorum sep- De ralione bissexli, una; <lespquinociiojuxta Anato-
lem, cura propinqijornm dajos sum educandus reve- lium , una. llemde'hisloriis sanelonun librum (jj)
reQdissimoabbati Benediclo, acdeinde Ceolfiido ; Tiloeet passionis sanctiFelieisconfessorisdeinetrico
cuucturoqueex eo fempus yitse in.,ejusdem monas-: D Paulini opere, in prosam transtuli. iibrum fy) Vitse
Serii habilatjone peragens, mnueiu niedjlandis Seri- ,et passiouis saucti Anastasii, male de'€r3cco transia-

j(o) Llb. lv. Hi^t. eccles. Anglorum, cap. 21. {h) Hinc coUjgimns aut .sanctum fiedam nalum
(6) ifortuus est sarictusCulliberlusanno 687,&ria jsub initium anni 67J, etimque.ista scripsisse , non
quarta20 Marlii. diu ante obitum , anno 735 , cum coepisset dictum
(c) Acla sancli Ceojyulfiregis, cui Beda suam Hi- aJtatis annum 5i); aut certe annos chronicales surai,
storiam inscripsit, dedimus 15 Januarii, cui plura ex ut primus annus, quocunque afiense natus fuerit
Turgolo addi possunt. limatur cum anno J67J.
(d) .Goluntnr Oswaldus S Au^usti, et Aidanus 31 (i) Dehis scriptigvideripossunt Trithemius, Sixlus
ejusdem mensis. Senensis, Possevinus, Bellarmmus, Labbseus, Mi
{e) Ergo anno 696. rseus, Vossius et similes. ~"eque*nira nostriinslituf
esse arbitramur «ingula disculere, el actum ab aliis
(f) Anno 707, igere.
(g) Hicest sanctus Joannes Beverlacensis, conse-
eratus episcopus Hagulsladensis anno 686, dein ar- (j) Hanc Vitam sancti"Felicis illuslravimus ad
chiepiscopus Eboracensis anno 700, ytjni taudjem diem 14 Januarii.
'Beverlaci degensiexyita decessii anno 721, 7 BJaii, (A.)Consule qusede:hac Vlta diximus-ad'diem 2~
ad auem diem Acla iilustravimus. Jajiuarii in conimentario proeyio num. %.
63 AD OPERA VEN. BEDJl PROLEGOMENA, x
64
tum et pejus a quodam imperito emendatum , prout; A sionis domlnicse, id est, septimo Kalendas Junii;
potui ad sensum correxi. (a) Vilam sancti Patris, vitam ducebat; et nobis suis discipulisquotidie le-
monachi simul et antislitis Cuthberli; et prius he- ctiones dabat, el quidquid reliquum luit diei, in psal-
roico metro et postmodum plano serraonc de- morum eanlu prout potuit se occupabat: totam v<r >
scripsi. (b) Historiam abbatura mouasterii hujus (in noctem in Isetitiaet gratiarum aclione pervigil duc re
quo supernse pietali deservire gaudeo) Benedicli, sludebat, nisiquantum modicussomnus impednct.
Ceplfiidiet Huelberti, in libellis duobus. Historiam Evigilans aulem stalim consuela Scripturarum mo-
ecclesiasticam nostroe insulse ac genlis, in libris dulamina repelivit, expansisque manibusDeo gralias
quinque. (c) Martyrologiumde natalitiis sanctorutti agere non desivit. Verefateor quia neminemunquam
Marlyrum diebus, in quo omnes quos invenife potui, -oculismeis vidi, nec auribus audivi, tam diligenier
non solum qua die, verum etiam quo genere certa- gratias Deo vivo referre. 0 vere beatus vir! canebat
minis, velsub quo judice mundum vicerunl, dili- autem et senlenliam beali Pauli apostoli, Hotrendum
genter annotare studui. Librum Hymnorum diverso est incidere in manus Dei vivenlis, et multa alia de
metro sive rythmo. Librum epigrammalum llieoxico sancia Scriptura, in qnibus nos a somno animaj
metro sive elegiaco.De natura rberum et de tempo- exsurgere, prsecogilando ultimam lioram, adinone-
ribus, libium unum majorem. Libruin deOrthogra- B bat; et in nostra quoque lingua, hoc est Anglicana,
pliia , alphabeti ordine dislinclum. Ilem librum de ut erat doctus in nostris carniinibus, nonnuila dixit.
metrica Arle ; et huic adjecluro alium de Scheinati- Nam et tuncboc dictumAnglicosermonecomponens,
bus sive Tropis libellum; hoc est, de figurismodisque multuni compunctusaiebat: Antenecessatiumexitum
loculionum,quibusScriplurasancta conlexla esl (d). prudenlior<quaniopus fueril nemo exslitit ad cogitan-
6. Cum ergo libros hos pervigili sludio edidisset, dumj videlicet iiinc antequara proficiscatur aninia,
obiit seplimo KalendasJunii Ingyrvoe,ibique sepul- quid boni vel mali egerit, qualiler post exitum judi-
tus esl. Sed posl mulla annorum curricula, ossa illius canda fuerit. Cantabatetiam antiphonas, secundum
inde translata, et cura incorrupto sanctissimi Palris noslram consuetudinem et suam : quorum una est:
Cuthbcrti corpore sunt collocala. In cujus videlicet 0 lexgloiiw, Dominevhtutum, qui triumpltatorhodie
Bedoehonorem porticus ab Aquilonalem plagam ec- super omnes cmlos ascendisli, ne derelinquas nos
clesisesancti Pauli Ingyrvseconsecrata, venerandam orpltanos,sed mitte piomissumPalris in itos Sphitum
fidelibus nominis ejus ibidera prsestat memoriam. vetitatis, alleluia. Et cum venisset ad illud, ne dere-
Ostenditur^etiamIocus hodie, ubi de Iapide mansiun- linquas nos orphanos, prorupit in lacrymas, multum-
culam habens , ab omni iiiquietudine liber , sedere, que ilevit; et posl horam coepilrepetere quse incho-
medilari, legere, diclare consueverat et scribere. ^averal, et sic tota die faciebat; et nos quidem
Traiisiit autera ipsa die solemni Ascensionis Domi- audientes hoec,luximuscuin illo. Altera vice Iegimus,
nicoe; cujus nos transitum melius verbis ipsius scri- altera ploravimus : imo semper cum flelu legimus.
ftendumputamus qui ejus discipulus, vocabulo Culh- 5. In tali lseiilia quinquagesimalesdies usque ad
berlus, prsesens adfuit, ad condiscipulum taliter diem prsefatumdeduximus : et ille multum gaudebat,
Scribens. Deoquegratias agebat, quia sie meruissel infirmari.
CAPUT III. Referebat, et ssepe-dicebat •.•FlugellalDeu.somnem
Morbuset obilus a-Culhbertodisciputorelalus. filiumquemlecipit, et inulta alia de sacra Scriplura ;
1. Dileclissimo, inquit, in Cliristo colleclori senleniiam quoque sancii Ambiosii: Non sie vixi ut
Gulhwino, Cuthbertus condiscipulus in Domino, me pudeat inier vos vivere, sed itec mori limeo, quia
aJternam saluteni. Munusculumquod misisti inultum bonumDominumhabemus.Ii>«w. aulem diebus duo
libenler accepi, mullumque gratanter lilleras luse opuscula, multum memoria digna (exceptis lectioni-
dcyoue erudilionis Iegi. In quibus maxime quod de- bns, quas accepimus ab eo, et cantu psalmorum),
giderabam,missasvidelicetet orationes sacrosanclas, facere sludu.t, id est, a capite Evangelii sancli Joan-
pro Dco dilecto Patre ac nostro magistro Deda, a 0 nis, usque ad eum locum in quo dicilur, sedhmcquid
vobis diligentcr celebrari reperi. Undedeleclat magis suntinler lanlos? in noslram linguam ad utilitaiem
pro ejus charitate, quanlum fruor ingenio, paucis Ecclesioe converlit; et de libns notarum Isidori
sernionibus dicere, quo ordine migravit a sseculo: episcopi excepliones quasdam, dicens : Nolo ut
cum etiani -hoc le dcsiderasse el poposcisse intel- discipulimei mendaciumlegant, ct in hoc post obitum
lexerim. meum sine fruclu laberenl.
2. Gravatus quidem est inlinnitalc maxima cre- •4. Cum venisset autem terlia feria ante Ascensio-
berrimi anheliius, ct lainen pene sine dolore aliquo nem Domini, coepitvehementiusaegrotarein anhelitu,
anie dieni Hesurrcctionis dominicaj, id est, fere et modicus tumor in pedibusapparuit. Tolum aulem
duabus hebdomadibus.Et sic postea loetus et gau- illum diem docebal, et hilariter dictabat; et nonnun-
--dciis, gratiasque agens omnipotenti Deo, omni die quam inter alia dixit: Discitecum festinalione,nescio
ct nocte, hio horis omnibus usque ad diem Ascen- quandiu.subshtam, et si posl mocUcumtotlat me fuclor

(a) Hanc illuslramus ad 20 Marlii. ActorumMartii.


(b) llanc editam a Jacobo Warceo supra diximus. (rf) Huc usque Beda, reliqua hujus capitis allexuit
'c\ Hoc nos ex vm Mss.edidimus antc tomum II Turgotus.
£g ( VEN. BEDJl VITA A TURGOTO. _ ,66
meus. Nobis autem videbalur quod suum exitum bene ,\ tualia, expansis manibus, Deo vivo el_ vero offerre,
sciret; el sic noctem in gratiarum actione pervigll gratias agens, non cessabat. Scio aulem, frater cha-
du'xit. Mane illueescente, id est, feria quarta, prse- rissime, quod multa possem narrare de eo; sed nunc
cepit diligenter scribi quse coeperamus; et hoc feci- brevitalem sermonis ineruditio lingusefacit. Atlamen
mus usque"ad tertiam horam. A tertia autem liora cogito (Deo adjuvante) plenius de eo scribere, quoe
anibulavimus eum reliquiis sanetorum, ut consuetudo oculis vidi et auribus audivi.
diei lllius poseebat: unus vero erat ex nobis cum CAPU.T IV.
illo, qui dixil illi : Adhuc, magister dilectissime,
unam de libro deest: vide- Corpus sancii Bedm Dunelmum translatum et djssi-
capitulum quem dictasti, palum, ex histotia Turgoli et Wodi. An Romm
lurne tibi difficileplus le interrogari ? At ille : Facile reliquiw.
jesl, inqiiit, accipe tuum calamum, et tempera, et i. Sub («) Eadmundo antislite in Ecclesia Bunel-
feslinanter SGribe.Ojiod ille fecit. mensi claruit quidem Presbyler, vocabulo EKredus,
5. Nona autem hora dixit mihi: Qusedampretiosa filius We'stou, qui usque tempus (b) Egelvini episcopi
inmea capsella habeo, id esl, piper, oraria et. in- permansit, Erat in omnibus sanclo Culhberto devotus,
uensa; curre velociter, et presbyteros nostri mona- vir mullum sobrius, eleemosynis deditus, in oratio-
slerii adduc ad me ut et ego munuscula, qualia Deus B num studio assiduus, lascivis et impudicis terribilis,
donavit, illisdislribuam. Diyilesin hoc sseculo,aurum honestis vero et Deum timentibus venerabilis, custos
et argentum, et alia quseque pretiosa student dare: Ecclesisefidelissimus... Cum crgo presbyterprsefalus
ego autem, cum charitate multa et gaudio, fralribus honestam ac rcligiosam ageret vitam, j ussus per visio-
meis dabo quod Deus dederat. Et prsesentibus illis nem perantiqua monasleriorum et ecclesiarum loca in
loculus est ad eos unumquemque monens et obse- provincia Northanymbrorum discurrere, ossa sauclo-
crans pro ipso missas celebrare, el orationes dili- rani, quoe in illis sepulta'noverat, de lerra levavit,
genter facere, quod illi libenler spoponderunt. Lu- ac declaranda populis ac veneranda supra bumum
gebant autem et flebant omnes, maxime quod dixerat locata reliquit....'Ad monasterium quoque, quod est
quia sestimaretquod faciem ejus amplius non multum Ingyrvum, nbi Bedam doctorenmonversatum, defun-
in hoc sseculoessenl visuri. Gaudebant autem de-eo ctum et sepultum noverat, singulis .annis advenjenle
quod dixit: Tempus est (si sic factori meo videtur) ut anniversaria dormitionis, ejus die venire, ibique
reverlar ad eum qui me fecit, qui me creavit, qui-me, precibus ct vigiliis solebat insistere. Quodam lem-
quandonon eram, ex nihilo formavil. Multum tempus pore juxta morem illo pergens, cum aliquot ibidem
vixl, bene mihi pius judex vitam meam prmvidit'. tem- dies solus in ecclesia orando et vigilando transegisset,
pus resolutionismem instat, quia cupio dissolviet esse C nescientibussociis, summo diluculo solus, quod ante
cumChrislo; etenim anima mea desiderat regem meum
nunquam consueverat, Dunelmum rediit, sui scilicet
Chrislumin decore suo videre. Sed et alia multa ad seereti nullum volens testem habere. Nam cum
aj3ilicalionemnostram locutus, in Iselilia diera usque niullis
postea vixisset annis, ad prsefalum monaste-
-advesperam duxit. rium, tanquam jam adeplus id quod concupierat,
6. Et prajfatus puer Wiberth adhuc dixit: Magis- amplius venire non curavit. Unde ssepius a suis fami-
ter dilecte, adhuc una sentenlia non est rescripla. At liariter requisitus, ubinam Venerabilis Bedse ossa
ille : Scribe, inquil, cilo. Post modicum dixit puer : requiescerent, certus de re inquisita, sic erat solitus
Modo senteniia descripta est. Ille autem : Bene, ait, Tespondere ; Hoc, inquil, nenio me cerlius novit.
veritalem dixisti; consummalum est. Accipe caput Firmum, o dileclissimi, el procut oinni dubio cei-ium
meumin manus tuas, quia -multumme delectal sedere habeaiis, quod eadem theca qum sacratissimum corpus
ex adversoloci sancli mei, in quo orare solebam, ut el Patris Cuthberli servat, eliam ossa venerandi doctorh
ego sedensPalrem meum invocare possim. Et sic in et monacld Bedmconlineat, Exlra hujus loculi hospi-
pavimenlo suoe casulse decantaus, Gloiia Palri el lium nemo quwrat porlionem ejus retiquiarum. Hsec
Filio el Spirilui sanclo, cuni Spirilum sanclum nomi- diceus familiares suos silentio prsecepit legere, ne
nasset, spiritum e corpore exhalavit ullimum; atque ® scilicelcxlranei, qui tune in ecclesia ipsa conversa-
(utshie dubio credendura esl) pro eo quod hic sem- barilur, injurias aliquas machinarentur; quorum
per devolissimus in Dei Iaudibus laboraverat, ad summum studium erat reliquias sanctorum, et ma-
gaudia desideiioruro coelestiummigravit. Omnes au- xime Bedae, si quas possent, ^uferre. Unde cum ipse
!em qui audire vel videre obilum Bedsepatris nostri sanctorura ossa cum sanctL Cuihberti coTpore, ut
valebant, nunquam se vidisse ullum alium in tam supra dicluiu est, Iocarel; id omnino occulte facere
magna devotione alque tranquillitate vitam finiissc studebat. Cujus de Beda sententise concordat etiam
d;cebant. Quia, sicul audisti, quo usque anima ejus illud (c) Anglico Sermone compositum (d) carmen :
iu coroore fuit, Gloria Patri, et alia quoedam spiri- ubi cumde statu hujus loci et de sanetorura reliquiis,

(a) Eadmundus electus esl anno 1020, al posl usque ad lempora Normannorum, quando paulatim
quinquenniumconsecralus, mortuus anno 1048. iingua hodierna Anglicana introducta est.
(b) Cum post Eadmundum praefuisset inensibus x, (d) Exslal hoc carnien cbaraclere simul et sermone
ordinatus est Egilricus qui abdicavil anno 1058, ei Anglo-Saxonico poslhisloriam Turgoti, columna 76,
babuit successorem Egelwinum. et aliquod non absiniile exstet, pag. 76.
, (c) Intelhgitur lingua Anglo-Saxonica, quscyiguil
- '
67 AD OPERA VEN. BEDTE PROLEGOMENA. fig
Sjuse in eo continentuf, agilur, etiam reliquiarum A. presbyter , qui fecit hdmilias; et ejus ob reverenliam
Bedse una cum, cseleris ibidem menlio Iiabetur. Cu- anliqut nostri penitus noii transibant per eam, nee nos
jus nimirum ea ossa fuisse noscuntui quse multis Iramire permiltebant. Ubi Paulus anijotavit ista :
post annis cura incorrupto Patris Culhberti corpore Romanus presbyler auctor itosler in hac sua hujus
a cseteris reliqulis segregata, in (a) lineo saccello in- ^Basilicmsancti Tetri desaiptione, meiito adnotavit
veniebantur loeata. sepuitutam Venerabilh Bedmin hac basitica posilam.
2. Antonius a Wod, lib. n historise, et Anliquita- Verum hsec acceplio a majoribus adeo tenuis visa
tum Universitatis Oxojiiensis, pag. 61 : Sanctus cst posteris, ut in enumerandis reliquiis hujus eccle-
BeHa, ait, in Gervicensimonasterio requievit, Retiquim sisementionem VenerabilisBedaj non voluerint facere
dein ejus Dunelmum transduclm sunl, scrinioque ho- Onuphrius, de vn Urbis Ecclesiis, pag. 54 et 55_,
•noiificeinclusm, atque sub initia regni reginm Elisa- Pompeius Ugonius, in Historia stationum, pag. 103
beihm zelo.fanalico coireptusWhittinghamus, decanus et sequent., el passim alii. Nulla etiamlit
ejus mentio
inUiguns Dunelmensis,ejisdemVempiodetraxit el pror- in OTdinedivini officii, in quo prajscribitur veneratio
MS dissipavit. aliorum sanctoram, quorura ibi sacra corpora aut
Z. In basiliese veteris Valicanse descriptione, a uotabiles reliquise asservantur. Nempe ut urbs-Gtenua
Romano ejusdemEcclesiaj canonico,tempore Eugenii B>suum multo juniorem Bedam eumdemqiie sanclum
•papicIII, composila, -ct a Patilo de Angelis illustrata, habuit, de quo egimus die x Aprilis, et curn Anglo-
'pag. 117, ipse Romaniisila loquituf'. Requiesciletimn rum doctore perperam confudit; sie etiam videlur
ante porlam argenleam, sub rota scilicel porphyretica, factum Romse, occasione alicujus Bedse, ibidem post
itt anoslris majoiibus accepimus, Venerabilis Beda plura forsan soeculasepulli.

(a) Malnresburiensis,,hb. in de Gestis ponlificum nuni. 6, ista leguntur : Ossa Venerabilis Bedat, qtti
Anglorum, asserit ossa sanctoiumTJedseet Ceolvulfi Vitamsuncti Culhbettidiliicide consaipsemt, una cum
in smgulis saccis lirieis referla. In hisloria tiansla- illius coipore hospiliumquielh hablterant, qum pariier
tionis corporis sancli Cuthberti in novam tumbam continebat sacculus de Imo.
-anno 1054, a nobis exraanu scriptis relata 20 Martii,

DISQUISTTIO
i)E 1[EN. BED^E ET FtORJ DIAGONl LUGDUNENSIS C0MMENTAB3IS
IN PAULUMEX DICTIS S. AUGUSTINI.

(Mabill.vet. Anaieet.)

Tres invenio antiquos auclores qui commentarios C tano, quam Bedse, ctti alium tribuitbrevioreni, libris
. in Epistojas Pauli aposloli ex roeris sancti Augustini ilidem sancti Augustini excerptum, qui liber tolus,
centonibus contexuerunt. Primus est Pelrus abbas inquit, non admquatur magmtudine medietati solius
TripotUancvprovincim, qui sancli Pauli Epistolas ex exposilionisEpislolw ad Romanos, quse in alio com-
capitutis opusculorumbmli Auguslini subnolassenur- mentario habetur.
mtlur, ut per m alienum sui cordis declaret arcanupi, Magno post Robertum intervallo iHuslrissimus
inquit Cassiodoru,;, in lih. de divinis Leciionibus, cardinalis Baronius, ad annum GhristLS62existimat
cap. 8. AUer est veijerabilis Beda, cujus haec verba commentaria illa typis edita non esse Bedse,sedPe-
sunt in fine Epitomes historioe: In Aposioloqumcun- tri abbalis, qua in re cum Roberto consentit. Sed in
que m opusculh sancli Avtjuslwt inveni dtcta, per or- hoc recedit ab eodem, quod neget uilam hujusmodi
dinem transcribere curavi. Terlius est Florus diaco- commentationem in Paulum a Beda conditam. esse;
. HUSJseu (ut Wandalberto monacho Prumiensi ejus aitque verba illa Bedse qusesuperius retuli, in ipsius
oequali visum esl) subdiaconus EecIesi.eJ-.ugdunen- Epilomen ex aliorum additaraento irrepsisse.
sis, vir suctempore doctrina et erudilione clarus. A Baronio disseniit Bellarminus in libro de Scri-
Ex his ttibus comnientariis unicum habemus ty- ploribns ecclesiastiejs, aifque nihil impedire quomi-
pis editum inter opera Venerdbjlis Bedte, ipsjusque D nus duoauctoiHss, Petrus abbas et Beda presby.ter,
,jiomine proenotatum; sed an vere Bedoe tribui de- diversis temporibus et locis in Paulo ex Augustini
beat, jam dudum-magna lis est inter studiosos. Id scriptis explieando desudaverint. Imo certe nihilim-
testalur Rober.lu> de Torjnneio abbas in monte pedit quominus liis duobus tertium adjungamus,
sanciiMiehaelis, in prologo quem proefixitAlfbrevia- Florum diacoifum Lugdunensem, ut poslea demon-
lioni expositionis Epistolarum Apostoli secundujn sirabo.
Augustinura, quo in prolog.». apud, Acherium no- Hoec cum ifa sint. manent tamen dislracta ern
.slrum, in appendice ad Guiber.fcumedito, cqnset dito>rura sufiragia circa vulgatuffl commenlaritim.
Robertus, prolixurn illum Goramenlarium (quem ip- ~ queni Bedsealii tribuenduni eensent, alii dfeirahunt
" sum esse
quiinter operaBedse modo exstat nondu- Et mihi quidem aliquando*euni ipsiusJBedajelogimr
Itito) potius tnbuendum esse Petro abbali Tiipoli- . texerem. in sueculo terfio Benediclino, visus fuitBa-
p FLORI COMMENTARIIS. 70
cem porro posterioris voluminis hsec subscriplio le«
^vnuetimw, a senten- {gitur : Compositus,id est scqiptus, esLtjbenhle a Ri-
chero subptiore, et Joanne suo sciiptoi e el monoculo»
anno quo re&liiutaesl ecclesia,sanclh JoannhCoibeim,
Commeniarium aliquem in Paulumex dictis Au- el ( Turonis eslsecunda sedes Romanm urbis, anno
Tlteodoricoephcopo*
cuslini a Bedaconsarcinatum fuisse, conslans debet 1161, Ludovicorege Francorum,
esseomnium persuasio, lum quia id diserte Beda te- Ambianensi,JoanneabbateCotbeiensi.Insignem bunc
statur in Epitome sua, probantibus libris tam editis locum 1 jam adveriit ilkslravilque eruditjssimus vir
ad Lupi epistolam
quam mss., tum quia Hincmarus, Rhemorum archi- 1Stephanus Baluzius in notatione
episcopus, ac Lupus, Ferrariens'B abbas, boc Bedse 76, ubi observat scriptoreraiistum boc loco respicere
collectaneum Iaudanu Hincmarus quidem in posle- ad synodum in urbe Turonica ab Alexandro III lunc
riori opere adversusGothescalchum, cap. 1: Siquit temporis eeiebratapu quara urbem<scriplor,eo quod
tumen, inquit, eosdem tibtos ssnhabel+videat incol- tum ibi sederet Alexandei'} vocat secundafh sedeiin
lectionevenerabilhBedmm esbyleti de opuseulissanfiti Romanaeurbis. Apposile quidero ad hunc lociimBa-
AugustinisuperApostokan, el ibi discere poleiil quod, luzius. Non prseleream tamen quod legisse me rae-
anlea ignoravit. Lupns vero in epistola 76 aieum- g mini in TTevirensium Broweri Annalium lib. xiv,
dem Hiticmarum: CollectaneumBedmin Aposiolnm _u")i referlur Ivonis cardinalis et legali apud Tievi-
exopetibus Auguslhii vetilus sum dirigere, propterea r,ossepulli epilapliium, cujus. uUimuoi distlGhon sic
quod lanlus est liber, ut nec sinu cefari, nec pera pos• habet:,
set salh commodeeonlineri. Sole duodenasJubi vertente Kalehdas,
Itaque nemo jam in dubium,revocare potesi, as. Romasecundaiiniliiexsequiasvenerandas»
Beda collectaneumediderit in Apostoluin ; nee Ba- ubi videsTrevirorum civitatem appellari Roniam se-
ronius dubitasset, si-ad ea quoe mox proluli argu- cundnm, forsan ob copiam sacrarura reliquiaruiitt
menla animum intendisset. At videndum porroi est quibus abundat urbs illa, vel ob frequentiam honii-
qualis sil ille Bedsecommentariuss num eo voli causa confluentitimv Ob eam siquidera
IL. causam eliam lioc nomine affectam lego Corbeiam
Duos inveni G-odicesTnembraneosejusmodi col- nosffam a Gerardo in libro de Miuaculissaneii.AdeiV
leclaneum sub Bedoe nomine continentes: ununt bardi, cap. i, ubi, relatis Adelnardi rolraculis, Uoac
annorum fere ociingentorum, alterum septingenio- subdit: Exinae Itujuscemodi pmai ita- tbnge-Meque
rum. Primus codex hunc praefert titulum r CollBcla- empil valgati,ut Coibeia* nterilo*ditceMur ALTER^
neutnBedmin Apostolumex operibus VeatiAugusiini.Q| ROMA appellari.
Tum commenlarius in fisecverba, Pauhis serMsJe- Verura ut ad propositfim reverlaf, ndrr- SOluiu
m Clttisti vocatus aposlolus,etc.^ ineipit in hunc mo- Corbeiensis" GOdex, sed et alii plures prsedicliua
dum : Ex libro contra quinquehmteses. Ordo iste se- commentarium Flbro diaebno tribuunt: quos inter
quendus est, ut loquens de Evangelio, non sileam.de numerandus est iHe qui usdi fuil THthcmio. Quem.
ptophetis, etc., Hic eodexdesinit njEpisloiaad Thes- Godicem forSan quia Teperit1 in monasterio sancli
salonicenses, aliis foliis avulsis, Trudbnis, Fiorum illutn diacorium, cujusnomehpfse-
AlterCodex ita inscribitur: Incipit liber collectio- ferebat Codex, hionachum Trudonianum fuisse Tri-
nura Venerabilis Bedaj presbyteri, ex scriplis beati themius existimavit. His Godicibus adjungo Aqui-
Augustini episcopi, in Epislolas beati Pauli apostoli cinctensem, in quo prima pafs etfpositionis Episto-
elaboralus. Idem habet e\;ordium ac primus, sic larlim beati Pauli ex libfis S. Auguslini a quodam
vero-desinit: Explirtt collerto^Bzd® presbyteri ex Floto collectadicilur, ea nimirum quselegitur apud
opusculis beali Augustiniin Ephtolas Pauli aposloti. Bedam.
Genuini hujus Bedse coinmentarii necdum typis Prselerea prolixius istud colleclaneum Floro tri-
edili copiam habemus, quem Deo dante afiquando - buitur in veterrima eanonuin colleclione, quoe sub
cum aliis ejusmodi monumenlis inlucem profere-T) • linem sseculinoni, id est ipso Flori soeculo,scripta
mus. videtur, asservata in Anlissiodorensi inonasleno
III. sancti Mariani. Nam in illa collectione boecreferun-
Nunc \idendum est, cui auctori tribuendum Sit tur: Ex LIBRO SARCTI AUGUSTUNT ADOMKO FLOHO COL-
collectaneum sub Bedae nomine hactenus vulgatum." - tECTA: Qui faclus esl ei ex semine Davidsecundum
NempeFloro diaconoEcclesiseLugdunerisis,utfidem carnem. Quod prophetmptwvideiunl el pmdixerunt,
faciunt multi Codicesmss. quorum nonnulli in ma- hoc aposiolividerunl el prmdicavemnt. Qui eful fa-
tius naeas pervenerunt. ctus est, Quid eral? Quid facttis? VetbUtnerat,- cttro
1n primis id probant duo volumina membranea factus est, elc. Qlisequidem legufctur in vulgato,
Bibliothecaj Corbeiensis, in quorum priori statim Bedsecommentario in Epistolam ad Romnnos. Itera
al>initio hsec leguhtur: ContinentUrinhoc volumine in prsedicliapographipag. 1>7addticiturDiclmndom-
expositionesepislolarum beali Pauli aposloli ex ti- ni Flori in hsecverba : Anathemaesl maledictio,dti-
br's sancti Augustlti doclotis eximii, a quodamFloro votttlio; item condemhalus;detestabilis, abbmiiialiilis,
coliecli. Tum in fine cujuslibet Epistolse, nomen ' alienalus, etc. Ilemaliud: Si qUis-vonamal>Domi-
Flori auetoris rebefitur. el inilio sequentis. Ad cal- mm Jesuin Christum, sit analhema maranatha, Si
71 AD OPERAVEN.""BEK*.
""--^ x _
tnul Syro el Gmco utitur verbo. Si quis non amat, Ai VenerabiH'**,^.^
etci Analkema Grwce sermone -dixitconiemmtus; UMvides Bedse~Sonit.^^
maramtlm definivit, donec Dominus redeat. Quseduo nomine Flori, quod pro^^rnn^^
loca re,jefiuntur in vulgato collectaneoapudBedam, quo inlelligitur eam coIleclionenflmtRj,^
priiiium qaMera initio commentarii EpistolajadGa- ascriptam fuisse. "^
~5r^-
1'atas,allerum vero in fine Epistolseprimasad Corin- His unum objici potest, nempeFiorum aliam«mw^
thios. Denique Sigebertus, in lib. deScriptoribus posuisse colleclionem in Paulum ex Patfibus, nec
ecclesiaslicis, cap. 92, meminit coramenlariiaFloro veri esse simile aliasi ex scriplis sancli Augusiini
consareinati in Pauli Eoistolas ex Iibrissancti Au- ab ipso conditam fuisse. Imo vero id maxime facil
gjstini. pro sentenlia nostra. Quandoquidem Florus poste-
Ex liis manifeste, ni fallor, confi.ciluristum com- riorem hanccolleclionem ex duodecimPatrttm opus-
nieniarium nmi esse Redse, sed Florj diaconi Lug- culis eruit, prselermissoAugustino, quem sane non
dufiensis. Non negaverim tameneum in nonuiiUis__prsetermisisset, nisi aliam separatim prius -edidisset.
Godieibusmss. Bed» tribui, sed fere semper addito Posteriorem hanc collectionem ex Codiceins. ma-
nomine Flori; quali Florus non essel nomen pro- joris Cartbusise descriptam Petrus Franciscus Chif-
priuui, sed comntune, florilegiumsignificans. Audi B$ fletius, societatis Jesu presbyler eruditus, Acherio
Roberlum de Torrinneio, in prologosuperius citato, nostro transmisit ac dono dedit, observatque slaiim
de isto commentario agentem : Hoc opus a quibus- in limine colleclionem istam delibatara esse, non
dam vocutur Florus, quiu ex diversh opusculisbeati tantum ex decem, ut Sirmondus scripsit in notis ad
Auguslini excerplus, et quasi defloraius est; a quo Avilum, sed ex duodeeim Patribus, nimirum ex Cy-
(tutemiltud opus colleclum et ordinalum sit, plurimi prianoCarthaginensi, ex Hilario Pictaviensi, ex Am-
dubitanl. Quidam autemimnc Bedmpresbyleroascri- brosio Mediolanensi, (ex Paciano Barcinonensi, ex
bunt, el hoc ideo -quiain fine hislorimAnglorumenu- Theophilo Alexandrino, ex Gregorio Nazianzeno
merans opusculasua, inler alia Iwcad vetbumposuii: episcopis; ex Ephrem diacono, ex Leone papa, ex
t In Aposlolum qumcuttquein Opeiibussancli Augu- Oyrillo Alexandrino, variisque Romanorum pontifi-
slini invenidicla, per ordinem transcribere curavi. » cum et conciliorum canonibus ac decretis, ex Ful-
Vnde et quidam prmdicla vetba, el alia nonnulla in gentio Ruspensi, ex Paulino Nolensi, ac demura ex
eademHistoria sibi connexa assumenles, locoprologi Avito Viennensi episcopis. In duodecimlibros pro
prmdictm colleclioni sententiarum sancli Auguslini totidem Patribus partitus esl Florus eollectionein
ponunt, ex eo volenlesprobare Bedam auctorem hu- suam uno voluraine contentam ; tertium deciniura
jus operis. Cerle quod dicitRobertus ita esse depre- C' ex Auguslino conlexuit, quem uno volumine, quia
liendi in Ms. Collectaneo Claromariscensi duobus majoris erat raoiis, separalim inclusit.
voluminibus contento, in cujus priori apponitur hsec IV.
inscriptio: In hoc voluminecontinelur expositio Epi-
slolatum bealiPauli apostolt a Venembili Bedapres- Hsec de Bedse ac Flori commenlariis in Paulum
nemo in posterum quis cu-
bylero, ut gesta Anglorum lestanlur, collecta ex li- fusius dicenda fuere, ut
vrh sancti Augustiniepiscopi, docloriseximii el fide- jus sit ambigat. De Petri abbalis Tripolitani com-
lissimi, sicul insingulis locis ascripli sunl, etc. Etin mentario dicere supersedeo, de quo nihil raihi ob-
fine secundi voluminis lisec subjiciuntur: Explicit servare licuit. Et fortasse quidem excidil, aut in
Ephlola ad Hebrmos, et terlia pars Florisollecii a partes nostras non pervenit.

DISSERTATIO
DE SCRIPTIS VENERABILIS BEDJE PRESBYTERI ET MONACHI.
CAS.OUDINO.
AUCTORE

(Ex Oudin.Commentariode Script. eccl. t. I.)

Beda, in Britannia ex Anglo-Saxonum genereDl presbylerum a Joanne episcopo, fiorlatu Accse


oriundus, in Girwensi lerrilorio non longe a Tinse Eboracensis
E archiepiscopi ac fratrum mullorum;
iluniinis ostiis nalus esl anno 673. Amplexusa puero aaggressum esse scribere in universam Scripturam
d
vilam monaslicam, in ea per niultos aniios perseye- diversa explanalionum volumina in quatuor ordines
ravit sub Beuedicto et Geolfridomonasterii sancto- cdistincta, videlicet in rapsodias, quajsliones, com-
rum Petri et Pauli ad Tinam abbatibus, in dioecesi raenlarios
r et homilias; in rapsodiis, sive slromatibus,
Dunelmensi. Vulgo appellalus presbyler Anglus ac vel -\ collectaneis, my=licas magis quam hisioricas
Venembilis, quamvis esset monaslico instituto addi- eexpositiones congregasse ex probalissimis Ecclesise
clus. Ex Sixto Jsenensiin Bibliolheca sancla observa doctoium
c sententiis, etc.; in commentariis \ero
factum illum "anno selatis suoe 50, Domini 703, (quseslionibus et homiliis, in quibus frequenlius el
73 DISSERTATIODE SCRIPTIS VEN. BED^). 74
sermone et sensu suo utitur, stylum habere nec A A finem Historisesuse Anglorum. Unde quamvis adhuc
omnino inelegantem, nec affeclatse eloquentise cu- aliqua postmodum scripserit, polissima lamen in lioc
riosum, sed temperatum et medium. Obiit anno 73S, indiculo eontinehtur. Hujus utriusque de quibus lo-
die 26 Maii, sive vn lialendas Junii, quo Ascensionis quimur Beda non meminit in suo indiculo; nihil
Doniinicsememoria celebrabatur. J3e illo appendix tamen in iis esl quo Bedsedenegentur.
anonymi ad ecclesiaslieam Anglorum Historiam, ab De Arte meirica liber, 2S.
eo adannum 731, ajlatis S9, perduclam, ac Ceol- De Schemalibus sacrm Scripturm, 42.
wulfo Northumbrorum regi dicatam; ejus epita- De Tropis sacrm Scripturw, 47.
phium, Alcuinus episfola S, ubi nobilissimum sui De Orthographialiber, 53. Horum omnium meminil
temporismagistmm appellat; Honorius Augustodu- Beda in ultimis indiculi sui his verbis : Librum de
nensis initio libelli rv de Luminaribus Ecclesise, ubi Orthographia, alphabeti ordine digestum; item librum
Romsemortuum ibidemque esse sepultum falso asse- de metricaArte, ethuic adjectumatiumde Schematibus,
rit; Sigebertus Gemblacensis, de Scriptoribus eccle- sive Tropis libellum,lioc est, de figuris modisqueio-
siasticis, cap. 68, qui minus accurate mortem ejus culionum, quibus Scriplura sacra contenta est. Beda
anno 631 assignat, ul ex die ascensionis cum 26 Maii sacerdos de Orthographia ex Ms. Bongarsii editug
concurrente colligitur, quod anno sequenli contingit; B « primura Hanovise1605, iu-4°, ab Elia Putschio do-
GuillelmusMalmesburiensis, lib. i_, cap. 3, qui eum clissimo juvene inter veleres Grammaticos, pag. 2327
a Sergio papa Romam voeatum asserit, cum tamen ad 23S0, diversus a Iibello ejusdem argumenti qui
ex Anglia nunquam pedem movisse, certo certius TJedsevulgo ascriptus, inter ejus Opera ssepiuspro-
constet; atque ex recentioribus cardinalis Baronius, diit, et infra a Pulschio exhibetur, cum ejusdein libro
qui multa de eo disputat in Annalibus, et in ejus uno de Ratione metrica, pag. 2350 ad 2383.
ajtate designanda, et quibusdam aliis hallueinatur; • De arithmeticis Numeris, 72, cum dialogo de Notis
Gerardus Joannes Vossius, lib. n de Historlcis La- numerorumet ratione temporum. Ad eum speclant
tinis, cap. 28; Joannes Mabillon amplissime omnium quorum meminit in indiculo suorum Operum.
in elogio doctissimo illius, quod contexuit sseculom, De arithmelicis Proposilionibus, pag. 100. Ejusdem
Sanctorum ordinis divi Benedicti parte, seu tomo I, \Bedsevidentur.
pag. 554 et sequentibus, quem in mullis sequimur. De Ralione calculi, pag. 111, et de Divisionenu-
Collecta primo in unum omnia Venerabilis Bedoe merorum ad Conslantinum,ejusdem videntur.
Opera,-quehinc inde variis atque incullis Editionibus Opusculum de Loquela per digitorum geslus, pag.
separatim antea impressa fuerant, atque Parisiis, - 127. Itemque libellusde Ratione unciatum, pag. 141.
anno 1544, tribus in-fol. tomis edita per Franciscum Sunt certo Bedse ejusdem, cuin in prologo
loquatur
Jametium. Cumque bibliopolseopus successisset, illa de opusculis suis de Natura'rerum et ratione
tempo-
eadem novis ornata curis atque accessionibus, ibi- rum quos appellat libellos, et a se quondam striclo,
dem, anno 1554, octo tomis in-fol. repetita sunt. id est brevi, sermone compositos. Sunt autem hi duo
Tum item tomis octo Basileseanno 1563, apud Joan- libelluli quasi prseludia majoris Operis de Ralione
nem Hervagium, denique et Colonise totidem tomis temporum quod nune prolixius scribere necessarium
anno 1612, apud Antonium Hieratum. Hse qualuor duxit. Venerabilis Bedse presbyteri tractatus brevis
Editiones Operum Venerabilis Bedse, quarum tres -de Gomputo, sive loquela, per gestum digitorum,
ultimce eodem modo procedunt. Nos ultimam anni exstat in Operum BedoeEditione Coloniensi novissi-
1612 Coloniensemsequemur,quse anno tanderal688, ma anni 1688, tomo I, pag. 127, cum glossis Bride-
ibidem, ordine eodem repetita fuit, illamque seeun- ferti Ramesiensis monachi, sed admoduin jejunis,
dum tomos et ordinem in iis conlentum singillatim scboliisque Joannis Noviomagi. Libruirilhunc in
expendemus, cum pauci sint qui Opera Bedseattri- multis ab usu veterum recedere observat" Barthius,
buta accurate expenderint ad proximas Editiones Adversariorumlib.n,cap.l2.Confer Rhabani abbatis
illorum correctiores. T Fuldensis librum deComputo quem Stephauus Balu-
j.
CAPCT PRIMUM. zius, Miscellaneorum lomo I cdidit, et Nicolai Smyr-
De lomo primo Operum Venerabilis Bedm- nsei Numerorum notationem per gestum digilorum,
quam Grsece et Latine cum Beda de Indigitatione,
Gontinetilleeaquseadgrammaticam,arithmeticam,
musicam et similes artes Parisiis, in-8°, evulgavit Fredericus Morellus, post
geometriam, astronomiam, Morellum Petrus Possinus, Romse 1673, in-folio, ad
pertinent. Estque congruo ordine si
dispositus, sup- calcem CatenseGrsecorumPatrum Marcum et
Spici-
posita BedseOpera ad calcem voluminis cujusque, sui evangelici. Idem Possinus notas nescio cujus
vel ad ultimum Operum omnium volumen, omnia legii
Jam addidit, et figuras o-xjjf/cmo-^covXfSjpo^.oyio-raSvin
conjectafuissent. expendamus singillatimsingula. aes incidi euravit
Incunabula grammaticwartis Donati, pag. 1. pag. 449 et sequenlibus.
De octo patlibus oraiionh liber, pag. 14. Contexuit Libellus de Argumenth lunm, pag. 145, CUJUS non
Venerabilis Beda indicem potissimorum suorum meminit speciatim.
Operum ex quibus facile genuina a spuriis dislingui Compulusvulgaris,qui dicitur Ephemetis, pag. 169
possunt, quem annis lantum quatuor ante mortem, et seqq., cum Kalendario, nullatenus est Venerabilis
anno nempe 731, setatis 89, corapositum legimus sub Bedse presbyleri. Hoc invincibiliter cognoscitur ex
PATROL,XG, 3
7S AD OPERA VEN. BEDJI PROLEGOMENA. 76
leetione calendarii, ubi innumeraj sanctorum com- £A nonagesimumquinlum annum salutis, quibus conti-
memorationes, qui Beda posteriores sunt; unde nentur tres citcuii magni. Asserit hoc opus Venerabili
miror qua fronte, quave impudentia, potuerint bo- Bedse prsemissa prasfatio pag. 256. Quse quamvis
mines tale opus ascribere Bedse, anno 735 mortuo... anonyma sit in impressis, lego tamen eam esse Ab-
Atque ut plurima paucis compleclamur, hic auctor bonis abbatis Floriacensis, qui auno 1004 mortuus
meminit ad diem Junii 5 sancli Bonifacii Mogunti- est, de cujus scriptis lam impressis quam deperditis
nensis archiepiscopi, qui mortuus est anno 754, vi- doclissime agit Joaniies Mabillonlomo II Analecto-
ginti circiter annis post Bedam. Meminit ad diem rum, pag. 240, ubi varia prajludit.
Julii4 sancti UdalriciAuguslaniepiscopi,qui sseculox De Cyclopaschaii, pag. 306, de quo plura docebit
roortuus est. Iteraque eodem mense,ad diem II Julii, te iEgidius Bucherius, presbyterSocietalisJesu, com-
translationis corporis sancti Benedicii in Galliam. mentariis suis doclissimis in canonem paschalem
Bie 15 Augusti, meminit festi Assumptionis beaise Victorii Aquilani, quos in-folio edidit Antuerpiseex
MariseYirginis. Die8 Septembris, meminitNativilatis officina Plantiniana, sumptibus Balthazaris Moreti,
heatte Mariaj Virginis, qusefestivitates apud Laiinos anno 1633.
sseculumix nonexcedunt. Denique in versibus quibus Liber de Constilulionemitndicwlestis terreslrisque,
omnem anni distributionem colligit ad finem operis, "1 pag. 523. Haudquaquamindignus est qui Bedsetri-
facit mentionemsanctseElisabeth Thuringicse,ordinis buatur, quainvis nihil habeam quo ipsi affirmem,
sancti Francisci, quaesoeculodemum XIHfloruit: illiusque ipse in indicuio Operum suorum non memi-
FertilisElisabethcantatThuringialaudes. nerit. ,
Nonnulli sunt opinati scriptorem hujus laboriosi Libelliduode Musica theoricaet practica, pag. 544,
operis fuisse Yandelbertum monachum Prumiensem, suppositi Bedsesunt, variis ex argumenlis. 1° Enim
qui sseculoix floruit; sed, Deus bone, quam enormi- afiectal iste seriptor, libellon de Musica practica,
ter conjectantur! Quomodo enim fieri potest ut qui afferre exempla cantuum desumpta ex officiis festo-
sseculoix vixit et morluus est, faciat mentionem rum beatse Marise Yirginis, qualia sunl: O Mutia
sanctaj Elisabeth viduse, quaesoeculoxm floruit ac beata geniirix, etc , Mdrim prmconio,devotoservitio,
defuncla est ? Certum est scriptorem harum Ephe- etc. Al festa ista bealse Virginis haudquaquam in
meridum esse Germanum, ex affeclionequam habet Ecclesia Laliua ante soeculuraix temporibus Ludo-
in recensendis Germaniij sanctis, el martyribus, et viciPii vel Caroli Magni invaloerunt, unde hsec ad
episcopis, ut legenti conslabit. At quisquis ille sit, Bedam spectare nullalenus possunl. 2° Exempla ista
non videtur mihi excedere, quoad selatem qua vixit,, p Sunt prosarum, quale et istud, 0 Maria, virgo Davi-
mediuni vel finem ssecuhxm. Hcecbonus Cavus non dica, etc.,"itemque alia ab ipso allala ex prosis de
notavit, qui Opera Bedoenunquam legit. Spiritu sancto : Sancti Spiritus adsit nobis gratia,
DeembolismorumralioneComputus,pag.216.Ejus- elc, Veni, sancte Spiritus, el emitte cmlitns, etc. At
demmihividelur esse auctoriscujussunt prsefatseEphe- ususiste prosarumin offieiisecelesiastieismissarum,
merides. Sanetam prolixorum operum haudquaquam seeundum doctiores Riluum traetalores, nullatenus
fuisset oblitus VenerabilisBeda in indiculo suorum excedunt soeculumxn, ac plerseque illarum sseculo
Operum quem anno 731 scripsit, annis tantum qua- proesertimxm induclse sunt; unde nullatenus lii li-
tuor ante mortem : nec credibile est Venerabilera belli ad Bedam anno 733 mortuum spectare possunt.
doclorem, oelale fatiscente, istis sese immiscuisse Denique iste auctor tam Gallus quam Anglus esse
calculationibusante mortem. Denique non perlinere potest, cum pag. 364 inilia qusedam cantilenarum
ad Bedam, sed ad auclorem ultimorum temporum, Gallice alque Anglice producat. Gallice : Demenant
ut supra de Ephemeridibus diximus, eonstal ex ejus grandejoye, etc. Anglice: Suanlvoile dont tans und,
verbis, fol. 231, ubi sic : Invenla die quamqumris, elc, vixque mihi ante soeculumxry exstitisse videlur.
nolaiaque liltera quam habent Maityrologia quinla De Circuiis sphmrmel Polo, pag. 365 ;
re.trotinea. At tempore Venerabilis Bedse nondum ^. De planetarum et signorumRalione,'^. 369 ;
]
erant Martyrologia,cura ipse primus unum conscri- De Signis cmli, p. 573, nibil affirmarevel negare
pseiit alque illud in multis diebus vaeuum, ut possum.
Usuardus testatur. Ipsa facta sunl tantum vulgaria Libellusde Tonilruis, ad Berenfridum, p. 387, a
sseculoIXjam labente, undequl sic scribit, se prodit Beda inLatinam linguam tantum translalus est, cujus
auctorem posteriorum lemporum. Denique omnis et simplicitatemipse Beda agnoscil. Non ergo spe-
expressio hujus operis clara et aperta, tamque va- clat proprie ad Bedam.
riis modis quse investigat edocens, auctorem sse- Libelli de Progtiosiicis temporum,pag. 390; de
culo XIHhaud antiquioremproferl. Hsecnon notavit Mensurahorologii,pag. 392; de Aslrolabio,pag. 394;
Cavus. Cerle auclor utriusque operis esl Anglus, de Nalivitate prognosiica infantium, pag. 597; de
Radulphus de Linham dictus, paucissimis cognitus, Minulione sanguinis,pag. 398 ; de septem Mhaculis
de quo ad annuni1250 postea loquerour. mundi, pag. 400, vere libelluli sunt de quibus nul-
DecennovalesCirculi, pag. 257, una cum bis quos latenus constal an Bedsesint; imo plures ex illis
scripsit DionysiusRomanus eognomentoExiguus, el omnino indigni sunt qui Venerabili Bedseattribuan-
beatus Cyrillus,itsque ad miltesimumquingentesimum tur. Quales sunt inter ahos de Prognoslicis tempo-
77 biSSERTATIODE SCRlPTiS VEN. BEDiE. 78
rum, de Nativilate infanlium, de Minutionesanguinis. f, katque in Ecclesia beatoium Geminoium martyrum
HymniBedmpresbyteroinscripti,])9ig.401 et seqq., sepultusest. Qui inter alia dona qumaffetre disposue-
ad Bedam spectaie non videntur. Certum quidera rat, misit ecclesiwsancti Petri Pandecten, a bealo
est Bedam SGripsisse librum Hymnorum diverso Hieronymo in Latinum ex Hebrmovel Grwco fonte
roetrosivc rhythmo, ut ipse tradit in indiculosuorum translatum. Huicannorum numero eonsentiunt Chro-
Operuma se composito; at isli hymni erant et varii, nica Hermanni Contracti, qui tot annos mundi dicil
et de rebus sacris, el diverso metro seu rhythmo contineri in libro majori Bedsede Temporibus, sive
conseripti, quod nullatenus convenit istis metris vel de Ratione temporura. HoeitaqueClironicon spectat,
versibus qui hymni appellantur. Sunt enim poeses, teste Hermanno, ad librum hunc Bedse majorem de
non melra; sunt plerique de rebus supputatoriis, Ralione temporum.
non sacris; de naturalibus vel prognosticis, non de Quoddiximus librum Bedseminorem de Tempori-
ecelesiaslicisoffielis. Convenire mihi videnlur, lam bus esse longe anteriorem libro majori, facillimum
quoad aigumenlum quam quoad stylum, cum car- est cognoscere, cum ille brevior cessel in quinto
minibus Manfredi, quse habentur pag. 455, post li- Tiberii III imperaloris anno, qui Christi aimus est
brum Bedsede Compulo. 701, vel 702. Unde sic illum librum Beda finit:
Libetltcs de'Raiione computi, pag. 418, spectat' B Tiberius de kinc quintumegit annum. Reliquumsexlm
indubie ad Bedam, cujus meminit Helpericus, qui mlalis Deo soli patet. At alter de Temporibus liber
juxta Petrum Franciscum Chiffletiumscribebat anno ut supra diximus, excurrit ad annura usque Leonis
930, in prologo operis sui de Computo. Exstantque Isaurifti nonum, et Christi 726.
illius sub nomine Bedoevarii et vetuslksimi mss. SenlentimsiveAxiomata philosophica,pag. 124.
Codices,in multis Galliarumac prsecipue Parisiorum Sententim ex OperibusCiceronis excerptw,p. 166.
Iiibliolhecis, atqueunus quidem in bibliolheca sancti Liber Proverbiorum alphabeticusex sacris Scriplu-
Germani de Pratis Parisiensibus, num. 546, ut refert rh, pag. 185.
Joannes Mabillon, in elogio venerabilis Bedse.Imo Hsectria opuscula nullatenus ad Bedam spectant,
ad imitationem opusculi Bedse de Gomputo, suum . sed ad recentiorem aliquem scriptorem, qui ssecu-
ejusdemargumenli Helpericus aggressus est. lum xiv superare mihi non videtur. Sola leclio
CAPUT SECUNDUM. procemiorum tani libri Sententiarum ex Operibus
De tomosecundo Operum Venerabilis Bedm. Ciceronis, quam Proverbiorum ex Scripturis, idonea
De natura rerum liber, pag. 1. est ad boc probandum, quippe qusenullam antiqul-
De temporum Ratione seu de Temporibusliber, •. talem proe se ferant, sed novitatem, recentemque
43. C setatem. Unus idemque auctor horum trium colle-
pag.
De sex mundi mtalibus Chronicon, sive libellus, etaneorum esse apparet, quod de duobus primis
pag. 103. certum est; nam prseludiisad collectaneumSenten-
DeTemporibusliber, pag, 118. Nullusmihi videtur tiarum ex Cicerone sie alludit ad sententias ex Ari-
dubitandi locus quin hsec qualuor opera ad Bedam stotele a se colleetas : Nunc quoniam auctoritalum
peitineant, quorum meminit in indiculo suorum Arhtoielh longiludo et magnitudo crevit, commodius
Operum, saltem trium ex istis, nempe de Natura re- esi in secundoptmsentis opusculi tractatu de cwleris
rum et de Temporibus libros singulos, item de Tem- beatwvtlm proverbiisdeincepsexponere,ne qua possit
poribus librum unum majorero. Ifsee-Beda. Gonye- animum defaligatio retardare. Quisquis aulem opera\
nientius autem hi libri sic dispositi fuissent:1° liber ejusmodi Bedoe\oluerit ascribere,se plane novitium
de Natura rerum, pag. 1; 2° liber brevior de Tempo- in antiquis dietionibus acstylis ostendet.
ribus, pag. 118; 3" liber major de Tepipotibus,p,-45, Libellusde Substanliis, pag. 200. Male ita inscri-
quem scripsisse videtur Beda post breviorem; tan- bilur, sed esset inscribendusColleclaneumvariarum
dem, 4° de sex mundimtalibusChronicon,seu libellus, prmceptionumtam clericis quam laicis ulilium. Est
pag, 1C5, cujus quidem ipse in indiculo suorum _i autem inscriptus de Substantiis, eo quod sub initium
Operum non meminit, sed certo ad ipsum gpectat. acriter agat de substantiis'seu bonis monasleriorium
Non mirum autem quod illius non meminerit, quippe non alienandis, neque donandis, neque dissipandis.
cum sit veluti pars ei compendium majoris operis de Itaque opusculumistud aprimocapitenoroen aecepit. i
Ralione temporum. Scriptum illud juxta Bedse ConvenireVenerabili Bedsenullalenus potest, sed
sup-
putationem anno 4680, Chrisli 726, Leonis impera- est scriptoris>licujus monachi Benedictini, qui sse-
toris 9, annis novem post mortem Ceolfridi abbalis culo xu, vel xi, anliquior non est. Qusenamque ca-
sui, quam describit ad annum 4671, et Christi 716, pite 1 narrat de monasteriis frequentissime a laicis
his verbis : His tempoiibus multi^Anclorum gentis caplis et usurpatis, et de substantiis illorum ab ipsis
7tobilesel iynobiles,vtri et feminm, duceset privali, abbatibus et proelatisdissipatis, convenire temporibus
divini amoris instinctu de Brilannia Romam venire Ven. Bedaenullatenus possunt. Audiamus hunc an-
tonsueverant: inter quos eliam revetendissimusabbas onymum :
meusCeolfridus,annosnatus sepiuagintaquatuor, vum
Quid, rogo, pejus esse poteiil quam monasteria ad
esset p,esbytet annis quadtaginla seplem, abbasautem laudem Dei
sanctorumquesumum veneraudammemo-
titginlaquinqueubi Lingonaspervenit, ibi defunctusi riam ab anliquis principibus-consttucta,nunc ob m-
19 AD QPERi VEN. HEDM PROLEGOMENA. 80
explebilem quorumdam avariliam destruere? Quis A } gulares exagitatus, potissimum a divo Bernardo ejus-
namquefideliumreligiosorumattendens,quanla modo que sectatoribus, Guillelmoabbate sancti Theodorici
cum omniadivina prmceptaatque miracula, sanctoium et aliis. Quisquis de hac re ambigerit, eonsulat biblio-
que.Pulrum documentp,sint plutimis notissima,cmno- thecas Parisienses, ubi Ms.legitur Philosophia minor
biorum deslructio fiat non sotum a laicis qestientibus islius Guillelmi de Conchis, atque inter alias Colber-
etrapienlibusprwdia eorum, sed eliam a ctericis'ipsh- tinam God.ms. 6109 et Victorinam, liltera MM17,
que abbatibusullro offerentibus,quasi qucedamvenalta fol. 172, ubi hoc idem opus legitur Guillelmo de
sibi commhsa bona, unde alendi fotent non solum Conchis attributum. Conferatur et tertius ms. Codex
monachi,sed eliam familia commhsa,necnon pauperes in bibliotheca Lugduno-Balava, inter Mss. Latinos
et peregrini advenienles, non statim possit conjicere numero 96, ubi consiatex hujus bibliothecsecatalogo,
deslructionemsanctm Ecclesim,non slatim doleat quod pag. 404, impressa in-4°, Lugduni-Batavorum,
hostis antiquus tantam maliliam et persecutionempo • an. 1674. Seipsum suasque ab semulispassas allocu-
tueiit exercerein Chrislianosper alios Christianos,et tiones, Guillelmusde Conchis aperit in prologo libn
pcr eos maxime qui constiluli sunt pastores Ecclesim? secundi, qusein VenerabilemBedameadere nullatenus
Nam si lalis destructio locorumsanctorum a Baibaris possunt. Maluimusenitn nudam veritatem prwtendete
ageretur, Chrislianorum bello essent reprimendi, si B 1 quampalliatam falsitalem. Sed quisnamest cui ariditas
aliler nequirentcorrigi. Sed, proh dolorI tanla pax et sermonisnoslri dhpliceat, si noslri anhni occupationes
concordia in hujusmodi nequitia habetur, ut, paucis- cognoverit,otnatum seimonis non qumsivit,sed de illo
simis excepiis,non inveniantur qui detanlw peisecu- quod agimusslupebil? Quis enim nltus leliquus locus
tioniscurent miseria, quasi Christianmreligionisignari petest esse ornatus, cum opoiteal quid et qualtlei:le-
et tanquam hoc quod monasteria cuncta pro Cltrhti gamusjcogilare, deinde legendoexponere, in disputa-
sanctorumquehonore conslructasint obliti. Quoddico, lionibus contia falsa declamare, de aliorum invenlis
mherabile quidem est dictu, sed multo miserabilius judicaie, contrainvidorumdetraclioneslinguamacuere?
aclu, cum hi qui ad hoc specialiter elecli sunt, ut in ul jam implelumsit in nobisillud de filiis IsraeV,qui
cmnobih sub religione disciplinaquespiritali vivenles, remdificantestemplum,in una manu gladium,in altera
Deo lervhenl, el pro eotum salute qui a smcularibus lapidem habebant. Adhue Guillelmusde Concbis se-
pompis adhuc se conlhiete nequeuntjugiter intercede- ipsum magis prodit in prologo libri lertii, ubi sic :
Elsi studiis docendi occupali,parum spaliixid sciiben-
renl,substantia qua adquotidianum victumveslitumque
indigent,privantur, etc. Hsecsane nequaquam con- dum habeamus, quoniam lamen mullosvestesplnloso-
veniunt in lempora Bedse,recle autem iis lemporibus phim abscendentes,et cum panniculh arreptis totam
sibi eam cesshse ciedenies, abiisse cognoscimus,voce
quibus Ecclesiavexata est, sseculoxi, ob investituras, 'C
tempore Gregorii papseVH, quarum occasione dis- ipsius reclamanlis excitati, ne nuda remaneat, parli-
cordiarum, laici expilabant monasteria alque dirue- culas abscissas stylojtostrm parvitatis consuimus,non
bant. Secundoantea expresse significat hic anonymus ignari morstbusinvidimnos subjacere, quia hodieesl
se scribere post anniun Ghristi millesimum, et con- periculum el nosse et habere. Alludit istis verbis
sequenter non ante sseculumxi. Sed quta adversarius Guillelmusde Concbis Normannus ad plurimos phi-
nostet diabotus tanquam leo rugiens circu.it jugiler, losophise magistros qui, reliclis scholis quas bene
multas Parisiis philosophicas erexerant, ob paucita-
qumrensquem devoret, piuresque inler iot millia homi-
num, proh dolor! fragiles quam forles contra eumdem tem diseipulorum, professionem urbemque hanc re-
adversariummodo inveniuntur, opus est cunclis fide- hqueranl. Hsecsane in Bedam nullo modo convenire
libus ut et ipsi circumeunlesqumrenlesquequaliter possunl, qui nunquam conqueri potuit quod studiis
tanlo resistant adversario, invicemse variis modis in- docendioccupatus,parumspatii ad scribendumhabeiet,
struant et admoneant, ne Ecclesia sancla sub temperis cum tam mulla ipse conscripserit. Eumdem Guillel-
nium de Conchis scriptorem operis etiam arguit pro-
prmterili partibus bene fundata et suffulta, penilus de-
struatur SUBTEMPOEIBOS KOSTRIS,IN QUIBHS MILLE logus libri qraarti. Sed hsec sufficiant.
ANNIS IMPLETIS juxla prophetiamin Apocalypsipt mdi- D 1 Epistota de Mquinoctio vernali juxla Anatolium,
clam, Satanas solutus essevidelur. Non enim solum- pag. 250, spectat certo ad Bedam. Cujus meminit
modo occuliisut antea insidiis quosque decipit, sed ipse Beda in indiculo Operum suorum, quem conte
etiam aperte prorumpil peritissimossubveilens, et ad xuit ad calcem Hislorioesuseanno 731, unde
epistola
pessima quwque instigans. Denique pnslea ubi de ista anle liunc annum 731 scripla est. Quare exem-
officii divini procuratione loquilur, appellat illud
in ea ep.istolaad reverendissimumWichredam
Divinum servitium, quaevox inusitata mihi videtur plum
aute saeculumxn. Unde qui cwnobilis aufert pt wdia presbyterum directa adductum de anno proesenli776,
unde monachi sunt procurandi, et divini servilii et est inlerpolalio scriptoris amanuensis ipso anno
lotius monasticmreligionis desliuctor esse convincilur. epislolam exscribentis, qui Bedse sententiam sup-
Nullatenus itaque hic libellusBedseesse potest. posito exemplo explicare voluit. Ita Joannes MabiUon
ne/sj AiSogswv, sive de Elementis phitosopldmlibri in elogioVenerabilisBedjj, num. 29, sseculom, tom. I
-.quatuor, fol. 206, spectant ad Guillelmum de Con- sanctorum ord. divi Benedicli. Sed hanc epistolam
chis,magnum sseculixu philosophum,qui anno 1140, puram atque ab omni supposito mundam edidit Pe-
vel ciiciler, floruit, a mullis ob suas opinioner. sin- trus Franciscus Chiffletius ante historiam
Bease,
81 DISSERTATIO DE SCRIPTIS VEN. BEDJE. 82
ad calcem Epitomes Ili-
pag. 15, in-4°, Parisiis, anno 1681, apud Gabrielem j_ indiculo suorum Operum,
Martinum, via Jacobsea, sub Sole Aureo. storisesuoe Anglicarise.
De Dmnatione vitm et mortis, pag. 235; Similitudo Vita sancti Vedasti Atrebalensis episcopi non spe-
arcm Nom, pag. 235; tractatus de Lingnis gentium, ctat ad Bedam, sed ad Gallum anonymum.
ibidem; Interpretalio Sybillinorum verborum, pag. Vitmbancloium Columbani,Attalmet Eustasii, abba-
256; sunt nenise quse Yenerabili huic presbytero as- tttm Luxoviensium,omnes spectant ad Jonam Luxo-
cribuntur prorsus indignse, ut cuivis legenti vel primo viensem monachum, cirea annuin 630 illustrem, qui
intuitu patebit. scripsit de primis abbalibus Luxoviensibus, de quo
CAPUT TERTIUM. Labbeus in dissertatione de Scriptoribus ecclesiasticis,
De fertio tomo Operum Venerabilis Bedm. tora. I, verbo Jonas Luxoviensismonachus.Ilem Joan-
Quoad tomum III Operum Bedse presbyteri, sunt nes Mabillon erudite, in sseculis suis Benedictinis,
Ionge plura supposita quam germana. De illis sic ubi de sanctis Golumbano, Attalo et Eustasio disserit,
Joannes Mabillon in insigni suoBedse Elogio, num. 29 quem videas.
el 3" : Conlexuil librttm de sex mtalibus quem absol- Vita sancti Patricii libris duobus, spectat ad Pro-
vit Leenis Isaurici anno 9, Christi 724. His absolutis bum quemdam, ut ex fine operis constal; de quo ad
edidil Histoiiam ecclesiaslicam gentis suwquam cum B nauseam loquuntur socii Bollandistsevel Bollandus
Epilome adjuncta perfecit anno 751. Nam in optimo ipse, in legendis et notis'ad Acla sancti Patrieii Hi-
Codice ms. qui penes-nos est, prwdicta Epiteme ultra bernorum apostoli.
istum annum non excurrit, ut superius menuimui. Vita sancti Bertutfi abbatis Bobiensis, ab eodem
Idem infra in dubiorum classem rejiciendm sunt Vitm Jona, de quo supra, conscripta "est.
Sanctorum, excepth Actis sanclorum Felicis, Culhbeiti Vita sancti Arnutfi Metensis episcopi opus est
et Anastasii, qumBeda agnoscit ut sua. Omnia igitur Pauli Diaconi, quod ex seniorom relatu qui Arnulfum
vel saltem plurima Itujus lomi supposita sunt, de olim noverant scripsisse dicitur.
quibus loqui plurimis haud otiosum erit. ,Denique Vita sanctm Buigundoformabbaiissmeidem
Historia Ecclesiastica gentis Anglorum, quam Ceo- a multis ascribitur. Cerle ad Bedam nuljatenus spe-
lulfo regi Anglorum obtulit. ctare potest, cum auctor illius, dum de certis mira-
Epiiome ejusdem Itistorim, ad annum 731. Hujus culis agil, testes afferat ipsam Burgundoforam, san-
operis meminit Beda in indiculo suorum Operum ctum Faronem Meldensem episcopum et sanctura
quem ipse subjunxit ad calcem dictse Epitomes, ut Waldebertum Luxoviensem abbatem, quibus se con-
nullus ambigere de ea unquam possit. Et quamvis in temporaneum facit. At ista cadere in Bedam nulla-
multis impressis et mss. etiam Codicibus hoecEpitome " tenus possunt, qui anno 730 florebat, et ex Anglia
usqueadannum766exeurrat,inaliis tamen etimpres- nunquam egressus est, ut testis esse posset miraculo-
sisetross.Godfeibushaudqtiaquamannum 731excedil; rum ab episcopo Meldensi vel abbate Luxoviensi
unde alia ab aliquo anonymo addiia arguuntur. Haete- auditorum.
nus autem Anglicana Bedsehistoria triplici in statu lu- , Passio sancti et beatissimi Justini Martyris, nullo
cem aspexit. Primum sola Argentorati anno 1514; modo Bedam refert.
Autuerpise1550, in parvo folio; Coloniae,in-16,1601; Martyrologium eo modo quo in Operibus Venera-
et CantabrigiseAnglosaxonieain-folio,anno 1644, cum,. Mis Bedseest, ad eura non spectat. Certum quidem
versione Anglicana Alfredi regis. Secundo prodiit cum Bedam scripsisse tale opus, ut ipse testatur anno
velustioribus aliquot Rerum Britannicarum scriptori- 731, in indiculo suorum Operum his verbis : Marty-
bus,-Heidelbergse, typis Commelini, in-folio, 1587. rologium de Nataliliis sanctorum martyrum diebus,irp
Gujus ipsius Editionis plurima Exemplaria Renatus quo omnes quos invenire potui, non solum quo die,
Potelerius, Lugdunensis typographus, mutata prima verum etiam quo genere certaminis, vel sub quo judice
pagina, eodem anno 1587, Lugduni a se procusa esse mundum vicetinl, diligenter adnotare studui. Quiigilur
mentitus est, suoque ipsius nomine venum exposuit, post Eusebium et Hieronymum, a quibus quid hoc in
quare hujus anni Editionem Lugdunensem ab Heidel- argumento revera factum sit haud satis constat, pri-
bergensi diversam frustra eensueris. Tertio denique nms Martyrologium privato studio contexuit Venera-
prodiit Anglicana Bedsebistoria cum aliis ejns ope- bilis Beda, cujus Martyrologium Usuardus in suo
ribus, per Franciscum Jametium, tribus tomis, anno laudat. Sed et ipsemet in Operum suorum eatalogo
1544; ibidem octo tomis, an. 1554; item Basilese, illud censet. Elsi enim in Editione Basileensi anni
tomis octo, 1563, per Joannem Hervagium; denique 1563 nulla de ejus Martyrologio mentio fiat, in aliis
Colonise,totidem tomis, anno. 1612, per Antonium tamen Editionibus diserte habetur, imo et in Alfredi
Hieratum. HsecChiffletiusaii calcem Editionis hujus regis yersione Saxonica, quam Abrahamus Whelocus
Historiaj, in notis, pag. 319, quam ad mss. Codd. ex_ protulit in lucem anno 1644. Attamen Beda dies no-
aclam procuravit ultimo imprimi Parisiis in-4~, anno minibus vacuos centum el ocloginta in Marlyrologio
1681, apud Gabrielem Mattinum via Jacobeea, sub reliquit, qua de re Usuardus loquitur, quorum plu-
sole aureo. r nmos supplevit Florus Lugdunensis diaconus, non
Vita sancli Cuthberti Lindisfarnensis episcopi, cum omnes, ut testatur Ado Viennensis archiepiseopus in
Vila saneli Felicis Nolm ht Campania episcopi, pisefatione Marlyrologii sui. Bedse porro genuinum
speetant eerlo ad Bedam, quarum. raeminit ipse in opus eruditi yiri diu exspectarunt, sed tandem a se
83 » AD OPERA YEN. BEDJ" PRGLEGOMENA. 84'
mihi videtur esse Bedse,
repertum et ad varios mss. Codd. collalum, variisque A Libelius de Locis sanctis
in
inlerpolationibus quod fieri poluit repurgatum, socii qui ad calcem operis seipsuln nohiihal, quamvis
Boil'andistseediderunt tomo II sui Marlii, cum Flori indiculo Operum Bedse oblivioiii datus sit, sed scri-
indieulum.
Lugdunensisdiaconi aliorumque auctanis. Auctarium plus forsilan post ipsum
Flori nomine minori characiere editum, ne cum Interpi elaliones Nominum HebraicoritmScriplurm,
Bedoetextu iterum confunderetur. In isto sincero ordine alphabetico digesVse;inveniuntur anonymaj iu
Yen. BedseMartyrologiodubiutn tamen est aii festum plurimis bibliofhecis nianuscriplse, sed in Vielofina
omnium Sanctorum iocum habere debea;t, cum Beda Parisiensi, littera QQ, 22, et QQ, 19, et in aliis, sub
qiiaiwor tanlum annis vixerit post creationem Gre= nomine Ilemigii Antissiodorensis monachi, qui suli
gorii papse III, qiii hujus solemnitatis auctor est. sajculixihiliumfloiuit, ad quem spectareopus islud
Inde probalur quam arduuin sit opera interpolata a ntm ambigo, post niss. Codices ihspeclos optimos
recentioribus suse puritati el integrilali restituere. notas.
Prseter prosaicum BedouMartyrologium, aliud Me- Excerptiones Patrum, €olleCtunea,Flotes ex diver-
trieum sufe ejus nbmine vdlgatum esl in Spicilegii sis, Qumslioneset Parabolm.
lomo X, pag. 126 et sequenlibus, carmine beroico, De qdibus ita Bellafminus in libro de Scriptoribus
eiutum a Joannc Mabiilonio ex perveluslo Codice & ecclesiastieis, anno 720, observatione tertia ad Opera
sahcii fthemigii Remensis. An vero metiicum hoc Ven. fiedoe:S?c etiam inler Coltecfaneaet Fiores qtim
Martyrologiumvere Bedse sit, an alicujus studiosi, habenint tomo tettio, nittil feie tst, quodsit Bedw in-
qui pf osaicumvfersureddiderit, non facile definierim. genio dignum. Colleclaneumde Lumhtaiibtis Ecctesim
Certe Remigianus Codex, qui annos mhihnum oefin- habelur eliam in qiltirto tomo sancti ffieronymi quoi
gentos prsefert, hunc habet tituluto : Incipit Matty- tamen nec Hieronymi nec Bedmest. Coilecianeumde
rologiuniquoi Beda ketoicocarmine iomposnit. Quan- quatror yeneiibns ligni in cmce Bomini, nihii solidi
quam Beda in sua Epitome non metrichm sed prosai- Itabet. 'Oratiunculanbi invocanlur tres Jucobi, et altera
cum desighasse videtur, nee penitus eonvehit me- ubi invocantur Angetus Uiiel et Rttmiel,ionge absuni
tricum cum pfosaico illo quod a Bollaiidistis impres- a gravitate et scienlia Bedw.
suiii est. Verurti metricum Illud forlasse ipsemet Beda CAPUT QUARTUM.
poBt absolutahi Epitomen condidefif, quod lamen De quarto lomo Operum Venerabilis Bedm.
asserere nolim. Sane B.emigianum exemplar annis sive de sex dierum Creatione libellus.
Hexameron,
non ampiius centum ab ejtis obitu exaraium est, in Genesim.
studio Befllgarii inonachi, ponlificatu Ebonis Rhetoo- Exposilio
Q Explanalio in Exodum, in Leviticum,in Numetos
rum archiepiscopi. Istud Martyrologium lion an. vm et Deuteronomium.
KalendaS Januarii ihcipit, 'sed ah ipsis Januarii Ea- in iv iibros Regum, libiis JV»
Allegorica Expositio
lendis. Compliires sancii qui in Bed* ffiartyfologio
Queestionesxxx in libros Regum.
prosaico apud Henschenium legunlur, omitluntur in In Esdram et Neliemiam prophetas allegotica e.x
metrico, ut ih Januario AuteruS papa, Salvlus in poskio, hbris m.
Africa, Hilarius Pictavorum episcopus, Fehx pres- Allegorica Exposilio m librum Tobim.
byter Nblahus, Marcellus pap'a. In Februario Scho- Commenlariusin itbrum Job, libris m.
lastica,' elc., Mellitlis In Aprdi, etc, Augustinus in Expositio in Pmaboias Salomonis, libris HI.
Maio, tetc. Auctorem Ahglum fuisse coliigitur ex Expositio in Canlica canlicorum, libris vn.
variis^anclis Anglicanis, et qbldehi monaehum Gir- Be labernacuioet vasis ejus ac veslibussacerdolum,
wensis'C03nob"i fuisse eonjScilurex festo Dedicalionis, Exposiiio, libris m.
quod v Kalendas Maias notatur, tamefsi Ghwensis; De his omnibus in hoc quarto Operum Bedaj tomo
Ecclesise Dedieationem vm Kal. Maii factam doeeat conlenlis, nullum dubium quin spectent ad ipsum,
Monaslice-nAhglicanuta. Nulli in Co sancti Martyro- cum
singulorum ipse mentionem faciat in indiculo
logio celebranlur Beda posteriores, non sanctus Bo'- D suorum Operum, quem anno 731 contexuit. De solo
nifacius Mogunlinus, aut alii quivls illuslres sancti; commentario iu hbrum Job tribus conseripto libris,
ihio nuilus setate infefior saneto Wilfrido juniore, dubium est an ad Bedam
perllneal. Imo dubium
menioralo in Aprili. iQtiiWilfridus anno 732 obiit, non
est, cum ad ipsum nullo modo pertineal, sed ad
anno uno poslquam Beda suam absolvit historiani.
Philippum quemdam presbyternm divi Hieronymi
Unde non mlrum si melricum Martyrologium in in-
discipulum, qui hoc opus oblulit Neclario cuidam. De
diee Operum suorum feeda non recenseat, cum tribus'< illo
jam aniea diximus ad an. 330, verbo PhUippus
duntaxat annis Wilfrido juniore superstes fuerit. Itai
presbyter, sed hic pluribus juval hoc opus a V.enerabiii
praefaturLucas Dacheriusad illud Martyrologium.Quii Beda amoliri. Primum enim Gennadius, qui an. 494
pWraciipit,leHatdicluIn Dacherium, in prolegomenis> scnbebat, opus suum de Viris illustribus illius me-
adtomum X Spicilegii; Bollandistas, in prolegomenisi
minit, cap. 62, atque illud Philippo allribuit, ducentis
ad tomum H mensis Martii; Joannem Mabillonium,, et
amplius anle Bedam annis. Unde nulii dubium
in prsefationead totnumllsajculi ivBenedictmi, cap. 6,i esse debet quin opus istud Philippi sit, atque illud
fol. 85, num. 170; et inElogio suo Venerabilis Bcdajs vidimus ms. in
antiquissimo GodicebibliolhecseIgnia-
tom. I sseculiin Benedictini, num. 3", pag. 560, censis, in iractu Rbemensi, cum auctoritate Genna-
RS -DISSERTATIO DE SCRIPTIS VEN. BEDJ3. 86
dii operi prsefixa. Secundo ipse Beda in libello de A Explanatio in Apocalypsimbeati Joannis aposloli,
Ratione unciamra hsec ipsa commenlaria suovindicat p. 761.
auctori, inquiens : Plerosque imperilos tmbat, quia Quantum autem ad Expositiones in Evangeliura
PMlippus,in expositionebeati Job "mslummaris Oceani Marci, in Evangelium Lucse,in Acta apostolorum, In
desciibens, udjunxeiit Itunc mquinoctionalh Itorm do~ septem Epistolas canonicas et in Apoealypsim Joan-
dfanlemtatdius shfe intetmissione sive die venire, sive nis apostoli, cerlura est spectare omnes ad Bedam,
nocte. Habetur autem hie locus a Beda citatus in cum illarum ipse mentionemfaciat in indiculo suorura
Explanationibus supra Job quas nuper sub nomine Operum, quem anno 751 contexuil. De lrlbus_tantum
PhiJippi idem excudit Hervagius, libro m, ad expo- quseslio est, de Expositione in Evangelium Malthoei,
siiionemillius sententise : Nmtquidingressus profunda in Evangelium Joannis, et de Nominibus locorum
maris, etc.*(Jobxxxvrn). HoecSixtus Senensis, lib. iv Vel civiialum quse in libro Aetuum aposloloTum le-
Bibliolltectesanctw, fol. 289. Igitur, teste ipso Beda, guntur, de quibus a me sigillatim paueis agendum
hic commentarius ad Philippum, ut supra diximus, est.
periinet. Tertio Faustus Regiensis in Gallia episcopus Expositionem in Evangelium Matthsei,fol. 1, ple-
in libello, adversus eos qui dicunt esse in creaturis rique ut spuriam rejiciunt, licet lnijus proscriptionis
aliquid incorporeum, num. 7, allegat verba hujus B raiionem nullam ipsi afferant, contenli solo hujus
commentarii in Job sub nomine sancti Hieronymi, expositionis silentio/cnm in indiculo Bedse non in-
ut probet et animas et angelos esse corporeos. venialur. Ita censet Joannes Mabillonin elogioYene-
Nempe &i iilud Job (Cap. xxv, 5). Stellm tton sunt fahilis BedsesseculoIIIsanctorum ordinis divi Bene-
mundmin conspecluejus, affert lioccc^ islis commen- dicti, lomo I, parag. 10, n. 5D. Iniubiorum classem,
taiiis : Globossidermn coiporalos esse spiritus atbi- inquit.} ejictenda snnt Exposiltoneshi Maithmi Evan-
traniur. Et iierum : Si angeli ewlesiia corp_oraad gelivm, commeniarius in Psahnos, Vitm sanctorum,
eomparaticnemDei hnmundaesse dicunlur, guid putas exceplis, etc. Idemque Natalis Alexander qui Mabil-
homoeslimandus est? quse in his coiimenttriis inve- lonium hicin compendiumTedegit,in seleclis Historise
niuntur. Ergo eommentarii isli existebant jam tem- ecclesiasticse capilibus, sseculoVIII, cap. 3, art. %
pore Fausti Regiensis episeopi, circa annum 475, vel pag 25S. Mihilegere opus noli iicuit, unde analiquos
480;aique consequenter cum dueentis vel ciroter suppositionis ratior.es sinf, nescire me faleor. Hoc
annis citeniur antequam Beda viveret, nullatenus facient, qui Bedse Operibus terse evulgandis operam
possunt esse opus a Venerabili illo presbylero com- impendei e voluerint.
positum. Quod autem a Fausto altribuanlur divo Commentaria in Evanplium Joannis Bedam ha-
Hieronymo,hoc nihil ad lem 4e qua agimus, fuiique C ^ bere auctorem videntur, unde post annum 731 ab
faclllimum Fausto ul magistro ascriberel quod erat eo edita esse creduntur. Ilsec velut quoddam Augu-
discipuli,atqueidforsitan affectatum ad procurandam sfmiaiiseExpositionis compendium esse^videntur, in-
suaaopinionisingulari majorem auctoritaiem. Quarto serlis hin&Inde sententiis aliorum PatrunijUt cap.4,
hoc idem opus est impressura sub nomine Philippi agens de Hegulo, verba sancii Gregorii Magtriad-
presbyteri, anni 1527, Basilese,apud Adamum Petri, ducit. Certe Jonas Aureli&nensisepiscopus, Ludovici
et in-40, «t in-folio simul eodem anno, quod rarissi- Pii sequalis, in libro l de Inslitutioiie laicali, cap. 15,
mura esl; et longe antequam imprimerelur sub no- cifat piures yersus ex fieda in homilia Evaijgeiii vi-
mine Bedaepresbyteri, quod conligit tantum in Edi- gesinia, qui in prajdieiis eommentariis leguntoT,
Jione Parisiensi omnium Bedse Operum, anno 1554, capiie2; undelegendum essesuspicamur aptid "onam,
apud Franciscum Jametium, qui illa octo tomis col- in Homiiia Evangeiii secunda. Et quidein Alcuinus,
legit. Porro quamvis hoc opus habeaiur inter ista In prsefalione commentarii sui in Joannis Evange-
Bedseopera,Ioiigetamen correclius esl tam in Edilione lium, ex homiiiis beati Bedsepresbyteri mulla se as-
speciali • Basileensi anni 1527 quam inter Opera suinpsisse fatetur. Nuilum itaque mihi videtur du-
omnia divi Hieronymi, ubi eliam invenitur. Quod bium quin Exposilio ista ad Bedam pertineat, ut
^"
annotasse ad proximam Editionem sufficiat. habet idem Mabillon loco eitato. Hic insuper Beda
morbo supremo decumbens, palria lingua reddidit
CAPUT QUINTUM. Joannis Evangelium, lesiante Cuthbeflo ejus disci-
De tqtnh quinlo et sexlo Operum Venerabilh Redm. pulfe in epislola quam de Ipsius obitu exaravit.
Coniinentur tomo quinlo OpeTumBedo sequentia Oe Nominibus lotorum et civifatum quoein libro
opuscula. Aciuumaposlolorumleguniuriiberspeclatadetimdem
auctorera ex fidemss. Codieum quos vidi, ad quem
Exposiiiein EvangethtmMallltwi, libns iv, pag. i.
in spectant Interpretationes nominum Hebraicorum sa-
Expositio EvangeliumMarci, libris iv, p. 92. crse Scripluraj ordine alphabetko digest», de quibus
Exposilio in EvangeiiumLucw, libris vi, p. 217. diximus ad excussionem tomi lertii Operum Bedse,
Expositioin EvangelmmJoannis, p. 451. iiempe ad Remigium Anlissiodorensem monachum,
Exposiiioin Acia aposlelorum, p. 62S. ut ibi dixinius.
De Nominibusiecoi-umvel civifaium qum in libto Tomo sexto OperumVonerabilisBedoeconlinentur
Aituum apostolorumteguntur, p. 666. tantum proprie Opera tria, Retraclaiiones in Acius
Exposilioin seplemEpistolas canonkas, p. 675. apostolorum,pag. I, cura paucis quajstionibus. £*-
87 AD OPERA VEN. BED^E PROLEGOMENA. 88
positioin Epistolasquatuordecimsancti Pauli apostoli, Apedit, quominus his duobus tertium adjungamus,
pag. 31, et Sermones sancli Joannis Chrysostomide Florum Lugdunensem diaconum, ut postea demon-
laudibus sancti Pauli, pag. 824. Certum autem est strabo. Hseccum ita sint, manent lamen dislracta
sermones istos de laudibhs sancti PauU spectare ad eruditorum suffragia circa evulgatumcommentarium,
sanctura Joannem episcopum Constantinopolitanum. quem Beda alii tribuendum censent, alii detra-
Certum quoque est retractationes in Actus aposto- hunt. Et mihi quidem aliquando, cum ipsius Bedse
lornm spectare ad Bedam; sed qusestio est de ira- elogium texerem in seeulo IH,Benedictino, visus
mensis illis commentariisin quatuordecim sancti Pauli fuit Bedse germanus fetus; sed postea, deprehenso
Epistolas ex verbis sancli Augustini, speclentne ad in mss. Bibliothecis germano Bedoe commentario,
Bedam vel ad Florum quemdam Lugdunensis Eccle- a sententia diseedere coactus sum.
sise diaconum ?JAd quaestionem hanc definiendam, «CommehtariumaliqueminPaulum exdictis sancli
utar ipsis verbis Joannis Mabillon, qui tom. I Anale- Auguslini a Beda consarcinatum fuisse, constans
etorum, pag. 12, habet singularem disquisilionem de debet esse omnium persuasio, tum quia id diserte
Venerabilis Bedseet Flori Lugdunensis diaconi com- Beda testatur in Epitome sua, probantibus libris tam
mentariis in Epistolas Pauli ex dictis sancti Au- editisquam mss., tum quia Hinemarns, Rhemorum
gustini. J archiepiscopus, ac Lupus Ferrariensis abbas, hoc
B
f Tres invenio, inquit, antiquos auctores, qui Bedsecommentarium laudant. Hincinarus quidem in
commentarios in epistolas Pauli apostoli ex meris posteriori opere de Prsedestinatione adversus Golfes-
sancti Auguslini eentonibus contexuerunt. Primus est caleum, cap. 1. Si quisiamcn, inquit, eosdemlibros
Pelrus abbas Tripolitanmprovincim,qui sancti Pauli non habet, videatin ColleclioneVenerabilh Bedmpres-
Epistotas ex cupitulisopusculorumbeati Augustinisub- byteiideopuscutis sancli Augustini super Aposlolum.
notasse narralur, ut per os alienum sui cordts decla- Et ibi discere poierit quod antea ignoravit. Lupus vero
raret arcanum, inquit Cassiodorus in libro de divmis in Epislola 76 ad eumdem Hincmarum : Collecianeum
Lectionibus, cap. 8. Alter esl veneiab. Beda, cujus Bedmin Apostolumexoperibus Augustinivetitus sum
hsec verba sunt in fine Epitomes Historioe: In Apo- dirigere, propterea quod tantus est liber, ut nec sinu
stolo qumcunquein opusculis sancli Augustiniinveni celari, ncc pera posset salis commodecontineri. Itaque
dicta, per ordinem transcribere curavi. Terlius est nemo jam in dubiura revocare potest an Beda colle-
Florus diaconus, seu (ut Wandalberto monacho Pru- ctaneum ediderit inAposlolum; nec Baronius dubi-
miensi ejus sequalivisum est) subdiaconus Ecclesiae tasset, si ad ea qusemox protuli argumenta aniinum
Lugdunensis, virsuo tempore, doctrina eteruditione . intendisset. Al videndum porro est qualis sit iste
clarus. Ex his tribus commentariis unicum habemus G t Bedoecommentarius.
inter Opera venerabilis Bedse, ipsiusque nomine t Duos inveniCodicesmembraneos ejusmodi coUe-
praenotatum; sed an vere Bedoetribui debeat jam ctaneumsubBedajnominecontinentes,unumannorum
dudum magna lis est inter studiosos. Id testaiur Ro- fere octingentorum, alterumseptingentorum. Primus
bertus de Torinneio abbas in monte sancti Michaelis, hunc Codex prsefert litulum : CollectaneumBedmin
jn prologo quem proefixitAbbreviationi Expusitionis ApostolumexoperibusbealiAugustini.Tum commenla-
Epislolarum Apostoli secundum Augustinum. Hoc in rius in hsee verba, Paulus setvus Jesu Cltrisii vocatur
prologo apudLucam Dacherium in appendice ad Gui- Aposlolusetc, incipit, in hunc modum: Ex librocontra
bertum edito, censet Robertus prolixum illum com- quinquehmreses.Ordo isle sequendusest, ut loquensde
mentarium (quem ipsum esse qui inter Opera Bedse Evangelio, nonrileam deprophelis. HicCodex desinit
modo exstal non dubito) potlus tribuendum esse in Epistola ad Thessalonicenses, aliis foliis avulsis.
Pelro abbati Tripolitano, quam Bedse, cui alium tri- Alter Codex ita inscribitur : Incipil liber Colleclio-
buit breviorem, ex libris itidem sancti Augustini ex- num venerabilisBedm presbyteri, ex sciiplisbeali Au-
cerptum: qui liber lotus, inquit, non admqualur ma- gustini episcopi, in epistolas beati Pauli aposloliela-
gniludine medietati solius Exposilionis Ephtolm ad boratus. Idem habel Exordium ae primus; sic vero
Romanos, quse in alio prolixo commenlario habetur. D ' desinit: Expiicit CoiteclioBedm presbyteri ex optts-
t Magnopost Robertum abbalem intervallo Illu— culis beali Augusliniin Epistolas beati Pauli apostoli.
strissiraus cardinalis Baronius, ad annum Cbristi 562 Genuini hujus Bedse comrnehtarii necdum typis editi
existiinat commentaria illa lypisedita non esse Bedse, copiam habemus, quem Deo dante aliquando cutn
sed Petri abbatis, qua in re cum Roberto consentit. aliis ejusmodi monumentis in lucem proferemus. J
Sed in hoc recedit ab eodem, quod neget ullam HsecJoannesMabillon, loco citato, ubi etplura habet
ejusmodi commentationem a Beda in Paulum condi- quibus probat commentarium in Epistolas divi Pauli
lam esse, aitque verba illa Beda?quse superius retuli, ex verbis sancti Augustini, inter Opera Bedseim-
m ipsiusEpitomenexaliorum addilamento irrepsisse. pressum, spectare indubie ad Florum Lugdunensem
Dissentit a Baronio Bellarminus, in libro de Scri- diaconum.Quodnoseliam postea pi seslabiroussseculo
ptoribus ecclesiasticis, ad annum 720, observatione IX in Floro diacono.
secunda ad BedseOpera, aitque nihil impedire quo- CAPUT SEXTUM.
minus duo auctores, Petrus abbas et Beda presbyter, De lome seplimo Operum venetabilisBedm.
diversis temporibus et locis, in Paulo ex Augustini In quo exstant Homilimwstivalesde temporexxxni,
seriptis explicando desudaverint. Imo certe nihil im-• pag. 1.
89 DISSERTATIO DE SGRIPTIS VEN. BEDJE. - 90
Homilimmstivatesde sanctis xxxn, p. 91. A et Salvatotis nosUi Jesu Chrhli, qui mternus ante
Homilimhiemales de lemporexv, p. 183. secula, etc.
Homilimquadragesimaies xxu, p. 218. 6. Homilia sancti Evangelii sec. Lucam, PASTORES
Homilimhiemales desanctis xvi, p. 290. LOQUEBANTUR. Incipit: Nato in BelhleemDomino, etc.
Sermones ad populumvarii xxn,~p. 559, ut in Editis. Deesl in primo Cod. Citatur tamen a
Jona Aurelianensi episcopo, lib. n de Institutione
Itaque juxta irapressiones excreverunt homiliseseu
sermonesTenerabilis Bedsensque ad centum quadra- laicali, cap. 16.
7. Homilia sancli Evangelii sec. Joannem, INPRIN-
ginla, qui tamen in antiquis mss. Codd. sunt tantum
ln IIomilia domni
quadraginta novera. Hinc mirari subit quanta fuerit CIPIOERATVERBUM. priori Cod.,
modernorum ab annis circiter ducentis impudenlia, Bedmm NATALI DOMINI. Incipit in utroque: Quia iem-
Medialoris Dei et kominum, etc, ut in
qui absque fundamento et ratione, ut suis omnia da- poralem
rent vel conjecturis, vel affectibus, vel phantasiis, Editis.
8. Homilia sancti Evang. sec. Joannem, DIXITJESDS
scripta veterum jialrum innumeris exlraneis non
ME dicenda ra NATALI SANCTIJOANNIS
amplificarunt, sed corruperunt, magno Ecclesiaj pro- PETRO,SEQUERE ;
hro..Hinc patet quam necessarium sit atque utile EVAKGELISTVE. Incipit in utroque: Lectio t.aitcli Evan-
reipublicse Chrislianaj recurrere ad mss. Codices in 3B gelii qum nobis modolecla est.
9. Homilia Evang. sec. Mallh., ANGELUSDOMINI AP-
potissimis Europse bibliothecis, jam mullo numero
hoc sseculocollectos ut, collatis ad ipsos editionibus, PARUIJT, dicenda IN NATALI INNOCENTIUM. Incipit in
Christi Inno-
spuria a genuinis, falsa a veris, certa ab incertis se- utroque : De Morte pretiosa marlyrum
cernantur.Insignehujuseerei exemplum prsebentrari centium, etc, ut in Editis.
salis Codd. mss. sermonum Venerabilis Redss pres- 10. Homilia Evangelii sec. Lucam, POSTQUAM CON-
byteri, quinunc in bibliotheca Golbertina, num. 102 SUMMATI SUNTDIESOCTO, dicenda INOCTABAS DOMINI.
et 1062, olim in Thuanea habebantur, num. 144 &t Incipit in utroque. Sanclam venerandamque prmsenlis
38. In primo num. 144, ante aunos octingentos ex- fesli memoriam, etc, ut in Editis.
Homilia Evangetii sec. Matllt., ANGELUS DOMINI AP-
arato, hoiniliaj xxxix, continua serie exhibentur; in
alio num. 58, qui annos sexcenios prsefert, distin- PAROTT, dicenda INVIGILIA EPIPHAMJE. Nulla homilia
in utroque apographo.
guuntur in duos libros prsemissis ad utrumque capi-
tulalionibus. Utrumque apographum contulit ac re- 11. Hom. Evang. sec. Matth., VENITJESUSA GA-
\MiMkINJORDANLM. In priori Cod., Hometia domni
prsesentavit Joannes Mabillon in elogio Bedse parag.
31, nosque post ipsum tanquam institutonostro con- , Bedm DIESANCTO THEOPHANM:. Incipit in uiroque :
veniens, magnumquemodernse audaciseargumentum Lectio sancti Evangetii quam mode fralres audivimus,
in iuterpolandis veterum Ecclesioedoctorura scriptis. •elc, ut in editis, pro die octava.
Sic procedit Codex posterior : 12. Hom. Evang. sec. Lucam, IBANTPARENTES
JESOPEROMNrsANNOS. In primo Cod., Homelia,
IIVGIPITCAPITULAIIO LlBRII DEHOHELHS BEDJE PRESBV- domtti Bedm
DOMINICA PRIMApost Theophaniam. In-
TERI,KUMERO VIGINTI QUINQUE.
cipit in utroque : Aperta nobh est fratres cltatissimi
1. Homiiia leclionis sancti Evangelii secundum sancti Evangelii leclio, etc, ul in Editis.
Lucam, MissusESTGABRIEL ANGELUS. In primo Cod., 15. Hom. Evang. sec. Jounnem, NUPTIJETACTJE
Homelia domni Bedm. In ulroque sic incipit post SUNT.In primo Cod., Homilia domni Bedm DOMIMCA
Evangelii verba : Exordium nostrw Redemptionisho- SECUNDA post Tlteophania. Incipit in ulroque : Quod
diema sancli EvangetiVlecliocommendat, etc, ut in Dominus ac Salvator noster ad nupvas vocatus, etc,
Edilis ad diem Annuntiationis beatse Marise, ut in Edilis. '
2. Homilia leciionis sancti Evang. sec. Lucam, Ex- 14. Hom. Evang. sec. Joan., VIDITJOANNES JESUM
SURGENS MABIA,clc (Incipit in utroque : Lecito VCNIENTEM ADsc. Iii priori Cod. Homilio domniBedm
qaam audhlis sancti^ Evangelii. Quseedita est inter D ] DOMINICA 2 post Theophania. Incipil in utroque :
oeslivalesde sanclis.) Joannes Bapiista el-prmcvrsor Domini; sed in capi-
3. Homilia lecltonissancli Evang. sec. Maicum, tulatlone posterioiis non exstat.
FUITJOANNES IN DESERTQ. In priori Codice, Homtlta 15. HomiliaEvung. sec. Lucam, POSTQUAM IMPLETI
domni Bedm DE ADVENTU DOMINI.Incipit in utro- SUNT-; dicenda m PURIFICATIONE SANCTJE MARIX.In-
que : Adventumdominicmpradfcalionis Joannes prm- cipil in ulroque Codice : Solemnilatem nobis Ito-
veniens, etc. dientm celebritatis, etc, ut in Edilis.
4. Homilia lecl. sancii Evangelii sec. Joannem , 16. Hom. Evang. sec Joan., ERATDJESTESTUS
JOAMVES TESTJHOMBM PERHIBET. (Incipit Redemptioids JUDSORUM. Deest in primo Codice, incipit: Duo pa-
nosltm prmcursor lestimoniumde ipso perhibens, etc titer miracula Itumanm sanalionis hodierna nobis
Deest in priori Codice.) sancii Evangelii leclio tradtt.
5. Hemilia Evangelii sec. Matih., CUMESSETDE- 17. .11om. Evattg. sec. Joaiu, VQLUIT JESUSEXIREIN
SPOKSATA. In priori Cod., Hometia domni Bedm m GALILJIAM. In pnmo cod., DomniBedcePOSTTHEO-
UGiLuDoMiM.Ineipitinutroque, Naiivitatem Domini PHAWA. Dcest in posteriori Codice, incipil: Audivi-
91 AD OPERA VEN. BEDJ! PROLEGOMENA. 92
mus ex lectioneEvangelii, frafres charhsimi, benignam A-Gloiiam suw t esurreclionis Dominus et Redemplor
Redemploris nostri giatiam. nosler, etc, ut in Editis.
18. Hom. Evangelii sec. Matth., FILICJSBOMINIS 3. Hom. Evang. sec. Matlh., UNDECIM JHSCIPOLI. IQ
VENTURUS ESTI» GLORU PATRISSUI.Ill prittlOCodicO, primo Manuscripto, Homilia domni IBedmFEMA6 :
Eomilia domni Bedm DGMINICA 2 m Quadtagesima. - in Pasclta.
• Incipit in utroque: Evangetica leclio,
Incipil in utroque Quia Dominus ac Redemptor no- fratres chafissimi, quam modo andivitnus, etc, Mtin
ster eleclossuos, etc. Edilis.
19. Hom. Evang. sec. Mattlt. EGRESSUS JESUSSE- 4. Hom. Evang. sec. Lncam, UNASABBATI YALDE
CESSIT ra PARTESTVRI, etc. HaJCdeest in primo Co- DILUCULO. Beest in primo Codice, et in Ed>lis.Incipit j
dice, Incipit: In teclione sancii Evangelii qum noiU Aperta nobis esi, fratres, de Resttirecltone Domhti el
modo lecla est, etc Exslat in Editis ad Domiivtcam Redemptoiis nostri iectio tecitala.
2 Quadragesimse. %. Hom. Evang. sec. Joan., MODICUM ETIAM , KON
"20.Hom. Evang. sec. Jontt., PERREXITIESUSIN VIDEBITJS HE. In primo Codice, Homiiia domni Redw
MONTEM OLIVETI.In primo Codice, Homilia domni m DosiiNicA2 post Ocldbas Paschm. Incipii in ttlro-
BedmDOMINICA 5 Quadt agesimmsabb. Incipilin utro que. Lmta Dominiel Satvatoris nostti ptomissa, elc,
que : Prmsenlis sancti Evangelii leclionemtunio in- " ul iu Ediiis.
tentius eonsideruie, etc 6. Hotn. Evang. sec. Joan., VADOADTLUM tiui MISIT
s21. jHom. Evang. sec. Joan., ABIITJESUSTRAKS ME.In prlroo Codiee, Homiiia donmi Bedm TERTIA
MAREGMALJCM. III primo Codice, Homilia domni DOMIMCA sanclum Pascha.
post Incipit in uiroque ~.
Bedmm QUADRAGESIMA. Incipit utroque : £_«i signa Sicul ex leclione evangelica, fiattes chatissimi, audi-
et mhacula Domini aC Salvaloiis nostti recle cttm vimus, etc., utinEdilis.
tegunt, etc, utinEditis ad Domimcam 4 Quadra- I. Bom. Evang. sec. Joali. Si QUIDPETIERITIS
geshnse. PATREH,etc. DeeBtin primo Codice, incipit: Potest
22. Hom. Evang. sec. Joan., DE=CE«DIT JESUSCA- movere infirmos auditores, etc, ul in Editis.
PHARNAUM. In primo Codice, Homtiia domnl Bedm 8. Hom. Evang. sec. Lucam, PEMTEET BABITUR
FERIA2 in Quadragesima. Inctpit in utroque : Solet YOBIS. In primo Codiee, Monulia domni Bedmin Lm-
movere quosdam, quod in exoidio hujus lectioliis, etc. tania majore. Incipil in titroque : Bominuset Salva-
23. Hom. Evang. sec. Mallh., CUMAPPROPINQUAS- tor noster nrf ctelesth regni gaudia, etc. S~on-exstat
SETJESUSHIEROSOL-EMIS. In primo Codice, Homilia in Editis.
doiitni BedmINPALMIS. Incipit in ulroque : Mediator
Christus Jesus humani G 9. Hom. Evang. sec Lucam.,\lmc SUNTVERBA QUJE
Dei et hominumItomo qui pro LOCUTUS SUM ; dicenda in ASCENSU Dombii. In utro-
generis, etc, utinEditis. que ms. Codice incipit: Ascensurus in cwlumDo-
24. Hvm. Evang. sec. Joan., PROXIMUM ERATPAS-
minus, elc, alia autem in Edilis.
CHAJuDiORis,. Non exstal in primo Codice. Incipit-. if}. Hom. Evang. sec. Joun.: CUMYENERIT PA-
Sloth cssi)muleuiium solet, etc, nt in Editis.
RAGLITUS , dicehfla BOHINICA poU Ascmisa Domini.
25. Hom. Evang. sec. Joan , ANTEDJEM TESTUM
In utroque et in Ediiis incipit : Ex multis sancti
PASCHJE. In primo Godiee, Homilia domni Bedwm
locis invenhnus, etc. Hajc homilia citalur
COENA DoMiNt.Incipit in uiioque : Sciipluius evange- Evangelii
ab Amalhario, lib. i de Officiis, cap. 57. Ilemque
lista Joannes memombile iliud Bomini musteriutn,
hb. n, cap. 1.
elc, utin Editis.
II. Homil. Evang. sec. Joan., Si MLIGITIS MEdi-
InposleiiofiCodice post librnm primnm homilia-
m YIGILIAPr.NTjseosTES.In Htroque Ma-
rumlegitur: Explicit Homeliarum liber ptimns, nu- cenda in
meto xxv; etitanien in ipso Codice exstant homilise nuscripto ef in Edilis jncipit : Quia Sphitus sancli
duntaxat xxm, aliis ex priori Codice suppletis. Per- hodie, fralies chaiissimi, celebramusadventum, elc.
gil Codex posterior: {> 12. Hom. Evang. sec. Joan., ERATHOHOEXPHA-
In Homilia domni Bedw in
htcipit capitulalio leclionumsancti Evangelii numero RIS^IS. primo Codice,
xxiv in ttbio n ejusdem auctons Octabas Pentecostes. Iocipit in utroque : Sicut ex
i. HondUa sancli Evangehi sec. Matlh., VESPERE Leclione sancli Ewngelii, fratres chatissimi, au-
ACTEM SABBATI. In pnmo Codice, Homilia domni dhth, etc Exstat in Editis ad diem invenlionis
in epistola quam Hmcmarus
Bedmra VIGILIA PASCH,E. Incipii in utroque : Vigilias sanctse crucis, et citalur
nobis hujus sacrathshnm noclis, etc, ut in Editis. Rhemensis archiepiscopus scripsit nomine Coneilii
floeebomilia legebatur in vigilia, hoc est in ma- Tusiacensis ad Rodulfum Bituricensem, et Frotarium
lulino officio Paschm; et lamen in primo Codice Burdigalensem antistites.
inseritur hoc loco homilia sancti Gregorii in die 15. Hom. Evang. sec. Lucam , FUIT IN DIEBUS
sanclo Pachse Iegi"solita. Idem obseiva ievigilia HERODK, dicenda IN VIGILIA SANCTI JOANNIS. In ulio-
Penlecostes, infra. que Ms. et in Editis incipil : Venturus in catne Do-
2. Hom. Evang. see. Lucam, STETITJESUSINHIEDIO minus et Redemplor noster, etc
DISCIPULORUM SUORUM. In primo Codice, Homilia 14. Hom. Evattg. sec. Lucam, ELISABETH iHPLEfuji
domm Bedm FERIA5 in Pascha. Incipit in utroque : EST TEMPUS PARIENDI, dicenda IN NATIYITATE SANCTI
<Z DISSERTA1I0 DE SCRIPTIS VEN. BEDiE, , 94
IOA^NIS L?A*TIST£. ln «troque Codice tet in Editis A Conceplionis bealseVirginis, sancli Michaelis. sancti
muipil: Piwmsoiis Domini Nativitas, ctc. Lucsc cvangelistse, Prsesenlationis beatse Marise, et
15. Hom. Evang. sec.-Joan., DIUT JESUSSIMONI alias de communi martyrum, etc, aut subdililias
PETRO,dicenda INVIGILIA npostolorumPetri et Pauli. esse aut dubias, aut certe ex sinceris Bedsecommen-
mcipit in utroque ros. Codicejefin Editis: firiutem lariis in Marcum et Lucam expressas. Nullus saue
tobis perfeciw dtlectionis,etc. dubito quinlemporibus Bedse.eo modo recitafetur
16. liem. £i'fliit;. sec. Maiih., VENIT^ JESUSIN Evangelium in Ecclesiis, quo in mss. islis Godicibus
,'AMESGESAREJEJ dicenda IN""ATALE apostolotum Pe- habelur. Nondum his temporibus erant eonductilii
iri ei Pauli. Incipitinutroque ms. Codiceetin Edilis: Evangelii prsecones, qui Christum propter Lazarum
Leetio sancti Evangeld quatn modo, fralres, au- in singulis Quadragesimse feriis popuhr polioribus
lislis, ianto intensius~cogilanda,etc in civitalibus annunliareht, quodsaJC. xm lantum,
47. Hom.'Eoang. sec. MMtlt.DIXITSIMONPETRUS ex occasione Mendlcanlium ordinutn, nattitti est.
ADJESUM,ECCENOSRELIQUIMUS osiMAj^dicenda IN ' Unde quo minus obvium erat Eyangelium, eo ab
NATALISANGTIBENEDIGTI. Biseopi sctlieet. Abesl in auflitoribus avidius excipiebatur, ab enunlianiibus
pri.no Codice,adest in posteriori et in Editis, inci- " majori gravilalis pondere verborumque suavltate
piens : Audtensa Domino Petrus, ete. * expositum. Qi>iporro has Beasehomilias-suis inter-
18. Hom. Evaiig. sec. Matth., ACCESSIT ADJESUM polationibus ita deturparunt, ut ex homiliis XLIX
MATER riLiORUM ZEBEDaii,dicenda IN NITALC-SANGTI cenluin quadraghita composuerint, illas ita immuta-
JACOBIAPOSTOLI. Addit primus Godex Jacobi fratris tas disposuerunt juxta rationem hodiernam Evange-
-Domini.Incipit in utroque, ut in Editis : Dominus liorum distributorum, quse vix quadringentos selalis
Conditoi et Redemplor nosier vuinera superbiw no- anlioshabet, parum soliiciti, an non iilde poslroodum
stm, etc. a critieis superventuris iguoranlSseaC supinitalis in
13. Hom. Evang. sec. Matih., EXIEJNS JESUSDE facto Suo argui possenl.
riMBUSTTRI.Abest in primo Codiee, incipit: Surdus Solas hic tanlisper delibemus homilias ad po-
ille el mulus quemmirabiiiter curatum a Domino,etc., pulum varias num. xxn, quarum plurimaj indignse
ul in Ediiis. sunt omnino vlro gravi, qualem fuisse Venerabilem
20. Hom. Evang. sec, MalUi., AUDIVIT HERODES Bedam novimus. Homiliaj duse de sarieto
YVigberio
TETttiRCHA, dicenda BvDECOLL-ATIOKE BANCTI JOANNIS non possuntesseVenerabilis Bedse, quiannisduo-
BWTISTJE. Abesl in primo Codice,ineipit: Nuialem, decim exstinctus est anie YVigbertumabbatem mor-
fratres charissimi, bealiJoaiinh diemcelebrantes,etc, p tuum anno 747, die 13 mensis Augusli»Item homi-
ul in Edilis. lia de sancta, Scholastica sancto abbati Cassinensi
21. Hom. Evang. sec. Joan., FACTA SDAT EKCENIA, Berthario tribuitur in ms. God. Cassinensi, quse
dieenda m DEMC&.TI<«SE tccLEsiic. Ineipit in ulroque: spectare videtur potius ad Paulum Laugobardum
Attdivhnusex iectione Evangelica, fratres dmmsimi, Gassmensemdiaconum. Sermones de sancto Bartho-
qiiia facta simt encenia, ctc., ut in Editis. In poste- lomajo apostolo, Joanne evangelisla, de Invenlione
riori Codice lisee honiiua sequenti postponilur, prse- sanctse crucis, de vinculis sancti Pelri, itaabsurdi
ponilur in priori. et fabulosi sunt, ul risum moveant. Sermo in festo
22.Hom. Evang. sec. Mallit., VIDITJESUSHOMINEMomnium sanctorum legi solitus, ascribitur Rhabano
IN TELONEO, dicenda IN ""ATALESANCTI MATMMI Mauro in apographis nonnullis, nescio an bene. Illud
APOSTOLI. Ineipit in utroque ,•Legimus, Apostoto di- movet. quod feslum omnium Sanctorum instilutum
cente, quiaomnes peccavetuni, elc , ut in Editis. est a Gregorio papa III, ut probant velerrima Usuar-
23. Hom. Evang. sec.Joan., STABATJOANNES ET di
exemplaria, et Hugo Menardus in librum Sacra-
EXDISCIPULIS EJUSBuo« dicenda INNATALESANCTI mentorum sancti Gregorii, pag. 184, qui anno 751,
A^DRCA; APOSTOLI. Incipit in utrogue Codice : Tanla sedere coepit. At sermo iste cum Bedsestylum ha-
ac taltb esl Scriplurw divinm sublimitas, elc , ut in beal, potuit a Beda conscribi sub mitium institulse
Q
Edilts, pro vigilia festi. hujus festivitatis.
2l. Hom. Evang. sec. Joan. VOLUITJESUSEIIIRE
Scintillmsive Loci cotnmunesex Patribus, pag. 570,
IN GALIL^AH. Deest in pfimo Codice utpole lacero,
attribulsesuntBedseex eonjectura tanlum, quod ipse
adest in allero et incipit : Audivimus ex lectione
soleret ex aliis excerperc Nam in Mss. omnibus,
evangelica,fratres charhsimi, benignam Redemploiis ubi Ifequenlissimse in anliquis Galliaruni bibhotbecis
nesiii gratiam. Deest inEditis.
suntianonymse semper inveniuntur. Consiant scin-
Sic vero desinit Codex posterior : Explicil Homi- tillse istse sermonibus EXXX, de variis argitmentis
liarum liber secundusBedm presbyleii, numero xxiv. virtutum ac vifiorum. Humpfredus YYanleiusAnglus
Ex his intelligimushomilias omnes in feriis omni- edidit anno 1706, in-folio, Oxoniae,et Theatro Shel-
bus Dominicarum Quadragesimse}et in Dominicos doniano antiquse litteraturse Septentrionalis hbrum,
dies post Trinitatero, itemque in fesla sancti Stepha- ubi, pag. 180, ait exstare ins. in Bibliotheca D. Jacobi
ni protomartyris, sanclse Scholasticje, sanctse Manse Westmonasterii, inler alios, libruni Scintillarura
Magdalense,TransfigurationisDomini, Assumptionis seu senleittiJrum, quas tum cx Scriptura sacra, ium
beataj Marise, sancli Banholomasi, Nativitatis et ex Palrum s^rlpiia Beda,collegerit versioneque inler-
AD OPEIU YEN. BEDJE PROLEGOMENA. 96
lineari Saxonica explicuerit. Exstat inter mss. Codices ,A auctoris ad quem tomo II Operum Bedse spectat tra*
ecclesiarum Anglisecalhedralium et aliarum ejusdem ctatus de Subslanliis inscriptus. Nam mti priraus, ita
regni celebrium bibliothecarum, Codice 6622, in mss elhicpostremus, esl ad clericos, facitque vefBotenus
Codicibus Caroli Theyeri Cod. 2S2, et Codicibusmss. easdem querimonias contra eos qui suo tempore
8135 et 8250; in mss. JacobseaebibliothecseCodici- distrahebant substantias et monasteria inonachorura^
bus 415 et S28 : Liber Scintillarum cum Saxonica victui et vestilui necessaria, magno tolius Ecclesise
versioneinierlineari. damno. Audiamus illum, pag. 909. Hmc, precor, o
De Muliere forli libellus, pag 159, venerabili Beda reclores, attendite et remittiscenlesquod scriplum est,
indignus non est. Ludil enim aptissirais allegoriis, JUDICIUM DURISSIMUM HISQUIPR.ESUNT , TFIET
, BXltOlta-
quse ab illins ingenio non aliense sunt, quamvis nihil mini invicempro inslauralione cmnobiorumdestruelo-
habeam quo illi posilive attribuam. rum, primo quidem ut prmdia exinde ablala cmnobitis
Libeltus de Officiis,pag. 467, ex dictis quorumdam reddantur, deinde ut hi qui timenl Dominumet qui
Patrum exeerptus, noii potest speclare ad Bedani, atnbulanl in viis ejus, cmterh prwponantur. Nani in
Nam.ubi de LXX,LX, L el quadragesima loquitur, ttoc quam maxime offensusest Deus, quod ea loca qum
allegat qusedam qusedesumpla sunt ex Anaslasio qui sibi suisque sanclis mancipala alque consectata erant,
scripsil Yitas Romanornm pontificum, in Yita Mel- B deslrucla sunt ex reclorum incuiia. Si enitn Deo fa-
chiadis papw. At nullus nescit quam longe ante mulantesin monasteriis, necessaria/pimque habetent,
Anastasium ipse Beda mortuus sit. Unde glossemate possentulique alacrius obsequiumdivinumagere, pos-
prolixiori opus non est ad opusculum istud a Beda sent devotiuspro regis, pio ptmstilum ac ptincipum
auferendum. suotttm salule , nec non pro totius Ecclesim siatu
Fragmenta allegoricarum interprelationum in Pro- inlercedere; possent etiatn si qui pi ofessionis sumre-
verbia Salomonis, reperta in Codice antiquo," et gulam excederent, a pastoribussuis, licentius cottipi.
pag. 476 posita, sunt incertse fidei atque auctoris. Sed hmc otnnia, proh dolor! in lanla negltgentiaa plu-
rimis episcopts habenlur, elc. Hoc autem idem argu-
CAPUT SEPTIMUM. mentum urgel longe amplius quam in libro de Sub-
De tomo oclavoet ulthno operum VenerabilisBedm. stantiis. Prsetereaidem paulo ante refert teslimonium
Libellusde TemptoSatomonis, pag. 1, non indignus petitum ex Yita Gregorii Magnf a Joanne Diacono,
annos centum et quinquaginta a morte
est, meo seusu, qui Bedsetribuatur; habet enim gra- scripla post
vitatem atque diciionem utcunque Latinam , a stylo sancti Bedse.Denique in libro de Substantiis indicat
Bedse non abhorrentem. Addo hunc auctorem sub '-' se scribere post annum Christi incarnati millesimum,
finem capitis 24, ultimis fere verbis, allegare libros ut ibi jani adnolavimus. Haudquaquam igitur hoc
de Tabernaculo et habitu sacerdotali a se scriptos : opusculum Bedseconvenit:
Diximus ptenius de mensa el candelabro et utroque Commentariusin librum Boelii de Trinitate, pag.
altai i ac basi domus Domini, in libris quos de Factura 925, olet reeentem scholasticsepatestrse methodum,
tabernaculi et habilu sacetdoiali sctipsimus. Atqui uiide longe distat ab ipsis Beda? teroporibus. Jure
hsecconveniunt Bedsequi in indiculo Operum suorum igilur ab omnibus inter spuria ad scholasticam bal-
anno 751 a se composito, ait a se scriptos de taber- butiem projicitur.
naculo et vasis ejus, ac veslibussaceidotumlibros tres. Medttatio-passionisChristi, septem officii canonici
Denique hoc opus scriptum ex anterioribus Patribus horis accommadata,pag. 955. Conyenit non tempo-
ufr in prsefatione testatur, quod Bedse Ifequens ac ribus Bedse,quibus nondum exstabant talia humanae
pene perpetuum est. inventionis commenta, sed modernis noslris vel an-
Libelli sulem de Crealione sex dierum, pag. 52, terioris sseculi, ubi multa a devolis ejusmodi susci-
Altentis autem ipsis officii ecclesiaslici
Quwstionessuper Genesim, pag. 78, Super Exodum, tala sunt.
Levidcum, Numeios, Deuteronomium,Josue, Judices, expressis verbis vel mysteriis, longe prseferenda est
Ruth, libros qualuor Regutn, cum tibto variarum j) novitiis ejusmodi inventionibus.
Qumstionum,sunt unius aique ejusdem auctoris, nec De lemediis peccatorum,pag. 961. Hoc opusculum
Bedam referunt. Spoctant potius ad auctoiem Beda Egberto attribuit Spelmannus tom. I Conciliorum
posteriorem, cum hic auctor suis Qusestionibus in Anglise, fol. 281, tametsi in colleetione canonum
Genesim, semel atque iterum alleget alphabeticam Regino Prumiensis abbas •Poenitentialem librum
Interpietationem nominum Hebraieorum, quam mss. Theodori, seu Bedse, citet, lib. i, c. 297, atque Yvo
Codices attribuuntRemigio Anlissiodorensi monacho, et Gratianus ex PcenitenlialiBedsereferant capilulum
circa annum 900-doctrina celebrem. Unde hsec opu- de sacerdote Eucharistiam evomenle. Hsec niullis
scula omnia sunt auctoris unius, qui sseculumEccle- quidem de Operibus Yenerabili Bedse inscriptis, sed
sisex non prsecessit. necessario non tacendis.
Commentarius in Psalmorum librum, pag. 507, Nunc quse in Editis Bedse Operibus desiderentur,
nihil habet quo Bedoeaflirmetur, unde spurius cen- genuina ejus opera qusedam,ex Joanne Mabillonio,
seri debet. in elogio Bedse, loco citato, paragr. 34, paucis expo-
Sermo in vsalmum LU, ad hoecverba, Dominus de nantur, ad Editionem proximam pleniorem.
«eto prospexit, etc, pag. 902, est unius ejusdemque Explanaiio in Canticum Habacuc, cujus meminit
97 DISSERTATIO DE SCRIPTIS YEN. BED.&. 98
Beda In indiculo, q-useros in Codice bibliothecse A mereri voluit Henricus Warthonus, qui cum ante
sancti Germani de Pratis Parisiensibus, num. 275. triennium in Auctario ad Usseri historiam dogma-
Hoe prsefert Exordium : Canticumprophetm Habacuc ticam eontroversise de Scripturis et sacris vernaculis,
quod libi exponi pelisti, ditectissimu in Christo soror, fragmenta qusedam ex Bedsein Genesim expositione,
Sacramenta deminicmpassionh maxime prgnuntiat. ejusdemque in Canticum Habacuc commentario ex-
Undeex consuetudine sanctw et universalis Ecclesim cerpsisset, nune duo illa Bedse[opuscula e tenebris,
sexia Sabbati, qua eadem passio completa est, solet quibus haclenus immersa jacuerant, eruit, ne quis
in laudibus matulinis pei singulas hebdomadassolem- cum Oudino, et Colomesio, aliisque, Anglorum genti
niler repeli, etc. Item in Colbertina tnss. Codicibus exprobret quod eonterranei suiTSedsescripta penitus
1059 et 55S7. neglecta iu biblothecarum suarum forulis relinquat.
Carmen de divino Judicio ad Accam episcopumde- Et Expositio quidem in Genesim, pag. 1, usque ad
sideratur, editum apud Simeonem Dunelmensem in caput xxn, progreditur, et a versu 4 capitis n incipit,
libro de Geslis regum Anglorum, qui Bedse etiam in cum anteriora de Hexaemero tomo IV Operum ejus
ms. Colbertino ascribituf.. legantur. Descripsit autem hanc Expositionem in Ge-
Epislola de sexta mundi mtate ad Plegwinam, quse nesim ex ms. Codice Lambelhanse bibliotheca^, in
uua cum Historia abbatum monasleriorum Wiremu- B qua etiam duo exeraplaria Expositionis in Canticum
thensis et Girwensis, et epistola ad Egberlum Ebom- Habacuci, pag. 191, invenit, quorura unura descri-
censem anthtiiem, aWarajo nuper editaest iu Anglia. psit, alterius varias lectiones annotavit. Duobus his
Itemque in-16 Parisiis anno 1666, apud LudOvicum opusculis nunquam editis, subjungit ea quseaWarseo
Biilaine. Denique epistola una ad Albinum quemdam edita paulo ante diximus. Cum enim pauea illius
Anglum, quam edidit Joannes Mabillon tora. I Ana- Editionis exemplaria in Angliam, et pauciora in
leelorum. alias regiones devenerint, et jam pridem a multis
Prseclaram de BedseQperibus menlionem faciunt desiderata fuerint, operse pretium se iacturum exi-
Acta eruditorum, Lipsise, Julii, anno 1695, pag. 289, stimavit clar. Warthonus, si istam Historiam abbalum
his verbis : Bedm Venerabilis opeta qumdam theolo- VYeremulhensium et Girwiensium, pag. 221, una
gica nunc piimum edita, nec non histoiica anlea, se- cum Egherti dialogo, pag. 268, et duabus Bedse epi-
mel edita. Accesserunt Egberti archiepiscopi Ebora- stolis, pag. 241, denuo prelo subjici, etWarsei notas,
censis dialogus de ecclesiastica Institulione, et Aldelmi quso in Dubliniensi Editione ad calcem rejectse
ephcopi Scireburnensishber de Virginitate ex Codjce luerant, locis suis reponi curaret. Addidit etiam,
antiquissimo emendatus. Londini, apud Robertum pag. 291, Aldelmi librum de Virginitate, non eum
Clavell, 1693, in-4°. •*
qui ligato sermone scriptus tomo V Leclionum anti-
c VenerabUisBedseOpera Parisiis anno 1544, tribus quarum Canisii legitur, sed qui oratione soluta coni-
tomis per Jametium, et anno 1554, ibidem, octo posilus in monumentis orthodoxographis et Palrum
tomis, totidemque tomis Basilese, per Joannem Her- bibliotheca legitur. Utrumqueyitiose editum celebris
vagium, anno 1565, et Goloniseper Antonium Hierat, Gronovius in Monobiblo observalionum ad scriptores
anno 1612, prodiernnt. Ab eo lempore nonnulla Bedse ecclesiastieos, cap. k, 8,15 et 20, emendare aggres-
monumenta, quse in istis tomis desiderantur, lucem sus est. Et metrici quidem tractatus emendationem,
aspexerunt. Epistolam Bedse ad Albinum, "lorno I ope ms. Godicis Oxoniensis satis feliciter ipsi cessisse
Analectorum Veterum, pag. 9, Mabillonius inseruit, Warthonus judicat, non seque eorrectionem tractatus
qui eliam paulo post, pag. Sl, Bedse in Paulinas alterius in prosa «cripti, eum ea meris ingenii con-
Epistolas genuinum commentariuro ab edito diver- jecturis nixa fuerit. Warthonus igitur^legantissimum
sum, sed aliquando in lucem prolaturum promisit. hunc Aldhelmi tractatum ex antiquissimo Lambe-
Idem Mabillonlus ex Godice saneti Remlgii Rhemen- thano Codice nitori suo restituendum duxit, cui
sis descripserat Martyrologium Bedsemetricum, quod aliud exemplar ms. suppeditavit bibliotheea eecle-
tomo X Spicilegii sui Dacherius vulgavit. Prosaicum „siae cathedralis Sarisburiensis, ex quo indiculum
autem Bedse Martyrologium, ab eo quod inter Opera capitum descripsit, cujus ductu hunc tractatura in s
ejus legitur, plurimum diseirepans, Henschenius et plures sectiones dislinguere ipsi placuit.» Hsec a me
Papebrochius in Actis sanctorum Martii, tomo II, adjecta post dissertationem jam diu composilam et
prajfixum ediderunt. Neque hic ^ilentio pisetermit- conscriptam.
lendus Jaeobus Waraeus, qui, anno 1664, Dublini, CAPGT OCTAVUM.
Bedse historiam ^de Vitis abbatum Wiremuthensium
duas Quomodo in posterum ordinanda sinl Opera Bedm,in
et Girvnensium, nec non ejusdem epistolas, Edilionibus futuris.
quarum una ad Plegwinam data, tractatum suum de
sex JStatibus, contra eos qui iniquius de eo judi- ,Commodius autem meo quidem sensu, et absque
ad .saniorum praejudicio, Opera Venerabilis Bedsein Edi-
cium tulerunt, defendit. Altera Egbertum quem
tionibus fuluris ita dislribuerentur, ut quse
scripta est,,de munere sacro rite obeundolnstituit, proxime
vitia una dubia sunt, ea omnia, sive philosophica, sive ad ar-
et nonnulla status ecclesiastici perstringit, in ultimum volumen conjiceren-
cum Egberti dialogo de ecclesiaslica Institulione,' tes alias pertineant,
feclt. tur; quse ad certos spectant auctores, foras projice-
publici juris
-« Horum exeniplo de BedaJmonumentis etiamhene rentur, aliis sic dispositis:
09 AD OPERA VEN. BEDJE PROLEGOMENA. 100
TOMUSPRIMUS SEU YOLUMENPRIMUM A / Expositio in EvangeliumLucaj, libris vi,pag. 217.
Forum qum spectant liberales artes el phitosopltiam. Expositio in Ev. Joannis, pag. 451.
Incunabula artis grammaticaj Donati. 'Expositio in Acta apostolorum, p. 625.
De oclo Partibus orationis liber. Retraetationes in Acta apostolorumtomo VI,p.ig. 1.
De Arle metrica liber. Expositio seu commentarius in qualuordeeim Epi-
De Schismatibus saerse Scripturae. stolas sancti Pauli apostoli, ex ipsis sancti Au-
, De Tropis sacrse Seripturaj. gustini senlentiis, non qui lomo VI habetur, sed
De Orthographia liber. quem manuscriptum et nondum impressum diximus.
De arithmethfcis Numeris cutn dialogo de nolis Expositio in septem Epistolas canonicas Jaeobi,
numerorum et ra"tionelemporum. Petri, Joannis et Judse, p. 675.
De anthmeiicis Propositionibus. Explanalio in Apocalypsim beali Joannis aposloli,
De ratione calculi el de diyisione numerorum ad p. 761.
Constantinum. Sermones Venerabilis Bedse, seu Homiliarum
De Loquela per digitorum geslus. Itemque libellus libri duo, continenles homilias XLIX,tanlum cum Ho-
de Ratione unciarum. miiia de festo omnium Sanetorum, quse ad ingenium
Libellus de Argurnentis lunce, pag. 143. B
I sancti Bedse aecedere maxime videtur, projeelis Ser-
Decennovennales circuli, pag. 257. monibus eo modo, quo misere interpolati sunt
De Cyclo paschali, pag. 306. tomo VIIin omnibusimpressis.
_ Liber de Constitutione mundi coeiestis terrestris- Scintillse seu Excerptorum ex sanclis Palribus,
que, p. 325. sermones octoginla, tomo VII, p. 570.
De circulis sphssraeet polo, p. 565. TOMUS QUARTUS,
De planetarum et signorum Ratione, p. 569. HisWticorum, vel operum ad hisloriam ecclesiaslicam
L'bellus de Tonitruis, ad Herenfridum, p. 587. spectantium.
Libellus de Ratione compuli, p.^18. Historia ecclesiaslica gentis Anglorum, quam regi
De Nalura rerum liber, tom. II, p. 1. Anglorum Ceolulfo obtulit.
De lemporum Ratione, seu de temporibus, tom.IL Historia abbatum monasteriorum Wiremuthi et
p.43. Girwse, libris n, cum epistola ad Plegwinam, de
De sex muridi setatibus Chronicon, siye libellus, sexla mundi setate, et epistola ad Egbertum Ebora-
p. 103 tomo II. eensem antistitem.
De Temporibus liber? toniQ II, p. 118.
_, Vita sancti Cuthberti Lindisfarneusis episcopi*
Epistola de ajquinoctio yernali, juxta Analolium, Iibris n.
loin. II, p. 230. Yita sancti Felieis Nolseepiscopi, cseteris omnibus
TOMUSSECUNDUS,
proscriptis ut ad alios auctores spectanlibus.
Commentatiorumin libros,Veteiis Teslamenti. Martyrologium Bedss, non quomodo impressura
Hexaemeron, sive de sex dierui» Creatione H- est torao III Operum Bedse, sed quomodo Bollan-
bellus. distse ediderunt, nimirum inlerpolamentis Flori
Exposjtio in Genesim, cura sequenlibus, quaj charaolere minutiori expressis. Quantum autem ad.
omnia tom. IV contincnlur pleraque saltem. metricum de quo locuti sumus haudquaquam Bedse
Explanaiio in Exodum, in Levilicum, in Numeros, esse videtur.
in Deuteronomium.- Libellus de Locis sanctis, tomo III pag., elc.
AllegoricaExposilio in IV libros Regum, libris iv,
TOMUS QUINTUS,
Qttseslionesxxx in libros Regum.
De tabernaculo et yasis ejus ac yeslibus gacerdo- Suppositorum quorutn incerti aucloies sunl.
tum, libri m, Computusvulgaris, tom.I,pag. 168
Ephemeiides,seu
Libellusde templo Salomonis, lomo qmdem ootavo. et
in I) seqq , incerli scriptoris.
Exposilio Parabolas Salomonis, ltb. m. De embolhmorummlione Gomputus,tom.I, pag 215
Expositio in Canlica canticorum, lib, yn. et seqq.
Expositio allegorica in librum Tobise. Libplli duo de Musica tlteorica el praclica, tom. I,
Expositio allegorica in Esdram el Nehemiam pro- 544 etseqq
pag.
phetas, lib. m. Libe'li de Prpgnoslich temporum, pag. 390, de
Exposilio in Canticum Habacuc, passim .manu- Mensuta hotologii, pag. 592; de Asttolabio,pag. 594;
scripta, de qua egimus. de Nativitate infaivtium progjtostica, pag. 597; de
De Muliereforti libellus, tomo VI, pag. -459.
Minutione sanguinis, pag. 398; de seplem Mhaculh
TOMUS TERTIUS, mundi, pag. ^00 vere libelli indigni qui venerando
Commentariorumin libios Novi Teslamenii, et Ser- Bedsetnbuantur.
monum. Hymni Bedm presbylero insciipti, pag. 401 et se-
Qui omnes torais V et VI Editionuin Bedaj conti- quentibus.
nentur, nempe : Sententim, sive Axiomata philosopltica, toni. II,
Expositio in Evangeiium Maici. Iibrh iv, pag. 92, pag. 124.
101 FABRICSINOTITIA 1N VEN. BEDAM. N lufc
Senteniie ex Operibus Cicerenisexcerptm, tom. II, A De Remedih peccaiormn, p 961, ibjd,
pag. 166. QUAINAM PROJICIENDA SINTFORAS,SEU EXTRABED^
Liber Pioverbiorum alphabeticus, lom.II, pag. 186. OPERA ? -
Libellus de substanltis, seu sentenliw morates, De Elementis pliilosophiw libri quatuor, lom. II
lom. II, pag. 200. Operum Bedae, p. 206, quse sunt minor Philosophia
De Divinatione ritm et mortis, tom.ll, pag. 235, Guillelmi de Goncbis.,
curo sequentibus in impressis, quse nenise suot. Vitm^sanctorum Columbani, Atlalw, Euslasii, ab»
Inlerpretationes nominumHebraicorum suciw Scri- batum Luxoviensium, tomo III.
pturm, erdine alphabetico digestte, tomo III, ad Itemque Vitm sanclorum Palrhii, libris duobus,
calcem.
Bertulfi abbalis Bobiensh, Arnulfi Meletish episcopi,
Excerptiones Putrum, Collectanea,Flores ex diver-J Vedasli Alrebatensis episcopi, Bui gundoform abba-
sis, Questiones, Parabotw, etc, ibid. lissm, etc, de quibus ibidem egimus.
Expositio in Evangelium Matthmi, libris iy, tomo
IV, p.1. Martyrologium eo modo quo ibidem falso ex-
De Nominibus locorum vel civitatum qum %ntibro pressum est.
Acluum apostolotum-leguntur, tom. IV, p.666. jj Commenlarius in Hbrum Job, libris iu, tomo IV
Libellus de Officiis,tom. VII, p. 467. quem constat spectare ad Philippum preshjleruni,
Fragmenla allegoricarum interprelationum in Pro Commenlatius maxipms in quatuordecim Epistotaf,
verbia Satomonh, tom. eod., p. 476. sancti Pauli apostoli, qui speetat ad Florum Logdu-
Libellusde Creattone sex dieium, tomo VII, p. 52. nensem diaconum.
Qumsliones super Genesim, ibid., pag. 78, super Homilim de Laudibus sancii Pauli, quse saneti
Exodum, Leiiticum, Numeros, Deuteronomium,Josue, Joannis Chrysostomi sunt. Hsecnos annotanda duxi-
Judices, Ruth, libros qualuor Regum, cum libro dtver- mus de Scriptis sancti Bedsepresbyteri, nec dubita*
sarum qumstionum,ibid. mus quin alia alii etiam observentquibus hsec nosira
Commentarius in librum Psalmorum, toioo VII, iiullatenus prsejudicare possunt, nec enim omnia
p. 307. nosciraus omnes. Observat Guillelmus Gavus, in
Sertno proKxusin psalmumLII, ibid., pag. 909. Historia scriptorum Ecclesise, ad annum 701, p,"476,
Commentatiusin librum Boetii de Trinitale, p. 925, in Anglia multos mss. Codices, qui Bedi» noinine
ibid. .prsenotantur, quos in Edilione Operunf Bed» futura
-MecRtaiio passionis Christi septem officii cationici Iion negligendos ego exislimaverim, licet de earura
horh accommodata,ibid-, p. 955. " plurimis maxime dubilem, non sine causa.

FABRICII NOTITIA IN VENe BEBABL

(Bibholh.med. el inf.Xatin.)
De Bedoepatria, condilione et setate nihil cerlius vilm tnem anno diaconatum, tricesimo gradum presby
afferre licet, quam quod ipse ad calcem HistoriaJAn- - leratus (c) Virumque per-ministerium reverendissimi
glor., tom. IH, p. 151 : Hmc, Domino adjuvante, di- episcopi Joatmis (tunc Hagustaldensis, postea Ebora-
gessi Beda Dei faiiiulus et presbyter monasterii beato- censis) jubenie Ceolfrido abbate (Wirimuudensis mo-
rum apostolorumPetri el Pauli, quod est ad Wirimun- naslerii) suscepi. Ex quo tempore accepti presbylera-
dam (a) el Ingirvum. Qui natus in territorio ejusdem tus usque ad annum mlalis memquinquagesimumno-
monaslerii (b), cum essem annorum septem, cura pro- _ mwi, hmc in Sctipturam sanclam mem meotumque
pinquoium, datus sum educandus t everendissimoab-' necessitati ex opusculis venerabilium Patrum breviter
baii Benediclo,ac deinde Ceolfrido, cunclumque ex eo annotare, sive eliam ad formam sensus el inlerprelatio-
tempus vitm in ejusdem monasterii 'habitalione per- nis eorum superadjicere curavi. Hic Beda presbyier,
agens omnemmeditandh Sci ipturis operam dedi, atque utilibus seriptis Ecclesise Yenerabilis, diem obitt
inler observanliamdisciplinmregularis, el quolidianam anno 755-(d). De quo Mabillonius, parte i sseculi
cantandi in ecclesia curam, semper aut discere, aut tertii Benedictini, et Acla sanctor., 27 Maii, tom. VI,
docere, aut scribere dulce habui. Decimonono autem pag. 71~seq., ubi etiam, pag. 720, Yila scripta a
t(a) Ad ostiura Wiri amnis. Vide tomum VI, p. 51. 8, Bedam hajc non poluisse addere ante annum 752,
(b) Itaque non Saxo-Germanus fuitBeda, licet hoe vel 753.
aFriderico Langen, et Engelhusio traditum, quoruai (c) Adde Pagium, ad an. 701, jium. 2; Nicolai
tesllmonia merito in dubium vocat Meiboraius, Hieronymi Gundlingh Observatt. select. 7, lib. i.
tomo I Rerum Germanicarum, pag. 809. Natus au- (d) Blondellus, pag 77, de episcopis. Fabulam de
lem possil videri an. 672, quoniam a'it se, pag. 147, Beda hoc Romse sepulto rejieit eliatn Joannes Ciam-
Ilisloriam Anglorumabsolvisse anno Christi 731, et pinus de sacris J~dificiis a Con^antino M. e\slructis,
inhoclocoannum setaiisquinquagesimuninonumcom- cap. I, sect. 10, nuin. 130. Similis fabuja de patria
memorat. Sed notavil Pagius, ad annuni 693, num. * Bedse hujus Genua^ujus meminirAuctoy Boelius.
i05 AD OPERA VEN. BEDJE PROLEGOMENA. 104
Turgoto, priore Dunelmeusi, circa an. 1100, exAA Martyrologiumbreve itidem versibus iexametris sub
ejus Historia Ecclesiae Dunelmensis, quse sub no- Bedsenomine vulgatum a Dacherio, incipit:
mine Simeonis Dunelmensisperperam excusa inler Bissenamensuraverliginevolvilurannus,
decera scfiptores Hist. Anglicanse.De operibus ejus tomo X Spicilegii, pag. 126, et tomo n, Edit. novse,
post Possevinum dfligentius disseruit Oudinus, tomo in-folio, pag. 23.
I, pag. 1672 et seq. Videor tamen mihi actum non De embolismorumRatione computus, p. 215, cum
agere, si et ipse tanti viri scripla distincle referam, tetrastichis singulis ad singulos menses. Etiam hunc
primo quse exstant in oclo tomis ejus Operum, no- computum Bedseabjudioandum et Radulpho de Lin-
vissimepostEditionesParis. 154", 1554, Basil. 1565, ham, Anglo, ascribendum esse, Oudinus disputat.
Coloh. 1612, [vulgatis Colon. 1688; deinde illa quse Decennovales Circuli Dionysi Romani Exiguj^
in Kisce tomis desiderantur. beali Cyrilli el BedseLXXXIV, usque a"dannum 1595,
cum prajfatione (AbbonisFloriacensis), p. 257
TOMOI. De Cyclo paschati, pag. 306.
Cunabula grammaticmat lis Donali restilula, pag. 1. Canonesdecennovennalium circulorum, pag. 321.
De octo Partibusjiralionis, pag. 14. De mundi cwlesiis lerreslrisque Conslitulione,p.
De Arte metrica ad Wigbertum Ievitam pag. 25, B 1 523,
seq. Exstat et in Grammaticis Putschii, pag. 25S0,i Musica theorica, pag. 344, et practica [lla Ieg., pro
2383, et pars prsefigiturhymnis ecelesiasticisa Geor- quatld\ seu mensurata,pag. 351. Junioris esse scripto-
gio Cassandro editis anno 1S56, et inler Cassandrii ris conlendit Oudinns, quem vide, tomo I, pag. 1685.
Opera, Parisiis 1616, fol., qui Hymnos etiam Bedse 3 De Circulis sphmrmet Polo, pag. 56S.
exhibet, p. 195, 206, 239, 244, 254, 263, 266, 274,> De planetarum et signorum Ratione, p. 369, ex
280, 281, 295. mente Hebrmoium, Chaldmomm, Mgyplioium, pag.
De Schematibussacrm Scriplurm, pag. 42, et Ti o-- 571.
pis, pag. 48. Prodiil eliam separatim Venet. 1522,i; Mensium notse, pag. 377.
et cum figuratis Iocutionibus ex Auguslino et Chry- Libellusde Tonitruis, ad Herenfridum, quem Pa-
sostomo collectis per BartholomseumWeslheimerum,, trem Venerandum appellal, pag. 387, translalus ex
Basil. 1536, in-8°, et inter Rhetoras Francisci Pi- Grajco, fortasse J. Laurentii Philadelpbiensis Lydi,
thcei, p. 342, 355. de quo in Bibliolheca Grseca, lib. m, cap. 20, pag.
De Orthographia, pag. 53, ordine alphabetico. i. S13.
Alius hujus argumenti liber in Grammaticis Putschii,i Pronostica temporum,pag. 590.
^ Mensura
pag. 2327, 23S0. horologii, pag. 392, ubi et de Diebus
De arithmetich Numeris, pag. 72. JEgypliacis, pag. 594.
De diversis Speciebusmmerorum el Mensa Pytha-;- Libellusde Astrolabio, pag. 394.
gorica, pag. 75. De Nativitate infantum, pag. 597.
De Compulo,dialogus, pag. 85. De Minutione sanguinis, pag. 598.
De Divisionibus lemporum, pag. 89. Ms. Codex x De septem mundi Mhaculis, pag. 400.
auctior commendatur a Mabillonio, tomo I Musei >i De Anno, de Ratione temporum,de Celebritatetem-
Ital., pag. 69. porum, devatiis compuli Regulis, carmina versibus
De aiithmetich Propositionibus, sive problemati- i_ iexametris, pag. 401.
bus, pag. 100. Dioitysiusde Annis, Irochaieis versibus, pag. 413.
Libellus de Asse el partibus ejus, el de ralione cal-
;. Libellus de Ralione coniputi per qusestiones et
culi, pag. 111. responsiones, pag. 418. -Confer Rabani librum de
De numerorum Divhione, -ad Constanlinum, pag. Goroputo,scriptum anno septimo Ludovici imperalo-
123. ris et editum a Baluzio iu limine tomi I Miscellan.j
De Loquela per gestum digitorum et de temporum n et Helpericum, qui in prologo libri de Computo,
ratione, pag. 127, cum glossis Bridferti Ramesiensis, ; quem anno 950 composuit, etiam Bedam laudat.
et scholiis J. Noviomagi.Hunc libellum suppositum n DeDuodecimSignis,de Mtalibus, etc, carmina; et
Bedse existimat Petavius, p. 159 Epist. Aliud tamenn Prisciani de Aslronomia, pag. 454. Manfredi carmi-
visum Joanni Aventino, ut notavi supra, pag. 391. na, p. 455, et embolisraorum ralio, prosario sermo-
_ Libellus de Rutioneunciarum, pag. 140. ne, p. 450. Yersus de urbe Roma et Treverensium
DeArgumenlis lunm, ex Victorio Aquilano, Diony- h pag. 449.
sio Grseco, etc, pag. 145, TOMOU.
Computusvulgaris,sixeEphemeris, pag.169. Aucto- }_ DeRerum Natura liber, cum glossisincerti auctoris,
ris Beda junioris esse probat Oudinus, tom. 1, pag. r> Brideferli Raraesieusis, et Joannis Noviomagi, pag.
1683. l.Hunc et proximum librum Bedseesse negavit Ste-
Martyrologium,versibus hexametris, quod incipit:. phanusYitus, sed roerito refraganle Petavio, pag.
157 Epist.
PrimumnuncJani voeitatumnominemensem,
De tempotum ratione , cum ejusdem Brideferti et
pag. 191. Wandelberti Prumiensiss non Bedse.Aliud id Noviomagischoliis, pag. 45. Cum Godicebibl. cathe-
m FAIHUCI!NOTITIA IN YEN. HEpAW. "Ofe
dralis Wnceburgensis collalum hunc librum vide in A . ipse memii.it m indlce Operura suoitim ad calcem
J. Georgii Eckarli commentariisde rebus Francise Ilisiorise. _,
Oiientalisetepiscopatus Wirceburg., loni. I, pag. 825. De Dtvinulionetnotlis et vitw, Petosiiis ad Neet-
Desex jElutibus mundi, sive Cltronicon,a rerum psum regem ^Egypti epislola, pag. 253. Hanc cum
origine usque ad nonum anmim Leonis Isauri, duabus proximis scriplioinbus iuter njenias Beda iu-
muudi 4680 (Chrisii 726), pag. 105. Appendix e di- dignas Oudinus reieit, quo referenda eiiam Rota
versis aucloribus, quse inBasileensi cditione subjecla vilmet motlis, quam sub BedsenomineexIiib.it An,o,-
legilur, a Coloniensiabest. Prodierat hoc Cbroni- dus Wion, I. II Ligni vitx*, pasr. 827, et ex eo Posse-
con Parisiis apud Joannem Pelitum 1507, in-4°, et vinu-., to noj Aj paratus, pag. 201.
cuin scholiis Joannis Bronchorslii, Colonise 1557. Aica Nom, Etclesijj lypus, p. 235, et De ltngu't&
Conferendumquoque Chroniconbreve BedaJ, quod genitum, ibid.
continualura usque ad annum 810, ex ms. Codice, Sibylltnontm vetboutm Interpielalio, pag., 256.
edidit Andreastfu Chesne, tom. III Scriploium Fian- Exstatet ad calcem Sibjllinoium Joannis Obsopoei,
cor., pag. 125, 129. pag. 515. Liber Bedse<ie Temporibus, tesle Murato-
Liber de lempoiibusad inleliigendam stippuUfio- r.o exslat in Cod. Anibrosijno' ante annos mille
nem lemporum sacr. Scriplurse, pag. 118, curo B eodein jtidice sciipto, in quo capita 16, 17, u que
schohis J. Noviomagi. Fragmenlum ex Seb. Mtin- aJ finein, ab Edms discrepant; ferunt etiam in fii.e
sleri, lib. n Cosmographiaj, vide apud Colomesiutn addilanientum chronologieum post Bedam ab alio
in Paralipomenis de S. E., pag. 2i0. l quopiaraadjunctum; idvero atlingii usquead prmsen-
Senleniim, sive axiomata pldiosoplaca ex Aristo- tem aunum (sic ibi), aui esl annus regtii Caroli 42,
tele, p. 124, ordine alphabetico. Separatim ssepius impetii vero 9.
ediia, ut Lond. 1S92, in 8°, Ingolstadn, 1595, in-8°, TOMOII!.
Parisiis 1604, in-8°. Historim ecclesiaslice gentis Ang'orum ad Ceolul-
Sei.teniim in Ctceionis hbiis III de" Officiis, pag. fum legem ttbii v, pag. 1, a primo Julii Csesaris m
160, de Amicilia, pag. 173, de Sencctute, p. 176, Biitaniuaiii adventu usque ad aunum Ghnsti 751,
Paradoxis, p. 178, Tu-culanarum quajstionum Iibris et ab advenlu Anglorum in Britanniam, 2SS. Opus
v, p. 180, Sexlo de Rep. ( sive Somnio Scipionis), prjjclaium, quanquam arguitur Beda a Montactitio,n
pag. 185. Epitaphium Ciceronisttiplex, pag. 184. Origin., pag. 210, quod, rebus nolatti di^nioi-ibus
Proverbiotum et senlenliaiumlibet , ordme alplia- omissis, fabulas Inficetas quandoque fuii seciaius.
betico, pag. 185. Hunc et duos superidres sententia- Po^t Editionesveteres Avgenlorat. 1500, 1S14, Ha-
rtmi libros Beda indignos et Ionge recenliotio esse G < gan. 1S0S, Antuerp. 1550, Lovan. 1566, el Colo.i.
scriptoris Oudinusdisptilat. 1601, iri-8°, et in Commelinianascripiorum derebus
De Substanliis hbellus, pag. 200, quo subbfaiilias Angiicissjlloge, an.*1587,cuij) continuaiiOne "equa
sivebona monasterioium dissipare dissuadel, et alia snpra, pag. 267, et siue illa iiiter Berix 0,jera;
varia praecipit clericis utilia et laicis Benediclinus comniemorajidaj ties leceiitiores, Canlabiigieiisis
aliquis duodecimi \el uiidecimisoaculi,judice eodc,'i cum SaxonicaAifredi lcgis vertione, sive paiaphrasi,
Oudino. el Abrahami Wheloci notis, 1644, fol., Parisiensib
Aiovctavsive Elementorum philosophimhbiiiv, p. locnpletior notis et dissertaimnibus Peifi Fiancisci
206,nonBedae,sedGuilelmi deConclus, de quo iiifid. Chiflelii (a), S. J., 1671, in-4°, et Londiiiensis 1722,
DePaschm Celebralioneliber, sive de jEqtdnoclio in-fol. (b), cum Vita Culltbeili utraqtie, Chronico,
vetno, jtixla Anatolium -/Egyplium, apud Etiseb., Histoiia abbatum Wiramuth. et Guum, Iibro tle Lo-
epistola ad Wichredam presbyterum, quem sanclis- cis sanctis, Yita Felicis et Mailyrologio, ex lecen-
simum fratrem appellat, pag. 230. In hac latidat el sioneJoannis Smithi.
Proterium et Cyrillum, Alexandrinos anlistiles, de Epitome£iveBi evia)iumHistoiiw Anqlmum, p. 147.
eodem argumenlo, el Yictorem Capuanum, epistolas Hanc oportet ab alio post Bedam deductam essc
paschales DionysiiExigui, et ordinationem feriarum usque ad annum765, nam in anttquissimo Codicc
paschaliumper Theophilumepiscopum Cscsariensetn quemevolvil Mabillonius,non excedit annum 731.
ac reliquorum episcoporum synodum, pag. 232. Viia Cnlhbetli, episcopi Lindisfarnensis, ad Edfri-
Porro exemplum anni 776, pag: 252, adjeclitm est a dum epihcopum et iratres Lindisfarnensis insulaj,
juniore manu, quod non exstat in Editione Peiri pag. 1M. Huic, quam habet eiiam Sunus 20 Mariu,
Francisci Chiflelii,anteHistotiamBedse Anglicanam, addenda Acta Cuthberti versibus scripla hexameliis,
Parisiis 1681, in-4°, atque in antiquissimo Codice editaijue a Canisio, tomo V, n, Lect. ant'q., p. 69%
bibl. Laubiensis deesss nolavit MabJlonius, in elng. et t. II Edit. novse Bastiagtanajsub inif. Ctraque in
Bedse, mim. 29, et tomo I Analecl., pag. 11 (Edit. Actis sanctor. et ilerum recmsila a J. Snuih, inier
novcepag. 598). Peta\ius, in Epistolis, p. 157, monet scripta Bedajqu&dam, Lond. 1722, in-fol. Loca non^
librumdejEquinoctioin Mss. Philippo tnbui presby- niilb in iilo poeraate illustral Bartbms, III, 19, Afl-
tero. Sed haud dubie Bedam auctorem habet, cujus versarior.

(a) Journal des Sa\ans, 1681, pag. 516, Aet. Eru- (b) Id., 1724, p. 124. Mem. lit. de la Grande B.s*
diloium 1682, p. 530. lagne, tom. X, p. 520.
PATROL.XG h v
iin AD OPERA YEN. BED^S PROLEGOMENA. • 108
Vita beati Fehcis confessoris, ex metrico opere A Excerpliones Patium, Colleclanea,Fteres ex diver-
beati episcopi Paulini, pag. 186. Exsiat et in Actis sis, Qumstioneset Parabolm, pag. 480. Hse pariter,
sanclor. 14 Jamiar., tom. I, pag. 945, et a J. Smi- et quaedeinceps in boc tomo sequuntur, parum di-
iho recensita, Lond., 1722, in-fol gna Bedaj ingenio judicantur a viris eruditis.
Sancli Vedasti episcopi Alrebatensis Vila, p. 191, De XIILapidtbus, pag. 491.
ciuh homilia die ejus natali, (dicenda ad populum, De xir Luminaribus Ecclesim,ibid. Hoc est quod
pag. 198. Gallum quemdam, non Bedam auclorem f-rlur etiam sub Hieronymi nomine de xn DocCori-
esse Oudinus contendit. Conler Acta sanclor. 6 Fe- bus, ad Desiderium, alque in Bibliotheca Eccle-
bruarii. siastica subjecium est a me CatalogoHieronymiano,
Yita sancti Golumbaui, pag. 199, et Atlalseabba- pag. 2-2b,licet nec Hieronymum nec Bedam habeat
tis, pag. 222. AuClorJonas Luxoviensis, de quo in- auctorem.
fra : adde Surium, 21 Novembr. Th. Massinghami De seplem Donis Spiritus sanctt, pag. 492.
Florilegiuin-sanctorum llibernise, psg. 219. Mabil- De sepiemOtditdbus, pag. 495.
lonii Aciaord. Benedict., t. II, p. 1001,1051. De quindecimSignis ante diem judicu, pag. 494.
Beatl Patricii, Hibernorum apostoli, Vila, miraCuia De cruce Dotnini, de quatuor Ordinibus, pag. 495.
et transitus, libris n, p. 225, qui anclorem habent B '. De Euchaihlia sumenda,pag. 469.
Probum Hibernum, Vide Baronium, ad Martyrolog., Uymni de die judicii, pag. 496 seq.
17 Martii,et ubi Vita ipsa habelur, Acla sancl., tom. Sex Formulm oralionum, sive precum, pag. 498,
IHMart., p. 97seqq. 499, 500.
Yila sancti Eustasii, qui discirulus sancli Coium- TOMOIV.
bani fuit, pag. 243. Aucior Jonas Luxoviensis. Hexaemeron, sive de sex dierum Creaiione, ad
Bertbolfi Vila, abbalis Bobiensis, pag. 248. Auctor Accam abbatem, p. 1. Adde lom. VIII, pag. 52, 79
ideni Jonas. seq.
Vila Arnolfi Melensis ep.scopi, pag 2S5. Pauluro Csetera .n Geneseos capita xxi, ad eumdem AC-
Diaconum, non Bedam, habet auclorem. cam, mss. in Bibholheca Lambelhana, ex quo Co-
Sanctse Burgundoforseabbalissse Yila, pag. 2S8. dice iila edidit II. Warthonus, ut infra dicam.
B. dse itidem supposha. In Genesin, pag. 19, Exodum, pag. 87. Leviticum,
Passio sancti Justini novenms pueruYimarlyris pag. 121, Numeros, pag. 159, et Deuteronomium,
s-ubDiocletiano et Maximiano, pag. 266, versibus quod Laline Altera lex, pag. 156.
hberis iambicis quaternariis. In Samuelem prophetam, sive in priorem ejus
>
p
Martyrologium, pag. 277. Neuiiquam sincerum librum allegoiica exposilio libris iv, p. 167, 205,
Bedsj, «ed inlerpolaium muliis modis, quale prodie- 246, 295.
rat Antuerp , 1565, in-12. Vide Bollandum, prsef. In libros Regum, hoc est libros Samuelis et Re-
acl tom I Act. sanclor. Jantiarii. pag. 40. seq.; gum, qujesiiones itiginta, iiber i, p. 555.
Albertinum, de sancta Eucharislia, pag. 265; ei Allegorica Expositio m Esdtam el Nehemiam (qui
Launoii diss. de Viclorinis, pag. 56. Genuinura Be- et Esdrse secundts) prophelao, libris ni, pag. 548,
('se, qui dies CLXXXvacuos reliquit, ubi nec Florus, 575, 405, in Tobiam, pag. 547.
leste Adone, omnes supplevit, cum Flori aliorum- In Job, libri m, ad Neciarium episcopum, quera
que supplementis, disiinclo lyporum charactere Palrero beatissimum appellat, pag. 447, 511, 575,
excusis, exhibent Henschenius el Papebrochius in sub genuino Philippi presbyteri noniine editi Basilese
prolegomenis ad tonium secundum Actorum Mar- an. 1527 ; aique Philippi esse hos in Job commen-
iu. In illo reperias quse ex Beda ab Amalario ciian- larios, qui sub Hieronymi nomine a Fausto Regien-
lur, II, xxiv, de Officiisercles. et de Ordine anti- si laudantur, fidem facit ipse Beda libro de Raiione
phonarii, cap. 28, ut Colomesio jam nolatum. Ad- unciarum. Videinfra, in Pldlippo.
ditamenlum ad Bed,e Martyrologium ex Codice Super Parabolas, libri m, pag. G54. 658, 693,
j,
Wirceburgensi, Sec. ix, et necrologium insertum inler Hiefonymi Opera perperam editi.
BedseMartyrologio, exhibet J. Georgius Eckarthus, ln Cantica atnticorum libri \n, quorum primus
lom. I Commeiitarior. de Rebus Francise Orienta- est conlra Julianum (a.) Celanensem episcopura,qui
lis et Episcopatus Wirceburg., pag. 829, 850. De coiumentariis suis errores Pelagianos contra GTB-
differenliis Martyrologii melrici a Dacherio editi tiam Dei insperserat. Liber septimus lolus est ex
(de quo supra, pag. 498 ) ab hoc Henscheniano, dictis Gregorii M sicut Paleiius ex ejusdem scriptis
vide, si placcl, Gudinum, tom. I, pag. 1685. Catenam in totam Scripturam coneinnaverat, pag.
De situ Ilterusalem el locis. sanctis libellus, de 714, 728, 748, 763, 786, fc07, 827.
opusculis majorum abbrevialus, pag. 565. Ex Ar- De tabernaculo, et vash ejus, ac vestibus sacerdo-
culfo et Adamanuo, de quo supra, p. 15. tum, libri m, pag. 858, 859, 889.
Interprelaiio nominum Hebraicorutn, ordine al-
TOMOV.
phabetico, pag."571. Ilanc Oudinus teslalur jn Co-
djcibus oplimosnola; tribui RemigioAntissiodorensi. I)! Mattltmumlibri IV, pag. 1, 23, 45, 06. Joannes

(a) Vidc Vossiurn, Hist. Pelag. lib. i, cap. 4, §, i, et cap. 6. ^


409 FABRICIINOTITIA IN YEN. BEDAM. 118
Avenlinus Melacchthoni testatus fuit se in ms. A _ in Epislolas Pauli commentarius nou.dum lucem
Passaviensi legisse enarralionem verborum Ccenaj vidit, qui ms. exstabat apud Mabillonium (c), Col-
dominicse,quse in Editis desideralur. lecianeum Bedm in Apostolunu cx Operibus beali
Expositio Orationh Domhticm,pag. 91 Augusiini. Edilus autem ille, quem vulgavit. jara
In Marcum libri iv, pag. 92, 122, 152, 183. diclus Boussardus an. 1499, in fol., nec Bedse est,
InLucam, ad Aceam presbylerotn, pag. 213, nec Pelri abbalis Tripolilanse provincise, quem si-
cujus epislola adhortaioria png. 215, prsemitlitur. mile opus adornasse constat ex Cassiodoro, cap.
hbri vi, p. 217, 262, 501, 358, 375, 415. 8 ('ivinar. Lect., nec Barlholomsei Urbinatis, de
InJoannem, prajmisso breviario, dislincto capi- cujus milleloquio Augusliniano supra, pag. 485,
tibusxiv, pag. 451. Thomas in Caicna sua allegat sed Flori, magislri Lugdunensis, monachi sancli
quandoque e Beda, quse in Editis non habentur, et Trudonis, qui similem commenlarium concinnavit,
eonveniuntcum Erici commentariis. non ex Atfgustino solum, qui videlur hie ipse sub
InActa apostoierum'Exposilio erudila, ad Accam Bedsenomine editus, sed el alium ex Palribus aliis,
presbylerura, p. 625. Cypriano, Hilario, Ambrosio, Paciano, Hieronyno,
fcirpasifiode neminibustocotum quorum menlio in Ephraiin diacono, Paulmo, Auguslino, Leone papa,
libre Acluumappsloimum, pag. 665, ordine alpha- B Fulgenlio et Aviio. Confer Sirmondum ad Avitum,
betico. tomo II Operuro, pag. 147; Chiilelium, in Paulino
Super ephiolas calholicas, diviJacobi, Hierosoly- illuslrato, et prsefal. ad Fulgeniium Ferrand., e£
mitani episcopi, pag. 675 ; Pelri I, pag. 694, el II, pag. 522. Baluzium, ad Lupi episl. 76, et Richar-
pag. 715; Joannis I, ex Auguslino maxime, pag. dum Siinonein, III, xxiv, Ilistoriae criticse Novi
727, II, pag. 752, et III, pag. 754 ; Judm, pag. 755. Testamenti, pag. 544 seq. In clarissimi W. E. Tent-
Prologum edidit Guil. Cave, in Hisloria lilteraria zelii dialogis vernaculis legas Mabilloniura pollici-
scriplorum Eccles., ad annum 700. tviniin lucein edere Cotnmeniarium geminum Bedm
In Apoculypsin,cura prologo ad fralremEusebium, in Pauli Ephtolas; sed nemo non videt genuinum
de seplem ejus periochis, et sepiem ad eam intelli- legi oportere.
""genlam regulis Tychonii, pag. 761, 816, Hunc com- TOMC VII.
rneiUarium, in qun Primasium etiain seculum se Homtlim xxxv mstivalesde Tempoie, pag. 1.
Beda non dilfiteiur, pluritni faciunl Nicolatts Zege- Homiliwxxxni msdvalesde Sanctis, ac de dedica-
rus, noiis in Nov. Teslam., eiRich. Simon, tom. III tione altarium el templorum, necnon communisan-
Hist. crit. N. T., p. 545. „ clorum, p. 91.
TOMOVI. liomiliw xv Itiemalesde Tempore,p. 183.
Ilomilim xxn quadrugesimales,p. 218.
Liber Relractalionisin Actus aposlotorum, pag. 1, Hontilim xvi hiemalesde Sunctis,-^. 290.
quo in hbio plurimum erudilionis el judicii Bedam
Sermones varii xxi, duo sunt in
monstrare nolavil idem Simonius, pag. 540. Adde solennitalem sancii quorum primores
Wigberti, tertius sanctseScho-
cjus dissertalionem de Mss. Novi Teslamenli, pag, lasticoe, in cujus laudem etiam carmina
S" seq., et Joannis Millii prolegomena ad Novuin quscdam
1022 legunlur, p. 550 seq. Homilisesub Bedse nomine ac
Testamentum, § seqq. in sancli Bonifacii epislola 9
In eumdem Actuum librtnn -Qumslionesquinque, sermones, sive, ui,
29. vocalur, Lectionarium anniversarium, seorsim excu-
pag. sum Paris. et Lovaniin volum. in 8°. In his sunt
In Ephtolas Pauli Exposiflo, ex scriptis sancti
collecta in ad qusedamnon integri sermones, sedlaciniaj ex sermo-
Augustini (a), Epistolam Romanos, nibus vel commenlanis Bedse
in I ad in revuhse, ut jam notavit
pag. 51; Gorinlhios, pag. 255, II, pag. Sixlus Senensis.^De singulis videnda quse
447; ad Galalas, pag. 511 ; ad Ephesios, pag. 562; nionetMabilloniusetex eo speeialim
ad Philippenses, pag. 609; ad Colossenses, pag. Oudinus,toro.I, p. 1609sq.
647; ad Thessalonicenses,I, pag. 675, II, pag. 689, p Scinlilke, sive loci communes sententiarum ex
adTimotheum, I, pag. 697, II, pag. 758; ad Titum, sacris litleiis et Patribus digeslse per capila, sive
LXXX(d), pag. 570. De Anglo-Saxonicaver-
pag. 759";ad Philemonem, pag.765- eiadHebrseos, litulos,
pag. 766. Subjunguntur Chrysoslomi homilise sep-[ sione Scintillarii, videT?ranciscum Juniura prsef. ad
lem ex Aniani (b) versione cum ejus epistola adI Glossariurain Ulfilam,et Humphrediun Waaleium, in
Evangelum, pag. 825, et Gaufridi Foussardi, Ceno- calalogo librorum -septenlrionalium in Bibliolhecis
mani, epistola ad Petrum Securibilem, arcliidiaco- Anglise,lomo II operis Hickesiani, pag. 86. Vide et
num Rolhomagensem, de hac Bedsein Pauli Episto- infra, Defeuser.
las lucubratione. Quanquam vero commentariumi Libellus de muiiere forti, pag. 4S9, in Proverbior.
ejusmodicollegisse se Beda ipse teslatur, laudatque> xxxi, 10, ult.
etiam Lupus Ferrariensis, epist. 76, et Hincmarus,, De officiis Ubellus, ex Palrum dictis excerptus,
n adversus Golheschalcum, lamen genuinus Bedse i pag. 467. Yix digna Beda coliectanea, judice Ques-
(a) flujusmodi opus se curante compositum Bedai (c) Tom.I Analect.,'p. 51, elnovseEditionisi. 788.
ipse testatur ad calcem Historise Angtorum. (d) Apud Speelmannum. tom. I Concil. Angliajj
{b) De illo supra. JJ.280, dtuli LXXII.
Ul AD OPERi. YEN. BED.j£ PROLEGOMENA. §12
nello, pag. 551, ad Leonem Magnum; et junioris A Annowtatis sttw ttigesimo, piesbylei aJoanne episcopo
scriploris esse oportet, in quo Anastasius cilttlur in oidinatus, hortatu Accw ephcopi Eboraceneis, ac
Vila Melchiadis papaj. mullorumft alium, aggtessus est setibetein univetsarr.
Fragmenta allegoticm inietptelalionis in qusedam saciosanclam Sciiplutatn diveisa explanationumvolu-
capita Provetbimum, pag. 476; Supienhm,pag. 481, 'mina, in quatuor ordines dhlincla, videitcel in RDA-
485; Ecclesiasdci, pag. i83; psalmum xc, pag. 484 ; PSODHS, QU.ESTIONES, IIOVILIAS, CtCOMMEMARlOS. 1)1
et de Salomone tege, pag. 4"6 Rhapstidih, sive Stromalibus, vel GOLLECTAKCIS con-
TOMOVIII. gregavitmysiicas magis quam IdsUricas exposiliotuij
ex ptobatissimisEcclesim docloium sentenliis, dicth-
Liber de templo Satomonis, pag. 1. Hujus opeiis que hinc inde inieituptim, et htleipolalim colleclas,
sui d'e slructura lemplLSalomonis atque ailegoiicse nonnullis etiam de suo insetlis ad mdtalioncin sensus
ejus interpfetalionis meminil Beda in epislola ad eorum, ubi opporlunumfuit, quo diveisi Patrum sei-
AlbinuuVabbaiem. mones, ac petiodi vel aplius inter se coltmieient, vel
Be sex dierltm Crealione, pag. 52. Adde tom. IV, . brevioresel illusliiores leddereniur. Et, ne mcioium
dula furati, el ea, quasi sua pt optia, componeie vide-
p. 1, et in hoc ipso lom. Ylll, jpag. 79 seqq. Qtise-
dam jex his prseter rem relata ad Junilium Afium B telui, nomina docloiumper singula inlerponete decre-
suctorem. Vide DalLcum, de u u Patrum, pag. 16. veial, et, quid a quo auctore diciumesset, nommalin
oslendeie; sed cum ci viiiiis opetosum appatetel,
^Qumsliones ex diciis Patrum, Augtiblino,Hierony- ptitnas tanium nomtnum
in syllabas in marginibus e te-
rno, Isidoro, Sedulio, etc, Genesin, pag. 78;
gione cujusque sententimapposuit, qum postea libra-
Exodum, pag. 196; Leviticum, pag. 219; Nunteios, i 01um vel vet incutia, ex omnibuse&empla-
el more inscilia,
pag. 228; Deuleionomium,pag. 241, dialogi tibus
inter magislrum et discipulum; in libtum Josum, petiete. In Commentarih, Qumsttonibus, et
Iloiniliis, in quibus frequenlius et sermone,el sensu
pag. 218; Judicum, pag. 255; Ritlh, pag. 261; qua- suo uliiur, sttjlum habel nec omnino
tuor libros Regum, pag. 262, 273, 275, 278. Qtise- inelegantem, ncc
sed temperaium ru,
stiones Bedse in Vetus et Novum Testamentum initli affectalce eleganlim cutiosutn,
nec veiboium multiluditie fasttdiutn, neque paucitale
sibi petebat Lupus Ferrariensis, episl. 62.
Dbscuiitatempatiat, sed brevi facilitale curiat gia-
•Liber vatiarum Qumslionumxv, pag. 286, lissime.
-De Psalmorum Itbio exegesh, pag. 307, ad 8915, Idem Sixtus^ex Ti ilhemii c 242,Bedse commentar
tibi etiam mentio psalmi centesimi quinqtiagesimi r-iumin Ecclesiastenconin]emorat,et/""'losxvm in pro*
primi, atque enumerantur diapsalmata LXXIX C phetus majotes minotesque. De aliis inedilis ac Ae-
Interpretatio vocum ratiorum iu psalmh, quibus peiditis ejus scriploiis consulendus Caveus. Calalo-
instrumenta musica vel alisespecies singulares deno- gum Operum quem ipse ad ealcem Historiaj texuit
lanlur, pag. 899. Beda, babeteliam Sigeberlus, c 68, deS. E.
JVoniMumHebrmorumiuterpielalio, p. 901. In tomis OpeiumBedmdesidetantur:
Seimo in psalm. LUI, 5 : Deus de cmlo piospea.it, Epistola ad Albinum, de qua supra Edita a Jaco-
pag. 904. Ejusdem auctoris cum libro de Subslanliis, bo Waraeoeum notis; epistola apologetica pro libro
tom. H. de sex iEtatibus, acl Plegwinam monachum, adver-
lnBoeiii librum de sanclissima Trinilate, p. 92S. sus alterius monachi Davidis objecliones.
Bedoesuppositum esse non dubitant vni docli, sive Epislola ad Egbeilum Eboracensem archiepisco-
iiuctor sit Eadmundus Albanus, sive alius quis, ul in pum, de Chiisdani ptmsulis offtcio, scripta paulo au-
Btbl LalinalU, xv, 8, jam nolare mememini. Vide le ob lum.
W. E. Tentzelium, deSymbolo Athanasiano p. 68 sq. Vitmqumque abbatumprtoium Weremutliensiuniet
Pxecalio deseptemvetbis Cltnsli in cruce, p. 954. Girvicensium,tibtis duobus.
De medilatione passtonh Cluisli per septem dtei llseeex Editione Dublmensian. 1664,in-8°, recu-
horas, p. 965. denda dedit Henricus Warihonus (a), Lond. , 1693,
De remediis peccatoritm, excorptum de canonibus ln 4°, illisque adjunxit Expostiionemin Geneseos,ca-
Patrum, vel Poenilentialibusad remedium animatum, pita piiotu xn, e\ quibus tantum in caput primutn,
domini Agberli archiepiscopi pag. 961, 968. Exstat et initium secujidi, lucem tomo quarto viderat, et
sum Poenitentia.i Romano, sive canonibus pcenilen- commenlaiium in canticum Habacuc. Ex utroque
'.ialibus,editum ab Antonio Auguslino,-Venet.1584, fragmenla W~arthonus produxerat in Auclario ad
n-4°, pag. 102., et in Henrici Speelmanni Coneiliis Usserii "lisioriam dogmaticam de Scriptuiis et sacris
aiglise, pag. 281, qui testatur in Ms. referri ad vernaculis, Lond. , 1689, in-4% pag 556 seq. Addj-
Agliertum ipsum, sive Egberlum archiepiscopum 3it etiam Egberti archiepiscopi Eboracensis dialo-
tanquam auclorem. gum de ecclesiaslicalnstitutione, et Aldhelmi episco-
Non omittendum quod de qualuor generibus eom- pi Seireburnensis librum de Yirginitate, sermone
menlariorum Bedse in sacram Seripluram nolavit solulo scnptum, et longe quarn in pnonbus Edtiioni-
Sixtus Senensis, libro quarto Bibl. sanclse,pag. 265 : bus emendatiorem

(a) Acta eruditorum, an. 1693,pag 286.


^ iU
U7, rESTIMONI'. YETER13MOE YCN. BEDA.
Warlhoni e.xemplo,"oannes Smilh («j, canonicus A i Genesin, pag. 115, aique in Cantieum Habacuc,
Daneimeiisis,el ipso imnnrtuo operi, filius Georgius pag. 295, quos a Wanbono vulgatos jam dir.i, m
Smith , Cautabrigiaj, 1722 , in-fol., vulgavere ex lticem protuMtquoque undectpi Uedjeliomiltas, pag.
mss. codicibus recensila diligenter, nolisque hisl. 517, ei libellumPfecum, pag. 485.
illusirata, seripta Bedsehislorica, atqtie in his, pise- Coinposilionemhoiologii solaris, carmine hexanie-
ter illa quse in tomis Operum jam obvia suni (Cbro- i>o, Petius Pithoeus, sub Bedpenomine , vulga\il in
nicon de sex jEtaiibus, Historiam Eccles. geniis An- calce epigrammatiim e! poematum velerum, pag.488
glorum, Culhberii Yilam el Felicis, el libellum de Edit. Paris.-15"0, in-12. Hanchabeo nolatam mann
Locis sanctis) eliam Anglo-Suxonicam(b) veisionem Isaaci Casauboni, qui versu nono, recle, Jiinia legit,
Histotim eccles. , ad Ediiionem Wheloci, ex iribus pro Janua, el vet supi 7" :
emendalam ross. , Vitam Cudberilti quam \ersibus
edidere Canisius el lura vul- Uudenisclatuinconelcditl>r.ia cuisiim,
scriptam Mabillonius;
'
gatas a Wareo el Warthono Vitas abbatum Wete- el-\ersum 79 : Septemquintcitenet, elc Idem-carmen
muthensium et Giivicensittmex tribus Codicibusmss. 0'cunit in aucliore poematum illoium Editione
einendatiores, et Epislotam ad Egbeiittm; ac deni- Lugdunensi 1596, in-8°, p. 609. Verum auctor ejus
que MarlyrologiumBedse genuinum, quod in lucem B imn Beda esl, sed Wandalbertus, Prumiensis diaco-
dixi datuio ab Hensehenio in tomo secundo Aclorum nus, ul a Mabiiloniojam notatum. Eclogam de con-
sanclorum Marlii; ltisque omnibus prajfixam Vtlam fiictu ueiis el Iiiemh, quam Editione indignani Pi-
Bedse scriplam a Culbberto dncipulo, tum aliam tliceus duxit, Oudintis tomo II commenlariortim de
niine priinum editam Anonymi, nec non elogium Scriploribus ecelesiasticis, pag. 526, in lucem dedii,
Bedseconsignatum a M3biH>>nin.Deniqtie volumen sub noiniue Milonis E'nonensis, qnodjain, an. 1610,
hoc ornal labula geographica Brilann"sequalts illisi Fr«ncoluiii, in-8°, 0\idi.ims atnatnriis adjuncta sub
lemporibus luil , et appendix diplomalum, epislola- Hidos nomine lucem videial, addita eliam altera
rum, et ab Edilore disseitaiionum, quibus lux insi- ecltiga de Cutulo , quam veluti inedilam sub Alcurai
gnis seriptoribus et hislorioeillius oalaiisaffertur. no.iiine Vu'gavit Mobillouius, tom. I Analect., p.
Novissime Edmundus Marlene in toroo quintoi 563 (Edil. no\.e in-ioi. pag 409;.
Tliesauri aneedotorum, prajler coramentarios ini
Acta an. 1724, 124. - cj-sint eliara A'igiica wf-if', quatn Ehsabelhaj reginje
Meiiinires
(«) eruditorum, pag.
lilieraires de la Grande-Breta_ne, lom. X, pag.^23. ciicnn Th. Stap'ciciius, S. .!. Aaliierp., 1565, in-4°.
(b) Piaeter hancAnglo-Saxonicam Alf edi rogi%

TESTIMONIA YETEltJM DE VEN. BEBA.

Sergiuspapa I, Episi. ad Ceolfiidum: C teredire, >.er<teit!praeraUsorimi capitnlormn cum


G
auxihoDet desideiala solemnilale; eril euim, nl con-
Quibus verbis ac modis elemeniiam Dei noslri al-
iidimus, etiam cunciis libi ciedilisproltiluium , quid-
que inenarrabilem providenliam possumus effari, el qusdhceiesiaJgenerali clarueiit pei ejus pij-slautiani
dignas graliarum actiones pro immensis circa nos imperliltim.
ejus beneficiis persolvere, qui in lenebiis et umbra Bontfacius, Gennanoiuin aposioms, ep. 85, aa
rnortis posilos ad lumen scienliseproducit. Ei infta : Egkbetlum:
Benedictionisinlerea gratiamquam nobis per prsesen- Enarrare hutem omnia mala quse nos exlrinsectis
temportjtorem tuamisit devota religio, ldienler et hi- et jntrinsecus piiimur, epislolaris brevitas prohibet.
lari anirao, sicuii ab ca direcla est, nos suscepisse Modo enim inhianler desiderantes Uagitamus ut no-
cognosce. Opportunis ergo ac dignis ainpleclendse bis aa gaudium nostrl majroris eo modo, quo autea
tuae sollieitudtnis peiilionibus arctissima devolione D I jam fijcstis, aliquam particulam vel scinlillam de
faventes, hoitamurDeo dilectam lase religiosilatis.> candeia Ecelestss, quam illuxil Spiritus sanctus ~\i
boniiatem, ut quia, ex-ortis "quibusdara ecclesias- regionibus veslris, destinare curetis, id ast, delrac-
ticarum causarum capitulis, non sine cxaminatione lalibus7 quos spinlalis presbyter et mvestigator san-
longius innolescendis, opus nobis sunt ad conleren- etaruni Scripturarum Beda resetando composuit^
dum artelitteraluix imbuti, sicut decet Deodevotum partemqualemcunque~lransmitleredignemini. Maxi- "
auxiliatorem sancfse matris univeisalis Ecclesise, me autem, si fore possil, quod nebis prsedicantibus }
obedientem devotionem buic noslise boitationi non habile, et manuale, et vilissimum [Al., utillimum ] '.
desistas accommodare,sed absque aliqua remoratione esse \idelur, super Lectionarium anniversarium, et 'f
'
religiosam JDei famulum Bedaui^venerabilis monas- Proverbia Salomonis, quia commentarios super illa
terii tui presbyterum ad limina aposlolorum princi- condidisseeum audimus. Interea nos cogil necessilas
pum dominorummeorum Petri et Pauli amatorum veslfi consilii judicium inquirere. Nam dum inve-
tuorum ac protectorum ad^ noslrse mediocritalis nero presbyterum jam ante multa tempora lapsum
eonspeclum non moreris dirigere, quem. favenle in fornicationem, et posl poenitenliam in ofnciun?
"leo, sanciis "tuis precibus non diffidasprospere ad gradus sui a Fianeis iteruni reslitutus esl, et 'r.unc
IIS AD OPERA VEN. BEDJ5 PROLEGOMENA. 118
habitans in latis«imo pago fideliura, sed errantium A mus, licet digna non sint, ut pro memoria suscipia-
populorum, sine aliis sacerdqtibus solus ministrat lis. Alma Trinitas, et una divinitas fratemilaleni
bapiismum, et solemnia missarum celebrans; modo vesliam, et hic sanclis virtulibus proficientem ac
autem, si talem secundumjustissimos canones abstu- val°nlem augeat et custadiat, et in futura bealitudme.
lero, morienlur-sine sacro regenerationis ibnte in- inier splendida angelorum agmina gaudeLtem re-
fantes, propter raritatera sacerdotum, si meliorem, munerando glorificel.
ad Eeslaurandum prioris lapsum, non habuero;ju- S. Lullus, epist. ad Cmnam, inter Bonifacii
dicale ergo inter me, et inter populum errcneum, Episl. 109:
litrum melius sit, yel saltem minus malum.. ut [Al., Sanclitatis tuse revereniiam humiliter obsecro, ut
ulruni ] talis ministerium sancti aliaris impleat, an atnicitiaj inter nos olim in Christo copulatseetrsemel
utpagana moriatur multiludo popuh, quia castiorem cceplseperpes reminisci digneris, ne veterascat, et
mimstrum acquirerc nequiveril. Vel si inter multitu- ob'ivioni tradatur, quam coram Deo fldeli sponsione
dinem sacerdotum invenero in eodem peecamine pepig mus. Pro nomine enim Christi in contumehis
lapsum, et iterum po^l [ Forsan, per] pcenilentiam et Iribulaiionibus gloriari,' et exaltalione Ecclesise
priori gradui resiiiutum, de quo omnis multitudo sa- ejus nos oportet, quoequotidie lundilur, premitur ,
eerdotum et populorum bonseopinionis confidentiam B - atque faligatur, quia moderni prineipes novos mores,
habuerunl, et si ille modo degradaius fuerit, secre- novasque leges secundum sua desideria coudunt.
tum peccalum revelatum fuerit, et scandalizavi Idcirco excellenliam tuam |ugem precatricem, pro
[ Foisan, scandalizabilur ] multitudo plebium, etper animse nostrse salute, subnlxa prece flagilamus. As-
jscandaltimplurimaj perlbunt animse, et deteslaiio siduis enim corporis segritu iinibus cum menlis
erit maxima sacerdotum, el -difiidentiaministrorum anxietate cogor ex hacserumnosa et periculis ple-
Ecclesije, ut omnes perfidos, nulli credenles, des- nissima vita exire, redditurus pio et districto judiGi
pectos f Forsan, despeclui ] babeant. Quam ob rem ralionem. Parva vero munuscula dilectioni tuse di-
audacter pisesumpsimus, patienles et consentienles rexi, hoc est, pallam holosericam optimi generis per
illum in ministeiio divino persistere, existimanles gerulum harum liiterarurn. Ohsecro ut quemlibet
levius esse dubium unius'homiuis periculum et auda- horum librorum acquiras, el nobls mittere digneris,
eiaro, quam ruinam et perditionem animarum pene quos beaise memoriseBeda presbyter exposuit, ad
totius populi De islis autem universis Jjuid raihi su- consolaiionem peregrinationis nostise, id esl, in
stinendum sit, necessilate cogenle seandala vitandi, primam parlem Samuelis usque ad morteni Saulis .
quidve refulandum, secundum consilium vestrum libros quatuor, sive in Esdram et Kehemiam libros
( tres, vel in EvangelraniMarci Jibros qualuor. Gravia
per scnpta videre, et audire omnino desidero. Prse- G
terea celsitudini vestrse, vice osculi, duas vini cupel- forle postulo, sed nihil grave verae charitali injungo.
jas per hunc porlitorem litterarum transmisimus, pe- Culhberlus,epist. ad Lutlutn, inter Bonifacii
tentes ut charitatis inter nos preeibus nostris inde episcopiEpist. 89:
Isetum diem'cum fratribus veslris facialis. Obsecra- Gratanter quidem munuscula tuse charitatis sus-
mus igitur ut de-istis pelitionibus noslris facialis, ut cepi, el eo graiantius, quo te hsec inlimo devolionis
rnercedis vestrse prsemiain coelorumculmine clares- affectu mittere cognovi, id est, holoserieam ad reli-
eanl. quias beatse memoriseBeda magistri noslri, ob re-
BonifachiSjGermanotum apostolus, episi. 150, ad cordationem et illius venerationem, destinasti. Et
Culhbeilum: rectum quidem mihi videtur, ut tota ^ens Anglorum
Fraternitalis veslrse pietatem intimis obsecramns in omnibus provinciis, ubicunque reperti sunt, gra-
precibus, ut nos inter feras et ignaras genles Germa- lias Deo referant, quia tara mirabilem virum, prajdi-
niselaboranles . et grana Evangeliea plantanles ves- tum diversis donis, tamque ad exercenda dona stu-
tris sacrosanctis orationibus adjuvemur, et precibus diosum, sirailiterque in bonis moribus viventem ,
sanclilalis vestrse in nobis saevusBabylonicseardor Deus illis In sua natione donavit, quia per experi-
restinguatur flammce, et sparsa sulcis ad fruclum D ] mentum, ad pedes ejus nutrilus, hoc quod narro di-
multiplicata surgant summa, quia , juxta -dietura dici. Similiterquemihimetipsi coopertorium varialuin
Aposloli, Neque qui plantat esl altquid, neque quiii- ad tegendum, scilicet, propter frigus, meum corpus
gat, sed Deus qui incretnentum dat, ut delur nobts misisli, o,uod videlicet omnipotenti Deo et beato"
sermo in aperdone orh , et setmo Domini curral et Pattlo apostolo ad induendum altare , quod in ejus
clarificelur (1 Cor. m). Inlerea rogamus ulreliquade ecclesia , Deo consecralum esl, cum magno gaudio
opusculis sagacissimi invesligaloris Scripturarum dedi, tjuia et ego sub ejus protectione in hoc monas-
Bedan monachi, quem ntiper in domo Dei apud vos, terio XLIIIannos vixi. Nunc vero, quia rogasti ali-
vice candelseEcclesioe,scientia [Fmsan, ecclesiastica quid de opusculisbeali Patris, cum meis pueris, juxta
scientia] Scripturarum fulsisse audivimus, conscripta vires, <juodpotui luse dilecnoni praeparavi, libellos
nobis transmiltere dignemini. Et, si vobis laborio- de viro Dei Gudberclo, metro et prosa eomposilos
sum non sit, ut eorum uuum, nobis grande solatium tuaevoluntati direxi; et si plus poluissem, libenter
peregrinationis nestrae transmittalis. voluissem, quia pracsenliaprseteritse hiemis multum
Ad indicium .quoqueintimsecharilatis, Iectisternia horribiliter insulam noslrse genlis in frigore, et gelu,
«apfina voMs(sicut hic vocanl) direximus, gusepeti- et venlorum , et imbrium procellis, diu Iateque de-
m TESTIMONMA VETERlffl DE VEN. BEDA. 118
pressit, ideoque scriptoris manus, ne in plurimorum A 1 bus altiorem, quam ingenioli mei attingere valuisse'
libroruiH p.umerurapervenirel, retardala est; sed et humililas; bortans seniorem fragili sensu caslestia
ante sex annos per Hunvini meum presbyterum illuc scrutari, qui terrenarum needuuf didieit raliones ,
ad vestra loca advenienlem, et Roinani videre desi- stellarum in coelo errantkim vagabundos exponere
derantein, ahqua parv.t xenia, cultellos, videlicet, xx, cursus , qui herbarum in terra nascenlium natutas
et gunnam [Forsan, gurdam] de pelHbusiulrarum nequaquam agnoscere valet. Et mirum, quomodo er-
faciam luse fraternitati misi. T-lle quoque presbyter raticas illarum semilas ad certum quis valeat redu-
Hunvini ad urbem qusj vocatbr Beneventum perve- cere ordineni. Quosideo errantia dicunlur, quia in-
niens, ibi de hac luce migrayit. Quapropter neque: certos babere cursus putantur. Vel quid in quoii-
per illum, neque per tuofum aliquem, ntrum ista ad dianis Iunse laboribus nostra parvitas non valeai
le pervenerint, ulla responsio unquara mihi reddita invenire, dum investigatas calholicorum doclorum,
est. Duo vero pallia subtilisslmi operis, unum albi, ^elveterumphilosophorummultipliciarguraentatione
alterum lincli coloris, cum libelhs, et cloeam, qua- regulares habemus raliones. Quid enim de concordia
lem ad manum habui, tuse paternitali miltere cura- solaris Iunarisque cmsus per signa zodiaci lucidius
vimus, precorqtie ul meam pelitionem et necessita- dici poterit, quaro quod talium inquisitor quseslionuin
Ifiin non spernas. Si aliquis homo in tua sit parochia B i Beda magister in scriptis suis iiobis reliqu t ? vei quul
qui vitrea vasa benepossit facere, cum tempus arri- acutius, quam quod naturalium rerum deyotissimus
deat, mihi miitere digneris, aut si fortasse ultra fines; inveutor Plinius Secundus, de coelestium siderom
est in potestate cujusdam alterius, sine liurparochia, ratione, exposuit, investigari valet ? Sed nobis iter
rogo ul fralernitas tua illi suadeat ut ad nos usque. agenlibus illorura, in quibus hsec leguntur, librorum
perveniat, quia ejusdem artis ignari et inopessumus, , deest prsesenlia. Niliilde vestrse sapienlise profundis-
el si hoc forlasse contingit ut aliquis de vitrifactori- simis qusestionibus temere audemus respondere :
nus cum tua diligentia, Deo volenle, ad nos usque. postulantes clenienliam vestram , ul jubealis nobis
venire permitlatur, cum benigna mansuetudine, vita! dirigere piimos prselati doctoris. Plinii Secundi
comite, illum suscipio. Deleclat me quoquecilha- hbellos, in quibus mulliplices et obscuras argumen-
ristam habere, qui possit cilharisare in cilhara, tationes de vario siderum cursu explanare nilitur; si
quam nos appellamus rotim, quia ciiharara habeo, ets forte, Deo donanle, inde vel inde aliquia eruere
arlificem non habeo. Si grave non sit, et istura quo- valeamus , uuod vestrse sanctissimse prjesentise di-
que raese'disposilioni miite. Obsecro ul hanc meam, gnum oslendi videalur. Tamen ne me ita imparatum
rogationem ne despicias, et risioni non deputes.-De. ' veslra invenisset cartula, vel somno inerlise torpen-
opusculis vero beatse recordalionis Beda quse adhuc, C tem, quasi nihil haberet repositum sibi in secreto
descripta non habes, promiltome, si vixenmus, tuae> meraOrisecubiculo ; quod inlerroganli proferre vale-
volunlati adjuvaturum [l'orte, obtemperaturum]. ret; dicaro, quid subito, quserendomagis, quani ex-
ponendo turbata mentis acie occurrere potuit; ple-
Cuthbertusabbas, episl. ad LuUtimephcopum, inier niorem si forte
Bottifac. Epht. 95 : opus erit, respqnsionem ad prsefatos
doctorum libros reservans.
Multum gralanler accepi litteras sive eliam mu- Prima vero aucloritatis vestrse interrogatio de con-
nera, hoc esl, villosam, et sindonem , quse lua fra- cordia trecenlarum et -sexaginta partium, et lunaris
ternitas ad me mittere dignata est, et eo gratanlius,> cursus
per duodecira signa sic-se habuit, ut eadem
quod ex intima charilate ea destinala esse non am-
ponaraus verba : sicut in solari decursu dierura, ho-
bigo. Unde recompensationem beneficii istius red- rarum, punctoruraque divisione facta, trecentorum
dens, et ipse _lui,quotidianis in precibus, curam ha- sexaginta quinque dierum et quadrantis est inveiila
Iiere non cesso. Simul etiam nomina fratrum qusead1
concordia; sic et in lunari per dierum et horarum
aos misisli cum nominibus hujus monasterii fralrum1
viginti septem dies atque horas octo
dormieniium in Christo scripta conliiientur, ita ut£ parlitionem,
cura trecentis sexaginta zodiaci partibus faciascon-
pro illis nonaginta et eo amplius missas facere praj- D venire. Non subterfugio dicere, quid niihi videatur
eeperim. Insuper etiam librum, quem clarissimus3 sagacilatem vestram hic in hac inquisilione senlire,
Ecclesi* Dei magister Beda de aedificiotempli cora-
ulique aut augendum esse aliquid per singula signa
posuit, ad consolationem tuse peregrinationis, mit- lunae cursui, ut possit pervenire ad legitimas et deli-
tere curavi \Al.t prajcepi], tuam fraternitatem humi- nitas tolius anni
partes, qu>ein zcdiaco notantur,
liter obsecrans, ut olim eondictse inler nos amicitise s vel eliam minnere partium numerum, ut concordare
foederausque ad finemfirmum custodire digneris, in1
possit lunaris cursus zediaci partibus. Quam quses-
hoc videlicet maxime, quod, cum tuis ommbusquoss tionem
prsefatus magister Beda in quodam capi-
tibi divina dispensatio yoluit esse subjectos, pro in-- tulo, cujus
principiura esse arbitror: « Quod si quis
flrmilatibus meis apud supernum Judicem seduluss signorum nescius, lunaris tamen cursus
agnoscere
intercessor exislas. cupidus,etc, » prout potuit exponere videtur. Per
B. Alcuinus, epist. 70, ad Domnumregem: <iuodecimpartes, quibus quotidie luna elongabitur a
Venit viator volando, qusestionariam auctoritatiss sole, Plinius Secuudus dicit, lunam (si rite
reeordor)
vestrse habens in manu cartam svllabis breviorem, , ^odiaeum tredecies in duodecim suis mensibusfionfi-
«juamaninii mei placuisset aviditati; sed qusestioni-- cere. In $uis dicit mensibus, nen in solis» Addidi3
H9 AD OPERA VEN. BEDJS PROLEGOMENA. 120
quoque duobus diebus , et sex horis , et bisse unius A 1 urbe persoepe, locisque finilimis ubi eis visum fuit,
horse per singula signa Iuham decurrere. .Quod si episcopales ordinationes atque conciiia celebrasse,
vfrurn -est, trecentarum sexaginla parlium nuraero- Eboraeenses aniistitesadipsaconciliacelebrasse. . .
siias lunse cursni optime convenire videtttr. Quod Honorius Augustod., de Scrip. Eccles.:
unius hgur.u divisione magis, quam verborum mulli- Beda, monachus et presbyter Anglicse provineiaj,1
plicalione, quia sapienli pauca sufficiunt, ostenden- scripsit infinita, ex quibus sunthsec: In Genesim libri
dum esse non ignobile pulavi, cuj'usDgurseiormulam quatuor ; De tabemaculo el vasis ejus ac vestibus
epistolsetextum ponere melius existimayi, sacerdotum libii qualuor; De sedilicalione templi
posl Iiuj"t!S
quiiri per eam seriem ^ermonis nostri dividere. In libri duo; In librum Regtim liber unus; Qusestionum
qua ctiam figtira et horarum diversitas agnosci pote- trijjnta; in Proverbia Salomonislibri tres; in Cantica
jit, si cui diligenlitis considerare placeal: ijuia aliter caniicorum libri seplem; in Esaiam et Danielem et
sohres, aliter lunares comjjutantur. Etiam in quibus- duodecim Prophetas et in partem Hieremise^ in £s-
dam loeis ct ipsi punctus aliler alque aliter compu- dram et Neemlam libri tres; in librum Tobiselibri
taijlur : ita ut aliis supputationibus horam ouinque" duo, in Canlicum Abacuc liber umis ; ilem Iniibros
punctos, et aliis qualuor habere inveniuutur. Etiam Regum et Paralipomenon, in 3ob, in Pentateuchum
ci o<;tenla aliler calculatores ponunt, aliter etiam B £ Moysi, et ~osue, el in Parabolas, in
Ecelesiasten, in
inathemaliei solent dividere. Sic etiam et de minutis Cantica canlicorum , in Esaiam , in Esdram eapitula
invenimus in inalhemalicorum subtilissimis argu- mulla, in Evangelium Marci libri quatuor, in Lueam
ment.itionibus aliter poni; ita, ut etiam minulami- sex , in homilias Evangelii libri duo, in Apostolum .
nutarum dicere solent. ... multa capitula, in Actus Aposlolorum libri duo,
B. Lunfi ancus, ep. ad Alexandntm papam . in Epistolas Canonicas Iibri septem, in Apoca-
Meminisse debet humiliter excellens, -excellenler- lypsim tres ; capitula de toto Novo Teslamento;
liber ad diversos, de sex selatibus unus,
<jne humilis beatitudo veslra, quja quo lempore apud Epislolarum
vos fuimus, Eboracensis Ecclesiseantisles adversum de mansionibus filiorum Israel libri novem, de Isaia
me palam murmuravit, clam-detraxil, in prsesentia unus, de ratione bissextili, de sequinoetio novem,
^elsitudinis Veslraj-calumniam suscitavit, dicens me de historiis Sanctorum. Librutn vitse el passionis
S. Fehcis confessoris de melro in prosam trans-
injuste velle agere, eo se
quod super suamque Eccle-
Fiam jure vestrse Ecclesi* primalum niterer obttnere. lulit; Yilam et Passionem saneti Anastasii de Grajco
I)e quorumdam quoque subjectione icpiscoporum in Laliuum eorrexit; Viiam sancti Cutberli monachi
et episcopi metro et prosa composuit; Historiam
quos Ecclesisesuse conatus est aggregare, antiquam ^Q
«tia querela non est veritus consuetudinemlemerare. Anglorum quinque libris edidit. -Mariyrologiumde
nalalitiis
Qnibus de rebus, vos, sicut sanelum prudenlemque roetro siveSanctorum, Iibrum Hyranorum diverso
rilhmo , librum Epigrammalum elegiaeo
pastoremdecuit,et oporluit, perscripium senteniiam
conventus Tnelro, de Natura rorum, el de Temporibus singulos
promulgastis, quatenus Anglicse terrse,
libros, ilem alium de Temporibus majorem ,-Iibruni
{•piscoporum,abbatum cseterarumque religiosiordinis de
Qithographia__alphabeli,libruin de metriea Arle,
personarumulriusqiiepartisrationesaudiret, discule- de Schematibus et tropis, hoc esi, de flguris etmodis
ret, definiret; faclumque estila. Conveneruntenim ad
loculionum «aeraj Sciiplurae. Sub Leone floruit P
1'egnlarem curiam apud YYentanam civitatem in Pas-
Roms moritur et sepelittir.
ebali solemniiateepiscopi,abbales, coeteriqueexbacro
ac laicali ordine, quos sede, aciione morumque pror Tiithemius, de Saiptoribus :
hilate par ftterat convenisse : imprimis adunati sunt a Bed.i, monachus et presbyter monasterii sanctorum
nobis exvestra auctorifale per sanctam obedieniiam. Pelii et Patili apostolorum, quod est in Anglia, or-
Deinde regia potesias per semelipsam contestata dinis sancii Benedicti, yir in divinis Sciipturis slu-
pst eosper iidera et saeramentum, quibus sibi coili- diosis^imus, ct valde erudttus, alque in secularibus
gati erant, quatenus lianc causam intenlissime audi- B I lilleris perilissimus, philosojjhus, astionomus,ealcu-
renl, auditam ad cerlum recuimque finem sliie par- lalor, ei poetainsigms, Graecisermonis non ignarus,
lium favore perducerent. Ctrumque omfres eoneor- ingenio pwstair;, eloquio non curiosus, dulcis tamen
^ilersuscepeiunl, sese ita faclurossub prsefata obh- et compositus. Mtilla scnpsit volumina , in quibus
- gaiione spoponderunt. Allafa estigilur ECGLESUSTICAacumen mgemi ejus comprobatur. Hic, eum esset
DENTISANGLI RUMHISTORU , quam Eboracensis Ec- seplein annoiura, cuta propjuqxtorum datus^fuil
clesisepresbyter et Anglorum doctor BEDA. composuit j, educandus Benedtcto abbati, ac deinde Ceolfrido
lectsesententiaJ quibus pace omnium dembnstratum dicti monasieriiMtmmutha. cimetumque ex eo tem-
est a temporebeati Augirsiini, primi Dorobernensis pus viisein eiusdem monasterii habilationeperagens,
episcopi, usqueadipsiusBedse ultimam senectutem, omnem medltandis Scripturis operam dedit, aique
quod fere centum et quadraginta annorum spatio inter observantiam disci_ilmoeregularis_etqi.blidia-
terminatur, antecessores meos super Eboracensem nam csntandi in ecclcsia ciiram, semper aut discere,
Ecclesiam lotamque insulam quam Biilanniam vo- -aut docere , aut scribere dulce babuii. Nonodecimo
cant^necnonct Hiberniam, primatum gessisse, curam antem setatis suse anno diaconsium, tricesimo pres-
jeS-toi-alernomnibus impendisse, in ipsa Eboracensi byleratus gradum, uirumque per minisierium Joan,-
42i TCSTIMOMV YETrtlUM DE YEN. BLDV. 122
nig episcnpi, j'ubente Ceolfrido abbate suscepit, ex A lerem, deliramenta hsecfacillimeconfutarem.Moiiiur
quo lempore accepti presbyteratus , usque ad finem sub Leone imperalore, anno Domini tccxxxn, iudic-
vitjj suaj subjecla opuscula composuii. tione xv, ajlatis suse antiOLXXn,pridieCalend.Jo, ii.
In Genesim usque ad Isaac lib. iv; — In Exodum InsCiiplioin templo S. Pauli GirviensiItabita.
lib. i; —In Numeroslib. ij—In Leviticnmlib. i;—In DED1CATI0 B4SILICAE
Deuteronomium Iib. i; — De labernaculo et vasis S. PAVLlVIII.IIAL.MAII
ej'us lib. ni; — In principlum Regum lib. 111;— In AMSO XVEGritlDIREGIS
Eegum, triginta qusesfionumlib. i (Dileclissimo fra- CEOLrRIOI ABB.EIVSDEMQVE
tii no.);—Deajdificationetempli lib. n (Hortaiur nas ECCLESIAE DE0AVCTORE
vns elec);—In Josue lib. i; —In Judicum lib. i, —In CONDITORIS AJNiN. IV.
Paralipomenoiilib.i;—rnProverbiaSalomonislib.nl Epitaphium quod Willielmus Malmesbutiensh dictt
(PaiabolmGrmce,Lati.);—InEcclesiastenlib.i; —In inscriptumfuisse in paiielelempli Getviensis.
Cantica canfieorura lib. vi (Sciipluris juvanle gia.); Presbyter hic Beda requiescit carne sepullus;
—In Esdrara el Neeraiamlib. III (Eximius sacim in- DonavChrisie, anirnum in coehsgaudere persevum,
illi
ier.); —In Tobiamlib. i (Liber sancii patih noslti); B Daque "Sophisedebnari fonte , cui jam
—In Fsaim Prophetam lib. n; — Inllieremiamlib. n; Su^piravit orans intehlo semper amore.
—In EzechWem lib. i;—In~DariIelem lib. i;—In Elogium
dttodecim Prophetas minores lib. xn;—In Evange- Beda Dei famulus, monachorum nobile sidus,
Jium Marci lib. iv (Exposilionem Evangelii);—In Fniibus e terrse profult Ecclesi.e.
Evangelium Lucselib. vi (Bealus Evangelhla Lucas); Solers iste Pairum scrulandi per omniasensum
—Homilias Evangeliorum Jib. n (Exoidium noslim Eloquio viguit, plurima composuit.
redempti.);—InEpistolas Paulilib. xiv;—In Epktolas; Annos hacvita ter duxit riie iriginla,
Canonicas lib. vn (Jacobus, elc, dixil dc); —In Ac-^ . Prcsbyter officio, ulilis ingenio.
lus Aposlolorumlib. n (Aclus vero Apostolorumet); Jani septenis viduatus carne Calendis
—In Apocalypsimlib. iu (Apocal. sancli Joannis); AngligenaAngelieam commeruit patriam.
—De temporibus et ntitura rerum lib. i (De naiura: Aliudex Lelando, CoVecl.\ii:
rerumet raiione); —Aliud ininus voluraen lib. n; ' Anglia te celebrat: te totus personal orbis.
.—Scintillarumex senlenliis Patrum lib. i (Dominus
dicil-in Evangelio);—Gesla Anglorum lib. v (Bti- Aiiud, exeodem, Collecl n :
tibi meiito Yeneiabilis Abba ,
\annia oceaniinsu.);— Flores beatiGregorii in Can- ,- Hos, Albine,
C Versiculos scripsit, verbi coelestisamator,
lica lib. n (In expositione Ganlici);—-Gesla diver-
Dei famulus, mira quos carrainis arte
sorum sanctorum lib. i; —De passione sanctiEelicis Beda,
nostro qui clarus in orbe
Iib. I;—Yilam sancti Alberii episcnpi hb.u;— Chro- Composuit docior,
Exst'tit: ingenii ejus monumentaTefulgent
nicam sui coenobii lib. n; — Martyrologium lib. i;'
— Hymnorum diverso carmine lib. i (Piimo Deus JMurima, lemporibus nullis abolenda per sevunt.
Atiud ex Necltanoin sua noiilia de S. Cuihberlo:
globumcm.);—Epigrammataheroico meiro lib. i;—De_
Iocis sanclislib. i;—Lectiones in Yetus Teslamentum, Beda , vir egregius, associatur ei;
lib. i;—LeclionesNovi Testamenti lib. i; — Distinc- Jngenium cujus uon mundus elaudere posset,
tionesin Hieremiamlib.I;—Dislinctionesin Job lib. i; Corpus honorandum capsula parva legit.
—DeCbristoelEcclesialib n;—De cantico Abbacuc3 Insctiptio ab Hugone Pudsey, Dunelmensi ep.,
lib. i;—Dearlemetrica \\h.i(Qui noliliam meliicm);; Thecmossa Ven. Bedmconlinenti apposila.
—DeSchemalibus lib.l(Solel aliquoliensin);—De 3 Conlinet hsoctheca BedseVenerabilis ossa ;
Orlhographiahb. l;—Epistolarum addiversoslib. i. Sensumfaclori Christus dedit, sesque dalori
Alia insuper multa edidit, que ad nostrse leclioniss Petrus opus fecit, prsesuldedit hoc Hugodonum;
nolitiam non venerunt. IIujus opuscula etiam adhuc_ D ] Sie in utroque suum veneratus ulrumque patronum
eo vivente et semper nova scribente. tantjs auciori- Insctiplio qum habelur in sacro S. Virginis
!tatis erant, ut ordinstione prsesu*umAnglisein Ec- Dunelmim.
'clesiis publice legereniur. Cumque in boniiliaiumi BEDA,
impositione nomen ex more auctoris Venerabilis s Dei famulus et presbyterv
BedJJpresbyleri scriberenl, aliler eum cum \iverel, , Yir non minus sanctiiate quam scienlia
prajdicarenon valenles, obtitiuit usque in liodiernum (l VIIERA^ILI^ ,
diem lilulus semel a principio altribiilu% ut Beda a hicjacet,
yenerabilis potius dicalur quam sanclus. Yiventem n Qui nalus in territorio monaslerii
enim aliter nuncupare (el si sanctus fuentl nonn Girwicensis quod nunc Jarrow dicitur,
lice'iat. Sunt qui ahas raiiones lmjus titui Yenera- Cum essel ann&iinn sepiem dalus est abbati Bene-
bilishngant, alii ex inscriplione epitaplni, nlu csecum
n dicto, el deinde Ceolfndo ibidem_eduoandus, cun-
fuisse Bedam somniantes. Sed errant, quoniam Beda a ctumque ex eo \ilse lempus in ejusdem monasteiu
nec caecus fuit, nec sepulcro ejus tale cpilaphium n habitnlione peragens, omoem medilandis Scripluri'
Hiscriptumno\iinus. El quidem, nisi bre\i(ati consu-:- operam dedit; alque, inler obse.rvantiamdisciplincj
J25 BEDvEVENERABILISOPERUM PARS I. — DIDASCALICAGENUINA. 124
regularis et quotidianam cantandi in ecclesia curam,- A ecclesiastico officio publice et solenniter recilaia.
..seinper aut discere, aut docere, aut scribere sole- Constat eum aliquando discipulos habuisse celebra-
fiat. Decimonono autem vilsesuse anno diaconatum, tissimos, prseclarapaulo postecclesiaj lumina,AIcui-
et tficesimo presbyteratum, ulrumque a Joanne Be- num Caroli Magni regis prseceplorem, et Glaudium
verlaco archiepiscopo Eborum suscepit. Yir omni alque Clementum qui primi Luleliaj docuerunt et
laudemajor, de qno doctissimiillorum temporumho- Galliam bonis arlibus illustrarunt. Obi t in monas-
mines hoc elogiumprotulerunt: Anglum in extremo terio Girwicensi, A. D. DCCXXXIIII. ajtat. susc Ltx. die
orSis angulo natum ingenio suo universum orbem quo Ascensionis Domini memoria celebratur, et ibi-
superasse, quippe qui omnium pene scienliarum et dem sepiilius fuit: sed postea huc Dunelmum primo
Hniversaj theologise arcana penelravit, sicut opera cum capite regis Oswaldi el corpore S- Cuihberti,
ejus et volumina multa orbi Christiano notissima deinde in ista Galilea et feretro per Hugonem epis-
abunde ^testantur : quse etiam illo adhuc vivenle copum constructo ossa ejus sunt translala. Epi-
tanti nominis erant et auctoritalis ut ex ejus horai- laphium de eodem istud circumferlur:
liis multa sacris"Iectionibus sint addila, ubique in Hac sunl in IOSSJBEDJEVINERABILIS Ossa.

ANGLO-SAXONIS
PRESBYTERI

OPERA
J3IBASCALICA,
SIVE

OMNIUM EJUS OPERUM PARS PRfflA,

SECTIO PRIMA. — GENUINA.

DE ORTHOGRAPHIA LIBER.

Alitiera, eliam notaprsenominisest, cum Augus- B V adj'uncla c, cum virga j"acentesuperposita, Vir
tum sola signilical. clatissimus. V geminata cum virga jacenle superpo-
B propinqua esl p lilierse, qua ssepemutatur, ut sita, Veroi gratia. Vgeminata cura c duplici, VVCC^
supponit, opponit. Viri claiissimi.
C nota esl prsenominis,cum ' Cmsaremsignificat; A
Item numeri, cum'cenlum. ANTEprsepositio multa significat; nam et tenipus
D littera,propinqua est consonantibus his, c g l p significat, cura dicitur : Ante me non est formatus
v m l,* quia haj suceedunt in locum ej'us,ut, accipe, Deus, el posl me non etit. Et prsesenliam, ut: Anle
3
aggrega, alliga, appare, artipe, ammiile, attende. conspeclumgenlium revelavitjustiliatn suam , id est,
D nota prsenominis, cum Deciumsola signilicat; coratn genlibus. Et digniiatem, ut : Posuil Epluuim
Item numeri, cum qumgentos. ante Munassem; et: Quiposl mevenil, ante me faclus
L sola Lucium significat. esi, id est, mild prmlalus.
.51sola, 4 Marcum. AULA,Latine domus regia est, GrseceATRIUM di-
N sola, numerum; prseposita G, Gneum. cilur; unde notandum quod in psaimo ubi legimus :
P sola, Publium, et cum R, populumRomanum; n Adorate Dotninumin aula sancta ejus, non palatium
et subjecla R, rempublicam; et prseposila C, P. C. aulse nomine, sed alrium Grseco vocabulo debet
palres conscripli, sive post consulalum. Q lillera , intelligi.
eliam nota est prajnominis, cum Quintumsola signi- AUSCOLTO ^uasori, et auscullo praeceptamagistri.
ficat; item honoris, cum Qumslorem;populi, cum Ausculto autem et AODIO,ex une Grjeco sermone
Quirites. vertuntur, quod est «-/ouw.
T nota est prsenominis, cum Titum sola signi- ARBHA Laline dicitur, ARRHABON Grsece.
flcat. AGOH Grsaee,Latine CERTAMEN.
VARtANTES LECTIONES.
(Hselectiones desumplse sunt e Codice ms. de Orthog. Lond., qui designatur E., vel ex Edil. Bas., quas
designatur
' B. EDIT.)
8 JS.,committe. '' B.,'Marius.
E.r Cmum,i. e. Caium. 2 E., qum^roquiahw.
126 DE ORTIlOGRAPtHA, 126
Latine arvum. \.
A 2pronomen cum dalivo trahere. Ambrosius : Qui se
Graece,
('&.povpu.
"ACW).TO? Grsece, Laline BITUMEN. abdicanl smculaiibusillecebth,
ACER,acerrimus, non acerhsimus. 3~ALIUS noraen dativum dupliciter effert, et alii,
l :
AGILIS , agiltimus, non agilhsimus; et in adverbiis et alio. Ilabes in sacra Scriptura : Et dico huic
acerrimeet agillime. Vade, et vadil; el alio : Veni, etyenit. Et rursum :
ADJUVO perfeclse formseest, Et uni dedit quinque talenta; alii aulem duo, alii
ADJUTO frequentalivse. ueio unum.
AUDEO, eu'des, perfeclum facif, ausus sum. JEGTPTOM cum, in scriplura dividere vis, p se-
ACERVO , AGGIRO^ACCUMULO , ex uno Gtseco quenti syllabse j'unges.
verbo Sapt-iu ASPECTUM, C sequenli syllabse; ATTECTIJM simili-
MQER,animo; MGUOTV',corpore; utrumque per ler, et ArrLicruM, cseleraque hujuscemodi.
a diphthongum scribendum. ASSUERE, et ASSUMENTCM panni per s, non per u
ABOLEO, aboievi. ARCEO,arcui. scribendum ; similiter AssusiEnc,per s.
6 APPROPRIAT, per p scribendum; APPONIT shnili-
ALIBI,alio loco.
ALIAS,alio lempore signilicat; altamen inveni- ter. AccuRRiTperc scribendum, AMMIMSTRAT per m;
raus Aiias nonnunquam pro aliter sive pro aHo B E APPLICAT per p; ALLIGAT per /; ASSEQUOR per s.
laco positum. ALLEVAT, per /; 6 ASSIDUE pers; AGGREDIOR perg.
ABSTISCO me cibo.ALIENUS SUMcrimine. ASSARIUS ab antiquis dicebatur; nunc as dicitur,
ANTEIBAT sapientia Salomon cunclis mmtalibus. non assis. Sane assis genilivus est.
Julianus ait. ALLIUM, el DOLIUM, perJi scribendum, non per e,
ADHONEO interfeclotem cmdis et cmdem. sicut oleum. Virgilius allia, serpiiium, per i dixit.
."~QUALI=, alterius staturse par est. AMBO,et Duo, neutraliter; AMBOS et Duosmascu-
.""ejjABiLE, quod scquari potest. line. JNonnullitameu, Grsecos secuti, dicunt Itot,
APPETENS cibum,et appelenscibi.Ambrosius : Can- duo, et hos ambo, quia illi TOOJSUO,et TOUJ 3p.fta^o\i-
cer ut appelent cibi, ita perspiciens esl periruli. cunt. Virgilius :
Accuso sacrilegum, etlNSiMULO, ex uno Graecove- Yeroniubi ductoresaeierevocaverisambo.
nit Za^nyopa. ANGUIS, cum sit masculini generis, dixerunt lamen
AMMADVERTO m te, et VINDICO in te, ex uno et feminino Ovidius, Yarro et Acinius.
GrsecoKO)KCW. ACER,lacit pluralem acii; ACRIS,pluralem acrei.
ALR,singu'ari numero tantum gaudet; et quamvis 'p ABSCONDITUS, non absconsus.
eera dicaraus, tamen certis casibus non ulimur. ALTER , de duobus; UNUS,de pluribus. Quamvis
AUTUMNUS generis masculini, et AUTUMNUH dicitur legamus Unus ex duobus.
neutrum : uirumque numero slngulari. AUDACTER, Latinum esl; sed AUDACITER melius,
AORICHALCUM etORicnALCLM dicimus; el hoc singu- quia nomina x littera terminata, in adverbiis citer
Iariter tantura : sic et cseterametalla. asstimunt, ul alrox, atrociler; feiox, ferociler.
AB, et Ex, prsepositiones, si sequens verbnm a AGCERSIT, qui evocat';Aiici.ssiT,equiaccusat.
vocali incipiat, inlegre efferunlur, ut Ex oppido, Ab ACERVUS, moles est.
illo. Si consonantes sequantur, extrehiam litteram ACERBUS, imniaiurus aul asper.
perdunt, utJ e foro, a sacerdole. HJBautem prseposi- ADnciMUR honore, el ADnciMiiR injuria.
tiones ila differunt : cum dicitquis a thealro se ve- APPARET qui videtur, apparet qui obsequilur, non
nire, non ex ipso theatro, sed de loco qui esl proxi- regulaii latione, sed discernendi gralia intellectus.
mus thealro, se venire sigmficat; qui vero ex ihealro ARBORomne ligntim dicilur, ARBUSTA DOIInisi
se venire dicil, ex ipso theatro sig/nfical. fruclifer^.
AD, etlN, prsefatis prajpositidnibus pares sunt; AVENJ:,sterile germen; HABENA,retinacula j'u-
contraria poleslate , quia in forum ire est in ipsum mentorura : hoc de habendi polestate, illud de occu-
forum intrare; ad forura autem ire, ad locuin foro1n pandi aviditale dicium.
proximum; utin tribunal etad tnbunal venire,-non1 ACCIDDNT mala, CONTINGUNT bona, EvENimxr
unum est, quia ad tribunal venit luigalor, in tribunal' ulraque.
vero prselor aut judjx. ADVOCATUR daturus patrocinium, EVOCATUR prse-
ANCILLOR, BLANDIOR et'ADtJLOR, unum signilicanl,i biturus obsequium, IWVOCATUR prsestaturus auxilium.
quod est GrsecenoW.euw, et dativum casum tra- ADPORTARE est aliquid afferre; COMPORTARE , yi
hunt. unum locum conferre; DEPORTARE, deponere; Ex-
AUFERO, EXIHO,ADIMO,SUBTRAHO , SUBDCCO , exi PORTARE, tollere.
uno Grsecotransferimtur, id est,«.>aipO>«s. AGNOSCIMUS 7 quseanobis exciderant, COGNOSCIMUS
ABDTceverbuni potest accusalivum nomen siveJ ignorata et invisa.
VARIANTESLECTIONES
1 H.,effeio. s E , proneminis. " 4 B., Dico Ituic. h B. omnino oraitlit. • B. oraitlit assidue
Ji.,Alias.
p«- s. ' B., qumnobis.
«" MiUAZ VKNERABILIS0PERI3M PARS I — DIDASCALICAGENUINA. 128
ALIDJI,ei sursum et deorsum significat. A generis inusca signifiearctur., 'sed similitudine soni
AQUATAM potionetn recle dicimus, quse aquam per ineuriam contigisse ut cyhomia pro ceenomia
aliuhue recipit; AeuosuM autem locum qui ex se scriberetur.
aquam Tundat. COITUS, gcierauier omnis coeuntia; " sive itineiis,
A-LBiiunaturse tantum est; CANDIDDM, frequenter sive concordise, sive connubiorum.
et studii; nam et corpori et animo aliquoties assi- CARDUUS, trium s\'llabarum est,ut ARDUUS, FATUUS,
gnalur : albos ergo capillos, carnem candidam, recle MORTUUS ; ideoque similiter declinandum esl httjtis
dicimus. cardui, Ituic carduo et hunc carduum ; pluraliter, Iti
ALVDS virorum recle oicitur; UTERUSmuderum, cardui, Iwnim cardumum, Ids carduh.
YENTER in ulroque sexu.J > CUBICULARIUS, custos cubiculi.
ACCCPTOR et ACCIPITER , Yirgihus emm Accipiler CUBICULARIS vero lectns cubiculo aptus, ul Caliga-
dicit; Lucilius aulem, Acceploth et ungues. lius ailtfex, Catigatisclavus.
AruD per d scribendum, CAPUTper t, qnla facit; CLUNESfeminino genere dixit Me.ussus ; sed
capitis. Yerrius Flaccus masculino genere dici probat.
ARMARIUM , IOCUSUDIquarumcunque artium >n- COMMODAMUS amico pro tempore equum, veslem,
strumenta ponuntur. ' servum, hanc ipsam rem quam dedimus recepluri.
B
ARMAMCNTATHUM, ubi tanlum leia armorum. MUTUO DAMUS peaiitiam, triiicum, vinum,et his similia,
ACCEDIT, per e, ab ambulando. que mutata recipi necesse"est.
ACCIDIT, per i, ab eventu. CANITIES, non Canilia dicendum est.
B CAMARA dicitur, ut Yerrius Flaccus affirmat; non
REELZIBUB, non Belsebul, aut Beisebud. Cameia, per e; sed Lucretius, Cameiis ex teretibus
BELIAL,non Beliar. dicendo, eiiam Cameram dici posse oslendit.
B\RSA,Bu/Jo-K Grajce, Latine CORIUM. CURRICULUS masculine; diminutio est a curru.
BELLUS beltissimus,comparativum non habet; sedj CURRICULUM autem neulraliier, spatium-ad curren-
pro eo dicendum magis bellus, et e conlrario minuss dum apium, vel ipsum currendi officium.
belius, id est,,minus pulcher. CLYPEUS, masculino genere, in significatione scuii
BUCCINA est qua slgnum dal huccmator. BUCCINUS,ponitur; neutrali autem, imaginem signilical; sed
auctoritas utrumque variat.
ipse canor ex hac editus.
CASEUSmasculmi generis esi; sed Pomponius
BUCCINA pastoralis.est, et cornu recurvo fit, unde
et -/e/3KTivta Grsece vocatur, TCBAautem de sere vel,j neutralilerdixit Caseutn molle.
1 argento efficiiur, et solemnitatibus ! concrepat. G CUSPIS,cuspidls; non Cuspes.
CAPPARIM feminino genere dixil Yarro; nam ct
BAPTISMUS, baptismi, genere masculino; et BA-
etBAPHSMUM Giajcefeminino dicitur y witTzapis.
PTISMA, baplhmatis, neulro; b apthmi,
CASSIDEM d.cimus nos ab eo quod est ItmcCassts;
seque neutrum.
BARBAM sed multi Cassidam dicunt, ut et Propertius:
hominis, BARBAS pecuoum dicimus.
Buxus, arbor esl; BUXUM, materia ipsa. Aureacui postquamnudavitcassidafrontem.
BALNEUM veleres dixerunt, sive BALINEUM; nihilil Et Yii*gi!ius.Aurea vati cassida.
enim differt, sed in privatis; publicis aulem feniinini 11 CAro nunc, sed Yarro, de Sermone Laiino, ait:
generis, et .quidem numero semper plurali: 3 fie-- Ex gallo gallinaceo castialo fit capus.
queiiter Balneos. CINGCLA bommum gen. neuiri est; nam et arnma-
BELLUX,id est, fei-se,per b incipiant. lium geneie femmino has ciiigulasA\c\m\is.
BARATnr.uM, singulariter tanlum efferlur. Sic autem 11 CAPAX, qui iacle capil; CAPABILIS, qui faCneca-
vocabanl gentiles locum apud inferos. pitur.
BLAKDITIA; el BIG,E,sicut et TRIGI, el QCADRIG/E , COLLOCAT, per / scribendum; non Contocat per is-.
pluraliier tanlum effefunlur; sed in noslrorum lille-;- JJ CALUMWA est ciimen falsum, cum nobis adversarins
iis sctiptorum et Bigam invenimus, et Quadngam. aut rnalum quod non fecintus objicii, aut bonum
C quod fecisse probatuur in conlrarmu.1 interpretari
CA*,A,et SIMON CANANXUS per simplicem c. conalur.
CIIANAAN etmulier CnANAN^aspiralione addita. CO.VDLO libi, PROSPICIO, PROVIDEO, ex uno Graxo
hvvop.w«,per y scripta caninam tnuscam signi- \eiiiunl, quod est noovoew.
ficat; Kuvor enim Grsece canis dicitur; KOUOU.VIOLCOI\TEMNO Iwstcm; DESPICIO, SPERNO, ASPERNOR,
per diplithongum w, communem muscam; Kowiv ex uno Gr.eco \eniunt, quod est nvraypovia.
enim Grsece, communeest: unde COENOBIUM-^I 4 com-j- CoMiiEio lectum, et PERMCIO, Cotnminxiel Per-
munivita nomen accepit: quod in Exodo et in Ptal- mhu&i.
toio imprimis translatum esse arbitrarour, ut omnis is COMITOR amiium, et amttis.
VARIANTF.SLECTIONES.
1 E.. aino. -" E., concrepulur. s B. ontitljt
* B., communitalc. '' B., omnia fiequenler. balneos.
coeitnlia.
jgg DE OUTIIOGRAPFHA 450
CoRiNTiiiusicivcm dit-imus, CORINTHIACCH vas. A COMPLACEO, non Ccfitplaceo; COHSIORAIES , uon
COMIIVUS gladus pugnamus; EMINU- jocit/ir, quia illud Conmoiatus. Comprehendo, per m.
a manu n"onrecedii, hoc * e manibus emiltilur. CASIELUS, per unum / sciibendum.
CLTPEUS mmorum; CLTPEUMimag nis est. COMMODAT, et CoMMEND^Tper m.
C\DIT quis etiam in plano; DECIDITex allo. COMPUTRESCIT, per m. COMPLURES, per m.
C/ERULUS naturse color est, CERULEUS tJiigilur; ila COLBMNA cuin in scuplo dividenda est, m sequenii
alteium est, alterum flt. s)llab.e necti5. CALMIMA simihler.
CLARITAS lam luminis est quam perspicuhatis; CELO,celus, ld ett, absconio, per simplicem e
CLARITUBO generis : prior itaque splendoris, posle- scribendum.
rior nobiliiatis ett. CXLO,cmlas, cum picturam significat, per diph-
GRCCIATUS, est dolor eorporis, vel cum homo ab ihongum w scribendum; unde cwlum melius iatelli-
alterocruciatur. GRUCIAMENTUM,quod cruciat. giiur diclum, ab eo quod, cselati instar, mulfifaria sit
CESNOet CRESCO, m eumdern perfeclum cadunt, siierumvanelale depictunv, quain quod invisibilia et
GREVI. - lncerta mortalibus celet arcana.
CEBO,Cecidi,per m dlphthongum: Cmdiluret tilia CANTIIARUS , animal est; CANTHARUM , camera,
" domus.
antejugo leus, Virgilius.
CEDO,Cessi, per e simplicem. CLAMO, clamoris simplicis est; CONCLAMO, simu]
• eum muliis est; etiam ACCLUIOmurmurandi est.
CUPIO,Cupivi facit, et Gupii. Cicero pro Cluentio
Et filium et hunc, ctim maxime filium inlerfeituni PROCLAMO, laudandi vel deprecandi exsullatio. J)E»
cuptit; pro Cupivil. CLAMO,rhelon^andi. EXCLAMO; quando pro viribus
CALDMNIOR innocenlX, non innocenlem; tametsi vocem elevo.
jquidam interpretum, Grsecamlocuiionem secuti, ac- CURRO, hoc tantum signilicat, quod in itinere po-
cusativum posuerint, dicentes : Elorate pro perse- situs , nuilara facio compereiidinationem. Cunso
tptentibus el calumniantibus vos. aulem,'paulo citius, ahqua necessitate extorquenle,
CURadveibiuin sajpius indiealivurn veroum trahit. feslinare cogor; CURSITO vero quando hostem me
Greg. i Disculiendumest cur quadam dte faclum ali- insequentein fugio.
quid cotam Dominodicitur. CIRCA,ad visibilem maleriam,yel locum, perlinet.
CLAVUS simililer, quse est purpurata vesti*, et ERGOautera ad aniinum spectat, maxime cum ali-
declinalur genere feminino. quem propensiorem affectum gerit. CIRCUM ad teni-
CALLUM quoque et CGENUM sing. numen sunt. _ pus_iefertur. CIRCITER ad numerum.
et CASSES, ' ' CARCER,
CANI,CANCELLI, singularem oumerum ubi homines coerceniur, singulariler.
non habent. CARCERES, unde currus effunduntur : utrumqua
CASSES aulem relia dicuntur. masculine.
CADLX,similiter CERIMONIJE ; Cvsx et COMPTDES ; CEPIT,de Capiendos per^im|.licera e scribimus.
et in neutro genere , CASTRA, CIBARIA,CREPUINDJA , Conpitde Incipiendo^^ev diphlhongum m.
CUNABULA. COEPTA, per diphth.lNCEPTApersimplicem e.
CRDORplurale non habet, Virg. piurali : Afros COLUMB^E, quse mansueiaj lieri possunt, et domibus
ticcabai vestecruores. assuescere. PALUMBES, ferse, et saxis silvisque inha-
CONTAGIUM, et COMAGR,neutro genere sunt di-' bitantes.
cenda; et hmc CONTAGIA, feminino. CONSCRIBERE est miiita srmii scribere. EXSCRIBERS
COMOEDIA, carmina quse in conviviis canuntur, quia quod aliis sit transferre. TIANSCRIBERE, cum jus
comessatio Grajee &«? dicilur. nostrum in alium transit. IISSCRIBERE, accusationis
h.bprsr'/locGrajce, Latine FISCELLA. est.E ASCRIBERE, assignationis esl. DESCRIBERE, dic-
CALAMUS Grsece, Laline ARUNDO. '
tionis vel ordinationis.
CANON Grajce, Laline RLGULA. . bona; INSUESCIMUS maia; ADSUESCiMys
D CONUESCIMUS
CADOS Grsece, Laline SITULA. utraque.
CUNABULA. sunt panni infanlise; sed Joannes Con- CRASSARI, corpons est el sagmse; GRASSARI,- animi
slaiuinopohtanus episcopus scr.bit, La/arum in mo- et cru •elitaiis.
niimento cunabulis in\olutum.
CAMATORetCAMATRIX, a \erbo Canto. A verbo D
Cano, recte dicitur CANTOR alque CANTRIX. DILJBUIT unguento, non Detibuit.
COIIBURO, per m scribendum, non per K. DISERTUS, 01aior esl; DESERTUS, dereliclUB»
CoMPAROsimihteretCoMPONO, cseteraquehujusmcdi. DELATOR, qui defert aj accusandum.
CONSPECTUS ctim in scriplura dividenduin est, c DILATOR, qui differt ad proferendum.
sequemi^yllabse jungei. DEEUIT,purgai; IULUII, lemperat.

VARIANTESLECTJONES.
1 B., a mtmibus. * h,ci<uotes alque atios significabal. 3 B om. per simpltceme.
* B. oimtliJ pet drphlhonguKi&. " B. omiud Msaibeie, assignalionh et>t.
151 BEDJE VENERJVBlF-dS OPERFJJIPARS I. — DISDASCALICAGENUINA. - 152
DEDUCO, ue amico producendo. - '
A. DOGMATA Grace, Latine DECRETA; DOGMATIZO, de-
DIDDCO aulem est distraho. cerno, sive censeo.
DIMIDIATUM calicem bibi, non Diniirfiiimdicere de- DUM,conjunclio, aliquando indicalivum verbuii
enim vas sed intra trahit. Greg. : Nescientia dttm novit, el non diligit,
bemus, non ipsum bibis, quod
vas est. inflet. Item : Dum inluetur quod tlla aliquando non
habuit, dolorem 2 amisil.
DONAMUS et" illud quod damus, et illum cui da- lemperel quud
' DOLEO vicemtui, et tuam, et Doleotibi. Greg. papa
BIUS.
de Benedicto palie : Cum peisecutotemsuum amaret,
DELICTUM, peccalum aliquid dicimus.
aut electio- magis illi quam sibi doluit.
DELECTUM, militise, alicujus'examinis
affeclionis est: DE- DUMconjunctio, aliquando modum conjunctivum,
nem appellamus, nam etDiLiGi
ahquando trahit indicattvum, ut : Dum anxiaretur
LEGI,judirii. cor meum; et : Dum dicilur mihi quolidie: Vbi esl
D&MON per diphlh. notandus; Detts, per e solum.
Deus tuus? Et beatus papa Gregorius : Amici etgo
DAMNATUS et ADDICTUS, et ABSOLUTUS. Yirg. Quem beati Job, dum percussionum nes-
sua aul vicio- genera dislingueie
damttat laboi\ id est, virius absolvat, ciunt, percussum pro culpa crediderunt. Item aliquo-
rem facial. B lits DUMut signifieat, ut Poela :
DOLIUM, per i scribendum; non Doleum,per e.
DILFCTIO et DILIGO,per i; et quse declinantur ex Tityre, dumredeo, brevis est \ia, pascecapeuas.
DESPJERATUS, per e scribendum; DISPERSDS per i.
eis per i scribenda.
conclavium DOMICILIUM, ni- DISCEDO, peri; DESCENDO, per e.
DOMUNCULA, domus; DIASTOLE Grsece, Laline INTERDICTUM. Est autem
dum avis. nola ad pedem litlerse posiia, quse male conjuncia
DBSCENDO montes dicerepoles, id est,per montes,
id separet, ne puer legens erret; ut:
vcl in moules. Descendo scalas, aulpiscinam, est,
Libera per vitreosmovifvestigracampos.
per scalas, et per pistinam.
DEGRr.DiORuionlediciinus recte, et significamus dfe DOMUS ablativum casum dupliciter effert; et in o
roonte. videlicetet in u, sed a Domo, gentlivus pluralis flt
DISCRUGIOR et CRUCIOR animiet anttno et atdmum. Domorum; a Domu, Domuum.
DEGUS, honoris; DECOR,fornise est. E
DELICLE et Di\ITIA:non habent iiumerum singula- EGEOvictus et vicium et viclu.
rem. ERIPIOflatnmw Itominem.
DENARIUS , Latine, masculini generis est; DENA-G EGREDIOR domo el civitate.
KION,Grsece, neutri. EBROR,est rei vilium, ut, AMOR,DOLOR,EitRi.Tio,
DIALOGUS Grsece, DISPUTATIO Latine. cense vise; ERRATRIX, ad personam respicit, ut:
DRAMA Grjscum, neutri gen.,~Latine, FABULA. Venatrix etratica hedera vith.
DEFDNCTUS, cum -in scriplo dividilur, c sequenti ELOQDENTIA, etELEGANTiA, singularia semper
syllabse jungcnda. EXU\I.E,EISEQUIJ],ExcuBia;,quse Giajce vowopu-
DIDYMDS, id est, geminus, prima sjliaba ?, secunda UriK dicunlur.
per y scribenda. EXTAouoque tanlura pluraliter.
DELIRAMENTUM, non Deletamentum, quia a verho EMPORIA, ieminino genere, et estGioecum; Latine,
Liro, id est, sulco, originera liahii. et situt boves, MERCLIUS.
cum a recto sulcandi aclu dcclinant, delnare dicun- EMOLUMENTUM, per e simplicem scribenduin.
Sur, sic et homines qui de bonis ad mala corda di- ^EMULATIO, per m dipbthongum.
vermnt. • EQUOsedeo, dativo casu el ablat., sine pneposi-
non modicam diei lu- tione dicendum; et EQUUM
~ DILUCULUM, Deluculum,quia sedeo, accusativo; et in
cem ostendit. EQUO,et super EQUUM simililer.
DESIDERIDM est rerum absentium et nondum adep- ^ EMANAT fons, sive ten a, aquatn, id est, ^ignit ac
tarum; CONCUPISCENTIA, utrorumque. Concupiscuntur producit; et EMANAT equa de fenie, sive de terra; id
enim quse habentur et quaj non habenlur, nam con- est, profluit. Greg. Qui locus a Romanauibe quadra-
cupiscendo fruitur homo rebus quas haket, deside- ginta ferme millimibus dislans, frigidas ac perspicuas
rando aulem absenlia concupiscil. emanat aquas. Et iterum de eodem sepulcro : lllius
L*rro,DIVITO, id esl, locupleto, Grsece, n),ou-ic.<a. jlagrantia suavilalis emanavil.
DECORIO, Decoriavi, et DECDMO, decumavi, unumi EXPSOBRAT qui commemoratquse prcestitit. OPPRO-
est, Crsece, "E-XKTW. BRAT qui opprobrium objectat, hoc esl vitium.
DIHITTERC est derelinquere, DEMITTERE esl deor- EXSPECTATUR venturus; SPECTATUR qui videtur,
sum miltere, velul: Quis demisil lapidem angularem vel probatur.
EXERCITUS laboribus ; EXERCITATUS sludiis.
DOMINOR tui et tibi. EXSTUBERE est in altura struere. L\STRUERE aciem
VARIANTESLECTIONES.
1 B., illi. . . 2 B., quum sit.
"33 DE ORTEOGRAPUIA. 134
vel actionem; ADSTRDERE, adfirmare, CONSTRDERE, £ FRENI, masculina seroper pluralia ; sed etfrena et
A
rastruendo conjungere; SUBSTRDERE, re aliqua supra frenum invenimus.
posita sublerstruere. FAR,FBSJMENTUM, etcsetera .rugura nomina, sem-
EXCDBLE, peri, EXDVH:per » scribendse. per singulana, quamvis fi utnentael hordea legamus.
EORDNDEM et EARDNDEM. per n, non per m, ex- FAUCE«, singularem non habeni, quamvis et faux
primenda. inveninius.
F FIDUS,fidissimus, comparalivum non habet, sed
FIHSRIA genere feminino, et FIMBRIDM dicitur neu- pro eo dicendum, magis fidus itemque e contrario,
fro. minus fidus.
TIDES,fiaei, de credulitate. FACILIS, facillimus, non facilhsimus; sic et dijficil-
F>DES, fidis, de chorda; ulraque est longa. limus, et in adverbiis FACILE, facillime; et DIFFI-
FLEMINA sunt ubi abundant crura sanguine; FLEMI- CILC,difficitihne,difficVius;nec dicimus/aci/tiei, aut
ias,cum in manibus vel in pedibuscallosis sulci sunt. dtfficiluer, tametsi veteres dixerunt.
FASTDS, KULGEO et PULCIOeumdem habent perfectuni
de^uperbia, facit fastuum genitivum plu-
ralem. fulsi.
de libris, facit fasiorum. B FRICO,fricas, fricui. FRIGO,frigis, frixi. ,
FASTDS,
FDNGI,agere esl; DEFDNGI, FACAUSet FACINORA, non solum peccala, sed ali-
peragere.
FREMOR estmurmurhominum; FREMiTus.-ferarum. quando etiam bona opera designai, nomen a faciendo
FLAVUM, dicimus rubeum; sicut, flava Ceres. figuratum.
FDRVUM, FRATRES dicuntur non soium mares ex eisdem
nigrum.': FULVDM, nigro-rubeum ; sicut
fulvumleonem dicimus, fidvam aquilam, et fulvum parenlibusnati, sed eiiam masculi et feminse, sive
aurum, et fulva pugna ;* sei jet nubem tuentem, plures ulriusque sexus, eodem patre el eadem matre
quse haberet igneum aliquid de ccelesti, et sordidum generati, fralres promiscue vocanlur.
de lugubri. G
FULVDM certe aurum cui ad decorem splendoris * GULAdicendum, non
gyla, quia y-Iitteram nul-
sui nigelli ahquid addalur. la vox nostra adsciscit.
EORDM, neutro genere, dicimus locura rebus agen- GOBIDS,piscis, nonnunquam legitur gobio.'
dis destinalum, vel cum commercium significamus. GADDIDM, animi Isetitia; EXSDLTATIO etiara verbo-
FOROS, masculine labulata navium. ubi remiges rum atque raembrorum.
sedent.
|_ GREMIDM, dicimus inlerius, aecinctum vestis
FORNAX, genere femmino dici debet, quia per di- secretum; SINUMexterius sinuatse vestis recepta-
minutionem facit fornacula, non formculus. culum.
PHALANx,Biiiilumdicitur;phalanga,fustis, cuiquid GLUTEN,neutri generis, glutinis, glulini, sed et
deligalur. glulinuirfisMttsims dicit, glutini, gtutino. <
FEDBS,quod est deformis, per e solam scriben- GITH,monoptolon, et pluralem numerum non ha-
dum; FQEDUS, quod est pactum, cum as diphlhongo bei; est autem neutri generis, et per omnes casus
scnbendum. declinatur.
FORMO us, sine n, sicut speciosus. GRACILIS, gracillimus, non gracilissimus.
TRDCTDH cum 3 dicimus, si seribitur, c secundse GAUDEO, gaudes, perfectum habet gavisus sum.
syllabsejunges. H
FACTDM et FICTDH,similiter, et csetera hujus- HILARUS facit pmraiem hitari.
modi
HILARIS, pluraliter hilares.
FALSO,etnomen, et verbum, el adverbium esl. HospEs,eiqui recipit, et qui recipitur.
Nomen, ablativicasus, ab lioc falso; verbum, primse HORRENDUM dicimus et despicabile aliquid, et ad-
conjugationis: falso, fulsas; adverbium, ut falso lo- j) mirandum:nt Oculosltorrendainvirgine fixos.
queris. HERBIDTJM loeum dicimusin quo herba est, eliamsl
FLAGJTIA, quse in Dominum peccamus ; facinora, aridus esse consuevit.
quse in hominem. HERBOSDM, qui herbam facile generat, et siad tem-
FLAGRO amore, et ARDEO amore, ex uno Grseco pus aridus sit.
venit KKtofita. IIADRIO et HAUSTUS per aspirationem scribenda.
FIDENS sum animi et unimo. HARENAM simihter, quia ab hwrcndo, vel ab hau-
FIDUS,amicus erit; FIDELEM, farnulum dicilo; ilem riendo aquam dicta est.
fideiis sit, ut domino servus; fidus, nalura ; ita aller HEBESCIT-, qui a naturse usu tepescit; IIEDETESCIT,
tempore cognoscitur, alter semper in.venilur. q.ui amittit aciem.
FIMUS etFDMBS,pluralem numerum non habcnt. Hi, pronomen plurale, per tinura, i scribenduiH.
FAMES,simililer, FENDMet FEL. FUR,FDRES,et IIis, similiter per unum i.
VAIUANTES LECTIONES.
1 B. cm.
exprimenda. 2 B., sed de nube. 3 B., dicis sive scribh. * B., Guba.
135 BEDJE YENERABILISOPERUM PARS I. — DIDASCALICAGENULNA. 136
IIOLOCADSTOMA numero singulari,•'fto/ocausloniara A <% IJIPLEOR vhn et vino.INTDEOR le, et in te.
pLiraliler. INCIRRO te, et in le;incuiii et incucurii.
HAMO,hamas, et nomen IIAMUScum aspiratione LwiDLodimiem,INVIDEO ei pulchiitudinem.
sciibenda, * sic el INHAMO, et perfectum intiamavi. IRATUS, ex ofiensa est; IRACUNDUS, natuia; itaque
HERBESCIT ager, cum herbam generat; sicut ado- lra repentino motunascitur,
lescit et pubescit, cum spicseproximant. IRACUNDIA perpes vitium est.
HUHILIS contrarius supeibo dicitur, et est virtus IGMS,ablativum et in e et in i mittil.
animi, et contrarius sublimi, quod est condilionis. INTESTINA et INCDNABDLA, pluralia semper.
Sedjel locus humilior, qui inferiusjacet,solet appel- L\STAR illius rei dicere debemus, non ad inslar.
larihumiliatusjetiamin pressuris aiflictus appellatur. ILLUVIES sordidura est, IAGLUVIES ventris; illud a
I non lavando, hoc ab ingluendo dictum.
FNTEMPESTA nox, est media nox, quando quies- INSITA ai bor est, cui incisse alienum geimen in-
cendum est; hinc utique dicla, quiainopportuna est cluditur. ADSITA, cui incolumi aliud quod sustineat
actioni vigilantium. Tempeslivumenim veteres dixe- adjungitur.
mnt oppottunum, et inlempeolivum,inopporlunum, IMIDEOtibi divilih, non divilias.
ducto a temperevocabulo, non a perturbatione aeris, B £ INCRMUS facit pluraliler inenni; INERMIS, pkraliler
quaeconsuele lempeslas vocatur. Quanquam islo ver- inermes.
bo hcenler utantur historici, ut dicant eu tempestate ILLIUS similis, ad mores referlur; ILLI^imi'is, ad
quod volunt eo tempote intelligi vultum.
IMMATURITAS, noeturnum tempus est, quod non est INVIDUS, qui invidet; INVIDIOSDS, qui * invidiam
maturum, id est opportunura, ut agatur aliquid vigi- susiinet.
lando, quod efiam vulgo dicitur hora impottuna, IDEM,correpte netitrum ; IDEM , producte masculi-
Grsece aapia.. Prseveni in immaturitate, h «apia. num in utroque numero.
Nihil vero interest ad sententiam, a utrum matuti- INTERPRETOR, et quse derivantur, sive declinantur
lale an in matuiitaie dicatur, quomodo nihil distat, ab eo, per simplicem e scribendum.
utruro quis dicat, egisse se aliquid galli cantu, anm IMBERBI dicunlur, non imberbes-;sic etenimVarro:
galli cantu. Imberbi juvenes. Sed et Cicero : Imberbum perduxit,
INTERIOR, et INTIMUS, non habet posilivum gra- non imberbem. Titus Livius autem imbetbis singula-
dum. riter
INTERIOR et INFIMUS, simililer. IMPDTRIBILE, per m scribendum, non per n. IHPONO
IPSDM, neutro genere dicendum, non ipsud, ut II- G C et iMMiTTOtsimiliter, hujusmodi similia.
lUDetlsTDD, quemadmodum veteres nominativum IRRIGO, non iniigo. IMPLEO, non inpleo.
masculinum non ipie dicebant, sedlpsws. IMMUNDUS, non inmundus.
IMPINGO, facit pertectum impinxi, et impegi. INQUILINI, non habentes propriam domum, " habi-
IMMDNES periculi, et IMMDNCS a perkulo. lanl iu alieno.
ISDIGDS et PRODIGDS per unum u scribenda iNCOLjE.siveADVENS,utique exuno Graeeoveib ,
INDIGA et PRODIGA,sine u. Augustinus : Avarhia quod est ^«^0^05-, in sacris Ittteris interprelata ba-
pecuniam congi-egat,luxuria spaigit; hla indiga est, bemus; ex his derivanlurnomina INCOLATUS et INQUI-
illa pi odiga. LINATUS. Trahit autem INQUILINUS, sicut et PERCGRINLS,
INCREDIBILE, quod credi non potest. nonnunquam nomen dativi casus, ut Augustiuus de
INCREDULUS, qui credere non vult. reprobis : Sunt autem el ipsi peiegrini el inquilini
IN, prajpositio, signiiicat modo id quod et valde huic lenm, sednon de.populo Dei.
adverbium, et vim verbi cui prajponilur auget, ut, IMPOSERE est rem aliquam sive corporalem seu in-
increpuit, insonuil, infregit; modo quod non, ut in- coiporalem alteri rei superponere, sed imponetepio
validus,infit mus; modo ponitur pro eo quod est inler, fraudem \aceie aliquando dicitur; unde impostuta vo-
ut Benedicla luin mulieribus; modo pro advcrsus, ** catur; cum argentum vel aurum viliori melallo
ul, duo in ties, el tres in duo dividentur; modo adulteratur; et qui hoc facit, imposter vocatur; imde
pro spatio temporah, cum significatusque, ul dieimus etiam vulgo qui aliquid fraudis facit, .aul simulatio-
a mane in noctem, et volumus inlelligi usque in nis, imposlor solet appellari. Gregorius papa : Cospll
noclem. illum simulatorem et, verbo ruslico, imposlorem cla-
INTEREST et REFERT, pro distare, unum idem- mare. Unde habes et in sacra Scriptura : Quaie im-
que signifleant, quod Grsece dicitur Siaylpst, dici- posuisli mild; nenne pto_ Rachd servivi ttbi. Et m
musque ita : interest mea, et refeit mea ; interest ejus Regibus : Quare imposuislitmlii; tu es enim Saul, hae
et refert illius; interesi et i efert nostra, inlerest et est : Quaie me in simulatione decipeie, et fraudeni
veferl illomm. facere , voluisti. Et Angustinus : Et ideo sibi miser

YARIANTESLECTIONES.
1 B., sic et Itumo humavi. s B., uitum in matuiilalc an in hnmaturitale dhaiur.
perfectum
* B., produclu re. 4 B. omillit invidiam. s U. om. habilant in alieno.
$37 DE ORTIIOGRAPHIA. .58
imponit; sibienim fraudem facit, gui perdil meliora, A _" LOCDS, singularitermaseulinum; pluraliter hwcloca.
amando pejom. LDTER,Griecum, lovznpmasculini generis, Laiisie
LABRUM dicitur.
JOCUM, singulariter neutrale; pluraliter Iti joci, et Lucco et LUGEO, in eumdeinperfectum deveniunt,
hwcjoca. luxi.
JDGAmontium,pluralia semper; JUGUM enim est LIBEROte periculo, LIBEROR a moleslm.
_umentorum. Sed Yirg.: Hoc superatejugum. LINOvel LINIO,facit prseleritum linui ef linivi,
JUVENTUS sicul et SENECTUS, plurali numero non M
fleciitur.'
JUVENB et JUVENIOR non recipiunt superlalfvum : MARGARITA, feminino genere, et MAHGARITOM, neu-
^icut necSENcx, necSEMOR.Solent aulenTJuNiohet tro dicendum. In Proverbiis : lnaures aurea, et mar-
SEMORad se invicem dici minor et major, elsi neuter garilum fulgens.
ipsorurn senili accessit aut propinquavit setati. Am- MALOGRANATDM, et MALDM «RANATOJr consuete dici-
brosius_:Junior est [lerbis sol, junior-feno. inus, et ulroque modo declinantur, hoc modo :
JUVENTUS, ubi multi juvenes dicuntur; JUVENTAS,malogranatum, hujus matogranati, et hmc matogra-
unius hominis ajtas; JUVEHTA, lpsa dea (ut -Grseci•g ] nala, hoium malogranatorum, his malogranalis, etc.;
dicunt, aut poetse) Junonis filia, uxor Herculis, a et rursum : hoc malogranatum,hujus maligfanali, et
Junium mensein appellalum in libris Fastorum Iiwcmalagranata, horum malorum gtanatotum, etc.
""traa
legiraus. MISERET me senis, MISEREOR senis , et MISEREOR
L
senem; MISERTDS pauperis, per~genjlivum; MISERA-
LARGEet LARGITER, Julius Modestus ulrumque TDS accusalivum.
paupCrem, per
recle dicit; sed large esse qualitatis, largiter quan-
titalis. MisERORautem eompatior signilicat,denique Grsece
a 6. dicitur o-vuvn&o-^ra. ' ,
LIBIDINOSUS, libidine, per
a u MEREO honorem, et MEREOR ; et miles MERETsii-
LIUDUS, iivore, per proferendura.
LARBA, per b, pendium.
LUDIFICOR duia veniunt ex MEMINI, et MEMOR SUMhonoris et honorem.
stullum,et DELDDOR,
uno Grseco«vri7rai?w.prseteriti perfecti, ludificalus MARITIMA, suntloca~mari vicina; MARINA, navis,'
sum. Veleres vero ludificavidixerunt. ~ vel bellua.
XABIDM METOmetui, et METUO.
superius diciiur, LABRDM infeiius; ROSTRUM
non nisi quod incurvum est. - r« MATERIES artificiorum. MATERIA consiliorum. AHi
LATEREet ABSGONSDM contra referunt materiem esse animi, materiam
ESSEaliquid dicimus, et
LATEPATERE. Virg. :Et sciila latentia condunt. arboris; materiem qualitatem ingenii, materiam -fa-
LLPDSanimal est, LEPOS,jucunditas, voluptas; bris aptam.
unde et gratum aliquid lepidum dicimus. MAS,in positione, MASCULUS in diminulione; non
LIMEN sediumest, LJMES mascellus,ut quidam.
regionum. berba quse in parietibus, vel in corticibus
j LARGITAS hunianitatis est, LARGITIO, ambilionis. MDSCDS,
LIGATquis vinculo, LEGATteslamenlo.- arborura hseret, singulariter tantura effertur; ME-
MORIA, MALITIA^ ' MURMUR similiter.
LOQDI, hominis est; OBLOQDI, obtreclatoris, sicut
OBJICIT, OPPONIT ; ALLOQDI, persuadentis, hortanlisque j NIIUL,MANUBLE, MQENIA, HAGALIA, quse sunitcasse
yel jubentis;T~LOQDi, dratoris. ' ' Afrorum, pluralia semper.
LAURENTHJS, CELIUS,ct lalia plura, "qusenomina- MAREpluralem numerum non habet, nisi tantum
tivum casumin iwshabent,-genitivum singularis nu- mariti.
meri in ii duplicem mittunt, vocativum singularem MELel "IULSUM, et MUBIA, id est ydpoi, et csetera
in simplicemi, ut Idc Laurentius, Cwlius; hujus Lau- liquida pretiosa, tantum singularia, quamvis mella
* l
,rentii, Cmtii; o Laurenii, Cwli; sic et Idc filius, hujus D j; el vina legaraus.
fitii, o fili et Itifilii; aut certe vocativum jn ie, ut IticL MATDRE, maturius, maturhsime dicendum; inveni-
impiits, hujus impii, o impie. JNotandum -sane in mus tamen apud auctores eliain malurrimedielum.
Aclib. apost. ubi_Cornelius vidit angelum Dei in-
troeuntem ad se, et diGentem sibi: Comeli; hic MUNIO, mtinis,perfectum facit inunii et munivi. ,
" JMEMINI, memintsli, meminit, meminimus, memi-
vocativusrccle per simplicem profertur; in Grseco
aulem per ie, Cornelie,scriptum est, nistis, meminerunt, et prasenii tempore et prseterito
uno eodemque roodo declinatur, ideo cor-
LIMUS, iux, -LABES, LXTUM,pluralem nuraerum perfecto
nonhabent. . ruptum sive defectivumvocalur.
LIBERI,quando filios significat, et LATEBI},£, sin- ' MOLCEO et MDLGEO , in unum perfeclum perve-
guiarem non habent. niunt mulsi.
LAC,-LIQDAMEN , LENTICDLA. LENS, singularia MAJESTAS cum seribis ac dicis, s sequenti sylla-
semper. bse - copulari debet, -sic in similibus.- \~
VARIANTESLECTIONES.
E., murmuretsimilia sunt singularia. s B., Compticari.
PATROL.XG, , / S
159 MUM VENEIUBILIS 0PER.UMPARS I. — DIDASCALICA GENUINA. \ *0
'MTRAJIDR opet-a,ADMIRAMDR virlutes. - A Anonnulli Latinl Codices non habent: Tu piacepisii
MINORDS esse res aliquas aut homines dicimus. mandata tua cusiodire.
"JINORIS einptum aut seslimaturaquidpiam Kcte Nocco".OBSUM, INCQMMODO, MALEFICIO, OFncio, in
scribimus. una significatione ponuntuf, quod Grsece dicilur
MEMINI me facere dicendura; non MEMINI me fe- B),K7tTw, et cuncla dativum casum trabunt. ~
cisse, nara memini.sermoest totus prselerili tempo- NULLUS est lara in r-e in
quam perspna.
ris, qui anteactam rem in prsesens revocat; et si NEMO injtersona dicitur, ut ne homo,
dixeris Meminime fecisse,duo prseterita simuljungis. NATALES, id est nobilitates.
Virg., uno tantum loco : NUPTJ/E,NoNic,NABES,NUNDIN,E, NDGJE, N. MJE,
pluralia lanlum; et nar invenimus. nenias auiem
NamquesubMoYise memimme lurribusallls - dicunt epitaphia , id est carmina qusein memoriam
Coryciumvtdissesenem,
mqrtuorum in ,tumhis~scribuntur.
quod poetaj pro necessilate melri usurpare licuit. et NDGAS omnis generis et numeri sunt, eV
NEQUAM
MERACAM pptionem dicimus quse merum aliunde per omnes casus currunt, semper sequaliter dicta :
recepit, MEROSUM autem vinum appellaraus. quamvls Auguslinus dicat, nugm, tiugarum, nugh;
MULIEBRTI dicilmva muliere aliquidiaelum ; Mu- R * ferun. autem, quia nugasHebrseussermo sit, et idem
~
LIEBRIARIUM mulieres yiros apud eos-quod apud nos significat, id est ievis et
per prdinatum, e\ per
geslum. pravse mentis homines.
MERULA, non merulus dicendum. Novi, nosli, novit, novimus, noslis, noverunl, sie
declinantur praesenti et prseleriipperfecto, cuisimi-
MATTHJBDS et MATTHIAS per duo (Lscribendum,quia
Grseciper T et 8 sciibunt. lia sunt, pm et MEMIN..
MGESTUM animo, TRISTEM aspectudicimus. - NOCEOR , noceiis, recte dicitur, quamvis aliqui
MALUS navis, masculinum; grammaticorum asseverenl non de,iere dici noceor,
MALUS, arbor frugifera, femininumest. sed nocetur milii; negue eniriiliieronymus gramma-
MENDDM neutraliter. Varrp in admirandis dixit: ticorum regulam ignorabat, qui in propheta Habacuc
Nocle ita transfeirenou limuit: Et non salvauis, dumno-
majgnummendum; sed Ovidiusleminine ; la-
tent mendm.Itcnr: cepr.
NECTO, nexi prajlerito.
Eximetipse diesomnese corporemendas. NOCTD temporis est adyerbium,NOCTE nomen est.
Ergo MENDUM in mendacii significatione dicitur. <• _NUBDNT feminse;vir enim ducit, mulier nubit,-quia
' • pallio obnubit caput genasque. 7
in
MCNDA^culpa operis vel coiporis.
NONGENTOS, non nungeiitos,a novenvr
MUNIFICUS , est tanquam BENEFICDS et MALEFICUS ;
NEQDAM, non maiumsignilicat, sed inuiilem.
MDNIFEX atitem tanqjiam Opjrijxet AnTirEx; itaque
munificus munera largiiur, munifex autem munere belNDBO, nupsi. KUPTIJE. Cum vocalis sequitur, b de-
esse; cum consonans, p.
fungitur. NASciTURquod utpro decidit, ENASCITUR quod de
MORTICINA non dicuntur nisi mortuorura, mortalia terra ae de aqua exsurgit. _
veio etiara viventiumcorporpm nomen est. NiniL, adverbiumesl; NIIHLI nqmen; bomo enim
nullius momentiniltiti dicitur. - -~
N
NAVIS,unius ratis nonien est; NAyiciUM, omnis,
Nfflisdicitur quicquid plus fuerit quam oportet; classica profectio.
nam (jarwmest quod minus esf quam oporlet; et NAUCLERUS, oranis consoitii, NAYALIS exercitns ,
horura in medio modns est, quod dicitur Safis esf. NAVIGATOR, ipse primariusprofectionis; IJAUTA vero,
Cum itaque ulile sit in viia et mpribus jif amplius omnis qui laborem facit navigandi.
quam opoitet nihil omnino faciamus,profecto \eram T U , NAVIS ahlalivum per e et per i effert.
esse senlentiam Ne quid nimis fateri potins quam 0 - ^
negare debemus. Sed aliquando Latina lingua hoc ORGANUM unius rausici proprie nomen est, sed ge-
verbo sic abutimur, ut nimis, pro eo quod est valde, neraliter onmia musicorumvasa
et posilum inveniamusin lilteris sacris., et ponamus Joannes oigana possunt diciv
Gonstanfinopolitanusepiscopus : In salici-
in sermonibus nostris. Nam et in Psalmo : Tu pim- busin medio
ejus suspendimusorgana nostra ; id est,,
cepisli-mandatalua cuslodire nhnis, non nisi valde cilhararo, psalterium,iyram, elc.
intelhgimus, sixecleintelligimus. Et nimh le diligo, ORGANS.RIUS autem est qui utitur organo.
si alicui charissimodicimus, non utique plusquam OBRIZA,obiizm, generis feminini; et OBRIZUH ,
oportet, sed valde nos diligere inlelligi volumus. obrm, neutri.
Denique illa Grseca sententia. Nequidnimis, non ORIGO, originis, initium est.
habet verbum hoe quod hic iegilur- ibi cnim est otigonts, neutrum est,' et est velum nayis,
ORIGO,
Syxv, quod est nimh; hic autem a-foSp«',quod est el habet in plurali numero origona,
valde. Sed aliquando, ut dixinius, pro eo quod est OBTINEO laudem, et IMPETRO, ex uno Graecovenit
talde, etdiclum infenimus, et dicimus, unde etiam KV^iTvyx-KVa. '
Jil DE ORTHOGRAPIIIA.. H'
ORIDRGO, INCREPO, GORRIPIO, ex uno Grteco trans- A lia tanluro ; sed nostii auctores pugillaremsingula-
ftTUIllurhirmJ-riTXa. riter dixerunt. Slc et in genere feminino PLAGAS , ul
HOHILIA Grajcum esl, Laline SERMOvel COLLO^ est relia, et PRIMITLE, et in neutro.
QUIUM. PBJECORDIA, PALARIA, cuni milites ad palos' exer-
-OTIDM el-SiLENTiOM, ex uno Grajeo, id est, yc-vyJK. centur.
thmiBoet GRDiARtelam,utrbquemodo dixerunt. PROCASTRIA, qnseanle eastra suht.
'
OSTREA, lemininb genere, non oslreum neutrali. PORRUM, sing. neutrale, pluraliter Iti porrn
OCIMUM consueludo neutraliter dicilur; sed * me- PROVERBIUM^ Lalitfe nvpv.fol-a,"generis JemihinJ;
liusMaceralt: inde nomen apud Septuaginta iiilerpretes libri Salo-
-Iirter praaterilasnumerabiturocimusherbas. monis, napoip.iai.
Pius el piissimus comparativumgradum nod reci-
ORDIOR hancj'em, et JNGREDIOR, el INCIPIO. ex uno -
piunt. -T
Grajco venit, quod est apyopai.
est homjnum. POTIOR et poiissimusposilivum non habet.
ONDS jumenlorurn, SARCINA PROPRIDS non babet comparalivum, aut superiati-
OPTIMATES, qui Grseeedicunlurjr/itaTflKo^tT-Kf, plu-
raliter solum proferunlur. vum, sed pro his niagisproprius, el maxime propitus;
" sic e conlrario, minus et minhne. *
QBLITUS nostii, npn no$; veteres tamen £t~l,oc PAVCO et Pisco. In teumdemconcurrunl perieetum,
modo dixerunt.
OLIVA, pavi.
aiboresj; OLL^,Jrucjus; OXEUM, liquor. PENDEO, pependi; sin auiem habueiit proe-
et pendes,
Om, odhti, odit, odimus, odistis, oderunl, pi'ECr nonsic declinanlur; sedSosPENDo.stts-
semi perfecto et prseteritorperfecto tempore sic de- positionem,
pendh, suspendt non suspepehdi.
clinatur; ideq defectivum diejtur. PASSIM ubique significat; 'ex xmiSenim Grseco de*-
< ? '
clinaltirj quod est Kxviaypv.
PcTRAEtGrsecumet Latinumnomen est, nnura PERINDE, JEQDALITER, SIMILITER : -ex «no Grseco
idemque in utraque lingua significans'; unde et Peiri opotoaf.
aposioli nomen in utraque lingua eamdem inviclse PELLO,felli, el peputi; DEPELIA), depuli.
fidei stgnificantiama^etra derivalam continet. PCTO,peliviet peid.
PLATEA simiiiter in utraque lingua unum idemque PROiPiciENS penculi, vice nominis ponitur partici-
gignificans;sed,3it"etynioIogiseratio probat, aGraJca - pium; et PROSPIC ERSpertcainm.
origine nomentractum atque a latitudine derivatum PERENDIE dicitur, sicut HODIEvel CRAS,PERENWi
est, quoniam Grsece^AKTUV dieitur lalum. I ^us DIES,sicut IIODIERNUS,
fi HESTERMS, GRASTINUS.
PRO,prajpositio, significat-ante,uti POTAMUS eum cui, potum porrigiraUs, et $olamus
SoliproporiisMessapuset acer Attnas vinum qtiodbibimus.
Susientaolaciem. - pRiMn),EtaiUutnpluraliter.
Ponitur et pro prxposilione in, ut dicimus, pro ros- PROBO,verbum, duplicem signifiealionem habet.
tris, pto tnbunali; el pro eo quod est avri apttd Probamus em'm quod eligimus, idem approbamus.
Grajcos, ut: Pro dulci Ascanioveniat, et pro eo 'quod Ptobamus aulem quse qualia sint tentavirous, ut \
estu7ti/>,ut, Pioba t)te, Domine,etscilo cor meum.
fjnumilludlibi, nale dea, proque omnibusunum PECTOcapul, non pectmo; PEXTUH,non pectina-
1'rjedicam. '
tum; pexi memet, etpectam'cias.
PUDET meamoris.POENITETWIC muneris. PR,ESAGIO, prmsagis, prmsagtunt.
PIGETme profecltonis.PATIENS SUMlaboris. PAUPERIES damnum est, PADPERTAS ip'sa 'eonditio.
PERTJESUH ESTmeinjuiim. PLENUS SUMbonorum, PATRJIUM dicimus a patria, PATERNUM a palre.
eujbonis. r PINNAS murorum, PENNAS aviumdicimus.
PRJEEO illi. PALPOR et PALPOequo. -. vocalur. '
YJ PECDS, omne animal, excepto homine,
'
Pr.^cuRROprmlori. PROCURO pupiilo, ei GURO pu- POLENTA, non pulenta , dicendura est-, eo quod aii
pillitm. usus hominum poliatur.
POTIOR -frucluset frucium dicilur, apud antiquos PROOEMIDM cum diphthongo.
' PRETIUM,
POTIOR hanc rem. PUEMO, PRECOR, per simplicem 'e.
PR,EDAvicios spoliat. RAPINA subito venii. PREHENDO quoque et IMTERPRETATOR. '
PAXsingulariter solum effertur. Sallustius : Paces PRECARI est rogare; DEPRECARI, excusare, velpur-
relulil; judicia, bella atque paces. gare. Virgilius : Equidem^merui, nec deprecbr, in-
- PROSAPIA id esl ingenuitas, quse Grsece yocatur quit.
{uyEvta,singulati lantuin numero gaudet. PLURISdicimus quod majore summa taxatur.
PLLAGUS similiter. PLDRES de mullitudine. Plures comparativigradus
PDGILLARES, PROCERES, ^RIMORES, POSTBRI , plura- est, cujus positivum mulli.

VARIANTESLECTIONES.
1 R., Mmiliut.
UZ BED^E VENERABILISOPERUMPARS I. — DIDASCALICAGENUINA. Ul
POCDLUM vas est, POTIOquod hauritur. A PONO,aliquem censura vel laborem unicuicunque
PIGNERA reruin, PIGNORA filiorum et affectionum. indicens. j
PROCDL, et longe dicitur, et prope : In clypeo ex- PRMONO,aliquid prseferens, sic et ANTEPOJVO.
cussa sagilta, procutqueaucloremegregtum. POSTPONO, aliquid inferius indicans; COMPONO,
PERTINACIA malserei perseverantia dicitur, GON- ornandi aut eloquii aut artiflcii est; SEPONO. sepa-
- STANTIA bonse. randi; SDPPONO, aliquid subtus inducens; DEPONO,
PERGUSSUM corpore dicimus, PERCULSUM animo. labefaclandi est, vel vila excedendi.
PERICULDH ad discrimen pertinet, PERICDLDM ad PEREGRINUS, nomen, ssepe socium et conjunctmn
experimentum. sibi nomen aliud dativi casus, ul sancti dicuntur pe-
POSTDLATOR aliquid honesle, POSCITDR Improbe. regrini huic swculo.
Cicero in Frumentaria : Incipiunt poslulare, poscere, PRAJSTOLARI, noh prmstulari, quia venil a verbo
mtnuri. prmstosum.
PBBES, cum in juventuiis signilicationeet Ianuginis, PUPPISaccusativum *-casum in em et In im miltit, -
et partis in qua pubertas est, ponitur , Itujuspubis ablalivum in e et int.
1 PSALLO,
facit; at ctim setatera siguilicat, hujtts puberis; nee perfectum facit psallui.
tamen, adjecta prsepositione, dicimus impuberis, sed B POTIOR,politus sum, et PERFRUOR, perfruclussum,
impubis: Comitemquehnpubis Iuli, Y*irgiliusdixit. ex uno Grsecoveniunt, quod est bizolava.
Sed Cicero ait: Filiumque ejus impuberem. PASCUAS gehere feminino, et PASCUA neulro phira-
PULMENTARIUM el PULMENTUM dicitur; nam Cato in liter dicimus. ,
Originum lertio libro, laseipilium pro pulmentatio PRIMITI^:numero tanlum plurali dicuntur, sed
habet; idem : Multo pulmentousi. aliquoliessingulariler inlelligendse,a sicutin psahno
PODAGROSUS, a podagra dVJtur^ sed et PODAGRICUS, primilias omnis laboris. In Grceco enim singulari-
a pedura segrolalione. ter anapyjn- habet. Sic et in Apostolo : Primiliw
PUGILLARLS et masculino genere et semper plura- Glnhlus.
liler dicas, quia pugillus est qui plures tabulas conti- Q
_net. Item Laberius, iii Piscatore, singulariter Itocpu- QUOD,et QuiA, et QODR,et QUARE, verbis subjun-
gillar dixit. cla, aliquando indicalivumverbumtrahunt, aliquando
PAVUS," pavi; et PAVO,pavonis. conjunctivum Gregorius : Noverat quia sine culpa
PANNICDL^,IT/)WTOTU5T«V, pannus est. Lucilius: esse vixpossent. Etrursum : N-overutquia df/ncndj
Foris sublegminispannus esl. _ n" sunt saciificiis. Et rursum : Recessil a malo, non
PAROPSIDES, feminino genere dicuntur, a pulmen- quia a faciendo conlinuit, sed quia veniendoreproba-
tario videlicet quod o-^ovvocant. vit. Item dicit: Quod hoc numero requiesdesignalur,
PALDMBES Virgilius feminino genere dixit : Aerim Item : Nonnulli sese intiinsecus, quia per eosgralia
qito toncessete palumbcs, sed Lucilius maseulino, purgalionis derivatur, extollunt.
macrosque palumbes. Varro autem, in Scauro, pa- QUOTIES, TOTIES,SEPTIES, sine n.
ktmbi dicit, quod consuetudo quoque usurpavit. QDICQDID et QDICQDAM, in priori "syllaba per.c
POMETA dicirausubi poma nascunlur, ut OLIVETA. - iscribendum, non per d.
POMARIA autem ubi servanlur. QDANQDAM, in priore per n.
PENC,quod esl conjunctio, per e. QUORUNDAM, sicut EORUNJJEM, per n scribendum,
POENA,quse est supplicium, per «%•similiter et.. non per m.
Pwnus, id est, Afer. QUERELA, LOQUELA, perunum l.
PRXGNANTEM cum scripto dividis, g secundsesylla- QUATENUS adverbium loci, vel temporis, Id est,
bse nectis ; PIGNDS et PDGNA similiter, et cseterahu- quousque,per e^UATiNUS,conjunctiocausalis, id est,
jusmodi. ut, per i scribendum.
PROPTCR, in divisione scribendi, p secundsesyllabaj QU,ERITUR, deinquirendo ; queritur, de plorando.
jungis; PRGSPERE, S secundse syllabaj. " QUJESTUS lucri, QDESTUS laerymarum.
PARTIO,PR^EDO, POPDLO, activo genere nonnun- QUERIMONIA quoque per simplicem e scribendum.
quam proferuntur; item lisec ipsa communis gene- QUEROR de te, QUERORtibi de ilto; item CON-
ris vtrbo ssepius inveniunlur, PARTIOR,POPULOR, QUEROR.
PR^IDOR. QUOvadisad quem locum significal.
; PONO,siinpliciteraliquidstatuens; DISPONO aliquid QUAvadis, qua via diciiur.
operis impensioris vel consilii facturus. Est eliam Quo aliquando pro ubi ponitur. Augustinus : Inve-
disponere foederisineundi. nis domum fumosam, quo boni habilant, id est, ubi
PROPONO, nonnunquam ad interrogandam quse- habilant.
'stionem. QUOT,ad nuinerum pertinet, sicut et TOT.
APPONO adjectionis est; IMPONO, insuendi, SDPER- QDANTI et TANTIad mensuram; sed noslri auclo-

VARIANTESLECTIONES.
4 B., Palleo ,
pallui. a B., sicut in Aposlolo, omillens'R psalmo... Sicel,
145 DE ORTH0GRAPHIA. i"6
res aliquoties quantos pro numero ponunt. Grego-.A SUBAGITO, frequentativum.
rius : Sed cum rele magnis phtibus plenum dicilur, SALUBRE, ad locum referlur, et ad cifeum.
additur et quaniis, scilicet, CLtribus. SALDTARE , consilium est. lta SALDBRE non nocet,
QUANTUS, quam magnus dicilur. SALUTARE prodest.
QOOTUS, cujus ajtalis; unde et quota luna dicitur, SOPELLEX , SANIES , SOCORDIA , SITIS, et in neutro
Auguslinus: Quotus quisque apparere et exislere po- SULPHOR, SCRDPDLDM, SINAPI,SILER, singularia tan-
tesl, qui non eonvincalur esse peccator; id est, in qua tum sunt, sed ""irgilius, sulphura viva; et Terentius
""selute,quo dierum vel annprum numero. masculine scrupulum retulit. s
£ SENTES, id'est, spinse; et SARCINJE, jcum vasa signi-
RADIUS masculino, non radium neutro. ficat; et SARCINJE, id est, auxilia-; et Scop/E,et SALI-
RDBOR coloris est, ROBDR virtutis; RoboR arboris. N,E,elSCAL.1; etin neutro SPONSALIA, semperpluralia;
RAPIOtibi pecunias. sed nostri scalam dixerunt.
REDOLEO unguentum. "SPONTE mea venio, non habet plures casus.
REGIDM dicilur quod regis fuit_ REGALE quod rege Si amem, arnes, amet, declinatio esXverbi conjunc-
'
jdignumest. tivi, sicut cum dicimus, cum 'amem,ames, amel.
RABIES tantum numero sing. B SCYLLA , nomen habet a spoliando, sive vexando,
RELIQULE el ROSTEA, ubi concionatur, tantum plu- nautas.
raliter. J SPOLIO vero, Latine,-Grsecedicitur SCVLLO cr.')),u
REMEDIDM submovet imminentia pericula, MEDICA- et VEXO.
MENTDH sanat illaia. Remedium itaque ne periclite- SANNO, sannis, sannui. Hoc SANNIUM, querela.
mur, medicamentumad suhila pericula optalur» SORSsoilis, et SORSsordis dicitur. Ambrosius:
ROSEDH per se, ROSARIDM mistum. Mundat vasa, ne sors aliqua vini graliam deceloret,
RDDIScomparalivum et superlativum non habet, tamelsi negant quidam sordem nominativum casum
sed pro his utimur adverbiis magis et maxime, ut habere.
magh ritdis, et maxime rudis. Si vel ETSI, nonnunquam indicativum verbum tra-
RECENS feci dicimus, non recenler, utentes nomine hunt. Gregorius: Fruslramiraculum foris ostendimus,
pro adverbio. si deest quod inlus operelur. Item : Qumetsi ad perfe-
•Pv6p.o;Grsece,Laline MODULATIO. ctionem non perlinent, fidem tamen tenent.
*Pu0fU_'w MODULOR, SENSUS nomen est quartse declinationis, et partici-
S pium prseleriti temporis a verbo passivo, quod est
G senlior, cujus etiam perfectum est, sensus sum, es,
SDPER,prseposilio, modo ponitur pro de nt:
llulta super Priamorogilans,super Hectoremulta. e*t, non senlitus.
SECTURDS, non secaturus, a verbo quod est seco.
Modoet pro prsepositione pro, ut : Nihil super impe-
SCAMHA sunt quseleclis altloribus apponuntur.
rio moveor. ~
SGABELLA quse lectis parvulis vel sellis ob ascen-
Et pro insuper, et amplius, ut: sum apponuntuf. SCABELLDM autem et SDPPEDANEDM
,Cuineqneapud Danaosusquamlocus,et sttper lpsi dicitur quod sub pedibus sit.
Dardauidse infenbipceaascumsanguineposcunt.
STERCERATOS agros, non slercoratos dicas, quibus
Et pro desuper, ut : El super e vallo prospectant stercus ad fecundanduminfertur.
Troes. SOLEMNEM cum dicis, sive scribis, m sequenti syl-
Et pro superest, ut: labseconnectis. SOMNIDH similiter.
Illi autem"nequefugajam super ulla pericli, SJEVDS, smvio,smvi, smvisti,per m diphthongum.
Inlerdum et ullra signifieat, ut: Super Garamatttas SERO,sevi ,~sevisti,per e simplicein.
et Indos JProferelimperium. SAGENA per e cum relia significal.
SUB,prsepositio,significatmodo supra, ut, corpora SAGINA per i positum pro pinguedine.
sallu subjiciunt in equos; id est, supra jaciunt. Modo ** ' SOL in ulroque numero declinatur; sed singulari-
pro prseposilionein, ut: ter sol jpsuni luminare significat; at soles ipsos diesno-
Namquesub ingentilustrat dum singulatemplo; minarous, in quibus sol totum illuminat munduin :
Id est, in templo. Significatet prope, at, Classemque nonnulli tamen veterum ipsa carmina Soles nomina-
sub ipsam Anlenore.Ponitur nonnunquam pro clam re, sicuts Horatius in principio cujusdam volumi-
ut Subripuit, id est, clam rapuit. nis, quem ila exorsus est: Seles meosomni Ecclesim
SIMILIS SUMlui, moribus; SIMILIS libi, facie. veslrmcommendo.Et Maro :
STDDIO libi feci; id est, dum studeo tibi. STDDIO tui Saspeegolongos
feci, id est,.testudente. Canlando puerum memini me conderesoles.
_ SARTRIX, velSERTRix,quse sarcit. SECDNDUM , prseposilio est imitationis, Posi, lem
SUBIGO hoslem, perfectse formse est poris, sive ordinis.
VARIANTESLECTIONES.
* B., Svolio estenim. - ltaB. etE., sed procul dubio Honoralus legere debemus.
147 BEDiE VENERABILISOPERUM PARS I. — DIDASCALICAGENUINA. i "8
SEONITIES, vilii. SEGNITIAJ frigoris.- _ S",L, et iiiasculiho genere et n"utro dicitur
A
SDBSCRIBO epistolis. SoppLtcdsiihiliier,' iit: Siippli- SITUBITAS in cibo taniiiln dicitur , in caelerisvero
to divitiwpietalt. SATIETAS ; sed Yirg. : t)dh salurata quievit.
SIMPLEX . ablativum et in i et in e mitlit, gehili- SIMIAM auclores doctiores dixerunt eiiam in mascu-
fiira pluralem in urri et hi ium, ut ab Ifocsimplice vel liho.
STRIGEM hanc, la significalidne avis dicas ; STRIGA
stmplici, horum simplicumet shnp1"cium. auleirt caslfense vocabulum est, interyallum turma- ;-
SDAVIS, ablalivuni casum in. e el i millit.
rum significans , in quo equi stringunlur; unde \
STACHAS, c-rayv- Grsece, Latine SPICA.
eiiam sltigosi dicuntur cofpore macilento.
SANDALIA Grseee,neulro gerierij,CALIGA La^ine.
SERTDM et CORONA ex unq Gfseco transferunlur, STIRPS,iii .sigJiificaliohesbbolis, femihind genero
id fesl, o-csfuvo;. flieilur; ked cttiii riiatfSriara signiflcai, maseiilino
modo stirpem recisum dixerunt; lameri etiam in si-
fioLiDM, proprie sedes regalis est, unde Grsece masculinb'genere, ut Pacuvlus :
vocalur. gnihcalione sobolis,
Biro-Dtyos Opjvo; ocildtl nieuitt.
SENEXet senior superlativum gradnm non habeat. 'quistirjihn
SEROrumores, id est, divulgo; et sero fiuges,'sevi.
SOBRIUS, hec coniparativtim recipit, nec superlaii- i
B SERO,id est, claudo (unde et iera dicta esl) sera-
vum; sed pro hisSicimus , inagis sobiius et maxime
vi. Tereniius, TiCab'r,aique ostiumbbseia itilus.
sobrius.
SurFRAGOR , non suffrago : et SurrRAGATUS SUM ,
SrNECTAetSENIDM.DUOnomina senectulis sunl,'
el dhcernuntur a Grmcis,apud quos aliud nomen habet non suffragavi.
SOIIBEO, soifriii,fetnon sorbsi.
gravilas posl juveniutem^gliud post ipsam gruvtlalem non soiilnior; SOMNIAVI, noii somnialus
iieiiieiis ultitna mtas. Naiii presbtjler ciiciiurgravis, et_ SOMNI'O,
sum.
yfo&nl senex; quia vero \n Lalino dtiorum istofum "SANGUIS est; duiii inanet; effusus verb, CRDOR.
'itohiiiiuiiidisjunctio defecit, de senecluleambosunl po-
SbMiMbs ab aho'; sic cuiii damus,
sita senecta etsenium. Hoec Augustinus. At Grego- dicendum ipsi, acfcijjimus
riuS": bhdecima veiq, inquit, es( mtas, qttwdecrepiia^ Accipe; -cum p' 'rmitlihius ipsi follere , di-
cehdUmSuiiie.
tiel veierana dicilur; unde Grmci valde seniores non
' SGORPIO bellica res est; at SCORPIDS , anim "I.
ylpovTK;, sed presbyteros appellaflt, ut plus quam SCRIBO,scripsi, sciip'lM)ii;cUravocalis sequitur,
senesesse hisinueMquos proveclioresvqcani, b debel esse ; cum consonans, p.
SDSPIRO verbum trahit nomen dativi casus et accu- SACER et venerandus, et exsecrandus. Virg. : Auri
2 •
sStivi, ut: Suspiramuspalrijmcmiesti^ et: Suspiramus5 G sncra fame\.

regtium Dei, et, prajpositione addila Suspiramuss SorrRAGiApopuli, etquse honorant dicuntiir,et
ad vitam itnmo.rlalem.
guje daranant."
SUBDDCIMDS et qnse i,etro subtrahimus, el quse in
i T
promptu oirerinius.
. TESTOR eonlirmaus sehleriliaih; GOMES-
SDPCEMps,summus et ullitmis, et superiorem et TOR cumaliquid,
iriferiorem signifieat. , quadam aueloritate affirmaiis; PROTE-
SuprnEST, qjtod eminet. STOR,inanifesle caverido denuntians; OISTESTOR, ali-
SUPBA,quod aliquid subslratum habet. quem jurare compellans; ATTESTOR, a'dlestiraoniuni
SLBTER£js_,t vocans qui sit dignilate vel auctoritate eminens; DE-
quod re aliqua superiore premilur.
SUBTDS, quod demissum ab altiore non tangitur. TFSTOR, aliquid exsecrandum Tespuens'.
SXRVITIU^I, multitudo servorum.. TRUXablalivum in i et in e mitfit; ;gehilivuhi plu-
SERVITUS, conditioest serviendi; sed veleresindiffe- ,_ ralem in twi et in ium.
renter servitium et pro servitute posuerunt. THIRION,Gisece Qvpiov,Latiue FERI. unde ihe-
SINAPI,sicut el GDMMI, Grajcum est, et Plautus[S rtaca, qu|a feraliter, occidit.
dixii Terittfr sinapf^ cujus genitivus cura s proferlur,,( D , TACITVRNITAS lqquelse "contraria est; SILENTIUM,
cseteri casus similes sunt norninativo. confusis vocibussive tumultibus : vertim seiendum
SIBILUS dici oportet. Yirg. in Bucolieis : quia SILEOet TACEO , et GONTICEO et RETrcto , ab
3 Naraneqiie me^taiUjUtii, venienlissibilusAuslri. uno Grsecoveniunt C-IM^KM.
TENAX beneficii,id est, memor gratise.
Sed et neutro genere quidam dixerunt, ut Cornelius
Sevenis: TORQUCS , nomen generis communis ; nam el in
Mario Livius,genere masculinoj et Cicero torquemfe-
, Et suauter concordantSibllaseevadiaconesi '
ininino posuere.
Et Macer:
' TRiuMpnwHOSDeus, cum superdridi liosles auxi-
Theriaconlongoresonantiasibilacollo.
lium tnbuit. Deo {inquit ille ) graiias; qt& sethper
SERENUS,- suave sibiluni.
Iriumphal nes in Christo JesU; et itefum : Esfdlians

VARIANTES1LECTIONES.
1 B., presbyterosvocant; oro.
appellant... ptovecliores. s B. omiltit et: Suspiramus regnum Dei.
«9 DE ARTE METRICA. "SO

jprincipatnset potestates, triumphans Uiosin semet- J L UT.-RQUE de duobus dicimus ; UTRI0.DE _ de hinis
ipso. aut de plunbus ex utraque parle posilis. uterque
veherunt. '
TRANSMIGRO , cum de "loco ad locutn iter facio ; venit, uliique
ilem transmigro diellur, cum additamento accusaii- ULTUS,el vindicatus ef puhitus.
\i casus, cum aliquem de loco ad locum transferd, ULCUS,quod nascitur.
ut : NubnchodonosorIransmigraiit Judkos d'e Jeru- URGEO,non urgo. Yirgilius ; Quibusveurgentur
salem , et emigravit"de tabernaculo. Pdrro exempluih pmnw.
verhi superioiis : transmigra in monVemsieut passer. UNGO,unxi, quomotio PINGO,pinxi: utruirique sine
et u; attamen derivatum-w addit; ul, pinguh, mujuine
TRANSMIGBANS, participiuhi, leque dupliciter,
et aliuni de lo- ceras: ita ut nnguentum, -notmngenlum dicalur.
de ioco ad loeum transiens aliquis', - V
co ad locum transferens intelligitur. VACAT mihi, Grsece o-y^la^a-.
TURTUR; el masciilino genere etfeminino profertiir, '-
VACO m ilitia, perfecturo, vacavi
lunc temporis adverbium est, tum ordinis. neulri generis est, et pluralem numerum
YULGUS ,
TLRGAhominnm sunl; et singulari nuriiero ter-
non habet; sed Yirgilius maseuline vulgum extuht,
giim. B ut: Hinc spargere vocesin mlgum ambiguas.
\TERGUS quadnipedum, pluraliter facit iergora, id
VAS, vadis, generis masculini:
est, coria. VAS,vash, neutri, de tiascufo.
TINGDERE dicendura, noh tingere. habet signlficationem, et virtutis
Vis duphcem
TEHERITAS, sine eonsilio -f AUDACITAS post eorici- Grajce Svvap.igdicitur , et violentise,
videlicel, quse
lium.
quse Grsece (3iavocatur.
TEMFERANTIA anVmorum,TDMPERATIO rerum, TEM-
VECORDIA et VIRUS tantum singulariter efferunlur.
PERIES a murum. et VISCERA, non habent sin-
ViiPRcs, et VERBERA,
TAPETE,tapetis, et tapeti; et pluraliter tapelia, la- gularem declinationem, nisi tantum verbercet viscere.
peliutn, lapetibus atlis; sed el Iioc tapetum, hujus Virgilius : Et torto volitans sub verbere^turbo. Et
tapeli, huic lapeto ; et pluraliter tapeta, tapelorum Ovidiits : Viscere diviso.
tapetis. Yirgiliiis : VERsemper singulare.
Inslralososlro alipedes,pictisquetapetis. VERVEX, id est ovis, a v, littera incipiendum.
VERUS,ad naturaa tantum veritatem referlur.
Sed et ihasculino genere dicit: pictosquelapetos. VERAXaulem dicitur qui non mentitur; unde ve-
TuRBti,si sit proprium, turbonh facit; nam slve ,G rus dsemon dici potest; verax autem non polest.
ventus, sive quo ludunt pueri, hic lurbo dicilur. VALLESTRIA agrorom, sicut et CAMPESTRIA dicuntur,
Virgilius : Torlo sub verbeteturbo. VETOculpam, et VETOa cutpa, id est, prohibeo a
TUHUEUS, ct tumens tleilus, et Jnbns brevis, et se-
culpa. Sedulius : Pomisque vetaret acerbis^,id est, a
pulcruni sequevocatur. pomis. Et Fortunatus:
TELONEDM per t simplicem, non ihelonium, aspi- Nonvelo conjugium,sed prasferovirginisalvum.
ratiorie addita. Esl autem Grsece tilwv [Forie TE)IO- VDLTDS mutalur, FACIES manet.
sitov],Latine VLCTIGAL. YiC dalivus et accusativus sequi debent, ut Alius
TABCS,tanlum singulariter dicitur. (sic): Vwpopulo Maurmum! vmpopulum Maurorum t
TENDICDLJE et TENEBRJE tantum pluralifer. VENEUNT, qui venduntur.
VELOCITAS pedum et corporum, CELERITAS animo-
u
rum et faclorum.
USQUEQUA0.DE, omnimodo significat, pfo qud* in 1 YULNOS
quod per aliuin fit.
psalmo Grseco,'£(o?o-fiSpalegiriius, quod significan- VuLTbRaixilYirgijius jn sexto'; sedet vuliuiius
tius Latine potest usque valde interp^retari. Lucilius primo.
UT, modo temporis adverbiuni est, fet sigriificat D VCRBDM est omne quod lirigua profertur et voce;
postquam; modo qualitatis,' et signiflcat tfukniadmo- Si RMOautein, cujus nomen ex duobus composiium,
diim; modo optandi^ et significat ulihani; mbdo* serendo et movendo, coiriplior ac diligentior sit; SEN-
mirandi,-et significat o quum; modo eonjurictio' caii-' TENTIA vero quje sensu co'ncipitur. Porro LOOCELJS
salis, ut: Volout ubi ego sum, et ipsi sinl mecum. cum quadairi eloquentia dictionis ordo proferlur!
UTORdiviliis£t divitias. Oratio, cum usque ad mamium artem describendus
"JLTrr.ioR.etVtlimus positivum gradum'rib'hhaheiit. oratiohis sermb pervenit.

1 DE ARTE METRICA LIRER


AD WIGBERTDM LEVITAM

1. De-tiltera. mo necesse est distantiam litterarunTsyllabarumque


Qui notitiam metricse artis habere desiderat, pri- sedulusdiscat, Sunt autem Latinse omnes viginti et
ISl BEDJ; YENERABILISOPERUMPARS I. — DIDASCALICAGENUINA. 1,"2
sina: ex quibus quinque vocales appellantur, a, e, A paiteorationishabet vocalem, hancetsi naturabrc-
i, e, u, cseterse omnes consonanles; at de iisdem vis erat, semper eam positione faciat Iongam , ut
consonantibus septem dicuntur semivocales, f, /, m, majus, perjuiium, unde et duplex appellalur. X quo-
n, r, s, x, csetersenovem mutse, b, c, d, g, h, k, p, que liltera consonans ejusdem poteslatis, duplex
q, t; yautemsextamvocalem , et z decimam septi- nuncupalur, ut aaiis. Sunt et liquentes litterse qua-
mam consonantem, propter Grseca verba, quibus tuor, /, m, n, r, qusediverso quidem modo, sed cerla
consuete utimur_ assumpsere Lalini: neque enim ratione plerumque in raetro solilatn consonantiuin
aliter typum, vel zelum, vel caetera hujusmodi, yiroamittere soleni, et nonnunquam breves natura
quomodo scriberent, habebant. syllabas inyeniuntur reddere longas.
Qui etiam posl perceptionem Dominicse fidei, n, 2. De syllaba.
X, p, a, a, Graecaslilteras, etsi non in alphabeli Syllaba est comprebensio hlterarum, vel unius
ordinem reeipiunt, divinis tamen paginis inditas vocalis enunliatio, temporum capax, quia omnis syl-
continent;»? videlicet, quss duplici apud eos ligura laba aut brevis est, et tempus recipit unum, quod
scnbilur, quomodoapud Lalinos littera H, intromit atomum melrici vocant, ut palet; aut longa esl, et
-
tentes, propter auctoritatem norainis Ihesu; x et P> i" duo recipit tempora, ut maler. Hic enim ma, cum
propler nomen Cltristi; a, et w, propter auclorita- . dicimusmater, longitudinemsui circmnfiexus tanlura
tem dominici sermonis, Ego sum a-el a; « eie- lemporis bis occupat, quantumjja semel, cum acute
'jiim tantum nomine discrepat, cseterumet figura et dicitur pater. Sunt igitur longjj syllabse,sunt breves,
poleslate nostrum a sequiparat; p Grsecorum, ab r sunt communes; sed longseduobus modis fiunt, na-
nostro et figura distat et nomine. Porro netw hoc tura et positione. Nalura quidem bifarie, aul pro-
a noslris differunt, quodsemper longsesunt, noslrse ductlone videlicet singularum vocalium, ut navis,
aptem omnes vocales sunt dichronse, hoc est, et bre- sedes, finis, otnen, unus; aut duarum conjunclione,
vibus syllabishabiles, et longis, quomodo et illorum quod diphthongum vocant, ut mvum, pwna, augu-
K, t, v; nam s et o semper apud illos breves nalura slus, Eurus, hei: ut Aralor:
Hei mihi! jamvideosubilisiapsurarninis.'
permanerit. Condilafatnadiu lempliquoquenobilis«dem.
Itaque omnes litterse quibus utiraur sunt viginti et
Vel cum dicimus TydeusT-ydei,ubi e et i non se-
septem, vocales videlicel octo, et consonantes unde-
sed conjunclimproferimus, ne quintam-po-
viginti; sed el de his vocalibus i etu plerumque in paramus,
consonantium potestatem transeunt, cum aut ipsse tius quam* primam declinationem significet : hoc
inler se geminanlur, ut jumenlum, vinum, aul cum < Grseca nomina sortiuntiir ; in Latinis non invenilur
*-
aliis vocalibus junguniur, ut jafiua, jecur, jocus, va- hsec diphthongus. Positione aulem longse fiunt syl-
nitas, veritas, volatus. V quoque nonnunquam sibl labsemodis sex : cum correpta Vocalisaut in duas
desinit consonantes, ut ast; aut iii unam duplicem,
ipsa prseponitur, ut vultus; sed et alternm consonan-
tis locum lenet, cum vel Latine autum, vel Evauge- ut dux; aut in unam desinit consonanlem, et exci-
iiam-Grsecenominamus. Mirumautera quaredixeiit pitur ab altera, ut arca; aut excipitur ab x duplici
Donatus eam interdum nec vocalem, nec consonan- consonante, ut axis; aut ab i loco consonanlis po-
tem haberi, cum inter q lilteram consonantem et' ~sila, ut Troia, qusepositio nonnunquam in metris
alteram vocalem conslituitur, ut quoniam, quidetn; tfes dividitur syllabas ut est illud,
jnisiforte quia lam leniter tunc effertur, ut vix sen- Armavirumtabulsequeet Troia gazaper undas;
tiri queat. Yideturautem non esse lirniaralio: quam! aut desinit in consonaiitera, et excipitur ab i vel a
ejus sententiam exponentes Pompeius vel Sergius, positis in loco consonantium , ut advena, udju-
dicunt eam consonantemesse non posse, quia habet', mentum.
ante se alleram consonantem, id est, q; vocalem esse; Breves vero sunt syllabsequsehorum nihil habue-
non posse, quia sequiturillam vocalis, ut quare, quo- rinl; quod vero quidam inter longas syllabas non
8
mode; et ob id eam tunc non esse lilteram scribunt. JJ ] aunumerant, dum autumant, cum correpta vocalis
Quid enim? numquid, quando scribimus stalim, di- excipilur a duplici littera e ut Mezenlius, aut a dua-
cendum est t consonantemesse non posse, quod antes bus consonantibus,ut acre vel actis, falluntur. Nam
he habeat alteram consonanlera, id esl s; imo et; et z quoties in eadem parte orationis brevera sequi-
vocalem esse non posse, quia sequitur illam vocalis? tur vocalem, potest eam producere, si ita voltierit
Et cum dicimusstratum, r esse litteraniialendum est, poeta, ut gaza. Cum vero parle aliqua orationis in
cum et vocalis sequatur, et duse prsecedant conso- brevem vocalem terminata, sequens sermo a litlera %
nantes : t quoque nilulominus consonantem, cuni incipit, nullam producendi habet potestatem; unde
eam et prsecedat alia consonans, et sequalur. / au- est: Et nemorosaZacynthus.
tem hoc proprium habet inter vocales ut quolies, Et» littera liquens codemmodo sicut et /, cum in
locum tenens consonantis, alterara ante se in eadera medio sermone brevem sequitur vocalem, prajce-

VARIANTESLECTIONES.
1 Paris., secundam. 8 Paris., intres.
"-Paris., numerandummtumant.
I"5 DE ARTE METRICA. loi
dente qualibet consonante, potest hanc poelica licen- A Falsoque definivil Pompeius s non posse lique-
tia facerelongam;cum vero ulralibet liquida sequens scere, nisi ipsa antecedat, ut : Ponile sjies sibi quis-
consonantem in capite Tuerit sermonis, non potest que suas. Hanc Yirgilius et in medio veibo alteri
longam facere vocalem, qusein iine verbiprsecedenlis consonanli preepositam, ubi comraodum duxit, li-
naturaliter brevis extiterat. Sunt ilem syllabre quse quenlium more transiliil: .
utroque modo et nalura, scilicet, et posilione, longoe HorlaiurMnestueus:Nuncnuncinsurgite renns.
*
sunt, ul dens, gens, mons, fons, frons. Nisi forte hunc versum ita scandendum puiamus,
3. De communibussyllabis. ut sit Horla spondeus, tur Mne spondeus, sllieus
Communesautem syllabsemodis fiunt novem, qui- nunc spondeus,' conjunctis scilicet vocalibus, quod
bus autnaturaliter longse,poetica licenlia, in breves, diphthongum vocant. Unde bene Donatus, cum de
aut naturaliter hreves transferuntur in longas. Bre- liquentibus litteris loquerelur, dixit specialiler de h
vis quippe Iransferlur in longam, cum correpta vo- el s lillera: Susecujusdam potestalis est, quse in me-
calis in eodem-verboa duabus excipitur consonanti- tris plerumque vitn consonanfis amittit.
bus, quarum posterior est liquida. Est enim brevis. Est enim modus quarlus syllabsacommunis, cum
in hoc natura , ut: Mens tenebris a operta suis. Est post pedem quemlibet una syllaba brevis remanserit
longa posilione in hoc : Morthque tenebras. In qu'o " de verbo, quse vel in vocalem desiaens ^xcipiatur a
Sergius roodo injusto utitur exemplo : Neve flagello. consonante verbi sequentis, vel in consonantem
FLAGELLUM enim in capiteverbihabetliquidam lille- desinens excipitur a littera vocali. Est enim natura
ram consonanli subjeclam, prsepositio nunquam brevis in hoe :
brevem r.atura syllabam verbi praecedentispolest fa- CujusonusIeve est, cujusjuga ferre suaveest.
cere longam, Est longa, perroissu poetico in hoc :
Itera natura brevis syllaba ad votum poetarum
Iransferri potest in longara, cum correpta vocalis in Frondeaficuserat, cujusin roborenullum.
consonantem desinit, et excipitur ab h litlera. Est Quod genus syllabseinler longas vel omnino refu-
natura brevis in hoc : giendum, vel parcissirae usurpandum est. Unde~et
Poreinumtenuere gregem,niger hispidus3 horret. in recenlioribus poetis non facile ejus invenies exem-
Est voluntate poetselonga in hoc, plum, quamvis et apud Yirgilium non rarissinuni),
apud Homerum non frequenlissimumreperiatur.
Yirhumilismcestudejectuslumineterram. Quinlus modus est, cura pars.oralionisdesinit in
~~tilem: diphlhongum, sequenle statim vocali. Est enim per
Morsfera per hominemmiserumsibisubdidilorbem. C naturam longa in hoc, MusmAonides; eslper licen-
Ubl item quidam gramraaticorum dubium exem- tiam brevis in hoc, Insulm Ionio in magno, quod
ponunt: Terga fatigamus Jiusta. Nam etsi non h posteriores poetse magis in una parte orationis Ueri
plum unde k et nostratlbus facile
yoluerunt; hujus poema-
sequeretur mus, tamen esse posset longa, poelica tibus invenies. At cum
licentia, quia plenis pedibus superfuit, sicuthoc, diphlhongus a vocali alterius
ilem est : vocabuli excipitur, tumhanc per synalepham * trans-
quod ponunt,
iliendam esse dicebant, ut Prosper in prsefalione
Oniniavtncitamor, et noscedamusamori.
Epigrammatum :
~Jbi mor ideo potuit produci, quia post emensos
lametsi Keenosirseliocopis est, sedabillo sumiturhic ros,
pedes integros, partem terminat orationis, Quisicoamrupem fuoderejussit aquas.
vocalis sequatur. Sextus modus est, ul Donatus ait, cum producla
Terlius modus est syllabsecommunis, cum verburo vocalis
a est, vocali altera consequente. Est enim longa
aliquod in vocalem desinens correplam excipitur in hoc:
duabus consonaniibus, quarum prior sit s. Est enim
0 utinaminthalamosinvisiCassarisissem.
nalura brevis in hoc Fortunati:
Ordinibusvaritsalba smaragdusinest. p Brevis in hoc :
Te Corydon,o Alexi; trahitsua quemquevoluptas.
Est posiiione longa in hoc Sedulii:
Advemalregnumjam jamquescihcetillud Quodmoderni versificatores in eadera potius parte,
-oraiionis consuerunt facere, ut:
Cum vero s in capite verbi fuerit consonanli alii Eoi venere magi,sscvumquelyrannum.
subjecta, nequaquam potest ultimam verbi prioris Splendidusauctorisde verticefulgelEous.
syllabamproducere, qusein brevem desierat: ut Se- Et rursus longa est per naturara ita :
dulius, AngelusinlactascecinitproperalaManas.
Starecuoroet placidiscffilestiapsallereverbis. Brevi per licentiam ila :
Et Fortunatus: EsultatjMaria,cumprimaaiTamina sensn. '
Yocibusalternisdivinapoematapsallunt. < Aut cum longa vocalis, vel eliam brevisB quo
VARIANTESLECTIONES.
"
Paris. addit gens, mens,,mons. s Paris., obscura. Paris., horrens.
* Paris., pro et habet cxemplumin. " Paris.,
qum. * Vide inlra, col. 166, not. ¥. EDIT.
IS5 BED^; YENERABILISOPERUMPAnS I. — DIDASCALICAGENUFNA.' 153
partera terminat orationis, excipitur a vocali alterius jA &•De pritnis syllabh.
verbi, priorem per synalcepham absuraunt, utPros- Hsecdediffereiiliasyllabarurapaucisdictasint,quas
per: suis eiiamexemplisipse plurimum discernere potesl,
Namsi te virtule toa ad coelestia-eredas
Scandere, de buperispulsusad lmacadis. qui scansioneriiversus heroici discere curaverit. Sed
Quamvis.et Arator, imitatus veteres, dixerit: qui necdum ad hoc pervenit, huhc inierim hortamur
-0 uftnamnoslrtsvoluissesfidajuventus syllabas omnmhi partium oraiionis ex principio ver-
Consditspaiere prius, ne bltora Crelaa suum heroicorum diligeiitius scrutetur. Omnis enim
Linqueres, insanam rabieni pjssuraprofundi.
inodus c liltera ter- versus hexaiheter, qui sex pedibus, et pentameier qui
Septiriius est, cura pronomen ha-
niinatum vocalis statim sequitur. Est enim longa in quinquepedibus constal, priniarasyllabamlongairi
Iioc : bet, quia vel a spondeo vel a dactylo incipit, quorum
Non quiaqui summttsPater est, et Filiushic est: prior pars [tollendum pars] duabus longissyllabiscon-
Sed quia quotlsiimmusPater est, el Ftliusho'eest, sisti t, ut dicens;seeiindnslonga et duabusbrevibus, ut
brevis in hoc: dicimiis;etomninocumCodiceihhexamelrivelelegiaci
Hicvir luc esl, lihi quempromillisaepiusaudts carminisassUmisinmahus, quamcunquepaginamape-
Sed el adverbium c litlera terminatum, communem T> , fiensinspexeris,quemcunqueversumarripienslegeris,
syllabam facit. Est «nim Ionga in hoc Paulini: absque ulla dubitatione primam syllabam aul nalura
DonecaspiralnteDeoconatibussegfis. aut posilione longam inveriies, quia nimirum sive
Brevis in Iioc Prosperi: spbndeisive-dactyliconstalesseprincipium. Item pri-
Ut morboobsessispr-sestanda est cura medendi, nsa ssepesyllabaex eomposilidneiigtirsedeprehenditur,
Doneein segrolocorporevilamanet. ut si nescias qualis sit pius, ex composilione, quoeest
Octavus modus est, cum correptam vocalemin ea- impitis, qualis sit pius eognoscitur, hcel in -aliquibus
dem parte oratioriis sequilur-z, consonans Grseca hoc fallat. Nam cum dicimus nubere, nu longa est;
'
duplex. Est enim longa in hoc Juvenci : item cuiu dicimus innuba vel prsnuba, fit lirevis nu
Difficiieest terris affixosdivttegaza. in compositioae; item lux lucis,Ionga esiiu; lucerna
Est brevis in hoc ejusdem : brevis est. Item hotno brevis est ubique, humanus
ltur in s longa est Sttpe-
Et ga/a distabatrerum poasessiofulgens. longa. anliquam stjlvam,
ad lumen iturus, 3 brevis est: sed hoc inve-
Nonusmodus est quo, oranissyllabanovissimaver- rumque
niri raro conlingit; verum si qnoclibetpars orationis
sus in quocunque metro indifferens est, quse Grsece
et ad voluutalem vel prsepositionibus componatur, primas syllabas ex hls
otiiafopo;, poelse correpta pro- Nam talis raanehit fere omnis compo-
vel '
Q cognoscimUs.
ducitur, coiripitur produeta; quod frequentius sita
est quam ut exemplis indigeal. Sciendum est aulem syllaba, q^ualiset ipsa prajposilio fueiit, ut decep-
lus, abundans. De, videhcet longa el 4 a brevis. Ilem
quod x littera duplex nunquam facit communem ex
sed cum in eodem yerbo ipsis prsepositiombus ad et ob, in ei sub, diverse
syllabam, spquiiur vocalem, in verbis nam eorripiuntur cum erescen-
eatn habet aul ul tex, ponunlur;
semper longam natura, pax, do 6 dissyllaba reddunt, ut adit, obit, inil, subil.
lux, rex, vox; aut positione, ut fux, nex, nix, nox, Indifferenter sunt cum nt 6 adjicit,
trisyllaba faciunt,
nux, et exul, exituset exilium. Cum vero in primor-
dio yerbi fuerit, non polest pi oducereoltimam syl- objicit, injicit, subjtcit. Producuntur ianlum cum te-
ex se reddunt, ul adjtcio, objicio, injicio,
labam prioris verbi, quod in brevem desierat vo- trasyllaba
subjicto. Item producunlur quaj per ptm et per quw
calem, ut: in primis syllabis scribuntur; breviantur vero pte-
Pontibusinsirattscoudui.ithtlora Xerxes. cium, precor, premo,prehendo,queror, hoc est, que-
N quoque littera pari ratione ( nisi fallor) cuin in relam depono, et quse ex his per derlvalionem, vel
medio verbo consonanti alleri fuerit subjecta, pr.T- declinationem, vel composiliohem, fieri possunl; et
cedentem syllabam sive natura seu positione semper oweconjunclio;itemcontra, brevfantur exiisderii prse-
longam habet, ut regna, calumnia.Ciiro vero in pri- jfj positionibuslncomposilione,"utde/M"nc, profectus,vro-
mordio verbi fuerit alii subjeetaconsonanti,ul Cneus, fessus,profusus,profalus,pi oavus,pronepos,et cseteia.
gnarits) profecto altiriiam syllabam verbJ prioris, si Sunt item aliquanla verba quseprimas syllabastempo-
in brevem desierit vocalefn, brevem hanc ut fuerat rum ralione permutant, qusesubter collecla in omni
remanere permiltit, heque ullam producendi habet prseteritoperfecto,' et velin omni prseteritoplu«quam-
polestatem, Prospero teste, qui ait; perfecto, vel in uno futuroinodi tantum conjuuctivi
Nec lamen* hoctotodepellitcorporegnarus producunlur, s cseteris autem modis et temporibus
Naturamerrantumdmdere a viliis. breviantur, ul sunt hsec, lego,tegi, cum legero; faveo,
Unde et inter liquidas arinumeratur, tametsi non favi, cumfavero; veido, veni, cum venero; fugio; fngi,
ita ut b vel r, quse communes syllabas facere solent. cum fugero ; facio, feci, cutn feceto; sedeo,sedi, ctnn
'
VARIANTESLECTIONES.
1 Paris., pro iwc... corpore,habet hos fwdere. s Paris. habet i longa. 3 Paris., i brevis.
* ab. 6 Paris., dhsyllabumex se, et infra, syllubum,Irissyllabum.
Parig.,
c Pans, om. jn ' Paris. omittu et. 8 V&ris.,inccetetis.
;' seq. verbis, ponens adicit, etc.
*&? v DE ARTE METRICA. • 15«
sedero;"1{odio, fodi, cnm fodero; video, vidi^cum vi- A derandus estj ut si quseratur imimsimorum quibus
dero; voveo, vovi, ckm vbvero; juvo, juvi, cum $u- syllabis constet, ediscimus priniam brevem exem-
Aiero; 'ago, egi} cum egero; emo, emi, cum etneto; plo, ut: Nimium d{lexitamicum; secundara loitgam
iavo; Mi, cum luVerb* odio, odi, butn odero;sero; sevi, aecentu invenimus, tertiam longani positione, quar-
mm severo; sino, sirt, cum sivero; caveo, cavi, cum tam brevem accehtu, quia cum dlcimus amicissimus,
cavero.Item contra inveniuntur^Juse in prseseiititem- penultimam cum brevi accentu, invenimus, quintam
pore prodncta suillj et in pfaeterilo brevianlur, ut accentu longam ; nltimam vero qualis sit, per sm -
pono posui; coyocoegi, do dedi, sfe sleti; item omnia gulas parles orationis monstrabimus in * orationu
verba qusein prseterifis ante crescunt, in primiS .subjecta.
syHabis breviantur, nVpendeo, p'ependi, tondeo to- v_ 6. De ullimh syllabis nominum, pronominum,
tendi; posco poposci; curro cucurri, tendo lelendi, et pardctpiorum.
pelio 'pepuli;-iUemin verbis quse iisdem litteris scri- Nominaiiviis singulafis has habet breves: a , ut
buntur, notandum quod tiber, si librum significat citharista, rinea, toreuma; e, u*tsedtle; o, ulofdo,
aut coiticem', hrevem habet ii, si liberum, longam. virgo; u, ut cornu; el, ut mei; il, utvigil; ul, ut
Pila, si vas significat, longam habet pi; si sphwram; convui; m, ut leclum; n, vticarmen; us, ut jusliis,
hrevem. s£emus; brevem habetdo; doma; id est, B curius, cedrus, nemus; ir, iil vir; or, ut doclor; t,
tectum; longam. >Plagu, cum dima significat, brevis ut caput. Has item longas : i, ut frugi; il, ut I cina-
est pla- cura vindiclam; longa. Palus, paludh, brevis quii; ol, ut sol; as , ut fdcidtas'; c, ut halec. Ileiri
est pa-; patus pali, longa. Populus, cum vulgussigni- hsec sunt, quse iri riionosyllabis producuhtiir,' in
fieat, brevis estpo; cum urborem, longa. Nilens; a dissyllabis autem et trisyllabis vel in caJtetis poly-
mlore, brevis est jit; miens, a nhu longa; ilem edlwo syllabis corripiunlur : at, ut far, nar, Cmsar; ei, ut
educis, lOngadu;educo, educas, idest, nulrio, brevis. ver, paler; ur, ut fur, murmur; is, ut vis, glis,
Gfiilcido,decido,ittcido, occido, siad easum pertinent, forth; al, ut sal, Hannibal. Iieni torcular et pnl-
correplam habent ci; si ad concisioncm, produclara.' vinar producia, quia qtiibusdam placuit hoc lorcu-
Golo, colis, brevis est co; colo, co/as,'longa. Placo lare dici, non torcular; ei hoc pulvinare, non pulvi-
flacas, producta pla; placeo places, eorrepta; Paieo nar. S terminatus , si quint» declinationis fuerit,
pares; id est, appaieo; sixeobtempero, produeta p'a; pioduciiur, ut dies; si terlise, tunc longa est, cum
parn, paras. idest, prmparo,et pdrio, parti, eorrepta. genilivus singularis non creicit, iit lubes, ccedes,
PareiUes, cum opparentes signiiieat, producta pa; iabes , pubes, clades, fames , vulpes, claves , mdes,
cum genitoies, correpta, sicut et parientes. Idem sJ ;.siiaaes, Hercutes , ptoles, nubes; quamvis quidam
neutri generis est, corripitur; si masculini, prodii- C nubs nominativum eriumiaris riialuerit; vel cum,
citur in utroque numero. Levitas, si instabilitatem crescens, e productam ante novissimam syllabani
nientis designal, aut pusilUlatem ponderis, brevis est habuerit, ut merces, quiesAmercedis, quielh; vel cum
le; si lenitatem tactus; unde lignaan sedificiolevigata inonosyllaba iueiiril riomiria, aut de mondsyllabis
dicuntur, longa est. ducta, ut pes, bipes, sgnipes; ubi riotanduin qriod
pes, sicut et sal et par, cura monosyllabum est,
5. ve mediis syllabh.
loriga est. At cum p*eralios casiis declinari coeperit,
Medias syllabas tribus modis cognoscimus, posi- primarii syllabam corripit; ilem Ceres, aties, \iari'esT,
tione, diphthongo, et accentu; sed de positione et ctbies, nominativo"et vbcativo casu es producurit, at
diphthongis, supra tractavjmus^ Accentus autem iri cijteris casibus corripiunt; brevialuf vero es, si
quasi adcanlus dictus j quod ad canlilenam vocis nos aut e m i riiutaverit in genitivo crescerite, iil niiles
faciat agnoscere syllanas : qui yocis accentus duo miltlis; aut brevehi habuerit, ut seges segelis. Os
sunt, ad ea quse 3 tractavimus necessarii, correptus riionosyllaba, si oYa signifieat, pfoducitur ; si ossa,
et produetus. Correptus est, quoties sine ulla mora breviatur. Qusefaihen os syliaba"cum in dissyllabis
vocismediassyllabas enunliamus, utmcenta, labula. i" , vel iri trisyllabis venerit, et niedia syllaba tgenitivi
Productus est, quoties medias syllabas cum aliqua producta natura 6 permansit, tunc loriga efil, ut
mora vocis exprimimus, utfojluna, nalura. Scien- nepos nepoXis; si vefo cdrrepla, bfevialur, ut com-
<3umtamen est, jquia illa quse in verbis i-correpla pos compotis. Vs cuin in genitivo crescente longa
proferuntur. cum in medium venerint, et ipsum i ra perriiariserit, producitur, ut virtus vitlulh, leltus
e mutaverint, ut legis; tege, legere; in diisler-
ubiqUe Krevian- lefliiris, exceplo iirio palus, qudd genitivo
tur, excepto tahien cum a tribus excipfuntur con- minatur, palus, paludis. Unde est:
sonantrbiis, b;k e'i l, uf tegeham, Xegemus,tegettnr; ltegis opus, sleniisque diu ^ajus, aplaqueremis
cajtera raelius accentibus colliguntur, quia acceiiius Sivero in
genitivo crescenle non permanserii, aul
in trisyliabil et teiraifyllabls, el
deinceps, ita comi- non creverit, corripitur, ut pectus, pecloiis, vvlyits,

VARIANTES LECTIQNES.
1 In niaTgineeditlbnis
2 Paris., securus AnglicaVijuairi sequimiirscriptum estalectore
3 qupdam foveo,fovi, ciiinfovero. EDIT
securis e*tc.' Pari*., iiaclatnus.
* Paris., ratione.longam ,
" Paris,, brevem, dontus,
maluerunt. 6 Paris.,yc;mfmseii«.
4K0 BED^: VENERABILIS OPLRUM PARS I. — DIDASCALICAGENUINA. 160
s ferininatus
vitlgi. Genitivus. dativus et ablativus producuntur; ,^ est, populorum, cedrorum. Dalivus in
sc'l geniiivus, cum tertise fuerit declinalionis, cum corripilur, ut Arcas; alias Iongus est, ut lais, id est,
abkttivo suo e tantum littera terminato breviatur, populis. Accusativus si in as fuerit terminatus, et
ut a fonte, fentis, excepto uno quod produeitur, ab a gemtivo singulari venerit, os finito, corripitur,
Arcados Arcadas, alias productione Isetatur «t
bccjame, quod veteres Itujus famei, non hujus famis; jit
ct huic famsi, non huic ^fami declinabantr Ubi no- ecclesias.
tinduni quod nomina quinlse declinalionis , quse in 7. De ultimis syllabis verborum et adverbiomm.
eiliileras genitivo el ditivo casu terminantur, et In verbis prirase conjugationis -producuhlur a et
ut ams, amas; in 6 secundse e et es,' ut sede ,
has divisas et utramque longam habent, ut faciei, as,
diei, fidei; accusalivus brevis est semper, vocalivus sedes; in tertise produetse i et is, ut mtri, nutris^
cernis.
similiter, exceplo cura i terminatur, ul Laurenli. in tertioe correptuebreviantur e et "s, ut cerne,
Ubi notandum quod nomina quse in ius terminanlui', In omnibus o corripitur, ut amo, sedeo^ cerno, nu-
in genitivo casu duplici i efferuntur, in vocalivo trio, tameisi auctoritas variet. Eademin infinitivo
modo pennltirnas syllabas a,e,et i productas Iiabent,
simphci, in utroque longam habent, ut filius, filii,
e fih; vel certe vocalivum in e correptam termi- ut amare, sedere, nutrire. Item e correptam, ut cer-
nant, nt impius, impie; qui etiara vocativus dum B nere. Similiter in aliis modis produclis ejusdem
similis nominativo fuerit, regulam nomtnativi se- vocalibus, ut amarem, amares, amarel, et csetera^ad
e correpta in verbis lertise-xonjuga-
quitur, ut hmc paupertas , et o paupertas. Nomina- suam formam; 7 correptse, ul cernerem, cerneres, et csetera.
livus, accusalivus et vocalivus plurales in inasculino tionis
et feminino genere producunlur, corripiuntur in ^ltern es corripitur, ut sum, es , et quoe ex his com-
neutro. Amboet duo , si neulra sunt, corripiunfur; poni possunt, ut adsum, ades, possum,potes; item
8
si masculina, producuntur. l Genitivus in omnibus faxis, velis, adsis longas, quia pluralis numerus ea
brevis^est. Dativus vel abla"tivussi in is lerminanlur, producil, cura diciraus, producta media adsitis, ve-
in verbis novissimse syllabse,
longisunl, ut doclis; si in bus, breviantur, ut rebus. Ulis, faxilis. Orones
In hac regula omnia nomina, pronomina, participia quse sunt hujusmodi, ut res et ses, longai sunt, quia
contineniur. Sed pronominis deelinatio in hoc tan- producit eas numerus pluralis, vtt amares, amaretis,
tum differt, quod in nionosyllabis, quse 2 vocalibus amasses, amasselis.Jtem producenda sunt quse in c
constat (stc), ut o, in quolibet casu producuntur; sed, terminanlur, ut fac , dic, duc, induc; auts i, ut
genilivus cum in us tenronatur, brevjatur, nt itlius. amavi, amari; aut in u, ut amalu. Corripiunlur
Dalivus vero, sicut in nomine, semper longus est, auiem quoein m aut in es, ut ametn, ames; vel in «s, ut
exeepto mihi, tibi, sibi, quse indifferenler dici pos- 'C amamus; vel in t, ut amat; vel in re, ut amare; vel
sunt; sic reliqui quoque casus regulam sumunt ex in iis, ut amalis.
nomine. Iri Grsecisvero nominativus singularis has Adverbia quaein a lerminanlur, productione gau-
habet breves : a, ul ecclesia, baptisma; as , cum ge- dent-;, ut una; quse vero in e, ex nomine veniunt,
nilivus dos habueril, ut Arcas Aicados, Pallas Pat- et comparationis gradus servant, ut docte, doclius,
lados; os cum In genilivo diphthongum habuerit, doclushne, producunlur; si autem a se nascuntur,
Ut Delos Deli; longas vero has , a ut sclwle , syna- ut ssepe, aut non coroparantur, nirite; autin com-
goge, quse Lalina consueludine [F. consuetudo] in a paralione deficiunt, ut bene, male, breviantur. I fi-
terminat; o ut Dido; an, nt Titan; en, ul lien, syren; nita, proeter^itast, ibi et ubi, vel quse ex ipsis fiunf,
in, ut delpltm; on, vtiMemnon;er, ut aer, mther; us, ut sicubi, producunlur, ut heri. 0 indifferenter acci-
vlJSneas; es, ut Anchises.Genitivusbreviatur, cum pitur, ut falso. U producitur, ut noclu. L et r bre-
dos vel ios habuerit in fine, ut Arcados, poematos; viantur, ut semel, pariter; ul, ut siihul, m, ut lam.
10
dativus, cum i, ut Paltadi; accusalivus, cum a vel N vero, excepto non, en, an , ubique brevialur,
on, ut Tltesea, Delon. Alias longus est vocativus, ut forsan. S brevialur, ut magis, funditus, excepto
cura a lerminalur, in masculinis lantum 4 longum cum a prsecessit, ut aiias. C producitur, ut hic, iltic,
est, Tit JEnea; nam in femininis corripitur, ut Jtmcj) . adhuc. Monosyllaba producuntur, ut car, plus, ex-
cathedra. E lerminatus producitur, scltole, synagoge, ceptis his, bis et ter. Verum ne dupliciter proTerlur;
pentecoste,parasceve, exceptis his quorum nomina- nam producitur, cum prohibendo dicilur:
livus os lerminatur, ut Pelros Pelre. I lerminatus Scrularine cura proeax abstrusalaboret;
Vel cum ponitur pro ut non, ut idem Prosper ait:
corripilur, ut o Atexi. 0 iinilus producitur, ut Dido.
-Noniinativus et vocativus pluraies, cum a vel es Et vindictabrevissic noxiacriminafinit,
Kesiue Dnehabeatdebita poenareos.
tefminanlur, breves sunt, ut rhelores, charismata , Cornpitur autera, cum interrogando vel iricrepando
alias longi sunt, * ecclesia. Genitivus longus est, si
ponitur, ut:
tamen Grsecefuerit declinatus, ut laon, cedron, id Tune, eruente, ferox,audax, insane, rebellis.

VARJANTESLECTIONES.
' Par.,"Gciit'i:it)us 2 Paris., vocatibus,
pluralis.
4 Paris., tongus. -6 Paris., ut ecclesia. 6 utme, le, se, quiaut. " Paris., e utschole.
i Paris., correptam. ^Jaris., s Paris., secunda....
10
tertia producta.... tertia correpta,
longa, Paris. in ', Paris, nonetqn. .
' 102
.fii DE ARTE METRiCA.
i S in numeris corripitur» ut tolies, quoties,! A contrarius est molossus, ex tribus longis, temporum
septies, decies. sex, ut JEneas. Anapsestus, ex duabus brevibns et
8. De ullimis sgtlabisconjunctionum,prwposilionum, longa, temporura quatuor, ut pietas; huic contrarius
el interjectionum. est dactylus, ex longa et duabus brevibus, tempo-
rum quatuor, ut regula. Amphibrachys ex brevi et
Conjunctionesfere omnes corripiuntur; sed quse
a vel t terminantur. excepto qua, ita, nisi, produ- longa et brevi, temporum quatuor, ut arena) huic
contrarius est amphimacrus, ex longa et brevi longa,
ettntur, "ul propleres, interea, si et ni. Quse in n de- ut ex brevi
sinunt, si"a vel t anle eam habuerint, producuntur, temporum quinque, impotens. Baechius,
ut en, sin, alioquin. Cselerse2 brevianlur, exceptis et duabus longis, temporum quinque, xttpoelm; huic"
his quseposilione sunt longse, ut ast, aul. contrarius est antibacchius, ex duabus longis et
Accusativaeprsepositiones solse, quse ia a exeunt, brevi, temporum quinque, ut natura : hos sequuntur,
ut dixi, pedes tetrasyllabi sedecira, pentasyllabi tri-
producuntnr, ut intra, et unum monosyllabum cis;
ahlativse vero corripiuntur omnes, ut ab, exceptis ginta duo, et asyllabi \L. hexasyllabi] sexaginta
Sed hsec interim nostro operi, quod de arte
monosyllabisquse aut vocalibus constant, ut a, aut quatuor.
vocalibus terminanlur, ut de. Communes prseposi- metriea cudimus, satis esse putamus.
tiones correptas esse liquet, 3 ul super. Nec de lo- B 10. De metro dactylico, hexametro vel pentamelro.
Metrum dactylicum hexametrum, qupd et lieroi-
quelaribus prseposilionibusreticendum, tametsi non
in fine, sed in principio verborum semper ponasstur, cum vocatur, eo quod hoc maxime heroum, hoc est
quae sunt: am, co, con, di, dis, re, se. Quarum am virorum fortium lacta canerent, cseteris omnibus
et dis positionem quserunt, ut amplector, dhjungo, pulchrius celsiusque est; unde opusculis tam pro-
ct ideo ~Iongsefiunt. Co dichroha est, ut coerceo, lixis quam succinctis, tam vilibus quam nobilibus
conneclo. Con longa, utconjicio. Di longa, ut dirigo. aptum esse consuevit. Gonstat autem ex daclylo et
Se-longa, ut secerno. Re autem ubique brevialur, spondeo, vel trocheo, ita ut reeipiat spondeum locis
ut remilto, excepto refert cum distal signifieat : ut, omnibus, prseter quintum, dactylum prseter ulti-
Praslereajam nec mutari pabuiareferf; mum; trocheura vero loco tantum ullimo, vel {ut
quidam definiunt) spondeum ultimo loco semper, et
et uno verbo rejicio, in omnibus prseter quintum; trocheum vero nus-
Rejice, ne maculisinfuscet\ellera pullis. quam, quia etsi ultima brevis est natura, lamen
Omnes interjectiones, si monosyllabse fuerint, spondeum iacit, ad votum poetarura, quia (ut praj-
pioducuniur, ut heu ;caeterse vero exemplo ^imilium diximus) uliimam versus omnes syllabam indiffe-
partium orationis seslimatidaj sunt; iteuTinterje- Q renler accipiunt, alioquin legitimum numerum vi-
ctiones-omnes, ut-Audacius ait, cum de Grsecoser- ginti qualuor temporum versus hexameter non ha-
mone mutuali sumus; ideo in novissimis syllabis hebit, quia tot illum pro sui perfectione habere
Jastigium capiunt, ut papm, aial; eodem raodo et decebat, quothabet libra plena semiuncias. Hujus
ceetersesimililer, vel aculum vel circumflexuni in exemplum:
ullinio sumunt accenlum. Culminamullapolusradiantiluminecomplet;
9. De pedibus. Hoc melrum post Homerum Heroici nomenaccepit,
Pes est syllabarum et temporum cerla dinume-
Pythium anlea dictum, eo quod Apollinis oracula
raiio : dietus inde, quod hoc quasi pedali regula ad illo raetro sint edita : huic cognatura est et quasi
versum utimur mensurandum. Sunt aulem pedes familiariter
adhserens, ita ut sine ipsius prsesidio
disyllabi quatuor, frisyllabi octo, letrasyllabi nunquam id posilum viderim, metrum
daetylicura
sedecim, singuli nominaiim distincli; at qui ex pentameirum. Quod recipit spondeum loco primo
his geminalis accrescunt sine nomine generaliler et
seeundo, dactylum Iocis omnibus. Catalecton est
cvZvyici, id est, conjugationes dicuritur; undefil, in niedio et in fine. Hujus exemplum:
omnes pedes a disyllabis usque ad hexasyllabos
cenlum viginiiquatuor colligi, de quibus in Donato '.n Lajlaniurqtiepns agminasanctachoris.
plenissime, quisquisvelit, inveniat; sed nos in prse- Hujus meiri versus qnidam ita scandendos astruunt,
senti opusculo disyllabos lantum et trisyllabos me- ut quinque absolutos pedes eis inesse doceant,
minisse sufficiat. Ergo disyllabi quatuor hi sunt: spondeum sive dactylum loco primo et secundo,
pyrrichius ex duabus brevibus, temporum diioruni. spondeum tertio semper, quarto et quinto anapses-
ut amor; huic contrarius est spondeus, ex duabus tos, veluli si dicam :
longis, temporum quatuor, nt wslas. Iarabus ex Quajriteregna poli,quaeriteregna poli.
brevi et longa, temporum trium, ut parens. Jluic Qumrile dactylus, regna po dactylus, li qum sp.on-
contrarius est trochseus ex longa et brevi, ut versus, deus, tite re anapsestus, gna poii anapsestus. Quod
temporum trium. Trisyllabi octo hi sunt: tribrachys rationi ejusdem metri, ni fallor, minus videtur esse
ex tribus brevibus, temporum trium, ut macula; huic conveniens, cum universi qui hoc melro usi sunt

VARJANTESLECTIONES.
1 Paris., Es. * Paris., breviantur, ut * -Paris., ut in,
tamen; quamvh producitur, ectceptis.... super.
J6S BEDJE VENERABILIS OPERUMPAftS I. — DIDASCALICAGENUINA. "6*
versum omnem in medio diviserint, » duabuS pen- AEl, .
Edtditliumanasanimalpecualelotjuelas.
tliemimeris epnstare yoluerint, quarum prior daej,yr ~ "
iJtein5n pentametro, >
lum sive gpondeum licenter jn ujrague regione * re-
so"los * m : hoc Dignatusnostris accubitaretoris;
c^peret, posterior dactylos ulrqque
autem el superius Hietrum ubi jupcta fuerint, elegia- Rubra quodappqs[tumtegla mjnis|ratolus.
-cum carmeri vocatur. JEleos namque miserqs appejr Non tamen lioe
cppt.jnuatim agenduiji, ^erum post
lant philosophi, et hujug mp"jilalio catmjijis jnlsej- aliqppt interposilos yersus. Sj enim
nug jnodp pedes
rorum querimoniae cpngrujt, ubi pripr yersjis esl semper , et versus f ametsi opiimus sit,
orjjhiabis
hexameter, sequens penlameler. Qtjjj genere metri status vslatiinvilescit: yersus nominibus
ferunt ,canticum Deuterqnpmii apud Hebr^gs et tanlum .perficere gratumaliquando
li- est, ut Fortunatus :
Psalmos cxvm ,et CXLIV esse dejseripfqs. Nam Lilia,narcissus,violaj,rosa, nardus, amomum,
brum Iieati Job simpliei hexametro .scrjpium esse Oblecianlatiimosgranmiaiiulld'n eos.'
asseverant. Obsprvandjim esf auleni in carinjne ,jj}er Quod idem et in propriis fecit nomlnibus, ut:
giaco ne quid unguam de sensi} yersus pentamelri Sara,Rgbecca,Rachel,Hesler, Juailii, Auna",NtJeml,
'* yensu Quamvispraacipueeulmpnad astra levent.
remaneat inexplicituro, ^yqrj in ggquenti
j, Fecit et in verbig :
hexametro reddatur, sed vel ulerque jensijius surs i
pandlur, refovet,\eneratur,honorat, obunuVat,
tenniiietur yersus, ul Sedulius : Et iocatin thaiamomernbra pudtcasiia..^.
CantemussociiDomino., pantemushonorem, Studendum prseterea metricis, quantum artisdoco-
Dulcisam6rChristipefsonetore pio. rum non obsistit, ul mobilia nomina fixis prsepo-
Velsibi muluapriorhexaraeler ae pentameter sjib- B*anlur, sed nec concinentia hpmina conjuncthn
sequens, prout pqette plaeuerit, conserantur, Juxta ponantur, verum interposita qualibet alia paitepia-
illud Prosperi:" lioniSj nt:
Solus peccatorservit male, qui ltcet amplo Mitisin 'immitemvirga est animatadraconem.
Utatur regtio, sat miser esl famtilus. Prius quam virga posuit milh , prius hrMitem quaui
Nam seqiienles yersiculi etsi liis sunt subjuncti, si- dtaconem; sed et hocdiscretim", id est interposito
bimet sunt famen jnyjcem conjuneti, et secundus.; verbo est animata : non quod hsec semper observari
necesse sit,"-sed quia cumfiunt,-decori sint. Kiin et
primo dat supplememuin. Sequitur enira,
,Gummenscarnalinimiunidomiiianle.lyramio Prosper mutato hoc ordine, fecil versum Tlecen-
Tot ser\ lt sceplns, cledttaquot viiiis. lissimum: - _
"1. Qum sil pptima caintinh fornia. Monbusin sanclis
' pulehraesi cpncordiapacis.
C Et item, .
At yero in hexamelio carmine concalenajio ver-
suum plmimorum splet esse jgratisslma, quod in ~Lex ajternaDei stabih regit onintanplu,~
Nec'vanomutai\eniporeco'isilium.
Aratore et Sedulio frequenter invenies, roodo duo- Et Lticanus poeta veteranus, Csesaris et Pompeii
bus, jnodo tribus, modo quatuor aut^quinque ver- prsclia descripturus, ita Incipll:
sibus, nomiunquam sex yel septem, vel etiam pluri- Bella^per^Emalhiospittsquam civiliaeampos,
bus adinvicem connexis, quale est illud : Jusgttedatutnscelerljcantmus,populumque
1Qsua viclnciconversnmvisceradexlra. - polentem,
LotSodomisfugtentephaos,dumrespjeituxor, Cumqttesuperbaforet Bab>io'nspohatidatropieis
Iit statnammutatasalissuipelaua remansit, Ausoniis,umbraqup-^rraretCrassusniulla,
,AdpoenjmBomersasuani; qma tieitfbt etror&uuP Bella gpri placuit nullosliabiturainumplios.
JXpxtacontempli7\itaDs diseriminamundi,
neo debet atalor ^ 12. De scansionibus sive cmsuris versus heroici.
Aspiciens'salvandus ertf;
Djguiimopus exercens, mullumiu -sualerga referre. Scansionura auiem in versibus sunt species qua-
ElArator: luor : conjuncla, distincta31misla,divisa. Gonjuncta,-
Jura mintsteriisacrisfltanbus apii, qusc cseleris laudabilior habetur, illa £st, ubi nus-
Ia s°ptem stafuere \iris, qtiosundique lectos quam pes cura verbo finiiur, ut:
Levitas\ocilare placet,quamsplendidauupit r ~ Immorlalenihil mundicompagetenetur.
EcLlesitB fulgere matms, quie pocola \i »
Misceat,et laiicescum saiigunieponigat tgni. g Dislincta, ubi verba cum pedibus terminantur, ut
Verum hujtismodi Gonnexio, si ullra modum pro- Hajctuasuntbonasunt quia tubomisomtfacondis.
cedat, faslidium gignit ac tsedium : hymnos veio, Quain versificationis speciem ftrisslme \nvenies|"
- quos choris alternanlibus canere opprtel, necesse, nain elsi non post duos vel tres pedes syllaba super-
est singulis versibus ad pprum .esse dislinctos, ut fuerit, quam pentemimerim etheptamimerhn [£. 1'eti-
sunt omnes Ambrosiani. Jlptiraa autem versus dac- llicmimerin et Iiepthemimenn] vocanl, ralus".Iiaberi
versus neqnit, sicrit hic, post duos pedes sunt, post
lylici ac pulcherrima posilio est, cupi primis pen-
ultima, ac niediis respondent .extrema ; qua Stdu- tres, tu superest. Misla est scansio, quse utrumque
lius uti frequenter consuevil, ut: in se habel, ut inquibusdam conjurictus, in quibus-
dam vero separalussit versus, ut:
Pervia divisi palue'runtcserulaponli: Noltiscerta iides ajterna in S93culalaudis;
Et, Et:
Siccaperegnnasstupueruntmarmoraplanlas, PDcificosDeusra nuniejumsibiprplisadoptat.
VARIANTES|JECTIONES.
1 Paris., et duabm. ! Paris., recepit. 8 Paris,, h Paris.,
utraque. \ ingxplicatmif.
m - _ DE ARTE METIUCA. • 10(5
Divisa est, ubi primi Ires pedes concatenati inter se Aboe per .synalepham. Item pars syllabse, quse in m
a reliquis pedibus separali sunt, ut: „ desinit, synalepha intercipitur, cum dicilur :
Inde Dei genilrixpiavirgo Mariacoruscat. "" Nulluseniin est insons^olaformidinepcenaj,
' - QuPsahctumet justumtionamatimperium.
Et Prosper : > .' •
Scanditurnamque ila : Nullus e dactylus, • ttis' in
Cordepalrisgenitumcreat etTegitomniaYerbum. spondeus, absorpta m pef synalephara, et iteni: Qtti
Nec minus caesurarum intuendus est status, quse et sanc spondeus, tel jus spondeus, absumente synale-
ipsse sunt quajuor : penlemimeris , heptamimeris, jdia parliculam syllabsewm.ltem lota syllaba quse i.i
catatrilon trocheon, bucoliceptomen. Peniemimeris, m terminala esl, per synajepbam interit, cum di-
ubi post duospedes inyenitur semipes, qui versum citur :
dividat, et parlem terminet orationis. Heptamimeris, Magnumpraesidiumest sscroiibaminepasci,
Si cor participiscnminanulla premum.
ubi post tres pedes invenilur syllaba: ut: Cum lua
Scanditur namque sic: Magnttmspondeus , prm-
geniiles siudeant. Dicia aulem pentemimeris el hep- est sa spondeus, intercepta um syllaba
tamimeris Grsece, quasi semiquinarja et seroisepte- sitft.daclyllis,
per synalepham. Qusecunque_ergO verha in mtermi-
naiia, qula cum per spondeos frant, hsec quinque syl-
illa constat et in hac nantur,« nisi positione cujuscunque consonantis de-
labis, septem; quinta syllaba J5
in illa lenet Catatrilon tro- fendantur, synalepha irrumpente syllabam ultimam
semlpedein, septima. aut' perdunt, autjmnuunt, excepto cum ab /tlittera
cbeon, ubi tertio loeo invenitur trocheus, non-quod sermo inchoaverit; func .etenim in arbitrio
in medioversu esse possit, sed ablata una de dactylo- sequens
reroanet ut: Grahdisonis poetaruni esl, utrum hsec instar fortiorum conso-
syllaba, trocheus, pompare nantium an pro modo Susefragi-
ubi synalephara areeat,
modh. Bucoliceptomen, post quatuor pedesnpn litalis nihil valeat. Valuit jiamque in hoc, quia vo-
aliquid remanet, ut: luit poela: >
Semperprincipiamsceplramjnge giorlaconsors; Nomme Johannem hunc tu vocitar«memento. "
Et,
Christuserat panis,Chnsluspetra, Ghnstusumndis. Et:
Progenitumfulsisseducemhoccoeliiusaslra.
Quss cajsura inde nomen habet, quod in bucolicis Item, nil
Item ubi juvit ad propellendam synalepham, quam
ssepe inveniatur. post duos"pedes superest
poeta neglexit:
syllaba, comma dicitur; ubi post duos pedes nihiL Quipereuntem hominemvetiti dulcedinepomi. -
remanet, colon vocatur: quse tamen noaiina apud Sciendum est aulem „quod nunquam in eadent
'oratores iiidiiTerenter ponurilur, qui integram sen- media fieri polesj;synalepha; veruni
lentiam periodum appellant. Partes autem ejus cola parte oratipnis
G si in medio verbo duse vocajes cqeunt^quarum prior
et coromata d,cuntur, ut puta : Sustineth en\m $i sit
lonjja, potest "illa quse sequitur prioj'em lacere ,
quis vosin servitulem redigit, colon est. Si quis ac- brevem dejonga, si sicpoeta
yoluerit,!aufereiidiau-
cipit, colon est. Si quis devorat, colon est. Si quis ex- lem funditus potestatem uon habel. Est auteipnalu-
toilitur, elc, usque ad plenam senlentiam, cola sunt raliter longa in illo
et commata. Plena aulem seritenlia periodus est. Paulini? ut:
Dt citharasmodulanspniusverbere plectri.
Interpretatur autem colon membrum, comma inci- Esthr,evis licenter illo Sedplii: '
ip
sio, peliodus clausuiu sive circuilus. Umusob meritumcmicjiperiere minores.
15. De synateplie *. Item nalura longa estiu hoc Paulini:
Ssnalepharum quoque eommemorandoTatio est, Disculiebatoiaijs galeasiuloque fidei.
quia nonnunqaam idtima verhi syllaba yel particula Licentia brevis in hoc Prosperi:
syllabse videtnr absiimi. Unde synalepha Grajce di- Divitiasjamnunc promissiconciperegnj,
cittjr, quasi quodam saliu iransniittens. Fjt autem Yirluteel fidetquodcttptsesse tene.
duobus roodis. Prihip, cjim aliqua pars orationis aut Et hoc ul supra rclulimus, inter communes sylla-
in roealeni litterara, aut in m consonautem desinit, bas computalur. Ubi auiem in roetris prcndo pro
incipientea vocali sequente parje oralionis, illa quse Dprehendo, velser/apro smcula iegilur, vel aliquid
sequilur pars orationis prsecedentem vel Htteram yo- hujusmodi, non est synalepha , sed syncope, quaj-
calem, vel syllabam qtise in m desierat, sua vocali species esl metaplasmi quia non liltera yel syjlaba
abstimit. Quod dtco hpjusmodi est: *seandendo aufgrtur : sed ne unquam scriberetur, li-
Arcia\ia ett, vere quajducitadalria vttae. bertate poetica provisum est. Unde illum Maronis
Scandilur enini ita : 'Arciuvi dactylus, estve spon- versiculum :
deus, iutercepta esyllabapersynalepham. Absumi- Nectola tnmenille priorprajeuntecarina.
tur et pariicula syllabse, cum dicit idem Prosper: Ita scandendum esseratio probat, utprirriosit: Nec
, Sumiieguam.magnaapposuitsapienliamensam. io spondeus, la lamen dactylus, ille pii dactylus, or
, Scanditpr enirn ita : Sumile dactylus, quam ma prme daclylus, abbreviata diphthongo proptcr v,ocaT
spondeus, gnapposudaclylus, assumpta parle sylla- lem quaj sequitur, unte caiina, dactylus el spondeus,
YARIANTESLECTIONES.
1 Paris., perdunt semper. 11Paris. addit sciipta. *bcubendum tuit synalmphe; brsece enira est
o-w!/'ioi«ihtEDIT.
ih1 BEVM VENERABILISOPERtjM PARS I. — DIDA5CALICAGENUINA. 1GS
qui terminenl. Quis enim audiat Yictorinum.docen-J AFortunatus, connexis juxta licentianTpoeticam :
lem, ul scandamus * unte carina , facientes synale- Cui tamen hoc opus est eum virginitatishonore,
Ut placeat sponsomensmodeialasuo.
pham in media parte orationis, quod nunquam fe-
.cere priores ? Fil autem synalepiu in omni parle Item, disjunctis eisdem in alio pronomine, Paulinus:
versus, etiam in extrema, ut Prosper : Cumsubitoaul illis corda hostibus, aut huic ora.
Sed rerum aoctortlnullusnon cognitusor<ioest. Prosper, conglutinatis :
Fit et post versum synalepha, qusead sequentis ver- HuicJiomo,si recte famulatur,proximushseret.
sus caput intendat, ut Paulinus : Maro, e et t conjunctis :
Quajdecus omne operumperimebantimproba ftedaque Tityre, pascentesa fluminereicecapellas.
Obiceprospeclumcsecantialuminacomplent.
Item alibi sejunclis juxla naturara :
Sunt namque ullimi versus illius pedes dactylus et
Reice ne maculisinfuscetvellera pullis.
spondeus, Improba fceda,atprimi sequentis per syn-
alepham, que obice dactylus, prospectum spondeus. Jungit, nisi fallor, et Paulinus easdem, ubi ait:
Ast alii piclis accenduntlamina cereis.
14. De ephynalepha, vel dimtesi.
] Nisi forte dactylura In ultima versus regione eontra '
B
Goniuiictionem etiara solutionemque syllabarura, morera posuisse dicendus est. Reeipit et r littera so-
quam Grseei episynalephara et diseresim vocant, ubi lulionem, quamvis ordine dissimili; ibi enim, dis-
necesse est licilam "scire metricum decet : conjunc- cussis sive conglulinatis vocalibus, syllaba contra
tionem videlicetqua dusede tribus ; solutionem, qua naturam aut accrescit, aut interit : hic autem ea
duaj de una syllaba efficiuntur._Cujus exemplum vocali, quse nequaquam ascripta est, in sono vocis"
conjunclionis : assumpta superaccrescere tamen syllaba consue-
jEdificantsectaque intexunt abiete costas. vit, ut:
Et: Illi continuostatuuntter dena argentl.
Custodes^ufferrevalent, labat ariete crebro
Janua EtPaulinus:
Et: Et^patii coepereet culminisincrementa.
Tenuia nec lanseper ccelumvellera ferri. _ Et rursus :
Sicprope, sic longe.-sitaculminarespergebat. , _
Abieteenim quatuor syllabas habet breves; stringe Et in Psychomaehia, dixerathaje:. >
Prudentius,
Hlud, etiitao positione longa, qula o vocalisdesinit Et lajla Hbidmisinterfectaj.
in b et excipitur ab i Ioco consonantis posita. Sic et ^, 1
arietc, naluraliter brevis est a, junge r ad ipsam, Et idem in eadem :
junge t et e sibimet, et fit ar syllaba positione longa, Palpilat atque adituspiraminisialercepto.
quia sequitur i loco consonantis posita. Item lenuia, Neque enim in quinta regione versus heroici spon-
stringe ten, et fac u consonanlem, et sic detetrasyl- deum ponere moris erat, sedita tamenyersus hu-
labo proeeleusmatico facies trisyllabum dactylum. justoodi illos voluisse scandere reor, ut addila in
Tale est et: Fluviorumrex Eriddnus. Ftuvio anapestusi sono vocali, quam non scribebant, dactylus potius
est; sed si facis" slririgendo unara syllabam fluv, quam spondeus evisteret; verbi gratia, Interecepto,
alleram te, efficis de anapesto spondeum. Hseccon- increementa, inlerefectm, resperigebat, et per synale-
junctio sive solutio ssepius in i vel ins a litteris iit, pham denarigenti. Quod ideo magis r Httera quam
quarum et in nostratibus poetis mulla habes exem'"., V cseteroeconsonantes patitur 4, qusequia durius natu-
pla, ut Paulinus: \ raliter sonat, durior efficltur, cum ab aliis consonan-
Sumprofugusmundi,tanquambenedictusJacob. iibus excipitur, atque ideo sonus ei vocalis apponi-
Fortunatus: tur, cujus temperamento ejus levigetur asperilas :
quod etiam in cantilenis Ecclesiasticis ssepe in ea-
Dirigit: et Jacobosterra beata sacros. D dem r littera facere consueverunt, qui antiphonas
flic i et a discindit, ille conglutinat. Item Paulinus: vel responsoria, vel csetera hujusmodi, quse cura
Parielibusnovitaslatet intus opertavetustas. raelodia dieunlur, rite dicere norunt. Sed et Iioc *
Parieti dactylum fecit de proeeleusmatico, congluli- commemorandum, quia cura nomina, quse in jus vel -,
natis contrajiaturam a et r in unam syllabam, t ete in ium terminantur, duo tt in genitivo habere de-
in alteram. Item Sedulius disjunctis ueta: beant, casu duarum ajque syUabanim, metrici non-
Cujasonusleve est, cujusjuga ferre suaveest. nunquam in eodem genitivo casu nnam syllabam
Prosper conjunctis: pro duabus proferunt, vel ablata videlicet una t da
Nec Chrislia exemplosuavlorexit odor. duabus, vel ambabus in unam syllabam geminatis,
Item Pauhnus, divisis ueti juxta naturam t quamvis id fleri posse olurimi, Donato teste, negent;
dicit enim Paulinus:
Consciaservitiiquidgesseris, et cui tandem. Oblectansinopemsensufructuquepeculli.
VARIANTESLECTIONES.
', Paris., eunte. «.Paiig., «. '
P^is.,e tempio. * Paris.,
quia qum.
IG9 DE ARTE METRXA. HO
Q«od si quis dixerit hic eum more antiquo dactylum 'A 7. clausula carrainis, eujus supra meminimus, -xum
in fine posuisse versiculi, legafquod idem alibi di- dixisset:
citur : .- GloriamagnaPatn. •sempertibi gloria, Nate,
Excoluitbvjngislaqueani etmarmorefabri. SubJit:
Ercetu dacljltis, it biju, dactylus, gis laque dactylus. CumsanctoSpiritugloriamagna Palri.
%m est ergo pes quartus? arii et, habel enim qua- , Spiritus enim primam syllabam habel longam.
tuorsyllabas, longam; brevem, et-duas longas. Epi- Unde yera scansio versus istius hsec est ; cutn san
nilus in heroico versu esse non potest, forte crgo spondeus, cto spiri anlibaeehius, et non dactylus ;
spondeus est, absumente synalepha duas vocales s>i-' sed poeta. ut gloriam sanclaj et individuajTrinitatis
perventu unius; quod non facile vel a grammaticis clara voce decantaret, neglexit regulam grammaticse
permissum,vel a poetis usurpatum invenies, tamelsi dispositionis. Idem ipse in carmine"Paschali:_.
dixerit Fortunatus; < Sic ait ipse docens: Ego inPalre elPalerin me.
YinceniiiMispaniasurgit ab arce decus. Sic enim scanditur : Sic ait daclylus, ipse do da-
Cujus scansio versus par esl prafali, nisi forte re- ctylus, cense trocheus, gin pa spondeus, ablato o per
gtilam Lueilii seGutisunt, qui Lucilium et Mmiiium synalepham. Aut si seandere vis cens ego ,'et facere
et cselera nomina , quse ante u habent i, non solum B I dactyltim , contra morem ipsius Sedulii, quem per
iii vocativo, sed etiara in genilivo casu per unum i orania servavit, agis ut immunis stet vocalis altera
scribi posse exislimant. superveniente vocali. Idem in eodem opere:
"5. Qttodet auclorilas smpe et necessitas metricorum Clariflca,dixit, nomentuum,magnaqtiecoalp.
decieta violet. In quo ut veritatem dominici sermonis aperlius
Attamen intuendum est nohis, qtiia et auctorilas commendaret, postposuit ordinem disciplinse ssecu-
nonnunquam et necessilas melricse disciplinooregu- laris. Idem ilerum:
ias licile contemnit. Necessitas quidem in his ver- Scnbitur et litulus:Hic estrex Judajorum;
bis, qusenon ahter in versu poni possunt, ut sunt quod quomodo scandendum judicaverit, videat qui
ea qusequatuor syllabas breves habent, ul Italiam, petest, utrum Judwotum duos spondeos quinta et
basilica, teligio; vel tres priinas breves, ut teliquim; sexta regione contra morem, an solulis syllabis ,
vel unam in medio brevem, ul verilas, trinilas,-quae jtixla quod supra monstraviinus,' dactylum fierLvo
neque dactylum consuetum, neque spondeum facere luerit et spondeum.
possunt, quod in propriis nomimbus maxirae solet 16. F7t ptisci poetm quwdam aliler quam modernt
evenire. Hujus exemplum : ptoposuetint.
Ilaliamseqmmurfugientom,et mergimurundis. * Nam et in exemplis antiquorum inveiiiuntur ali
C
Litteram i contia naturam pro longa posuit, quia quoties duo spondei in fine versus sicut et duu
non aliter Italiam, quam ssepius erat nominalurus, daclyli nonnunquam,4it suht illa Maronis :
appellare valebat, nisi aul syllabam , quse nalura > At tuba ternbilemsomtumproculexciiat liornda.
brevis erat, produceret, aut tribrachym loco dactyli Et,
poneret. Sie cum, de apibus loquens, alvearia no- Aut levesocreaslento ducuntargenlo.
minare vellet, necessilate posuit antibacchium in Quamvis hoc rarissime invenialur, nisi ita ordina
versu daclylico, ut: lum, ul et daclyii, qui in fme est, ultima syllabaper
Seu lenlofuernitaheana viminelexta synalepham seqnenti versui jungatur; et spondeus,
Et Paulinus : qui in quinla regione est, r litteram habeat alteri
Qui stmulac sanclapro religionecoislis. Consonaiili, vel procpositam, vel subjeetam, citjus
Re confra naluram pro longa posuit, quia non aliler duritia-per adjectam vocalem levigata, daclylus sen-
hoc nomen versus hexameter recipere valebat. Tale, tialur in sono, cum appareat spondeus in scripto,
est et illud ejusdem : quod uirumque ut liat, exemplis supra monstravi-
Basiiictshajcjtintla tribuspatetarea cuncli mus, quia et aliis in metrico opere regulis multum
Namque alibi pro brevi ponitur eadem syllaba , di- D libere utebanlur, qtias modernl poelse dislinctius ad
cente Fortunato : cerlsenormam definilionisobservare maluerunt. Nam
et vocalem brevem quse q ettt et vocali quahbet ex-
HicPaultna,Agnes,Basilissa,Eugemal regnal.
ciperetur voluerunt esse communem, ut Lucretius :
His el aliis hujusmodi necessitatibus credo factum,1
Quajcalidumfaciunlaquaetactuniaiquevaporem.
quod de libro heati Job loquens Hieronymus, cum' Et vocalem in fine verbi brevem
dixisset, eum maxima ex parle versibus hexaraetris quse excipereiur a
et liquida inter communes syllabas de-
apud HeJirseosessedescriptura, addidit: Qui, dactylo consonante
ut Yirgilius :
svondeoquecarenies, propter idioma lingum crebrore- putarunt,
cipiunt et alios pedes eorumdem quidem tempmtim,' ./Ebiusque plaviasj_ueetagentes frigora ventos.
sed non earumdem stjllaburum. AuGtoritale aulem1 Et,
St tibi lanlliumcura est, piimitmaspera sjlva
contemnitur rcgula grammaticorum , nt Sedulius ini LappacqueIribuliqueabsiul: fttgepabulaIseta.
VARIANTESLECTIONES.
1 Paris.,
regnant.
PATBOL. XG. 6
171 BEDJE YENERABILISOPERU.MPARS L —DIDASCALICAGENUIN".. 172
Quod nunc poelse in eadem parte orationis, ut j^ CtinctaNicelaDomtnussecundet,
Donec oplatampatriamveltatur
supra docuimus, magis fleii oportere decernunt. Lastusad urbem.
Ideni vocalera in fine verbi correplam-quscexelpilur 19. De metro lelramelro cataleclico.
-a littera * inter communes syllabas depulavit, nl:
Metrum tetrametrum catalecticum
EuriqueZephyrique tonat domus. Qui eadem liberlate <jonslat ex dactyiicum
spondeo, dactylo, cataleclo,
synalepha ulebatur, si quidem et m, ubi voluit in spondeo; qtio usus cst sanctus Ambrosius indaciylo,
fine verbi positam a supcrvenienlis vocalis absum- prcca-
movebo. Et tione pluvise,cujus exordium hoc est:.
ptione rcservavil, ul : Iierum ilerumque
remanere ut: Sqnalenlarvasolt pnlveremulto;
longam vocalem longam permisit, , Pallet siccusager, lena faliscit;
Sit pecoii apibusquaniaexpeiientiaparcis. Nullusruns lionus,nulla\enustas,
Quandouulla\irelgrjlia florum;
Et longam cum voluil, breviavit, ut: TellusduraTsitttnesciarons,
Fonsjam nescttaquas,fliimtnacursus
Et mullumformosavale, rale, inquit, Iola.
Et: Cujus finis hic est:
Jam coelosreseres arvaquelajie*;,
Credimusan quiamant ipsi sibisomnia fingunt. Fecundo,pUc dus,6imbrerogamUs;
Et diphthongum reservavit, ut : Eliaemeritismipia foada
B DouablipluM.mi,nosqttoquedones.
Ullarooramfecere neque AoniseAganippset Idem usus est eodem metro in postulalione sere-
l~t eamdem breviavit, ut: Insulm lonio in magno; nitalis, quod ita incipit:
quse cuncta posteriores poelas, ut dixi, dislinclius Obduxerepolumnubilacor-li,
observare reperies. Absoonduntque diemsole lugao,
Koclescontinuassidere nudas.
17. De metro Phalecio. At finis ita :
Verura quia de metro heroico qute videbanlur, Jesu, parce tua morteredemptis:
iractavimus, libet et aliorum genera rnetrorum, ea Pnoi diluv.umproltthlEEUS,
duntaxat quse magis usui ' habere reperimus, pa- Ut mundaretaquacrimiualerrae;
Sed mundaialuo sangtnnelerra ebt,
i-uraper commemoiare. Est igilur metrum daclyli- Jam nuncmissaferensore columba,
cum Phalecium penlaraetrum, quod constat ex ilamumpaciicasjnunus Qlnae,
Exutasliquidofluminelerras,
spondeo ct dactylo et tribus trocheis. Hujus exem- LselosigDiflcetlapsavolaiu.
plum, , 20. De meiro iambicohexamelro.
CantemusDominoDeoquenostro,
Cui! gloriacnmhonorepollens, Metrum iarabicum hexamelrum recipit iambum
Sese maguificisdecor,itactis, locis omnibus; tribrachym locis omnibus prseter no-
Dumcurrus celeres .jEgypliorum , r {
Junctisequilibusgraviquelurbf, vissimum; spondeum, dactylum et anapeslum locis
Itiibrimarmorisenecalfluenli», lanlum imparibus; pyrrichiuni loco lantum ultimo.
Adjutor3 valtdajmeassalulis,
Plebemde mediolulil profundo. Quo hobiiissiiMisHispanorum scholasticus, Aurelius
Cusloset genilorsalusquevera Prudentius Clemens scripsit procemiumPsycbonm-
Hie est, hic domtuusmeusel allor,
Tpsumconspicuasacrabolaude, chise, id est, librum qui estde virlulum vitlorumquo
mei
Est qui progenilor parenlis.
Ipsum \ocibusarduisfatebor, Pugna, heroico carmine composuit; ita enim ih-
Quibellumluiil obruitquefortes, choat:
DigmisnommeqttoDeusvocalur. Senex fidelisprimacredendivia
18. De metro Sapphico. Ahram,bean semmisserus paler,
Atljeclacu,usnomenauxtlsyllaba,
Metrjjm dactylicum Sapphicum penlametrum con- Abrampaienlidictus,AbraliamDeo
stat ex trocheo, spondeo, daclylo et duobus tro- 21. Demelro iambico lelramelre.
Metrum iambicum tetrametrura recipit iambum
cheis, <cuimelro posl tres versus comma heroicum
loeis omnibus, spondeura tanium locis imparibus.
subjungilur. Hoc melro sanclus antisles Paulinus " '
sexvum heati confessoris Felicis librum composuit, Quo scriplus esl hymnus Sedulii,
est: A sohi orlus cardme,
cujus principium 1) Ad usqueterrje limilem,
Jatnne abisel nos properansrelinquis, Clirislumcanamusprm.ipem.
Quos taitiensola regionehuquis^ Sed el Ambrosiani eo maxime currunt i
Bemper adnt\a sine line-lecum
Mentefuturus. JJpusurealoromnium
Et paulo post dicif: Jam surgit borateriia,
Splendor]>aternajgloriaj,
Sicul Mgyploprajenntequondam, i yKtenibrerum conditor.
iNocltset*den^ajtenebns opetia", Et C3cteriperplures. In quibus pulcherrimo est de-
QuaDet jussusacragensagebat,
Eux eral orbi core compo4lus hymnus beatorum marlyrum, cujus
Quajmodoin toto speciesprobatur, "
Orbe, cumsanclaspia pars iidei locaimpaiia spondeus,iambus tenent paria; cujtis
1'uigeatClirislo,reliquostcnebns piincipium est :
Obrualerror. ^ElernaChrislitnunera,
Sic " meatiuase feret actusjiora, 1 Et marlyrumviclorias,
VARIANTESLECTFONES.
1 f.aris., hubai. s Nonne legendura cupts ? s Paris ,validus. 4 Paris,, vh'k
' Puti-., mee.... Nicclw. 6 P.irK, smeiu.... 7 Paris., spondcum iamktm.
pluvia.
- -
173 DE ARTE METRICA. 174
Laodesferentesdebltas Jj_ratio cura modulalione; rhythmus modulatio sine
Laeliscanamusmentilius. ratione,: plerumque tamen casu~quodam invenies
Recipit hoc metrum aliquoties, nt ^cribit Mallius etiam ralioneminrhythmo non artificis moderatione
Theodorus, eliam tribrachyra locis omnibus, proeter servalam, sed -sono et ipsa modulatione ducente,
novissimum, daclylum et anapestum locis tantum quem vulgarespoetse necesse est rustice, doclj faciant
imparibus. Gnde est: " docle; quomodo et ad instar iambici melri pulcher-
Geminsegigassttbstantiae
Alacnsut currat viam. rime factus est hymnus ille prseclarus:
Cseterorum raro habemus exempla. KexaaterneDomine,
22. DeMelroAnacreontio. Rerumcreatoromnium
' Qui eras ante secula
Metrutn iambicura telrametrUm Colopbon, quod Semper cumpaireiihus
Anacreonlium dicunt, recipit anapeslum, duos iara- Et alii Ambrosianinon pauci. Item ad formam meiri
bos et semipedem; quo usus est Prosper Tyro in irochaici canunt hymnum de die judicii per alphabe-
principio exhortationis ad conjugem, ita dicens : tum:
Age jam,precor, mearum Apparebitrepentina
Comesirremolarerum DtesmsgnaDomini,
7repidam bre\emque vitam T, Fur obscuraveluLnocte
BominoDeo<iicaiuus. " v Improvisosoccupans.
Celerividesrotatu
Bapidosdies meare, 25. Quodtriasuntgenerapoemalis,
Fragihsquemembrajnundi
Jlinui, penre, labi. Sane quia "multa disputavimus de poemalibus et
Fugit ornne quodtenemus,
Tveque fluxahabetil recursum, nielris, commcmorandum in calce quia poematum
s Cupidasquevanarnenles >•_, genera sunt tria; aut enim activum vel imitativum
Specie Irjliufttinam.
Ubi nnncimagorerum est, " esl, quod Grsecidraraaticon vels roicton appellant;
UbisunLopes potenlum, aut enarrativura, quod Groeci exegemalicon vel
Quibusoccuparec^plas
Animasfuit voluplas? apangelticon nuncupant; aut commune vel mistum,
25. De melro trochaico. quod Groecicoenonvel micton vocant. Dramaticum
vel activum, in quo personse loquerites introdu-
Melrum trochaicum letrametrum, quod a poelis est,
sine poetse interlocutione, ut se Labent tra-
Grsecisel iatinis frequentissime ponitur, recipit cuntur,et fabulse.Drama
enim, Latine fabula dicilur;
locis omnibus trocheum, spondeum omnibus prseter goediaj est illa Ecloga,
lertium. Currit autem allernis versiculis, ila ufprior" quo genere scripta
liabeat pedes quatuor , poslerior pedes lresetsylla- r Quote, Mcert,pedes, an quo via ducitin urbem.
bam.Hujus exemplumtotushymnusille pulcherrimus: Quo apud nos genere Cantica canticorum scripta
Hymnumdicatturba fralrum, sunt, ubi vox alternans Christi et Ecclesise/tametsi
Hytnnumcanluspersonet, non hocinterloquentescriptore, manifeste reperitur.
Cltrisloregi concinenles,
Laudesdemusdebitas. Exegematicon est,- vel enarrativum, in quo poeta
In quo aliquando et tertio Ioeo prioris versiculi ipse loquitur sine ullius inlerpositione personse,ul
spondeum reperies, ut: sunt tres4ibri Georgici toti, et prima pars quarti;
FaclorCOPII, lerraj faclor, itein Lucretii carraina, et his similia. Quo genere
Congregalorlu mans.
Et, apud nos scriplaj sunt Parabolse Salomonis et Eccle-
Verbispurgasleprsemorbos. siastes, quoe in sua lingua, sicut et Psalterium,
2'. De rhylhmo. metro constat esse conscripia. Coenon est, vel mi-
Hsec de metris emineniioribus commemorasse clon,in quopoeta 3pseloquitur,etpersonae loquentes
sufiiciat, quorum exempla copiosiora apud scripio- introducunlur, ut sunt bcripla et Uias et Odyssea
res invenimtts; prseterea sunt melra alia perplura Homeri, et iEneis Yirgilii; et apud nos historia beati
quse in libris Cenlimetrorum simplicibus monslrata Joh, quamvis hsec in sua lingua non tota poelico,
D
exemplis quisquis cupit, reperiet. Reperiuntur quse- sed partim rhetorico, partira sit metrico yel rhyih-
aam et in .insigni illo volumine Porphyrii poelce, mico scripta sermone.
*quod ad Consiantinum
Augustum missum meruit de
exsilio liberari. Qusequia pagana erant, nos tangerc FIaJClibi,dulcissimeTili, et collevitaCulhberte, dih-
non libuit. Yidetur autera rhyllimus melris esse genter esanliquorumopusculis scriptorum excerpere
consimilis, quaj est yerborura modulala composjlio curavi,etqusesparsim reperta,diutino labore college-
noa meirica ratione , sed numero syllabarum ad ram, tibi collecta obluli,ut quemadroodumindivinislit-
judicium aurium examinala, ul sunl carraina vulga- leris slatutisque ecclesiasticis imbuere studui, ita
riuni poelarum. Et quidem rhylhmus sine melro 6 etiammetrica arle,quse divinis non estineognita li-
esse polest, metriim vero sine rhylhmo esse non bris, te solerter Instruerem : cui etiam de iiguris vel
potest: quod liquidius ita definilur. Metrum est modis loculionum qute a Grsecisschematavel tropi di-
VAHIANTESLECTIONES. _
1 Paris., colophonium. s Cupidasvagasque ed. Cassander. ' Parh.,qno..^. mhso.
* Legendura mimelicon,el infra, 6 Paris., el in.
exegelicon.
"75 BEDJ5 YEMiRABlLIS0,ERUM PARS 1. — DIDASCALICAGENUINA. 176
cunlur, parvum subjicere lihellum non incongruum A operam impendas, illaiura maxime litterarura in
du\i; tuamque dileclionem scdulus exoro ut leclioni quibus nos vitam habere credimus sempiternam.

BE MEiIATB Ef TEOPIS SAM SCRIPTDM LIMR,

PARS PHIMA.—DE SCHEMATB.

Solet aliqnolies in Scripturis ordo verborum, homceoteleuton, horooeoptoton,polyptoton, raeta»


causa decoiis,aliterquam vulgaris via dicendihabet, bole, hyrmos, diasyrmos, climax.
• 1
figuratus inveniri Quod grammatici Grseeeschema Grammalici tameu alia habent figurarum genefa
vocanl, nos habitum, vel formam, vel figuram reete tali ordine : primo,-orationis vitia, barbarismura,
nominamus, quia per hoc quodammodo vestitur et scilicet, et solcecismum. Secundo, obscurum, et
ornaiur oralio. Solet iterum tropica locutio reperiri, "1 inordinaluin. Tertio, deinde, melaplasmum. Pos-
'quse fit tvanslala diclione a propria significalione ,td tremo, schcmaia et tropos.
non propriam simililudinem, necessiialis aut ornatus Obscur.»orationis species surtt: Acyrologia, pleo-
giatia. Et quidem gloriantur Grsecilalium se figura- nasraos,
perissologia, amphibologia, lautologia, bat*
rum vel troporura fuissereperlores.
tologla, raacrologia, eclipsis, aposiopesis, senigma.
Sed ut cognoscas (dilectissime fili), cognoscant Inordinalse oraiionis species .sunt J Tapinosis,
item omnes, qui hsec legere voluerint, quod sancla
non solum ajschrologia, cacozelia, cacosyntheton, cacophaton.
Scriptura ceteris omnibus scripturis
auetoritate, -quia divina est, vel ulilitate, quia ad Metaplasmi vero species hse sunt: Metaplasmus,
'vitam ducit seternam, sed et antiquitate, et ipsa "prosthesis, epentbesis, anadiplosis, epectasis, para-
(prseeminetposilione dicendi, Ideo placuit raihi, col- goge, aphseresis,syncope, apocope, eclasis, systole,
leetis de ipsa exemplis, ostendere quia nihil hujus- dioeresis, synsercsis, eclipsis, synaloepba,anlithesis,
modi schematum, sive troporum valentprsetendere jnetathesis, parallage.
s ullis sseculis eloquenlise magistri, quod non 3 illa His*autemenumeratis, accipe eminenliora decem
prsecesserilk. et septem schemata divinaj Scripturse. Prolepsis,
Sunt aiitem mullse species schematuraet tropo-lG prwoccupatio; zeugma, conjunclio; hypozeuxis, sub-
rum : lamen prsecipua aliquot sthemata et tropos junclio; syllepsis, conceplio; anadiplosis, replica-
ex tio ; anaphora, relaho ; epanaphora, subrelalio;
""sclectiores Scriplura habet, lanquam excerptos
islis qui sunl gramraalicis farailiares, quorum primus epanalepsis, repetido; epizeuxis, congeminaiio;
tropusTlnetapbora, estomnium generalissimus; nam paronomasia, denonunatio; schesis onomaton, affe-
cseteri omnes, hujus speciei videntur esse : Meta- ctio; paromoeon, simililudo;bomceoleleulon, similis
phora, catachresis, metalepsis, metonymia, antono- terminaiio; homoeoptoton, ex similibus casibus^;
masia, characterismos, exoche, epilhelon, synecdo- polyplolon, ex pluribus casibus; hyrnios, convenien-
che, onomatopoeia, periphrasis, hypeibalon, hysle- tia; polysyndelon, abundans conjunclionibus;dialy-
rologia, hysteron-proteron, anaslrophe, parenlhesis, lon, aut asyntheton, seu asyndelon, dhsolulio.
synchesis, tmesis, diacope, hyperbole , allegoria, Prolepsh, praoccupatlo,sive prsesumptio, dicitur.
ironia, auliplrrasis,senigma,charientismos,parcemia, Figuraest quando ea qusesequi debent anteponunlur,
sarcasmos, asteismos, myclerismos, homoeosis,ho- quemadmodum habeiur in psalmo LXXXVI : Funda-
moeologia, soiesmos, icon, icasmos, calatyposis, menta e^usin monlibussanclis, diiigit Dominusportas
hypotyposis, melasiasis, enargia non energia, para- .n Ston.Ante posuit ejtts, elpostea ctijus,iAest,Domini.
bola, antapodosis, paradigma. Item psalmoxxi: Divisciuntsibivesttmeniamea,et su-
Hucusque habes nomenclaturam troporum gram- per veslemmeam mhetunl soitem, pro divident, et
maticofum, nunc vero schemalum : Prolepsis, mittetu.IlernEzechiel i, nihil anteponens, itaincipil:
zeugma, protozeugma, mesozeugma, hypozeugma, Faclum estin iricerinwatvto, elc. Sermonem conjun-
hysterozeugraa, synezeugmenon, enexserumenoii, clionis posuit, nihilaliud ante cuihoc subjungeretur,
hypozeuxis , syllepsis, asyntheton vel asyndeton, piseponens.
dialylon, polysyntheton , anadiplosis, anaphora, Zeugma conjunctio dicitur, figura quando mulla
epanalepsis , epizeuxis, epimone , paronomasia, pendenlia, aut uno verbo, aut una sententia, conclu-
'
prosonomasia , schesis "onomatdn , paroniccon-, dunlur. Uno verbo, ul Aposlolus ait ad Epliesios,w:
YARIANTESLECTIONES.
1 Paris., Grwci. 2 Pfo ullis smculisParis. habetsoica/mis. s Paris., i« i7/a.
* iiicabrupte termihafur Ms. Pans. ,-nec de Scheinatis et figuris ulium alibi codiceminvenirc po-
tui. GILLS.
177 DE SCHEMATISLT TROPIS. n"
Omidsjtmariludo ctira et indignatioel clamor el bla- J^ ad Philippenses, qua to eapite: Gaudelein Domino
sphemiatoUulura vobh. Senlentia autem,quemadmo- semper, itetum dico, gaudele. Item psalmo LXXXII:
dum Psalmista in psalmo xiv prseponens : Qui • Deus, quis similis erittibi^ netaceas, neque compe-
ingreditur sme macuia, et operatur justiliatn; qui scutis, Deus.
toquiittr vetitutemin cotde sue; qui non egit dolumin Epizeuxis est ejusdem verbi in eodem versu sine
itngua sua, nec fecit, elc. Ad uliimumila concludit: aliqua dilalione congeminalio, quemadmodum Iiabe-
Qui facil hmc, noncommovebilurin mlernum. tur apud Isaiam, cap. XL: Gonselamini,consolamini,
Hypozeuxisest figurasuperiori contraria, ubi sin- populus metis,, dicit-Dominusvester. Et iterum apud, ,
gula verba, vel sententise, singulis quibusque clau- eumdera, LI: Elevare, elevare, consurge, Jerusatem.'^
suUs subjunguiilur. Tale est el illud; in verbo, ut Et adhuc apud eumdem, cap. xxxvm: Vivens,vivens,
Psalmo CXLIV:Vtrtulemleiribilium tuorum dicent,et ipse confilebiturlibi. Item psalmista slraile quiddam%
magnhudinemtuam natrabunt; memoriamabundantim habel psalmo xvm: Dies diei eiuctat verbum, el nox
suavilalis tum entciabunt, et in juslilia tua exsulla- nocliindicat scienliam.
buntr Itera (I Cor. xin) 1: Sive prophelim (inquit) Alibi repetitio-ejusdemsermonis pallilogiseoblmet
evacuabuittur,siue lingumcessabunl, sive scienlia de- nomen. j
slruetur. Senfentise, quemadmodumhabetur psalmo " Paronomasia denominatio dicilur, quolies dictio
xxvi: Si consislanladversumme castru, noli timcbil pene similis ponitur in signihcationediversa, mutala_
cor meum; si exurgat adveisumme prmlium, in hoc videlicet liltera, vel syllaba, ul in psalmo xxi, juxta
ego spetabo. Hebraicam veritatem : In te confisisunt, el non sunt-
Syllepsh est cum casus discrepanles in unam confusi.Et, Philipp. ui: Videtemalos operarios,viclele
significationemcongregamus, veluli habetur in psal- concisionem;nos aulemsumus circumchio, qui spiritu
mo LXXVII : Aitendite, populus meus, legemmeam. Deo setvimus. Quam Isaias propheta cap. v, figuram
Itempsalmo CXLTX: Ad faciendamvindictamin nalio- elegantissime in sua lingua confecit, ubi ait: Exspe-
nibus , increpationes in populh. -Quod erain ait, ad ctavivt facetet judicium et ecceiniquilas; eljusliliam,
fapiendam, nuraeri singularis est, quod addidit, In- et ecce clantor. Hebraice enira judicium D3ly'aS
crepaliones, pluralis est. dicitur, fflVO iniquitas, np"lX^juslilia, hp\?Vclathoi\
Fit etiam sj Hepsisin sensu, id est, ubi pro multis appellatur. Pu'chre itaque una vel addita vel rautata
unus, vel pro uno multi ponuntur. Pro mullis unus, liltera, sicverborum similitudinem temperavit,,ut pro
ut psalmo sepluagesimo septimo: Itnmhit iu eis dictiontfn3U?abdiceret rBltfDj.et pro_rrp-ffibponeret.
muscamcaninant,el comedileos rana, J>1exterminavit „ npvi.
eos : cummon solumunara ad exterminandos Mgy- '" Scliesisonomaton,id est,.raultitudo nommum.con-
plios muscamv.elranam, sed innumerasimmitteret. junctorum diyerso sono unam rejn significanliura,
Item pro uno roulti, quemadmodum habelur psal- ut Isaifi cap. i: Vw genli peccatiici, populo gravi
mo n: Asliterunt regeslerrw, el ptincipes convenerunt iniquitate, semini nequam,filiis scderulh /Ttem psal-
in unum; reges enim pro Herode, principes pro Pilato mo cv: Peccavimuscum patribus nostiis, injusle egi-
posilos,apostoliintellexerunt, quemadmodumconti- mus, iniquitalcmfecimus.
netur in Aclibus Aposlolorumquarto capite. Paronmn est cumab eisdemlitteris diversa verba
Anadjplosisest congeminalio dictionis, quse in ul- suratintur. Qusenimirum (igura, quod ad posilionem"
tima parte prsecedentis versus, et prima, sequpntis litterarum pertinet, melius in ea Jingua qua scripta
iteralur, yelulihabetur in psalmo cxxi: Sianles erant esl ediiaqiie requiretur. Habemus tamen et in noslra
vedesnoslriin altiis luis, Jerusalem, Jerusalem qum translalione, unde deraus exemplum; diclum est
wdificatur ut civitas. Iiem apud Jeremiam, capite enini in psalmo cxvn; Benedtximus vobh de domo
secundo: Me dereliqueiuntfonlem aqumvivm,etjode- Domini, DettsDominuset illuxit nobis. Et in psalmo
runlsibi cistetnas, cisletnas dissipatas, quw continere xvn: Iiaitlius secundumshniltiudiiiemserpenlis, sicvA
non valeutaquas. asvidis suidw, et oblurantisaures'suas.
Anaphoraest relalio, cum eadem diclio bis saj- D Hommoteleutonsimilis terminalio dicitur, figura
piu-que per principia versuumrepetiiur, quemadmo- - media el postrema versus sive sentehtise
dum habetur psalmoxxvi: Domhms illuminaiiomea, quoties
Eccli. vi'. Meliusesividere
et salus mea, guem limebo? Deminus defensor vilw simili syllaba finiuntur, ut,
quod cupias, quam desiderare quodnescias. Et iterunt
a
mew, quotrepidabo?Et infra: Si consistantadversum slulioium
me casira, non limebitcor meuin. Si exsurgat adver- cap. vu: Meliusest a sapienleconipi, quam
stimme prwlium,in hoc ego sperabo. adulatione decipi. Hac figuia poetse et oratores ssepe
J~iteliam anaphora ut eodem versu, per principia uiunlur. Poelse hoc modo :
sensuum, quemadmodum psalmo xvm. Vex Domini Perviadivisjpatueruntca?rttlaponti.
inuitule, vox Pominiin, magnificcnlia, vox Bomini Oratores vero ita: Ecalus Job, Deo-soli sibique
conjringenliscedres. X"ttsefigura "n Psaluis usitat s- cognilusiti tranquillilate, ud majorem nolitiamferdu-
sima est. cendus, taclus est verbere, itl odqremsuu)um viimm
Hanc quidara epanaphorara vocant. lattlo lalius spargerel, quaninm more aiomalum.me-
Epanalepsisest sermonisin principio versus posili l us cx incensiondfragraret. Quo schemate , ipse qui
in ejusdemfine repetitio, queraadniodum Apotiolus hoc dixit, Leatiro papa Gregorius, ssepissuneUSUJ
m BED.£ YENERABILISOPERGMPARS I. — DIDASCALICAGENUINA. {v0
fuisse reperitur.. Et hujusmodi orationes esse reor, A Hirmos convenientia dicltur, quando series ora-
quas Hieronymusconcinnasrhetorum declamationes tionis tenorem suum nsque ad ultimum servat, nulla
' videlicet alia vel
appellat. causa, vel persona mutata, ut psal-
Homwoptolon,cura in similes sonos exeunt dicta raoLin: Deus, in nominetuo salvumme fac, el csetera,
plurima, qucmadmodumhabetur psalmo xcvn: Can- usque dum ait: Non proposuerunt Deumanle con-
tale, exsultale,et psaltiie. Et Ezechielisdecimooctavo: speclumsuum.Orat enim prophela, ul auxilio Domini
Huod si genuerit filiumlutronem, effundeniemsangui- salvaloris ab hostium insecutione liberetur.
rtem, et paulo post: In monlibuscomedentem,et uxo- Polysyndetonest oratio mullis nexa conjuiiGlio-
rem proximi stti polluenlem,egenumet pauperemcon-
nibus, ut psalmo XL: Domhtusconservet eum, et
tiislantem,rapienlemrapinas, pignus non reddenlem, vivificeteum, el beatum faciat eum, et emundet in
et ad idola levantem oculossuos , abominalionemfa- terra animam
ejus, el non tradal enm in manus ini-
cientem, ad usuram danlem ,el umplius accipientetli, micorum ejus.
nunquid\vilavivet?
Polyptolon est cum diversis casibus variatur ora- Dialyton vel Asyndelonest figura superiori con-
Rom. xi: ex et et traria, carens conjunctionibus,utpsalmo LXV : Jubilale
tio, ut, Quoniam ipso, per ipsum ,
T> omnisterra , psalmum dicilenomini ejus. Dale
in.ipso sunl omnia, ipsi honor et gloria, in smctila sm- Deo, laudi
culorum.lt'>mpsalmo LXVH : NivedealbabuntuiinSel- gloriam ejus. Dicile Deo: Quam terribilia sunt
mon , mons Dei. Mons coagulalus, mons pinguh; ut opera lua, Domine.
quid suspicamhii monles coagulalos? Mvns in quo Sic autem habentur septemdecim schemata divinse
beneplaciiumesl Deo habitare in eo. Scripluroe.

- DE TRGPIS.
FARS SECUNDA.

est dictio translaia a significatione a vobiscor lapideum. Non enim lapis, sed populus
Tropus propria
ad non propriam similitudinem,ornatus necessitalis animam habet.
Hic autem tropus etadDeum fit multifarie. A vo-
ve causa. Suntautem 17567101, qui Laiine modi vel
mores interprelari possunl, numero tredecim, vtde- (] * lucribus, ul: Sub umbra alarum tuarum protege me.
de Sion tugiet. A membris hu-
licet: 1. melaphora."2. katachresis; 5. melalepsis, A feris, ut: Dominus
est
k. metonymia; 5. antonomasia; 6. epitheton; 7. syn- manis, utpsalmoxu ': Quismensus pugilloaquas,
Ab homine inleriore_. ut,
ecdoche; 8. onomatopoeia; 9. periphrasis; 10 hy- etcmlos paimo pondetavit?
sunt : ana- Isai. XL: Inveni DavidfiliumJesse;vhumsecunditmcor
perbaton (species quinque Hyslerologia,
11. meum. A motibus nientis humanse.ul psalmo 11:Tunc
strophe, parenlhess, imesis, synchysis); hyper-
ad eosin ira sua. Et, Genes- vi: Pwnitel me
bole; 12. allegoria (species sunt septem: Eiioneia, loquetur
sar- hominemfecisse.Et. Zachar. vm : Zetatus sum Sion
anliphrash, mnigma, cliarienlhmos, parmmia, xelomagno. El innumera hujusmodi. Arebus insen-
kasmos, astehmos); 13. homoeosis (species sunl
tres : Eikatf, parabole, paradeiqma). sibilibus, ul, Ainosn: Ecce ego sliidebosuper vos,
i. De metaphora. sicttt stridet pluuslrum enusiumJfeno. Qui videlicet
translalio. Hsec tropus et in communi loculione •usiiatissimus est,
Metaphora est rerum verborumque
fil modis quatuor: 1° ab animali ad animal: 2° ab cum dicimus flucluaresegeies, gemmareviles, flori-
inaniniali ad inanimal: 5° ab animali ad inanimal: dam jttventulem, el lacteamcaniliem.
2. De lcatarhresi.
4° ab inanimali ad animal. Ergo :
D Katachresis est abusionominisaut verbi, ad signi-
1* Ab animali ad animal ita fil, ut psalmo 11: ficandam rem qusepropria appellatione deficil. Hsec
Quare fremuerunlgentes?EJ: Dominusquieripuil me aulem a raetaphora diflert, quod illa vocabulum ha-
de oreleenh, et de manuursi. Ilem psalmo cxxxvm: benli largitur, hsec, quia 11011 habelpropiium, alieno
Si sumpseropennas measante lucem.Namethomines utilur, ut parricidam dicimns quioccidetil fratrem,
et bestiseel volucres animam habent. et piscinam qusepisces r.on hahet. Hseeeniu nisi
2° Ab inanimaliad inanimal, ut Zachariseunde- extrinsecus sumerent suum vocabulum,nonhaberent.
cimo: Aperi, Libane, portas tuas. Item psalmo vm: Huic simile est illud : Pone vectesin qualuorangulis
"iii pei-ambuldlsemitas maris. Translatio est enim a mensmper singulos pedes, et sexlum sagumin fronte
tivitate ad montem, et a lerra ad mare, quorum tecii duplicis, et ibi confringit cornuaatcuum. Et, II
jullum animam habet. Paial. iv: Labium illias erat quasi labium calicis, el
3° Ab animali ad inanimal, ut, Amos1: Exsiccalus repnndi lilii. Pedes quippe et frons et tornu el
Kt vcrlex Carmeli.Homines enim, non montes, ver- labium, hominum lantum sunt, et animaniium, non
iicem habent. etiamrerum insensibilium.Quoenomina, si Scriptura
'* Ab inanimaliad animal, ut, Ezech. xi:
Auferam pr,efatis rebus non imposuissel, quod proprium his
1 Hic et infi-aa Beda vel librariis crralum est: verba enira
Quis mensitsest, elc, sunl Isaise, eap. xi..
sequentia vero, InveniDavid, elc, legunlur in Act. apost., cap. MII.
m DE SCHEMATISET TROPIS.
dicerei, non haberet. Ad hunc-tropum pertinct quod A Et: JustumLothopprcsstmi.JTileliamcpitiieionniodis
scriplura est, Joan. \:Est autem Hierosolymis proba- tribus : ab anirao, a corpore, extrinsecus. Siis duo—
lica ptscina; a piscibus enlm nomen acceplt aqua, bus tropisaut \ituperamusaliquem, vel ostendimus,
qusenequaquam propter pisces, sed ad Iavandas (ut vel ornamus.
ferunt) hostias , collectaest, unde Probalice co- 7. De synecdoche.
gnomen sortila est. Zuvex§o;viiest signlficatio pleni intellectus capax,
3. De melalepsi. cura plus minusve pronunllai; aut enim a parle to-
Metalepsisesi diclio gradatim pergens ad id quod' tum ostendil, ut Joan. i : Veibum caro faclum est.
-oslentlit, et ab eo quod procedit id quod sequitur Et, Act. xxvn : Eramus vero ircnave, unversm animsB
insinuans, quemadmodum habelur apud Psalmistam : ducentw septuaginta sex. Aut contra, ut, Joan, xix :
Labores fructuum tuorum mandncabis. Labores enim Ergo propter Parasceven Judmorum, quia juxta etat
posuit pro his quas laborando acquiruntur bonis. monumenlumubiposuerunl Jesum.
Ncenon et illud psa'mi cin : Draco iste quemformasli - S. De mxomatopwia.
ad illudendumei: per draconero diabolus , per dia-
est nomen de sono factum, ut ,„
holum bonus angelus intelligendus ^st, qualis a Deo I 'Ovoy.aTOTzoda
formatus est. R Cor. XIII: Cymbalumthiniens. Et, lsai.'L\in : Quasi
luba exalta vocemtuam. Et, Jerem. IV: Canile luba.
Tt. De melonymia.
El : Nunquid circumdabiscotlum equi hhinitum~?Et;
MtTuvyutVesl quajdam veluli transnominatio, ab Isai. LVI; Rugitus leonis. Et, JobiviVoa; lemnm.Et,
alia significalione ad aham proximitatem translata. Isai. LVI: Canesmuli non valentes latrare.
Hujus sunt multaj species. Per id quod continet id Ad hunc tropum pertinere quidam existimant si-
quod continetur ostendit, per id quod continetur id bilos serpentium,'porcorum slridores, caiterorumque
quod continct, per inventorem id quod inventum est, vocem confusanf animantium, quse et ipsa in Scri-
per inventum invehtorem , per efficientem jd quod pturis sanctis «sepius indita reperitur.
efficilur, per id quod efficitur efficientem. Per id quod 9. De periphrasi.
continel id quodcoittinelur, ut, Genes. xxiv: Effun-
dens hydriam in eanalibus ; aut contra, Accipetilteias Xtspifpao-tsest circumloeutio , quse fit aut ut bre-
tuas; neque eiiim hydria effundebatur, sed quod in vitatem splendide describat et producat, aut foediu-
ea conlinebatur; neciilterse in manus , sed charla lem circuitu evitet. Splendide producta verilas, ut,
:
quse litleras continet assumitur. Et iterum : Dimilie II Cor. v Scimus quoniamsi teireslris domus nostra
eam, et vadat, el aspicietis. Non enim arca, sed plaus- hujus habitationh dtssolvatur, quod mdificationemIta,-
trum quo continebalur aqua, vel boves quiducebant G beamusex Deo, domumnon manu faclam, mletnam in
p'austrum, ire poterant. Hoeeetper eflicientem id cmlis. Fceditatem circuilu evitans, ut, Rom. i: Nam
qtiod lit, et, e contra, per hoc quod fit efficientera feminw eorum immutaverunt natui alem usum, in eum
designat. usum, qui esl conlra naluram; simUiter auteni et
8. De anionomasia masculL, relicto naturali usu, et cselera. .
10. De hyperbalo.
AvTovoftwo-tK est significatio vlee nominis posita :
ex accidenttbus, \idelicet, propiiam significat perso- 'ynipSvzov est transcensio qusedam, verborum
sunt quinque, vide-
nam ; quse tribus fit modis : ab animo, a corpore, ordinem turbans. Hujus species
licel: Hyslerologia, anastrophe, parenlhesis, tmesis,
extrinsecus. Ab animo,"ut, Isai. xr: Nunquid non tu
synchysis.
jjercussisli superbum? A corpore, ut,"I Reg. xvn: De hysterologia. Hystorologia, va-T-polayiayel
Vir spurius aiiiiudinis sex cubiloium el palmo. Ab
vo-ttpovirpoTEfov,est sentenlia cum ordo verbis mu<
elatioiieenimanimidiabqlushlcinlelligilursuperbus. xxm : Ihc accipiet benedictio-
A quanlitate corporis, Gclialh gigas significalur. tatur, ut, psalmo
nem a Domino, et miseiicqrdiam a Deo salutari suo ;
Extriasecus quss sumuntur in plures species divi- enim Dominus miserando juslificare solet im-
duntur. Descendunt enim a genere, ul: Nunquid i0 prius
omnibus vobisdabil fitius Isai agrum ? A loco, ut: pium, et sic poslea benedicendo coronat justura.
De anastrophe. Anaslrophe est verborum lantura
Auclorem sediiionh sectm Nazarwoium. Ab actu,
:
Matth. xxvi: Qui aulem trddidtt eum, dedtt eis signum prseposlerus ordo, quemadmodum habelur Job v
dicens. Ab evenlu, ul, Joan. xtx: Dtscipulusille quem Quam ob tem ego deptecabor Dominum, pio ob quam
rem.
diligebat Jesus. Per huitc tropum aliquolies et Db- De parenlhesi r.irenthesis auiera esl interposila
mlnus ipse demonstratur : a genere,uf, Matlh. xxi:
Osanna filto David; a loco, ut: Qui sedes super che- raiiocinatio divtssesententiaj. Quemadmodum est et
mbin apparet; ab aclu, quemadmodum habetur Job illud Aposloh, Galal. n : Qui enim operatas estPe-
~\n : Peuaii, quid faciam ttbi, o custos homtnuml tto {in apostolutucircumchionh) operatus est el utihi
inler genles. Et cum cognovissentgraliam (quw mt/ii
6. De epilltelo. dala est) Jacobus et Cephaset Joannes, dextras dede-
'EOTGS-OV est proepesita dictio pronomini. Nam luntmild el Batnabm socielatis.
antonomasia vlcenrnominis sustinet, e>hheton nun- De tmesi. Tmesis est simplkis verbi seclio, aut
,qucin est s nenomine, ul, Ecch. \LV; DilectusDeoet unius compositi, una dictione vel pluribus interjeetis,
hsr.tihibusMoscs.Et: Miseticors etniiseralor Domintts. Iloeespecieslicet in sacra Scriptura facile fF. non fa»
183 BED& VENERABILISOPERUM PARS I. — DIDASCALICAGENUINU
cilel inveniatur, tamen habeturin Christiano poeta, A * te sonitus solii volantis. El, Thren. iv : Dcttigraia ett
uf est: super carbonemfacies eorum.
Hiero quemgenuil SnlymisDa\idtcaproles- 12. De allegoria.
Hoc est Jerusalem.
De synchysi. Synchysis est hyperbaton ex omni Allegoria esl tropus quo.aliud^signittcatur quam
parle confusum. Psahno LXVII: Si dormiatis inter dicitur, ut, Joan. iv : Levnteoculos veslros, et videle
medioscleros pennmcolumbmdeargentalm, el posle- regiones, quia albm sunt jam ad messem. Hoc esl,
riora dorsi ejus in specie auri. Prius enim-hic, ut intelUgile,qtda poputi sunl jamparati ad credendum.
Augustinus ait, quserendus est ordo veiborum, quo- IIujus species mullsesunt, exquibus eminentseplem:
modo finiatur sententia, quse utique pendet, et di- Eironeia, antiphrasis, ajnigma, chaiienlismos, pa-
citur Si dormialis; deinde incerium est ulrum Itm roemia, sarLasmos, asteismos.
pennm,an, o vos pennm, ut ad ipsas pennas loqui De eironeia. Eironeia est tropus per contrarium
videatur; utrum ergo verbis qtioeprsecesserunt finia- quod conatur ostendens, ut: Clamate voce majore,
tur isia senleoOa, ul sit ardo ; Dondnus.diibUver- Deus csi enim Bital, el forsilan loquilur, aul in diicr-
bum evangelizaniibusvirtule multa, si dortniuiisinisr sciio esl,~aut in itinere, aut dormit, ut excitetur*
medios cleios, o vos pennmcolumbwdeargcnlatm, an B 1 Hanc enim nisi gravitas-pronuntiationis adjuverit,
his qtisc sequuntiir,~utordo sit: Si dormialh inler iiie- confiteri videbilur quod negare contendit.
dios cleios , pennm.cotumbmdeargenlatm nive dealba- De antiphrusi. Anliphrasis est unius verbi ironia ,
buntur ht Selmon , id esl, ipsmpennw dealbabuntur, ut, Matllu xxvi: Amice, ad q-dd venhli ? Inter iro-
si dormiatis inler medioscleros , ut illis hoc dicerc niam et anliphrasin hoc distat, quod ironia pronun-
intelligalur qui speciei domus tanquam spolia divi- lialione sola indical quod in elljgi vu't. Aniiphrasis
dun'ur, id esl : Si dotmialis ittier medios cleros, a vero, non voce pronuntiantis sigmfical conlrarium,
vos qui dividhnini specieidomus per manifeslalionem sed-suis tanium verbis, quorum es>torigo contraria.
sphilus ad udlitatem (ut alii qiddem delur per sphi- De mtdgmate.JEnigma esl obscura sentenlia per
tttm sertno sapienlim, ulii seitno scieniim secundum occultam simililudittem rertim, ut, psalmo LXVII:
eumdemspitilum, alii fides, ald genera linguarum, in Pennm columbmdeatgenlatm, el posleriora dorsi ejus
eodetn spirilu, elc); si ergo vos dormiath inler me- in specie auri : cum significet eloquia Scripturse spi-
chos cleios,tunc pennm columbmdeargeniatm, nive nlualis divino lumine plena, sensum vero ejus inte-
dealbabunlur in Setman. Polest et sic inlelligi : Si riorem majori ccelestissapieniiajgraliareiulgentem;
vos pennm columbm deargenlalm dormiatis inter me- vel certe vitam sanctse Ecclesise prsesentera vir-
dtos cleios, nhe deatbabuniurin Selmon, ut subin- C tuluin pennis gaudentem, fuluram autem, quse in
lelliganlur homines, qtfi per graliam remissionem cojlis est, aelerna cum Domino claritale fruituram.
acGipiunt peccatorum. Unde etiam de ipsa Ecclesia Decltarienlhmo. Gharienlistnosesl tropus quo_du-
dicitur, Cant. vni : Qum est ista qum ascenditdeal- ra dictu gralius proferunlur, ut, Genes. xxix:A"oH«e
baia? Promissio quippe Dei tenetur per prophetam pro Racltel servivi iibi ? quare autem hnposuisli mi-
Isaiam, cap. i, dicentem : Si fuetint peccata vestta hi ? uno enim levissimo impositionis verbo injuriam
tanquam vhwniceum, sicut nivem dealbabo.Potest et quam patiebatur gravissimam lemperantius loquens
sic intelligi, utin eo quod dicium esi, Peniimcolum- signifieavit.
bm deargentalw,subaudiatur erilis, utisle sit sensus: De parwinia. Paroemia est accomraodatum rebus
Vos qui tanqudm spoha speciei domus dividtmini,si! temporibusque pioverbium, ut, II Pet. n : Ca«is re-
dormiatis iniermedios cleros, pennmcolumbmdeatgen- veisus ad vomitum suum, et, lReg. x : Num et Saul
talm etilis, id esl, in altiora elevubhnini,compagini, inler pi-ophelas?Quorum unum, cum quemlibet post
lamen Ecclesice cohcerenles.Nullam quippe aliami actam pcenilenliam ad vilia relabi dicimus, allero
melius hic intelltgi puto columbam deargentam quami tunc utmiur, cum indoctum quemque offiuum dor
illam de qua dictum esl, Cant. vi : Vtta est columbai cendi assuraere, vel aliud quid artis, quam non di-
juea."Deargenlata est aulem, quia divinis eloquiis eslLD dicil, sibimet usurpare \iderimus. Ilic tropus adeo
erudita : Eloquia namque Domini, alio loco, eloquias late palet, ut liber Salomonis, quem nos, secundum
casta dicunlur. psalmo xi : Aigenlum igne examina- Htbrseos, Parabolas dicimus, apud Graecos ex eo
tiim, leira purgalum septuplum. Magnum itaque estt noiuen Paroe.nioruro, hoc est, Proverbiorum, ac-
bonum dormire inter medios'cleros, quos nonnuliii ceperit.
tluo Testamenta essa voluerunl, ut dormire sit lnter De saicasmo.Sarcasmus est'plena odio hostilisque
duos^mediuscleros, in eorum Teslamenlorumaucto- ii risio, ut, Matlh. xxvn : Alios salvosfecit, seipsum
ritate requiescere, id est, utriusquc Testamenti les- non peiesl^salvdinfacete. Si tex Israel est, discendat
timoniis acquiescere, ut quando aliquis ex his pro- nunc de ciuce, et ct^datnusei.
ferlur et proh^tur, omnis inlentio pacilica quieteJ De usieismo.Asteismus est tropus multiplex, nu-
fir.ialur. roerosseque virlulis : nam eo-Tuo-pbsputatur quid-
11. Be hypeibole. quid dictum simplicitate rusiica caret, et satis faceta
Hyperbole est diciio fidem exceden^, augendi mi- urbanilate expolitum est", ut: Uliuam ubscinduntur
nuendive causa. Augendi, ut, II Reg. l : Aqniliscmli i qui vosjcontitrbanl. Nolandum sane quod allegoria
veio ioies, kenibus foitioies. Minuendi, ul; Tenebii' ahquaudo-fdctis, aliquando' verbis laniummodo fit
_S5 DE SCUEMATISET IROPIS.-
Factis quidem, ul scriptum est: Quoniam Abiaham A . ria simul et mysticus de Clnisto vel Ecclesia sensus,
duos fiiios kabuil, unum de ancilla, et unum de li- et tropologia, etanagoge, liguraliter intimatur, ut :
bera, qum sunt duo Teslamenta , ut Apo&tolus ex-'' - templum Domini,juxta historiam, domus quam eedi-
ponrt. Yerbis autem soluramodo, ut, Isai. xi: Egre- UcavilSalomon; juxta allegoriam, corpus dominicura,
dietur virga de radice Jesse, el fios de radice ejus dequo ait, Joan.ji: Sotvite lemplumItec, et in iribus
ascendet, quo significatur de stjrpe David per vir- diebus excilabo illud, si\e Ecclesia ejus, cui dicitur:
glneih Mariam Dominum Salvalorum fuisse nascitti- Templumenim Deisanclumesl, qmd eslh vos; per tro-
rurn. Aliquando factis sirauf et verbis una eademque pologiam, quisquefideliuin, quibus dicitur.lCor. I.I:
res allegorice signilicatur : faclis quioein, utGe- An nescith quia corpora vestra templum est Spiritus
nes. xxxvn : Vendiderunt 'Joseph Jsmaeltlis triginta sancti, qui in vobis est? per anagogen, superni gau-
argenteis; verbis vero, ut, Zachar. xi: Appenderunt dii mansiones, cui aspiiabat qui ait : Reaii qui habi-
mercedem meam triginla argenteis. Item faclis, ut, -lant in domo lua, Domine, in smculumsmcuh lauda-
I Reg. xvi: Erat aulem David lufus, et pulclter as- bunt le. Simili modo quod dicltur psalmo CXLVII .
peclu, ei unxiteum Samnelin medto fialrum suorum; Lauda, Jeiusalem,Dominttm, lauda Deum tuum,Sioh:
verbis, ut, Cant/iv : Dileclus meus candidus-el ntbi- , quoniamconforlavitseras porlarum tuarum, benedixit
cundus, eleclus ex millibus, quod utrumque mjstice B fiUh mis in te;"de civibus terrense .lerusalem, de Ec-
significat, mediatorem Dei et hominum, deporum clesia Chrisli, de^anima quoque electa, de patria
quidem sapientia et virtute, sed sui fuisse sanguinis coelesti, juxla historiam, juxla' allegoriam, _uxla
eftusione roseum, eumdemque unclum a Deo Patre tropologiam , juxta anagogen, recte potest accipi.
oleo Isetifise, prse consorfibus suis. Item allegoria Juxta allegoriam de Eeclesia, -diximus, sequentes
verbi, sive operis, aliquando hisloricam rem,ali- exemplum doclissimitraclatoris Gregorii, qui in libris
quando typicam, aliquando tropologicam, id estr, Moralibus, ea quse de Christo sive Ecclesia per figu-
moralem rationem, aliquando anagogen, hoc est, ram dicta^ sive facta inlerpretabantur, allegoriain
sensum ad snperiora ducentem, figurate denuntiat. proprie nuncupare solebat.
Per historiamnamque historia fiyuratur, cum factura -•' _ 13. De Itomwosi.
primorum sex sive septem dierum, totidem sseculi Homoeosisest>minus notse rei per similitudinem
hujus comparatur setatibus. Per verbum hisloria, ejus quae magis nota est demonstratio; hujus spe-
dum hoc quod dicit Jacob patriarcha, Genes. XLIX: cies sunt tres, eicon, pai-abole, paradeigma.
Cuiulus leonh Juda, ad prmdum,fili mi, ascendistt, De eicon. Eicon est personarura inter se, vel eo-
etcseiera, de regno ac victoriis David inlelligttur, _ rum quse"personisaccidunt, coinparatio, ut, Joan. j:
Per verbum, spiritualis de Chriito, sive Ecclesia , Vidimusgloiiam ejus, gloriamquasi Unigenitia palie;
seiisus, cum idem seraio patriarchse de dominica el, Luc. xx : Neque nubent, neque ducsnt uxores,
passione ac resurrectione fideliler accipitur. Item neque enim ullra mori poterunl, wquales enim angelis
allegoria Tacla, tropologieam, hoc est, moralem erunl.
perfectionem designat, ut, Genes. xxxvn, tunica ta- De parabole. Parabole est rerum genere dissimi-
laris et polymita quam Jacob patriarcha filio suo lium comparalio, ul, Maltb. xm-.Simde est regtmm
Joseph fecit, yariarum virtutum gratiam, qua nos cmlorumgrano sinapis; et, Joan. Jii: Sicut Moyses
Deus Pater usque arLlermlnum vitse nostraa semper exallavit serpenlem in desetlo, ita exaitari oporlet Fi-
indui prsecepit et donat, insinuat. Allegoria verbi iium Itominis.
eamdem morum perlectionem siguificat, ut: Sinl De jiaradeigmate. Paiadeigma est prsepositio, sive
lumbivestti prwcincli, ellucernm urdentes, etcselera. enarratio exempli exhortantis aut deterrentis. Ex-
Allegoria facti, anagogicum, hoe est, ad superiora hortantis, ut, Jac. v : Elias homo etat ^imilis no-
ducentem sensum exprimit, ut: SeptimusAtb Adam bis, passibilis, el orulionem 01avit ut nen plue-
Enoch translaius esl de rnundo. Sahbatum futursebea- ret super tertaiitj elnon pluit annis iiibus, et mensibus
fuudinis, quse posl operaliona sseculi hujus, quse sex n sex; et, Mallh. vi: Respicite volalilia cceli, quoniam
setatibus pera^itur, -electisin iiije servatur, figurate non seruni, nequemetunl, nequecongregant in horiea,
prajsignat.-AUegoriaverbi, eadem vilse coele^tisgau- etputer vesler cmlesth pascit illa Deterrentis, ut,
dia demoitstrat, ut, Matth. xxiv : Ubicunque fuerit Mattb. xxiv : Ii'a horu qui fuerit intecto, et vasa
corpus, illic cangtegabunlur el aquilm, quia ubi me- ejus in domo, non descendat tollere illa; el qui in
dialor Dei et hominum est-corpore, ibi nimirum et agro, similiiei non redeat relro. Memoresestote uxo-
nune sublevalsead coelosanimse, ei, celebrala gloria tis Loih.
resurrectionis. colligentur eliam corpora-juslorum. Et sic habentur tredecim- generales tropi sacna
Nojinunquamin una eaderaqtie re, vel \erbo, hi.to- Scrij,tu:aj.
187 BEDiE VENERABILISOPERHM PARS I. - DIDASCALICAGEN INA. 188.

DE NATURA RERUM LIBER.

' PRJEFATIO. A_ in Yerbi Dei dispensalione non facta, sed ceterna


"
Naturas rerum varias, labentis et sevi sunt : qui nos, apcslolo tesle, ante tempora ssceu-
» Perslrinxi litulis, tempora lata, citis, laria prsedeslinavit in regnura; secundo, quod in
Beda Deifamulus; lu fixa,obsecro, perennem, maleria infornii pariler elementa mundi facla sint,
Qui legis astra, super mente tuere diem, ubi qui vivit in selernum creavit oinnia simul; ler-
CAPGT PRIMUM. tio, quod eadem maieries, secundum causas siroul
De quadrifario Dei opere. creatas non jam simul, sed dislinclione sex ^irinio-
Operatio divina , quje ssecula creavit et guberna~t, rum dierum in coelestem terrestremque crealurara
quadriformi ralione dislinguilur : primo, quod haec formatur; quarlo, quodex ejusdera creatursesemini-
YARIANTESLECTIONES.
A, B, C, Codices designant Mstosqui in RibliothecaNalion. Paris. servantur. Ii numerantur in Catalago
Sotb. 1827, S. Germ. &89,et 5259.
1 B. omillit. * C, Peisttinxit. ' A., testante.
GLOSSJE ET SCIIOLIA.
ra^rATio. id est, intellectus rationecl discretione. Fixa, scili-
cet illa mente. Super astt a, id est, super coelos, ubi
Ij*c HTIAUCT.GLOSS,E. —Glossa, Grajca interpre- astra sunt, de qutbus in hoc opusculo Deo auxihanle
laiione, lingusesortilur nomen. Hanc philosophi ad- dispiitabimits.
vctbium dicunt, quse vocem illam, de cujus proprie- JOANNISNOV. SCHOLU. — Nalurctsrerum. Distichon
et R
tate requiritur, uno singulari verbodesignal. Quid ]" hoc in exeraplari scripto et satis veieri usque ad
enimillud sil, in uno verbo positumdeclarat, ut :Con- teirastichon productum fuit, adjeciis his duobus :
ticescere est tacrre; itetn : Laiu->haurit aperluni. BedaDei famulus,tu fixa, ohsecro,perennem,
Haurit, percutil; itein cum teiminuni diciraus finem, (Jui legts lala, super mettie tttere diem.
aut populatas inlerpretamur esse vastaias; et oinnino
cum nnius verbi rem vetbo uno manifeslamus. Qitajab alio quopiam adjecla videntur; fiiit en'm
Versus Redm presbyteti. — Nominaius versus ab Beda versilicalor tolerabilis , ut planum fecit iu
eo quod iluat, se-eque ipse cireumeal Yersus proprie opere quod hexamelris veraibus composuit de Yila
dicitur a vcrtendo, qtna cdnveili polest, id est, ut id Gutberti. CAPUT PltlMUM.
quod habet in fine, habeal in medio, et e conlra, ut —
BEiDcrnRTiGLOSSX. Operaiio divina, attm se-
est : Corhu.i velalarum, vertimus antemnarum, cor-
ima velataruin. Yel ideo dicilur versus, quia a fine cttla creavitsoecula et gubernal. Dnobus modis dieitur Deus
manus scribenlis, ad inilium converiilur : gubernare , vel conservando facta,vdper
sueces-iones reparando.
Arma \irumqiie cano,Trojajqtuprinntsalioris. non facla. Dispensatio el consiiium
Dispensaiione
Naluras retumvatias labenth el mvi. Quidquidest Dei, el arsipse Deus est, quia inco prjeler seipsum
sive visibile, sive invisibile, jsensihileseu intclhgibile, nihil esse potest.
creans sive cre.itum, nalura dicilur. Ergo generale jEtetna suni. Proinde omnia, que ab ipso facta
nonidn est natura omnium retum, et earum qune Sunt per dispositionemajterna stint, sicut et ille icter-
sunt, et earum quse non sunt. Illa aule-n non esse _ nus e-Xet tunc Deus «unl. Ut enim bealus Augusti-
diciinlur, quae nec sentiri nec intelligi possunt,~sed'" nus dicit : Aliter^sunt ea quje sub eo facta suit,
quod ila sunt, ut omnem cognilionem corpons et aliter ea quaj in Dco Uint, Deus videlicet in dhpo-
nient'S transcendant. Duobus narnque modis naiura sitione existendo, unde omnia qujasunt, Deussunl.
dicitur. Detts ilaqtte nalura diciiur, quod cuncla Palcr usqtte tiunc. Quis explicet verbis quomodo
nasci facial. Omnis etiam crealura natura vocattir, Deus el quielus operettir. et operans quiescat, in eo,
eo quod nascaiur. Retum, id esi, causarum creatj- quod Deus die septimo requievit : ipsum Dominum
rum, visibiiiumsciltcelet invisibiltum. Varias, id eut, el Salvatorem noslrum Jesum Cbristuin, qui hsec
Jisversasct miiltifilices, ac dissimiles,veluti in mundo loquebalur, et dicebat : Pater metis usqtte modo
h.ilienlur. Labenlh, id est, decurreiilis et deficienlis. operatur, et ego operor, maraum sacraniPntum si-
Mvt, el&v Gi'sece, Latine sseculum; hinc sfcvum gnifuavil, quia eiDominus Jesus uliqne Deus. Ipse
dtcilur sscculum. esl enim veibum Domini, quia in principjo erat \er-
Peisiiinxi,\(i est,breviterscripsi.Perslringerepro- bum, et non qtialecunque verbum; sed Deus erat
prieesl, siriclim narrandoabbreviare. Ttlulis.Tanlas verbuni, et omnia per ipsttm facla. Operatus est
autem dicitur a Titane, id est, sole, quia sicul sol sua Pater lucem, sed dixit ut lieiet lu\. Si dixit, verbo
prsesentia munduin illuminat, ila et tittilus sequen- operatus est. Yeibtim ejus ego eram, ogo sum. Per
tem paginam illttstrat; nani si titnlttm £-onl's erase- me factus csi niundusm illis operibus; perine regi-
ris, muia paghia remanpbit, ut aitquidam. «Titulum tur mundus in islis openbus. Pater meus el liinc
frontis erade, ut muta sil pagina. > Tempmalatu, id operatus e^t. cutn fecit mundum, et usqne nunc
e«t, ampla. Cilis , id esi, Orevibus. Ttlulis, id est, operaiur^ cum regil. Operatur ergo Deus non no\a"
proifiliunculis ita inchoantibus : De quadnlario Dei j) creando, sed creala gubernamio. Fueiuni quidem
opere, etc. in pr.esentia Dei, antpquam fuisseut creaia; sed
Beda. Subaudilur Ego. Dei famulus, id est, servut. setetna sunt, ante onine \idelicel temptis, et ania
Qui legis, scilieet meum Jibrum. Ptr aposlrophen aliquam creaiionem. Ante mundicrcationem qtiidem
alloquitur lectorem. Obsecro, scdicel te, o leclor. lempus fuii, sed non tile qualenunc est, quia nulla
Tuere, id est, contempJare. Petennem dtem, id est, lunt' erat vicissitudo diei el nociis.
pei peluam lucem, Deum videlicet, qui est dies seter- Isc. Auit. GLOSS^;."—Opetaliodivina, quw sm-
nus ante omnem diem, et omni sole lucidior. Mente, culacreaiil et gubcntat. Duobusmndis dicitur Detis
189 - , DE NATLRA RERFJM. - 190
bus et primordialibus causis totius sseculilempus nafu- A coelum, terra, angeli, aer, et aqua denihilo. Dieau-
rali cursu peragitur, ubi Pater nsque nunc opera- , tem primo lux facta est, et ipsa de nihilo; secundo,
lur et Fdius, ubi etiam corvos pascit, et lilia vestit firraamentum in Tnedio aquaruni; tertio, species
DPUS. maris et terraj, cum eis qiiseJerraj radicilus inhse-
CAPUT II. , rent; quarto, luminaria coeli de lumine primo die
De mundi foimaiione. facto ; quinto, nataiilia et volatilia de aquis; sexto,
In ipso quidera principio conditionis facta sunt reliqua aniraalia de terra, et homo * quidem carna
VARIANTESLECTIONES.
A, B, C, catne quidem.
GLOSSJE ET SCHOLU.
gnbernare ssecnla, vel conservando facla , vel per herbam, et qui dat jumentis escam suam, et pullis
siicce^sionesreparando. Quadriforroi ralione, id est, corvorum invocantibusse. Piima ijijtur crealio facta
qtiadnpaitito inlellectu. In Veibi, id est, Filii Dei e<4ab seterno; secunda momento; lerlia spatio sex
dispensalione, id e-t, disposilione et providenlia. dierum; qtiarla cst quotidiana durans usnue ad con-
Non facla/\'d est, non lemporalia sunt. Fuerunt qui- summationem sseculi. Disputanliir bse quscsiiones
djitn ln praesenlia Det anlequam fuissent creata : sed passim a saeris interpretibus, et a beato Auguslinoi,
tsterna sunt, ante omnejvidelicet tempu=,-et anle B libro lx de Civilate Dei, a Pelro Lombardo n Sen-
aliqiiam.creationfm. Anle mundi crealionem tempns tent., disiinct. Jl, a divo Thoraa et ahis.,
qtiidem fuit, sed non tale, quale nunc est: quia nulla- Ante tentpota swcuiaria. Tempus sseculare, quod
vicissitudo diei et nociis. Anle swculaiia tempora, ev cceli ac slellarum circumaclu observatur; aliud
id est, ailte constitulionem mundi. Infonni mateiia, est tetnpus ante_sseculare sine ulla permtilatione
idest, confusa, ubi coeltmiet terra necdum habebant sempileina duralio ; itl vbcant philosophi a sempi-
formas el species suas. F.lemenlamundi, id est terra termfate aluva. Yide Aristolelem, de ccelo, vol. I,
ei aqua, ignis et aer. , c. 9.
' JOAN. —
Nov. SCUOLIA. Opeiafio dirina. Orditur ^.— CAPOT ii.
"
Beda a mundi generalione ; jam enim in confesso est BniD.GLOSSJE. In ipso quidemptincipio. In ipso
mundum ebse s Deo creatum, ut pnmo Geneseos quidem pnncipio, xx Kalendarum Apriliiiiu, in pri-
Ecriplum est : In principio creavit Deus coelum et ma parte Arietis , quia Aries triginta partes babet.
leriain. Verum in theologicis disceplaiionibus quseri ln sex enim piimis parlibus ipsius,. loius mundus
so^et de temporis diiraiione, id est, quantum tempo- faclus est. Sed qusenlur qualis lux erat, antequam
ris Deus occupalus in producendo fuerit; nam cx iaclns esset sol. Sic dicunt: Sine calore eral, id e*t,
Geneseos principio modo momentaJieum iuisse in- blanda, pertingens ab Oriente ad Oecasum, ab Aqui-
telligilur, id esl, facla esse onmia uno temporis mo- lone ad Austrum, quselux poslea converta esl in Ju-
menlo, modo creationis duratio dieitur fuisse cem soli«.
Kap.zTpo;.Ne igitur videatur pugna esse in sacris, Cwlum, lerra, angeli. Coelum hic spirilale intelli-
enumerat hic Beda quatuor species operaiionis, qui- ,C gere debemus, quo continentur angeli, quod utiquejti
bus mundus dicitur esse faclus. Prima quidem est principio faclum est de uibilo ante omnem diem.
qtiam Deus ab selerno (ut sic, dicam) concepit. Nam Hoc autem ccelum, quod est firmamentum, secundo
theologt aiunt hsereticura esse staiuere in Deono- die de aquis factum est; supeiius autem coelum ideu
vnm aliquod Jaciendi consilium ; si enttn quod opti- spirilale \ocalur, qnia spiriluales continet creaturas,
muni est po^terius concepisset, nescivisse eum Id de quo tanluni legnniis, quod factum sit vel est.
ante, aut noluisse sequeretur , quorum In Deum Lux facta est. Lux" quse primo die facta est, non
netittum eadere potest, aut optima quse sint non aded clara erat, sicut nunc isla est, quia aquis omnia
videre, aut nolle facere; itaque a principio sjeculo- repleta erant, quatnvis minus deniis et subtilissimis;
mm, id est, ah xlerno, creaiio mundi in mente di- eL ipsa lux de nibilo, id est, de nulla maleria ; JIOII
vina fuii. De hoc conceptu loquilur Joannes ih exor- enim secundum causam, sed secundum materiam :
dio Evangelii sui : In pnncipio erai Yeibum, etc; et nam quod ex Deo est, ex nihtlo non est. Non enim
Apostolus ad Ephesios : Qui nos unte temporapt w- inatenam habuitDeusaliam,nisiseipsum, etideo ex
desiinavit in legnum. Secunda creatio qtia Deus nihilo esse non possunt.
(cumjamjam oihis nasciturus eral) nno momento'ex ^Firmamentum. Firmamentum est, ubi signa vide-
nilulo creavit matenam informeni, id est, siham mus. Sustinet enim supenores aquas; el ett frigidsb
quamdain "omnium rerum, quae poslea per forma- naturse, quia quantum distal sol a terris, tantum
rum applicalionem formarenlur : hanc informem distat firmamentum a sole, et ideo glacialis nalurse
maleriam, in qua adhuc nullius rei, nec arboris, esl.
ncc hominis species fuit, genliles philosophi nega- n In medio aquarum. In medio aquarum dicit, qiiia
bant esse factam, sed fuisse ab seterno pulabant, **ex omni parte Iirmauicnliaquse,sursuniscilicel etdeor-
vocabantque silyam liujusmodi Chaos, quod rerum sum. HJS aquas supenoies niulli dicunt cecidisse
omnium confusam maleriam significat. De hac crea- ad diluvinm faciendnm. Sed Angusiinus interrogat
tione sic scnplum est: Qui vivit in mternnmcreavil quid eralfactum deisio «tere. Namquanfum elonga-
omniasimut, id est, rerum wnninm iuatenam. Ter- tur aer a terra, tantura elongalum fuit diluviuni
-tia creaiio estqua Deusex illo Chao forraas et facies 'usque ad lunam, id e=t, cenlum viginti qmnque roil-
rerum inchoabat atque produxit, ut coeli, teirarum, lia sladiorum; atque inde facilius iniellujjlur stcun-
mariuni, aiborutn, anhnaliiim, quaj operalio lempo- dum Auguslinuin de lumine, quod factura est in
ralisfmt, el.atlesianteScrip uta,sex dierutn. Quarta ptincipio. Quod lumen non erat tanlse claritatis sicut
operaito, qua Deus quolidie mundum conservat, po^t creationem sohs et lunse, sed speciem aurorse
vjvificai et gnbernat; falsa enim quorumdam philo- habebai, sicut ante solis ortum, quia dicit-islum
sophurum sententia est, exisiimanlium hunc lemere aerera conversum fuisse in nquaiii, et iterum po't
ct nulia poteslate Dei conservaii el rcgi : ex hac annum aqua conversa estin aeietn. Nam atr et aqtia
operaii«n'j antmalia^aiia ex aliis nascuntur, lerra ex sitnul fieri non possunt, nec habuit aer Incum, in
se produxit arbores, semina fn agris condita ctim quo fttissel, quandiu diluvium erai, et nulla aqm
fenore redeuiit^ product igitur"Deus quolidienovas vel lempestas supra lunam polest fieri, sed inlra
tyusdem generis ros." De hac-' conscriptum -est m lunam fitint semper. i
psalino cxxvi : Qui opei-il c&lum'nubibus , et parjal Anhna vero. Quando angpli creati sunt. lunc ft
tet-wpluviam. Qui producilin montibussfenuin^et anima Eecunduniquosdam. Beatusaulcm Auguslinus
191 BED.E "ENERABILIS OPERUMPARS L — DFDASCALICA GENtliNA. 182
de terra, anima vero de nijiilo creatus; qui in para- A CAPGT.IIl.
diso, quem Dominusa principio plantaveral, consti- Quid sil mundtts.
luitur; septimo Dorainus requie\it, non a creaturse Mundus est universitas 2 oipnis, qua? constat cs
gubernatione, cum in ipso vivamus, ' moveamur, et ccelo et terra, qualuor elementis in speciem orbis
simu«, sed a novsesubstanlisecrealione. absoluti globata : igne, quo sidera lucenl; aere, quo
VAUIANTESLECTIONES.
1 A, B, C, etmoveamur. * A, omius creatuim.
GLOSSiE ET SCHOLFA.
et Hieronymus nilnl temere de amma alhrmare Qunn paradtso, quemdJomtnusa principio plun-
conati sunt, sed ingeniose Se ignorare dtxerunt unde laverut, constiluilur. Natus est homo in agro Damas-
iiat vel quando ad corpus veniat, uirum tempore1 ceno, nnde-translalus est in paradisum. Ait autera
coneeptionis, an alio qtiolibet lempore. Philosophi Beda, Dominuniante hominemcondidisse paradisum,
tamen m»)i.ysvso-itzv dicebant fieri, id est, ileratam qui horli erant voluplaiis, destinati hutrianis rebus :
generationem, illud sentire volent^s, quod ab alio in ubi autem paradisus sil, dKpulalur a theologis per
alium transiret, velquod anima ex anima, velmi varias senlenlias; plerique autem di^cedunl in illam
caro ex carne, descendat. Horum nonnulli dicebant senienliam, ut exisliment universum locum de para-
eam prseparalam esse, earaque in ipsa conceptione diso senigmaticws-intelligendum,nec esse almdquara
dari, vel alio quohbet lempore. Nos vero veraciter de g hunc mundum. Quemadmodumenim gentiles appel-
nihilo esse ciedere debemus, quanquam tempus lant mundum domicilium eltenipluinquoddam deo-
desliuaiionis illius ignoremus, hoc solum Deo relin- rum, ab inexplicabih pulchriiudine sunniise venera-
^juentes. Quseiilur utrum anima una creala est in lionis opificium; iia in sacris itilerligendum locum
sexto die, an multse; sed aperta qucestioest. Si enini voluptatis hunc nundum, cujus absoluta elegantia,
unus homo creatus est, quare non et una anima ? qua nihi! ornatius excogiiari polest, in quo ornatu
Et sicnt_omniacorpora hoininum^tb illo uno homine menshominis nalurse varietatem admtrans, voiuptale
deduclasuni, utScriptura dicit, inquo omnes-pecca- expleri nequit. Nam lontem illum ex quo fluunt
vimus; quare non et animsededucuntur similiter ab qualuor flumina iiilerpreianlur Ooeantim, unde ut
ipsa una anima ? Ex hoc intelligitur eliam illud Homero etiara p'acuit, omnium anmium et fontium
semen, quindo immitlitur, animam habere. Anima cursus vim et miiium sttmunt. Nara qnomodo intel-~
nostra ad imaginem Dei creata est, in qua non exi- hgi possit ex paradisi fonte Nilum et Eupliralcm et
gua nostri-portio , sed totius universitatis subslantia Gangetnvenii e, nisi perparadisum iutelligamus hunc
est, quse pr.icul dubio bbeia esi, et diffusiscogitatio- miindum, fontem iilum mare, quod occultismeatibus
nibus atque consiliis huc atque tlluc vagalur, et con- sublerraneis longe laleqtte infusura omnibus flumi-
siderando spectat omnia. Esi igilur ad imaginem nibus humorem suppeditat. Hsec quoniam obiter
Dei, quse non corporea ajslimatur, sed menlis vigore mihi in mentein veniunt sic postti, non ut cerlum
absenles videt, trans mariaabil, transcurntappeiilu, in rebus extra meam professionem positis, ahquid
scrutatur occulla, hue atque illuc uno momento sen- definiam, sed ul ahis dispulandi eruditis super hac
sus suos per tolius orhis iines et munii «eereta cir- s. questione materia relinquatur,
cumfert: qtise Deo jungitur, Chrisio adhseret, de- Seplimo Dominus quievitnon a crealurm guberna-
scendit in infernum, atque ascendit. FnIiac enini tione. Ullimi diei describilur actio, quem diem Judsei
aniroa tottis homo es, sine qua nilnl es, sed terra, et fSaljhalum voeant, ul quidam a sabe, quod eonun
in terrara resolveris. Aliter Hieronymus in Idco ubi lingua sepiem sonat; aliijnterpretanlur quietein;
dicit: «Pulvisreverliiurinterramsuam unde sumptus quidam deductmla Grxcoo-e&rtv,tiuod e-1sacnficare."
est, et spiritusredeat ad Dnmlnum.» Saiis iiridendi Ridiculi sunt homines, qui hanc vaeationetn ad pla-
sunt qui p itant anitnas cum eorporibus seri, el non netarum magistenum retulerunt, quod videhcet
a Deo, sed a corporum parenlibus generari. Cum propterea Sabbato jussjsunl fenari, quia Salurnus,
enim reverlatur carn in lerram, el splritus redeat ad qui ttinc teraporis est dominus, diem illum rebus
Dominum, qui dedil illum, manifestum est Deum agendisreddatinepliim: e tenim sidus inatispicatuin.
Pairem animarum esse. non homines. Quorum senlenlia reprehenditur docte aPico Miran-
* Gubernalione. Creatoris potenlia, atque omnipo- dulano in libris quos adversus aslrologos scripsit.
tentis et omnitenentis virtus causa subsislendi omni CAPUT Jll.
crealurse Neque eniin sicul construcltir ajdium, cum BRID. RAMCS.GLOSSJ;. — Cmlo el lerra. Coelum
fabricaverit, abscedit, atqtie illocessanle et abscedente tam pro ipso guam ommbus quse in eosunt, sitmliter
stat opus ejus, ita mundus ictu oculi stare potent, lerrain pro ipso elemento. et pro his qusein ea conli-
si ei Deus regimen sui subtraxerit. nenlur, posuit.
Simus. Non tanquam subslantia ejus, sic in illo Absoluii globata. Illa rotunditas absolula, id est,
sumus; sed utique cum aliui simus quam ipse, non perfecla est, cui lantum in longitndine, quantum in
ob aliud in illo sumus, nisi quod continet et disponit D iaiiludine, et quse a suo-eentro undique aMrualispa-
omnia, per quam dispositionem in illo vivimus, mo- tio distat. AbbOlutaresdiciltir,qusenullarei endet vel
vemur et su'tius. Unde coihgilur quia si subtraxerit fulcitur. Unde nos non sumus absoluli, ^uomam
se, nec vivemus, nec movebimur, nec erimus. terra fulchnur.

JOAN.Nov. SCBOLU. In ipso quidetn. Distributio Igne quo sidera. Descensionisordo est. Ignis enim
ereaiionispersenosdies, quam co liosissimeexplicuit supenor est, et superiorem obtmet locum in onnii
HexameronBasiliiMagni,cujus suppleinetilnmscripsit creatura : post ignem aer, deiitde aqua, posl quam
fraier ejus Gregorius Nicenus, qnod inscribitur : -,terra initim obtinet locum.
UepiTr?cT5VkMpwirav 7Evii7£Me,et versum a Dio- Cingendoet penetraivlo. Cingit enim aqua undi jue
nysioTtomano, cognomento Exigno ; hoc mensibus . secus terram et penetrat ne terra, quse est sicta,
ahquot abhinc typis antea non cxcusum in luceni iatiscat in pulverem. Sunl enim vense qusedam ni
eimsimus. -terris per quas lalenler manent aquse, et flumina
F.l iiomo, caine quidem de Ui ra. Homo nalus est crescunt; el ideo etiam mare rGdundarenon polesi,
postretno, rebus omnihus produclis, cujus gratia quia vense lerrarum, quse evomunt, iterura ab-
(qtiod theologi et philosophi genliles scripserunt) sorbent.
omnia condita sunt:' estquemaxime secundum na- Media atque ima. Quseritur id quoaue, quod est
turam, ut destinata operi anle opus parenlur; est mediura, potest esse lraura ; aut id, quod est imum,
enim, quod philosoplu dicuni, finis intentione pri- polest esse medium? Nam hoc videtur in his \erhis.
raum, sed productione postremum. Ita ergo intelligitur : Medium esl, quolies roundus
195 - DE NATGRA.RERU.VL 194
eancta vivenliaspirant^aqui«,~quse terram cingendo A mine ettam coeluma peifecta absolutaque eleganlia
et penelrando commuiihint; ati.ue jpsa terra, quse vocalur; nam et apud Grxcos ab ornatu xstruo; ap-
mundi media atque ima,.librata volubili circa cam pollalur»
«niversilate" pendet imtaobilis. Verum mundi no-
GLOSSJE ET SCFIOLFA.
SICvo.vilur. et sic est eirca "lerram, ut- sequale si spiritu, humoreac lerreno, coalescere; Itaqtie qua-
spatium semper a terra ad coe'um, sive sub terra tuor Slla elementa dicuntun. querhadmodum enim
sne supra terram; etjsemper necesse esf ul medis ex \iginti tiibus elenientis omnes diciiones et vo-
pars totius mundi sit infra, ct media siUsupra; imt ces «jntinenlnr, sic haj qualuor, simplices parles
aulcn, quialn ordine quatuor elemenlorum, quibui omnium reruni sunt maieria, ob id mundi elementa
cmstat mundus, ullimum obtinel locum. Et quoc Tecte djcuntur.
exceilentms est, melius est. Melior esl enini lgni^ In speciemoibis aksoluti qlobata. Ad eumdem mo-
quam ser, aer quam aqua, aqua quam leira, quis dum Plinius, cap. 2 liliri n, de iorma ejus. Porro
'eorpulenliora sunt qtisesunl juxla teirani. Unde el mundi hguram esse sphseram non^ argumenia modo
•terra immoWis manens, una sede semper hseret, _3- docni, sed.el hominum consensus, oihem appellan-
eompieva medium mundi Iocum.» liitm a Totunditate. Multis probalionibus hoc con-
Kos-f/oruppellaiicr. Koo-poj verbujn Gr__ictimest, vincil Arisloteles, bb. n de Ccelo.
quod nos 'Laiini quasi tisui habemus, a quo cceluni Igne quo sidera lucent. Mulli^aeprseclari auctores
qno nomine apudillos quoque crediderunt coelumlgneum esse, slellas ipsas seinpi-
Grseceojpfv^dicilur, vocatur.
est,-quando mundus Mullo magis enim de- ternos ignes, quod splendeani, calorem rebus affun-
het dici ab oi*nalu,quod pulchrior est -quam sinl - dant, ac perpettio motu cieantur, qnseignium sunt
e'ementa, qure mundi nomine vocantur. affectiones nalurales; quapropter Anaxagoras Glazo-
INC.ATJCT.GLOS-JE.—Mundus est universilas'omnh, menius coelumselhera diclum voluil ab ardendo : ulOoi
qitai conitat ex cmlo et terra, qualttor jlemenlis, in ardeo cst. Sed Aristoteles hanepersuasionem usque
speciemoibis absoluti globata. Qtiatuor^sunt princi- contendit esse ialsam, efferens in ccelp nihil esse
palia elcmenta : ignis, aer, aqtia, terra, ex quibus elementare; hujusmodi enim corrumpi potest per na-
novissimum Jiiediumque elementuin terra esl. In turam, sedhabere essentiara incorruplibilem ac sera-
cireuitti terrse aqna, quse csi Oceanus; in-""circuitu piternam", diversam ab igneo, aerio, Fiumidoet ter-
iqnse, aer, unde tojlum vocalur aereum; in cirtuitu reno, quam quintam vocat Ciceroa naluram : bsec ex
aerisseiher, quod e^t ignis, unde coelumvocaturseihe- Aristotelissentenlia setherdieitur sempilerno cursu.
reum. Qusescilicet univeisitas glohaia, id est rotunda, Habet tamen iisecqusesiio in utiamque partem mul-
coadunala. Cce^unilam pra ipso quam pro omnibus tos et magnos scriptores, quod nobis cursim auno-
que in eo stint, snniliter terram pro ipso elemento, tasse visum est este saiis.
et pro his qnsein ea contineniur, posuit. In speciem, „ Verummundi nomine etiamcozlum a petfecta abso-
"
id esl, formam orbis, id est, rotunditatis'aIieu]us. llla lutaque eleganda vocutur.Ccelutn ex Aristotehs sen-
rotunditas perfecla est, cui tanlum esi in longiludine, lenliaplura significal; universus namque mundus
quantum in Iatiludine, et qo.e a suo cefflro undique coelumdicilur, veluli apud Grseeosr.io-p.oe et o0p«v6<r.
seqttalispatio dislat. Abtotuli scilicet 01bh, id est, Sic apud Plinium, cap. 1, mundus, et hoc quod alio
distihcu et perfecti, propnam habet formam. Abso- nomine coelum appellare libuit, cujus circumflexu
luta res dicilur, quje ntilla Te pendet vel fulcitur. omnia tegunlur, alias significal xmi\ersum ajthera,
TJndeet nos nonsnmus sbsojuli, quta terra fulcimur. id est, totam compagem rerum coelestium, a luna
Lem globala, id est, co idunaia ipsa universilas, igne videlicet usque ad ambitum mundi; hoc' plerique
scilicet etaerevel"soIe, quia sole omn a illununantur. secundum coelum vocant, et-secundum 'mundum.
~"userilurquomodo id quod est inedium po'est esse Primus enira mundus, seu coelum', quatuqr elemen-
imum, aut quod est imuni polest esse medium, torum estcomprehensip, qui corrnptibilis estet sphse-
nam hoc videtttr in -liisveibis. Ita ergo intelhgitur : ra actiyorum et passivorurn aphilosophisreeenliori
Mediura est, quia totus mundus sic volvilur, et Isic bus dielus. Tertium cojlumcontinej resimmortales ac
e t circa lerram, ut a-quale spaiium sil semper divinas, quod a claiitate divini lumims ip.Kvpi-ov co-
a terra ad coelum, sive sub terra, sive supra ter- "gnominalur. Exhacdislinclionequidaminlerpretan
Tam; et semper necesse est ut niedia pars lotius lurlocum Apostolideraptu in lerljum coelum.S gniii-
mundi sit infra. el media supra; ima aulem, quia in catpiseterea ccelum cujusque planelse suum oiberii,
crdine quatuor elenientot um quibus eonslat mundus, veluti apud Ciceronem luna infimumcoelorumobliuet.
ullimum obtinel Iocum. Ef quod exceilentius est, Poslremo signiilcal petuhanler cojlum octavum a
melius est. Melior est igfiisquam aer, aerquam aqua, D Ittna, quodGrseci a/i7r)avsf,Latini firmamentura vo-
ct aqua quam terra, quia corpulentiora sunl quse cant, continet enim stellas iixas; hoc M Varro, quod
sunt juxta terram. Unde et terra immobjiis nianens, cselatum sslt_,stellatis signis, scilicet, crjelumdictum
una sede semper hseret complexa medium mund lo- arbilratur. Verum hic Bedoelocus iiiconcinnitaie non
cum. Libraia scilicet ipsa terra, id est, suspensa, vel caret; nara mundus et cosmosab eleganiia absoluta-
sequaia, quta ajqualis pars est semper per omnia a que pulchritudine ac ordine nomen habet. Cceluro
"terris ad cce^utn. Universilus scilicet elementorum, quidcm, ut jam dictum est,etojp«v6f, ul Plato sciibit,
vel firmamenti. Supremum et pnmum locum ra ele- quod sit supenorum lerniinus.id est, opo; ova; cni et
inentis ignis tenet, secundum aer, teriium aqua, Cleomedesassenlilur in Meleoris. Mundi vero nomen
quarium el ullimum lerra. Pendet immobilis, scihcet magno consensu ab ornatu nomen accepit, quem
^juiaa
" nulla ciealura.sustinetur. Aristoteles tn ordine maxime silurn esse existnnal.
JOAN.Nov. SCHOLIA.—Mundus estuniversilas, etc. Universumipsura commodiusyoo-fiov, inquit, nomina-
Gontinet caputhoc niundi deOiulionein, lum partium veris, Id est, compagem rerum coinpositam concin-
que in eo sunt enumeralionem, postremo nonnnis noque ordine digestam, quam «-/oo-fitav id est, con-
rationeni. Definitio autem ex Arislolelis libro de geriem confusam ac incondilam. Ahi ornatum quo-
Mundoad Aiexandum assnmpta videtur, sic enini ha- q>ie coljigunl ex figura et colore, et*astroium
bet: KotrftOf hnl <?u<n:iju«i\ovpavovvo-iyvjt;', IJOCest-: colluceniium flammi=,quos Plinius oculos mtnnli
€ Mundusestcompages'ex cceloet terra.i Adjecit au- vocat; huc enim peitinet labula Argus, quem Juno
-lem quod sequiiur : <Atqueets naturis quse intra hsee occidit. Jttnonem enim,physici_aera intelligunl; Jiic
«onlraenlur, lgne.videlicet. aere, ethumore;j deinde: , densalus in nubes solem ac slellas e conspetlu noslro
tIHisquoque,quseexhisper naturam sunt composita i hoc esl, Argo centuhi oculos eruit
Tradunt namque phys-ci omnia ex igne', seu cahdo aufeit,
188 - BEDifi VENERABILISOPERUM PARS I. — DIDASCALICAGENUINA. 10(5
CAPUT IV. A super aera quserit; sed ne illuc s proveniat, iu mol-
De elementh. lem acrem, cujus circumfusione deprimitur, eva-
Elementa sibimet sicut natura, sic ', etsitu difie- neseit. Quse tamen quadam naturse propinquitate si-
runt. Terra enim, ut gravissima, et quse ab alia na- bimet"ila connniscentur, ut lerra quidem arida et
tura sufferfi non possit, imum in crealuris obtinet fiigida frigidae aquse, aqua vero frigida et humida
locum. Aqua vero quanto levior lerra, tanto est aere humido aeri, porro aer humidus et calidus calido
grayior. Qui si forte aquis in vase aliquo subdatur,, igni, ignis quoque calidus et aridus tense societur
statim ad superiora, ut levior, evadit. lgnis quoque aridse. Unde et ignem in lerris, et in aere nubila
crateriahier accensus, continuo naturalem sui sedem terrenaque corpora videmus.
VARIANTESLECTIONES.
1 A, B, C, eliam. * A, B, C, perveniant.
GLOSS^E ET SCHGLIA.
CAPUTIV.

~ — Elemenla sibimet sicut natttra. B medio, id est, sine terra. Rursus aer humidus et
BRID.GLOSSJE.
Natura elementorum eit ipsaqualitas,utignis calidus calidus cum terra, quse frigida esl et-sicca, conjungl
est et siccus; lerra autem fngida et sicca. Dicimus non polesl sine medio, id est, aqua, quselocum lejiet
aulem elementa, etelimenta,elhylenienta. Elementa, medietalis, et conjungit utrumque.
qtiasi eleyarfienla, eo quod ex elemenlis omnia xon- Nubila lerrenaque. Nubila pro<spissis aecipe nubi-
slent. Elimenta ab elimo, id est, formO, quia inde bus,qusesemperhabent aquas. Internubila et nubes
cuncla sunt foimata. Hylemenla, ah byle, id esl, in- hoc interest, quod nubila dicimus spissas et densis-
Tormi maleria, de qua facia sunt omnia in species simas nubes, ntibes vero et spissas et raras.
suas. Elemenla autem qu'iluor sunt : coelum,ignis, INC AUCT.GLOSSX. — Elementa stbimet sieut na-
aqua et lerra, quajin omnibus sibi mixta sunt. Si- luia, sic eliam silu dtffetunl. Natura elementortim est
quidem et in teira ignem reperies, qui ex lapidibus ipsa qualitas, ut ignis calidus el-siccus, terra sicca
el feno frequenler exculilur; et in coelo cum sit et frigida- Elemenla, el elimenia, el hylementa di-
ignilum. ct micans fulgeniibus slellis, polus aqua ciraus. Elementa, quasi eleVamenla.eo quodex ele-
esse inlelligi pote^t. roentis omnia consienl. Elinienta-ab elimo, id est,
Cotnmiscentur.De Syzygiis, id est, conjunclionibus formo, quia inde cuncta jsunl formata. Hylementa ab
elemenlorum pauea dicit. Omne jiamque corporeum hyle, id est, informi maleria, de qua facia sunt om-
qualuorssepe dielis constal elementis, quorum nnum- nia in species. Silu, Id est, loco, \el positione et
quodque dtias hahet quaMtates : nnain piopriam, ordine locorum. Dtffet{_,id est, distat. Etemenlum,
alleram vero alterius elementi. sicul in terra fiigi- secunduni Istdorum, Grsectim est, et sottaL Laline
diias el ariditas. Aridilas ergo propna cst terrse qua- p malet iesfllyXe enim Grsece,Lititie infonnis materies.
lilas, frigitlilas non propiia terrse, sed aquse; sic etrle Secundum Ambrosium vero Latinum nomen est, et
cseleris. Nani fiigidilas propria est aqusc qtiahtas, derivalur ab eo quod est eluno, id esl, formo, et
huniidiias vero ab aeie illi venit. Sic aenshtimidilas quod nos elemenltim dicitntis, Graeci o-Toiyjlov.-'
propria, at calidiias ex igne descendit. Similiter et JHAN.NOV.SCHOLU.•—Qui si fotie aquts in vase.
ignis propria est caliditas, sed aridilatem de terta Gleba et quajlihel lente pats per aquam inleritis ca-
sutnit. Sex igilur qualitalibus syzvgiksfiunt. Quarum dtl, quo signo consiat lerrara aqua esse graviorera,
qnaluor dicuntur immedialseet nexse, non egentes gravia enim sunt qu.e naturaliter deorsum cadunl.
medielale, qua conjungantur. Igttis enim caliditas Ignis quoque maleriuliler accensus. lgntum plura
cum terrena frigiditate conjtingifur in siccitale. suni genera, quse hic obner recensebo. Pnmus est
Ttursus aqu.e humidiias copulatur cum teTrena sicci- ccelesiisilleluciius, cuncia lovcns, servans ac vivi-
ia$e in frigiditate. Calidilas vero aeriscnm frigidilate ficans; secundus est qui lunsestatim subjectus est
aquseconjuttgilurin humitiitate; aeris vero humtdifas usque ad Ioca nubium, non lucensquidera]; est enira
cmu ignea siccilale conjungitur in caidiiate. Haj veluli aer lonidus, qualis est in caldanis, prums ac
Bimt quatuor quse dicunlur immediataj et nexTe. flamma exsiinctis, qui quidem non lucet, nisi mate-
Restant duse, quse dicunlur raedialse et dissonjj, quia riam sortiatur, in quam ealoris vim exerceal: hinc
non possuirt sibi conjungi sine medio, obslanle qua- incenduntur sub ccelo ignes repentini, quos alii vo-
Iitatum diversitate. lgriis enim ealidus et siccus cum cant deciduos, ahi volantes; tertius est quo huma-
jjgua humida et frigida conjungi non polest sine nuni gemjs ad varios usus et necessaiios utiiurj
i¥l DE NATURA REflUM. 196
CAPTJTV. A Unde et convexum mediumque, quacunque cernatur,
De firmamento. inenarrabili celerltate quotidie circumagi sapienle»
Coolumsubtilis igneajque naturse, rotundumque, mundi dixerunt, ita ut rueret,'si non planelarum oc-
et a centro terrse ajqiiis spatiis undique colleclum. cursu moderaretur : argumento siderum nilentes.
,GLOSS/E ET SCBOLIA.
quartus quem summo artificio natura rebus anima- breviores habent circulos, scilicet propter aculiorem
li.bus"parileretinanimatis afflavit, nihilnamque ca- polum, qui ibi est, et nunquam occidunt. At ubi
Iorh est expers. cojlum spatialur et in majorem rotundilatem dilata-
Qum tamen quudam nalurm propinquilate sibimet tur, majores circulos agunt.
ita commiscentur.Elementa mundi, quaj loco ac sttu Polos nuncupunl. Polus brevissima stella est ia
"conjtiiigtinlursymbola sunt, id est, ahera qualilate verlice seplenlrionalis circuli, a qua tola illa pars
consemientia, ut aqua et lerra frigidttale, cum aqoa polus vocalur ; et sicut sidera septentrionalis poli
aer mobilifale ac hunviJitale asymbola inteiyallo semper a nobis videnlur, quia super nos sunt, ila
xhscrelasunl, ut aqua, ignis, intermedio aere. quoque australis poli nunquara nobis apparenl, quia
TAPUTv. subtus terra sunl.
BEID.GLOSSJE.—Cmlum sublilis. Non in modum " Roreas. Boreas seraper a nobis vidttur, nec un-
pilse rotundum est coelum, sed a parle polorum iu quam nobis occidil, aut sub terris vadit. Trahit
lonpitudine porrecfum. autem nomen poli, id est, seplentrionalis borei, a
Ignemquenalurw. Ignesenatursedixit,proptersidera venlo Borea diclo, qui est flans a septentrionali
ignpam jiatmam habenlia, quaj in,eo collocala sunt. parle, qni etiam Aquilonaris —
dicitur.
Ccntro iertos. Quantum ab hoc loco lerrse ad cce- JOAN.Nov. SCIIOLIA. InenanaLili velocilalequo-
lura, -tanlum ex uiraque terrae parte spatium ad tidiechcumagi. Hocesl spatiovigintiquamor-Iiorarum.
cceliimpiolenditur, el hoc esl a centro terrse undique Celeritatis ratio ex parlibus coeli deprehendi potest;
collecium. Nam lerra in medio lociim oblinet puncti, nara sol lotus exoritur brevi lcmporis momento,
circa quam cceluin vertitur in modura circinij aiqui vel tric.es major est toto terrarum ambiiu,-
proplerea non amplius quam medietas ejus videri proinde ex hac collalione aniniadvertitur nihil'sub
"potest, quse semrer super terrara est. coelo, neque ventos, neqtte avium volatus, neque
Planeiaiuin occuisumodeutur.Planelx contramuiL- missilium jaciustampeiniciter rapiposse, ut curailla
duin/erunlur, etideo niundtisteropeiatur etretinetur. incredibili veloeitate conlerri queat. Quod atitem, ex
Ai gumento siderum. Argumentum est, quod rei Plimi aucioritate, dicunt sciiptores quamhbet gra-
duhise jacil fidem; et dicfum est urgumenium. quasi vissimi, casurum coelum, id esl, motus ralionem
firgul? iaventum. Argumentosiderum in coe'oUxoium egressurum, qui quadam successione partium perfi-
volubilitas cceli circa terram a sapieniibus depre"- citur, nisi adverso cursu planetarum (qui fit a dextris
ltensa est. partibus in sinisiras) temperelur, lepide saue dictuis
Septentiionalibus breviores. Septehtrionalia signa C
( est magis quam physice.
{"9 BEDM YENERABILISOPERUM PARS 1. — DIDASCALICAGENUINA. 200
nunc sublimi»
quse iixo semper cursu -circumvolant, septentrionali- A eademque demersa longinquis, ulquesic in iUa lerrse
bus breviores gyros circa cardinera peragentibus; in dejectu positis videtur hic verlex,
illa se aliollunt, resiJentibus
cujus vertices extremos, circa quos sphsera cceli devexltale transgressis se conlra me-
volvitur, polos nuncupant, glaciah rigore tabenles. quae hic excelsa fuerant, opponente
Horum unus ad seplenlrionalera plagam consurgens dios visus"globo terrarura, adeo ut septenlriones,
Boreas; alfer devexus in Austros, terroequeopposi- jjuse nobis a vertice pendent, in' quibusdam Lidise
lus, Australis vocalur, quem inteiiora Aitsfu.Scri- locis quindecim tanium in anno diebus appareant.
' CAPGT YII. ,
plura s-anctanominaf.
CAPUT^YI. De cmlosuperiore.
De varia alliludhte cwli. Coelum superioris circuli proprio discrelum ler-
Non aule'm ita mundus hoc polo cxxelsiore se at- mino, et seqttalibus undiqiie spaliis collocalum ,yir-
'
tolht, ut'utidique cernantur hsec sidera; verum tutes conlinet angelicas; quse ad nos exeuntes, selhe-
eadem quibusque proximis sublimiora creduntur, rea sibi corpoia sumunt, ut possint hominibus eliam
YAR'ANTES LECTIONES.
* A, noclibus.
LOSSM ET SCFIOLiA.
Septentrionalibus breviores gyros circa cardinem } hoc coelonobis totis noclibus cernuntur,transgressisad
B
circumattu unaqtifpnuenola Austrum aliqua noctis parte non cernahtur, veltiti
peragentibtts Ex muiidianimo
in coelo circtihnn, qui tantum cnncipitur, de- Lyra Orpheiin,Germania non ocddit; \erum in Italtaj
locis duahus horis sub horizpnle occiiha-
scribit; mathematici enitn singulos ttansilus, pun- plerisque
ttorura singulas aimit efficcre lineas. Sphsera itaque lur,In pnusquam emerfal.
ciriumacta super cardtne immobili, noise quse sunt qtdbusdamIndiai iocisxv tanttm in anno-diebns
vicmaj ulriusque cardinis exiremitati angnstiores de- appaieanl. Similia sunt quse haiiei Plinius de luna?
scnbunt crculorum amhitus; qttse vero in uiedio Beda elfluxionibus in Taprobanse, el alia pleiaqne, quse
in hoc opere pio confessis habel; wrum sih.rc
splkerse, maximos circulos efliciunt, quod apud Eu-
cltdem demonstraliir in conversionibus sphserse. Sit, ad -cerlam spha?rse el circini, GU|US ratio indubitafa
sphsera est, descripLionem accommodentur, hoc prle de
natnque in subjecto schemale [pag. prseced] circum-
ABCO, axis vero quem circumveriitur AD; septenlrionibus consistere nequil; sed hxcislo loco
acla Itaque) spiisera stipet hnea AD, circuli qui descii- discutere noii putavimus esse opporlimum.
bunltira partibus signorum, quo sunt viciniorestermi- CAPOTVII.
noAauiD,eoconiiuuoevaduntangustiores,jnaximus BRID.GLOSSJE.—Coeium superioris circuli. Primurn.
vero onmiiim is est, qui describitur ex B versus C. coelumest ab aqua usque ad lunam, quod esl aer;
Cujus vetlices extt emos, quos circa sphwra cmlivol-'. secundum a luna
Exlremiiaies axis Grseci usquead firmamentum, quod e-t
vitur, po'os nuncupanl. sethereiim ; lertium et quarium a firmameiito usqtte
mlov; vocant, Laiini verdces, ut apud Ciceronem ; ad infinitum,-quod esl superius coeum. In lns tamen
i
in Arato : AlWrde cardine vertex, dicilur esse '
po- Q seplem snnt spaiia circa ajqumoctiuin, quia procul
lus, i et apud Yirgilium, libro primo Georgicorum : sunt ipsa loca a polo, et ideo ibi non semper, ut lnc
Hic \eitex nobissemper subltmis,at lllum nobiscum. sed ahquando apparent.
Suh pedtbusSlyx aLra\idet, utauesqueprofundt. JEqualtbusspaths. Sicut firinamenlum ajqnali spa-
Dicunlur autera Graeceet Laline a vertendo, quodl tio a terra undique elongatur, iia ibud superius coe-
circa has exlremitales coelumvertalur, puncto ipsoi lum, ubi angeli sunt, ab inferiori sequaliter distat.
manente immobili; quare aslra vicina pobs anguslosi Mihetwacorpora. AngelicaviTlus ad nos destinata,
descr buul eirculos, veluti, m oibe noslro, Septentrioi quia subtihlas ej'us carnabbus non potest vsderi as-
et Cynosura toiis noctibus sine occasu circa polumi pectibus, corpus sibi assumit «eihereum, nec solum
angusto ambitu feruntur, et stella ipsa vicina polo,, ajihereum, sed eliani aereura, Dsemonesvero ex isto
quam Polarem vocant, in extremitate Cynosurse,, aeie corpus assumunl.
bievissimo circumaclu tola nocle in eadem-parte ! HocDeus. Conlra Atiausllnumloquilur. Angusiinti-?
coeli sine ulla inclinatione cermtur. enim dtcit quatuor elentenla fien intra fiimainentuiri.
'
Glaciali rigore tabentes. Sol per medium sphsei-se et aqua setnper iuxta terra n locum suutn lenei,
verlilur : extrema igilur, quia ad haecnunquam ac- ignis vero superioiem loctim possidel. Ergo qtia ra-
cedit loca, semper irigoia occupanl. lione cogimur discere glaciales aquas lieri super~"iir-
CAPUTvi. > mainentum, tum nulla terraibisit et est superionl o
BEID.Gi.ossa;. — Sidera. Sidera circa cardinemt: locus, ubi ^olus ignis est? Iia ergo iulehigiinr
ccelos sunt aiigelos
erraniia, vel rolaniia, seplenliionalia, videlicet, id quod dicilur, aquas quse super
est arcturi, et alia, quia cceluin non se in eieclam significare. fe
allittidineni clevat, sed parnm ascendit in modutn Inferiora elementa. Hacigiturraiionecolligmit, il-
cochlete devexoe; el inde ht ul sidera quie nobisin lud supenus coalum igneuni es^e, quia igms superio-
Septenirione positis videntur subhmia, nj vicmio,. rem ktcumin oinnibuscrealuns possidel. Si ergo lllud
austn eonsthuiis, propter oppositionem lerMJ, vi- coe'um supenus esl, necesse est ut igneum fiat.
deanttir humtiia. Unifotmi. jNon ditiL, quia non eonver-
GloboterrartiM. GloJioterrarum~dicit, quia terrai lunlur species ejus uniformi, in una parte, sed in diversis par-
splweroides,i-l ost, rotundaest. tibus. Nam firmaiiienlum in dexleram partem ab
JOANNov. StnoLiA. — Non autem ila mundus. onente ad occidenlem semper volvitur, contra quod
Poli altitudo noti in ommbus regionibus eadeini sol semper in parteni sinistram ad orientem volvitur,
ptrmanel; nam ex quohbet loco versus Septenlno- sicut planetae rehquse; diverso lamen raodo cursus
nera digressis sexaginta stadia, polus septenirionalis5 suos peragunl, quorum mullipliti moiusolidatur fir-
unaparle(quales sunlin circuloraaxirao 560)sublimior? niamentum, ne nimia celeiitate sui, secunduraphi-
fii; si vero ad Austrum vergatur, idem polus unai losophos, labalur. Firmamenium non propler statio-
parte pertolidemsladia iit huinilior, etquanlum unus5 nem, sed propter firmiiatem,autpropier intransgresT
polorum fit sublimior, tanlum aller ex adverso iub> sibiiem lerminum superiorum et mferiorum aauarum
tena fit humilior : evenit igilur ut sidera qua? sub) vccatura intelligere debemus
3j'i DE NxTURA RERUM. - 20"
in edendo sirailari, eadc.tique ibi reversse depo-, A rali supeiiores, quidam ad ituind.ition"m diluvii
nunt. Iioc Deus aquis glacialibus tetnperavit, ne setvatas, alti \ero rectius ad ignem sideruin lempe-*
inferiora succen!etet tlemenla. Delunc inferitis randum suspensas aflirmanl.
coelum non uniformi, sed multiplici niolu so'ida\ii. CAPUT IX.
nuncupans illud firmamentura, propler sus.eniatio- De qumqiie chcults mundi.
nera supetiorum aquarum. Qjinque circuhs mtindus dniditur, quorum di-tsn-
CAPUT VIII. ctionibus qusedam parles lemperie sua incolunltir ,
De aquh cwlesllbus. quajJaiiiimmanitate fiigirisaul caloris inhaltitabiles
'firii auienio coelis existuiit1Priintis est?sepLeniriona!i%frigore inhabita-
Aquas, iiupos-ilas, quidem spiii-
tualibus huroiliores, sed tamen omni creatura corpo- bilis, cujus sidera nobis nunquatn occidunt. Se<un-*
YARIANTES LECTIONES.
' A, B, C, super fiimaiiientum.
GLQSSM ET SCIIOLIA.
CAPUT\III. ] nos sunt nunquam noois occHunl, qma ctini sini'eo-
B
BaiD.GLOSSSE. —Fiiiiiameiiium. Fiimamenlum in Tum circuh brevisMtni, eo qnod m angtisliore ccoli
cryslalli modtiinex aquis congelalis f lCttun csl. Est 'parle <-iintposiii,eos exonmi paile videraus scilicet
laraen ignem qualiiaiis propter sidera in se collocala, oriendo ei occidendo.
quse ignea sunt. S.cul lerrarum pondcribtis el aer et Excelsisstma.Cancer et capriconms (ropica, id est,
aqua cedunt, ut ad terrara pervemant, stc aquarum convciiibilia signa vocaniur; ex quib.is Cancer ex=*
pondenbus elipseaer ceJit, ul vei ad terrsm \el ad celbissima pars sign f n t>sl. Converiibiha auleiu
aquam pervemat. At-ris quoque paitculam si quis diLUiitur,quia comerlilur sol vel =u erius, vel mfe-
in spatiis il[is subliimbuscceli posset deniillere,pon- ims. E-l vero ej'us domitil.um in Cincro xv Kalend.
dere suo caderet, douec ad aeiia subtar bpalia peive- Julh q ando ipMj, solsiilialem ciieulum percurrens,
niret. Hujusmodi argumentis colligtint plnloiophi; facit soLlilium xn Kaleniarum supradiclt inensis; in
aquas snper ajiherpuuicoJliim esse non posse, quihiis Caiiricorno vero,xv Kal. Jan. moratur. quaudo, hru-

iia respondetur Si potesl aqua, situt videmus ad malem cursum explens,xu Kalend. ipsitis mensls
tantas gultartnn minulias pervenire, ut super i-tnm aliud laciisol tiiium, aquo supeiiores repetit cursus.
aeremvaporaliter feratur, quin iiuralevior est apis, Solslitium aulem^dicttim qnasi so is sialium, non
cur non polest etsuper illud Ievitts cuelumminuiion- quia ibi sol sir-i, sed quia ibi finit cuisum suum.
bus guiiis etlevioiihus feiri vaponbns? Quomodo JEqtdnociialts AZqunoctialiscirculusiJeo vocalurj
autem et quale^libet aqurc ibi sint, esse eas lbi mi- quoniam dum pereumsol transil, semper fit ajqm-
nime dubitamus. Majwest quippe Sctipiurse sa,i- nocliura. Meuse quidem septembri, \u Kal. 0. lob.
ctse autloritas, quam oniiiis humani ingenii eapa- .^1 _ in signo Libise; tnense vero Martio, xn Kal. Apnli-v,
cita^. in signo ATietis. Sive sequinocli&'isdicitur, eo quod
Ignem siderum. SiJera latnlgnese natur.iy sunl, ut ibisilnoxetd.es sequahs onini inundo. Dum enitii
onsumerenlui, nisi ab aquis tempeiaieniur. S.cut oritur sol in roedio mundo, onines videnl, similiier
consumereiur isla terraignesolts, nisi nqua mlerius dutn occidit; non sic quando ad nos venit, vcl quando
et exterius ftiissetin ea, siccon-.ii uereiur firmaiiien- ad Ausirales \adit, lunc ' en.in vananlur oies no-
lumeodemi,gnesolis,etignesignorumquajineosunl, ctesque.
-
nisi haberet aquas super se. Inltabilabilis. Quia per lolum illuin circulum et per
Ii\c. ADCT.GLOSSJE. —Aquas sttper firmamcnliiiii mediuni illius sol dUcurril. ideo nimio cal ire e.-l
positas , cmlis qttidem spiniuutibus liumtiioies. De inhabitabilis; in superiori autem circulo solstiliali
aquis quaesuper toj'os «tml, hsec est beati Ambrosii jam diclo, sol neque per medium, neque per toiuni
seiilcnlia : Aqtias^upercoelossapienles nnin ii aiunl curril, sed ex una parte tantunimodo illuin tangit,
esse non po=s , dicenles igneiim esse cajlum, nec -alque ideo teiiiperatiis e-t.
posse cotcorJati cmit eo naturam aquarum; ad- iJjMuui/is.Brumalisdicitur a brevilate dierum, vel
dunt quoque d cenies roliitidnra ac volubilem aremeatusblis. Quatilumeiiimadnosperliiiel, bteve
atque ardentem esse orhein cccli, et in illo vulttbili spatium est ab ortu hiemalis diei usque ad.oceasum.
cirtuiiu aquas stare nequaqiiam posse. Nam nece--se Biujna autem Giaece,edacitas Laline ; m.ixirae enim
est ut defluant et liibentur, cuui de superioiihns ad inhiemecoiisumunlhoniines,quidquidlaboralum esl.
iufe"rioraorbis ille delorqtielur, "ac ptr hoc nequa- Auslialis. Quinlus Auatralis circulus dicitur a venfo
qnam eas stare posse aiunt, cum axis cceli, concilo qui inde llal. Sicut autem nolissimum tignum est
se molu loiquens, eas volvendo effmderet Std hi D I Septentrialn Sepientiionali, sic Canopus in Au-trali;
tandSminsamre desinant, atque conlu^i ccynoseaiitj et sicut nohis polus nunquam occiJil, sicnec/Egyptns
quia qui cun&a poiutt treare t*xntlulo, potuit et jllain Canoptis. '
aquarura naturainglaciah solidilate sljbihre in coelo. liiwquttltlates. Liseqnalialempora dicit, quh aliud
Ram cum et ipsi dicant \olvj cceliorhem, stellis ar- est tahduiiJ, aliud frigidum; aliud habet longos dieSi
dentibus refuIgentem, nonne diyma Providentia pro- a'iud breves; vel ldeo, quta quando sol in solstiliali
spexit ut inlra orbem coei ot sopi a o>bem reduii- circttlo e»i,dies longi,notlesquebrevcssunt; quando
daret aqua, quse illafervtnlis axib mcejidia lempe- aiiiem In sequmocltali, dies et noctes pene sequales:
raret? r— situt in duodectmo Kalendarum Apnlium, et in duo-
Jow. Nov. SCHOLIA. 4(ii veio recltus ad ignein decimo Kalendaium 0 t<biium ; in his enim liunt
siderum tetnperanium. Yide Isidoruin Hibpaleiiseni ajqumoclia. QuandoauleiiiinJjiumalt circulo, noctes
episcopum, iu libro de Naluia lerum, uhi haruin longaj et dies bitves fiuut, ej quod longe a tiobis sit
aquarum memintt. Nata est, opinor, disputaliohsec t>x sol ( quod fil xu Kal. Jan., ibi enim est hiutnale
cantico trium puerorum:« Benedicile, aqu,xjqujjsu- solstiitum.
per -ccelossunj. » Datum est hhic negoiiuni dotlis Tliyle. A Btitannia usque ad Tliyle novissiraam
indagandi haiura aquarura qualitatem. omniiiin iiisularum, noveiii dierum iler habelur, a
" BRID.GLOSSA;. CAPUT J\. qna uniub diei navigalione ad mare congelatura
— Circulis.Circuli de qtiibus hic lo- pervenilur. Httjus insulse habitatores dicit Plnuri
qtiitur, sicm tetrani, sic cliam coeluin contmenl. - hiemi lacte ve-ci, seblaieveio mter sua pccora her"
Stdct a twbis.JNon mirum quod sidera qusa stiper bas ore carpere< ,.„ ^. y -
''"""'''
PATUOI.,XG. 1
203 BED.E YENEUABILISOPERUMPARS I. — DIDASCALICAGENUINA. 20"
dus solslitialls, a parie signiferi excelsissima , nobis A stitio, illum seqiiinociio, terlhun bruma t"iieat. Ex-
ad seplenlrionalem plagam versus temperalus, ' ha- tremi enim semper sole carent. Unde et a Thule in-
bitabilis. Tertius ajquinoclialis,medioarabilu signileri sula unius jiiei navigatione ad Aquilonbuimare con-
orbis incedens, torridus, inhabilabilis. Qunrrusbru- gelatum iuvcnitur.
malis, a parte humilliina sigmferi ad Auslrinutn CAPUT X.
poluni versus, temperalus, habitabilis. Quihlus Au- De plagis mundi.
stralis, 1«irea vei' icem Austrinunt, qui terra legitur, Climala, id est, plagseniundi, sunt quatuor: Orien-
a
frigoreinh^bitaWlis. Ties autem medii circuh inse- talis ab exortu solslitiali ad brumalem; Aiisiralis
qualitates tornponjiii distmguunt, cum sol hunc sol- inde ad occasum brumalem; Occidentalis ex hhic
VARIANTESLEGTIGNES.
l"A- add. «4. * A,inmqualilate.... distinguuniur. B.
GLOSS^SET SCHOLIA.
JOAN.Kov. SCHOLIA. —,Quinque cncuih mundus quorum intervallis distinguunlUr in coaloac terra
divhttiur. Agiiur hoc capite de circuljs parallelis, quinque zonse, quarum passiin scriptores iiieuime-

riint. Sunt vero paralleli clrcnll, qui mundi clrcum- k versus <*,tropicus alter, scilicel Capricorni; deinde
aciu de-cribuntur : nam alii sunt in coelonon paral- abe \ersusf,circulus antarclicuusideracontinens.nun-
leli, ut liorizon, meridianus, coluri, qttos molus cceli quam sub noslrum conspectum venientia - po=tremo
non efficit. Parallelorum itaque, seu sequidistantium ex g versus t, confinensnonoccumbentiaaslra circulos
circulorum.lressunt, qui describuntur a sole. Mqui- arcticus. Spatium vero comprehensum inter lineam
noctialis, queni sol describit bis in anno, mense Mar- i» /t ac r-ursusinter lineam n l, per quod transvetsa
lio ac Septembri, in primis parlibus Virginiset Li- ]D ducitur linea m l, torrida zona est: nam huic coeio
brse : eslque hic circulus seiiuidistantium omnium quod ia terris est subj'ectmn,vehemeiitia caloris so-
maximus, duritur enini per medium sphserse.Reliqui lis ajgre habilatur. Similitercxtremre parles, videlicet
duo Tropici dicuntur, Grseci tpotrasvocant: horuin g a i ele b f inhabitabiles e rrigore : ad has n.i«i-
unus describitur die solstitiali, sole existente in pii- qtie parfes radii solis non p-Mietranl:prseler IPS
ma parte Cancri, alter die brtimab, dum sol primam duaj sunt habilablles, qtiarum una nostra est, vide-
partem Capricorni ingressus est. Hi duo solis hmiles lieet gi nin reliqua anliehihonum scllicet, h I e /.
sunt, extra quos ad exirema mundi longius iion pro- CAPUTx.
greditur: duo reliqui sunt, quorum hic continetaslra BniDEr.GLOSS.E.— Oiientalh Orientem ideo ja-
scmper apparentia, ille perpetuo sub hoiizonte de- nuam cceli vocant, quia in ea parte cceluiii aperni
mersa habet. Verum hi duo pdslremihoe a superio-
ribus diffenmt, quod horum magnitudo non in qua- videtur, -oriente mane sole. Hinc Yirgilius:
libet regione est eadem : abeunlibus enim ad Se- Paaditurinterea donmsoimiipoieitiis
Oljmpi.
plentriones confinuo fiunt roajores, nt in Grsecia Occidentem vero ideo, quia in ea plaga quodam-
describitura pede posteriore Ursse majoris, -at in modo a mundo fit ejus exilus, et intra cceh secrela
Germatiia a stella, quse in Lyia maxiiiic lucel. Sit receplio. Vel ideo januse coeli dictiniur, quia ihi
auteininsupra positoschemateabtd,sphserael ejus oiiunlur omnia signa, et per occidenlem vadunt.
axisa b : conversa igitur sphajra super axedb, in Ab australi vero pane vel septentrionali, nullum si-
mediasphseradescribiturparallclusex c, versusd ajqui- gnum oTJlurnec occidil, etideo non janiue, seJ la-
- npetialis, deindc ab m versus u",tropicus seslivalis: ab tera cojli dicuiitur.
26S -fiE NVTURAiRERUM. 206_
usque ad solslilialem ; porro Seplenlrionalis ab oe- A, solstitiali bxorlui brumalis occasus e\ 'eadem<linea
casu solsiitiali usque ad exortuut~ejusdem parlis respondeat. Nam et cunctis exorlibus ' solis eo 'em
contingens. >Ex quibus orientalem etjoccidentalem, , nioJo'post'sex sempermenses congruit oecasus". •
'• ' - CAPUTXI.
Januas coeli npminant. Hseein meJio tanlum terrse
•' • • " De stellis. '
posiiis habenlur sequalia.'Nam sub Aquilone -degen-
libus bfumalis dies bievior, et solstitiauVpr.olIxhir,> Stellse lumen aso'e muluantes, cumrnunao verti,
crtuin occasuinque dilatans, alias plagas anguttat. utpote in uno loco hxse, etsxion«tante-muiido/vagaj
Item apul Australes ulraque prsefata dies modcralior, ferri dicuntur, exceptis iiVquae planetm, id^est er-
supradictam diversitalem immutat^ licet ubique rantes%vocanlur, "easque "diei adventu celari; ncc
VARIANTESLECTIONES.
1 A oin. solis.

GLOSSJ® ET SCHOLIA.
. Hacin mediotantum terrm. ln Jerusalem, qme est « Licet ubique solstiliali exortui brumalis occa^usex
in Judsea civilate, ye\ in Asia constiluiis, pene tan- J3 J eademlinea respondeat,) lale est ac si diceret :
tuindem diei est tempore ajstalis,' quantuin et hie-, 1 •«'Qtiamvis habeamus varietatem in longiiudlne die;
mis, quia cum sint cireauraMicumVidest, niedie- rum e't noclium" nbn lialjeihus tainen iji lineis. \ 'Nim'
latera terrse, ortus Jion apud illos dilatatur, nec oc- seihper brius splblitialis^in " "" una linea"est,' et occasus
casus. brumalis. .
0'rium o'ccaslimque.Orlum 'suum dilatat solstitia- 1' Posi sex seihper menses^Sol hamque per sex hien-r
lis dies ab ortu hfumaliiisque ad ortum sblstiti.i- ses ascenlit, per alios sex ielrogradiens perpatridem'
lem. Similiter occasum dilalat ab occasubriimali, liheam, in occasuin recurril.'tl ud igilur signum,
"usque ad occasum so^slitialem. et lioc apud nos lit, quod hp^Jieoccidit,.post'sex'menses erit in artu.
qui in septentrionesumus,' circaquos et oriens et'oc- Yerbigrafia : Si CancerJJst hodie mane in ortu, pbst
cidens sol apparet, ised alias-plagas angustal, hoc 1 sex in initio noctis erit in occasu,jjt Capricornus
est, australem ei seplentrionalem. Sam quandoiio- niane eiiliirortu.
bis sol sestate media oritur, non slalim videlur aL-T JOAS.Nov. StHOLU.—Vlimaia^idest, plagm mundi
illis qui in tneridie' siint, usquequo supeiiores*sui sunt qualuor. Climaia pro plagis improprie accipit.
circuli partes petat. Similiter cum occidit, non ab Clfinatj naraque" in agris" significat quodquoquo-
illis videtur; quia a septentrione jiobis ubi occidiC, ver-um patet LX pedes, in mundq auteih eliniaia
loiige Jlli sunt. Septentiionalem plagani slrmliter an- sunl spatia lerrarum, quse distinguujit 'duo paralleli
gustat, quia ortus citissimus, el'oecasu tardissimo distautes dimidiatis partIbus"hoiarum : hujusmodi
eam lenet; el'quo pccidit modo in septentribne, eo' .spanL tenarum globus est divisus""ab ajquinoctiali,
eiiam propt- et oritur. Denique apud Britanniam jn-' sub quo dies longisbirous non est major auodecim
Sjilam septentiionalem, dijeeru et oeto dies suiit con- C -hori-, usque ad euiii locum ubl dies^olstiilalis con-
linui. singulis anhis sine nocte tempore seslatis. tmet horas aequhiociiales xvi. Cum .igitur clihiata
Hinc Horatius divitem lucis eaniesse dicit'^ et Ju\e- dislent horaram jsetnissibus, fit ut climata sinl octo.
nalis: Plaga autem-est, finilore per quatuor limites,diviso,
MinimaconfenlosnocleBrilannos. t , v j, j unaquselibet.ejus pars, sic enun a PJinio accipiuntur.
In hieme quoque totidem noctes sunt illis sine dje. ahi vocant cceli cardines, astrologicentra/etangulos
Sic enhn nobis videttir orlus et occasus solslitiahs, vulgo appellamus: sunt autem ex his'meridies et
, qui.et seslivalis diei, nl in septentrionali fiant tan- septentuo stabiles, orlus~vero,cl oecasus, quia sol
lum, atque ideo angusiam partemxerniinus ibi inter pro(Jtei'Jlexum signiferi non semper ex eodem loco
occasuni et ortum. Ab ortu autem aesliyalis diei cxqntuj' 1,'variant. Fecefunt itaque sludiosievbrliis
el' lo idein bccasus : uiium scilicel, ex'qup sofv
usqtte ad bruraalem orlum jitagnutn spatiuin vide- U-es,
raus. Iierum orius bruraalis oki, et joccasas in au- oritur,fitdura_priiiiam partem Cancri est ingressus,
strali tantum parte cernuntur, ei ideo anguslat. Par- quod die solst tiali, estque bic prbpe septentrio-
vum enim spatium jbi est. »ltem a brumali, occasu nem ; ahus lunie ontuf gol brumalis ^uh nonas^De-j
usque ad ajalivaleni occasum inagnum spatium cer- cembres, qui est juxlameridiein. luter hbsrnedius est/
niiurcsse. et ldeo dixit • i Ortunf oecasumque dila- unde on^ur diebus ietis ajqtiinocliahbui, sole existente iu
partibus At et Llhrae : hic exortus verus
lans, )*lreliqtia. Ilaque brumalis eliam dies sohfitii primis
dilatal ortum, quia larde oiitur.*! ties pIagas""con- esi, similiter in' occidtia parle cadi loiidem su«it oc-,
tinet ipsa no\. Similiier dilatat occasum, quia eito caktls, quoruin^laiiludo versus septentrionem profi-
occiditin eadem plaga in qua oritur. • ^ ' i ciscfijti crescil, versus meiiJie-ii vero decrescit;
D
lietn apud ausirales. Nam quod nobis longtim^st, quemadnioium ex sphsericismaiiileslum esf.- '
ill s brevje.esl: et quod nobis' breve. est, lllis ibn- Ex quibus orienialem et occidenlhlem.Quemad-
gum cst. aE-tmles enim dies nobis sutitlongi, bru- modum enim mundus abexortu aperitur^sicatfoc-'
inaies verobreves. Econtra sesfivales dies-illis sunt casu cJaudilur,^quapr-optef utraque pars'janua est."
breves, hrumales ,yero longi, quamvis jion codem In sacnsLXXVII quotftie hl hujusmodi jantise nientio, ut'
modo. Non enim 'sic abbreviatur illis >uoster-dies_ psalmo januas cw'i aperuisse dicjtur. '
aestivali^.osiciit nobis illoium hrumalis,"utque idao i 'CAPUT X I. t \
dixit: Moderalijr. Sed haec quamyil circulorum ra- jRiilDnr.RAM.( GLOSSJJ:.—Steltm Inmen a sole mu-
lione fiant, divina tamen dispositione fieri credun- (HaHies/Slellsebmnes ei iunaa sole liimen accipiunt.
lur. Neque eniin australes suflerre possenl ardorem Lh'f t^enimigneaj sint naturaj,"ei ex eadein luce faclte
solis, pene semper sibivicinura si tam lungidies i siut1.ua sol, tamen qui.i tenuis et subtilis eorum igttis
apud illos essent quantum
' apjid nos"suht, ' nam etiauii estjjioiitauiajyiriiinssuiit, uiperleciepo^sintsiiiesole
terra exurerelur. \ liicere^iiluminanluf iiaque'radiis solis, qtii majori 1;
Rrumalh eccasus. ~"on dicit solempccasum bru- p6Ieaatis igtiem JiabeU Exhibelur hoc auiem 111fi-
Bialemi'habere quando jsolsiitiali par.lboritur ; quia,i gura Chrlsii et.sanctorum ejus, qtii quod \irltilis ha-,
nec unquam hoc contingit, sedjhenslum transact.o', i' hent ah ipW accjpiuiit. Siellse quoqtie secundinn
spalio in hunc occasuin labi(tur adquem linea asol- :' mjsticum inielleetura sanctiviii inielligunlur, da
ctiliah parte dedu ta perVenil.'Eigo quod dkit: : quibus dictuin est':" Qtti numeraljntiliiludinem stella-
£07 BEDJE V£NF:RAB!LISOPEMJU PARS I — DIDASCALICAGENUlNt. 2fS
uiiquam coelo ' decidere, fulgor pleiiilunii, el solis*A impul a,ut Succulsein"fronle Taurl, qtias ob id Gta?ci
probat deliquium. Quamvis videamus igmculos ex pluvio nomine Hyadas appellant. Quin et sua sponte
selhere lap^os porlan \enlis, ^agique lumen sideris quoedam, 6 slatutisque temporibus, ut hsedo nm
imitari, trucibus ciio a coorientibus venlis. Sldera exoiXuset arcturi qui per idus Seplembres cura pro-
autem aliaasunt in iiquorem soluti humoris fecunda4, cellosa grandine surgit, el ul nmibosus Orion, et ca-
alia concreli in pruinas,s aut coacti in nives, aul gla- nicula, quse nimium fer\ens, ' xv -KalendasAugusti
cniijn grandines. Alia flatus -leporis, alia vaporis, einergit.
alia roris, alia ftigoris. Nec solum errantia, ut Sa- - CAPUT XII.
tumuSj eujus transitus imbriferi fiunt, sed et qusedara De cuisu planeturuin.
tixa polo, cum errantium fuerint accessu vel radiis Inter coelum terramque septem sidera pendetii,
VARIANTES LliCTIONES.
1 A, decedete. s A, R, orienlibus. " A, dicunlur. 4 A add. fsse '
8 Pro aul.... attl, A alia.... alia ponit. - 6 A, slatttiis, omittens que. ' A, quindecimodie.

GLOSS;£ ET SCIFOLFA.
Iiini. Sictil autepi omnes slells a sole illuininantur, B ] sunt a septentrionali parte signileri, nunc aulem de
ita sanctiaGhristo-glonacoeleslisregni clai ilicaniur. ilhs quse in austrah part- sunt.
Et sicut pr,e fulgore solis et vi maxima ltiminis ejus Canwula. Canicula est stella in ore Canis, quaj
oljtnnduntiir : iia et splendor sanctoTum in compa- mense Julio oriens, xvlUI. Aug.'nimio calore mor-
ratione glorise Christi quodammodo obscurarur. Et hos evciialel leropesiates : quajalio nominevocatur
iiuemadmodutn stellse sibi -dtfferunXclarilate, ila LingttaSiiii, id esl Canis. '
Undoet illi dies canicula-
diversilas jnsiorum meiiiorum discrelione. res dicunltir.
PlenUunii. Pleniluniuin Grjece -Kt/vo-D-nvog dicilur, JOAN.Nov. SCHOLIA. Siellm lumen a s"le muiuatt-
quod esl m iuna xv, cujus fu'gore ctrcumposilse sibi tes. Plinios Junior de laudibus sohs : Hic suum lu-
stellae ob«ctiranttir. S nnli ctiam ratione probainr meti cmtetis qtwque sideribus feceral, piwclmus, exi-
solem in die ipsas slellas obscurare: el hoctunc mius, oiUniainluens, omnia eliam exaudiens.jil pnn
maxime ma ilfestaluT. quatido Jit eehpsis stdis, qtti cipi litteraium tlomero plqcuisse in uno eo video.
etiamsi niedia die fiat, videnturlstellaj in ccelo. Ad Exccpth iis qum ptanelm, id est, enantes vocanlui.
superiora hocperlinel loca, ubi dicitur slellas lixas Err.inles non dicunlur, quod quiescenlihus ojbibtis
ebsein fiiir.amenlo. ra qilibus su'tt yagi dissoiulique vageiilur, seu quoii
Igniculos ex wiltete lapsos. Quamvis igniculos ex non stabtles cursus, neque spaiia ceriis intervall.s
selhere videamus labi, quod \ulgus videns putat ca- delinienti, sed quod inter se et cura il'is inlrantihus
dere stellas a firmainento : sel non ila fit, sed dum non paria locorum inlerslilia ctistodianl, uim quod,
ventus aera pervolat, setheren eiiam ta git, et 'mde juxla signiferi inclinalionem modo humilea sinl,
scintiilas iiimoduin_5'pllaium radiantestecumaiife>t. P , ahassublatt ad veiticem raundi.
Stdera autem alia. Sielle et sidera inlfr se difie- 'Quamvis videamusigniculas ex mlhrre lapsos. Sub
runt. Naui slella est qij.ielibets ngularis a stando di- ccelo ac supra nubes, ij|nes quidam ex motu.iepeu-
eta, qtna seinper iifcoelo lixa stat : sidera vero sinit tini liunt, quorum aliTad lerrani iriiduntir, aliiiif
sttliis pHirimis facta, ul Hyades et Pleiaths. A-tra diversum direciojnotu agunlur, quos quidatn vola.i-
atiieih sttilae stjnt grandes, ut Orion, Rooies. Se 1, lia sitlera appellant.
hscc nomina scriptores ,coiifundutti, dum et astra Sidem auiem alia sunt tn liqitoremsoluti humoris
pio stellis et stellas pro siderlbiis ponnnt. fecimda. Hoecad planetaruin ac stellarum iixaruni
Sncctilm in fionle Tauti. Stieculaj stell.e dictT, siiinificationes alque efleciiones pertinent, de quibus
qtiasi sub ocuhs. Sutil cnim in fronte Tauri: vel a yide Pomanum lib. ni de Riiius coelcslibiis. >
suceo, quod succuin ministrant. Uruie el Hyadse Ut suculm in 'fionte Tauii. Has slelias imperile
Grajce, i'l est aqualicm', appePanlnr. Grsece enim Rotnani sucula? vocavere , qnasi Graece dicanttir
iiSupj aqua dicitut. Vel Ifyadjo dieuitur, «ir->TOU uySe?KtrbTWV vav, Iioc est, per dimiiiulionem a sui-
vtiv, id est, a succo. ILe alio Jiomine Yergilioedicun- bti=, ct iion poiius «KOTOU^etv, id est, a pluendo :
lur, quod verno tempore oriantur vide_Aulum Gellium m Noctib "s Atlicis.
Quia et sua sponie. Haclenns dp planetk erde=i- Ul hmdotum exotttts el arcltiri. Exiitlum-inlelligf*
gniferis signis per quu planeto?"eurrnnf, imnc autem Iieliacuin, id est, dum a sole receduut. Sunt autem
de signis per quse non curruntplaiieuj dicil; atque hoeJi in humeris Ileniochi. Arcturus Septenlrioi,e=
ideo sua sponte dicit, vel nulla planetartnn co- proximesequ.tur': designifical onilus, \ide prinm a
genle. -. -- „Gcorgicon.
Ilmdoruin-exorlus.Hsedtihin signo Agitalo is sunl, T> Nimbosns Oiion et Canicula. Oiion h-mpestuosuni-
quando ouuntur. Agitutor aulem vel Auraga ip'e est sidus^est occunibeiib et oriens, esl enini stellaruin
Erichlhonius, signum esl aquilonale, in cujus dorso magnitudirie ac miiitiludine maximum": videAiisto-
est una slella quse \ocalur Capra, el duos hsedosante lejem lib. n ^uzeoipSn Ganictila slella est fixarura
se^ agital, de quo ortti vel quibus nunc loquitur. oinnitun roaxim.t in ore Canis ma]Oiis, quam Giseci
Ununiquodque enim signttm quatuor oilushabet, vocaiit cEtfiov a slcritate, "alil-Caiiicula volunl s-i-
id est, iualutintira, meridiainim, vespertinum, et gnificari Canem minorem, jjuem Gtseci voc.nt
medise nociis. Ex quibus duo pleni sunt, nialutinus nposvava.Cicero virttl anlecanem in Aralo :
videlicet et vespertinus. Sed inodo de matulino oriu An ec nh, -o.yjuvGraio-qtnDotiiaiehrlur.
loquitur. Cum enim sol orifur ab oriente mane, et CAPUT XII.
fx illitis lalere oriuntiir isla, iune pluvioevel gianJo BttiDEr.RAM.
1 GLOSS/C:-—Iniei cmlnmintasque, etc.
et c.ptera fiunl. Pyibag >ias sagacissumis Gracoriim philosophus ,
Et Aictuii. Non'dicit de illo arciuro qui quoltdie' spatitim quo distai rce^um a trrfa genmetrici men-
cernittir. AteluijTs s^lellaest in rTcecordiis Bootis.*" ^suta ciJegtt, diLCtisa terra ad lunam spaiium esse
1
Sigmnn Bobtis est''quod GroeceAiciophylax, idesl, C\xv sladiorum, a Itina ad solem duplura, inde ad
euslos planelarum*dieiLiir.lNam
"" Grsece phylax, cu- finnamenium tnplum. Q>iajctiam spatia musiciscyo-
sfosLatnie." ,. cabulis appellav>t: a letra ad iunain dicens lontim;
Niihbosus Otion. Ilucusque ilixit de signis quoe iiide ?d Mertuiiuin seniiljniuin". a Jove ad Salur-
* Lrrjvit
glossalor\el lihrarius. «.«TJJJ/O;.
enimrailoi URSI, nonri.iKETARUM, inlerpreialur. EDIT.
m DE NATURA RCRUM. 21a
certis discreia spa'iis, qu.sevocanlur erranfia, con- A semper in dexiram prsecipiii. Et quamvis assidua
trarium mundo agenlia cur&um, id est, loevum, illo conversione immensaj celeritatis attullaniur ah eo, ra-
GL0SS2E ET SUFOLIA.
num semiloniuhi, a Silurno a.i firmamentum tria se- fiant anomala. modo retrograda, modo au'em statio-
.niitoula. Simul cmnes toni sex iiunt quibus diapa- naria, id esl, nunc iiisequaliter euirutl, nunc retro
son harmonia perfichur. Tonus lgitur liabel radljaria agiinttir, nunc vero in loco uno consistunt. Anoraala
XVDCXXV. Semitonium vero habet milliaria VHDCCCXIIaiiteni. dicuutir. quia liinc non possunl currere
et s"emissem.A luna ad 'o^ein stmt toni duo, id e-t, propier solem.Nam non riimiltil eam radius solis per
iiiill>aria xxx et icct- hide ad Saiurnum toni sunl leciumilerinlaiiliidinesignif ri currere. Relrograda
duo, iJ est, millia toiid-'m : inde ad signiferum lonL dkunlui, quando reiro trahit-ea ladiussolis. Yerbi
duo, et semissis, ld est, XXXIXLXII et-semissis. Sunt graiia:^t vidertsalquara planelara antesdltjin iieri,
in sutnma' quse'contiuentur in his septem lonis sti- cogii ea-tt radius sohs.ulpbst solem cernatur. Staiio-
dia DCCCLXXVI, id est, milharia CIXCCCLX>CV. naria-vero, qttaiido radips solis ea 111allum jacHi.
lllo semper in dextm prwcipitt. Coelurnin dextrum Noi ennn, t,ui suraus m terra, qtiando aliquam pla-
ab orienie in occhrenlem flectilur, planelse_veroe rc- rieiam^sursuni iie cernintus, videiur nobis quasi
gioneaboccidentein orientem in Isevum vohuiTtur: stare In uno loco. cum ipsa non ?tet, sed. surauni
quatnvisag litas coeleslis sphsercelantasit, utcursum astendai. Et hocmaxinie in illis tribus fil qiise sunt-
proepediatphnetarum, illasque cursu suo rapi.t, cum at- super solem, id est, in Saturno, in'Jove el Maite.
queidpo videntur nobis currere adajccidenlem, ~> J A.N.N«v. Suii LIA.—Contrarinm mundo qgenlia
lamen semper ferantur a3 orienlem. Nani ininquain cui sum, id est, tmvttm.Quse sint in ccelo dexlrse et
curtum suum annltunt, Jicet ad cursuro cojleslis sinistrse paiies, copiose disputalur ab Aristoleleli-
sphajr3j videantur lerri. llhid autem quod dicit p!a- bro II de Coglo. Asirologi aiitcm dexlra rejicmnt ad
nelas in Isevumferri, et uiundum in dpxteram, varie occasum, laj'\a adexorttim. vertunt namque pectus
inlelligitur, Priinum enlm sic: Cum hoiuo conyertit ad,jneridiem, ubistellarunrraolus qua6 illa proles-
faciera suam ad solis occasum, sinistra pars ilhus de sio observat, eelerrhnus c-l ; ad hunc-modum pla-
atistrali parle erit, contra quamomnes planelse cur- netse a dexlris ad sinisira progrediunlur, qui "motus
Tual ab otcasu ad ortum. Vel etiam terra, qu.e vo- e"stseeunduih naluram : facile autem esl hunc mo-
caiur mundus, sic fi"gitur, sicut liomo sopinus, cli- lumocuhs deptehendere primum in luna. Noletur
jiis caput-ad or.enteui est,'pedes yero ad oceasiiin. quippe qualibefnocte luna in coelo, el proxima illi
Contra cujus «inislram niairam omnes planel-aj cur- slella quaepam fi\a, postridie vero raagho inlervallo
runi, vei etiam omne qtiod conirarium est Isevuin cceli luna eam sle ~amantevertisse clarum fiel. Porro
djeitur. Qjua jjrgo conlra inundura -currunt, ideo In quis ordo sit planetarum, el quomodo signifeium
Ijjvutn currere diciinttir. ambiant, videalur'ex sub.ecioscbemate.
- Radih smxemsoiis. Tuirta vfi tns esl soJl". jit ra- SilZodi.\cuscirculus,ciu descripisc sunt AjRC, etc.
r
diis iU.us reliqua crr. nlia sidera-peicussa, jxiado usque ad M duodedmo Joeo po5iiuin. Sub hoc cir-

cttlo scptpm inferiora sidera perpetuo molu, insequali amhitu, quse sunt centro viciniora, de quo dicetur
tamcn ac dispaii, interse volvuntur, ociorc qutdem .capiteseqjtieiitL
8~H BED;E VENERABILFSGPEftUJFiPAUS F. — DIDASCALJCA"GENCINA. 212
fpianturque in occasu^, tadvsersotinien ire motu per?A dran,te. [nfra solem -Venus,-qjise et Lueifer el Yfcsper
/suos quseque'passus advprtuntur>, nunconferius, .dicitur. s CCGXLYH>diebus,a sole nunquam s assi-
nunc superius, propter obl quitatem signiferi vagan- siens -parLibussex et quadraginta longius. Proximum
Ua,tRad.is aulenijsolis pra,pedita,,anpmala,,voI re- idi Mercuriisidus, novem diebus ociore anibitu,imddo
' ' r
tisgrada;'yel stalionarjVfiiint.' ante solis" e\orras, modo post occasus splendens,
•'
'-'/," /.CAPUTXIIL / qunquam ab, eoXXlF'partibus remollOr, Noyissiina
' u ii - 'i v .1 <De ordine eoium. . • „ _, .luna, XXVII diebus et tertia dici parte ,signiferum
f, Summum planctarunv Satorni Sldus' est, natura '-coniieiens; dein. mdrata in co=Uisolis, biduo non
'gelidinii,'XXX annlssigniierumperagens. Inde'Jo\i«, ^comparere in eceloj Saturni sidus elAtartls cuni plu-
'temperalnm, annis,XII.,,Terlium Martis, fervjdum, rimum diebus CLXX,-,Jovis XXXYI aut cura mini-
annis I". Medius ' sol, COCLXVidiebus, et qua- mum denis delractis diebus; iVeiieris LXYIIIaut
'
." , , , , YARFANTESLECTIQNES-' , ,'
"" x s * 'A;absislensin:
Aadd, est.' , A, CCCXWIH.
' ' ' ' "' -'" ' - ' ' GLOSSu£'f"T'SCIIOLFA.v
- I ' ' , , CAPUT\in., . B aufecedit, iilpnte inf,'a ihumpirculum suum lenehs
BiiJDr.Fi^RA^. Gi<ossjSi'—Sttmmum p lanetantm Sa- 'angusiiorem. Vej*bigratia, sj modo sit sol in Atiete,
1mm sidus esl. Salurni sidus ' superjorem loeum tenet Venus in et Tauro, id est, in"signo sequenti: po^t qtia-
ses dies,, et si non anle saltera, tunc ve-
'oninibusplanetis. Dicitur autem Saturnitsa saturitate, draginta '
suis aluerit. niet sol ad Taurum, nbi modo Venus ost. ,
jpo-quod Iialiam tempore.farnis «pibiis
Nam.-secundumJabulam, aJilio regno pulsus, venitad • Mereurii. Mercurius sidus aliquando antecedit, ali-
Twliam, el a Jano rege Iia.ip.suoceptns est, eique -• quando,iubsequitur solem. Et quia_non habet, uhi
oisum friimenti oslendiu Vel SalurniisappelLiltisesf, spatietur propter^brevitatem sui circuli, semppr
'jjuod saturetur annis. Ex se ijenimnatos comedisje -vicinuseslsoli, ideo perustus depiiigiiur. Undettjain
Angitur soliin.<vquia consumitwlas lemjiortimspatia, ^, .nuntius fertur esse deorum> . , ,
annisque prsetejilis insalurabiliier expleiur» pujus In coitu solis.'—'In coifu, id est, in commeatn, ac
sidus,,videlicef Saturni, xxx annis peragit xursum si dicerel>: Quando luna ix vel xxx est, non anparet,

suum; non >quodreliquis planelis tardior sit, sed quia conlra solera estpos>ta, ciijtis clarixate
vicitiior est firmimento, ideo ciinctisr laliorem " ohseura-
quia tur, et id vocant calculatore^ coitum. ,.
oirculuin peragens, plits adeumexplendummoialur. ' Occuitanitir, etc. Istas occuliationes nirarjaih" jnr
Natura autem est gelidum, id est frigidum, propler telligimus.Pnmumquando unaqtioequeplanela eurrii
aquas superccelestes, quibus yicuuis est: undelem— et
in regione alterius, sicut Mars in regioue Saluriii.
senex depingilur; vel quia est interfirmamenii Discerni enim non possunt, quia <ic videlur quasi
peramenium et ealorem .»theris, sicut kraa ^ab aere
'" „ una stella. Altero modo in die oceulfanttir : per tot
liigidiiatem habet, ab sethere calorem. ,,G enitn dies in die semper oriuntur, et snblus terra t er
Jovis. Jovisstellalerappraiurfrigore Saturni supra imclem circulos suos tenent, atqtie ideo ab liomini-
se posiii, et calore Ma>tis itifra se constltuli. ILst bus non videnlnr. Dictum est oecultari pla-
autem vel norainativu=f vel geni ivus. Ejus laroen netas, cum subttis terram persuperius nociem circulos suos
noroinalivus esi Jupiter. dicttis Jupiter qtiasi juvaus leiient : modo vero Ttirsus occuUari dicuntur, cum
palei, hoe esl, omnibusvel proeslaiis,vel quasi jubarvm solem comilantes, illius claritafe lalent. Sed ipsa
pster, qttoesunt.comse ladii ^olis, vel Jupitei, occultalio filr, quanditi inler xijjarles a sole fuerint.
quisi letos paler, id en pater ignis. Namignis apud Nam postquam xi transiennt, jani incipiiint videri.
Gi.ecos zelos, vel nvj>dicitur. /
Mai tis. Marsdicilur quasi/m-is, Deus belli.-quia JOAJS.Noy. SCUOLU:~—Occuiiantur vero meanles
cst eflector mortium. Unde<et apud Grsecos Ares, ld oumsole. Hanc oecultalionem astrologi vocant occa-
eslviifus, appellalur. , sum heliactim,id est, solarem;nam occasusqiiemad-
exotlus duplex esl, verus sciljcetetapparens:
Medius sol.^ledius sol dicitur esse, qula in medio mojluin verus est, qiiera iacit rauiidi tcircumactus, juxla
planetarum esi, tres supra *.e, et tres inha sehabens intra qualuor et Vjginti horas omue astrum
Dictus autem Sol eoquod.exortusso.ws lu- quem
planelas. ex non scmaer apparenlibuj simul oritur el occidit;
ceat, obscuratis omnibtts 'ideribus. Ef quia medius aulem est hsec siderum occultaiio, qtti oc-
e-l in planetis, MeseVocalur, a'chorda qu33,similiter . apparens casus djcitur. Sol.fenim propter Ifiminis m.TJPStalem
media in Tjra, Mesevocatur., > ^,
astraomnia fixa obscurat, quae non quoquoyersum
Quadranle. Quadrans esl quaTla pars uniuscujus-. - quindecim partibus, id, est gradibus remola suut.
q«e rei. Dies ergo cum sua noCle viginti quatuojr K Planetas vero majores vicimores -OGtonispariibu1?,
horis constat, ciijtjs quadrans, id ecl, quarta pars. rninorcs den s parlibus radiis tegit. Dicuniur aulem
sextse hor.e sunl: qu^dvero remanel sublalo qua- hoec 'ldefa, quandiu implicala radiis solis non cer-
drante, d c;tur dodrans, et est compositum. Nam nunlur ab astrologisIijrpaugi. Fitint liujusmodi pxor-
dodrans dicitur quasi dempto quadranle. iuset occasus slellarum inerrar;lium slatis tempori-
FeiiMS.Venus media nocle tjicitu1'a venuslate sui - bqs: unde apud poetas et rei ruslicse sciiptore-, tem-
iuminis, quse Lucifer mane vocattir, quia lucem fert porum distinctio ab eis sumilur ; errantt-s, propter
ante solis oitum ; 'Vesper vero dicilur, quia vespere molus varios, non faciunt certis diebus exorlus et
apparetpost solis occasum.llabet ergo hoc proprium oecasus heliacos.
Venus quod Fola ttellarum umbram roillit, Siinl hujus lihri et sequentisloca qureilamvettislis
A sole...sexet quadraginta longius. Hoc quod dicit. commentaiiis iqcerti auctoris e\plicata, quoequ ain
Yenerem ntinquahiabessepauibus sexetqtiad-aginta velusto exemplari capifibiJs hisce ascripla fuerant,
lohgius, sciendum quod pars dieilur hocloco, qtian- - tura propter vetusiaiem exemp'aris quse ex se habet
lum sol in die de quolibet signo excurril. Ergo ante aliquid veheralioni«, tum propter eruditionem qno-
quadraginta et sex dies polesl venire sol ad looum que, ad yerbiim, quemadmodum ibi erant scripla,
ilhussignt, in qtioYenusmodo esl, sed nunquam po- huc transiuli, ascriplo titulo veleris commeatarii, ul
lest Yenus tantum anteirc solem, ut non post qua- noslra ab illis essent divisa. Quod igitur sequilur '
draginia e"tsexdics veniat conita illum locum sol rcspicil fiiuram modo anlegressam.
unde Yenus uiodo egrcssa e^t. Nam Venus- solera YETUSCoMMr»-rAr.ius. Secunduro orJinemhic c'is-
"
215 DE NATUUA HERU5L 214
cum minimum LII, Mercurii XTfl auf cum pluri A ! partibus nunquam amplius undcnis, hiterdum^ero
muin XYIIF..Gcculianiur vero iheantes' cuni sole et a septenis paitibus erumpunt.
VARIA1STESLECTIONLS.
1 A,B, in parlibus.
GLOSSJE ET SCIFOLIA.
positi in fignra alphabeti oriuntur duodecim signa quuntur sol et luna : el ob hoc dieuntur io-TspoXimtt-
zodiaci, quorum ab Ariete retrorsum. ordinem se- xj, rehqui plauelje^ante et retro possiint mcedeie.

Quddraia foimula. t D Deeeraber. Si 5 aut 6 remanserint, ' — — Sagiflaf.


Ilorum duodecim signorum ortus qualibet'diei Januarius. Si 7 8
aut remanserint,, Gapricor.
vel noctis hora Ii.iuido deprehendilur, si a Kalend. Februar. Si 9atuI0 remanserint, — Aquarius.
Octobr. horoedierumJac noctiura iisque ad eam quam Mtriius. Sillautl" Temanserint, — Pisces.
sibi quis proposuit colliganiur. Quarum stimma per Aprilis. Si 13autl4 remanserint, > — Aries.
viginli quatuor meliatur, el quod exereverit djvidal, Maius SilSautl6 remanserint, —Taurus.
sietil qitadrata inierius instruit lormula, Junius. ' Sil7autl& remanserint, —Gemini.
Quonlam ab oriente signo quohbet seroper sepli- Jiilius. Sil^aul^Oremaiiserint, —Cancer»"
nium occidit, et ab occidenlesemperseptimum brjlur, Atiguslns. Si21aut22reman'serinl, —Leo.

utrumque ipediura, id est, quarlum dicitur esse eeu- Seplemb. ^Si25aut24 remanserint, Virgp.
trum.
Quibussignis Oiieniibus 'quw occidant. Libra. ' Horis 2 oricnte, occiditrAries.
'
October. Si 1 'aut 2 remanseilnl, oritur Libra. Scorpius. Horis 2 oriente? .— ^Tauriis,,
Novemher. Si 3 aut &remanserint, — Scorpius Sagiilarius. Hoiib 2 onente,' —t GemhiL,
2J3 IBLD/E VENERUsTLISOPERUM PAKS F. — DIDASCALICAGENUINA. 2i6
CAPCT XIV. A Grseeiapsidas in slellis vocant, aliiquequam mundo,
\De apsidtbuseoium. quoniam terra a verlicibus duobus, quos appellave-
Sunt au.eni sui cuique planelaruni citculi, quos runt polos, ceiitrum coei, nccnon elsiguifeii csl
GLOSSiE ET SCHOLIA.
Cn; ricornys. FForis2 oriente, — Cai cer. modo motus, cum ita evagando ascendii. Quod iia
Aquarras.u Horis 2 oriet't°, — Leo. comprobatur: cumnos cotnpulamusltinaraaliqtiando
Pisces. - Horis 2 orienle, — Yirgo. primini, 11011 possttnmsadhuc eam videre : quid eam
Anct. *"
Horis oriente, — Libia. tunc deiinet, nisi ipse ascensus, qui lit evaganlo in
Tauru*. Hoiis 2 orienle, —' Scorpius. ipso suo circu'o?lnierduni eliam antequamp'iniain
Ceinini. Horis 2 oriente, — Sagitliritis. computemus, solet videri: hoc quippe facit discur-
Cancer. Horis 2 oriente, — Cipiicornius. sqs per mferiora sui cireuli.
Leo. Horis 2 orienle, — Aqtiatius. Lxc.AUCT.^GLOSSIE.—Sunt
— auletn stti cuiqitepla»e-
Virgo. 2
Horis otienie, Pisces. iurtim circu i, quos Gimciabsidas m slellis vocant.
CAPUTXIV. AbsidesGrseeovocabulo circuhplaneiaium vocantur.
Rnlm-r. Rui. GLOS-^;.—IHanetarumcirculi. Pla- Sed quia Ittnsecirculus (nunc enitn propsnqua coelo,
neiaj habeiil suos projirios circulos, prseLerquos nunc conl.gna montibus) tum m regionem unibroe
inundus habel: el nieo alios, qtiia 11011 soluiii uoniine venit, cchpsiii facit, ttiin autem in oeihea fctndil,
dillerunt cnculi mundi, sicut parallei et toluri, et *» ultra umbrain vadit: et ideo delectum non patitiir,
signifer, cl laeteus, et horizon. Fsti eiiim ajquahler quia a sole illuslratur. Stcul in rolis radios idemqtie
fclanfetiain posiiiine. Namqne circttli mundi, id est moius. De formicis potesl similitudo heri, hi in roise
sphseroecoeli,signiIer,alque aln sequis 'patiis semper ratiiis canales incidantur, et ip_oeper eas discurren-
volvuntur, ideoqne semper est ilhs lerra centruin, les; hcel eodem motu et eadera velocilate , non
hoc est, in medio. Planelsc vero non seniper rectum lanien ctim una finieiit cursum, vel non finier t, re-
ordinem lenent, nec <emper eodemmodo volvunlur, hquaj siiiiiliter fjciuni. Molumaulem.augni quanditi
s>edsunl errabundse. Aliquando eiiun apppopinquant in vtcinosunl ierrw, quia celeiius peragtint cu suin
terrse, aliquand» elong^n ur a terra sicut in sequen- stiuin, quando juxla lerram stint. J"wna;:scilicel,quoe
libus apparebil, alqueideo ahi circu.i lllis sunl quam tardior videtui, ul polius ascendere aipeni. Subli-
- inui.do. milaitbus, id est, ascensionibus. Maxime : sciiicet
Itatione cinini. Circulos mundi raiione circini quamvib et in aliis s gnis hoc ciignoscitur.Exlra hoc

dicit constare quia unusquisque habet suum cein quod luna 111siiptrioribus signis ascendn, in suo
irum, et cireuliim suuin ita se.jualem, quasi circlno ipso circubi eLiama'liora ascendil. Sicul per Ialilu-
inriii iltim, vel ratione circini : quamvis in posilione dinem signileri hiic illuc late vagalur, siiniliiereliam
ilissimilessint. Hac ralione colligiiur, cireulos mun "i super.us ascendfendnevagilur, ac proplerea ininuilur
el c rcii'03 planetarum similitndinenihabere et dis- quodammodomt.ttis, cum ilaevagandoasJieiid.t,quid
simil tudin ra : siraiiiludinem habent , quia 0 nnes iia comprobaiur: cura nos enini compuiainus lunam
ralimie drcini.conslanl; dissiniilitudinem autetn , ahquando pii riam,non possumus eara adhticvidi-re:
quia ciiculis planetarum non scqualiter ap.iropin Q quid eara tunc -detinet, nisi lpse- ascensiu, qui fit
quant lerra siciit circuli mundi. evagan io in ip;o suo circulo ? Interdum eliam anle-
Absides.AhsidesGraJcovocabiilncirculipla.waruin qiiam primam compulamus, solet videri: hoc quippe
ideo votanlur,quia absisGroece,Latinecitculus Un'e licit discursus per mfetiora stii circuli approbalus,
'inansit tit hemitidia (sic), quoein qnibusdaiueeclesiis utii tardior \ideiur, ut potius atcendeie cce^erii.
tuit, ubi coiilineiiir aliare, absides diciniur: ei hinc Exceipsimus, id est, traximus.
abu ive uonnulli eliam appellant absidas ecclesiaelo- JOANNov. SCUOLIA.
liiiiiilludquodju\la a laro est. tljeauleinafcsidasGraj- ta,um ciiculi, quos Grwciabsidas Sunfauletn sui cuiqiteplane-
in stellis vocant.
cus accusativtts. Quidam laiijen dicuul absidentsse Sunrii
jain testaii sunitis, itnuinquemquc planetaruin
latus, <'li"de volunt esse dictum paiapsiden, a pari siititn habere cni inlkus inundi raolu ac sui
b:ts abstdh. Se I alu repugnanl, dicentes abstden oibis, hot: esl,orbein, cursus suos delmial, ul lima
. Grsecuinho nen esse et leilioe dec inationis, ideoq-re suu>n habel proprio,
n',11pos e ahlalivum facere absidts. Hi e g» tlitunt iiitindi elenienlaris 0'bcm, cttjus initium est in coiifinio
ah et oetheris finis, ubi Mercurii
patapstden vile vas, -quasipaiopstden, obsoniutn, Adveilendum aulem -esl, proecipuead
111eo oinnes cibi adinimslrpiiiur. s.dipra incipit.
quotl inielligendum Plinii hbriim seeundum , iilius unitts-
Adlertoi ceuttum pumSalurnusluciuinScorpione,
ei Jupiter 111 V rg ne, tunc sunl altins a leira : siiui- cujusque planet.e splioeramdivisam esse in circtilo5,
ntiiihjium tres, quorum supreraus extenore aui-
iili'r c.clera, dttni111his signis siinl,allitis siinla lcrrse ul ideincentrtnn hahet cnm raundo, inlLrioie vero
<eniro. Qua ito auieai superius lovantur ad coalum, bilu
lanto liiferitibdeprimunliir ad lerram ei hoc est r. excenlru^ e-t; inhinus cotilra interiorein cnculum
1 ad lerise centrum huinillmijj habet mundo conceiilriit1, superiorein excpnliuin.
quod diciiiir, Ptque Conimiinisborum circulorum esl pariium inseqnali-
proximoe. 1 ul ex lalo paulattm in angu^lum desinant, inler
Sicque fil, elc. Non tam.'n ila (il, sed uno eodem las,
molti imiuulabili citius bieviorcin smutn, tar- quas medius oibi-, secundtiin circulum exierioreiii ct
qtte intenorein non habet idetn centrmn quod mundus.
<Jiusque tran-dusuni discurrunl. Oinninoeiiim e^l exeentiii^ iransilii lamen seqtiali.
Stnguli. Singuli, ld est, indivisi. JSaroin uno vane- Hic ojbis in oiniiibiis plan.elarum sphseris astrmu
tas fieii non poiesl. mt dio loco Infixtim habet, qui dum ipse suo inolu
Deduclas. Deduclas, id est procedenles a snmtu?, liicnmagilur, even t ui planela aliquando a terns
jtl est, excelleiiiissiina parle circulortim. Absida sit altior, alias autem \icinior. Verhi gralia, lunacst
cnim proprie sediliciiest latior conchula. singulis meiisiitus *ejnel in infima pa>ie sui cceli,
tunw maxime subtimilalibus Qaod supra positum tleinde111inedia poslremo in summa, quoeres eiiam
est, lunse maxime subiiranatihus dicil approban : vism marofesia esi: ahas nainque major, ali sniinor
quia et in hoc aliis dignoscilur signis, sed 11011 tam apparol integra, proinde u. est iu altioie aut humi-
pprspicue. Eura hoe eniin, quod luiia in superiori- hore loco "oibis sui. Dicitur aulem absis supremi
bns signis oitentfit , in suo ipso circulo etiam sup-rinri» circuli cuival»ra, qua crassities in tenui-
-dtora ascendit. Nam sicut per latitudinem signifen lalem desinil, summa ab?is : nam semper a terra
uuc it]ucqyojlale._xagalur: siniiljiereiiaiu sttpnius as- \\i c curvamra esl altissima; inlinii \ero circuli an-
cendehdb vagalur, ac"pi6plerea minuilur quodam- guslior parS, absis ima : teiris emin hoecpars sera-
«17 DE NATURARERUM. - 248
obliqni intereos siti. Omnia anlem bsec conslanl ra- A bent orbes, motu^que dissimiles. Quoniam inl.erio-,
lione circini seinper jndubitala. Etgo ab alio cnique res apsi.las necesse est breviores csse, igitur a
cenlro apsides suse exsurgunt, ideoque diversos ha- ' terrae centro apsides altissimaj sunl, Salurno" in
GLOSSJE ET SCHOLIA.
per proxima est. Absis signifrcal hujusmodi circuli quod iiiaslrologiseimpeijlisirianifestum lieretgraiu-
ctirvalu am, lvcenliores enim peregiina vpc« augain inicam apodixin hie-subjeci.
1 jpaiit absidem su.nm ra, el augts opposiluin imain, Sit cujuslibet DlaneUeceu solis, sphscra AB C D E

secfa in parles tres, qnaiuin suprcrna G 11eUeriore C indubilata. Rejeclio di putalionis prolixiom in de-
amhiiu, scilicet A B C D idem centrmii habel cum inonstraliones lineares; neque enim lioecvcibis *x-
imindo E, inleiior atnem GIF.aliud cenlriim a lerra pl cari possunt, quoe circini delineationibus, tiuaiuni
ipinolum, sniicel F. I iima vero pars l inlerius <en- inlio cerla esl el evidens , oculis speclanda subji-
trum haljpt E, quod esl niundi cenirum,*exterius au- Ciunlur : vcluti in geometria princjpia, quoedicunlur
tetn CPiiliuniF: al medins circulusG, orbiloequidem lemmata, saj,ie ante destript-onem anibigua aput'
m circuitu setjualis, juvia exteiiorem et interiorem hujtis di ciplinoeimperilos, adhibjta descriptione pei
circulum CPIIIIUIII JiabflF. Ex his fribtis medius slel- linpas, oninem duhilationpm deponunt.
lam sibi hxam iransvehit jtixta signoium ordinem , ab alio cidque cejtlio absides suw exsurgunl.
esl ah Ari-le Ergo
qui per sigim sequenlia. Progrediente P'aneUium abside-,neqtie omnes hunt sult ejusdem
ilaque hoc crcttlo exA\ersus B, necesse PSIslellam paitibus signorum, neque sub eisdera
huic orbi infixara, scil.crL G, dum vicina fit a slgno ro l : ul perpeluo ma-
Aterris esse alliorein : vicininreni autem, duni per- soli», set.tle Plmii, in niediis parubtis Gemi-
curso spalio AB, inde pervenitad H. norur.r, noslra oatatein sectinda paile Cancri: nara
ex orhibus illis eccf-nliieisorassiiiei insequahs secun-
Aliiquequam miindo. E\ Pliniana Iectione hune.
locuin restiiuiinus, un 'e fere ad verbum hoc caput sus dum-signorum ordinnn SUOJJIOIU excedunl ex A ver-
d sumplum cst, sed libratio-um incuiia in imiiiis sub B usque ad C D : ila fit,ul surania absis, quajxst
tenuilaie illa orbk supreini, Jion sit peipetuo
locia depravalum. Sensus autem litijus penodi est J3tibeisderii
parlib ssignifen; quoe res demonstralio-
iste : csse pecubares circulos planetartira , quoruin nibus erit manifesti. Inveniraus enira in hunc locum
stiprerna el ima non apquis inlervallis distenLa lerra " veierem coinmeniarium cum niullis.descriplioiiibus,
et a polis mun li, quorum tena quidem esl centruin, sane vetusii cujusdam videtur esse sciiploiis,
sed non horuui circulorum eccentrorum, E go lu» qui ncscio etiam num ahcujus Gr.uci, etenini Grsecisele-
\erbis coniineiur delinilio cirtulorum, quos aslro- 'inenli-. res agilur > nos, ue exemplari et veluslali
logi defirentes vocant, quod ul claiius lntelhgalur, fietel iraus, ad htterani, ul invenimus, subjecimus.
respice deuuo schema superius descriplum , in quo
poli quidem sunl, quos Plinius verlices vocat, umis YET.COMMCNT.—Septemspliscroe, in quibussepfpni
A.aller B, et cenlrura E terra, quod coeliet signiferi -disctirrunt planeise aplani, id est, ccelo , sunt sub-
esl centrum, id est, oclavi orbis et onmium inferio- jeclse, exteriore quoque, quas inlerius Conlinelam-
rum sphserarimi; circiiltts vero eccentrus G, aliud bienie , longeque et a ccelo omnes, et a se singulse
habet centrum, videhcet F, et alios polos. Nam poli recessetunt. Constat ergo unaquoequede vagis, quod
erunt extreiniiates linese,quse, ducla per cenlruro F, lic-1 in sideribus "signorumzodiaci, mixla feni vi-
eccenlrum dividil in qualuor irquales partes cum li- deaiur, nunquam tamen, ut alicui bserens mjscetur,
nea, A,D, queniadinodnnilinea C B exleriorem ambi- sed in illo" signo dicitur, ' quod super vcrticem vagsr
lum cum hnea AD, quoque dividit in qualuor par- habeiur.
16*,vpiuti stipraposilum scheu a decJaial. Al i sphoeriseccentils, id est, <.uoclerram inlra se
Oinma autem Itwc cotdtant laitone cniini sempcr coniincant qtiidem, scd noh ut pjjiiclum suum, \chi
219 BEDJE YLNERABFLISOPERUM,PARS 1. — DIDASCALICAGENUINA. 229
SeoYpione, Jovi' in Yirgine . Mdrli in Leone,"Soli irf A coriio. Lunoem Tauro, mediis omniuln pariibus-' et
Gertiinis, Yeneri in Sagitlario, Mercurio in Capri- e contrario ad terraj centram huroillimseatque proxi-
GLOSSiE ET SCHOLIA.
planelas as^erunl. Alii epleyclis potius, hoc esl, a "fym cum eptcyclus ab M pervenerit ad a liiteram,.
terra sepa alis, nec imminentibus ei globi«. Sit Igitur quaitam mundi partem obibit, et lonc spl ah E ad 2
(Quodsaiaiis tirculi sil eccenJronteirfl.) pergit Erit ergo sol ubi et liltera o : noliis tamen a
lerra, id est, 0 speclantibus, direcla visus_acie, vi-
delur esse apud-^nolam B, sirque 1it, ut cum rursus
epicyclus pergit a liltera o ad N, pergat sol a x.ad ufc
licet videatur esse, ubi est r. Rursus idem epicyclus
transil ab N in S , el sol ab H m z, cum nobis vi-
deaiur esse in 4. Rgsiduum deinum quadrantem idera
epicyclus-obeat a S in Mnet sol a z reprsesentatus.
in'E : post annuin loco suo videbitur esse ubi J>stA,
et putabitnr zodiaci circuli transcurrisse semilam»
"Qua ,iatione palam fit etiam secundum epieycli mo-
lum, ea quoe videntur nobis ahler quara reapse fiunt
videri. euira et minor visu videtur sol, cuiu
! velut inTardior
Geminis erit, maximus vero et inGitaiissimuss_
"cum \eiut in Sagittario. Eslinsoliscircuitumaximum
inleivallum a s ad E, id est, a terra ad suniraura
limitem solslilialis epicycli, minimum vero ad ejus-
dem ihfimura hmitein. Sequitur ul, quoniam planetoe
jnodo stant, modo progrediuntur, inodo retrogra-
diantufper certa zodiaci signa, quse causa sit, in-
vestigetur..
(D*esotis epicyclo.).

solslitialis eerenlrus eirculus 0 E H K , et habeat ,>


ptinctum sub EZ, ambilum immedtate scilieet, ubL
est M: hoc igitur circulo in CCCLXV parles, et parte
quarla unius porlionis diviso, ad earumdem parlium_
exoequalionem, H K quidem ambilus xciv portio- ,
nib.continebitur: z n xcn, H KLXXXet IVet horis ni
K E xc parlibus rt hoii-, m, Necesse est itaque , ut ,
cum sol accedit ad E, nobis ex ©, ld esi, terra, quasi
ex pnncto intuenlibus, super A, tunc ferri videatur, «
cum illa regio non solstitialis circuli, sed zodiaci sit
mu'lo ahiofis, summitas,,ad quam \isus noster non
potest peivenire. Atque ita per EZ, amhjtummeans
^quabililer, qui amliitus irihus circulis major esjs
plmibus, ut neces^e e^l diebus, majorem ambitum
conflciens, ubi ad Z pervenenf, ad B pervenisse vide-
hilur. .Rursns ZH pewigrato arabitu A Bvad r per-
vp/usse creditur. EoiTenimodo diim transit ab ,u in K_,
Aidetur transire a r in A. Siiniliier dum K.et E am-
bitiim peragit a A i i A transit, alienam scilicet zo-
diaci circuli summitaiem. Quod sl solstitialis eccentri Sit zodiacus eirculus ABr A, cujus punctus est-^ :
*l 'y.odiacicirctili duo puncta junganlur, id eSt, ta 6,
detnde per hsec exeat NS linea , quia E z n ii IIHJ- (De epicydo planelarum.) ,
dietas est M. sequaleSeruiit lineaj U Ifi. Slajorlgitur
eU N 11 linea j quam H 0 : multo *ergo roajor N0,
qiiara 6 E".Cum <ergo^sol per N lereiur, A®, id est,
lerra elonginquo tftinor el tardior nobis videtur :
cuin yei"o per S proxhmis lerroe, major piilabitur et
v^ilocibr,qnoniam illic inquinla etsemis'parte Ge- D
ininorum, hic in quiiila elsemis parte Sagittani cre-
dilur.
S3, ut quidam pul&ttt, per eptcycios globos sol
feilur, nihilominus moderalis eum gressibus lempe-
ralisqiie eonficere
' annuos-' curstit, exposlla epky-
clorum forroa docebimus. Epicyelus cnim dicitur
globns, qui per aliquem circhluro i'erlur.~Sit igitur
zodiacus circulus, quem Jimtlant &.&TA solslilialis,
excludens xodiaci circuli.pnnclum E S n K,<qui epi-
cyclus inielliiialurdiabens proprium, punclum M ; et
pnncto guideni ©, inlervailo auiem^m, describalur
/ckculusMONS. {"pir.yelusergo-rapiaturicum raundo
ab orienle in occidentero xaptatu quotuliano : feratur
tlamen naturahter contra mundi cursum, et sol in
'jjodera epicyclo ponslilutus, juxta lolius mundi con-
versionem niovealur. Quapropter sol suo epicyclo
contrarium^ motum agens per descnplum (M0,N E
qnculiua. anni spatio utique suum couficit curgura.
221 , DE NATURARERUil. 222
inse; » sicque lit ut iardius moveri videantur, cura ^A^alfissimoamhilu feru-ilur, non quia accelerent tar-
VARIANTESLEGTIONES.
A, sic... fit.
GLOSSJE ET SCHOLIA.

epicyclus aulem erraticse cujtislibet stelljj E z H,cujus nobis viciniorum objeeius f-jfrit visui nostro', qui
punctus sil M lillera, per quarn velut axem proprium natiiraliier in directum porrigilur, ne \i leatur supe-
feratur idehi epicyclus cum slella in seniet locata ab riorum, fit Ipsius superioris repentina obscuralio, et
oriente in occideniem. Agantur eliam e -regione 0 posi, repenlitta effulsio. Denique hoec luna/rec ulla
obliquse dusc lineoe stringentes utrinque extremos alia stella inferior superioii opposila, adillani supe-
amlriius ephycli 0 Z B, et ruisiis'0 H &!,perque M riorem videndamvisui nostro est pervia.Nec miruin,
epicyeli punctum ducaiur in aituirt linea 0 M'A. cura quidam planetarum non solum opposilione, sed
Ergo, stella cnra erit in z, pulabitur esse in B'.' et etiam vicinitaie quosdam obnubilent. Nam luna, qu.e
cum fueril in H, sestimahitur esse in A : et cum de omnibus est inferior, non stella, sed terrena umbia
z progredifjir ad c, puiaiur de B progressa esse ad diameiro a sole dislans, obscuratur : iia tain n
A, ad prsefcedentiaseilicel s"gh'a.Cumqiie eniin' mul- utrosque orhes epipedos, id est, planos adversum
liim spatii A z. Tecedet tanquam in B, diuJn'eo'dem „" se, lam solis, quam lunse consiiluas, et ita directa
loco morari pulalur.JSed matheroalici muhdum et positione, ut per,centruin,utrjiisque linea (qusc dia-
stellas omnes nniformiter secundum naturam suam metros dicitur) transeat, nune solem-oculis nostris,
putanfcircumfeiri. Ergo siella cum eril-in H, vide- licel minor sit, luna sublrahit, nunc lux lunocobjectu
hilur esse penes A, et cum HElustraverit ambitum, terroe deficit, quoesi eliam diraidiomomenlo declmet,
A A .zodtaciorbis ambilum obisse credelur juxta si- sed a diamelro in aquilonem vel austrum nunqu.tm
gnorum seqtientiumprdinem. Sic-stalionum, proeces- patitur defectura. Cur vero non fiat ppr tolum or-
sionumet regradatiohum visa patefinnt. His patefaclis bem eclipsis solis imo diei moraenlo, hinc sumilur
ad coeius, id est, concursiones erranlium veniamus. ratio, quia Iuna, utpote minor, illi ohjecia, si huic
Sphsera qusc aplanes dicii-ur, 'subter se seplem ' clhnali luceni ejus subtrahit, alteri nequ t, sicul
roanifesiat pictura.
Luna, ut quibusdani placet, minoresl quara Krra;
[De eclypsisolis figura ulilis.) ut quibusdam, major ; ut quibusdam, oequalis. Sed
cum ignis lucem prsebens, sequal.s erii in corpore, ex
, quo emicant umhroe, ipsoeumbroenascentur in mo-

(De eclypsilunm.)

dum rylindti :,jjt pote sil lueem afierens AB : quod


vero illuminalur TA, lisec,qhoque sequalia siot et
giobosa ulraque : perspieuum est radios unum Ar,
alteruhi B AindirPCtum,exallalosjuxta se esse positos
oequalidistaniia merilo, quia circuli A B, diamelro
\isus Sequalis.est. Idem radii crescant in alttim, erit
ATE radius,radio BAzdisians sequali rigore, hoc
est, sine inclinalione ; et quanlumcunque crescanl,
iiajiel sphseias planeiarum. Curaque aliquis eorura nunquameorum cacumma eontirgent,E scilicctet z.
225 BED_E YENERABUVSOPERUM PARS 1. — DIDASCALICAG__.__-_.. 2J4
dentve nalurales motus, qui certi ac slnguii sunt A jlhs, sed quja deductas a summa apside ln.eas coar-
GLOSS_E ET SCIIOLIA.
Sinquod il'umtnat minus, ut u 0,quod illummatur vehens propstabit magnitudine, utso, et sit mimis
omnium quod ijluslratur, ut n P, utraque auiera globosa, in
(De eclipsi planelarum.) inodura coni desinens nascitur urabFa in aciimen,
radiisjqueporrectis SH, et OP in altum , et contin-
gentibus se invicem apud nolam C. Quod ht ex eo,
quianp diametrosminor esldiametro So propterea-
que umbr.e species conoides erit. Quia igitur Hip-
parehus docet magnitudinemsolis in DcccLXxxpar-
libus, poiiorem esse quam lerram : lerrani demum
xxvn poiiorem e=se quam liinam, njultoquesoleiu
aliiprem quam lunajsit^: appaieT/umbram tcrrse cdni
similem effici. Quippe radii soli. sn, et ntmeop
anguslant se juxla diamelrum terraj, n P,et dexira
lajvaque omnia illuminant.-Terraveroobjecta luroini
solis, circumfhienle se lumine, umbiam eflicit a dfa-
metro suilatituJine in angusliam proverlam, el usque
ad Jinem ullimum angustiarura alteiiuatain. Ojuain
cum ineiderit nocturna luna diamelro a_soIe distans,
11- - _ _ :

majus.ut i_A~,arliculirAfdiame.ro : manileslum ese


mhbram orbis K.A quse est liii el A N in formam
quidera effigiari.calatbi, cujus species crescet in
iraraensum. Nam cum sit major KA diamelrus H©
diametro, profecto lam HKMradius quara ©AN,
in iminen.um porrecti,' ialiorem, quo plus crescunt,
elligianl opacilalem.
Sed oportet semper majorem esse illustrantem _, in lenebras conditur : porro cura non per cenlrum
glohuin his quaj illuminanlur. Si jtaque lucem ad- C solis_et 1unoe transit diainetra linea, rmllara patitur
obscurationem evadens terrenam umbrain. Esl ati-
(De luna sole et terra.) tem centrura puncius medius cireuli saqualiler undi-
que diflerens ciicumduclse liifesespatiis. Cumque in
eodem cireulo ab una in alierain partem plures Iineaj
in transversum possint duci: nulla unquam dicilur
diametrus, nisi illa sola qnae circulum,sequaliter di-
vidensrecla per medtum cenlrum transit.
Essentioe geminoe partes suni, quam Plato vocat
seriem. Hanc eiiim non materiam neque corpus
\, secuit, inquit, Deus, ut si quis AB reciara iineani

in longo fmdal, et <iescgmiuibus duobus chi faeia


rAEzl
2_5 DE NATUfiA RERUM. 2_G
ciari ad -centrum rsecesse ebl, sicut in rolis radios, A idemque moius alias raajor, a'ias minor cenlri pio-
€LOSS_E ET SCHOLIA.
IJipsum incurvet demum, et duos innexos sibi in- Alvero Plaio et alii, ali pjanlo quam solis estjela-

(Deuna essenlia innectunlur sibl duo circuli.) (Ilem de sole el vcnere.)

yieem circulos. faciat H6KA et HMKN. Hnsqtte


ipsos exteriore aliti circulo, eujtis monis'ponveiS'o
quidem semper et unifirmis sit, cireumliget, ttt esl
aplani, qui a dexlra mundi parte oriente, \idelicet
eodem modo agitur.
Ad soliset Yeneris demonslrationem erit una linea

(De soteel venere.)


V liorem Lueiferi globum astruunt, qui lim'talifr
AE z Hcontingens, A qu.deni lineam per Elitleram.
_ r vero per n. Cum ergo fuerit tn c Lucifer, vitW-
bitur esse in A, et cum in n , pulabitur esse in E .
cum yero ppnes A, dub'.um non est proximum soli
videri -cxcelsiorem , et cum in z , proximum terrae
- humilio>em. Jam illud observandum,
quod sivead
orienlem, sive ad occidpnlem Lucif.r secesserit die-
bus fere DEXVXIV ad id, in quo ftierat remeare pridem,
el H AE qtiidem peragrat diebus CCCCXLV ul majo-
rem amhitum , minorem vero de. ressioremque reli-
quis diebus cxxxm.
Cum li\o cardine circini casu vel eliam volunlale
noslra oppresso aut rdaxato chcino, describuntur"

(0_ heliacis gyiis.)

direcla ex lerroe mediPtate, solem demon^lrans a


lrttera X, due vero alise dextera ljevaque riilMomi-,
nus dfreclselinese: a sole 'quidemrlistanles L rao-
nipniis, a se aulem invicem c, dextera qui'ema
paite orientis pcr^; et A, lse\a vero ab occideme
per x et r. Zodiqcus qtioque circulus sir A~Br quse circtili lalej>,ul postremitas cireumductaj linesenon
singtilsedislanl a se inoinentis L, Pl cumsol sii in_i et solum perveniat ad exordium, sed defleclens a coni-
per x B lbieam, silpiinclus solisin litiera K,hsec, id petenti rigore, inba ve! supra circun-ducta linca
esl x r, linea prius occidit, et prius orilur quam soepiusarctiore . laxiotesve circu'os lacial, hocgcnus
sol: illa vero alia x A posteritis occidil, et posterius eiicu'orum spirara, vel acanihum , vil volumen vo-
oritur. Necesse est igitur, ul 1ttcra A demonstrct cainus. lgilurquia planclas sic aplanes rapil quoti-
lle--perumpost solis occasum,r vero Luciferum ante diana vertigine, tit nOnpaf.atur eos n eumdera locum,
sol.s oiiura. et \elul setlem, ex qua progivssi ftterar-t, reprscsen-
S__7 Bte't>_£VENERABILISOPERUM PARS L - DFDASCALIGA GENGINA i_8
piliquitate seiititur.' Motumautera augeri quandiu A in sviGinia sunt lerrse, cum abscedant in altittidU
VARIANTESLECTIONES.
1 A, __o._s, -" ' 'e A;vkhtO)' ' ''
GLOSS_E ET SCHOLIA.
tari: recte dicuntur ln spiram, et velut sinuosum ac Geminos et Carierumrecedet, gyris uefleclenlibiis ab
antivolumen rotari, ob inconstanlem alque inse- Cxordio et convenienti rigore.
quabilem circumvectionem, ut si stella quajlibet er- Hie est Zodiaeus quem planetse nunqnam nisj
rans sit in signo Arietis , quse ad proecedentiasigna prajfixo modo percurrunt, hujus CCCLXV passus sunt
Piscehi et Aquarium provehatun Contra si remissior longitudinis, et XIIlatiludinis, sicut et in inferiori
erit rhptatio, ab Ari_le ad .sequenlia signa Taurum, rota conspicis.

( Regulare ad inveniendumquo signoplane'w sunt. )

Quos quidem gyros Grseci Jieliaeos appellant, a rotse,,quanim altera ostendil .planetarum iniquos
sole, cujus potentioe cediint planetoe.Supersunt duoe gyros post absides : . ,, ,

( De abstdibusplanetariim.)
22. , • - >1)ENATURA RERUM.. , t- . , s , ., <m~
nem minui, Itinse nia_:ime<sunlimilatibu5 appro-A . CAPUT,XY. „ , . S, ,
natur. De quibus si,plenius scire velis, lege Pli- •* i' -11 tQuaremulenl colotes. „ „, •
niuin Secundum/ex quo. et ista nos excerpsimus. Shus quidem cuiquecolor est: Saturno eajidii-?»

. , GL05SE ET SC,COLIA.

«IteTa. quot parles lenemt iodiaci vagantefe. • , . ,

-{£__diseursu planetctruinper im&iacum.)

CAPIITxV. curii steJa fianilnivotiii esl, sicfit dicit, quia eai_


RA__€toss_3. — Mercttrio radians. Mer-
BKIDEF. pauci viderunt.
251 _1ED_I_VENERABILISOPERCM PARS I. — DIDASCALICAGENIIINA. 232
Jovi clarus,-M.stti igneus, Lucifero gaudens, Vespero A . CAPTJTXVII. ' _ -
refulgens, Mercurio radians, Lunaeblandus, Soli cuin De duodecim signh. t
orllur ardetis; pnstea • dic~.Sed colores ralio allitu- Signa duodeeira vel a causis annalibu<%vei a g^n-
dinum lemperal, siquiiem earum similitudinem tra- lili.im fabulis noraina sumpseru t. Nam Arieiem
hunt, in quarum 2 aera venere subeundo>tingitque Martio mensi propter Ammonem Jovem tribuunt;
appropinquantes utralibet alieni cireuii mealus : unde et in ejus simulacro ari. lis cornua fingunt;
clrculus frigidior in pallorem, ardenlior in ruborem, Taurum Aprili, propttr eiimdem Jo\em, qu.drm
venlosus in horrorera, sol alque commissuraj apsi- hovem sit fabulose conversus; Castorem et Pollucem
dum, cxlremajque orbitoe atram in obscurilalem. - Maio, propler insigne virtmis; porro Canerum Junio,
quando sol ad inferiora redit, quia Cancer iinpuhus
GAPUT XVI. relro cursum dirigere soleal; Leonem, quem occidit
De zodiaco circulo. Heixules, lulio. propler vim f.rvoiis assignant; Yir-
Zod acus, vel signifer, est circulus obliquir, XII ginem Augustb, quod tunc exusla caloribus lellus
, signis conslans, per quem erranles stellse ieruntur ; nihil pariat; Libram Septembri, ob oequalitatem d.ei
nec aliud habilatur in terris, quam quod 5111 subjacet, et noctis; Scorpium et Sagitiaiiuai equinis cruribus
reliqua 3 polis squalent. Veneris lantum slella*excedil B deformatum, propter fulmina mensium ips0rum,Octo-
eum binis partibus. Luna quoque per tolam lalitu- ber et Noveniber accipiunl; Capricornum December,
dinem Ujus vagaiur. sed omnino non excedens eum. ' prOpter capram Jovis nulricem, cuius.exlrema pisci
Ab iis Mercuru stella laussime, ut laraen e duodenis similia pinguntur, quod hujus mensis ullimapluviaiia
partibus, tot sunt enim laliludinis, non amphus octo- sint; Aquarinm Januario; Februaiio Pisces,Ob men-
nas pereiret; neque has sequaliler, sed duas in medio ses irabriferos tradunt. Singulis autera signis XXX
ejus, ul supra quatuor, infra duas; sol deinde medio _ partes, lernse \ Cro deeades deputantur, s5oquod s >j
ieilur inter duas partes flexiioso draconum mealu XXX diebus et decem semis horis illa percurrat, a
inoequals; Martis stella qualuor mediis, Jovts me- medio mensis. id est, XV kalendarum die sem; er
dia, ct supra eam duabus; Salurni, duabus ut sol* incipiens.
VAIUANTESLECTIONES. I. -
1 A, dies fit. " s A, B, C, apolis. '' 4 A, altitudinem.
C, ca.
- GLOSS.E ET SCIIOLIA.
Jn quaium aera, elc. TJt "i Jovis Stella venerit in C G oaconomine vocatur. Vel zodiacus dicttis i\ signis,
aere Saturni, dubium cst utruin Jovis an Saturni sit: eo quo i sigiia aniinalium in eo esse vldeantur, q a>
sic et in reliquis planelis lit. Cum enim ascendunt zodia dicunUir. Dicilur vero ita secundum M.i-
ad snperiures cnculos, mutaiil colores : quia cujn crobiuji). -v
alliora sui circuli petunt, liiferiores partes petunt sigm Nec aliud habitalttr, ete. Habitaiio hominuin l_:i-
«uperioris. II >cipsuni autem et de eoruni descensu tum sub Zodiaco esi, quia non habilatur aliquid in
seiilieuduni e_.t. > raundo msf'subler,illo. Unde^Lucanus jEliiioiaatn
Altam in obscunlatem. Solem dicit^facere atram dicit inhabilabilem esse, nisi^exporreclo pede Tauii
obscutilatem , quia c^arilaie illius reliquse planeise tangeretur. Zodiacus autem contiiigit t>es zonas,
luimne privanmr; commissuras quoque absidura, qtias solslitialem videlicet, sequinoctialem el hi-umaleroi
love planeuc coiicurrunl, tibi ciiculLei.rum conve- quarum duse,id est, solslilialis etbrumalis ,-teiipe-
nii.nl, uua * cx lflisob-curalur et qua-j una stella esse raXione solis, qui per zodiacum currit, inhabi-
videutur; exlremas etiaui orbitas, id esl,superiores tantur.
et novissimas partes chcuiorum : quiaquo alliores Reltquapolis squalent. Duse zonoea polo videlicet
-
sunt, plusobstutanluf. Itaque hoecina faciunt atiam. ^se^ienlrionali, usque ad Zodiacum, et a polo auslrali
obscuritalein. usque ad Zodiacum propier higus inhabilabiies sut.t,
JOAN.Nov. ScnOLU.— Lucifero gaudeth. Ajiu 1 et ideo squalent.
Pliniura legilur candens, quomodo et lnc legenduin Yeneris lantum slclla^Yeneris slella Zodiacumaut
opinor. perduas partes conlra aquilonarem paitem excedere
" perhibelur, elperduas contra australem, aut perunain
Vespero splendens. Apud Plinium est, vesper conlra
rcfulgens. aquilonein , et per unam conlra ausualem.
Postea refulgens-. Sic quidem cum aliquo seusu Ab iis Metcutii stella. Proet.r Yenerem et luiiain
legitur; apud Plimum aulem : Postea radians. nullaaltaplanetarum taiitum spalii occupatin Zodiaco
In quarum aerea venere.Pro aerea suspicor legen- rum quanlum Mercunus. Solus enuti ipse ahis inlranutni -
dum aera : nam coe'0 cuju-libet planetoe accipilur, partesocio pariium in Zodiaco pere.ranubus, per octo
illius vagalur. Nolandum auiem quod illam
Ut Jovis aer, et Satuini aer. superioiein dieil, a qua luna tursus inchoans, lau-
Soi utqtie commhsuiw ubsidum. Comniissursesunt ludinera Zodiaci errando percurrit: inferiorem vero
ycTO-tSa^wv. «i f/va.§itcKoivcirculi, id ests, capul, el illam, ubi Yenus cursumsuJim aggredkns, tam supe
cauda dracoins, m quibti. iiunt luiisec ac solis nus quara inferuis binis eiini pai.ibusexcedil.
ec.ipscs.
CAPorxvi C\TUTXVII.
BniDcr. RAM. GLOSS/E. — Zodiucus vdl sigtdfer, BitiDEF.RAM.GLOSOX.— Signa duodecimvela cau-
Zothacus Grajce, sigmfer Latine. Zoa enim anuualia sis atinctlibus.Signa vocanlur vel ex atinalihus rebu-,
dicuntur, quod vilalera habeant animam , qua; c_»j quse smgulis aunis natuialiler cveni.nt vel ex
' Quidhac
plirasi signilicare\ohictit glossatcr non \ideo. F.rie sfc cor.ig.ndus et dislitmi"ndusest lucloclis:
-omm q. abs. qucmdop uneiaiconcmtuttl: ubt unus, elc. EDIT.
255 DE NATCRA RERLM. 2:*
CAPDT XYIIL A CAPUT X X.
De lctcleo chcttlo. De cuisu et mai)itiiudtnesolis.
Lacteiis circulus est figura candidior per mediura Solis ignera dicunt aqua nulriri, niultoque lmnc
coeliverticem ,quem vulgo dicunt ex splendoresolisin luna ampliorem; Iun^m vero. terra esse majorem,
eh cuirenlis ita ' fulgere; sed fruslra, cum ah illo unde el cunctis s unius magnititdinis apparei. jQuod
nunquam, hisiin parte Sagillarii-elGeminorum, tan- enim nobis t]uasi cubitalisvidelur, nimLecelsitudinie,
gaiur, in quibus candidumcirculum signifer cingit. dislantia facil. alioqui major oriens Indis, et major
VARIANTESLECTIONE~.
1 A, luceie. - A, ejusdem.
"
GLOSS_E ET SCiiOLlA.
rabulis, quas gentiles mo. imentis scr'pluraj tradide- et inde nalus esi Centaurus, semihomo et sen.ij-
runt. aut ex ulrisqu.. Nam Aries, Taurus, Gemini, quus.
ex fabula tanlum; Cancer et Virgo, ex utrisque; Capihornum Decembii. Capricorni priina pars in
Pisces et Scorpius ex natuia; coeli-raex ulr.sque. commemoralione Oleniaj nutricis Jovis, in siniiliiu-
Ari-f-in Mattie mensi piopler Hammonem Jovetn -° dine capraj depmgitur : uli.na aulem pars in simili-
tnbuuni. Fabtila talts est. Liber paler cuniTeverle- tudine piscis, piopter pluvialem qualila'em ipsius
jelnr delndico bello, coepit populus sili pericbtari. mensis. Sed et mitium ejus in glaciem velut co.nu
Qui cum invocnsset Jovem, statitn apparuit eis aries, duratur.
sians m arena : quem persequentes, subito non Singulis autem signis x.x paites. Triginta enira
comparuit, et in ipso loco in quo apparuerat fonleni lineoesunt in uuoquoque bigno de duodecim signis.
reperei unt; per quod intellexeiunl eum Jovem fuisse, Multiplica triginta duodecies, fiunl cccLX-dies: ilem
el Jovem Hammonem appellaveiunt, quasi at\na- mu.tip-ica deccm horas duodecies , fiunt-cxx horaj.
ttutn, eo quod in arena apparuent. Hainmonianam- Pariire per x\iv, inde venitinl quinque dies. Iteium
qtie GiaJce , Latine arena. Propt. r lioc etiam ejus niultiphca semis vel diinidiura horoeduodecies, iiiiuf
simulaerum cornibus anetinis depmgitur, vel ideo sex hor-j, qusepei ficiunt quartam partem diei, unde
quia lesponsaillius incerta.el obscuiiss.ma sunl. Ahi hl bissextus in quarlo anno.
Martio mensi arietem illum tnbuunt, .unde Phryx Pai les. Pars est quolidianus progressus per xxiv
roare transivit. horas.Una pars in coelo,suni stadia x_, minor, major
Taurmn Apiili. Taurus ideo Apnli tribuilur, quia vero septingenia. v
Jupiter ahquando in laurum conversus est, sciiict t Eo quod sol triginta diebusel decetn semi hotis i ia
propier quamdam puellam nomhie Europam, pro percutiat. Quod dicit triginia, non est hoc veruni,
eujus amo e m oovem couversus roare tranavit, e,im- sed \erisimtle : nam in singulis «ignisvariis et diver'-
que super doTsumsuum secum attuht: vel propler sis spalns moralur. Nam in Geniitns tiiginla spaiiaiur
lllum taurum Agenons, ad quem inierficiendum diebus: et econlrario x\.\idiebusS)gutaiium tran ii.
missus est Heicules ab Arislxo rege. G Simililer elin cseteris signis vane cuisuni suum per-
Castoiemet l'o'lucemMaio. Gasloret Pollux Grajee agit. Hinc esl quod in nuilo sigi o la'i i.patio, id est,
Dtoseori vocanlur. Er.:iit autem, uL ferlur, amantis- triginta dierum et decera semis Iiorariun moras facn:
snni inter se fialres, in tanliim ut neque de princi- propterea \cro verisiiinle est, quonudo si quis tntiu .
patu conlendeient, neqne ullam rem sine communi anni circulura vel ciimuliim, id est, trecenios sexa-
consiliofaceieut.ExLscda cnim iilia Theseinati fue- gmla quinque dies, et sex boras in duodecim ajquas
rant fralres Helcnoe, qtiam Paris rapuit, qui et Ale- partes secundumnumerum signotum parliius fuerit,
xander dictus est, qui propler suam foititudmem duodecimara partem inveniet, in triginta diebus et
Maio depulanlUr, qtiando jam semina conlortala decem hoiis et dimidia parle unius boioe.
erumpunt in folta-: \el propterea quod illo lempore A tnedto mensis. Sed niense Jan. xv Kal. Febr.
bella liant, eo qtiod alter eorum frairis mortcm sua incipit curcere et introire per eorum sigiia. Uniim-
redemerit. quodque entm signum inedietalem unius meiisis et
Cancrum Junio. Cancer aninial est sex pedtim, aileriussiniiliter medielaleminensb occupat, a inedio
langenti se, ex ulraque paile incedcns. Congruit seniper mense incipiens.
Jtimo, quod supenori cursu exaclo infenorem p. tai. CAPUT XVIII.
Phnius dicit in Nalurali llislona, circa sol.iiiium BRiDcr.Rui. GLOSSX. —Lacteus chculus. Lacteus
sestivum, id est, sole illam partem Signifeii irans- circulus Gisece gaiactiles. Hujtis ampliludinem tan-
eunte , cancrum in seorpionem Iransire , et und_s lam dicunt, quantara zodiaci. Hercules cum luisset
deserere, et tei ram pelere. Hmc probabile videlur, apposilus dormienli Junoni ad sumendum-lac .livi-
ut illud signtim m quo sol moiatur qugndo cancer in TJnuni, Il'a exciiata intellexil non esse filium suum,
scorpioneur veililur, mertlo Cancn nomine appel- et sul)tra\itse. Qja occasione gnlt.c Iaclis dilfusceper
letur. Sicui enmi eancer abqua causa impulsus retro- coelum,ldcleuni circuliira creaverunl.Macrobinsila :
gradilur, sic sol cum superioia sig.ileri, id est, Lacleus circulus zodiacum obhquo cireumflexionts
octavam parleni, vel ut alii, quarlam partem con- ambiendocitcumplectilur,ut eum qua duo siqna tio-
scenderil, mox quasi quodara modo repulsus ad aus- pica Capncotituset Cancerfetvniur, intersecet.Scien-
trina redire \id tur. dum tamen qida non in Cancro et Scorptotiezodiacum
Leonem... Juho. Leofeividum est animal, el Julio intersecat, sed in Gemttth et Sqgitlaiio lunlttmtanqil.
mense feivida sestas~,ei tunc terra acrius exstccori Iteni Maeiobius Tbeodosius in hbri- de Somno Sci-
dignoscitur. pionis dicil • Lacieum cnculum lucere ullra cwteius
Libium Seplembri.Quia sieul libra pondera ajqua/i- patles cmlesles,ptopler racltossolures, primo quasi aci
tur, ii_ mensis lstius tempore sequales suul nocies suam sedem naluralem ad signijeium venientes, el
et dies. inde repeiculi, iepeicuisosqttead lacteumeirculnmpet-
Scorpium et Sugillaiium... Oclob. el Nov. acci- venienteslilmn splendesceie, alque prw cmleris iilum
piunt. Scorpio a poslenori pane percutit. Sagiita- futgeie coiifirmit. Veibi gralia : Sicut radius solii
rius etiam cum spiculo depjngitur, et istis mensibus superveniens ad superliciemaquse in aliquo vase po-
in Hispania et Ital/a inlmina eadunt. Sagittanus SHJ?repertussu-, ad aliquam parlera ibi plenius
aulem Chiron , fihus Saturni et Phileraj lpse e t atque splendidms lulget quam in ipsa aqua ad quain
Centaiiru.. Coeunle namque Saiurno cumPJiilera ad pnmo perveneral: sie generaliler solares radii illu-
adventura Opis uxoris suoe com ei tii se in equura : minanl lacleum circulum, ad . nem de tignifero rcpei-
PATR.U "SC. 8
__S B_D_E VENERABiLISOPERUM PARS I. — DJDASCALICAGENUINA. 233
Brjtannis apparet occidens, qtii dura natura sit igneus, A CAPUT XX.
motu quoquenimio calorem adauget. Hie cursuva- De natura el silu lunw.
-riante dies et menses, tempora dividit et annos, Lunams non roinui, nec crescere dieunt, sed a sole
"*aeris temperiem accedendovel recedendo pro tem- illuslralam, a parte quam babet ad euni, paulatim
porum ratiorie dispensat, ne si semper in iisdeni vel ab eo recedendo, vel ei appropinquando, nobis
mofarelur locis, alia calor, alia frigus absumeret. candidam partem revolvere, vel atram. Et die qui-
VARIANTESLECTFONES.
~ E A, nec.
A, B, C, aeihque
GLOSSiE ET SCIIOLIA.
eussi perveniunt, qnam ipsum signiferura ad quem Alia calor, etc. Verbi gratia : Si semper esset so!
primo de corpore solis egredientt s venire conten- in austro, terra ejus calore exureretur, et Scythia
dunt. Htnc est quodidem lacteus circulusa plnloso- frigore fali«ceret. Proplerea enim Deus soli diversos
phis signiferi refulsio vocatur. cursus instituit, et loca et tentpora, ne dura semper
IVisiin parle Sagtltarii. Et in hoc fal-itas quorum- in lisdera morarelur locis, quotidiano vapore citius
dam deprehenditur, qui dicunt in Capricnrno et consumerelur.
Cancro lacleura circuluni interseeare Zodiacum, B . - C4.-0Txx.
sicut panlo superius ostensum e=t. BRIDCT. Bui. GLOSS_:. —A soledllustralam. Luna,
JOAS.Nov. SHOEU.—Lacleus chculus est figura. Martiano attestante, 'non per se ipsam, sed~a sole
Descriplio ciiculi, quem Groeci Galaxiam vocant iljuminatur : sicut speculum nihil splendoris neque
a candore lacteo. Aristoteles primigenia dictione imaginis a seipso habet,. accipil tamen lumen.et
vocat -/___. Circulus ebt vulgo etiam notus. solus imaginera per ies sibi extrinsecus oppositas. Qnando
namque ex his quse sunt in sphsera sensu deprehen- aulem luna a sole recedit, illustratur paulalim ab eo,
ditur. Apud poetas yia est per quara dii coelumsur- tunc dicilur crescere : quando vero ei appropinquat
sum ac deorsum scandunt. Recensentur apud Atislo- post xv lunam, ouscuratur paulalim, donec lota ob-
lelem mulise opiniones de hujus circuli esse'ttia, de nubiletur vicinitate solis : et lune dicitur minui, cum
qulbus definire aliquid non est bujus Ioci : tantura lamen insuocorpore nur.quam xnlnuatur, <nunquain
subjiciam per quse sidera ducalur : est enim hoc urescat.
operaj pretium scire, necmeiidiem
injucundum. Ducitur igitur Supinam cerni. Quseritur cur crescente"die, Iuna
insphsera a septentrione ducens a ver»usper medium nova supina videatur, decre.ce!ile aulem die non
Sigmferum, principium et Septenlnonibus, in prona, sed erecla : cum. debuerat, ut sicut supina in
per signa signorum partes, quse lueis incremento, sic prona ili decremento apparere.
quo revertitur mediam
sequunlur per Cassiopeiam, per dextra Per- Iia lainen solviiur. Crescenle die naturaliter hina
sei, per sinistraErichlhonii, et utrumque ejus pedem: superior est sole, et propterea ipse sol superiorem
deinde per cornua Tauri, per omnes pedes Geinino- lunam -supra se posilam iliuminat, el supinam eificit.
rum, per dextram Orioms, per occiput Canis: deinde r Dum autem dies decrescil naturall posilione, ejus-
per roediam navim Argo, per imos pedes Centauri, dem alliiudmis sol et nova luna esse deprehendanlur:
per Aram, per Scorpionis caudam atque arcum Sa- ac per hoc non infia se positam luuam aeeendit,'
giltani, per Aquilaiu et Teltim ; hinc per Cygnum et sed ex latere suo positam, et propterea eam facit
Cipbei capul usque ad Cassiopeiam, unde siunus erectam.
egressi. SublimemImmilisole.Quando solaustrales circulos
CAPUTXIX. qui sunt inferiores. circuit lenipore lnemali, tunc

BitiDEr.RAM.GLOSSX. Solh ignetn dicunt aqua luna septentrionales circttlos, qui altiores suut, per-
nulriri. Dicunl poel_s solem diurno cursu faiigatum agit, et lunc aluor est sole, ideo supinaiur, cornua
in Oceano mare mergi, ibique" tota l.ocie morari, sursura habens in modum navis : quia videlhet ab
donec mane quasi reparatus et refectus claiiorappa- inferiore sui parte, qua solem respicit. accenditur.
reat. Post pluvias etiam splendidius luraeii emiltere Rursus migrante sole septenlrionales circulos luna
videtur. — Propterea iufimtus Oeeanus sub oequi- pelit auslrales. Et quia nilerior tunc sole est, a su-
noctiali circulo ebt positus naiuralner, ut solem penori sui parte, qua solera respicil, illuminatur,
semper in sequinoctiah circulo, aul proxime lunc obversa habens lerrse cornua, et ad aquilonares
Indecurrenlem, aquarum copia enutriret et pasceiet, circulos. Yerbi graiia, xn Kalen. Aprii. adbuc dies
nimiumque fervorem compesceret gehda aquarum crescunl. Si fueiil luna In Ariete accensa, stalim m
natura. Taurura cito traiisiens erit, quasi sol superior, quan-
Multoquehunc luna ampiwrem. Corpus solis triplo tum ad sigroferum. Dodrans vocatur illud quod-^re-
quanlitaiem lunsesuperare dicunl, lunam vero majo- **raanet de quacunque re.dempto quadrante et quarta
rem lena : unde a quibusdam quajritur quare terra parte. Hora autein conslat duodeciro unciis, et con-
obscurare dicatur lunain, si tnplo major est, cum tmet in se quadraginta momenta. De lllis quadra-
umbiain ipsius iucidit, vel etiam ad devexiores partes ginta roomentis accipe triginla, quia dodrans est, et
illius descendit, Quod illa ratione contingit quia dimitte decem, quia quaaians est: iterum divideilla
affirmatur umbram triplo majorem esse suo corpore. quadraginta momenta per duodeeim, ut inde inve-
Cursu variante. Dicunt etiam solem per se moveri, nias prseseriplas semuncias. Dodrantem enira intel-
non cum mundo vergi. Si enim sol in coelo fixus lexisti de priraa divisione qualerna : quadraginia
maneret sicut stellse, omnes dies et noctes sequales mGmenia per duodecim ter divisa, fiunt triginta sex,
essent. et remanent quatuor. Ex lllis triginla se_, tria rao-
Aeris temperiem. Cum enira sol ad Cancrum ab menla accipe: quia duodecima illorum pars est, et de
cequinocliah parte conscendit, ajslatem prsestat ho- qualuor quse reraanserunt, recipe teriiam parfem
minibus, qui sunt inter solstilialem et septentriona- tmius momenli. Si emm deduleris ad duodecim
lera plagam : cum autem ab eodem Cancro m ajqui- unum, partem illorum quadraginta momentorua
noctialem libram descendit, autumnum factt. Cum tria momenta fiunt. Unde et terna pars unius mo-
rero ad brumalem hneam recedit, hiems habctur, menti,' quod ebt una uucia, quia pars dubdechna
propterea quia calore demoto torpor invadit. Rursns -illius iiumeri quadragenarii est. Iterum divide illatn
cum a Capricorno hiemali in sequinoctialemArieiem unciara per roedium, quod lit unum juomenlum, et
surgit, vernum lempus arndel, apparens hinc denuo dimidium et sextaus, idcst, sexta pai"sunius nio-
in Cancro cestastorrida renovalur. llajc est semunch, de qua dixit Dodrantis
Viienli.*
£57 . - DE NATCKA RERUM. «_?_
dem erescente, supinam cerni novam lunam, utpote A GAPUT XXL
superiorem sole, et ad Aquilonia subeuntem; decres- Argumenlum de cursulunw per signa.
cenle vero erectam et dejectam in Auslros, plenam Luna 3zodiacum tredecies in duodecim suis conficit
autera soli semper adversam. .3ublimem humili sole, mensibus, duohus scilicet diebus, et sex horis, et
Iiuijiilemque sublimi, quam lucere, dodrantis semun- besse, id est, octo uociis unius borsc, per singula signa
cias horarum, a secunda adjicientem usque adplenam decurrens. Si ergo vis scire, m quo signo iuna verse-
orbem, delrahentemque in diminutionem, iutra tre- tur, sume lunam quam volueris computare, utpotc 12;
deeim autem partes solis semper occullam esse. taulllplica per IV, fiunt XLVIII. Partire per novem.
Novissimam vero, primamque lunam, eadcm die vel novies quini, * quadragies quinquies. Quinque ergo
nocie nullo alio in signo quam ariete 4 conspici. 2 Si signis ex quo luna nataestcxactis, quse liaud dubie
in ascensioneerecta fueriL,in matutino exorlu supina in eodera quosol-est sidere semper accenditur, in
apparehit. Itera, si in ascensione supina in modum , sexto jam signo luna duodecima coraniGratur; quod
navis fuerit visa,*in matutino ortu erecta cernetur. si unum reraanserit, sex horas signi sequentis noveris
Habet ergo tres status; id est", supina, erecla, prona, esse eojnpletas. si duo, duodecim. si tria, decem e.
aliquando videlur. octo; si qualuor, diem integrum. si oclo, ociiesse-
VARIANTESLECTIONES.
' C, conspicit. * Hajeusquead cap.21 omr.ino omiUunt A et B.
3 Hic A quidem addit. 4 A, B, >C,quadrais.
GLOSS-E ET SCHOLIA.
semuncias auget luna quolidie vel minuit. Hoe spa- J3 verius, quia ad liquidum hajc ratio comprehendilur.
tium, qtiod.a plenilunio juxla naluralem lunaj cur- - Illud vero argttmenluni altud per triginta dies coiii-
sum ad liquidum et ad purum expiessum est, pro- putat signum, quod non ita esse manifesta ratio do-
pter iacihiaiem calculandi, Beda in suo argumento cetjquta scilicet ajfasjunoe in xxix diebus, et-xit
qualuor punctorum nomen et mensuram appellare horis completur. Nos tamen illo argumento xxx dies
curavit. Si quis vero vult dignoscere, quania diffe- damus, propler facililatem computandi, et ideo istud
renlia sit inter dodrantes et semuncias, et spatium argumentum, quia subtilius est, ideo verius : quod
qualuor punctorum : sc.at talem esse differenliam probatur ita , quia trigesiraam lunam secundum boe-
quslem inter irigmta duo moraenla, et triginla unum argiimentunj invenies XIIIsigna hahere peracta, illo
t?t bisse, id esl, duabus partibus unius inomenfi. Hsec vero alio non aniplius, quam duodecim.
autem aifferenlia invenilur in terlia unius raomenti Ttedecies. Quomodo tredecies ? Quia postquara Iuna
parte. -Qtialuor igitur puncti superant dodranlem et accensa fuerit, in prima parie signi per viginli
semunciannn teilia parle unius roomenli. Nos in ar- septem dies et octo horas, cunit duodecim signa,'
gumenlo quatuorpunclos habenius propler iaciljtatein usque dura venent ad eam partem primi signi, ubi
computandi; sed isla raLioest ad purum. et Lquidum accensa iuil : et por lllud sigi'Uin a quo ccepit re-
comprebensa. > cutrat iterum per duos dies et quatuor horas. Hoc
Intia ttedecim,elc Tredecim partes quotidje transit enim superesl tanium de sua seiate, aiitequam fiat
in Zodiaco, sedantequam e\tra Lredecnnpartesper- implela, el antequam inchoaverit alterum cursum si-
venial, non videtur antequam in coilu solis. Tunc gnornm a capiie. Tali siquidem modo peragit, quasi
non videfur luna, qqando \icina estsoli, mlra trede- n xiu signa in unoquoque cuisu suo.
cim partes, hoc est, infra illud spalium quod agit sol Duobus scihcet diebus,etc. Multiplica illos duos
in tredecim diebus : at mox ut m decimani quihtam dies duodecies, et reddunt x\iv "xlies.Multiphca sex
partem fuerit emersa, viden incipiL In hoc loco du- piocfatas horas duodecies siroiliter, et suniLxxn hora?»
plex senB iieii potesl. Nam quod dix t infra Irede- Divide per xxiv et fiunt ler xxiv, et reddunl iu dies.
cim parles solis semper occultam esse, poiest semper Superstint m singulis signis adhuc bisse unius horse.
inteiligi, ut luna nova.nunquarn appareiepossit, an- ' Duodecim ergo bisses ocio faciuitt hor. s. Collige ii
tequam tredecim partes vel a sole recedai, vei etiara unum, et iitiiit viginti septem dies, el oclo horje, In
ex alio lalere nascitura, soli appropinquet. Intra tre- quibusvigiiitiseptemdiebus. et ocio hotisconfieiiluna
decim ergo parles sohs, dum luna morala fueril nova, 4otumilluJ signura, quo coepil et quo desinit, anie-
in millo signo apparebii, exceplo ariele: inox auleni quam iiicboa\erit cur&umsuum secundum. Hoc modo
«t longius a sole recesserit, ttn is apparebit. Vel sic perlustrat XHI signa per unumquemque eursum
polest intelligi, intra tiedecira partes solis orculiam suum, elsic potest intelligi quod tredecies in anno
esse, id est, m omm die tredecim paries luna irans- suo, id est, in CCCLIV diebus peragit xn signa.
cuint. Li viginli enim et quatuor hons luna trcdecim Parih e, eic. Qiiint|uiesix quadrans quinq ius(sic), id
paries signiieri peragit. Occultam ergo dixit, id est, est, quadriiginta qumque, et restant adhuc de XLVHI
a sole quotidie elongalam, ir-que ad p.en>iuiiium~per quadranlibus lres.'ndivisi,postquadraginla quiuque,
fredeciin parles, vel ad solem reeedat latere appro- quiiaciuit horas octodecim: quia unusquisque de
pinquando, eumdera numertim habebit. islis quadraniibus sex horas babet in _e. Et si dili-
Eadem die vel nocie. Quia ahquolies e\enit, ut genter per banc compulationem ad unumquemque
triginta vel viginti novem apparens ln oriente, piirao ** numerum, id est, ad unumquemque quadrantem sex
iniiio diei, el peiagens cursum suum, ac soh tarJius horas multiplicaveris, mvenies in unoquoque numero
incedenti, appi opinqnans accendalur ab eo mediabs novennali, id est, in novem quadrantibus LJVhoras,
qnacunqtie hora diei, el ipso die vespere appareat qusereddtint duos dies el sex horas. Ideo per tot dies
In occidente. et horas, et bisse unius horoe, currit luna unum sig-
CAPUTXXI. nuro: quia quod sol agit diebus quinque, hoe laci!
BEIDEF. —
RAM.GLOssiE. Luua Zodiacvm, elc. Luna luna in \III s. hoiis. Quod ita probatur. Sexies quini
in unoquoijue inense suo in viginti ei sepiem diebns, xxx sexta ejus pars quraque sunt. Hoc ad solem
et terlia parte diei circuit duodecim signa, et insuper iinet,xxx diebus unumquodque signum perluslraL per«
unura. Hoc argumento inusitato deprehendiiur .luna E contra luna duobus diebus el sexhoris perlicit unum-
XIIIcircuire Zodiacum roelius quam in lllo usitali quodque siguuin, quoc faciunt horas LIV. Tres re*
simus. Quod poiest probari, si xxx lunam hoc argu-
mento consideraveris. Istud namque argumentum est manseruntposiquadragIntaquinqueteladunumquet_*
que sex horse multiplicantur, „it.ut supra dicium es("
239 . BED-E VENERABIHS OPERUMPARS I. — DIDASCALICAGENUINA. 2_J
nas horas, id est, duos adjectos esse dtes. Ex quibus A detrahere vel adjicere recorderis, "novera horis '.n
taraen horis per terna semper signa binas subtrahere luna pro quinque diebus in sole computatis»
niemento. Operosum e»t enim in singulis signis horas CAPCT XXII.
minulatim dividere per uncias. Unde-in prsesenti De ecltpsi solis et tunm.
quamvis ad nonas poriiones tria remanserint, non Solem intervenlu lunse, lunamque -terrse onjectu
Jioras * XVIII, sed XVI, seUi signi duodecima luna nobis- perliibeni occuilari; sed solis defectum non
cpmplevit. Et htec quidem luna in prima vel media nisi novissima pnmave fieri luna, quod vocant 'coi-
nata prompla est compulatio; lum, lunse autem non nisi plena. Non posse autero
*parte signi cujushbet
sin'autem alras, quot prirao signo luna accensa vel lotum solera adimi terr s intercedente luna, si terra
dempseritvel retinuerit partes, tot sequenlibus eliara major esset quam luna. Omnibus autem annis fierl
YARIANTESLECTIONES.
1 Addunl lamen A,B,C.
GLOSS/E ET SCHOLIA.
Per lerna semper signa. Bene usque ad terna signa est elongafa a sole liibus signis, ex quarto signo aG-
cipies tres partes, vel quatuor, etsupplebis totum
<dicit, quia bisse, quse stipersunt in luna , jion com- "_ Arietem.
nisi in trtbus signis, quater si
plent duas horas, faciunt Unde dicit: Qtiot partes dempseiis, tot ad-
ponas octo uncias, duas horas: quia junaquse- jicere Teeorderis. Si vero in xx parte, vel in alia
que hora habet xn uncias.auferre qualibet post medietatein signi fuerit accensa, non
Binas subtraltere. Ideo prsecipit per terna computabis illud signum in quo fuit accensa, sed
signa binas horas, quia ubi signa per novenos qua- secundum ab illo. Et cum perveneris ad illud signnm
-drantes comprehendil, non computavit bisses eorum- ubi luna est, tot parles relrabe ab eo signo , quot
»-demsignorum, quifaciunt duashoras In tribus sigms: relinuit luna ex eo signo ubi iuit accensa, si tamen
et licet non compuiavenmus, bisses peifecit. Pio- post medietalem fuit accensa; et propterea illud sig-
pterea secundum 'eomputationem nostram tot signa num non computabis totum ubi est luna.
r
habet percursa, id est, in quoto signo sit luna elou- CAPCT XXII.'
gala a sole, ex quo fuit accensa. Yerbt gratia: si fuerit
luna accensa m lerlia vel quarla parte Arieiis, et BMDEF.RASI.GLOSSJE. Coitum. Quando in media
(De eclypsisolh figura utilh.)

-lgniferi linea, per quam sol s. mper "currit, corpus lumen solis aufertur a terns. Non emm potest per
hsnse positum fuerit inter solem et terram, tunc corpus flumevenire ad eos qui tunc sub luna sunl:
2-1 DE NATURARERUM. _4_
ulriusquc sideris ' defeclum stalutis diebus horis- A ratione, lunam in occasu defecisse, utroqtie super
que 2 sub terra-. nec tamen cum snperne fiant ubique terras conspicuo sidere Sed ne singulis niensibus
cerni, aliquando propler nubila, soepius globo tense cclip'sisfieret, latitudo signileri lunam superius infe-
obstante convexilatibus mundi; et lunoe delectum riusve transmittil.
aliquandoquinto mense a priori, solis vero seplimo CAPCT XXIil.
fieri. Eumdemhis in triginta diebus super terras oc- Ubt non sil et quare.
culiari, sed ah aliis hoc cerni; quondam in quindeeim Defectussolis ac lunse vesperlinos orientis incola*
diebus utrumque sidus deiecisse, »eraei jam, mira non senliunt, nec malutinos ad occasumhabitantes--
YARIANTESLECTIONES_
L A, B, C, defectus. * Hic dicunl addit A.
GLOSS-EET SCIIOLIA.
et hoc est solis eclipsis. Sin aulem illam lineamme CAPDT XXIII.
diam aut hinc aut indetransilum feccrii, luroen a sole INC. Accr. GLOSS/C.— Defectussolis ac lunm ve-
accipiens, defeclurasolis non facit. Non enim inler spettinos, Oiiendsincolmnonsenliunt. Defectussolis,
solem et terram positam tunc, sed ex laleribus sobs B qin fit apud nos vespenino lempore, Orienlis intolse,
esse manifeslum est. Deficere sol abusive dicitur, id est, Onentales non sentiunl, sed propter globuns
quia nullum detrimentum patitur: luna autem veri- Mense, jam enim tunc illis fit nox. Nec senliunt ma-
simih raiione deficit, quia auferiur ab ea per omnia
' fulinos, scihcet defectus orienlis, ad occasum babi^
lumen, non tamen nisi cum plena fuerit. tantes siculi nos : quia tunc nox fit nobis adhuc.
Si tena majoressel quam Ittna.Sedluna majorest Obslante, id est, obshtenle. Quamviseadem, id est,.
quam terra, ldeo polest abscondere Jumen solis, ut quamvis una eademque sit dies velnox. Simul est,
non videatur a terra. Martianus luna lerram esse id est, neque pariter sit. Opposilu, id est, oppositione
roajorem ccriissimis approbat argumentis. Luna globi,id est, terraj. Tolombe in noclem,scil. illis. Aut
uamque deficienlein auslralibus jnundi partibus, id nobisambitu, scil. solis, id est, circuitu. Diem, scilicet
est, Jti _£gypto,in -Elhiopia, umbra ejus non amplius affeiente, id esl, adducente. Eadem seilicet
quara qualuorobscurat climata, id e^l, primum dema luna, delicil in Sicilia. Exariens, id est, dum orirelur
Diameroes, secundum Diasennes,tenium Dialexand-_ iuilio nociis: quia quando ilhs secunda hora noctis
istis prima eril.Ilh enim ante noctem habent
rias, quartum Diarrhodu. Sed Plolemoeiregis geo- advenit,
metrsedecimamoctavam parlem lolius terreni arobi- quani isti: quia viciniores sunt orientali plagse, Qui,
lus, in bis quatuor clinialibus contiiieri confirmant. scilicet defectus, fuit... consulibus,scilicet regnanli-
Sed quia illa umbra minor sit lunari corpore sub bus. Campania,scilicet sensit, id est, Itaha. Aimenia,
triplo, luna enitn umbram suam triplo superal, ut scihcet sensit in oriente : quia quando vesperascit
novenarius lernarium seqmtur: ut quia lunaris umbra in Indisepartibus, ihedia dies est in Campania.
.
decimanj' octavam paittro toiius teriaetenuit, ipsa £ JOAN.Nov. SCHOLIA—Obstantegtobo lerrarum.
luna cujus umbra est, sexUm tenere ejusdem terrse Esto cocliambitus maximus A B C D~,horizon habir
necesse sit. Tena igilur sexies major est ipsa luna.
Umbram autem lunselerram decies oclies superare
niamfestumesl. Hinc est, quod umbra Iunsedecima
octava pars sit loltus terroe, ipsa vero luna sexta
ierrsj pars est.
A prioii. A priori, id est, a Martio, vel ab illo, in
qtio fueril d.fectus ptius.
Euindembisin li iginla diebns.Non est hoc mirum.
Defecil eniin'sol in novilunio, id est, prima Iuna, et
luna in pleniiunio. Potest ergo defectus utriusque
inter quindecim dies eienire.
Sed ne in siugulh mensibvseclipsisfierel. Latiludo
signiferi circuli duodecim partes, id esl, duodecim
vias habet, quas lmia singulis mensibus periustrat.
Quantum enim spatiuin graditur sol per duodecim
dies in longitudine sigmferi, tantuni spatiura habet
laiitudo ejustiem signiferi. Luna enim non potest
pati defectum, nisiln ea linea fuerit superius, in qua
sol inferius. Unde fit uL diversse lineaj lalitudii)is
signifericircuh, per quas luna egreditur, succurrant
ei, ne palialur defectum, etiam et diversa altitudo
absiJum suecuntei in hoc: aliquando enim procul a
terris cst, aliquando prope. Etquando prope, si in
una linea fuennt, tunc paiitur defectum: elquando
in illis signisfitquse altius nobis super terram, id
est, quajaltius super verticero, non paliturdefectum.
Quando vero iniliis quaj sunt nobis prope terrse, id tantium orientalem
est, quse sunt nobis aublralia, tunc patitur. plagam: A B D, coelum eoruro
Latitudo signifeti. Si enim luiia mediam signifeii conspectum, ineonspectum vero A C,D, et D quidem-
B meridies, A occasus:.aliusvero horizon (eo-
lineam leneret sicul sol, in omni plenilunio eclipstn oriens,
rum qui occasum versus parlibus xc, hoc est, qua-
pali neces^-eesset. Potest emm superius vel inferitis drantemundi a superiorehorizonteremolisunl) B Cet
sole iter suum agere, ac per hoc laliludine signifeii coelum
conspecltim BAC, inferius antem coelumSCIL
liberalur, nedefecium paliatur. noii conspectura B D C, et B quidem oiiens, A meii-
JOAN. Nov. SCHOLIA.—Solem intervenlu lunm. Quse dies, C vero occidens. Igitur eclipsis lunse aut SQIIS
faciunt ad exacliorem hujus capilis cxplicationem, ha.bitantibusoiientem, fiai in exoilu, boc est,,in,D,
supia^cxposila sun! iu veteri Commentauo. manifesturaest eain non posse videriab liis quoiura
2*3 ISE->_EVENERABILISOPERGMPARS I. — DIDASCALICAGENUINA 24-
ohstante globo terraruro. Neque enim nox aut dies, .A bella, vel ventos, ajstusve porteudentes. Quarum
quamvis eadem» lolo orbe simul esl, opposiiu globi ahse moventur erranliura modo, alise immobiles
Jioclem aut ambilu diem affereiite. Tempore eniin hserent. Omnesferme sub.ipso septentripne, aliqua
Alexandri Magui luna defecitin Arabia hora noclis ejus parle non certa, sed maxirae in candida, quem
secunda, eademque in Sicilia exoriens. Et solis de- lactei cifculi nomen aceepit. Brevissimumquo cer^
_ectum, qui fuit Ipsanio et Fonieio Conss. * pridie nerentur spatium 3 septem dierum annolatum est,
Kal. Maii, Campania 2 hora diei inter seplimam et longissimumLXXX^Spargunluraliquando eterran-
eoiavam., Arroeifia inier decimam et undeciraam tibus stellis cscterisquecrines, sed cometes nunquani
sensit_ in occasura parle cojli est.
CAPUTXXIV. CAPUT XXV.
De cometis. De aere.
Cometse sunt stelloe ilammis ci iniise, repenle Aer est omne quod inani simile vitalem huna
'sascentes, regni mulaiionem, aul pesllleuiiam, aut spirilum iundit, infra Iunam, volalus avium nubiuro-
YARIVNTESLECTIONES.
»-A, B, II KaL * A, horam. A, octo^
GLOSS/S ET SCI-OLIA,
horizon est BC elB AC, cojlum conspectum. Cum B biles hwienl. Sparguntur caudse aliquando slellis aut
miiem eclipsis fit juxla B ._hoc est, in meridie, b;s fixis, aut errantibus, quemadniodumArhtoteles me-
scilicet, qui habilaolversus orientem, eernitur echp- morioeprodidit sua setateevenisse iu stella, quoe est
sis eadem bis, qui alterum horizonlera habenl in ex- in femore Canis maj*oris: alia sunt libera incendia in
ortu, B enim in hochoiizonte erat exortns. Dum vago aere, quorumniotusesttardior quam mundi pro-
autem eclipsis vitletur in puncto A, qui horizontem pler aerem, qui supranubeslenilerinsequiturmoiurfi
babent A D, \ident eara in occasu; quoruni vero ho- coeli: hujtismodi omnes sunt infra cceliim, altiore
i 'zon est B C, his est in meridie; quare quseeclipsis lamen loco.quamsunt venti, imbresautpluvlaj.
fit orientalibus gentibus in nieridie et boia sexta, ea Sub ipso seplenttione. Ratio sumitur a loci ejus
iit occidenlalibus in occasu et bora duodecima. Dis- quahtate; inie enira sol, a quo hajc regio lemota
iant enim quadranie mundi hi horizonles, hoc est, est, horum igniura maleriam dissolvit atque dis^ipat.
senis hbris, tolus namqtie mundus viginti quatuor Sed cometesnunquamin occasura cwlipatle. Occa-
horarum spatia conlinet. Horum lacilis erit intel- surara partem opinor intelligi posse occasum oequi-
ieetus si 1.ganlur, qtioecopiosiusdlcemushbro ullimo noctialem; lnc namque medius esl sub solis iliu. re,
de meridianis et longitudme coeli. ubi rarumcometas videre est. YideAristotelem libro
Neque enimnox aut dies quamih eadetn.Nox quse primo ™v [isTEwpwv. Operteprelium est, isto loeo an-
rst urobra lerrse, seinpcrht adverso sole, queraad- notare pluia esse eorura genera, quorum diserimina
roodura igitur sol mundum ambit ab exorlu versus sumuntur a figuris etmagmludine. Cometa ipse ge-
occasum, sic nox ab occasu paulaiim discedens, neraliterquidem sumilur. inlerim tanien specialiter,
stiblerraneo meatu versus exortum sequilur, quem- Q utapud Aristolelemproeo cujuscrinesqiioquoversum
admodura pbjiius docebitttr de positione et figura sparguntur rotunda-specie. Pogoniseahoe dicuntur,
terr.u. quibus ex inleriore parte in speciem barhse juba
El solis defecltim,qui fuil Ipsanio el Fonteio cons. prominet : ni-ycavcniin barha esi. Alioe_.OVT£_I in
Apud Plinium legitur non Ipsanio, sed Yipswio: jaculi similitudinemforma tenu'ore, sed longioie di-
Mispicor leciionem apud Bedara esse depravalara. j-igunlur a Groeeo_.o-niovqtiod jaculum significat,
Fuit aiilera pridie Kalendas Maii, non lerlio, ut apud el Lelummissile minus hasta. Alisebreviores suut, et
Bedam legitur. ad similitudinemensisfastigiato muerone- ho*Gra?ci
( CAPCT XXIV. £vf'ws• tjyo; eiiim est en=is. Sunt enira hoe omniuin
JOAKKov. ScuoLii. — Comeiw^sunlstellm flammis pallidissimoe,etquodam gladii nilore sineullisradiis.
erinilm. KO,. JJTVJ?a-noTJJ?. oj_/fcdicilur, hoc est, A Esteliara, quem __..£. Groecivocant colore atgen-
coma coraeta dlcilur, significati enim cotna laline leo, a disco, quod nolum est: aliipilhetes dicuntur
crinemseu csesariem.Physicorumquidampulant fieri iigura doliorum ; .__>_cnim doliumsigmiicat; in his
fortuito igneelrepentinoincendio aeris, qui estsupra cavitas quajdam apparet, quod exterior 01a candida
nubes in confinio ajlheris, etenim ille fervidusest a sensim in fuinidaralucein evanescat. Est etiam uhi
cojli shperioris motti, quo etiamin occasumrapilur: coma ad figuram cornu reflexum sit: hos Groecivo-
alii putant esse sidera in coelo perpelua, sed non cant yeparias, a _s_.f, quod cornu significai. Sunt
videri nisi justo spatio a sole relicta, quemadmodum eliam, quse ab aniinalibus iiguram el nomina reci-
et Mercurio accidit et Yeneri. pmnt, ut llippeus ab equo, qui hippos diritur • hic
Regni mutationem aut pesltleiUiam,aut bclla, aut D habet equinasjubasin oiberasuprase reflexas. Tra-
veniosportendentes.Corporum affectionesanimoium gi vel hirci etiam qtiidamdicuntur, specie vdlorum
niolus soepeefliciunt; itaque Itt ul qualilatibuscorpo- et jubaquadam cireumdali.Fit etiam, auclore Piinio,
rum exrerum coclestiumet aeiisinfluxu permotis.vo- ccttetes candidus argenleo erine, ita refulg.ns, ut
luntaset sentenliahominiira in diversa consiliaagan- vix conlueri liceat, specieque bumana Dei effigiem
tur, ut cholera excilala (quod Marti tribuunt et eo- in se ostendens. CAPUT xxv.
melis : sunt enim hujus factionisj hominesira et fu-
rore exagitentur. Naturaleest igitur, uLaliis iniluen- BRIDEF. RAJI.GxossiC.—Polestates aerem.Cum ergo
tiis alia homines affectent, vehnt, agant : cometaj eoeluindicilur ettam ipse aer, ubi venii et nubes, et
aulem, quiproxime lerras feruntur, vahdissinie eor- proeellse, et turbincs fiunt: nemo existimei haberi
poribus infiuunt: nam cumsiccitales efficianthauslis ibi djemoniamala, ubi solem et lunam, et stellas Deus
humoribus, naluraliler quorum sunl piognostica, ordinavii. J-.011enim aibiirari debemus in sidere
etiam causoebaberi possunt. Siccitates vero sequilur sialuto coelolnbitare diabolumcumsuis angelis, unde
stenlilas et lerrse niolus, et peslilenlioelues, et inun- eos cecidis^ecredimus.
dationes et tempestates aeris, cseteraque hujusmodi. JOAN.NOV. SCHOLIA.—Aei estomnequodinani simile
Quaium alia>mnvenitirerioiftiutnmodo,alimimmo- vitalemliuncspiritumfundit.Docent physicistatimsui>
"
2-8 DE NATURA RERUJI. _4T
que, et tempestatum capax. Ubi etiam pofestates A corporescit, terroedeputatur: ubi sunt ignis, grando;,.
aerese superna sede delurbalse cum formento diem nix, glacies, el spiritus terapestatum, quoeDominuni
judicii durius tunc damnandaj praeslolanlur. Ex quo" de terra laudare jubentur. Sed et ipse aliquando
hominibus apparentes., aerea sibi corpora meritis coelumvocatur; unde et Petrus ait coelosin diluvio
similia sumunt. Nam supra luham, quse aeris setlie- periisse, cum aer turbulentus esset conversus in
risque confinio currit, omnia pura ac diurnse lucis undas. Et coelicoelorumdicuntur siderei coeliistomra
sunt plena, cujus vicinia tangere fertur Olympus. A ~ aereorum, tanquam superiores inferiorura.
nobis aulem per noclem cernunlur sidera, ut reliqua
* XCAPUTXXYI. '
tuniina e tenebris. Superior vero et serenus aer De venlh.
ccelo,inferior autem, qui in exhalationibusMmraidis Yentos est aer coniraotus et agitatus, sicut flabdlo^
VARIANTESLECTIONES.
1 A, m pro -. 1 A, B, C, tumidis
corporascit,
GLOSS/E ET SCHOLIA.
COJIO nonesseaerem, sed ignem: aerisenimregio supra B eo quod montes excelsi certis quibusdam in ,ocis Iia-
mubesdesinit. Oslenduntnamqueignes noeturni.quo- beantur, et ex his velut compressus et coanguslalus
rum alii e ccelo in terram excutiuntur, alii in dire- aer, ordinatione Deicogaiur elexprimaturin ventos:
ctum ferumur ocissime inslar avium volatus, mundi quorum spiramine et fiuctus germen concipiat, oesli-
hujus inferioris supremam partem, qua lunam aitin- vusque ardor temperiem sumaf, cum Pleiades igniti'
git totam esse incensam, tum quod calida supreraa solis ardoribus incandueriiit. Yenti autem interdum
qusequepetunt deinde quod universum illud a nti- angelorum inlelligunlur spiritus, qui a secretis Dei
bibus usque ad ajlheris confinium, una cum mundo ad salutem humani generis per universum mittuntur
celerrimeadoccasum rapiatur.Elenimmotus dissol- , raundura. Ilem nonnunquam venti inceniotes-spirilus
vensjualeriara, incendium facit: quodilaque est sub poni solenl, pro eo quod malaj suggeslionis flatu ad
luna, volunt esse aerem supra naluram suam cale- terrena desideria iniquorum corda succendunt: se-
faclum, ex motione ajlheris. Yerum hic aer neque cundum quod scriplum est, Tollet eumutens ventus.
flarama est, neque ulla maleiia que lucem prsebere ^FOAN. Nov. SCHOLIA.— Ventus est aer commotusel>
poiest, utpruna aut bujusmodi aliqtiid. Flamma enim agilatus, sicut flabello brevi polest avprobaii. Vento-
fit, dura ignis maieriam naetus esl, in quam caloris rtim generaiionem traditex opmione Stoicorum. Pu-
vim exerceat: sed inane quiddam fervidumveluti in tant enim Stoici, aerem, nubes, venlos, irabres, ma-
hypocauetis fornacibtis, rehquisque caldariis, quibus teria aique subjecto es-e eadem, sed differ/e tantum
ignis subjicilur: in quibtis quidem ilamma nulla, ve- pro diversis naturaj alfectiombus. Motumenimaerera
rum talis fervor, ul si stuppa aut slmilis pulvis in et veluti percussura aut concussum esse venlos^
eum locum forte incidal, stalira Inflammetur. Ilaque n eumdem conslantem sine niQtionecrassescere, afque
intervallum boc usque ad lunam non uno corpore imbres efficere: cseterura istud ut frigidum cora-
seu elemento Deus iinplevii, ut elementorum inler mentum, Aristoteles reprehendit. Reddenda namque
geesset recLusordo, aique conveniens proporlio. erat ratio qusenaturoe vis aeremhoc pacto/undelibet
-
Namsupra lunam omniapuiaac diurnw lucis sunt impellat: ipsoene-parlesveluli oriens aut septentrio,
piena. Supra oslensum est umbram terraj, qusc vo- hoc modo aerem trudunt, et si sic fit, cur per inter-
calur nox, non altius quam luna est, pervenire: for- valla Ilatus excitentur, et non potius sint perpetui.
nia enim ejus timbrse pyramidis simili; est, cujtis Sunl alii puiantes hos spirilus esse quasi tenve -an-
conus seu vertex intra cceluradesinit: adeo sol om- behtum: quemadmodum antra et cava lerrarum, sine
nia laigissirao luniine collustrat. nequein coelo ulla llatu non sunt. Ad eamdem sententiam inlerfi polest
nox aut obscnrifas, sed lantum apud morLales,ut commentum poelse in primoJEneidos, in descriplione-
nostrse nos mortalilatis memores reddat. ventorum ; sic enira habet:
Cttjus vicinia tangere fertur Olympus. Nota sunt. .... Conversacuspidemontem
quse de Olympoiraduntur fabul ssimiliora. Est antem Impulititi latus; illi, veIutaJ.m'meTjcLo,
mons, cujus hoc loco mentio fit. in Macedonia juxla Qua dala porlaruunt, ac terras murmureperflant.
Larissam, alius non pari relebrilate est in Phrygia, Pro divetsh aulem parlibus cceli, nomina diversa-
dicitur autem"o_-[/7iof,ut G*seci,quasi 6),o?).j_5rp6f, scrdlur. Ordo et nomina ventorum ex diversis par-
id est, lolus lucidus. Est hujus loci, quod a Grsecis tibus horizontis sumuntur : sunt enim ilotae prseci-
poeiis apponatur ei ovvyjoc, quod nocte «cilicet ca- pue qoaluor et in-summa duodecim
ret: sole enim jamdtidum sub horizonte merso, ni ; quas scriplores
communi
veilice adbuc dies est usque ad secundam noclis vi- 0i ciunt consensu acceperunl: qui enim plures fa-
giliam, ac matulino tempore paribus horis, prselucet quam duodecim, nauticam magis sequuntur
vicinis campestribus. qtiam physieen, quamque apud veteres, ne plures
A nobis aulem per noctem. Queraadmodum fieri po- quidem quam quatuor positos scimus : sed ut tota
test, ut claro riie ex prolundis tenebris seu puleis., boecresclare deprehendatur, descriptionibusagemus.
Sit itaque horizon circulus, qui mundi partem con-
cseterisquesimilis altitudinis cavernis sideta cernan- spectam ab inconspecla dividit, quem cernimus sub
lur in lumine, circumfusis videlicet lenebris hebe-
tato : pari modo nocle in coelo inluemur slellas in aperto ccelorolundo ambitu super lerram. Sit in hoc
regione quidem lucis, sed tenebris circumfusi, quod circufo nola unde sol die sequinoctiali exoritur A:
si supra lunse globum consisteremus, prse solis lu- binc ducatur linea in adversam pariem, cujus termi-
mine nulla in coeloinfra, aut supia stella cerneretur. nus est B, occasus oequinoctialis: per hanc ducatur
linea a dextris ad sinislram, sitque dextra pars H.
C4PU_XXVI. meridiem ostendens, sinistra G septentrionem : ex
BRID.RAM.GLOSSX.—Venlus esl aer, elc. S,'cut his duobus limilihus invicemsese secantibus, in cen-
nibil aliud est unda nisi commotio maris, sic non tro ad angulos normales statim quatuor loca emer-
ahud est venius nisi aer commolus. guut in horizonte prsecipua: deinde ducafur